GRICE ITALO A-Z T TO
Luigi Speranza – GRICE
ITALO!; ossia, Grice e Torre: la ragione conversazionale e l’implicatura
conversazionale della stravaganza – scuola di Forlì – la scuola di Bologna -- filosofia
romagnese -- filosofia italiana – Grice italo – By Luigi Speranza, pel Gruppo
di Gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library, Villa Speranza (Forlì). Abstract.
Keyword. stravaganza, lizio. Filosofo emiliano. Filosofo italiano. Forli,
Forli-Cesena, Emilia-Romagna. Grice: “I like Torre; his
epitaph reads, ‘nuovo Aristotele,’ which is what it was! – “Ackrill’s just
reads, ‘Aristotelian’!” There is a nice ‘via’ in Forlì after him that leads to
the varsity! He was a Galen, and philosophised on both the soul and the body!” DELLA TORRE, Giacomo --
Iacobus a Turre, de la Turre, Dalla Torre, de Forlivio, Forliviensis,
Foroliviensis, Ferolivias. Nacque da Pietro, "artium doctor", di
nobile famiglia, e Tisia, figlia di Pietro degl’Azzoli, nobile forlivese. La
famiglia paterna, a Forlì da parecchie generazioni, discende da Andrea, padre
di Giovanni, nonno di T. Oltre a lui, il padre ha altri due figli, Guido e
Andrea. T. compì gli studi di arti a Padova, dove ha come maestri Colonna (vedasi)
e Avogari (vedasi) -- così afferma Marchesi, ma Colle lo mette in dubbio. I
biografi non concordano sul curriculum d'insegnamento, diviso tra Padova, BOLOGNA
e altre città. Risulta come lettore di filosofia a BOLOGNA, ma già negli anni
precedenti dove iniziare il suo insegnamento a Padova, dove comunque torna su
invito dei Carraresi, che per dar lustro allo studio vi chiamarono molti
professori di fama. In effetti viene citato come "lector in studio
Paduano" ed è promotore dei dottorati di parecchi allievi, tra cui San
Severo (vedasi), Manfredini (vedasi) e Tommaso da Recanati (vedasi), per
supplire eventuali assenze dei professori. Risulta come docente di arti a
Ferrara, insieme con Marco da Forlì, ma, se non si tratta di un omonimo, si
potrebbe trattare di presenze saltuarie, dato che in quegli stessi anni è
ricordato sia a Padova sia a BOLOGNA.
Nella città veneta la sua presenza è testimoniata da una lite con il
collega Squarcialupi e dai dottorati di parecchi allievi, come Albertini,
Nogarelli, Pera e Tomasi. Si hanno inoltre testimonianze sulla sua presenza
saltuaria a Forlì per comprare delle terre e per testimoniare su varie
questioni, nonché per curarvi il vescovo Ordelaffi. È attirato a Siena con uno
stipendio di 650 fiorini l'anno e la condizione, a suo favore, di non avere un
concorrente cittadino -- per ogni cattedra vi erano due docenti, uno salariato
e uno no. Vi insegna medicina ordinaria de mane, dopodiché fu richiamato alla
cattedra di medicina teorica di Padova con lo stipendio di 600 ducati. Ma avrebbe voluto tornare a Siena, come
testimonia una sua lettera in cui, dichiarando di esser stato "verum
amicum Senensium et non deceptorem" -- Padova, Bibl. univers., cod. -- ,
chiama i suoi allievi a testimoni della sua devozione alla città. È certo che,
sia per la scarsa precisione dei repertori biografici sia per la presenza di
omonimi, le notizie sugli spostamenti di T. risultano molto confuse e
contraddittorie, come rilevava già Tiraboschi, prendendo spunto da tali
inesattezze per chiedersi a quali documenti si debba dar fede, e rammaricandosi
che neppure quegli scrittori che potevano disporre dei documenti originali fossero
stati precisi nel riportare i dati. Figura esemplare dell'aridità della cultura
aristotelica a Padova, come altri suoi colleghi -- Pelacani, Thiene, Marliano –
ha un certo seguito fra gli studenti, e molti allievi e amici come NICOLETTI
(vedasi) e Flavio lo ricordano con ammirazione nelle loro opere. Savonarola,
Guainerio, Barzizza, Manfredini e altri ne esaltarono la sapienza che, al di là
degli elogi d'obbligo, dove essere profonda, se a lui pensa lo Studio di Siena
per rinnovare l'insegnamento della medicina e per avvicinarsi al modello
padovano. Per la sua competenza è consultato sulla famosa questione del
ritrovamento del cadavere di LIVIO (vedasi), sorta a Firenze tra alcuni
umanisti. Egli dimostra, contrariamente a quanto affermano certi avversari, che
si tratta del cadavere di un uomo, non di una donna. Ma l'esemplarità del suo
insegnamento è testimoniata soprattutto da due decreti degli statuti
dell'università padovana, dove si afferma che i professori di medicina pratica
dovevano seguire i suoi metodi e l'ordine degli argomenti da lui proposti nella
lettura di Galeno. Oggetto della sua attività di commentatore non sono solo le
opere di Galeno, ma anche quelle di Ippocrate, di Avicenna, del lizio, e anche
se medici e filosofi come Achillini, Brasavola e Pomponazzi discordarono su
singole conclusioni delle due opere, per parecchio tempo esse fa scuola ed egli
è considerato un'autorità indiscussa, anche perché rispetto ai classici non
assunse un atteggiamento di servile accettazione, ma cerca di porli in accordo
con l'osservazione dei fatti. Tra le sue numerose opere, tutte legate
all'insegnamento -- perciò è chiamato l'"arcidottore" --, è
fondamentale In aphorismos Hippocratis expositiones cum quaestionibus,
contenuta in un manoscritto della Biblioteca comunale di Siena, scritto da
Sermoneta, e in un incunabolo senza luogo di edizione (ma Venezia, presso
Bartolomeo da Cremona: cfr. Indice generale delle Biblioteche d'Italia [indi:
I.G.I.], III, n. 4977), di cc. 136 in 4º grande su due colonne per pagina. T. afferma
d'aver voluto in essa mantenere la strutura per aforismi "ad faciliter
scibilia medicine memorie commendandum". Dopo alcuni precetti di etica
professionale e di carattere generale -- come si acquista l'arte medica, se ad
essa basti la durata della vita, confronto tra la vita umana e quella animale
--, vengono riportati in diverso carattere tipografico gli aforismi, cui
seguono i relativi commenti. Essi non si limitano a precetti generali, ma
affrontano le caratteristiche speciali delle singole infermità: prima di tutto
le perturbazioni intestinali e il vomito, con i relativi rimedi purgativi. Si
tratta poi delle diete e dell'alimentaziona dei malati, secondo le età, le
condizioni fisiche, le stagioni. Particolare attenzione viene dedicata al
decorso delle malattie, ai periodi di crisi, alle febbri, alle reazioni delle
diverse costituzioni fisiche al male -- dissenteria, spasimi, sudorazione ecc..
L'ultima delle cinque "particulae" in cui è divisa l'opera è dedicata
a considerazioni ginecologiche. Manca una conclusione generale -- l'ultimo
argomento trattato è la podagra. Strutturata con l'andamento tipico dei
commentari dell'epoca, per definizioni, corollari, rimandi, suddivisioni in
"quaestiones" minori, quesiti -- "quaeritur utrum..." -- ,
"conclusiones", quest'opera ha diverse edizioni successive: Padova,
presso Herbort (cfr. I. G. I., n. 4978), emendata da Massari (questo editore di
Seligenstadt pubblicò diverse opere di T., anzi iniziò la sua produzione
proprio con Super tres libros Tegni Galieni); Papiae 1485 (Hain,
Repertorium...,n. 7249), e 1512, emendata da Francesco de Bobbio; Venetiis 1490
(I.G.I., n. 4980); ibid. 1495, cum additionibus Marsilii de Sancta Sophia, emendato
da Gerolamo Suriano da Rimini (I. G. I., n. 4981); ibid. 1547 col tit. Super
aphorismos Iac. Foroliviensis in Hippocratis aphorismos et Galeni super eiusdem
commentarius, insieme a Marsilio di Santa Sofia, Interpretationes in eos
aphorismos qui a Iacobo expositi non fuerant.
Altra opera significativa è il cit. Super tres libros Tegni Galieni,
Patavii 1475 e 1477, Papiae 1487, Venetiis 1491, 1495 (cfr. I.G.I., nn.
4992-96) sui primi tre libri della Τέχνη sive Ars parva di
Galeno, emendata da Pietro Roccobonelli, docente a Padova; un'altra edizione
padovana del 1475 fu emendata da Cristoforo da Recanati, mentre un'edizione
pavese del 1487 lo fu da Gerolamo Duranti; nel 1491 a Venezia uscì lo Scriptum
super Tegnis Galieni che si occupa solo del primo libro. Un incunabulo raro
dell'Herbort è anche De intensione et remissione formarum, Patavii 1475, poi
Tervisi 1480 (I.G.I., n. 4991; ne esistono anche due manoscritti, uno del 1460
nella Biblioteca Gregoriana del Seminario di Belluno, cod. 33, cc. 3477, e uno
della Biblioteca universitaria di Padova del 1468, cod. 924), con una
esposizione di Gaetano da Thiene e un'opera omonima di R. Suiseth. Poco più di
un commento esplicativo è l'Expositio in Avicennae capitulum de
generationeembrionis ac de extensione graduum formationis foetus in utero,
Papia 1479, Senis 1485, Venetiis 1489 (I.G.I., nn. 4988-90), 1502, 1518 (con
due analoghi trattati di Dino e Tommaso del Garbo), opera citata con ammirazione
da Berengario da Carpi, ma dallo Sprengel giudicata ridondante "delle più
assurde e scipite sottigliezze" (p. 306). In essa il D. sostiene,
riprendendo affermazioni di Dino del Garbo, che i bambini nati all'ottavo mese
non possono sopravvivere perché sono sotto l'influenza di Saturno, divoratore
dei figli; sopravvivono in tale opera elementi astrologici derivati da
Avicenna, al quale è dedicato anche l'altro commento Super primum
librumCanonisAvicennae, s. n. t. e poi Mediolani 1472 (I.G.I., nn. 4982 s.),
ristampato col De urinis di A. Cermisoni, Venetiis 1479 (n. 4984), col De
malitiacomplexionis diversae di Ugo da Siena, Papiae 1488 (n. 4985), 1512,
Venetiis 1495 (n. 4986) e, arricchita dall'Expositio di Iacopo de Partibus, a
Venezia nel 1500 (n. 4987). Al D. vengono inoltre attibuite altre opere (De
reactione, De necessitate medicinarum, Quaestiones philosophicae, Quaestiones
astronomicae, Orationes, commenti ad Aristotele) per lo più di scarso
rilievo. È tuttavia significativa la
diffusione degli scritti di T. anche fuori dell'ambiente padovano; ancora
nell'Ottocento li si considera d'importanza non secondaria per il tentativo di
rifondare la medicina come scienza, rifacendosi direttamente ai grandi medici
antichi, ma sapendo a volte da loro prendere le distanze (ad es. egli dissente
da Avicenna a proposito del sito di origine dei nervi nel cervello) e
rifiutando certe false credenze medievali. In effetti il D. studiò il greco per
avvicinarsi ai testi originali, ma non giunse ad una conoscenza approfondita,
per cui si servì, ad esempio, della traduzione degli Aforismi d'Ippocrate di
Costantino Africano. Sposatosi con
Margherita, figlia di Nereo Coltrari da Forlì, che in dote gli portò vasti
possedimenti, aumentò il suo già cospicuo patrimonio terriero; nel 1410,forse
per risarcire un'obbligazione precedente, il nobile padovano Paolo Dotti gli
cedette una parte del suo feudo. Sia per le terre ereditate dal padre sia per
quelle acquistate in seguito, egli divenne un ricco proprietario, condizione
che aveva in comune con altri docenti del tempo, come Galeazzo di Santa Sofia,
suo collega a Padova e suo vicino di terre, Giacomo dell'Orologio, Bono dal
Fiume ecc. Pare tuttavia che fosse piuttosto avido di ricchezze, anzi la sua
inquietudine, che lo portò a cambiare frequentemente sede di insegnamento,
viene spiegata anche con il suo desiderio di ricevere uno stipendio più alto.
Nel 1412 progettava di passare ancora all'università di Parma per essere pagato
di più, concluse dei patti che non mantenne, suscitando le ire del marchese
Niccolò III d'Este, signore di Parma dal 1409; questi avrebbe addirittura
chiesto la sua testa, ma l'intervento di Venezia, al fine anche di
salvaguardare l'onore dello Studio padovano, di cui il D. era considerato un
elemento di prestigio, valse ad impedire che la situazione volgesse al peggio.
Da poco aveva anche ottenuto la cittadinanza padovana. Dal matrimonio il D. non ebbe figli, e il suo
desiderio di averne lo spinse a cercare inutilmente un rimedio medico contro la
sterilità. Alla fine decise di adottare Francesco Pontiroli: questi, nato nel
1394 a Forlì e divenuto uno dei patrizi di Padova, fu membro del Consiglio del
Comune ed ebbe altre cariche onorifiche. Nel 1417 Francesco sposò Cortesia,
figlia di Enrico Trapoin, e si diede ad una tranquilla vita di proprietario
terriero. Ma, essendo stato nominato dal D. erede di tutte le sue terre, si
trovò in lite con tutti gli altri parenti, che impugnarono il testamento. La
lite si trascinò fino al 1416.
Presumibilmente il D. muore a Padova, come si può desumere dal
testamento e da un manoscritto della Biblioteca nazionale di Firenze (Fondo
Conventi soppressi, D. 2. 502), in cui Giovanni Damiani de Dominis, dopo aver
trascritto De intensione et remissione formarum, afferma che il D. "1414pridie
idus februarii ab hac vita ad superiora migravit". Non si sa quale fu la causa della morte, ad
un'età avanzata, ma si sa che fu curato dal famoso medico Giuliano da Rovigo.
Neppure l'orazione funebre pronunziata da Gasparino Barzizza impedì ai biografi
di proporre le date più diverse (1412, 1430, perfino 1313), anche per la
presenza di diversi omonimi: uno è nominato tra i professori di Padova nel
1290; un altro risulta nominato allo Studio di Firenze dal 1358 al 1365 come
"magister Iacobus medicus de Forlivio"; uno Iacobus a Turre di Modena
morì nel 1475; uno Iachobus de Forlivio è citato dai Rotuli bolognesi nel
1461-62. Anche la lapide che il figlio adottivo fa dettare a Paolo Veneto e
porre sul monumento sepolcrale del D. nella chiesa degli eremitani di Padova
recava la scritta "obiit a. D. 1413 die XII februarii" e definiva T. nuovo
Aristotele e nuovo Ippocrate, ma venne lesionata quando il monumento fu
distrutto. Fonti e Bibl.: I.Berengario
da Carpi, Carpi Commentaria cum amplissimis additionibus super Quatornia
Mundini una cum textu eiusdem in pristinum et verum nitorem redacto, Bononiae
1521, cc.CCI, CCXXVII, CCXXXII, CCXXXIIII, CCXXXIX, CCLVIII; A. Portenari,
Della felicità di Padova, Padova 1623, p.449; G. Alidosi, Li dottori forastieri...,Bologna
1623, p. 29; I. P.Tomasini, Bibliothecae Patavinae manuscriptae publicae et
privatae, Utini 1639, pp. 32, 78; Id., Gymnasium Patavinum, Utini 1654, p. 278;
P. Bonoli, Istorie della città di Forlì, Forlì 1661, pp. 203 s.;J.Salomonio,
Urbis Patavinae inscriptiones sacrae et profanae, Patavii 1701, pp. 214, 231
s.; I.Tritemio, Bibliotheca ecclesiastica, Hamburgi 1718, p. 180; B. Corte,
Notizie istor. intorno a' medici scrittori milanesi, Milano 1718, p. 30; B.
Scardeone, Historiae de urbis Patavii antiquitate, in J. Graeve, Thesaurus
antiquitatum et historiarum Italiae, VI,Lugduni Batavorum 1722, p. 464; A.
Riccoboni, De Gymnasio Patavino, ibid., p. 13; G. Barzizza, Oratio habita in
funere I. de Turre Foroliviensis, in Opera, I,Romae 1723, pp. 27-30; G. V.
Marchesi, Vitae virorum illustrium Foroliviensium, Forolivii 1726, pp. 188-91;
N. C. Papadopoli, Historia Gymnasii Patavini, I,Venetiis 1726, pp.279 s.; J.-J.
Manget, Bibliotheca scriptorum medicorum, I,Genevae 1731, p. 304; I. A.
Fabrizio, Bibliotheca Latina mediae et infirmae aetatis, VI,Patavii 1754, p.
11; G.V. Marchesi, Lustri antichi e moderni, Forlì 1757, p. 167; I. Facciolati,
Fasti Gymnasii Patavini, II, Patavii 1757, pp. 101 s.; G. Tiraboschi, Storia d.
letter. ital., IV, Modena 1774, p. 166; V, ibid. 1775, pp. 205 ss.; F. M.
Colle, Storia scientifico-letteraria dello Studio di Padova, III,Padova 1825,
pp. 235-40; K. Sprengel, Storia prammatica della medicina, II, Firenze 1840, p.
306; L. M. Minciotti, Catal. d. codici manoscritti esistenti nella Biblioteca
di S. Antonio di Padova, Padova 1842, p. 114; S. Mazzetti, Repertorio di tutti
i professori... di Bologna, Bologna 1847, p. 108; S. De Renzi, Storia d.
medicina in Italia, II, Napoli 1845, pp. 328 s.; G. Rosetti, Vita d. uomini
illustri forlivesi, Forlì 1858, pp. 121-30; F. Puccinotti, Storia d. medicina,
II,2, Livorno 1859, p. 579; Imonumenti d. Università di Padova, a cura di A.
Gloria, I, Padova 1888, pp. 437 ss.; R. Sabbadini, Lettere e orazioni di G.
Barzizza, in Arch. stor. lomb., s. 2, XIII (1886), p. 831; L. Zdekauer, Lo
Studio di Siena nel Rinascimento, Milano 1894, pp. 38, 48; S. Polenton, La
Catinia, le orazioni e le epistole, Bergamo 1899, pp. 94, 141; E. Rosetti, La
Romagna, Milano 1894, p. 316; M. Savonarola, Libellus de magnificis ornamentis
regie civitatis Padue, in Rer. Italic. Script., 2 ed., XXIV, 15, a cura di A.
Segarizzi, p. 37; G. Pardi, Lo Studio di Ferrara, Ferrara 1903, p. 128; L.
Simeoni, Storia d. univers. di Bologna, I,Bologna 1940, p. 124; L. Thorndike, A
History of magic and experimental science, V,New York 1941, pp. 42, 46, 95,
170, 437, 448, 504; E. Garin, La filosofia, I,Milano 1947, pp. 343 s., 352; A.
Castiglioni, Storia d. medicina, I, Milano 1948, p. 318; G. Saitta, Il pensiero
italiano nell'Umanesimo e nel Rinascimento, I,Bologna 1949, p. 68; A. Garosi,
Siena nella storia d. medicina, Firenze 1958, p. 503; F. Aulizio, Ricerche e
studi su G. D.,in Romagna medica, XIII (1961), pp. 351-78; L. Puppi-S. Bettini,
La chiesa degli eremitani in Padova, Vicenza 1970, pp. 56 ss.; P. Sambin, Su
G.D.,in Quaderni per la storia dell'università dì Padova, VI(1973), pp. 149-61;
G. Zaccaria, Alcune note su G. D., in Il Melozzo, V (1972), pp. 3 s.; G.
Abate-G. Luisetto, Codici e manoscritti della Biblioteca Antoniana, Padova 1975,
pp. 353, 662; Biograph. Lexikon der hervorragenden Aerzte..., V, p. 703;
Catologue of books printed in the XVth century now in the British Museum, V,
pp.209, 396, 444, 493; VII, pp. 915 s., 996; P. O. Kristeller, Iter Italicum,
I, pp. 9, 19, 82, 107, 157, 165, 241, 346, 352, 414, 439; II, pp. 13, 15, 21,
85, 158, 165, 191, 194, 199, 202, 222, 224, 255 s., 296, 310, 312 s., 327, 329,
350, 373, 393 s., 404, 438, 480, 496, 550, 568.La sua fama se deve al
commentario alla “Ars parva” di Galeno -- è noto, in particolare, per i suoi
studi di embriologia. Infatti, dopo il recupero di Aristotele, del Lizio, le
cui opere avevano spinto verso un rinnovato interesse per l'osservazione
diretta, si è avviato un dibattito tra i sostenitori dell'autorevolezza degli
studi antichi e i fautori dell'empiria. Questo processo si conclude proprio con
T., che cerca di conciliare l'embriologia aristotelica con la fisiologia
galenica. Mostra che le differenze esistenti sono di scarsa rilevanza nei
confronti della medicina pratica. Insegna a Padova. Saggi: “Explicit questio de
intensione et remissione formarum secundum famosissimum artium et medicine
doctorem magistrum Jacobum de Forlivio qui pridie ab hac vita ad superiora
migravit. Scripta vero per me fratrem Bellinum de Padua.” Si tratta della
conclusione del celebre “De intensione et remissione formarum”. Saggi: “De
intensione et remissione formarum”; “Expositio in Avicennae aureum capitulum de
generatione embryi ac de extensione graduum formatione foetus in utero in
Aphorismos Hippocratis Expositio Physica;” “Quaestiones extra-vagantes Super, Tegni
Galeni. Vescovini, Medicina e filosofia a Padova, Arti e filosofia. Studi sulla
tradizione aristotelica del lizio e i "moderni", Vallecchi, Firenze. Dizionario
biografico degli italiani, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Super aphorismos Iacobi Foroliuiensis in
Hippocratis Aphorismos et Galeni. mt^ m 7i- m m l^'-- 'O. K.1 r:^ ^ Digitized by
Google tfi- ■./V ^ m^ ;■ \- , Digitized by VnOOQlC I _ .LM m pif mttff m
:?i^f^/y^£'^^^^ m iii:.; tsm*.. ■S Digitized by VnOOQlC iiiii SVPER APHORISMOS
t,1 lACOBI FOROLIVIENSIS INHIPPOCRATIS APHORISMOS.ET GALENISVPER EISDEM COM
MENTARIOS, EXPOSITIOBT OyAESTIONES QVAHEMENDATISSIMAE. ^^dJitis Marfilij de
SanSia Sophia interpretationibus in eos aphorifmos ^ qui a lacoho expofiti non
fuerant. Tahuh ittjuper denuo ampliffima adiun^a ^ longe ahfolutior priort.
VENETIISAPVBIVNTaS m d xlvh Digitized by Google I N D E X Index Galeni Sclzcohi
de Forofmfo, necnon MarGIif de (anc^a Sophia m aphorifinos FKppocratis,
IBomlnatio uel deftrudio appctitue» part. i . t pam.3.41 parti»3»4» part!*4.52
partt»f»sj ibidem* parti.f.s? parti.5-.8tf parti.f.88 Aborfus etymologia* j
Abortirc uel abortiri «jpiid» Aborfus quid. lAborfus canonpronofticus* Aborfus
canor pronofticus (ioperatiuus- Aborfiis quid & abortire, Aborfusgcmellorum
canon ptonofticus, Aborfus caufe manifcfia* Aborfus cur magis fecundoaur tertio
mcnfeqpalrjs fiat. particula.f» 8S. Aborfus caufa* Aborfus «uia multiplcx*
Aborfus caufa dupliciter» Abftinens fortiter quid# Abftinentia quid* Acceffio
qufd» parti.f. 88 pard, j»«^* parti.4, 1 7 f parti.y, 124 parti.2,25
pani.tf.j)j parti.i. Accidcntijmn faeuitas quomodo abbrcuiationls fit caufa 3c
quandoq^ prolixitatis morbi. parti, i .4 Accidentia confequentia morbum
materialem duplicia » particula.2, 2 ?♦ Accidentia apta fequi cibatione in
paroxyfmo, gt. r . i ♦ o Acetofitas quot modis generetur. part.3.42 Acrumf na
erant difproportionata ftomacho, parti. 2 . 2 s A<ftio Isefa quid. parti.
2.140 Acutg aegritudinis mareria quadruplex, parti.2, 1 4^ Adolere uel
adolefcere,(&: adolefceos quid. part* 3 . ^ j Aegricudinis figna a medico
penlanda. parti. i . • Aegritudoultimaquae&perperacutadtcitur, parr.1.4
Aegritudines perperacutae tripliciter, parci. i . ^ Aegritudinis notida
tripliciter habetur. part. i , 6 Acgritudinis faturae pronofticum fignum, pani.
2. 1 3 Aegrotare quid. parti.2. 17 Aegritudotripliciterfumitur. parci.2,i8 Aegritudo
tripliciter fumicur*. parti.2. 19,20 Aegritudinisnerjofaecanon. parti.2.21
Aegricudomaterialisdupliciter, parti,2,2 2 Aegritudo bene uel male fe habere
tripiciter, part.3,5 1 Aegritudoacuta, parti.3,37 Aegritudinum ffendarum
pronofticus canon, part,3,49 Aegritudinu in uerc pnofticus prguifiuufcj cano,
^t. 5.49 Acgritudinum aeftiuarum pronofticus praeferuatiuafq^ca'' non. parti,3,
^o Acgritudinum aetatum procedentium pronofticus prsfer^ uatiuufq^ canon,
parti. 3,^2 Aer comparatus ad corpora noftra dupliciter, parti, 3.29 Acris
mutatio dupliciter*. parti,3 . 2 9 Acris complcxiones fimplices Sc compofitae.
parti. 3 .44 Acgritudmum contingentium aetatc prouediori curaciui prf
feruatiuique canoncs* parc.j.c^ Aegritudiniim pubefccatium pronofticus prgferuariuufc^
canon. ' parti,5,f4 AegFitudinum pucrorum pronofticus Qnon. parti,^. f ?
Acgritudinum accidcntium iuucnibys pronofticus ^anon, particula,5. ff.
Acgritudinafenumjsnofticus preuifiiHifqpcano. ^u^^ss Aegritudinum fenioribus
accidentium pronoftScus ca^ aotj. particula,3,ftf Acgritudinum cum cxaccrbatiSc
pronofticus opcratiuuft]^ panon, parti,^.^^ AegritudodupUdtcr*
parti.jf.75*parti,j,jtf$ tus. Acgritudims parac^mafticae ftatus cur fit medico
igno^ partic.i. 119 parti,i,i2o partf , 1 , 1 2 r Aegritudoindpita materia
duplidrer. Aegritudomortalis quid 5C falubris. Aegritudo eft duDiex, parti* I ♦
1 2 1 .parti. 2. 1 3 8, 1 3 9 Aegritudinis terminatio duplex, parti.i.i^^
Aegritudo tripliciter, parci. 2.147 Aegritudinem curari duplidter, parti. 2,1^2
Aegritudo acuta duplex. parti. 2,1^5 Aegritudo Ixdens dupliciter, parri. 2 . r
f j Aegritudo redditur acura quadruplidter, parti. f , i so Aegritudo maior
triplex. parti, 7. i g s Aetas dupliciter, pani. 3,34 Aetatcm ad tga ficut
complexiones fe habent, pti.3,32, Aetas quibus affimilatur 8c quid, ^tl 3, 3 2
Aetas calida quid, pam*3, 32 Aeftatesin hocq>infuntfecandum naturam gaudent
fi> milibus,extra uero ut iapfg contrarijs» parti, 3.32 Aeftas tripiicirer,
parti, 3,34 Aeflatem triplidter fe habere ^d, parii, 3' j^r Aefias ficca 8c
boreaBs, parti, 3 ,45 Aeftatis principium quid, F^rti, 3,45 Aeftas duplidter
fumitur. parti, 3 . jo Aeftasquid, parti,4.y8 Aeftas pueritiae iuuentutis 5C
fenecomi» parti, i , 1 30 Alienationis pradicus canon. parti, i . 14 Alienatio
quid. parti,f.87,part,^J*^7 Alimencimi rjecefiarium eft duplid ratione, parti,
i » 7 AUeuiari coipus fecundum rationem quid, par£i,2, 2 1 Alleuiat:o non
Ceaindum rationem quot modis contiay ^gar* ' pardc.2,2r Aly ceqmd, parti,7. uc
AmpuUa quid, parti, 2. 2<S Ampullaram genera cuare ex pluuia aefiiuai parti,
2.25 Ampullamm mulritudo quid fignificet, pani, 2, 2 tf Ampulladuplicirer,
parti,7. lotf Animalia longioris uita:* parti, i , 1 1 ^ Animoiior quid 3c
animoficas uel audada. para, 1,7 Atiimalia abftinenrla a cibo tcmporc hyemifi,
part, 1,1 14 Anni (ani conditiones. parti.3. j^ Anni tempus duplcx* pam*i,i6s
Anthraxquid, "" parti.j^^o Antidpatio duplex. pard. 1,121 Anus 6c
{xidenda cuius complexionis fint, parti.f .s j ApopIecTicus quid, parti,7, los
Apoplejda fit duplicitcr, parti. 2.2?^ Apoplexia quid. para,2,2 f .gticj. ,g
Apoplefis qutd, para,2,2 j , gci,f , 1 79 Apoplexise diflferencia, parti. 2,2?
Apoplexix caufx. parti. i, i^,\e, Apoplexia duplex, parci. 2 , 2 i ! i ^6
Apoplexiae cuiuslibet pronofticus canon, parti. 2.2 f Apoftematis fignum,
part*,7,ioo Apoft«ma, parfi,7,io4 Apofiiematis terminus mulriplex* parti. 2 , 2
? s Appetitus eft duplex, parti. k i 4. i i 4 Appetitus uerus duplex, parti.2,
14 Apj>etitus conualefcenris quinquc modis cadit uel mix n,uitur* parti.2,if
Appetituscaninicaufaoctuplex* parr,2,r^ Appcritus defedcionis caufx, parti.
2.23 Appctitus qind. parri* 7* 1 00, pSLttu 1,114 Appctiais caninus cft
naturalis* parti, i . 1 1 j Appcritus animalis mendofus Giie caninus, para, i .
1 1 4 Appcritus mendofi origo, {«rri, 1,114 , Appetiuis caninus praetcr
ttaturam duplcx. part,2,i j2 AquaIa<fQsueIcafeiquid, J»rti.3, j r
Agu3cfrigidgproficuecanoapra<fticus.^ parti,f,S4 \ laccs^ipho* ^ ^ Digitized
by Google I N i> E s: AquamueloduscalefieridupKciter* ^ pa«i*f*84 Aquae
bonitas uel malitia uarie compf ehenditar^ gti. i*S4 Aqua leu iTima dupliciter.
parti* f ♦ 84 Aqua dupl'ci:cr. part.7»ioS Ardurusuelarcujphylaxquid, parti.3,44
Arenaquid. parti*4.7y Aromataquid. parti*f.S4 Arsuelfcientiadiciturduplidttr.
parti.ui Arthritica duplex. parti* 5* 1 6^ Arthricus dolor. parti.5*47
Articulus 3C maxilla quid. parti.4.^ i*^& AiTuetudo quid. parti.2,27
Aithmaquid. parti.j. ji Afthraatis 3C difpnoea: motus. parti.s. s6 Athlecarum
corporum difpofitio. parti. i .2. 1 1 s AtWeticum corpus quid. parti. i .8
Auris humiditas quid. parti.3, 1 7$ Auftri efiecftus mali. parti.3.33
Auftrinarum conftirationum pronofticus operatiuufcj ca^ non. parti.3.47
Autumnicomplexio. parti.3.3j Autumnidenominatio. parti.3.35 Autumni fanitatum
laxatiuus. j»rti.3.37 Autunus quare maxime mortiferu tepus appellet. ]g:t.3.37
Autumnus cur oi&us morbis pe<ftoris noxius. part. 3.33 Autumnus cur
maxime nociuus pthifi. parti.3. 3 8 Autumnus pluuiofus SC auftrinus. parti,3.45
Autum nus quomodo borealis $C inaquofus, parti. 3 .4 5 Autumnus omni 3ctati
nociuus. parri,3.47 Autumnalium morbomra pronofticus pr^eferuatiuufq^ ca non»
pam.3.fo. B Balnei eflfectus 3c in fuffidentia# parti.3 .4 ^ Balneum calidum
dupliciter. part!.4.j8 Balnei ufus apud antiquos 3C utilitas» parti.y,8o
Balneum duplex» parti.3.2^^ Balnei caliditas duplex* partic3.2<J9 Bene uel
male aegritudinem habere ttiplidter# parti.3.3 1 Bene uel male dupliciter
dicicur* parti.3. 5 1 Eene digerere feu uluere quid. parti. 3.43 B-)mbardelIapuerorum#
partic.4.74 Borea: efFectus mali* parti.3.34 Boresecomplexio. parti.3.35>
Boreae mal euentus* parti.3.4o Brancusquid. parti.2. 24 Buboproretriplici.
parti.4.70 Cachexia quid. parti . 3 ♦ s 9. f <f Cachexise caufa. parti, 3.
ss Cacochy ma SccacosSC chymus quid. parti. 2 ♦ i j CalefaCens duplidter.
parti,^.8i Calidi cuiufcunq^ 3C uflis balnei canon pi^acticus 3C opera>
tiuus. parti. ^ »80 Calor innatus quid. parti. 1.7 Calor innatus dapliciter*
parti. i . 7 Calor naturaiis qualis 3C quantusfi: in hyeme , aeftate, 8c uere.
parti.i. 10 Calidum quid* parti. f. 8 1 Calor duplex. parti. 1.12?
Calorfumiturdupliciter* . - parti.i.iay Caloris fabiecSum duplex 3c triplex»
part.'i . 1 2 f Calidi in corpore refolutio triplex* parti. i ♦ 1 2 «>
Calidumabfoluteduplicicer. parti.s.zj-tf Calidum 3C higrdum duplidter* parti» j
♦ 1 8 2 C^dumpbtentktwplidter* part.f.t8s Canis dupliciter. parti.4.f8
Canicularum temporum principium 5C finls. partic.4* s 8 Canon pracflicus ad
fenes diaetandos» parti. i ♦ 8 Canon in ruptura fiphac» parti. i .5 Canon
pradlicus ut poft confedionum fruduum bibatur aqua^ parti.s.sr Canon pracTtiCus
ad uentrem ftringendum* parti. 3. f * Canon pradicus prsuiftuu% de mulieribus
adulteris cu-' pfentibas aborfum. parti.4.f7 Canon praclicus ad uomitacauendu
tgecalido. gti^4. ^9 Canon practicus eorii qui conuertunt in hydrope.
gt.4*<^o Canon pracfticus pronoftdcuf<$ in magno fanguinis naria fluxu.
parti.4.tf5 Capillorumdefluijcaufas* parti.f.79 Capitis dolentis canon
operatiuus ex phlebotomia uense frontis oppofitae doiori. parti.f.pj Capitis
pars duplidcer. ■ parti.^.95 Capillonim cafus caufa multiplex. parti.<5.97
Capitis percuiTio raultipliciter acuaria.- parti.7. 10«
Capiliorumcafuscaufamultiplex^ parti.y. 182 Carbunculus quid. parti.3*40
Catarrhus tripliciter fumitur. gti.2^24.^t.5t4i *pt*7* lor Catarrhus quid 8C
quomodo. parti, 3.42 Caumaquid. partic.4.7 2 Caufasgritudinis cuiufcun^
accidentis & extenuation:s efttriplex. parti.2.14 Caufonquid.
partf.3.-f0.parti.4.7i Caufae quid membra fuperfluitates fufcipient.
parti.^.tff Caufaediffinitio&diuerfitas. parti*2.i47 Caafa primitiua quid
5;:antecedens coniuncSa. gti.2.1 47 Cauteriumduplex. parti.?. 8j Cerebri
uentriculi* parti.2.i£ .Cerebriincifiodiciturduplex. pztth6*9^ Cerebrum quid.
part.7. 1 1 f Cholera eft quicunc^^ humor^ parti.7. i oS Chousquis. parti^i. r
ehronosquid. parti.2.i» Chronicus morbus# parti.2.18 Ciborn tolerantix
difficultas penes duo fumit* part. i. 9 Ciborij tolerantig facilitas exduobus
fumitur. parti. 1. 10 Cibandi ratio duplidter fumitur. parti. i . 10 Cibi
quatitas amplior tripliciter did poteft. part. 2.14 Cibus duplex eft. parti.2
.1^.142 Crbus multum nutritiuus dicitur dupliciter. parti. 2
♦ i tf Cibus quid. parti. 2.17 Cibi conuenientis conditiones. parti.2.17 Cibus
praeter naturam gradiens tripliciter* parti.2 . i § Cibus uel nutrimentum
triplex» part.2 . 1 s Cibus caufa taegritudinis duplex. parti. 2.15 Cibo ma!o
utens dupliciter. parti. 2.24 Cibi bonitas 3c malitia. parti.2. 24 Ciborum
uoluptas unde* parti.2. 24 Cibi fuperfiuitas elt dupliciter. • parti. 3 .4 ^
Cibi facientes foninia terribilia ficut funt caules & fa> bac. part:C.3.
5- j Cibi qualitas duplex. parti. i ♦ 1 3 5 Cibus dicitur ingredi prgter natura
duplicitcr* ^ti.2. 1 47 Circuitus quid. particJ. i .tf Circuitus dupliciter
capitur^ ■partic. i . 10 Cogitatiua Isditur triplicicer» parti. 2.12 Coitus
deficietis 3C matricis coarcftalte nocumeta. gt.f .s<f Colli impedimentum
cjuid 3C eius caufa^ ' parti^^.^tf Collec^cio. parti.7*i04 Complexio quomodo
naturalis^ parti. 1. 1 j ComprefTio ciiid. parti.i.2 Compiexio naturalis cu:d.
part. 3* 3 C CdmplexiodapUdceiv . parti.s^s» Digitized by Google I ^ ^ E
"2^ ^ Gomplexio aequalis 8C tcmperata quid* fardtj; 3 1 -Coplexioaes
iapfae uel aequales qubt <&: quae funt, ^.^^tH Conjplexionum
diftemper^rum caufae» parti, 3.31 Complexiodiuerfaquid» parti»-» 104
Complexionandi modus quadruplex. parti, i* icj Coneeprionis cognofccndae figna
uaria^ parti^f.s'?' Confortari mcnte quid«. parti,2, if? Conferuatio quid* -
parti, 3,2^;o Congelatioduplex* parti.7,i8tf Conclu/io Hippocratis <n.
r,aphorifmorum* parti, i . i Conclafio aphorifmorum fecundi* ipartj, i , i
Coniunciio feu unio eft duplex, partic,7. i o <; Confiftentia dicitur
dupliciter. partf,i,6 Conferuatio non fit nifi per fimilia* parti. i . s
Conferuatio dida dupliciter. partf . i . s Confuetudo quid» parti,2,2 7
Confueta ex tempore duplex* parti, 2,28 Confuetudo quid. partf , 2.28
Confuetudinum canon. partic. 2,28 Contortio aut tortio dupUciter. part.4,tfo
Contradiclio in Hippocrate 8c baleno. parti. 3,43 ContradiAio tollitur ab
Hippocrate, partic, 3 . j ? Contorfionis caufa duplex, pani,4, 66 Contorfionis
membrora pronofticus eanon, gti.4. 69 Coniorfionis figniffcatio dupliciter.
rpani.4. 6i> Contabefcere dupliciter* parti.j , 2 2 Contraria dicitur
duplidter. parti, i, s.'gti,2, 1 9 ConErarium remouenda eft per aequalia in
gradu, gti. i . 3 Contrarfum fortificare altero dupliciter, parti. 1,126
Coualefcescj>n6refumitc5quadrupIexeiTep6t,gc,2, 14 Conualefcentia duplex
eft, pard. 2,17 Gonualefcentium pradicus canon. part.2,22 Conualefcentia quid.
partic,4. dv Conualefcens dupliciter* - part,4.tfs,part,2.i4i Cordis morfus
quid 5C cordis cremor* parti.4 .7 2 Cordis operatio quomodo a cerebro
d«>endct. part. 2.2? Corpora fe fumme exercitantia qux fint, parti, i , 2
Corpus pingue dicitur tripliciter. part, i , 3 Corporis reftaurandi pronofticus
caaonj& fimiiiter corpo ris refumptiui. ' parti.2, 14 Corpus exies
ggritudine eft neutra primi fignificati,g.2, 14 Corpus non purum in qualf uel
quanto. parf.2. i f Corporil nutriedoro curatiuus pferuariuufq^ cano. gt. 2 , i
? Corporum conualefcentium refumptiuus canon. gt.2, i f Corporum crafTorura
pracfticus.pronofidcus 5C operariuas canon. parti,2, 26 Corporis magnitudo
dupliciter, parri,2. 2 s Corporis magnitudo qao in fenedute inurilis. part.
2.29 Corporumdebiteregendopronofticus preuiiluufcj cano, parricula,3. 3^.
Corporum regendomm canon. parti, 3.48 Corporumlaborantiumfebribus fextanis
pradticufq^ ca^' ' non. parri.4,^j4 Corporis raritas duplex. paru. uoi Corpus
habens carnes humidas quid. parri,7, 1 1 1 Corpus calidius alio dupliciter*
parri. i . 1 2 7 Corpus duplex. parti. 1,127, parri. 2.142. Corpori deberi plus
aut minus nutrimeto dupfr. gr. i . 1 2 7 Corporum calor duplicitcr. parti. i ,
1 2 s Corpus non purum duplcx, parri. j ,142 Corpus in iuuenmtc fluidum in
feaedutc poteft effe £icca duplicitcr. parri.2,ijo Corpus prggnans duplicitcr.
partf.f. 134 Coryzaquid. parri.2.24 Coryza 5C corra quid, parri. 3,45
Cotylidoncs qui. . parti.f. $3 Crapula quomodo diflfert sb ebriftatc*. parri .
f ^ 7 s Crafcitiesdupliciter. ^ particts^i^ Ct^ffi proptcr quidnogenerat aut
non condpiSt. ]gc.2.2tf Crafia prgter naturam eft ultimate pinguis. parti,f . s
s CraffiriestS^gracilitasduplex. ^ part. 2,2^7 Crifis certae uel non praifticus
canon, part.i.f Crifis dupliciier capitur, parri. i . i o. i <s Crifis
confiderario tripliciter fumitur, partf. i . 10 Crifis qu? fit crifis fecfta.
parti. u i o Crifis oequaliter iacla uel perfecla quid. parti, i . i o Crifis
dupliciter intelligitur, partf,2,i<5 Crifis falubris mutatio triplex,
part,2, 16 Crifis mukiplex, parti, 2, 1 6 Crifis quare magis fiat in nocfte q|
die. parti, 2 . i a Crifis mortaiis quare magis in nocfte^die faiim confequa
ttireffectum, parri,2, 16 Crifis iudicandae praclicus canon, part. 2 , i tf:
Crifisquid, - _ parri,2, 20 Crifis triplex. parri.2. 20 Cretica dies duplex. .
- parti.2. 20 Crifis falubris uerus pronofticuf*^ caiK>n. gri. 2.20 Crerica
dupliciter fit, pait;, 2,20 Crifis &jcur2e pronofticus pracferuariuus
curaduuf<^ cdL^ non, parti.3. 34. Crifis maia quot
modis. parti.5.55 Crifis primo quid. • . part.4. 70 Crifis duplex. parri. 1, 1
2 5. 1 34,parri.2. 143 Crifis cc«npieta duplex. - - p>ara. i . 1 2 j Crifis
quadrupliciter. parti, 1,123 Crifis quid. parri. i . 1 3 4 Cr ifis confiderario
duplex. pani, i . 1 54 Criiis impertecta dupiiciter. pani.i. 13*^ Crifis
fpecies fextupliciter. parti. 2 . 1 44 Crifis quadruplicirer. parri,2. 144
Crifiscaufadupliciter. pan:i.2, 144 Criiisdupiex. parti.2. 144 Criiis fpecies
mulriplex, parri.2. 14^ Crifis caufa mulriplex. parti,2.i4^ Crifis
nocmrnae caufa, pani,2. 14^ Crifisciuifio. ' parri,2.i4j Criricorum dierum SC
crifis -cauia duplex. part. 2,1^5 CrifLallusquid5^uitrum. parri.f.gj Criitdli
proprietas ad faciem dealbandam, lac eriam recu perandom, parri.f . 84 Curatui
pronofticiq^ acois canon ad cogtiofcendum tem pus & qaalitatem crifis. -
parti,2. 20 Cura eft duplex. ... parti. 1.119 Cufixjdiendum a fimili
cuftoditur,mutabiIeuero mutatur acontrario, parti.^.^s Cuzezuelgraraphusquld.
pard.f. iso^ D Debilitas dupliciter furaicur, Debilitas corporis e:ft triplex,
Declinatioquid. Declinatio duplex. Dentes cditimu Dentium maceria. Dependenriae
duplcx* Defudatio quid. Dextrum latus quidt Dextrura quid. Defipienria
mulrfplex. Defipienria dupliciter# Rrti.i. 9 parti.2, 27 parri.i. iij
parti,2,i3s parric.3.^j pard,3, I7J pard.2.i39 pani,3.^o parri.3.42 parri^7.
los parti.7.ior parti.7. I02 Defipienria quid, pard.i, 1 2,^rcc.7. roo. loj
Diaeta triplidter didtur» pani, i . 5 Diaetagrofl^quid. ' pam.1.3 Diaeta tenuis
uel grofla pcr compaiadone. pani. i ,4 Diactandipr^dicusadiis* parti.i»^-
laccs.apho* i^ ii^ Digitized by Google I N D E X Diata cadcm ultiuia &
tcnutffima eft* parti» i . 4 Diseta dicitur humida mplidter* parti, i . 8 Dieta
humida uirtualiter dicitur dupliciter* parti» i ♦ 8 Diicseindicatioaquibus
fumatur primario , a quibus fe^ cuitdario^ parti.i,f> Disetgordinanda
cJanotiampIiandus tam ad difpoiitiones naturales qg praeternaturales, parti» i
♦ 9 Dixtandi fecundum temppra canon pradticus^ gti^ i , 10 Diaeta Sc regimen
duplex. parti* i . 1 1 j Diaeta fubtilior dupliciter» parti. i . 1 1 ^ Digta
tenuifflma, parti. u 1 1 <j Diaetg groflfae necefiarius cafus tripliciter,
parti» i . 1 1 s Digtandi indicium a tribus*. parti* i* 127 Digta talis
triplidter, parti.2.2<5 r Diarrhoea qufdr partivj,^^ Diarrhag
caufa&propter quid longetur. parti.3, ss Djarrhoeg caufgt parti.r.so Dies
dupliciter dicitur, parti. 2,20 Dies radicalis indicatiua duplidtctr- partti.
20 Dies conftituti, parti.j.^j- Digeftioquid, pa.rti. i.if.ijf Digeftio duplex
efi:. , parti. i» 1 1 Digeftioinnocitoduplex* parti.i. it
Digeftionisgradusefttriplcx. pasti.i.n Digeftiuglgfiotriplex* . parti.tf.94
Difpofitio fimihs fanae* parti.^^ij^, Diflblutus quid. partc.2,2<5
Diffolutioquid,. parti.j.^tf Difpnoea 3c afthma quomodo di8Ferant# part.3 . j d
Difpncea quid ^ defipientia. parti.^. 6q Diitolutionis caufa duplex. parti.y. 1
1 2 Diuertendi per dolorem operatiuus canon. part.2. 2 7 Piuifio 8c intentio
feptem librorum aphorifmorum Hio> pocratis, parti.i.i, Diuifio tertiac
particulae aphor.Hip{X>. parti. 3,29 Dolor pro triftitia , fenfatione ,
& pro caufa dolorum fu> mitur. '♦parti.2.13 .
Doiorremoueturaurremittitquadruplidter, gti.2.27 Doloremfedareeftdupliciter.
parti.2,2 7 Polorum fupra uel fub diaphragmate curatiuus canon ,
particula.4.tfi Doloris caufa. pam.f.84 Dolor de lateribus. . part.tf.pj
Dolorisnotitiaduplex. . . parti.d.pj Dolor duplidter. parti.7. 104* gti. 2 . 1
4 1 Dolor fortis quid. parti.7. 10$: Dolor forii/Timus dupliciter* patti. i . 1
3 7 Dolores efi!e eodem in membro. dupliciter» part.2 .3 j g Dolorduplex.
part.4. 17^ Dubia ^plurima ex toto uolumine excerpta &: breuitatis
caufahacfolaconclufionepofita. part.i* j.part.2. 14^
17. 20.2f.part.3. 32.s8.41.44,? 3. f 3. f 4, ^ ^* parti.4. 59 ♦bjs' 60. 64
^57.^7* parti.f«.79.82.ter. S3 ♦parti> cula.<f . ?7. parti.7. 99*101, Dubellati. .
parti.7. 104 Dudio uel cuacuatio fit tripliciter* parti. i . 1 o pyftrafia
immoderata derfdt a<5aim proprie uirtutis* pariic.2..:i8.parti.3.33
Dyfenteria quid. part. 5. 357^47.511.4.^5 Dyfenteri X (&: tenefm: caufae. ,
parti.3.40 Dyfenteriaecaufaphlegmafalfum. . parti.3.41: Dyfifuria quid.
pani.3t34* s6, pti.7.109 Dyfliiriaquomodocaufetur. . parti.3.34
DyfentMaachoIeraad.milaturcancrodur.e uel.tarde fa^^ nabili* . parti.^.tfj
Dyfenteiia a cholera nigra practicus fcanon* part.4ttf j DyCenteriascaufadupkx.
part.4.tf5 Pyfeiueriaeab atra bile cura diflSdlis uel injpoflibilis eft 3 c^ife
ttiplici* Pyfenteriaefpecles mst parti.4,<»5 lEbrletatein quandofequamr
mors* parti. s* 77 EJsrietatis canon pronofticus 8c preuifiuus* gii. s, 77
Ebrietas quid. parti.f* 77 Eflfectus fimilis caufas faam caufam refouet»
part.7.9j> Egeftioduplexeft. part.i*if Egeftionummutatioduplex. parti.2. 17
Egeftionum mutatio ad malum duplex# part. 2.17 Egeftio maladuplex. . parti.2.i7
Egeftio uel euacuat o rriala quintupliciter dicit. gtic. 2.17 Egeftionum quae
extant uariae curatiuus pronofticufq^ ca-' nonr parti.2.,i7
Egeftionummutationemfieriadmalumquid. part.2. 17 Egeftio fimilis fanis quid.;
parti.2. 17 Egeftionum fimilium fanis pradicus canon. gti.2 . 1 7 Egeftio
tripiiciter. parti.4,tf2 Egeftionis pigrae caufa fexcupla. parti.4. 6z
Egeftiopluriumcoiorumquae. parti.^.tfi Egeftio nigra dupliciter. • parti.^.tf*
Egeftionum uariorum colorum pradHcus canon. pt,4.tf «
Egeftionumindyfenteriautcarnium inteftinorura pradj ciiscanon. part.4. tfj
Egeftio cholerica quid. parti. 7. i oc^ Egeftio fpumofa quid^ partic.7. 10 r
Egeftjo dupiiciter. parti. 2 . 1 46 Ekmenta ingredi complesdonem humanani
eflentiali/ ter^ ~ . parti.2. 15 EUeborus duplex. parti.4* ^O Ellebori com
plexio ac proprietas* par tt,4t tf o EUeborus eft uenenum pro canib s
,columh|is 8C muri/ bus» parti.4,<>a Ellebori dandi modus# parti.4. dq
Empyema quid». parti.fv7p Empyici. parti*j.7i? Empyema duplidter r
parti.f»79*8o.gti.7. 108 Eneorima. parti.7* io5 Enixa quid,& quid
grauida^^quid praegnans SCquM puerpera. parti,4. if7 Epilepfis pradticus
pronofticufc^^ canon. gtic. 2 , 2 ^? Epilepfiae nominatio. parti.2. 24
Epilepticiiuuenesqui. parti. 2, 2j5 Epitepfiae 8c apoplexiae caufa. par ti. 3 ,
4.6 Epilepfia dupliciter. parii.j.^is Epilepfice caufa duplex# : ' parti. 3. f
.1 Epilepfia quid, parti.^.ji Epilepfiae caufa 6C denominatio diuerfa, gti, ?.
7 s Epilepfiae nomen multiplex 8C uarium. parti. 2 , 2 ? 7 Epilepfiae tempus
triprex. parti.2. 25-7 Epilepfiae caujTa multiplex. par ti. 2.2^7 Epilepfiae
caura triplex, parti.f.isi Eryfipiia quid,<&: didtur ignis facer» gtic.
j ♦ 8 3 . 87* Eryfipilae nocumenta uaria fi fit in matrice. partid, f . 87
Eryfipiladuplidter. . parti.7. 103 Eryfipilaecanoncomprehenfiuus* parti.7.i05
Euacuationem ultimari. parti.i.j.jL*. Euacuationis bonitas fex modis
cognofeitur* part. i . io# Euacuatk)nis bonitas eft fexcupla,: . parti. i . i ji
Euacoatio duplex. partic.i.iitpartic.2, ip,2 8# parti. i * 1 3 ^* parti. 2 ♦ I
f j ^BiaoatiQnis anni digeftionem nocumentum triplici> , ter* parti.2. ij
Euacuatio in prindpio quadruplidter* partic.2 . 2^ Euaaiatio^fymptomarica eft
duplex«. part.3» yS Eaacuatwinferiustriplidter» parti>4.j^ Digitized by
Google I N D E X Euacuadonis fufficietitis cognokendx ptadicus canon .
particula*4*<fr Euacuandiaduspradiicus* parti*4«.7tf Euacuationis bonitas
fextuplex» parti.wis^ Euacuatio propria dupkx# parti» i ♦ 1 3 ? Euacuatio
dupliciter. parti* 2 ^ i j i Euacuatio aborfas dupliciter* parti^^» i7j
Euacuatip fufficiens duplidter* parti;4» 177 Eunuchus duplidter» partic*<5»
97 Exacerbatioquid, part,i»f Exacerbatio uel exaaritio dupiicitgr* parti*r»y
Exacuitio dupUcitec fumitur* parti, i, 10 Exercitrjeligendicanon* parti.2.17
Exercitium.eftduptex# parti,2*i7 Exerdtium quid* parti. 2 » 2 7* 1 4<f
Exercitrj uariaiio# parti.2, 2 7 Exerdtij dolor» parti,2,2 7
Exerciqutilkasquanta* parti.j.^f Exercitiumeftmedium itjter pharmacum
uomitiuura & balneum, pard.j».^^ Exerdtq effe^fhis, parr. 3, so
Excreatioquid, pard.^.tf^ Excreatioliuidaquid^ parri.4.tf9
Excreatiofanguincaquld* 1^*^69, Espoiirio quid. parti.3^30 Experimentum quid*
panxc.i. i Experienriae caufa. parti. 3, 4 1 Expoiitorum ratiov parti.5. 30
Exhalatio quid. parri.3. 33 ExiccantiauehementcrSifortiterglutinantia.
part.f.sj Exitura. parti.7. 104 Exolutio quid
sSi extafis, parti. 1.137 Extenaatio quid, ,part.2. 14 Extenuatio duplex#
pard.2. 14 Extenuationis caufa triplex^ parti. 2.22 Extaiisquid. parri.7. i ro
Extenuatoramcorporumquibusexicritfel nigrumuel hu mornigeriicutfanguis.
parri.4.<52 Extenuario duplex. parti.f. ss Extremorum trigidorum canon
pronofticus. part.7. 99 Extremitatum frigiditas dupliciter. parti,7,f)9 Extremitas
quid dCqjuat modis. parri.7, 99 Extremorum frigidiras utrum fit mortalis*
part.7. 9^ Extremor^m infrigidarionis caufa mulriplex, par.7. i &f ,
Facilitas 8c difficultas tolcranti^ purgationis mulriplidter cogrtofcitur.
part.2.24 Feds forma duplex« parri, 2 . 1 45 Famesefttriplex, parri.2. 157.14^.
i^i Famiscaufa, part!.4,^?i Famesquid. part.7,111 Famem exicdare duplidter*
parri.7, 1 1 1 Famis naturalis motus quinque* part. i . 1 1 4 Faraes in
athletrs quo pado fiat* part. 1.114 Famis 8C fitis modus* parti. i . 1 2 s
Famis nocumentum mulriplex. part.2. 14^ Famis pr^ernaturam tripliciter.
parri.2. 1^2 Fames praeter naturam triplexv parri. 2.1^2 Fame cauia tur maior
confumptK^ dupliciter. part. 2.1^2 Faftidiumquid. parti.4,tfi Faucesquid, .
partf.i^ i7.parri.3,34 Fauces oegrotare quid, par. 2,17 Fcbres materiales
dupl!dtcr«* parri. i, j Febres fenum minusacutaefunt qp {Hxerarum uel limt/
n""i* parri^i.3 ^ebri^tanstriplidterconfidcfatur» T^^Utttzz
Fcbriumomni0cuxatjuus pronofticufi^canon. gtl.i.si Febrium putridarum praclicus
canon, parac.2, 2 2 Febr.s temporum practicus canon. parri.2. 22 Febrisacuta
cur phlegmaticis porius qp fanguinds acci/- dant. parri.3.40 Febris quomodo
humiditatem fequatur* parti. 3 . 45^ Febriumlongiiudo. parti.^.^iS Febris
continua quid. parti.3, jo Febris errans quid. parri.3. j f Febns dupliciter
intelligitur. partf.4. ^4. 6 8 Febrium laboriofarum &:fuperabundantium
materierum apoftemam praccicus pronofticufq^ canon. part.4. 6 5- Febriiim
condnuarum pronofticus operariuuf^ canon ^ particula.4. <sa, Febrislon^.
parti.4.<5S Febncitantium qui pariuntur cauma aut cordis morfum pronofticus
opcratiuufc^ canon, pa rti.4, 7 2 Febrium habentium riraorem &:fpafmos
pronofticus ca^ ^^J^' parti.4,72 Febris quomodo curat dolorera uentofum,
parrf.7, i la Febris eft duplex. parri, i . 1 2 f Febns marerialis 5;:
conuenientia difFerunt. parrf. i, 1 5 r Febris i ndicario quadruplex, parri,
1,13 r Febri s ph'*.>gmat?cae caufe duplex. parti. 1.15» Febris mareria
peccans capityr duplidtcr, part, i. i j ? Febrisperacutaduplex. parti.i. 137
Febris pronoftica duplex, - parti, 2. i ^4. FeltripliciterfumitUF,. ~
parri.4.^« Fel nigrum expelli quadrupltclter* parri.^^iji
FluxusuenrrisquidS^efttripIex. " parri.1.17 Fluxibilitaris caufa in uentre
qumtuplex, part.2 . i $ Fluxusuentris quare poft confedaonem frudua. gri.5.37
Fluxus uentris dicms diarrhaand lienteria, parri.j. 43
Fluxusuenrriscaufainienibue. parti.5,57 Fluxusfanguiniscanonpronoftfcus,
parri,7.ior FIuxus fanguinis in uulneribus canon pronoflicus. particula.7.-i04,
Fcetus in uere quomoddo mali, part«*s#4r Fcetus morbidi qui. • jatd.5,4r
Foerens grauiter. parri,f,7^ Fcetus locus i n matrice duplex, parti. j. s 5
Fcetus mortui uel uiui canon pracTriCus* parc. j. s^ Fortitudo triplex. part.
2.27 Frigiditaris extremorumln febrenon d^dentc pronoili> cuscanon.
partiwf.^i> Frigidi extremi eflFevftus canon pracSiais. pan, <, s i
Frigidam mulriplex. parri.^. s r Frigidum caufat dolorem duplidtcr, parri.o% s
f Frigidi exceiHui nocumentOiSi maxime pe<ftoris. gr. s,Zj Frigidi
excdflfiui canon pradicus. parti.^. sj Frigidam niuis duplex. . parri.?,8j
Frontis uena recra quae* parri. f ♦ pj FrudiiS maliria. parti.3.37
Fungorumhumiditasq>fitfupcrflua5:mal3. patt,i.8 Furiofamateriaquid. parri,
i.n* Furiofa materia dupliciter. paiti, 1.154. Furfureum quid, parri.4.7i'^
Garjgrarnaquid, pam.7. lo^ Generalcquomodofpcdafcmagisprxccdit. gd,j.4s Genuum
grauius qiiid. parti.4,^2 Generans difffculter quid. parti. j. s j Gibbum
heparis concauo nobilius# pard.7. i s s Glaucoiis qpid. parri.9, ^7 Globofum
dupUciter. jparri.7. los Globumquid* part.7.io5 Iaco.s.apho* ^ mj Digitized by
Google I N 2> E s: GIobatumqui<3# parfcufa»7*i07# Globus quid, para»7*
107 GraciUtas oppofita crafl&dei duplidtcr» pard,2« 2<^ Grauatibduplex.
pard.j*jj Grauida quid 3C enixa & pucrpera 3C prxgnans* 0l*4*S7 Graciles
dupliccs* parti*4*j8 Gracilis duplicitcr intelligitur» partw j. 8p H HabJtudo
corporis quid,&bona dicitur dupFr# parta»» Haemorrhoides triplices# jart*3*
f <f Kaemorrhoides fenum. parti»3* s^ Haemorrhoidarun* fanandara canon
opcratiuus* gt,tf ♦ 9^ Haemorrhoides fanari quid 3C quomodo. parti.V?. 96
Haemorroagiaquid. "^ parti>^io4 Hebctudo uiilis in fenibus» part*3» ^ 7
Hcpar repleri aqua muldpliciter. part. 7* 1 1 1 Hepatis dolor duplex* parti*7*
1 1 o Hettca duplex. part» 2 ♦, x 3 *> Hippocratcsmediclnxinuenior* parti*i,
i Hippocratis intentio &utilitas « part*. i . i Hon^ogcnea material quid*
part* i ♦ 1 2 1 Hora quid* pard, 3*30 Horarrj fru(ft:u5* para.3. 37 Horror quid
quomodo^ caufetuf* parti*3,34 Horripilatio quid* part.4, 64 Horror quid 3C
friguSjfracfdoS;; confractio ,tremor,ri> <: .gor# parti*4*<J4
Kume<ftare,calefacer€ uel iufrigidare dupliciter, gt.4, 60 Humidum duplex.
part. 1.12^ Humidi fubftandfid minorado triplex. part. i . 1 2 9
Humorummultiwdoquid. part.i.2 tj^morcs fptis 3C uirtutes qug rd (int^ part.2 .
i j Humor euacuandus quando det induclas quaiido nort. parricula.2. 1 ?. ,
Humor inobediens uirtud quadrupFr eCfe diCiS* gri.2. i f Humor pr azparatur
q^adrupliciter* part. 2 ♦ i j Humidorum corporum pronofticus praferuariuufq^
ca> non. particuh.3.4fi Humor peccans in quanto 3C non in quali duplidter.
parricula.i. 114^ Humoris putrefcentis benignitas duplex* part.j* 143 Humorum
putrcdo duplex. part. 2 ♦ 1 45> Humoris putrefcenris intenrio duplex, part.
2 v 149 Humormaiorismalidaeduplidter. part.2. 14^ Hume<flari membrum uel
exiccari muIdpFr. gr.2. i ^4 Humorem efiCe caufam doloris dupWdter. gt.4* 1 77
Hydropiscuiuslibetfpeddcaufe. parti.3.jr Hydropstpid. parti.4*,^oCjpt.7. 100
Hydromcl 3C cratum muUa uel mulfura. part. j. 87 Hydropicus ^d.
parti.<j.9<^ Hyemspropria&effendaliscomptejdo. part/3.39
Hyemscurauftrina&pluuiofa* part^^J^i Hyemalami a^ritudinum pronofticus
praeferuatiuti<5 ca non* particula.3. ; r Hycmsquid. parti*4. js
Hypochondrium quid. parti.4. 74 Hypoftafis dupliciter. parti.4.72
Hypoftaiis&nebula&ttepheles* parti.4.7} Hypoftafis figniffcariones.
parri.4,73 Hypoftafis fquamofe. partf.4.7f Hypoftafischolericaquid*
parti.7^iotf ' Hypoftalls pinguis quid. part.7. lotf Hypoftafistriplidter.
parri.7. io5 Hypoftafis crimncadalis ^d# pard.7. 189 HypoftafisgtoboIaqwd#
pard#7.ipo I<ficridafigntitndup!ex; |5ard.4*7i
Icieritiaefebrispronofticusanoa# parri,4.7r Iderida quid. parri.4. 7 i
I<5leii§ ^uis. parti.4.7* I<%ridaprQprIecridcaeft. parti.4.7* leiupjiop'
quid differt a famc 8c fiti. parti. i ♦ 7 leiunij tolerandi uel mn tolerandi
caufs* parri. i . 7 Iduiirjtolepauidicaufaefttriplex. parri.i.7
Iduniftriplexnocumentum. parri.i.7 leiunrj tolerandi canon
curaauus,confetuaduuSjS: praefer/ uariuus. parri. 1.7 Idunrj nocumentum» p
arti. 1.121 leiuni) diScuItas. part.i. 1 2 j Ignis f^cer quid. partf ♦ 5 ♦• 40
Ildcanonpronofticus. parri.7. 10 r lldfpeciesquinmplex. ^ partic.7* lor
Iliumdfciturdupliciter. parti.s.jr Iliumquid&qiiidped:en(S:peritonon#
parti.4.7tf Impediri in operarionibus quid. parti. 2 ♦ 1 40
Impedimenrimembrqrumcaulaquadruplex. gri.2, 140 Irapedirioperationemdupliciter.
parti.2. 140 Impedimenta tripliciter a dbo oblato in peracuris. gt. i . j
Impraegnationisfigna. parti.f.pr Im^jraegnadonis accidentia cx menftruis tamen,
recen> tJs* partic.f.pf Inanirioquid^ parti^j^ 77
InanirioJirepIetiodupIidter* part.2.i39 Inceafiomulriplidterappellata* '
parri,?^ lor Indicatio tripliciter confideretur» parti. 2. 2 1
Indigentiatriplidterfumitur. parti.2. 13, 19 Indigentia quid. parti.2. 17 .
Indfgeftipne generatur phlegma,aut cmda humiditas e| proportionata. parti.3. jf
Indurarionis caufa quomodo fit calidum uej Cccum ud frl gidum. parti.^. 81 Indicatio
dupliciter. parri. i . 1 1 <^ Indicario fumpta a tribus. parti. 1. 1 1 s
Indigeftae materiae nocuraentum triplex» part, 1 . 1 3 f Infentiaquid.
parti.r.7 Inteftinorum diftincSio in partem triplicon. part.4, c$
Inientoi*7*particuiaeaphorifmorum. part.7.579, Inuafionis uariantis caufae.
parr.^,^^ Indicium quid 2t,& dicitur duplicitcr» parti. 1,1^ Labor
riiplidter fumiturn' parti. u 4* pard. 2.12.17 Laborequidinteliigatur.
parti,2.2 7 Laboretiamdidairdupiiciter. ^ pait.4.tf5^ Ladirymadonis
inuoluntariae caufa multiplex. gri,4.70 Lactis diuerfitas ex parte
quadrupUdtcr. parri. ?. 9 2, Lacduphdter. parti.f.pr Ladis utilitas 3C
medicina# P^rti. j. 9* Lactriplex. parr.3. y» I^dis fluxus duo importat. parri.
usg^ Lac idem q> fanguis bis codus» part i. f . 9 x. L^cftis pars triplex.
parri. f . 9 r Lacfio ex cibarione in paroxy fmo# P?/ d. i , f Lsedi in
operata>nibus quid. pam.2. 140 5-apis generatur dupliciter. parri.4. 7 ^
Lapidis ueficae 3c renum diflfercntia» parri.4, 7 g Lapidis caula. parti.4. 7 f
Lapfus fiituri pronoftid,priuadui^ ^flom parti.j. j tf Lapfus uel morbus
firaUis corpori dupkx* part.2. 1 ^4 L^tudo qpid* part.2 ♦ 1 40
Lepraquid<SiIycWnes&aIphi# parti.3,17* Lieoteria Digitized by Google I N
D E X Cicnteria Squicf ♦ . parti» 5 . 'Lienteriae caufa. parti, i-ienterias
caufa triplex; Lientertg canon pronoftiois 8C operatimis, Lienterix a^ftio-lgfa
duplex. Lientedae caufa quadruplex* Lingua mtemperata quid, Lippx
feulippitudinis caufat Lithargix caufa» Lithargia duplex, Lithiafis» Lithargia
qirid» Liuere quidjvS: liuedo,& liuidus color* Lodus naturgconueniens, Loca
temperata iSihabitabilia quf# Loci indicia unde fanguis cernitur, Lurabus qyid,
lUimborum dolor* Lumbi dolor» Lunae quinc^ afpecf^us in nobis cau&t^» Luna
fluit tripliciter* Lymoiltas dentium# Lymofiratis caufa» Lypothomia quid* M 3i>.'parti,tf*94
i.3» ji»bis.j<?. parti.4. 60 parti,d.i;4 parti.^,94 parti.^J*9? parti.7.io8
parti»5»4i parti.j. f <5 parti,3.f5 parti,4. 76 parti.7» 103 parti.7.99
parti.i. 10 parti.3»44 i parti*4* ^} parti.3, 51 parti.4* ^i parti.4. 74 -
parti^J. 20 parti,2.2o parti.4» 70 pard.4» 70 parti, »,137 MaCfefo(5lioni§
facilitas aut difficultas quqmodo 3c ex quot confideracur. parti,2.2 2
Macredinis praegnantium canon proriofticus 8C opera> tiuus* pani.f, ss
Mamillara poffe fieri gracilem multis modis 8C quomo' do« parri,f . s(f
parti,?,89 parti.5. ji parti,.f.37 parti,7. 100 parti.3»i72
Mamillarumduritieseftindicium bonura, Maniae ac melancholig caufe diiplex.
Mania quid. Maniae canon fignificatiuus» Maniaquid&unde. i ' ^
Materiacaufans aegriaidiacmacutMa ratlone quadru^ plici. partivi.is Matricis
moleftatio quot modis. parti. ^ • s j Matrieis praefocatio 5^fu6fopitio 5li;
prgcipitatio, part.^ .8 ^ Matricis colligantia ad mammillas, parti.f . s^
Matricem poni in uertebro quid* . part. ? . 8
s Matrixdupliciter* parti.j.88 Matriclsos* parti.f. 88 Matricis ©3 duplcx#
parti.^. s<> Matrixfrigidaquin^modis,! parti.^.^f Matrix denfa dicltur
uarie ac multipliclter. parti. f . 9 1 Matrixdiciturhumidatriplicitef, .
parti.f.^i Matricis temperatae canop pronoftiors sS^ operatiuus* £
partieula.j.^i^ -. Materia feciens febrcm putrefcit, . parti. 1,120 Materia
feciens febrcm interficit» , parti. 1,121 Materia morbi mortalis aegcocaotcm
intetficic dupld'' ter# parti.i.i2j Materia poft crifim multiplex, parti.2 .145
MatempeccansmuItipUcitcr» parti.s.iff Matricis pra^catio quid# parri.f,iS4
Medicus,duplicitcr* , parti.i.i JMedicusetiamtripUcitcp» . |»rti,i.f Medicari
quadrupUcitcr fumituf * parti. u 1 1 Medicinalaxatiuaefttriplex, . parti.i.ii
jyiedicinarumfecundum aetates uarian^racuratiuus pro> . nofticufcgcanon,i
parti.2, ijj jMedicorttm fecundum ratiortem operantiun^ pra^Sicus ca , lion. _
, : parti.2. 28 J^edica td"aUudmcdic3m<n.tr3narc m^Ucitcr» pt^x^ 1 $
Medicus cur fob cxperimcnto uri lion debct. ^ri. j, 30 Medicum naturam imitari.
parri.4. s 8 Medicinae uentofitaiem fpargentes. parti,4. 60 Medici inten rio
dando elleborura. parti.4» 6p Medid intentio per aiiumptum pharmacum uel
eliebo^ r">5i. parti.4. 6i Medicina digeftiua dupliciter, pai ti.
5,82 Medici fdentia poteft acquiri dupUeiter* pani. 1 . 1 1 j Medicina
Compofita duplex. parti* i . 1 3 2 Medium inter extrema duplex. parti. 1.132
Medid intenrio ad curam duplex» parci. 1.132 Medici iuuamenmm duplex. parti. i
. 1 34 Medicina oiacuatiua quadruplex* parti . i . 1 3 tf Medidngoperatio
dlipUciter. parti, 1. 1 3^ Medicinae fecientes ad inflamarionem fpiritus. g:. 2
. i ^ 4 MekncholiaprodupUci re# pani.3.44 MelanchoUa dida mania uel daeixtonin
Uipinum. ^0,3.44, MelanchoUcus quid# parri.4, S9 Melanchola 3c mania quid.
parti. j » s 7 MeUcrari praegnantibus exhijjendicanon pra«icus ad no titiam
concaeptionis uel non, parti. f . 87 MeUcratum quid. parti.f»87 MelHs
complexio. parti. < , s 7 Melicran dandi dof, parti.f. 87 MeUcrati poms
quando concaepoonis fignom infelU^ biie» parti.f,87 Membra quomodo rd
naturales. parti. 2 . i j Membrorum inciforum canon pronofticus, f»rt.5. 95
Mcbra qu2 fedUus 3C quae difficiUus reftaurent, pu6,g6 Membrorum unio dupliciter.
parti. 6, 97 Membrum fabttantiaie dupUdter, parti.3, 2 70 Membromm inanitio
fubftantifi(^ duplex. parti,7, 1 37 Mens quid dupUciter. parri, 2,15 Mens did
poreft tripUdter» pani.2* 14 Mentis fanx pronofticus catu3B# paxtu 2.25
Mcnteconfortariquid. partL2,2j Menris ftupor quid. parti*f, 20 Menftruorum
retentionis caufe imiltipiex# pard. j, S4 Menftruorum eSe<fhis maU» jarri*
•;* s f Menftmomm defidcntium canotb parti. j. s ? Menftma deficere dupUciter.
J^rticf . s g Menftruicolornaturalis, Farti.j,s5 Menftruarionis tempus debioBn
triplex* parri. j ,. stf Menftnnetymologia. parri.f,si?
MenfimaanaUaanimaliaparianturabhoraine. gd.f.stf Menftruommdefednsduplex.
parti.f.87 Menftruumduplex. par£i.f.S9 Menftruorum rctentonan cau&
muIripkx,potii!ima t^ro impraegnario, parti.v* ^1.134 Mcns tripUdrer. para.2.
14^ MentemlaedidupUdter* parti.:. 141 ' Mi<&sianguiniscaufamultiplcx.
patti^74 Midtus puris caufa. parti,4,74 Mithridatus non potuit mori ucnem».
parri. 2,143 MolUtiesquid. parr.T.i7i^ Morbus materiaUs dupUdter didtor. parti;
i ^ j Morbus aoitus J&: peracutus ,ac perperacutus. parti. i , j
Morbiacuitaspendcrcpoteftf ex,j.parti. 1,4 Morbum Sc uirtutem dcficer e
tripUdter. parri, i, f Merbusduplcx. parti.i^^.pard.^.ip, «j Morbus dicitur
maior altefo triplidtcr- ' parri, i , 9 Morbomm acutomm pia<fticus canon^
parti.2, 1 s Morbi aani cau& duplex, parti.^.ig MorlHis acutus triplex.
parti.2. is Morbora acutora cuiatiiais pronoftacufq^ cano. gt. 2,1^
McMrbuscropicusuelconuerfiuus. paiti,2»2o Morborum corapIexionaUum 5^ alioruaj
pra<Sicus ptono lanonr payo^i.ij Digitized by Google I N D E X
Morbisc^alitasdupKclter Irriaginari poteft**pam»2t 2 j Morboram
compIexIonaIiuaipi:oiK>fticiis,c«raauu§ con-' feruatciufcjcanon^ p^rt^3t3i
Morbi lapfi 3c aetates bene fe hab?nt in contrarijs regioni> bus*
pa«icula»3*3i Morbus autumnaiiSjiSi itjconfiftens, partitS» 35 ^
Morbuscaufamdicit* parti.3t49 Morbus quadnipliciter* parti4*7i
Morbusacutusquid* partit?.' lotf Morbomm perperacutofUttj termftius» partt7*
io<> Morbi ftatus dupliciter» pa«i* « ♦ " <^ Morbf dupliciter*
F^«i* * ♦ * * 7 Morbi materiales duplices* partit 1*1 17 Morbi mortaiis tempora
duplicia* • partit i ♦ 1 1 7 Motbiaccidensduplex* parttitir? Morbus naturalis
falubrjs dupliciter , parti, 1 1 1 1 7 Morborum materialium tempus duplex*
parti, uuq Morbimatenalisnoahabentistemporaquatuor cafus du plex^ parti,ui20
Morborum tempora diftingui dupllciter^ parti. i . 1 2 1 Morbus materialis
duplex, partic. 1*123 Morbi materialis fignum completae digeftionis apget
du> pficitert part^i.u:? Morbus materialis falubris dupliciter. partit i . 1
2 j Morbum complicari dupliciter. partititij? Morborum materia dupliciter.
parti» i ♦ 15 j Morbi tempus duplex* parti, 2 ♦ 1 3 s Morbi tempus particulare
dupliciter* parti^i »153 Morbus dupliciter. parttt2ti44 Morbus acutus duplext
parti* 2 ♦ 1 49 Morbus naturalis dupliciter . parti» 2 ♦ i ^ ♦ Morbus
inanitione 3c replerione duplex* parri, 2* i ^ ♦ Morbus efFecftiuus dupliciter*
partt. 3 ♦ 2 (j* Morbus materialis quid^ partr. f . r 7 s Morbi acuti conditio duplex»
partit ? ♦ i s o Mors eft duplext parri. 2 ♦ 2 tf ♦» ^ 7 Motio quidt
particulat4« ^ i Motuum hamanorum diuerfitas* part* i . 1 1 3 Motus uel mutario
tripliciter# part. 2 . 1 44 Motus uaturalis uel operatio duplex* part* 2.1^2
Mucilagoquidfit. particf^sa Mulier magis debilitatur aborfus caufe qp partus
natu^ • ralis. parric.4t<?jf Muliebria quse. parricula. j. 84 Mulieris 8c
foeminae etymologia. parric; . s f Mulier tenuis uel mactlenta duplicitcrr
parricy ^s s Mulier moderari corporis qua:. parric* f * s 8 Mulierisfterilisaut
foecund« canon pra<rric'USj& prono> fticust * particfvpo Mulicrum
purgario quid* part. f .9 1 ' Mulfauelmulfumquid^ particf, 87 Mufculus duplex*
parr.7.107 Mutario drca humoralcm materiani conringens in cotpo> re humano
tripliciter^k part. 2.27 Mutado compiexionunu partic. 3.33 Mutarioduplex»
patxit^t^f^ ■ Nf Narium humidarum &fcrainis canon prac'iicus& opc- ,
ratiuus. " particf.pf' Nares dicuntur emundoriai quglibct* parri.<?.9 ^
Nares humidae qux. partt^.pf Natura eft tripliciter. parri. i . ♦ Naturale
conferuandum eft pcr fimilia. • parti. i . s Nam non tolerare fubitas mutatioes
fine nocumeto. g. i ;«> Nattp-alesresquotfint. parii,.2t-:ij Natutaiium
operationum perfeaiomelius fignm»^ ani> malium» : pmhz*s$ Naturaquidf parti.3.31
Naturjfubiedumquid* parri.j.ji Natur«operatiotripIexeftf part.4.jS Naturae
fophifma de foetu uiuouei ttiorttlo# part* jtSa Naturale quadrupliciter
fumitur# partt i . 1 1 s Naufeaquid# parri.u ^ Nephele^ part.7tiotf Nephririca
paflSo» parti.7* lo^ Nigrorqufdt parri.ftSr Nixduplex» parritf*8j Nocitiuum
peccans dupliciter fumitur» part. i . 1 1 Nocibilitas quid.i parri. i ♦ i r
Nocumenri caufa ex cibo eft duplex. parti. 2 ♦ i J Nocumentaquarefitmaius
inno^fiecatriplcx» ^«•2*itf Nocumenta pluuialis conftiturionis* part.j. 4f
Nocumenri caufa duplex, parti.^. i i9 Nubes rubeal parri.4* 7i Nutricatio eft
duplex» partf 1 2 . i j. 1 4« Nutri entium cof pom pr^cfUqis (Jaoon* parti.
2.18 Nutricarioquid,» partiti* 18.142*148 Nutriens tripliciter didtur . parrit
2 ♦ 1 8 Nutrimentum eft quadruplex* parrit2«is Nutrire quadrupliciter fumitur»
g|tit 2 ♦ 1 8 Nutrireduplicitert pard»2*i4« OccaiiodupIiciter(umituf#
parritjt^f Omentumquidt parrit7»ii^ Operationemlxditripiidter» parri.jtsi
Ophthalmiaquidcuruecaufetur* parri.5* 59 Ophthalmiaficcaquid» parri,}.4C
Oppilatio triplex.» . . pard«2* i f tf Ordo libri aphorifmoruml qualis# part. i
. r Os matrids quid* parti. f . 8 S Oftis uniendi difffcultas* parri.tf * 9^
Ofsis putrefacftionem indicantia* partt7»9a Ofsis segrotanris bonum indicaotia»
partt7. 99 Oui qualitas duplex. pari.uijl Oxy regmia quid. part*^. 9 f
Qxyregmiae aufk mulriplex» parrittf • 9 9 Pandiculario quid» parrit7» 1 1 C
Parifchimiaquid» parritj. 17 j Paroxyimus quid* parritiv^ Paroxyfmi tempora*
parti. i . f Paroxyfmi acddens dapfcx# parri» 1 1 1 20 Pafsio acuta quid ,. . ;
. parri. i ♦ 1 1 Pafsio galeata uel hemicrania quidtf parritj» 4$ Pafsio quid.
parrit 3 ♦ j ^ Pafsiomortalisduplexi ... partit7^i87 Paflfionem coicari
fubftantia cerebri dupfi:# partt7* 187 Pecften quid dC ilium 3C peritoneott»
partt4t 76 Pectusquidt partt3tf2 Periodica febris quid# partit i « 5 Periodus
quidt parti. u U part.^.. 7 i Peritoneon quid 6C pecten 8C ih*um. partv4. yS
Peripneumoniae peflimae Canon pronofticus & figniffca^ tiuust parriculat.7.
10 1:' Peripneumonia dupliciter* part.s. 17«
Permutarioabinanirioncadreplerionemeft peiorqp ecoti tra* partitit4 Peflisundet
" parrit3*2tfff P4iarmacia quid# part# i^ 1 1 tpart. 7* i04# Pharmacorum
purganrium nccumenta* parc*j!, 24 Digitized by Google r N B E X Pharniacum 3c
uomiriuum quomcxlo firtt ueneriofa, 3c ra> * roadminiftranda* paruj^^y
Pbarmaciaduplex. part.4.d2 Pharmacumeuaaiatduplicitef* partt4*i7f
Pharraacumelectiueeuacuans^ part.4.1 7^.175 P.hilonium fomniferum. parti. i ♦ 1
5 2 Phlebotomia quid. parti. 1.2 Phlebotomia &C pharmacia contrario moio fe
fe habent in pi^goamibus. . parti.4.j7 Phlet^tomati ex manu uel pede propter
quid teneant ma> fluminaqua calida. parti.j.so Phlebotonjia dupliciter.
parti.f.sy Phlebptomandi canon a faphena 3C a bafilicauel conv muni*
particula»7. 105? Phlebotpmia duplex. part. j ♦ 1 84 Phtebotomia nocens pr
segnanti dup. part. f ♦ 1 84 .PhlegmaaIbaide<^hydropifis&:hypofarcha.
^u?»' los Phtegmatis moratis in Itcfiinis ca eil uifcofitas. gt. 3 . 4 2
Phlegmonum caufa « partic* j . s i Phlegmatica febris raroreperitur integrs
radicatioflis,fi/ cat raro rcperitur quarcana continua. parti.4»72 Phlegmon
dupliciter. part, j . s 3 Phlcgmon idem quod incendiunu part. j* s j Phlegmonis
quatuor cafus quibus noneft applicandum frigidum. parti.j.85
Phlegmonhepatisdupliciter, part.f.5>o Phlegmon multipliciter. pard.7. loj
Phrenitis quid 3C lithiafes» part.5# ^d Phrenefis quid dc catabitus, gti.4. 74
Phrenefis duplex. particula.7. loi Phrenes quid. particula.7. 1 10 Phthificoru^
pronofticus prguifiuufq^ canon. gt.3. j s Phih^ificorum ^pnofticus
preferuatiuufc^ cano. gti.3.42 Phthifis tripliciter furaiair,. patti..5. 33
Phthifisquid. parti.j. 58.43»gti.7, 102 Phthificus cur alatus dickur* parti, 3.
43 Phthifis caufa duplex. parti. 3 . 45 Phthffis quadrupliciter furaittir.
part.4. sg* gti, j.79 Phthifiscaufamultiplex. part.f.7p Phthifis duplicjter.
parti. s* 79 Phthifis canon pra^flicus. parti. f . 80
Phtlufiscanoncomprehenfiims» parti.7. 102 Phthificorum modus mordendf. partic.7.
103 Phthifis maneries duplex. parti. 3. 2 ss Phthifis duplex. part.j.2^?p Pilus
quid ♦ particula.4. 7 s Pinguedinis fuperfluae difiinitio ct effe(fius, parti,
2 . 2 <? Pinguedoquid. parti,f.8$ Plciadesquid. parti.3.44 Plenitudo duplex
eft# partj. 2.13 Pleurefis duplex eft. parti. i . -. gti.3, j i Pleuraqui<|.
partic.i.;f plenitudoquid^&refumptlo. partic.2i i^ PJairefis canon
pradicus. patti.i^.79. parti.7. 10 1 Pleurefisquid&undedi^tur,
parti.4,7i> Pleurefis terminatio. part, j. 79 Pleurefis utrura peiis
fequatur perfpneuraonjara aut ecori tra^ * parti.7»ioi[ plethorioim corpus
quid. part, i * 1 1 ^ Pleurefismutatioadpcriphlcumomaduplcx, gt.7.1 87 porus
lardojdes quid, parti.tf, 97 PooiSjdupIexeft. pa?ticuli*2. i j . 142
Potustripllcitcrfuraiturt partic,2, 19
SPotationis&ebrietatiscationpra<fHcus. part,7,ioo Praefocatio quid 3c
eius caufi duplex. partw}..tf ? Priefocationis canon ourgtimis eft coitus* p^cy
♦ 1 84 Praegnaftonis tcrapus tripUcitert parti»^, 17? Prggnatium pnofticus
pferuariuufqi canon* part?.3.4f
Prggnansquid&grauida&enixa&puerpera. gti.4.j7 Pragnantiura
purgandarura neceffitas confiftit in fex ca^ "^^^* partic.4.f7^
Praegnantium purgandaru a quacunt^^ caula ^iianda pra
<ftfcaspronofticuf(^canon, part*4.f7 Praegnantiti plurium gemcllorii ca
raultiplex» ^a,s^s6 Praeparatio ad phthifim quot modis. part. 3. 45
Prgferuatiotriplidter. part.3. i5o Priapifmus q^d 3C lathiriafis^ partic. U7 8
Princjpium morbi diuturni eftfinfe aoiti. parr.3. ^4 Principium tripliciter
furaitur, partic* i . 7 Principiim quid. partfcula.2.2 2 Principium quid 3C
finis. parti. z,2 2 Pronuntiatiouelpronofticatio^tpi^uifioquidr j^ti,2, is
Pronoftici curatiuiij a&is canon» partic, 3 ♦ j j
Pruriregingiuarumdifetafpinxpunaioae. part.j.fj Pueritia quid. parti. i ♦ 7 Puerquid.
parti.3.48 Pueri cur mulrum uigilant. parti. 5. j j Puerorum emittentiura
dentes aegriwdinuia proiK^fiaais Canon. partic.3»jj Puerpera qjad,3C quid
enixa,&: qjid grmudz,3c quid prx^ gnans. parti.4*j7 Pulfus toras quid. '
j^c.7. lo^' Pulfus duplex. pard. j . i s i Pulfus duri caufa quadruplex, partf.
^. i s r Pulfus ingqualis diffinitio ac diuifio# , pard. j. 1 3 r Pulfus
inordinatus quid. pard.f ♦ i s i Purgariodupliciterfurapta. parri.1,2 .
Purgatioquid. parti.4.5s Purgationum molefferura ejdftendum pra^ftios ca >•
tion. parri.4.?g.bis, Purgarioncs acdpaentiura ra<xiendorum praracus <^^
r^^TV . ., parric.4.5'f Pus 3c ianies quid, parri«2*2 7.parri^4.7tf
Puftulaudbothor^d* p»ti,i.j7 Puftulaquid. paxti^^^d Puftidaruradiuerfitas*
pam^^os Putrefadioquid. parti^j.^o Putredo pudendorum qud* parri*j. jo
PurredomaIaquid&iirics« partic.7* loj Putrcfediope&ima daplex# p^«.7» i
zs Quanritas duplcx eft. part!,i.ii Qualitashunjorispeccantisduplcx. part.i.n
Quantum fiue quanritas duplidtcr didtur. paiw, i . 1 14 Qualeuel<^tasdupl£dter«
parri.i*ii4 Quartanaduplex, partk.j.ji Quartana hycmalis longa duplidto'*
parri.2* 2 r Quartanae feb ris caufa. partic^j.j i Quartanaeraateria»
parri*.5«fi^ Quiefcendi poft excrddura pra^cus canoa» part*2« 2 7
Quiefcereduplidter» paxdc^ss> R Radidsnomineqiudimdligatur* part,i.r4 Recalc
facerc ^id ♦ part.f ♦ s t RccidiuaBnominequidinteHigatuffe |5arri.2,itf
Recidoiaduplex^ parri«2*i^.i4j Reddiua cauia triplcx» parri«2* is
Redditiarionis curariuiK pf onoftiaif<J catum« |arri,2. 1 s Rcddiua&c»tfa
dupU% S^ triplex* parti*2. »4 j Recidi"a?ueraecondidoquadruplex#
|ard.i^t4j ^t^eoCo^»rt§a^4 parri^rtj Digitized by Google f N D E X Repletiones
fiimiae partiailofae* parri, i ♦ 2 Repdleinimai quid, " parac* i» »0
Repietiomulaplex. parti,2r ip Repleoio poteft elTe caufe morbi mplidtci:.
parri.i » i p Repieriodupiiciterfiimitur* parti.2*ii?*i^i Res non naturaiis
dupliciter# parri. 2 ♦ 1 5 s^ Refumptionis caiion prac^ois» parti* i «■ j Res
eademdicitur naturalisS: non naturaliSt part, ui j Res praeter naturam
tripliciter dicuntur» parti. 2,13 Refiimptio quid* partic. 2 , 1 4* 1 9
Refolutioueldiflbluttoquid* partic.3»42 Refiimprio dupiidter* parri.4»tfj
Refoiurioiuueniiis comparatur puerili dupfir* gri» 1. 1 24 Refoiurio
quinmpiidter. parri.1.129 Reubarbara uftulamra ad uentrem ftringedum. pi, 3.^1
Rigortripliciter» parri.4.^4t<5s Rigoris fuguenietis feb.ideficieri
^pnofticus cano. gt.4.e?8 Rigor etiam duplidter. parric.4.<58 Rigoris cavifa
quadruplext parri.4. ^ 8 Rigor quid. parti.4. 7 1 ♦ parti.7t i cx> Rigorfebris*
parri.^.si Rigormulriplidtcr* parri.7. 100 Rugitusquidt pafri.4.74 Saiuia quidi
parric.7. 102 Sanatio<^id5;:<^modo. parti.2^17 Sanatio duplex. parri.2^19
. Sanuradupliciterdicitur^ parri.2.24 Sanguis dupliciter fumitur. parriy4.tf j
Sanguinemegredideorfum# parti.4.<?j Sanguis fiuenris mulritudo
triplidtcr< parriwj, <^i Sanguispracticuscanon, _^ partf.4.74 Sanguinis
miftus caufa mulriplex* part.4.74»? s Sanguis exiens cj^ntupliciter. pani.4,7f
Sanguinisfpumofitasduplicitcrdidtur* parti.j.so Sanguinisfpumolicartonoperatluus*
parri.f<,*8o Sanguinis fluxu phibere multis uari|f<$ modis* gri. ? ♦ s 3
Sanguine cogeiSria 3C inf rigidatia uefeemeKr# ^ gri.» u8i Sanguinis flujois
quadrupliciter* JEiri.j.i?! Saniei 8c apoftemata g 6,nie terminabilia cano.
gri.2 .2 7 Sanies dupliciter, parrit2»27*gU4.7^.gri.f. ss Saniei caufa
quadruplex. parti^2* 2 7 Sanies pura quid» partic.y.io^ Saniei coenulcntae 8C
maleolcnti» iudidim?» parri,7. 1 09 Sanies uelut amurca quid^ partff 7, 109
Sanies duplex, parti.2.2j8 Saphelon quid# partit7tiop Sciadesquid&ancha*
parti.3. fi Screatus quid* parritit7 Screatus fpumofus 8c non fpumoius^
parri.s, z6 Seccffiis duplex cft, parri,2, 13
S«^fftffichoIericu8quid<S^dyfenteria* parri.7, 104 Secundina qu«d#
parri.j-.ss Semen humidum quidt ^^tm*6^s>s Senexduplidter, parri.1.7
Senfupropterfpirituum paudtatcm dcficietuc deSdt fcn^» fus 3c morus . parti. 2
, i j Scnius dupliciter, parti.2,i4.f Seraqmd. partt.7.i 108 Scxusuarietasundc*
, parri^f,8S Stccitaris effe£tps, parti.3, j? Siccitas duplex &
tripicx# parri,2,2tf3 Signa penlanda a medilco* parri, i . * Signadupiicitert
parritit 7*paifrir2, 2 i.i 39 Sigflum&iignatumt. pafti.j.^i
Signfffupcrdifpofidoocs f^«ifica«i duplidtcr* gti*2*44tf Signorumpronofticomm
compararioduplcx. ^ri.s. 145 Signum pronofiicum duplex. parti.T:. 14^ Sigoorum
romparario dupkxir parti. 2.149 Simiiedupiiciterdiciturt parti.i, s Similitudb
triplext parri, i , 1 3 <? Sineuoce quid, parti.jt 1 1 r
Singultuscaufaduplicitert parri,;.^ Singultus canon compraehenfiuuSt payri, 7*99
Singultus quid, parri,7* 99* parri. ?, 1 79 Singultus cur malus in hepatis
inflammarione, gti.?. i o 3 Singuitus duplex, parti,
j, 1 79 Singultus multiplexf parti.7. 188 Sitiscaufa, parti,4t<Jr
Siticulofus quid« parti.^,92 Sitis dupiex. parti.4* 1 77. 1 7 8 Sitis
duplicitert partivf, 1 34 Siris prseternamralis mulripiex, parri.f ♦ 1 84
Soluerequid. parti.i,2 Somni longiiTimi (^ufa tri plex, parti. i, s Somni in
declinatione exiftentis nocumentum. grit^. 1 2 Somni nocenris pradicus eanort.
parti.j»!:^ Somni nimrj pradicus &:pronofticus canont part.2, i z Spmni
caufa eft triplex. parti. 2.1» Somnum excedcre modura an uigiliam q|ui(l
dcterius. particuia. 2. 12, Som ni fuperflui efiFedus deterior 8C quomodo,
part. 2.12 Somnusquid. • parti,2, ijs Somnus tripiex, parti. 2,133 Somni
naturalis caufa quadruplex* parti. 2,138 Somni diflFerentia quadruplext
parri.2, 13«^ Spafmus tripiiciter fumitur. parti.2t2r Spafmus eft duplex*
parritS. 2 r. payri.f .^^J. 1^ri.7. 104 Spafmus q> confequatur febrem erit
duplicitC6' pri. 2 . 2 1 Spafmi puerorum caufa. parti . 3 . ^ j Spafmus item
duplici modot parti.f * 76 Spafmi adus pronofticandi 3C operandi, parti. ? . 77
Spafmus quoraodo ex pharmads caufetur* parri* f .7^ Spafmus malus quomodo,
partl.f.^y Spafmus canon pronofticus 8c curatiuus* parri. s*77
SpafmusquidiSieiuscaufa., parti.f.77 Spafmus triplex^ parti,2ti?4 Spafmusquidt
parti.2. 104 Spafinus mulriplex. " parritSti s4* gri^ f , 17 g Spafmus
materialis dupfex* parri.f, 178 Spafmusexinanitioneduplejc*; parti.f^i^s
Spafmus immateriaiis duplex^ parti. f . 1 73 Spafmi a paratyfidiflTerentia*
parti, j, 1 80 Spiritus oftendentis caufa. parti.4,72 Spiritus fenfibilis
duplex. partit2, 2 jtf SpifTitudo tripliciter fumitur* parti, 2,23
Spiffkudobonadupliciter,r ] ' par.i,2. 24 Spontaneus labor quid, l^rti, 1. 1 j
Sponte triplidter capitur, parri. i, 2 Spontequomododicaturt parri.4.^s Sponte
exire quid, parri.4. 7f Sjxitumquid. part?.i. 7 Sputum fiibmbeum quidt
parti.i,/ Spumaquid, parti*2,2tf Spumaegenerandxmodust parti.2, 2«^ Spumgexduobusgeneratur,
partj.2,2<s Spuma quare generetur drca os iratorum , 8C catarrhofoJ rum. -
parti.2;i2tf Sputumfanguinisquid. parti.7, 102 SjHita fanid fputo fanguinis
acdd^rc dupliciter* gt,7, i p j Sputifataitiscauj&triplex* parti,j,i8i
Squamaquid. parri,4, 75 Stpiinanria quid,- |>arrit4t<^y.E!ti,f, 7«>
SquinanriaBfpecicSt partit^t^ Squinantig Digitized by Google X N D E X
SqmzMsipttiaAm^ozihCAimttC^ pztt^u79 Status dupUciter intelligitur» patti, 2 ♦
:: 2 . j <? Sterilitas caufafrequenciilima* parti.f^po Sternutationis
eSectus» parti.j,88 Sternucado quid. pam»7» 1 10
Sternutatlonis^fuffisIocuspifopMus# 110. Stomachi os intelligitur per cor*
patti*4v<? i Stomachi^ppftemoficanonpronofticus^ parti.7»ioo
Stonaacl?inienfurafrigiditati6triple3e# parti.a.ijo Strangur?at# parti.7*iop
Strangulatip duplicitcr» 'parti.2 , 2 a Stranguria quid iSi dyfliiriii»
parti.3. 34*47 Stranguriae caufa» " parti. s« s i .bis Strophus quid.
parti.4*^2*7^ Stupor dupliciter*. parti.7. 102 Stupor etiam tripliciter*
parti.7. 1 02 Stupe&diuum calidum* part. 1*132 Stuporquid* part.2»i3P
Stupor didtur multiplicftcr* part.2 , 1 3 9 Stipticitatis caufa. part.2. ip
Subkdi raedicinae nobiIitas,tK>s iti cxpcttmenris eile mal tum timidos
£acit,<S: hoc propter pprruptionem 3c interi tuni hominis fi experimcnta no
fuccederentr parti. r. i Subuerfio quid. partt, i . 2 Subuerfxonis nominc quid
intelligatur* j»rti. 2 . i tf Subrugitus caufa. parti»f.92 Sudoris caufa.
parti, 5 , 3 > Sudor quid. parti.4. 66 Sudoris figniScatio 8C pronofttcum»
part.4, 66 Sudorfrigidusquid. parti.4.d<5 Sudoris frjgidi caufa triplex.
parti.4, 66 Sudorisin corporcapparentispra<fticus prc«ipi|icuf<^ ca^ non*
parti,4.<>7 Siidor cur copiofior in fomno qp in uigilia» part.4. 67
Sudortriplex. parti,^. 70 Sudoris canon fignificatiuus* part.7. 100 Suffocatio
quid. , parti,2.24J Suffbcatf febriends pronofidcus canon* part.4, 6 ^
SuffDcationis diflFerentiae* parti,4. 6 ? Superfluitas i nutiliter euacuata
quid« part,4, 6q Surditastripliciterfumitur* parti.4,<j4 Surditatiscaufaduplex»
parti,^,^?^ Surditas duplex» , partic^, 64, iSufpirij caufae. parti.4.; <jg(
Syria quid# paard. u 85. parti. i . 1 3 7 SyciaiS::uentofaquid# parti,^, s^ Sy
ncopis duplex eft* parti. i . n . 1 3 7 Syncopizantium pronoftlais canott*»
part.2, 2 ^ Sy ncopis caufac genemles. paru. 2
. 2 j- Sy ncopis cur ex fame fortis. ^ pa rti, 2 , 2 j Sy ncopis cur ex dolore
SC gaudio fortis» part. 2 , 2 ^ Sy ncopis cur ex phleboromia, part. 2 , 2 j
Syncopis cur ex praetocatione matricis* parti,2. 2 j Syncopis curinpueris,decrepitis,c6ualefcetibus.
gt.2.2 j Sy ncopis caufa dupliciter» part. 2 , 2 $■ Sy ncopis uel uirtutis
cafus duplcx» part. 1.137, Temppris mutatio cjrid* part. 5.25 TemjHis
quintuplex. parri.s.29 Temporis mutatio duplex* parti, 3, 2 q Tempus dupUciter
capitur# parri, 3.30 Temporaiieae mutariones prptiofticus prxferuatiuufq^ ca/
non. parti.3.32 TempusmutatumeftgeturiuummorboruQsf* part.s.ss Tempus ficcum
duplex» parri. s ♦ s f ^etnporis iicci cauii* parttSt s ; Teniponim conftlwiio
ficca fsnipt cft humida. patt«.'j. j f Tcmporum tem peries duplex. para. s. iS
Terapus teraperatum 3c temperaliter fe habere. gri. s ,$^ Temix>rum
immoderanria. parri.s» i6 Temporum comparario dupliciter. parti. 3 ♦ $ 5
Tumpornm uariorum in complexione pronofticus opera^ tiuufcpcanon, parri.s. 3^
Temporuoiuariamutatio. parti.s,s^ Tempora meliusertutferuentnaturam abfolute,
^iquati do tamen econtra ut patet, parti. 3, 3 <> Tempus ficcum rainus
eftinfirmatiuumatq^ nJortiiFerum huraido. parti. 5, 40 Temporura anni
quanritas. parti. j, 44 Teraporura diuerforum
praeferuariuus^pronpflicuf<^ca/ "o"' p2ra.s.44
Temporisexiccarioduplidtcr. parti.s.^j- Teraporum conftitutio pluuialis qwd,
parri.s. 4^ Temporum conftiturio raagis morrifera, parri.s. 4^ Tenebrofitas
quid. parri.4,^f Tenefmus quid. parti,7. 10? Tenefraus dupliciter, parri.7. i
o^ Tenuicas duplex eft. parr.2. 24 Terraini reladui, parti.i, t Tertiana
pluriraa quid, parri,s. so Tertianaueraquid. parri«$, 7r Tecani diflBnirio
uaria» parri. s* 7S Tetanis dupljcfrer. parri,f*7s Tetanus niortalis duplidter*
parti. f ♦ 7 5 Tetanus quid Sc duplex. parri. ?• 8 1. parri.^ . i so
Teranuraaquafrigidac^ndocurat» para.y^Sx; Teranus in digito triplrciter, parri.
f , 1 30 Theriacae ftupor quid. parri, 1,132. Ticuks quis, parri.r. r
Toleranria^;: conferenriaq» quln^cafibus non confe^ rant, parricula.i.±; Tortio
aut contorco duplidter* part,4* 60 Toruiraeiabricaufx. part,4.^p Trahere fimile
quid. part, 2 , 24. Treraoris caufa. pa rtf .5«, 97 Tremor eft raorbus
offidalls* para,7, 105 Trerabr duplex. parri.y. 105 Tremor in Urhargia euenit
duplidtcf# part.7. i s S Tria tantum propter urilitatcma lacobo piiifidcrari,
parricula.i. fo.i, Turaor duplex. pard, s*9±. Tumor uulnerum duplex, part.j ,
^* Tumorum occulcario duplex. parri, s*9$ Tumoris fubito delitefcenris cmoti
pronoftici^ &pperay' tiuus. parric.s-,p5 Turbariofortis qdd* part. 7. lotf
Tufi^^isquomodocaufetiir, part.s,s4 Tuffis puerprum cauiat difficultatcm
anhelitus. gt.3, j ♦ Tuffisficcaecaufa. part.4.7a Typusquid» part,^.^^.
Vaporduplidtcr# Vaporum compIexio# Vbiquid. Venenum duplex* Venenum calidum
daplex^ Venter quintuplidtcr fiimitur* Venter quid# ,^~, Venter calid^imus
didtur duplicitcr# part. i , s Vcnter iuuentutc ficcus aut ftipricus
cflEidturin fcne^Shi'' tefluxibilis# parri,2, ip ycmerinferior qiud 8C ^modo
dluidauir& cxquibus pa«.s,j5 parti,2. zez. parri,4^<fy part.2, 14S
part.2i i_^5 parti,!,* parri* f # 8. 1 8# part.7. 1 8# Digitized by Google f H
B E X Vcurcr eft ftomachus* parnc.7* 104 Vemerduplex, partic*7t 107 Vencer
ftypticus uel fluxiHifis dupUcitcf. partti» i so Venterftypticus uellubricus
permutationem ad oppo/l- tam qualitatem tripliciter# parti.2» i f o Veni:er
tenuis dupliciter. parti»7» 1 8 9 Venterfuperiorquid. • pamj. 190 Ventorum
pronofticus canori^ parti.i » 3 5 Venti materia. part*3* s 5 Ventorum uarix
qualitates* pzni* 3*53 Vetjtus peftilentialis ♦ parti. 3.55
Ventiauftnnieffectust part.j^sj Ventus borealis. parr.j.j^ Ventofitas cur
irritet expulfionem* parti*4, 74 Ventofae apponendx modus quadruplex* part» ? *
$ ^ Ventofa duplex. partitf*sa Venti complexioi parti* 2.2^2
Venticomplexiodupiiciter* pzrt^^^zct Verfaniitimum, parti,5*3^ Vertiginis f
aufa* parti*^. 5-7 VertigoquidSiunde, parti.3. 170 Vermium materia quotuplex.
parti.3* 1 74 Veficae fcabies quid^ parti,4*7f Veficg incilio non confolidetur
duplici caufa* partiuJ^p^? Vigili2e fuperfluitas quadrupliciter
prouenit* pa rti» 2 » 1 2 Vigilioe caiifa i n puerum^ part* 3 . ^ 2 Vigiliamm
caufa, partit3» ?7 Vigilia: Cuperfluentis canon pronofticus^ part. 7^03
Vigiligquaenonexiccantv part*?. 103 Vipum foluens caninum apperitum quod« .
part. 2.19 Vinum an detur aqug nociuum natura. part,2^.i f
Vinum temperatum in paffiuis temperatiue. parr. 2 . i a Viimm u- ina
prouocatiuum dupliciter. part. 2 , 1 <j VjijutT^ grolTum nean aquofum magis
nutriat. gti»». 16 Vini potatio quando confei^t ftranguriae dCdiffim^ quan
'douerqnon. parti.7. 109 Vioum moderatum quid. ^ . part.7. r 1 1
Vitg?P«flvlarum&:apoftem3tn pronoftlcus curatiuufq^ canon* . H _
parti^4.7<? Virtutem tmpediri a cibis quadrupliciter^ parti. i . 4 Virtus
fortis uel debilis duplicicer. parri. i . f Vita humana 5;: breuis
&l<?nga. parti.i.i Vica quadrupliciter fumitur. parri.r. i
Vicei-atioprisquid. - parti.3.j2 Vlcerationis in ore puerorum caijfe* part.3, j
2 Viceratioquid. g;ti.4.74 Vicus duplex. parti.<.8i Virus 3C tabes uel tabum
qujd* part. 2 , 2 y Virtus cottdngit dcbilitari dupMtcf fimilitcf 3c ffioi?f
bus. parti.uiis Virtus ppteft fortificari aut debilitari dupUdtcr. gt. i ♦ 1 1
$ VifcoHtasnummentiduplex» part»2* 14^ Vitahominlsdupiex. part.i.iij Vnguium
gibbolitas pronoftica mortif • part» ^. 1 s z. Vnumnumerotriplext part,2. 141
Vomicusquid. parti.ur Vomitus puerorum caufa* paruj.jz Vomens facile qui.
parti.4. s 8 Vomiriua fortia qug fint# parti.4»^^ Vomens difficiie quid. -
parti.4*Jj> Vomitus difficilis caufa. parti,4*Ji> Vomiriuarum purgationum
pradl^icus canon* gtic.4, 60 Vomitus diflicilis per elleborum caufaet .
parti.4. 60 Vomitus fanguinis dupliciter. . part.7. 107 Vomitus fanguinis canon
curatiuus* part.7.i07 Vomitus qtiid 3C unde. part. i . 1 1 j Vrinaquid, .
parti*4*72 Vrinse caufa quadruplictcert parti.t.7« Vrinse proprietas*
parti.4.7Z Vrinaglubofa. 1 parri.4^ 72 Vrinae groffae indicatto SC tmuis» .
part.4* 7 : Vrina dupiiciter. parti.4.7$ Vrinxdiuerritas. , .. •. parti*4. 7$
Vnnarum. albarutn <3C limpidarum pradti^us canon. particula. 4. 74
Vrinaiimpida. parti.4.74^ Vrinx clarae caufae. -^:. parci.4. 74
VrinaEalbaefignummalum^ parti,4.74 Vrina^rofla quid. parti.4. 7 f
Vrinamediocrisueimedia, parti.4«7f . Vrina pinguis quid. part.4, 7?
Vrinoefquamofgcaufa,* parti.4.7« Vrina diftans quid. parri*7. i Snf Vfque
dupiiciter. parci.ui3 7 Vulneris ad falutem apri , <^anon praivftcus 8c
operaci> uus. ,i . parcic.^*8:8; Vulaeris in principio non femper competunt
repercuffiua apoftematibus fimiliter« ; parti^j.pj Vulnus laxum quid. ' .
parti.upj Vulnerum 3c apoftematum canon ptadicus* gri^ >-. 9 j Vulnusquid.
part.6,9^ Vuinerum forrium canon fignificatiuus. part.7. 102
Vulnusfortemliltiplicitert parri.T.ioiw F I NIS* Digitized by Google TABVLA
Q.VAESTIONyM APHO.HIPFO, Jndpit Tabula guaeftionum editarum a clav- riffimo
Medidnae interpreje lacobo de Forolim'0 fuper partiqjlas aphonT. Htppo.di
foppIementoMar^ filfj defan(fkSophiaubj defidt lacobust PRIMiE PARTICVLiE,
Quaeftio, i* apho* i* Vtra uita hois fit breuis. char, 1 1 5 (Quaeftio, 2*
apho,2* Vtrum aliquis uomitus fit denomi nandus naturalis* 1 1 5 Quaeftio, 3 ♦
apho, 2* Vtru poFe fit humore uel huores nri corgis peccare fola in quali* 1 1
j Quaeftio*4« apho^s* Vtrum in corporibus aihletarum repletis nutrimento fua
qualita/' telaudabili poffitnaturalisappe titusadcibuminfurgere, 114 Quseftio*
S' apho.4* y^tiim in aliquo morbo chronico competatdiaetagrofla* iis
Qu;3eftio,€f, apho.f; Vtrn in regimine corporis per digta declinare ad digtas
fiibtiles fit de^ terius ^ ad grolTas declinare. 1 1 f Qiixftio* 7* apho»5,
Vtrum in morbis perperaciids di^z ta ukimate tenuis fit magis con^ ueniens
alrjs disetis* 1 1 6 Quaeftio. St apho.^, Vtrumin aliquibus morbis cope> tat
diaeta tenuiffimat Ji6 Quaeftio* 9* aphot^» Vtrum in acutilTimis morbis com
petatdiaetatenuilTima, i i^t; Quaeftio» i o.apho.y» Vtrum in ftatu morbi
labores 8c ac cidenria ultimenturt 117 Quaeftio. 1 1 «apho. &♦ Vtrum in
cuiufcnc]^ morbi ftaru co petatdiaetaEenuiffima, 11/ Quaeftio*i2tapho»p# Vtrum
m conuenienter diaetando fit neceflferium rndicationem fu/ mereauirtute. 117
Quaeftio, 1 3,apho,j7* Vtrum in diaetando oporteat fume re indicationem ab his
duobus, fcilicetamorbocS^uirtute, iis Quaeftio. i4*apho, i o» Vtrum aegrptantes
in ftatu uel parij ; ante ftatum fint magis tenuiter diaetandi ^ in principio
uel au^ gmento notabiliter prsecedente <&!iinprincipioiinr groffius x^/
ciendi ^ uerfus ftatum , 1 1 s Qiiaeftio,ij-,apho,io,Vtrum in morbis habentibus
fta.-^ tum remotum fic in principio danda diaeta grolTior in ftatu ue
rofubtilior, 119 Quaeftio,i<f,apho,i i* Virum liceat medico exhibere ci^ bum
in paroxifmo, 1 1 9 Qu3eftio*i7*apho,ii»Vtrumdeterius fit aegrptantem in
principio paroxifmi cibare ^ in aliquoaliotempore. 119 ^Qii3eftio,i8.aph6,i2»Vtrum
quilibet. morbus falubris -' - adfalutem terminandus habeat ^ quatuor tempora,
120 Quaeflao» i i?,apho* 1 2 , Vtra xgritudines uFr declarent pa^ roxifmos 3c
confiftenrias, 121 Qugftio,20,3pho»iz,ytr^m anricipacio parojdftnoru fi>
gnificet augmemum morbi , & poJftpofitio declinationem, 121
Qu3eftio,2itaphOfi2, Vtrum fignamortis poffint appa> rere in principio
uniuerfali mor bimaterialis* jn QuaeftiOr2 2,apho.i2, Vtrumin prlncipio
uniuerfali ali/ cuiusmorbi poffincapparere fi> gnacomplecae digeftionis
autex compietffi indigeftionis. 1 2 2 Quaeftio.2 3»apho,i2,Vtrumcrifis qaaliber
fiatin ftatu morbi, 12? Quxftio.24,apho,i3r Vtrum primifenes facillime tole'
renridunium, 123 Quaeftio,2 f .apHo, 1 3. Vtrum pueri difficilius tolerenc ieiu
niumqpiuuenes. 124 Quaeftio.2^;,apho, 1 3» Vcmm dempiri dlSldlms feram ie ^
iuniupac^primifenes. 124 Quaeftio.27.apho.14. Vtrum calor pueri dCmumis fint
aequales, 1,5 Quaeftio. 2 s.apho, i ^. Vtrum uentres 8c corpora humana fint
calidior^ cempore hyemis c^ tepore^ftatisuelauiumni, 116 Qusftio,2p.apho, i Sf
Vtrum tanpprehyemis ^ueris fir plus exhibendum de cibo ^ alijs temporibus, _
izj Quaeftio.30,apho. I u Vtra tge hyemis fiai maior appeti>
tus-adcibum^aliotepore, 12S Quaeftio, 3 1 .apho, 1 5r An tempore hyemis iSac
pjaior refp lutio qp tempore aeltacis, it^ Qu2eftio,32»3pho,i j. Vtrum tempore
hyemis in cprpori^ bu3 robuitis ftante debiip xtgu mine melior fiac &;
maior reftau x-atiocpintempor??eftatis, 130 Queftio,3 ^-apho, i s* Vcrum
nutricado 3c carniScacio fit gfecijor in hyeme ^ ! efigce. i jo
Quaeftio,34»apho,i ^, Vcra melius perfidamr digeftio in fomnOQ^ipuigilia, 151
Quaeftio,3i.apho.i^.Virum humidae diaecx 8C frigidae compeRnc.ommbus febridran/
tibiiSt 131 Quaeftio, 3 Mpho, i J, Vtrum cocrarifs morbis compii^/
tiscopecanrmedicing exconcra/ rrfs copoficse qwaiistibys. 1 31 Qusftio,
j7,aphp, 1 6, Vcrum in ordinando diaetam in fo bricitahdbns, fic aliqua
indica^-r > tio fumenda a difpoiidone na / turalit i3'2 Qugftio,5 2.apho.i8,
Vtrum intfi:ateSi aucano corpora grauifTimeferant dbcfi... ' ■ ijj
Q_U2fiio,5P»apho,if7. Vtram inordine discandi uelci^ bandi finr tancum tres
condi>' tiones.. .., ijj Qugfrio.40,apho,20t Vtniin conclufio uigefimi
aphorif, - fituera, ' 1 34 Qiiaeftio,4i*apho,2o, Vtraii conftet mt^o
de.imperfp' ctione crifis ipfe debeat iuuare riaairam in euacuando, 13^
Qudtio.42.apho,2o* Vtrum naturaper fe fin.eauxilioiiie dia. poffit facere per
£e ueram .crifimt 1 5 j Qu^tio.45.apho.2 2« Vtrum defcriprioud nooficatio ma
terieifiiriofgfitbona. 13 ^ Quaeftio,44»apho.22, Vtmmantequa fiatcuaciaoa ji|a/
terieifitexpectadadigeflio, 13^ Qu3e£Ho.45tapho.2 2, Vtrum raedidna laxariua
<fi<5a at^ trahere a formafpedfica fithu^ moitim quos oacuat per ui| fi^
militudinis attraAiuat 15 > Qu|fUp«4^tapho*i 1» Vtnim in
peraoitaffbreapbftexri^ - te acutifiimo,autdolore fortifTi/ mo debeat Miedicus
eoare ufi^ adfyocopim» 13^. Digitized by Google TABVLA Q^VAESTIO SECVNDiE
PARTlCVL.^t ©uaeftio, I, 3pho.u Vtrum nocumcnta contingens ex ^
fomnoindeclinatioeritiignuni mortale, » 5 7 Quxftio, 2* apho*2t Vtrn fomnus
poffit remouere deii> pientiam» *3* Quaemo, 3. apho*i* Vtrn defipienda fit
periculofior fe/ breuelapoftemace, U8 Quxftio.4*apho,jt Vtrum aliquis fomnus
excedens • ■ quantitatemdebitamntbonns^ ^fimiliterdeuigilia, 13S Ouxftior ?.
apho, 5, Vtru fomnus fit res naturalis, 1 3 8 Ouxftlo, 6, apho,3. Vtrum ftupor
fit femg fomnus lon 7" gus. ^3i> QuacftiOt7*apho,3t
Vtrafomnusinaliquomorbo poP fit effe caufa nocumenti. 1 3 p QuaeftiOt 8,
aphOr4. Vtrum femperplenitudoiS^indige tiamagisnatuiafintraala. 139 Qu2Eftio.9»
apho.4* Vtrum plenitudo 8C indigentia ul^ tra q^ oportet fmt caufcc mor >
borum* » 39 Quseftio. io.apho.4t Vtrum hetica febris confecuens ul ^us pulmonis
fitggtitudo uei ac^ cidens, »39 Qu3eftio*ti*apho,4t Vtrumomneexiens fanitacem
ca-' datinxgritudinemt 139 QuaeftiOti 2*apho. f . Vtrum labores fiue
lailitudines fint figna pronoftica. 140 Qujeftio. 1 3taphot6. Vtrum conclufio
aphorifmi fexti fit uera. »40 QjLiaeftiOti4*apho.^. Vtrum dolor poffit fenfu
compre^ hendi . 14 r Qiiaeftio. i r.apho«7« Vtrum corpora qu^logo tempor e
extenuanctardiusreficianc, 141 Quaeftio. i ^.apho, 8 ♦ Vtrum pri ma conclufio
aphoriim i . oAaui fit uera. 141 QuaeiHot 1 7.apho.8. Vtrum fecunda coclufio
aphonfmi odaui sit uera. . 141 QuaeiHo. 1 8.apho.S. Vtmm corpora conualefcientu
fint euacuanda phlebotomia. 142 Quaeftiot 1 9.aphot 8t Vtru ; n conualefcente
poiiic eiie ue rus appeticusv .142 Qugiiio.20.apho.io. Vtrum corpora non pura
sfnc nu^ . trienda. \. 142 Quacftio.2 1 .apho. 1 1. Vtrum apho. 1 1 .sit uerus.
142 ^2eftio.2 2.apho.i2, Vtrum mareriaepeccantes poftcri 6im relicftae poiTint
fecere reci> diuam.. 143 Qiiacftao.2 3.apho.i 2. Vtrum radix siue
principalis mor> bus 5ii recidiua sint idem mor/' busnumero&c. 143
Quaeftio.244ipho.i2.VtKim chymi bngo tempore pit' trefedti neceilario generent
fe^ '. . brem, 145 Quaeftio.2 j.apho.i st Vtrumcriiis sit uehemens Sc uelox
motus. 143 Quaeftio.2<5.apho.i3* Vtrumin crifi neceilario prgcedat
ansalteratiofeucommotio. 144 Quaeftio.27.aphQ.13. Vtrum crifis diurna fit^
perfe<fHor crifi no<fturna. 144 Qu2eftio.28.apho, 1 5, Vtrum crifis
nocturna fit melior 8C perfectior diurna, 144 Qaaeflio.^a.apho, 14, Vtrumin
uenirisSu;cibus mutatib egeftionum fit bona. 145 ;QuaeftiQt3Q.3pho.i j;^
Vtmmper egeftionem cholericam * : , . - iignificare poiTimus totius cor>
poris impuritatein. i/ifi ^VM. APHO.KIPFO. :' Q!J2Eflio.3 i.apho. i f . Vtrum
fiegeftiones funt fimiles % nis iic corpus natrier»dum. .14^
Qasft:o,32,3photitf, Vtrumcorpora famelicsiint exer^ citanda, " i4<5
Quefti0t33.aph0ti7t Vtrum quilibet cibus praeter natu> ra ingrediens cprpus
caufet f gri/ tudinem. 147 /Qu2Eftio.34tapho, 1 7* Vtria ex medidna
uenenofa.uel ad^ huc ueneno fit pollibile corpus humanum nutriri,' " 147
Q9»3 f .fiiP <;o.aph. 1 7, Vtrum fangais uel alius humor pu trefcens podit
ad benignum re> duci, ^^ »4f Quaeftio.3C,apho. 1 3. Vtrum apho. i
s.fituerus, 14^^ Qp'37.fugco,aph,i8 Vtrum uiicofitas mitrimenti reta*
detfeceiium, , i49 Qugftio.3S.'apho,i8, Vtrum cerciores fint pronoftica^ tones in
chronicis c^ in acutis morbis, 145 Qu2eftio,39,apho,20. Vtrum uenter in
iuuctute lubricus ■" propter fortem appeiicum a frrgf ' gidiiate caufatum
lempore fene> " ctutis nahtypticus. - ■ i.je Qugftiot40,apho,20. Vtrum
habentes uentrem fluxibilc tgeiuuentutis propter mukitudi ne cholere ad
iiomacha- &: Itcfti/ na fianr ftyptici in fenectute. i ^ i
Qu2eftlQ.41.apho. 2 u Vtru quaelibet aucra qualitas deu/ ciatactum proprie
uirtutis, t ? r- Quefno,42,3pho.2 1, Vtruappecitus caninus fit differens a fame
naturali. - ift Qucftio,43,apho,2 2, Vtrum inanitio 5;: repletio fint mop bi
materiales, ' if^' Q11xftio.44.apho, 2 2 . Vtru repletio 8c euacuatio fint cau/
fseacgritudinum, HS: Qnaeftio,4f,apho,2-2, Vtrum ^gritudo de repletione
faci> lius curetur qg de inanitibne. Ff s Qu2efti0.4<^,apho,2 2, Vtrum
oem aegritudine de repletio ne'fanet euatio aut ecotrarip, i <; 2
Qu2:ftio,47tapho,2 3, Vtrum acutg sgrftndfnes in. 1 4,4fe busfoIuterminenti7ue
iudicenc ■tanq^inpropriotermino. 1 1| QuaEftio,48.apho,24 Vtrum computatio
die^um medi^t> nalium ad inueniendum dies cri fisdebeatprfcipiari abhorade/'
cubitus infirmi, 15^5 Qugftic^p^apho,^?, Vtrura oes ajgritudines tgeacftaris
fint breuiores g tge hyemis, iss Quaeftio. jo.apho, 2 ^, Vtru liceat medico in
fpafmo dere pletione prouocare febrem. i f 4 Queftio, f I ,apho. 2<?, Vtrum
corpus facilius incurrat fpaf ■ mum humidum c^ iiccum. i <L4
Qii3eftio,i-2.apho.2 0, Vtrum permanentia corporrs in-fua carnoiiiate fit
ilgnum m^um in fortifebre; ■ • '" i-r^ 'Quaeftio.f 3,apho.2 9, V^tru in
princpiomorbi 'iceat ma> teriaet;are5c:nQninftat«, IJ4 QuaefHo, J4taphOt3 3.
Vtrum in omni aegritudine confofy tari mente 8C bene fe habere aci oblationes
fit bonum, i ss Quaeftio,f f .apho.34, Vtru lapfus ad contraria-fir perica
lofiorqpIapfusaJilmile, ijj Quaeftio. 5d,apho,42. Vtrum diflfinitio apoplexig
circa ht> teram pofita f)t bona. i f tf Qu2eftio^57,apho,42. Vtru forti^
apoplexia fit icurabilis; fecilis uerodiflficiiis curae, if6
Quaeftio,t8,apho,44, Vtrum craili fecundti naturam ci> ^ ■ tiusmori^uturgracilibus,
15? Qnaeftiot Digitized by Google rABVLA Q.VAESri05TVM APHO.HipFO. QuxfHotf
^♦apho.4f ♦ Vtrura mutanones locorum xma temporum 3c uitarum curet epu lepfiam
iuuenum» 1^7 Quaefi:io.^o*apho*4<5* Vtrum plures dolores poflint effe in eodem
mcbro adgquate, i j s Qii3eftio.tfi»apho*47#Vtrncircagenerationem faniei ac/-
cidant dolores 3c febres magis qpfedafanie* ij8 Quaeftio,<52.apho,48* Vtram
apho,4S»fit uerus* 15-9 Quaeftio*<5s»apho*4S» Vtra ad cuiuslibet humani
corporis conferuationem debitam comipe tat exercitium» 1^9 Quaeftio*^4.apho»jo*
Vtrum res confuetae exlongo tcm^ pore deteriores tame minus mo leftent corpora
in confuetis. I f 9 TERTIiB PARTICVL^. Qiiaeftlo. u apho.u Qjiaeftio. 1 ♦ apho,
i « Quaeftio* j. apho.r* Qiixftio*4» apho»r* Q^iaeftio. ?. apho.2# Quaeftio. 6*
apho.2; Qiiaeftio» 7* apho.i. Qiiaeftio* s* apho.4# Quaeftio* 9* apho*4*
Quaeftlo. io.apho.4* Quaeftio.i i,apho.4« Quaeftio. I i*apho. j# Quaeftio.i
3»apho.6* Quaeftio, 1 4«apho.<^* Qiiaeftio. i j.apho.tf. Quaeftib. i <J.apho.tf*
Quaeftio. 1 7.apho.7# Qp. 1 8,apho.et co.7* Quaeftio. i i?.apho.8*
Qugftio*20.3pho.8. Vtrum muratibnes tempora ad na turam cofimile morbos habeat
generare, i y 9» Vtrii mutariones temporum inali/' quounotempore faiftae
propor-^ tionabiliier naturalibus mutatio nibus fint peiores, 1 60 Vtrn
mutationes remporum ad co^ trarium finc ita bonae ficut muta tiones naturales,
uo Vtrum mutatio omnium temporij ad temperieni fit melior naturali
fucceffionetemporum, 160 Vtrum lapfsE complexiones melius cotrarrjs tgibus fe
habeant. 1 60 Vtru Corpora calida ec humida me/ lius fe hcant hyeme ^ eftate, 1
60 Vtra acftus conferuatiuus fit melior prgferuatiuo, i^Jo Vtrum morbi generati
in tempore fimili<S^ curatiin tempore con/» trario fint meliores, i <5 1
Vtru dixtae ficcse meliores fint aeta tibus 8C morbis humidis 8C cali dae
frigidis. 16 1 Vtrum fola temperata coplexio fuo fimili gaudeat, 161 Vtrum
quaedam aegritudines bene fe habeant ad tepora anni. i^i Vtrum in aliqua parte
diei exiftente Calore Sc aliquado fiigore exifte te inaequales oporteat
expectare morbos, 161 Vtrum illa acctdetia naturas confe/' quanturmorborum* 162
Virum aliqua accidetia confequanc naturas morborum. 1 62 Vtrum a caufis
exterioribus haecac cidentiafine raorbis contingere pofflnt. 162 Cuius complexionis
fit uentus, 162 Vtrum in aeftate fimilata ueri fudo res in febribus multos
oporteac expedare. 162 Vtruminuere multiplicentur plu> . res fudores
qp in aeftate. 162 Vtrn in tempore ficciori febres aoi tioresfiant. 16$ Vtro de
qualibet tgis ficdtate apho rifinusconclneatueritatem, 1^3 Quaeftio, 2 1 .c6.
s. Vtrum ficcitas fola habeat rubeaw choleram generare, i<Sj Qua£ftio.2
2,apho,i?, Anintemporibus moderatis fiant morbi bonse terminationis , 8C ecotra
in immoderatis. 1 6} Quasftio.^ j.aplio. lo. Vtnim autumnus fit tempus aeger^
rimum, le^ Quaeftio,24.apho,io, Vtrum inaurumnofiant aegritudi^ nes
acutiiiimae, 1 54 Quaeftio,2 j ,apho.io, Vtrum in autumno ffanc morbi acu
tfores qp in alrjs teporibus, 1 64 Q5,2 J,aph.5^ co, 10. Vtrum autumnus fit caeteris
tempo ribus peftilentior, 1 64. Quaeftio, 2 7,co, ro. Vtru uer fit tepus
temperatn, 16 ^ Quaeftio. 2 s.co, 1 1 , Vtrum autumnus fic frigidus et fic>
cus & inordinatus, ic^ QuaEftio,2i>,apho,ii.Vtnimautumnus fit malus
phtfii> Cis, i^Ttf Quaefiio. 30,apho. 1 2 . Vtrum uer poflit efTe intantam
cali dii 3C humidiim m fua caliditate Sc humiditate fupetet frigiditate et
ficcitzte hyemis borealis, i6tf Quaeftio,3 1 .apho. 1 2. Vtrum hyerae
exifi;ente licca Sc bo reali uere autem auftrino Sc plw uiali febres acuts generentur
sefiate, 157 Quaeftio.5 2 .apho. 1 3, Vtru morbi de cuibus loquic aph. fiiruri
finr uere uel alio tge. 167 Qu^ftio.3 3,apho. i ^. Vtrum conftirutio a'ftatis
8c aumni frigida 5c fcca. coferat humidis natura5::mulieribus, i<57
Quaeftio,34,apho, i f. Vtru in conftiruticne scftads Sc zu^ tumni
frigida&ficca caufentur opthalmif & febres acutae, i^JS Quaeftio.s f ♦
co. i f ♦ Vtrum tempora diftinguantur con fimilicer fecundum afta^ologos ec
fecundum medicos. ug Quazfii0.3tf.aph0. i^. Vtrum cofcituriones annl Gc(^ fint
pluuialibus ianiores, j6S Qu:2ftio.37.apho. itf . Vtrum coftitutiones ficcae
anni fint minusmorriferehumidis. 16 1 Qugftio.3 S.co. itf. Vtrum per balneum
exterius anit> tanrfugfiuitatesinteriores. ijC^ Quaeftio, 3 9*co* 1 7. Vrrum
pthifis poltit cauikri in aere ficco. I fl^ Qu|ftio.40,co,i7« Vtrum frigiditas
frangendo uena poiBc tacere pthillm, 169 Quaeftio,4 1 ,co. 17. . Vtrii
coftiturio ficca fit oibus mor Hs prerer pthiiimapparata, i<Si>
Queftio.42»co, 1 7* Vtrn arthericae fieri poifcnt in Gcc3 coniiiturione, 169
Qucitio.43*co, 1 7. Vtnim in ficcitate aeris caufari pof iltftranguria, : 169
Qu3efHo.44.apho. 1 8. Vtru aphorifmus. i s.conrineat ue^ ritatem. 170
Quaeftio.4 s*co* 1 8. Vtrum ocs a<5ionK corporis fiaiit ex mebris
fubitantialibus. 170 Qu2ftio.4<^.apho. 1 9* Vtnim pueri bene fe habeant
tem-' poreueris. 1^-0 Qua£fHo.47^pho. i <>♦ Vtrum infantes bene fe
habeant in principio aeitaris. 170 Quaeflio.48.apho.ip. Vtrum fenes bene fe
habcant in aeftate. i-q QugfHo.45>*apho.ip. Vtrumfenesbenefehabeatin priil
cipioautumni. 171 QaefHo. jo.apho. 1 9* Vtru medij ^te toieYe habQnt tt
liquoautumno&hycmc. 171 Qu^o*sucoti9* Quaegtatesfintperfcdiores. 17 r
Digitized by Google Quxftio*y5*apho.ia. Qiiaeftio.f4*co,20»
fQu2eftio.55.comtJO, Qu2eft«o,j7«co,20. Qua:ftio,f8.apho,2i.
Quaeftio,ji7.apho,24» QugBflio,^o*com. 2 4* Qaaeftio.tf i .apho, 2 f .
Quaeftio,<J2,apho*2 ^ . Qu2ftio*63.apho,2 f , Quaeftio*<J4»apho.2 j.
Qi3eftio.<i j*apho, 2 6, Qu3eftio,^<5.co, 2 ^, Qu3eft1b.if7.apho.2d, Quaeftio.58.apho,2
7. Qu2Eftio.^9.apho, 27. Q5,70.aph.2 7»et, 28. Qp,7 1 .aph,«&: co, 2 7.
Qu3eftio,72,aphQ,2 s. Quxftio,7 3,com*2 8. Quaeftio.74.apho. 30. Quaeftfo.7 f
,apho.30. Quaeftio» 7<f ,apho. 30, Quaeftio.77.apho. 3 1, Quaeftio.78*apho.
3 1 . TilB?irLA QVAESTIO Vtraoes^ritudines omnibus poO'
fiiitcontingereteporibus* 171 Vtrum quidam morborjim maxi/* me quibufdam fianr
teporibus &acuanturv ^7i Vntim alicuins morbi poflitaer tio effc caufa, ' 7
1 Vtrum fifQlae complexiones aeris fintcaufae ggritudinis neceilefit omnes homines
morbo fimili te pore aegrotare. 171 Vtrum propter raalas digtas 3c ma la
exercitia aequaliter necefie {it homines omnibus infirmari tem jx)ribus. 171
Vtrum diuerfitates naturales fint adiutrices aegritudinu, 1 7 1 Vtru aph. 2 1
.cotineat uericate. 1 7 2 VtrupafGones numeratae inapho. 24,conting3nthyeme.
172 Vtrum membraoia poffint magis defendf a frigiditate aeris q^ m^ ftrumenta
anhelitus. 1 7 2 Vtrum accidant in xtatibus ea qug dicfta funt in aphor. 2 f ,
172 Vtrum ulcerationes oris contingat in aetate illa cumfcuncj naturalis
compiexionis. i rt Vtrumuomitus contin^ac in com plexionctemperata. 173 Vtrum
humiditates aurium appro/ prientur aetari infantium. 1 7 5 Vtra poft natiuitate
denrin caufarf debeat pruritus gingiuaru. 1 7 3 Vtruminquocunq^corpore infan/'
tilidebeantdentcs perforaregin giuas. 173 Vtrum diarrhoex contingant iftis
producentibus dent«. 1 7 5 Vtruparifchimiaaccidere pofifitin
aetateconcuffionis&: accidenria ad iiuientatem. 173 Vtrum in hac aetatc
prgcedente ffat afmata. 173 Vtruminhacaetate& praecedentc fiatlithiafis. 17
j Vtrum in aetate feni} muItipUcen/' turuermes. 1 7j Vtrum in aetate magis
prouedora ffat febres magis diuturnae, 1 74 Vtrum haec corpora crefcant mul^
tum uel modicum. 174 Vtrafputafanguinis&: phrhifisco tingat in
adolefcetibus 8c m iuia nibus tanq^ morbi proprrf, 1 74 Vtnim febres acuriores
fiant in iU'' uenibus ^ in aetate praecedente iuuentutem. 174 Quales epilepfiae
contingant huic aetati. 1 80 Vtrum pleurefis conringat in aetatc
primaefenecfcutis, 174 Vtrum diarrhceae diuturnae caufcn turinfenibus. 180 NVM
APHO.HIPFO. Quaeftio. 2.,3pho.4. Quaeftio.j.apho. M . Quaeftio.4.apho. 14*
Quaeftio. 5 .apho. 1 8. Quaeftio.tf .aiplio. 1 9i Qo,7.^phOri 8.^.20. Quaeftio,
8 .apho.2 1 . Quseftio. j>,apho, 2 5 . Q^uaeftio, I o.apho. 2 3
Vtrumquafttisaphorifmus Cit ue> rusficconditionatus. i7f Vtra apho, 1 1 Sit
uerus.. 1 7£ Vtrum poft atliimptum pharmaca (blutiua competat fom nus. 1 7<s
Vtrum caufa humoralis faciens do Jprem fupra diaphragma fit eua/ cuanda per
uomitum. 1 7 ^ Vtrum fitis purgationi fuperuenics fignificet euidenter
purgationia complementum. 1 77 , Vtrum dolonbus exiftentibus fu'' per
diaphragmatefitmateria g fuperius non per inrerius eua^' «Juanda. '77 Vtra
apho. 2 i Sit uerus. 1 7 7 Vtrum apho. 2 3 ,fit ueriis. j 7 s , Vtrum urina
multa mi<fta para fe-* ceffum figniffcet 8C ecotra. 1 7 Sc QVINT^
PARTICVLiE, Quaeftio.i.com.i. Vtrumfpafmasdeinanitione pro^ uenieHS fit
mortalis, i 7 s Qo. 2 ,aph.4»et. ^i Vtrum fingultus confequen s inani'' tionem
uelfiuxum fanguinisni/ mium fit malum fignum, 1 79 Q_uaeftio.3.apho.tf.
Vtriiapho./J.fituerus. i7<? Q_U2eftio,4taphot7. Vtrum tetanus fit morbus
peraoi tus . 1 80 Qu2eftio.f ,apho.8. Vtrum apho,8.fit uerus. 1 8 1
Quaeftio,<s.apho 9. Vtrumapho.o.fituerus, i8r Q_uaeftio.7«apho.io.
Vtrumapho.io.fituerus. isf 'Qugftio.S.apho^ii. Vtrum ex permutatione materiae
fquinanriae ad puimonem pro> ueniat pulfus durus ingqualis 8C inordinatus, i
& f Qo, 9.aph. 1 2 .et* 1 1* Vtrum fputti grauiter foeten s & ca/ fus
capillorum 8c diarrhoea fu^" perueniens in phthifi fint figna mortalia. i
s f Qu3eftio. io.apho. 1 7* Vtra apho. 1 7.fit uerus. i s 2 Quaeftio. 1 1
.apho. 1 8. Vtrij apho, 1 8 .fit uerus, i z i Qugftio.i2,apho.ip. Vtrum
frigidum Cit neruis dcntii<' bus &;c.inimicum. econtra uero calidum. i_8
2 Quaefi30.i3,apho.2i. Vtrumfrigidumfitulceribus mor dax induret cutem : 8C
dolorem f aciat fine fanie. 183 Qugftio, i4.aph.2 7. Vtrum aqua que
cito calefit uel in^' trigidaturfirleuiffima, i$i Q ugftio, I j,apho,2 8. Vtrum
fins nocfturna conueniento- remoueaturperfomnum, 184 Quaftio,id,aph. 30, Vtmm
in pregnate competat phje/ botomia. r 84 Qugftio, 1 7.apho.sOt V trum quanto
fcetus fit maior vaw lierphiebotomata cirius aborfu incurrat. 1 84 Qugftio. 1
8,9pho.3 3. Vtrum' apho, 3 3.fit uerus. i ^4 Quaeftio.1 ^.aphovs f . Vtrum
mulieribus praefocationem matjids parienribus aut difficut ter parienribus
compet^t ft^r ^ nutatio. . 15.4 Q^ugftiQt20.apho.44t Vtmm apho.^^* fit uerus* \
8 f ^ : QVARTB PARTICVL^* SEXT^ PARTICVLi&, Qa3eftio^r>a|^»i..
Vtr5apho»i.fit.benepofitus» 174 QQunicatapfho,2» Vtruinaphor.2»fitU€rus* 18?*
Digitized by Google TABVJ^A Q.VAESTIONVM APHO.HIPFO. SEPTmi& PARTICVL^.
Q^ugftio.2j.apfao,20r Q_uaeftio. i «apho. r ♦ Vcrum iti acuca febre
infrigidentur ' Q_uaeftio. 2 ^.aph. 2 1 , cxtrema» 1 s ^ O uaeftio.2»co.2«
Vtrumcolorliuidus figniScetpefli Q_uaEftio,27»aph.2 3, mam putrefectionem. 1 86
<^uaeftio.3*apho,j* Vtrainuomitufingultus&c. iBS Q_ugftio.2a.aph.24,
Q_uaeftio.4.apho.4» Vtrarigorfitmalusinfudore, istf Q_uaeftio.f.apho.8.
Vtraapho.s.corineacueritate. iS6 Q.ugftio.29.apho.2 7. Q^u«ftio.<J.com.s.
Vtrum ad rupturam apoftemans pedoris uel pulmonis uomitus confequatur. i8<5
Q uaeftio,30.aph.50. Q^U3eftio.7.apho.i9.* Vtrum defipientiainfluxu fengui^'
nisfitmala. i8<5 Q_u|fl:o.5i.apho.3i. Q^ugflio.s.com.j^# Vtrum fpafmus
importet maiore defedium qp defipientia. 1 85 Q^uacftio.i>.apho.io.
Vtrauomitus&fingukusfint ma Q_uaeflio.32,aph,32, lum in iliaca paflione. i
Z6 Ou«ftio.io.apho.io. Vtrum fpafmus fequens iliacam pafiionem fit matcrialis
ucl ira/ Q^ugftio.3 5.apho. j 2. matertalis. 1 87 O ugfHo. 1 1 .apho. 1 1 «
Vtrum periphleumonia fit mala in pleuretide. 187 Q_ugfti0.j4.aph0. 5 3. O
uxftio. 1 2.com. 1 1. Vtrum periphleumonia pofifit pre cedere pleurefim ab ipfa
cau/ Q^u|ftb.5S.apIx).54* latam. 187 Q^ugftio. I j.apho.1 2. Vtrum phrenefis in
pcriphleumo^ Q_ugftio.3^.apho.5 -. niafitmala. 187 Q_ugftio.5 7.^6.5 j.
Q_ugftio# 1 4.apho. 1 5# An fpafmus uel tetanus uulnera fe/ quendo fortia fit
mortalis. 187 Q_ugftio.58.apho.5tf. Q_o. I j.aph. 8.CO. 14* Vtra defipientia 8c
flupor fint mor Q_ugflio.5 ^.apho. 5 7. talesinpercuffionecapitis. 1S7
Q_ugftio.40,apho.58. Q^uaefiio. i tf .aph. 1 5'. Vtrum fputum faniei fit malum
in fanguinis fputo. 187 Q_uaeftio.41.aph. 5 9. Q_u^io.i7.co.if#
Vtrumpoflitcfrefputumfanguinis Q_u3Eftio.42.aph.41. cx pulmone dato <j non
fequa^ Q_ugftio.4 5 .aph.4 5 . oirfaniei. 1S7 Q_ugftio.44.apho,44.
Q_o.i8.aph,8.co,if* Vtnimpofifitapparere fanieifputa datoc^ non apparuerit
fpumm Q_ugfi:io.4f.apho,4.f, fanguinis. iss Q_u3eftio.4tf.aph 45. Quacftio. 1
9*apho. i tf. Vtrum fit pcius pthifico retincri fa Q_ugftio,47.apho, ^ i .
liuamqpnon. iss Q_u^io,48,apho,j2. Q^uaeftio.20.aph.i7# Vtrum fingultus fit
quid malum in phlegmonehepatis. iss Qugftio.49.apho.f5, Q^ugftio.2 1 .apho. 1
7. Vtrum phlegmon gibboficatis he^ patis fit peior phlegmone con^ Qu^efHo. f
o.apho, j ,; cauitacis, iss Qugfi^o.n.co.ff. Q^ugfido. 2 2 .com. 1 7. Vcrum ab
apoftematc calldiflfimo Quaefiio. 5 2 .apho. f 6. currat cholcra rubea ad
intefti> Quaeftio. j 5.apho!f 7! num&ftomachum. iss Quaeftio.f4.apho,f8
Q_ugfUo,2 5,apho.i 8# Vtrumfpafmus &dcfipientia fint Qugftio.f j. apho.j s,
quidmaluminuigilia. iss Q^ugfHo. 2 4.aph. 1 9. Vtrum in denudatione oiTis
apofto ma corroiiuiim fit pcfTimn, i s s Vtyumputrcdoautfanics fit mala
iperyfipila. 188 Vtrum treraor in litargia fit bo^» nus. iss Vtrum fenics flt
mala in dobre diii turno. . 188 ' Vtrum dyfenteria iic mala in kceC^
fucholcrico. iss Vtrum in dolore forti circa uen-^ trcm frigiditas extremitatum
fit mala. iss Vtrum diarrhoeafit bona in hipo> farcha. 189 Vtrura fpumofg
egcftiones in diar^ rhceafign^centdcfluxum phle gmatis a opite. 189 Vtrum
poffit efle urina tenuis fu^ . perius cholerica exiflente hy^ pofiafi. I Z9
Vcrum cholerids exiftentibus hy^ poftafibus acuta dcnotctur ggri> tudo. 1 89
Vtrum urinae diftantes figniffcent turbationem in corjx>re. i s 5»
VtrOhypoftafes crymnoidales lon gafigniffcemggritudine, is^ Vtrum apho.5 f
.fituerus, 1 89 Vtrum omnis morbus frigidus dw re digeratur. i s^ Vtrum apho. isSit
uens. 1 89 Vtrum apho. 5 7 .fit uems, 1 90 Vtrum falutare fic fanguinon uo>
mcrefinefebre. ipo Vcrum apho.59.fit uerus, i go Vtitim apho.4 1 Jit ucnis. 1
90 Vtrum apho.45.fit uerus. 1 90 Vtrum mulier poflSt ambi dcxtra fieri. jpo
Vcrum apho.4 ^*^t ucrus^ i qq Vtrura aph0.4tf.fit uenis, i ^ Vtrura apho. f i
,fic uerus* 1 90 Vtra norificario fternutarionis pofj
tainapho.2f.fitfiiffidens, 191; Vtrura febris fifpemeoies dolori hc paris
ipfiim curct» Vcra apho, f f ,fit uerus. Vcra forri nacurg pofiGt refifti. .
Vcru apho,ftf.fitueriK, Vrmra apho,f7.fituerus. Vtrum apho,f g. fit uems. ,
Vtrumapho,fS.fituems. F I N I S. I9t 191 191 191 191 191 191 Digitized by
Google PARTt PRIMA lACOBI FOROLIViENSIS PMofophtac Medid Gngularisin Apho
rirmosHippocratis luculenaffima ExpoGtio» APHORI SMI PR IMI ANTiq,VA BXPOSITIO,
■■^j.lTA BKEVIS ,Ars ] ucro longa , tempus autetn acatumjexpe^ rimentum fallax
, m< didum aute difficile. Oportet autem non folum (eipfiim pra?^ bere
fadentem quae, cportet^fedetia fgro tantem , dc praefenr' tes , S^ ea quae
extrinfecus Canu THEODORI GAZAE EXPOSlTIO Vlta breuis, Ars loga, Occafio
prazceps, Experimentum fellax, ludidum di^^ Bcile eft. Nec (blum (eipium
officio fungetem exhibere oportet, (ed etiam apgrum, dC affidentesj^d
exteriora; N» I-EONICENI EX.P0SITIO r. ^ltabreuis ars uero longaj occaGo au ■/\
ftcm praeceps^experimentum periculo V/ fumjiudiciu difficile. Nec (blum feip^ ▼
fupr^areoportetopportuna faden tem,fed &: xgrumrSd affldetes, dC exteriora»
^XPOSITIO lACOBI j R^termifTisqutbufdamfupcrfltiiSfn qutfitionibiiSjin
principiohuiuslibr« ficriconfuctisjtni ad ca qu^ ad hu- 1 ius libri doctrinam
capefccndam^fa- i cilitat<^ prf bcnt utilem , condefccn I dam,triaf n
priucipio huiuslibri prin 1 cipalitcr pcrtradando . Primoqu^ ' iit titulus huf
us Itbri . S^ccundoquid Jacobo f5t ,ij fcicntia hic tradita fubicdum , Sc adhuc
in to*- tamedicinali fcicntia,cuius htceftlibcr partialis. Et cx hoc hiii us
libri utilitas dc ordo cius ad alios libros, 3c aucftoris intetio
patcficnt.Tcrtio uero adlittcrgcxpo iitione^ ciusdiuiiionedcucnia. Q^uantum
igitur adprimum,fciendumq)liiclibcrabaucflortbustalitcr Titumi inucnitur
intitulatus. Inapit libcrapho.quem Hip. JHJis. chous de mtdicim edidit. Ex quo
patet primo aucfco Chous yjs nome,quia f uit Hip.grg cusnationc de choo infula
**" grf cig oriundus,qui poft morte ^fculapij m ultis an-» qufd. Htppo.
njs" iuedicina latentc \ hanc dicitur nouitcr in ucniiTc. ^ uentor Patet
fecundo cui parti philofophig fubordinatur,hic mcflicif
€nimliberfub^citurnaturaliphiIofophi$,iicuc<Si:tota
fcientiamcdidng,utcolltgtturprima primica.dc fub ietftismedicing,^:
prtmodefcnfu&: fenfato,ad priad pium. Notatamcn q>
diciiuraphorifmusabapltori-^ j .
fo.as.uerbogrsc0jquodidecftquoddiuidodimdis,it3 inte ti o ujjjiy jjjj^- j
q^jdam gr f cus. Cui fetis confonat Mefuc dc '^^*.PP'^^
confolationemcdidnarum,dumallegat Hip.ia libro u%mm» fifpai^ajoruin
fcrmonji.i,aphoriiJnprii,Eftaws 5iph«a, APHO; HIPPO, I Ct ^fCftliido.
^.ctymologtaru. ca. 1 3 . Sermo breuis rcipropoiitgftntendacoprchendcns Catholicon
autc alf ter defcribit. Aphorifmus eft fcrmo brcuis , intcgrii fenfumrei
propofitf dcfcrt^bcns. Ex quopatetpnmo auiflorisintentiojquia.f.tradcremedicing
fQ.hiUsL fer- > moncbreutfuiftcienter ipfa coprchendeteiiuc^ho- ' riilico.
Patetfeciido huiiis libri utilftas cft.n. utHis ad faciliter fcibilia medicin^
memorig comendandu, &: ad m ulta fcibilia medicinae in brcui t^
capefcendii, utcoliigiturdemete Ccaumeatatorisincomcn. Pro- pter quod GaF. in
primo cFeat»:^ inqutt,c^ in breuita te fermonis antiquorum locus admirationis
cxiftit. Q_uantu ad fccundu fciedu cftq,licet fubiecciimul- Subic- tipfr
capiatur,inpropofito tii fumitur pro illo de quo ctu hu- principafrcftia
fcietiaaliquaconiidcratioj&dcquo jusJibrt principaFr
inueftigaatproprietatcs&:pa{sfoncs,<&;ad quodqu§cuq?in fctentia c6
iidcratahabcnt attributio ne,^ cu hoc mctas illius Ccienti^ iion
trafccndit.Q^ua litcr ia aaturalt philofophia &cimus ens mobiie fore
fubicccii.ln arithmetica numerii. la gcjmctria ma- gnitudin e , Sic igitur capMcndo
fubicctum diritur q^ f ubiccfcii fcicntiae ia hoc libro traditf eft corpus huma
nu faaabile,5grotabiIe,& fub neutra difpoiitione po- nibiie, coiideratum
tamca ftcuadii cSiponcs coes ii uc gcncrades ct fpectaks .1 n hoc. n.hlaro non
folu geacra- les caaone traduntur,fed etiam fp3le,diuerias f gritu dinii fpes
concerneates(utinfrapatebit.) Et fi quui ul tra
corpushumaBiicolideretur,iioccDaiiderat prout ad humaaii corpus habet
attribucione ,ut funt ue ti,elc fncnta,ctc. ExiftopatctprimoordohuiusIibriadaJi
Ordo li QslibrosHip.Eft.a comunior etgencraIior,tdeoprior bri» ordiae docfcrinf
.Copofuit aaq? Hip.Iibros akc^ folum particularespr§terhunclibrnm,utlibrum de
aquaSC^ aerc, ec rcgioni bus,hbrii rcgimiais acutorum,de epidc fliia,de cafo 8C
f rida,de aatura f^tus,<X:c.qui oes con- paratione prgfentislibri fuat
pardcuiares. Patetfc- cundo <^ copararione alio]^ m ultoi^r librorii
plurium, ut tcchai, Sc primi caaoaK, cft ordiac poftcrior,cum fub
brcuitatequadam hic a>iligatur qug al^s ta libris prolixiusfuattradita. Patet
tcrtio diflferentia huius librtad tcchni Sc primum canonts , quia licet
utrobic^ ^rpus humaaum fanabile 8cc. fit fubicccii^diflfere ter cii quia
iHfolii fecundii paisiones co es confi<krat : hie aute indifFcrcatcr
fccundii proprias (Si:: c6%. Q^uan-, tum ad terriii priacipalc eft faeadii,
q> hic liber priacf paFrdiuidttur taduas partes.f ia prohanium 8C tra-
<S:atii.Travtatusiadpitibi.(lB pcrtutbatwnibus uc- tris )Primaiaduas. i^rimo
iaauitneccisitate compo ncadf libros medidaales aphoriftica breuitate coUc-.
^S:os . Secuado iaiFerc quoddam in accu praccico opera^
tiuoexequendo-feciidaiia(C^rtetaute noafolum.) Prima ia duas,ficut dupFr
perfuadct p rofK)fitii. fccaa da. tla(Tcmpusaute acutum. ) Inprima partc inauic
. tftam concFoncm. Oportct in medidna libros aphori- fticabreuitatc coUectos
componcre. Condufio argui turfic.uitah(Miuaiseftbreuisrefpectu huius artis ca*-
pcfcaidg,ct eco cra m edidaalis ars eft longa . igitu r etc, patet cofcquca
tia,quia aliter non poiTcmus arrcm ci-, pefcerelongam, <^ ans relinquitur aotum.
Similem concFoncmhuiciaauitRafisquartoAlmaaib.ca.ulti CocFo rao.Etquaacum ad
aiis Seaeca £ libro de brcuitatc ui Hip . ia tf.Et Virgiltus dedmo snddos. Stat
fua cui.^ dies primo breue (Scirrqiarabiic tps. Et Ouidius. Ola dcbeatur apho.
nobispaululuq? morari.Scrius aut daus fedem propc xamus ad uaam .Tendimus huc
oes 3cc, Et aitbi . La- bit cxtemp^iallit»$ uo|aahs f tas. Et aihil cft anafe
uc lodusetc. Pranonotaqiiia termini,Iongu,breuc,. Rclat{-r
anagnii,paruum,diftans,^propinquum,funtipr|di ui tet* ca9}exm>adal^iud.
ldem.n.rcfpe«fcudiuerforupoteft mm^ |aco.s.Apho. K Digitized by Google
eifemagttu Sc parau,brcue dC lo^ii.SccM cpUigtt ^ V*» Ahft. in pdicamews. Ex
quopatec utu humanapolie huma- djcjbreue {if<Sf longa refpectu diucrrora. In
,ppolito ^^ ^ aute diat breuis refpcctu arcis medicing fifecte capefce brcuis
de,adhuncffnfum q? tepusreqjLiilitu <S^c .cft lon^u re- ct loga, ^p^^y
teporis noftra uita m e furatis . Secundo nota q? V«a j„(. p^rniinu? uita,
fumit m ultipfr . Primo .n Xumt t pro quatru ^^.-j.^ p„njo,quo denominat corpus
eiTe uiuenSj<S;: UC «i p;ictter j^cftacflusfubftatialiscorporis
uiuetis,etrde eftc^aia, Secundo fumic uita^? quacunq? opcrationeindifferyer
^ueniente ab ala uiue?is,media?ibus fuisnaturalibus inftrisjfiue talisopcratio
fit cognofci^iua^fiuenOjet iic op?ra0oncs ta naturajes ^ aiales alae appellamus
uita» Tcr^fo fumit uita ^ op?ratione cognofcitiua uirtutis i telUdiusE
liiierQnalisqualiter rationecaretes, mundo mor?uos dicitiu; mortalcs , quia no
uiuunt tali uita quae cftintellc<flualisucl intcUccxiuapotctiariue
iiabilicas^ Q_uarto fumi t uita ,p m afione 8C pfitia aif in corpore, uc Arift
.in Iib.de morte Sc uipa gencratio ?ft parcic^pa^ tioprima
aiaenutritiuoeincalorenaturali. uitaauce eft huiusgmanfio.Ad^^polituqualiterciiq^faaiac
uita, i j. « ^pofitopatetlitter^clarusinteilectus. Tertionotac^ y^J U- arsfumit
dupFr,<X: fiiV ccia fcia^uidcUce^ com uniter et A P ^prie.Et lic pptcft
diiicrftmode dici medicinaars,et fc< «"P** cmia. comuniter fumpta.Ideo
bcn? dicit Ga?.primo ce chni*Scientiaeigitnome comuniter 5:nopropricin«;?l Jigi
oportet. Q_uarto nota fcientia medicing dupFr pof fe acqiwri.f.p
inucntione><S: g doctrina. Maximc aute primo rao ars medicinae f ft ime
fe 16ga,ec rcfpe Au eiu§ uita br?uis,ut in qonc uidebit. Secudo mo no dicit ^s
I6ga.,^3. iUudquod lo^is teporibus ab. ali)sf nucntu eft, «n'\ma4i? 3C tepore
paruo faciTr appr?hedi poteft, In tcr^ajjarcctangic f^cundii modu eande
^bandiconclu ^m . Et arguic fic tepusopcradi eft acucu,^ cxperi- mcntii cft f
allax, 6c iudian diflScileJgic <SCc. tenec c6 fc quencia,&: ancecedes
dereliqui f nocu de fe. Primo no taq>iftaparcicula.Tepusacucii, habccduplice
incelle- <5tum Primus cftifte,ut g ipfa probec uitabreue,quia tepusnoftrs
uit3eaci^ciieft,gacitoprse?eric. Sccundus intcllc(ftuscftifte,cj( cepus e
acucii.f.^epusoperadi cir- cacorpushumanii eftanguftii.eo.n.9.corpushumann
medici opcrationi fubicAii multas recipic mucacioes f» abintra 3c ab
^cra>fecundu qua^ uariecace oportct ua riarimcdicioperaaone,i6opcrandi cepus
anguftueftj undcoportctmediciiclTe^mpcuminoperado,<Sf hab^ rc
canonesaphorifticos. Et h^c cxpojfitio eft cofona Co Expcri mentatoriincomcn.
Secundonotac^gcxperimetun^ mcntii «t colligit primo metaphiiicae,intelligerc
debcmus par-- quid. ticulare nociciain me tc uel uirtutc cogicaciuaderelida
multis memorijs mulca^ operacionii fcnfaca^. intct fc ^Q ij^i?ntium,uc cx
cxhibicione turbich>aut reubarba xi[ TcrVo nota hic rcperiri duplice
littcra. vna dicit f al lax.Alcera dicii: timorofum. Et utra^ eft boua lictera^
S?cundapatct, EcprimacoUigipotcft a GaF. primo dc fill^phcimcdiciiia 3c tcrtio
c6pfonum.&-2, .cauo.2 .c. ludiciii <5^alil>i plijttes. Q^uarp
nDtaq>iudicium no cft mfi af ad fit et fcnfusquo ^r^imus uel airentimus ftc
efle uel fic £or<: dr du- operadum>quodquide e duplcx.f.quoddaantccedesex
pltciter perimetum><S: quodda cofequens experimetum.exem plapatet.
Ad^pofitumutrunc^^eftdiificile.Primum qitide , gaoportet mebri <S: corporis
liatura infpicere, (S:mfinitasdrcunftauas. Seciidum etia.qaignoramus
ctiipperaaoni fitatcribaeda,utincQmeto, gaquadoa pluribus caufispotcft pucnire
ide efFccft:us,fpfnoramus ^iWcauf^iitattribuedaillius^fBpdus^ductio. Vtetes
priino iudi^o funt ronales. Vtentc§ uero fecundo func _Me<K |i|ctho4ici.
Inferc fccundoorrolariumadcoclufione cus da* .f v<l> no opprtct tm
mcdicum praebere Ce facientcm quae phcitcr oport€?<&:c.fcd ctiaiafirmupi
medicp><S^ aftatcs> ^ ca quae cxtri nfccus applicaiit coucnietcr
appIicaritPi-pba tur c5clufio iftajgapptcr cuiuilibet ifto^ autoium dc f c Aum
impcdiret debita opcratio 6c adio uirtutis <x>n tra ttjorbum .igit«Sf
c.pacet cofcque tia.<&: anteccdens i- _ ^, telligcnci.
Sifisfencenciahuicpbnita QaF.l.critico]^ r^ reuf cap .2 .E? eftifia codufio
utilis inadupracftico. docct ^ -f ^* "* .n.n6 certc crifim^nofticari nifi
fupppfitp regiminedc ^^' bico. Primonota uccomunicer oes notac hic.Triplex *^^
cftmedicus.uidelicct finiit:cr,adulaciuus fiuebladus,ct ^^ j^
ronalis.ColligithaecdiftinAio. j 2.terapeu.adprincipi ^ ^^^ T*
um.Medicusauteronalispluresdebechabcrc coditio- ^J^. . /"
nes.Primodebeccircfolers. Secundo dcbec eiTc foHici- P*^^*^''^ tu§,Tertio
debeteffememoratiuus.Q_uarco debecciTe cxpercus. Q_uinto fciens. Secudo nota
mcdicii pbcrc fe infirmo cft ipfum medicmas infirmo ita ut placcat fir- bi
c6ucnicnter applicarc. Et cc6tra ipfum infirmii fc p beremedico eft ipfum
eiremcdico obedfente6<: alTen ti
ence,necipfiiuilipedcnte,fedpotiushonorace.Vltimit cft bene folueremedico.H|c
pla fatis pate t intelligenti, Aphorifmus. 2. In rjturbationibus uetris dC uomiabus
q«i (po te&m, fiquidcqualia oportetpurgaripurgetur, &:cQfert,^ bene
ferijt.Siuero nOjContrariu. Sic &: inanitiOjfiquide quale oportet fieri
fiat , dC co fert,& bene ferunt.Si uero non,coatrarii5,Cori> teplari
igitur oportet 5i: tepuSjet regione^et aeta^ teSjS^ ^gritudines,in quibus
oportet , aut non» In ^turbationibus ue tris 8C uomiwbus fpotinis, fi talc _.
purgatqualepurgarf oportct,resbfi ccdit,etfacilefcrc * Sin mfnus,c6tra. Icfde fiFimo
c6cepcaculo:^ inanicio, fi fiatqualis ficri oportecresbii cgdic, ec facile
fert. Sin mf nus,cotra.lgi t Sc cps,^ terr a,<Si: aetate , Sc genera
morboj^jjin ^^bus oportec necnc, cpfpicariofiiciumcft» In pcurbationibus
uentris61;: uomitibus fpon tinis fi ta L^ eQ* lia purgentur qualia purgari
oportet,confcrt,<S:leuitcr ferunt,Si minus,contra,Sfc<S!:
uaforuminanitio>fi ta-- lis
flat,qualisncridebct,confert,<5«:benctolerac,fin mi
nus,c6tra,infpicereitaq^6porcec,<S: regfone,<&: tepus, <^aetatem ,
«&:morbos,inquibusconueniat, autnon. Expoficio lacobi.
lnhpcIib.apho>Hip.ponirfeptetradatus,ficutfep£e Diui funt particulg. In
prima determi nat de rcgimine corpo ^o3cii\ rishumanipcr di?ta,&:
percuacuatine..Infcciindade- tetio.';^ terminatdcquibufdafignis quibus
,pnofticabit boni^libro]^ 8c malii in aegritudnibus. In tertia dcterminat de
cau- aphor, • fismorbor ii .in quarta ponit quofda canoncs quos opor
tetobferuari in omni euacuacione ca naturaliqf artifi ' - - - -.
:cidi-Inquinta4etermioatdeqaibufdaaccidecibuseua cuacioni aduenie tibus , 8c de
operacfonc caXiSc frigidi, Sc de accide cibus fuperueniecibus m ulieribus ta
pgnan tibus^ no pgnatiisus. In fextade gbufda fignis qbusi
boniiautmaliij>nofticat abfblutc.In.j.recapitulat q
dam,utfllag;fi'ciac.Parc€^pacec.Hicapho.induaspaj:-
tesdiuidfc.Inprima^baccQclufione quaincedic.In ic cundafnfertuniicorrolarfu.Seciidaibi(C6teplariigit
- oportet.) C6cl'ohuius3phorifmi^ftifta.jyie4icusre- &e operas euacuadp
corpushumanum debct euacuare CocFo
qualcoporteccuacuari.fmateriapcccante.CQC?o,|>bat'5pho.f§ flc,tt?edfco
?uacuate qualeoportet cofcrtcuacuatiocor-- <;uudc pori,?t<:orpusbcnc fcrt
ca.n6 cuacuatc ucro quale opor tet n6,f gic c6?hifio ucra.cofeque tia
patet,& antccedes, arguic,ga cuacuatio qualis oportct facfia a natura^coq-
fcrc<S:bn fert.CQtrariauerono.crgpci^atiaqlis opor- tet facta abarte c6fcrt,
et bii fert.cotraria ucron6.c6 fequcntia tenct,quia fimile apparct dc naturali
5;: arti^ cialicuacuationc. primo tangitprobatio antccedcntiSi. Sccunda
Digitized by Google A P HOR. Sccunda coclufioibi( Sic Sc inanttxo.)
Similik^aiicn^ ria hut c collig Jtur fecunda primi doc. fecunda cap ,iy^
dehisqu3e ^ ueniunc cx retentione^s: cuacuatione. Hc quantu adfecundaparte
ibidemfumma fecundacap. ■ 2Q.decaisdebilitatxsmcmbro]|2.Et.4-P?i«5icap.3-de^
quando.f.<^quaiiter cuacuareoportet. Euacuatione- . etus,quodcfteuacuandiifequiturtraquilhtas.
Etcap. 4.de rcgulis cocnunibus folutioni uentris<S;^uomitui.£t ad ultimucum
medicinafuperfluitatcscuacuat,n6 eric cum
eaeftuatio.Cunq^iHcquibiberftmedicinajgftua tionem habcrc ccpcritjiam
euacuatmedicinaquod fup fluum non eft.Item Mcfuein fuo de cofolatione mcdi'
cinarumintcndonetcrtiaca.2.SimcdicinaindebitcfoI' uit. Etintentionc quarta
ca.^.f.dcfitipoftpurgatione laudacur cuacuatio ad qua fequitur leuicas,
locundiras, Sc quies.Et cft utilis in aclu practico.Et ampliat ucpa- tet.
Primonota. Peruentrispturbationem inceliigit Ventct
euacuatione£actaperinfcrius,quiaadipramfequit uc niirntu plurimumaiorpturbatio.
Sccundonota ucntrc mul ^^ tipliciterfumi.Pnmoproomnicocauitate,iiucnatura ^^
lf,uuepr2ecernatarali,utinaphorifmo.20.fextgpart£ culae.Si in ucntrem
fanguis<Si:c, Secundo pro cocauita te folum
naturaliamebracotinentCjficutin.1 4-apho- •
rifmDfecundjparticulg.Inuetristluxibiis5;:c.Terno /pe -, 2 fumitur proquolibet
receptaculo in quo iit nutricatio,. '*** uc in aphorifmo. I y .primg particulg.
Ventreshycme Vomi- ^ '^^^^- Q_uarto ^ folo ftomachojUtin fecudo techni. qd'
Vencrisigicurcognicio&c.Q_uintoprofolisinteftinis Subuer ucinprJmo
regirainisacutoijj.Q^uibusin uetrereliqui iio qd
as<&:c.£cicafum(turhic,ita^peruentremintelligitin j^^ajfe^ ceftina,auc
ftomachfiectnteftma. Tertio noca cj> apud auctores tnueniuntur i€ti
termini,uomicus,fubucriio, Abomi naufea^d: abommacio.vomicus eft mocus ftomachi
ad natio expelkndum g uiaoriSjCum accuilt expulIionc,fupple uel dc - aliqutd corpuiencum,ad
ditlcrentia eructuationis^qug ftruccio ^^ S. uiaoris,cum actuali
expulixone.Subueriiocicmo appeti - cusiineactualtexpullione.Naufeaauce
cftinclinatio j^s ad hosmotuSjquia afacili caufa uomcret. Abominatio iiue
fubueriio anim? el^ditpofitio,quaabhorrecur ci^ bus,qug quandoq; dtdtur
deftructioappecitus.Coiligu tur iftg deicriptioncsjtcrtio cafi.fcn. 1 3
.tractatu.5 .ca. 8.quodeicde uomitu,adprincipium.ln propoiico auce .
cftfeimodcuomitupropricfumpto. Q^uarto noca q> fponte a medicis
multipiiciter fumitur. Primo pro fubt. Spontc
to,utinillo.78.apho.quartsparticuIg. Q^uicunc^fen, tripFr guinem fpontc mingunt
.t .fubito . Seciido prout cft ide q> line caufa manifeica extrinfeca, ut i
illo aphorifmo. > fecundg par ciculg . Laborcs fpontanci narrant morbos.
Tertio prout idcm cft q> a natura,ut in propoiito.In uo^, micibus qui fpote
fiunt.f . a nacura,ad dirferetia f acti ab. arte, uel a caufa primitiua.
Q_uinto nota q^ euacuatia qualisoportet,iimul cofert&: bencfertur.
Cpnfcrt.n. pro quanto malum euacuat humorem, 5^ p cofequcna difpolitioncm prf
ter naturaremouet.Bcncautem rcf t, proquanto
exhocnonmuitumdebilitaturcorpus,fed tnfuoquaiipmanctuigore.
Exquofequiturconferca tiam propric attribui corpori,mcrito difpofiaonis prg--
tcrnaturalis,bonaautcm tolcrantia mrtun. Patctfecii 4o q^ non repugnat
cuacuationem cdfcrrc,<Si tamcn no bene ferri.Similiter ccontra ,
euacuationem bcnc £erri> 3C tamen non confcrre,utin cprporc robufto,cuius
uir tusrcfiftit,iicq>nonindigctmedicina.Etftataliquam Purga- cuacuationem
no.nbcneferri. nec confcrrc , ut in cor- tio fum porcdcbilt.Exquopatctquarc
ncceitarium cii:h|c duo ptadu- iirnuliungcre.
Sextonotaq>Iicctpurgatioppricfum- plicttcr, pta,proutdiftinguitur
contracuacuationem,concernat pcccatum humorisin quali,in propoiito tamcn fumitur
comunitcr utcxtcndicuradeuacuatione. Exquibus ;patet caufs iierifieansapho.pro
ifta cqnduiioflc intcIU' H l P P O, - z genti,
Scptimonota<^Iicecadcuacuatioft€qaaIisQpor tcc fieri-dcbeatpcr fc confequi
tolcrantia, &; cofcrcntia ftat tamcH <^ per accidens non confcrac ia
aUquibus cali. bus,<&: funt quinc^. Prim usquando cum nocitiuaraa',
Tolcra teriaeuacuatur benigna nocabilitejr^ in m^naquan, tia etco
titate,cuncilia non confcrc^pter notabilcin cuacuatiofercntia nemiuuatiui. Secunduseftquadopiu§cuacuatq|4c'
q, qnc^ bet,<^hoceftrationedifpoiitionispharmad ucnenofi. cafibus Tcrtius
eftpropter dirpoiitionenj materig prau? , quf non co- ^ducit locu cui qccurrit
adaduftionem ucl exeoriatio-.fcranc. nem. Q_uartuseftmeritodifpoiitionismebri g
quod ..:. l cuacuatfo fic,uc for.habct ardorcm ucficg,&; das mtdi"
cinam diuretica,illa Igdit trahcndo macerias,(S^ ii (brtcs haberct inteftina
gracilia,debilia,pall£bilia, tunc phar macum Igditipfa p accidens ubi iuuai e
dchsret. Q_uin tus eft rationedifpoiltionis uirtutum principalium , SC
prauitatis materici,ut 1 fyncopali minuta, ii dabis phar macum,propter
choleraflucntem ados ftomachi, icur rit fyncopim jilla cuacuatio ubi ^ fc dcbet
iuuarc , nocc Bit per accidens. Octauo nota q» frcqucnter g inaniuo nem in
tcllfgunt au<ftores 3c ma:dme arabici eu^uatio nem artiiicialem, ut Aui.
quartaprimica, de enematc, dum inquit.Encmaeduccre matcriasquasrelinquunt i
amentia.Et Mcfucdecofol3tioncmedidna:^<ntcn. tcr tia cap .3 . Inanitio
fupcrfluit 6Cc, Corrolarium quod inferteit. Ad euacuandum qualc oportct
eiiacuariopor- tet contcmplart hora>tempus r cgionem,f tatcs, SC segri^
cudincs,inquibusoportetautnon. Primonota c^ cu^ luslibet iilorum contemplatio
ucl c6iidetatK> coferc ad. habcndum debitanotitia humorKeuacuadi,id^ quod
libet iicorum contemplari oportet-Q_uod autcm confe rat,patet,alteri cnim
humori attcftatur,?ftas,alccri hy ems SCc. Similicer akcri r^io calida, SC
alccri frigida. S£ milttcr alteri f tas cah'da,altcrifrigida.Etfimi"lttcr
altc- ri atteltatur febris terttana,&alteri quartana,^ alceri quotidiana.
Secundo nota ut coUfgi poteA prima quar ti ca. I ,Sc primo
decriii.ca.z.iSir.j.dcggritudinc plti-i ra coniideramus.f.fpcdem fiue manericm
, anfaltihris fltan morcaIis,fimiIitcr mocum, an car di ud udocis fic motus. In
propofito tamcn maximc dc mocu Sc ^dc poceft eircfermo. Tertio notaq^ prgtcr
figna ia didta . Signa Aui.quarta primi capitulo tcrtiopfa alia ponitgaicra ii
pefada gnorum confideranda.Ponicauce. 1 2 . in tfiis quacuor^oicdi- ucrfibus
contcnca.Hgc func pcnfanda mcdico curarc uo co lentt
Ars,gtas,uirtusrcgio,compfoforma.Mos,6dfyn. thoma,rcpietio>cepus<S^
ufus,Ecbcnc ii numercs,1^tt ramaddcrcdebcs.Hip.cantiicxplicatquatuor^cepuSy
regtQne,^tate,<S!^aegritudine, quaefuntmagisgencra- • lia,ud for tc alia
dcdit g hgc intcUigcrc. Q^uar to nota q> huiufmodt iigna indicanc non folum
qualc,fcd cciam qualiccr,utpatctintciligcnti. Vltimonota,inquibus oportct,aut
non,fdlicct inquibus corpotibiiSjUd in ^- bush}iortbus,udin ^busrcgiombusf
tatibus,udggcf tudinibusjoporceteuacuarionemficrijautnon. , Aphoriimus. r^. . ^
Incxerdtatibus ad Cummu)2on2t habiwdines font Miaces/i in ultfmo fua-incNon.n
po(!unt raanere in eode,nec^ quidcere,qui ufero no qute icunr,nequaqua
potluntin mdiusaddere, relin quitur igitur^d peius. Horiiigicur caufejbona
habicudine fofuere cofert, arno carde , utrurfus prindpiS nutrimeci accipiat
corpus.Nec5copref GonesaduItimuducere,feIiaces.nuiat;fedqua!is naturahabetfs
foericiuftfnerejadhocduca-eSiFr 6<r euacuationes ad ufnmii ducetes,(unt
fallaces* Et iterttrdainptipes in ultimo exifteces feUaces* , - Iaco.s,Apho, A
g Digitized by Google PARTI. Thc, Habitus athleta^ ad mo4um boni , tut£ non
funt>ii a4 fummum deuencnnt. Nlon cnim »0 ^^^ fubitfterc pof funtautquiefccf
c.Q^uod ^ non quicfcunt , nihil proti-
cerctnmdtuspQtot.RcftatfgtchJsdecauilsutindc* tertuslabant, Q^uaobrcm
folucrchabitum expeditfi- 12C morajUt denuQ refici corpus tncipiat.necidcirco
co- prclltonesin cxtremum ducendae funt. Haud.n. tutun^ hQ? cftafcd pro ct us
qui coxxigH natwra ducedum, ut to Jcret.Qino cuacuatione? tn extremii deductg
cu piculo Aw;, Rurfufijf rccreacioncs extrero^e ad piculii agunt, 1^«
Habituscxercitato:^quiadfummii bonitatis atttn- gunt,gicuioii,fiinextremo
coftiterint, ncqj.n.poHut in eode pmancrc.ncc|; gefcer e, cu uero no gefcat,ne^
pofTunti^ficere in meJius , reliquu eft i^it uc decidac in dcccrius.His de
caufis bonu habicu fta?tm folucre expe ditjUt corpus rurfus nutrirt tcipiat
nec^ coprefliones ad extremii ducedae,picubfum.n.Sedquah'snacurafueric dus qui
diet perferre,ad hoc ducere cq uenit:Sic ^ eua cuationcsquae ad extremum
deducunt , periculofa:, E? irurfusrcfeAionescumcxtrem^fuerinCjpericulofg,
Jxpoiitio lacobi. Hic aphorifm us m quatuor diuid ir par tcs , fccundum quatuor
cociufionesquas ponit.Secundaibi(Ne(jcom preirtones.)TerttaibiCSiFr 8C
euacuationes, )CLuarta ihii 1 1 tf e^ rcfumptioncs. )Prima in duas . Primo
ponit CQclufioncm prima Secundo infer t corrolariu, tlsiCHo rum igtt.)
Primacoclufio huiu§apho. eft ifta. Bong habitudinesin ultinio rcpleaoni§ exiftentes,
in corpori busad fummum fe cxercitantibus,funt fallaces.Proba (ur ficfdcl
uiiOjtales non poifunt gmancrc in eode gra
4u|i3nicatis,nec5quiefcercqiunulteriusaugeantur,nc quc poiTunt ad melius
addcre.crgo apti funt ad detcrius labi,(5^ g cofequcnsfuntfailaces.patetcofequcntia,
Sc antcccdens relinquit notii» Aliter introducit coclufio apho. ut fit ifta.In
n ullis corporibus funt repletiones ul
ttnaandi.Probacconclufioiic.incorponbusfefumme cxcrcitantibusreplctionesin
ultimo cxiftentesfunt fa| Jacescrgo afortioriinomntbusalijs. tcnecconfequen-
tia,cum talia uideatur magis apta fuihnere talcs reple- ttoncs.d:
antecedcnsprobatur . ut probata eft prima co- Corga clufio fecundil
aIiaintroduclione,in idem tamen redic». fcfiimc fcdprimadarior
cft.Primoponitcoclufione. Secundo cxerci- probatione.Sccundaibi(Noncnim.)
Primonota.Per tatia q corporafcfummcexcrcitantiaintclligitcorporaathlc- iint
tarum,quaenaturalttcr mufculofa 8c ualdc robufta cxi athleca
ftentiajfefortiiTimis excrcittjs cxponebant,puta Iudis> palcftrtS3&:
fimiiibus.<Si: hutufmodi corpora antcq^ ta- itbus fc cxponcrcnt cxercit^s ,
ftudiofe fe in ultimo re- Habitu plcbant,quatenus foruora ficrent ad talia
cxercitia tolc do cor- randum.Etdicuntura:hlet2e,quafiadletumprompta, ^is ^d ,
i nf erendii .f .ucl K>Icrandii . Sccundo notadum . Pcr ha <^ boa
bicudine corporisinpropoiito tntelligere debemusmo- didtur du") fchabcndi
quoad corum difpofitione,in macie,pl dnprft gucdinc,carnofitatc,(Si:prtuatione
car nis,rcplctione.f« humoralijijcl inanitionc,iuxta cdmuncm modu loque di
mcdicoj^. Tcrti o nota.Horuni habitudinespoiTunt
dicibonaedupIicitcr.Prtmo.n.apparetcr.tales.n.in co^ Jorc rujWcundi ,
magni,o;roiri,<&:robufti,apparcntbo- ijas habcrc habitudines , quauis in
rci ueritate non funt iKjnae,utpoft ^ideijic.Secundo exponit bon^, quiaex
Jjona^^Iaudabiiibush^moribusfaccae, qui folo quato 8^ npn qu^li funf pcccates .
Ex quo fol uic dubium fol i %um hicmoueri,quia fi hg funt bonf , noh uidetur
eiTc fallaccs,nec ?cotra,fi funt fallaces,non funt bonf , folui *^5P tr ?ur
wtpafct, 6Cc. (^uarpnota.Huiufmodi replecio- tioeslu neseircfallaccs,quiaper
ipfas prfparatuni cftcorpusad *"2pcri caiidinaturalisfufFocatione
fiuccxtincfitoije, uducna ^ulofae xvm cr cpaturajut iji^ebiturin
comcn.A^caJorisquide .1. fuflFocattQne,pfohtbitacucntattone,Ad uenaftm ucro
crepatura,nimiaearum plenitudine, Q_uinto nota uc fnfcrius apparcbit,<j.
licec huiufmodt corpora fint fic rc plcta,tn ipiis tamcn, ut 1 quseftionc
dedarabit,fortis ia furgic appecicusad cibum, quare haec corpora non pof- func
in code pmanerc , ncc quiefcere.f.ab ailumpcionc ctbi.aut.n.talibus corporibus
appececibus ofFcrcur ci- bus,autnon.Si non,tunc talia iniiamabuntur , 6c hu-
mores praeparabunc adputrcdine . Et fi fic, ficc additio in
plentcudine,<&:pcrc6fequcnsnonftabuntin eodcm» Q_ uod aute no polTint
addere ad melius,patet,quia nec ipiis cibatis , nccnon cihditis, ergo 8Cc. Ex
hoc fequitur Q> denecciTitacelabenturadpcius.Etcx hocpatetdedu
ctioargumentiHtp.inlictera. Corrolanuquod infcrt eft. Horii igicurcaufabonahabitudinc
folucre cofert non tardc , utrurfusprtncipiu nutrimentiaccipiatcor- pus.
Primonota, Pcrfoluereintelligephlebotomarc. g^^^^- ciun.n.talcshumoresnon
iintjniiunquantopcccantes -^ uelfalce non multu inquaIi,euacuatio
fibiproportiona pi^^-^^ ta eft phlebocomia.Eft.n.phiebotomia cuacuaao uni- ^^
verfalis,qux m ultitudine h umoru cuacuac multicudo iv^^|^^-^ xiero humorii
citaugmentu ipforu tn uents fupra aequa ^ j^ litatem.quarta primi.cap .2 O
.quod eft de phlet>ocomia ^^^^ 8c tercio can. fcn. prima tracfcacu prtmo.cap
. illo.i 9 . ^^ quQdiicincipit.Cummaceriacuacuarc uolueris phle- ^^^-^
botQTOiaeftcQmunishumoriieuacuatio. Secundono--
tahuiufmodicuacuacioncfiendaelTead euitandii im- minens giculum fufFocacionis,
auc crepacurse uenarii, uc pacec. Tcrcio noca.cx tUa phlebotomia fequi mulca
iuuamenta.Primu,quia euitacur huiufmodi giculum. Secundii,quia corpus debice
poterit fumere nutrimen- tum ,Tertium,quia calor debitc cuentabitur,f umi etia
ab humoribus eleuati bene tranfpirabunc. Bcne igicur dixic.Ho^ca5::c. Secundacoclufiocftiil^a.lftacorpo
rano func ultimo euacuanda. Probatur coclufio fic.hu iufmodi euacuationes
ultimatae funtfallaccs.igicur 8cc. QqqccC patet c6fequcntia,<S: antccedens
ponitur ut notu. Pri ^^ ^^^ monota.Perc5prelTtonesincelhgiteuacuaciones, quse
iiio c6preiTioncsdicuncur,quia quadb fit euacuacio fit mebri euacuati
copreiTio. Secundonota.Iftas func fal laces, Primo quia ad magna def cclione
uirtutis perdu- cuntjCum.n.totaquatitashumoriseuacuandi fit ualdc muItajtSi
fempcr cum nocitiuo cuacuaturde iuuatiuo, mulcii dc iuuaciuo in unica uicc
cuacuaretur,quare ni- mium profterneretur uirtus. Sccundoquiauerifimile appar
cc medicu non poiTc diftindc fdre uCc^ adquantii poiTicsegrotanscuacuatione
tolerare,non crgo eft tutii euacuatione ultimare,immo ^lax cft,quia polTct debi
tumtcrminiitncuacuationctranfccndcrc. Tcrtio no Euacua.
ta<j>cuacuacioncmimaginaripolTumusultimari. Vel cfonem quo ad cxcclTum
matcrif pcccatis.velquoad tenore uir ultima
tutis.Velquoaduafauelreccpcacula.Ad^pofitiinuI- n\ Ioiftorumodorfieit:regularit.ereuacuatio
ulcimadajli jsfatur^ cec in cafu hoc fiat,utinfra patebit, Q^uarco nota q>
na gfj; ^^^ ^ tujrafumitur triplicttcr. Primoproprte^ principio in"
pjtcitcr trinfecofubftatialimotus<Si;quietis&:c. Secundo pro quolibetprincipioinftrumetali
, quonacuraprimomo dicla pficit fuasopiniQnes,e£hocm6 comp?Q,c6poficiQ
&:unicas.,dicuncurnaturaefanitatis. Tcrtio ^ uirtute, fiue uittus^
teperamento talt uel taltfumatur , fiuc ,p aggregaco ex afa 8C tali
teperamento,fiue p afa tantii. Ad.ppofitu hicfumitur naturamaxime tcrtiom5 , ut
£t fenfus,q> medicusdebcc oorpus g cuacuacione j?du- cere ad hoc.i.ad
cerminu maioris uelminoris euacuacio nis,qualis , id cft fecundum
q»nacura,tdeft oircus cor- porisfueric,utpatet.ergO(S:c. Terciac6clufio. Eua- cuaciones
duccntcsad uitimum funt faliaccs , fcilicec ia al^scorporibus ab athlctis »
Patet , quia fi in illis achlc tis fant fallaccs , crgo a fQrtiori in alijs . Q_uarta
coclufio. Digitized by Google A P H O R. coftdufio. Rcfumpaoncsin uidmoin slrfs
funt faUa^ ces. Probar cocIufiojUtprscedcns cam. Pr imo nota <3^'
rcfumptwfumuurduphcicen Vnomodoprocorporis
iiutricatfonc,quacorpusrcacquirithabttudincmbona prius p.cxcenuactone ucl
fgritudine deperdicaiCt de ii- laloqu«,t Gaf.3 .techni trac.J .ca.ulcimo» Rcfumptiua
ucro C&: eflutriesSccudofumtc rcfumpcio .p qlibcc nu- tricatione
copiofa>qu3e ccia refuptio dici potcft , ,p qua to ^ eam rcftaurat
uclrcacquirit, quod g a<ftione calo i-ism
humidunacuraledilToIuit.Adpropoiicum utroc^ nio!ucra eft coclufionis fcntentia.
Secundo nota,q» ta lis refumptio caa cft fallax.ficut.n.euacuattoeft fccun dum
uirtucis uigore menfuranda,f ca 3c replctio. Stmi 3is fenccncia huic colhgtt
qpcum ad prima parte fecunda primidoc.tcrtiacap.6.Cdcfignis replecione figntnca
1? efiim tibus.iS: quarta primi ca p 3 .^tum ad fecundaparccm ^Sm«
decuacuacione. Etcftutili&inaccupraaico,utpaccc. an n ^^ ampliat no folum
ad cuacuatione Sc replecionc, fed nra^i ecia ad alceracioncs in corporc noftro
fiendas. Idem Ha ?us" lyabas tcrtio praAicae cap .dercgiminc corporispcr
dtg ■ * tam. Circaiftumaphorifmufolitafuntmoucriquaeda dubia» Primum dubiu.
Vidct buiufmodi corpora no cflfc euacuada,quia uirtus in his cft fortis.fed
uirtus da eft fohis non indtgec auxtlic^medicaminii,ut colligitur primo
deinceriortbus . cap . 2 .igicur 6Cc, Sccunda d« btum .Huiufmodt corpora
funtpinguia, quaecuacuada non funt ur quartaprimi ca.3 .dc quado 3C qualiter
cua cuareoportcc.Supcriluaquoqiptgucdoabca.f.cuacua tione phibec^pccr timorc ne
frigiditas dominct,ct nc caro ucnas coprimat . Tertiu dubtu. Vidct in his cor^
portbus cuacuatione-drc ultimanda . JPrimo quia imo dcratx repletioni dcbet
Imoderata euacuatio.Tertft^ tc Tex. chnu Sccundo quia ad ultimas xgritudincs
ultimae cu ,jrt, rationesadgfcdionemfuntpotcnces. Tertioquiato-
* tus humor fuperiluus eft euacuadus,ideo ciiiscuacua- tio uldmanda. (^uarto
licet aliquadpcuacuarc ufquc ad fyncopim,utin illo
aphorifmo.3>.prtm9paracuia:. O uaecgcruntnonmultitudtne <S!::c. Q^uiiitQ
un-cus donec toca macertafit cuacuata forcificat: codnue.crgo ^c.alTumpcu
arguit,quia euacuata tcrtiapartc matc «ci uir tus pl us dijatur ^ prius fupra
rcfiduii ergo&c* anceccdcnsargutcur,quia altasnon liccretin prindpio
maceria ualdemulta cxiftetecuacuactone faccrc mino tatiuam . I cem licec
gqualicer cuacue t dc iuuaci uo ar- guicur c^ crcfat ,pporcio utrcutis
admatcria^quia maio ti 8c minori termino aequalicer arithmecicc minoraas>
crefci c ^porcio gcomccrica maioris ccrmtni ad minore ♦ Q^uarcum dubt um .
Videt replcrione elTe uirimandaat quta cotus humor depcrditus clt
reftaurandusfgit 3Cc. i\d primii iftorum<icedum,q> utrcus eorum cftitator
tis ficut habicudo bona.f.apparenccr, fed no ucrc.i^ tcr uirtus eorum eftfortis
utnunc,fimpliciter t^c cft debtlis,quia apca in prauu lapfum labi . Aliccr ad
pri- oiumdiciturcj^uirtuseorucftlortisad colerandum la borcs>non tamen
adprgfcruandu afucuro pericuiojaa Corpus non fufficit hanc pkmtudinc rcmouerc.
Ad fccunda pinguc dicitcorporapfngufacircdupiida. (^uaedamcricofug dicit du
compronis,quaefrigidacft,<&: de calibusloquf t Aui.lo' plidter
copraeallcgato.talibus.n.non c6 uemtcuacuario, utta <ftum eft. Q^useda uero
funt pinguia^pter cxubcran- tiam nutiimentalishumidf,(5<:
hgcfunchabcnriauenas latas,6«i iftis cducnit euacuatio. Pro foFonc ad tcrtiii
fcicndSprtmo,euacuarione ulcimariuclficri ulrimata triprrpoffumus intclligcrc.f
rcfpcAu uircutis , rcfpc- ^flumatcriacpeccacis, 8C refpedu recepcaculorum fiuc
Euacu uaforum. Praeraittcndafccundocuacuaaoneulrimari atione pofie rcfpeclu
matcrf 9,aut uirturis,^ hoc ucl fimul fi- Jiltlari. ue fubito 8c in cuacuacionc
unica,fiucpluribus. £t fc' cundum hoc coccdendiicft^ Primo nunqp ciTc «uacua H
I P P O, j tkmtm ulttfflandarefpc^ftu uaA>HI, ^cm^^q^i utffl pluribus)non
eft ulcimanda euacuatio tefyc&M utrtu' tis uel matcri ae in una utcc.
Tertto<5^ in f^uribuscua- cuarionibuseuacuacioeftulrimanda. Adfcnfum (cca d|
codufionis uadunt aucloritaccsHip.Ecdixino&ac uc pFm ,quia matcria pcccacc
cxifte tc ualde modica aut ctia mcdfocri cocentai n iociscxpulfion^,
hocliccrct, Adprimu igtcur argumentudicit,q»imoderataercplc-'
tioniimmoderatadebet euacuario.f . ms^aereplccbni magna debet uacuario,in
pluribustamcn mcibus. Vd aitccr debct fmoderaca i .rcfpciftu {iH aequalis,&
fic fb nac alia translatio. Ad alia cofirmarioncm , ad ultimas argritudtnes
&:c.Ioquftur dc di^ris uc infrapaccbit- Ad tertiii fimtliccr pacet. Ad
quarcii dicitur q> Iicct,fcd ra ro licccut ubi eft necciTicas mulri
rcfnger^,utin fyno , cha . Vd dtcit q» illa no cft ultimata euacuacio. Ad qui
tum ^cii q> licct ali qua partc materiac cuacuata remaf . ii«tuf rtus minus
dcbilis 5 uiam aggrauationis,ipCa la jnencftdcbilior g uiarcfolurionis, idco n6
licet ultima tc cuacuarc,nc fortc ulcimetur dcbtlitas g uia rcfolutK> nf s.
Ad cofirmarione did t q> li cct crcfccrct abfolutc p portiouirtutis ad
matcria>poiTct tamcn tantafieri fpiri tuum rcfolutfo q^ fcquerctur mors,ut
patct intcUigm- (i .Dixidchocalfbiplus. Ad ulcima farispatctfolurio.>
Aphorifmiis» 4. Tenues et certae diaece in diuciimf s (emper paf fionibus,&
in aairis segrimdinibus quibas non conueniunt,difFid!es. Ad ultima tenuftatis
quae adducuntur diaetx,dtfFidIes.Eci'terum rdiimp^' tiones in ultimo
exi'(tentes,diffidles. Tcnuis cxquifita<|f uiccus raaoinaficcfcibus, m.
Mvl" Thc, turntsomnibus , tum eria acuctsquibus non comperit,
grauismoleilaq^ cft.Icemq^ uiAusqui in excremtl tc- nuicaris
dcuaicricgrauiscil.Nam iatictasquoq^ in ex- trcmum ac1:a,molcitacft. Viccus
tcnuisatq^ cxquffitus, m morb^quidcm lon-" j^ gfe fempcr,f n acuris ucro
in qiribus non conucnit, pcrt- *w cuiofus . £t rurfusqm* ad cxtrcm um dcucnit
tcnui taris, graue eft.Nam & rcplcrioncsquaeadcxtrcmum dcuc- luuntjgraues
font. Expofitio lacofci. In hoc apho.quatuor corincntur codufioncs.Scciida
fl3i(Etinacutis. ) Tcrriaibi ( Ad ultimu. ) C^uartaibi ( Et iccrum . ) Prima
cocl uiio ,Dia;tf tcnucs 8c ccrtg jion cofcrunt,fedfunt diffidlcs , 8Cnoci\i%
in chronicis Di arca ^gricu^nibus. Primo nota.Iftc tcrmi nus df gca fumi t
tripEr. triplic^cr .primo pro quocuq^ humani corporis r^tmi- nc,fiuc cii
pharmaco,iiuc cu alfo,ut cu phicbocomia,ct ficno fumit hic. Sccundo
modopradebita ucl indcbita ^^lf auionc fct rc^ no nacur aliu,^ fic cria non
fumit, hic. Tcrriomo ^ dcbica ud i ndebita adminiftrationc
udfubtra<ftionccibi udpotus j.&ifto mp fumithicin ^pofito.
SccuadonotatriphceciTcdi^a.f. Groiiani, Diarca ficutcftdif ta
fanoJ^s.TcnuiiTima, qug e niTiildarc. Et tripfr. mcdta>qug abfolutc tcnuis
dfcic.H$c aute ten uis diui- ditur in <Kf ta tcnue dcdinante ad grolTam , 8c
in di f ta. tenue dc<iinante ad tcnui iTtma,&mc<}f a quf certa no-^
mtnat.Exeplii primi ,utaquacamK,ouaforbilia, pulU parui.ExcpIufccun<i,ut
mcIliciatu>aquaordci, utriir gramoru.Exe jdu tcrti),ficucpcifana no colata,
cxtrc fiiicatcspullorii,&c. Notatame,<;^ficutmultuappro pinquante
tcnuiiTimaefrequcntcrtenutiTima appdla- nius,ita eriadcdinante
adlatusgroiTar,groiIafrequcn- tcrabfoluccnoiamus
ColPrhgcdiftt<ftioprimaquarri. cap.dccibarioncfcbrt.
Tcrrionotaprodcfcripribnc. Pfrdi$tagroiTafncdh'gcredebcmuscxhiiurionc cthf -
Iaco.s»Apho, A 19 ' Digitized by Google P A R T I. Tiim «dpotus apttmulw
Butrirc corpus.quia Cecandii om* «^roiTg »cs ud njultasduspartes couercitur in
fubftantia hu- Quid wan* corports,EcQtra.per digta ten ue.Media aute me-
dfoiwodo.Huiurmodiautediueffitasinterdl?os(S:po' tusexhiHtos^uenirepoteft.
Autex matena ctbi uel potus,quiaaptusfecilduplurimasuelpaucaspartes cq wcrci in
nutrimentu . Aut m crito ^titatis ei us.Exeplu primi^cut.aqua carnis,autoua
farbil(a,aucptifana no colata.Exe'pIum fecundi, ficut <$cuncuuque aiiqua ca-
ro ilc multu nutritiuanaturaiiterjCms camen taparua ^titaspoteft
C5shibcrt,<jjrtnter di^cas ualde teoues cilec reponenda, Ad ^po^um utroque
mo eft fermo in p- poiito degrolTa uel tenui. Q^uarto nota. Cum dicuns mcdtci
altquos xgrocates e([e dif tados di? tagroiTa, ali-- quos uero fubcili>opof
tcc hoc incelhgi maxime copara doipfosaddigtamediaiadtcca.aucad alios
ggrosmagis fuMiter autgroittus di£tados,n6 aucad fanos, c|ter(S f nim paribus
femp groffior eft dtf ta fani ^ ggri , eo ^ «irtus fant imutati ua ceteris
paribus eit for cior,<&:mi^ B us occupata in digercndo materias
QJorbi,ideo magna qptitatem cihi mehusdefaec injmutare. Q^utnto nota. lAQf^
Morbo^ maccrtaliu de quibus eit fermo tn .ppofito, g bus ma
danjfuntchroaici,quidaacutt.Chronici.n.l6gi.dicunE tcrialis ^hrono
.n.grgce,lactne tepus.unde chronicus.i. tepo- duDlici ^^^^ "^^
16gusmorbus,<S:appellantur illiqui termina- tcr ^^ aquadragcfima dic ultra.
Acutos aute appellant otn nes qui fguo^ extftcutes accidentiu funt breuis
termi- jiationisad falute uel morte ,puta circa trigefimu, uel i quartodecimo
tcrminabilcs.Dicunc aute acuti mctapho rice. iicut .n. res acuta corpori noftro
occurrcns , iUud iiclociter<^niagnapunctione uel moleftatione pene-
trat,itahimorbiacuti<Si:c. Ex quo patet ephemera no ciie acutu morbutn,ltcct
fitbreuis terminationis, quia fion eO: faeuo^ acctdenctu. Nec etia una
phlegmatica in. tribusparoxifmistermtnabtlts, Patetctianon omne /^yt. morbu
elTc chronicii ucl acutu - E t hoc totii colfr quar- Acutus
tocaii.fenprimacap.tertio.Cdehorisfcb. Etiteriiiito inorbus ^^^ acutorii quida
appellanc abfblute acuti,qui in de- ct »acu ^""^ quarta die uel ultra
terminanc.quida acuti cii dc- tusacp
terminationeaddetc,utperacutt,qu«infeptimodte,<S: peracu perpcracuti qui in
quarto die 6Cc . Ad propofitu pcr diu Jus» turnos morbos intelliguntchrontcos ,
de quibus di<ftii RcWrn ^^' Sexto nota. Rcgtm e aegrotantis corporis per
dicta corpis cftduplex.quoddaunfuerfalc,<S;:quodda.parttcularc. f gri
Vfiiucrfalc rcgime cftquod cocemit tepora morbi uni * uerfalia.ParticuIarcucro
cftquod cocernit particulare difpofitione inprsfcntiteporeexiftente^utin
paroxif- njo.Hic efi; fermode prfmo,quod r^imcn to ta dif ta or dinat in
coparationc ad ftacu morbi , co enim q^in ila- %u morbi dcbetciTc pugna
fortifTima c6 tra materiam , oportet mcdicii taliter diaeiarc segrotante , ut
uirtus ho j*a fortispugnae tepcriat fortis ad tolerandii pugna. Ex quo
patctprimo q> ficut ftatus eft dtflantior c^teris pa- ribus,ica diaeta ddxt
cffe grofTior ucl <:x)piofior,ct ficut ^pinquior,itamagistcnui&. Patcifecundocaufautri
Scans codufione aphor .quia.f.cu tcnui diaeta non per- mancrct uir Ais uf<^
ad ftatiichronici morbiagttur Scc. Pajct tcrtio aphor.conclufione maxime cfTc
ueram de mortHis matcrialibus,<S^adhucmaxime p crifim termt- nabiltbus. Scd
dc hoc magrs infra dicec. Secunda coclu fio.In asgntudinibus gacuris ucl
ualdeacutis non c6pc tit (jiaeta tcnuis,quae certa faeu media nominatur, fed
ual Impedi de tcnuis,ucl tenuiiTima. Probat, quia per exhibitione metttm
huiustmpedttuirtusadcbitapugnaj(5ii:c. Primonota irripFr c^qutamorbus
ualdeacutus eft uchemetiii accidenau» cx dbo igiturncccfTaria eft
fortispugnasSi: actio naturae cotra ©blatoi
morbii,quareipfac6ftante,noncftciicibo diuerteda» fi*^aus Sccundo nota,q>cx
cibioblationc tunc triplex infurgit ioipedimentu natuSrac.Primu q^ difficilius
eft ei duo paf fa tranfmutarc ^altcrii tin,caetcrisparibus . Secunda,
iquiaciialimcntumficc6trariumahto,fecundodeaia. ce.c.4'^
i&:primo<fegenerattone.huiufmodtnutrimentu con- '^^•c.J^ trariac
uirtutisCt refiftic ci,^ fic fua adione recardat. TcrBUj quia uirtus apugna
c6,tra morbum impedita, non poteftdbum debite c6uertcre,quare alique parces
ciusremanetindigeftacjtcndentcs in matcriamorbt ,uei faJ c e til a aliqualitcr
fouentes , quarc patet q> no c6petic diaeta tenuis uel med«a,fed
cenuiiTima,aut ualde ei ,ppi quans. Tertiacoclufio. DiaetatenuiiTimano
copetit in morbo abfolutc acuto ,nec etia iri chronico . Pacet d c fc. Ex quo
patet <j> in taltbas copecic mcdiocris, uc pti- fana colata uel no
colata^quia c6pecicaliqua,et no grof fa, uide q teipfum . Q^uartacondufio.
Diarca ukimi: grofTan6 c6uenit acutis nec jgacutis. Patet g argumen
tainfecundacodufione, lnce]ligendumprimoq>(no! morbo matertali duo funt
aquibusfumit indicatio dia; ■ t3ndi,mprbus.f «S;: cius.caufa cx unaparte,(&:
uircusex " aliapartc.Morbus quide in ^tum eft res prseter natura
xndicatdefuf remotione^fue caufse.Indtcac.n.dimit^ tenda ciTc u.irtute,u t
fortiter pugnet,^ morbu expei ^-^ lat
,6i;^c6fequens<j>uirtusc:tbpn6diuertac apugna» Virtus aute pro ^to
resnacuraliseft,iudicat dc fui co-, feruationei^ indtcat ctbii cfTc oiFernndum
. Et fic indf , cationes iftasfunt<:6trari2e.Na^co morbuscft acuctor
indicatio eiuscftmaior,<S(: uirtus debilior cseteris pari-
bus,<$ito.n.acutior tanto pugna ucheme tior eft, <S; dtl us terminandus
cft morbus.Et ccontra quato eftprolt- xior* In medio aute medio inodo.
Pedaratione hutus quideftindicatto uideinqugfiione. Exquopatetficuc morbus c
magis chronicusjita digtadcbetcfTegrofrior, ficutfimagiseftacutus,itafubtfIior.
Ex quibusom^: nibus poteft colligi fufrictentia talis.In quolibet morbo
ueltndicatio fumpta a morbojtS;: cf us caufa eft maior ^ a uirtutc , uel cco
uerfo, uel ifbe indicationes funt |qua les .Si primum CQpetit diaeta tenuis.Et
fi fi t maxima cvl utrtuiis c6ftantiac6peattenuiirima. Si fecundum > lic
copetit groiTa.Si tertium fic eft copetes media . Et iftas omnesc5cIufiones
uoluitHip.inlittera. Stmilis fente Auice « tiacolfrprimaquarti.ca.dectba.feb.d:
quarta priixjt: ca. I . Et eft utilfsaphorifmus in aAu praclico, Etam- pltatur
ad omnes ggritudincs acutas uel chronicas. Du bitatur utrum accidetibus uirtute
^fteme ctbus ia jga cutisfitcibuscxhibendus. Affirmatiue arguitur au «froritate
Gaf.in c6mento, Ne gatiue arguitur pone- do iftum cafum.Sint.n.duo acutiiTime
febricit ates fbr, Sc pla.&: fitfor.uirtutis c6ftantiSj(S: pla.debilis , 8c
fit utercginftatu paroxtfmi , undc ncceiTarium eft pFoni cibura
cxhibere,d:for.non,Q^uocafu ilante,arguitur <j> n6, quia ex dbati one
pla. c<5fequic maius nocumen- tum q^ iuuamentii.igttur <&:c.
AiTumptii probatur fic, forttor elt uirtusfor. adcibum couertendum qppla. 8C ad
rcfiitedunocumetis cibi m uito fortior .fed hic cibus Jfortcfortimagiscaufat
nocumetum qp iuuametum, quiano indigetcibo,ergo ex in pfone patct c6fequetia,
^aiTumpcumfifr. Rfidetur ^^pfodebeccibari^quta magnii redpit iuuamcntii,quia
fortecleuatione a cafu ufrfutis,<S: for.n6,gan6 tfncget,nectm eit uirtutis^
lcuiamentuminfortefortiiicutiaplatonedebili. : ' Aphonfmus. 5. In tenuibiis
disetis peccant ^grotantes>et{deo tnagtsiaKlucur. Omneenimpeccatiiquatucac^
fit magnOsfit mafus in tenaibizs did^tis ^grofGo tibus, Propter hoc SC in fanf
s fallaces fant ualde xert^ 6^:! conftitutae diets^qaoniam peccantia
difficilias fcrunt* Propter hoc igftur tenues 5C certf dietefallaces font
aplius paru iblidioribus In tcnui Digitized by Google A P H O R. Th£* ^^ tenut
uicius rat/one xgti peccat,quo flc ut maiorc alF/aantur decri menco,quicquid
enim comiftitur gra" / uius obueait ^ f n aJiguanculu pleniore. Hinc
igitur<S^ fanis tuta no eit illa admodu tcn uis diliges exquifitaq^ ratio
urctus ,ob eam rem q^ difrictJi us errorc qui comic titurjferunt . Ita iitut
tenuis (S: diligens uiccus periculo iiormaximaexparte iiteo, q
paulopieniorprgdpiac' IL^. In tenui uiccu ggri deI(quunt,quo n t ut magis
Igdan- tur. Q_uicunq^.n.error committiturmagn us,maior in hoc tic quam in paulo
plemori nictu,propterea cciam fa nis periculofus exiikk ualde exquificus uictus
Sc conftf tutus,quoniam erroresgrauius ferunc,ob hoc igitur te nuis uicTsus
acque admoda cxquiiitu§ eo ^ fit paulo ple- nior magispericulofus. Expofitio
lacobi, Inhocaphorifmoprimo ponitur concIufio.Sccundo f nferuncur duo
corrolaria, Sccunda ibi ( Proptcr hoc. ) Tertia xbi( Propter hoc, ) Prinia
concl ufio h uius apho Tifrni eft hgc. Plus peccant f grocantes in digtis
tcnuibus ^ingrQiTismagis^ oportet.Conclufio arguitur fic. plus Igduntur
ggrotates per df ?tas fubtiliores ^ g grof- iiores
^oporcet.ergodCC-Pateccofequentia^S: argui- tur alTumptum .omne malii fequens
diminucione dece Di§ta r{as eil cp fequens ingroiTationem dif t^ .ergo
8Cc.pztet lenuis cofequencia , 3c aiTumptu declarabitur infra. Primo Vf aro f
nota.Duphciter porcfc dici aliqua di|tatenuts ucl grof- fa.^ q6 fa, Pri mo per
coparationem ad aliam digtamsUt diftam p Jne debitam in acutis dicim us tenuem
per coparatione ad il |am qu ? debet ur in chronicis , 3c fic non intelligitur
m propofito .Secundo modo dicicur aliqua digca ccnuis ud grolTa per
coparationem ad uircuce , uc iliam in propofi
todicamusgroiTamueltcnuequgeftmagis tenuis uei groiTa ^ Rt uircuci
conucniens,^: taliter intelfr inpro^ pofico. Secundo nota. Ad digcam cenueiTi
fequicur dc^^ perditio fpiritus.f.<S^ caloris rcfoVo^^Sc cofumptio humc di
fubftantifici mebrorum.Ad repletrone autsin immc diatefolumuidcturfequinimia humoru
abundancia, SC aggrauacio uircucis. Patet autem q> deterior eft fpiri tus 3C
caloris 8C partc um fubftantial iu deperdttio ci^tc-'
risparibus^humoruabundantiacSi uirtutis aggraua tio.tgtcur ^ic.Secundo
etiam,quialapfus fequens inani tione fiueaccenuatione dediffidiioricorrigic
quiano nifip regeneracione fpirituu, Sc partiu fubiiatialiii rc
ftauratione.Iapfusaute fequens nimiam repFonem cor rigtcur folii per
euacuatione igitur <&:c.Tertio ctia,ga uircus mFco melius tolerac
correcfcione dietf nimis grof fg qp fubcilis,quia cor rigitur lapfus fequens
iubtile per xngroiratione,quam male tolerac uircus iam debilicata per
fubtiliatione corrigicur autem grolTa per fubtilia- tione,quam benc tolerat
uirtuscuitoditafortis. Prop- tcr quodfecundo regiminisacutoru dicitur a Gaf .
<j» Ca, << P^'^^ c^ perrnutatio ab innanitione ad repletionem ^ pg^j^^
ccontra. Tcrtionotahanccondufioneintclligidebe- tacio afa ? ? «^* «ngrofifatio
Sc fubtiliatio rcfpcdu ciusquod com inaitio P^^*^ uirtuti f uerit gquales ubi
autcm non fuerinc cgte ne ad rc raparia notum eft conclufione non eiTe ueram.
Cor- pfone e rolariumprimii.Corporibusfanisfallacesfuntdit^c? te pcior^
nucs.Prpbaturquiapcccata.f.digtasdefidcntcs diiBd «cotra ^*"^ feruntfupple
^ groiTas. Primo nota. Pcr corpo- ' ra fana intcUigit qu jcunc^ corpora fana
fibi. Sccun<i> cota. Pcr pcccatiainteiligic defidditia propter diminu tam
quantitate*utfitfaifusq>fanidiflFidkusfcruntdig tas pcccantra q^
alias.i.diminutas in quanticatc. Ter- tio nota. N6 ttti^t exprcirc digta tenuilTima^qiua
cuf dcns cft pcr prgccdentia.ergo Scc, Corroladum fccun dum.
Vniucrfaliccrfalladores^ difFiciliorcsfunc tcnu es digtf
groifioribus.patctfatis* js^ocacj» nocanter dt-r ^t patum folidioribus, quia G.
forentmulto groilio»s H I P P O. 4 qp ift^ tcnucspoiTct ciTc cc6trario,quia non
poneretuf paricasinalijs. SimihsfentcntiahutcpomturabAui. prima quarti.cap.de
dba.febri. Ete utiJisaphorifmus Auicel fnacEupracticoiEtampiiaturtamad asrpora
iana qp Digtaii f gra uel neutra,^ adh uc tam ad f grotancia f gritu^nc di pra-
materiali^immiteriali,&tamaddigtasumucrialesq^ cticus
adparcicuiares,ucpatebitinqu|itionc. accus. Aphorifmiis. 6. Ad ultimas
^gritudines altimae airatfones ad perfedionem fijntpotentes. Sumismorbis fuma
dilige tiiHmc remcd^ adhibeda tOz /j^^ . Extrcmismorb^,cxtrcmacxqfitcrcmcdia,opcrafunt
Lco» Expofitio lacobi . Priinonota.PcruItfmasfgritudinesintcIIigitillasuI y. .
tra quas non func alif in acuicate , quae non func ciufde *^"^^ racionis
licec finc ciufdemdenominacionis,qug fi cermi j^"*^^ nencur in die
quarta^cS: fint faeuorum acadentiu , funt ^ ^ , pcrperacuti.Si in terdadie
ctiam uocantur perperacii- ^Pj^^.' tg.Item fi in fecundadie tcrminantur funt
perpcracu-^ tg, ^non exeuntdenonanadone fgritudinis perpera- cutg . Secudo
nota.Iftc aphorifn} us pjoccft ampliari ad omn^ ggricudines cuiufcuncg
maneriei,dum tame iinc macerialcs,<Sicoparencurada!aspropr^generis. Tcr tio
noca. Ciuia uerificans aphorifmu eft hec, quia qua to itacus eft ^pinquior, d:
cft ncceffttas maioris pugng uircucis contra maceriam Sc morbum tanto di^ca
debcc clfc fubtiIior,uc pacet ex prg cedencibus.fcd itancc f gri^ tudine
perperacuta.,clt ftacus proxim as,et neceiTi cas pu
gn5maxirna,eigodi^tadebeteiiefubtiliiTima. Q_uar co nota. Cum Hip. dfxic ad
ulcimas ^ gritudines , debet incelligi non <^ d<iCg ultimace lint per fc
fuxFidcntes ad perfectioneni curg^fed funtpartialis caufa cum uirtute pr
incipalicer faden ce cur a . Eft cnim caufa q» uirtus mi nus occupetur ,^ per
confequcnsmelius digerac matc riainmorbijsSi^cxasnfequcncifacilius^njcxpdlat. ^
Aphorifinns* y* Vbiergoiecundum acumenaegritudo contiV nuos&ultimos
laboreshabet,uItima&!tenu£C' fima dista neceflarium eftuti. Vbiauteno^no
(edconuenitgroflius reficercEtK^tum fubcode (cedere,qaantu aegritudo moliior
fiierit uftfmis* Vbi morbuspcracutus cft,iiadm<&: laborcsfummtfa 'pijg^
tJganc,(&;cenuiiTimouiGt:uutinccciTccli. Vbinonica cft;fedpleniusagcre
licet.Tancum indulgcndum cft ci bo,quantomorbusipfefit fummo lcuior» Yhi
morbuspcracutus cft, itatim cxtrcmos habet la- £^o. i>ores,^ extrcmc
ccnuiiTimo ui&u utedum eit,ubi uc ro non,fed pleniorem uicftiun c6cingic
adhibcrc, cancii d^ indulgcudu cft , ^co morbus cxtrcmis cftmollijr»
Ex|x>fido lacobi. In hocaphorifmo trcsponuntur coduiioacs. Sccuda tbi( Vbi
auce . )Teraaibi( Et cantu. ) Prima codufio. JEgritu^c aprindpio
acuaifima^&ulamanoanae-c ta caufantc,c6pctit (Sincceliatta cftdgta
tcnuiiTima. Probaturh|cc6dufioilc, tiiccftforcillimapugnauir
tutiscocramorbu.crgo ciic^acft dbominimc diucr tcnda .patet c6f«5ucncia,(S::
aiTumptum colf r ex.^cth^ Etly crgo ud igitur in tcscu itat iJlatiuc,quia
fejuitur cxdictisfupcrius. Primonota. L/icct^morbumdTc acutu rcquirantdug
c6<Ktioncs.f.fguitas acddentiu,<SC brcuitas tcrmmacionisjuniicamc horii
cxalccroinmor bo dcpcdct. Bft cni fsuitasacddcntiii caufeJbrcu^tcr- smnacKUiis,
co enim q^ acddcncia ualde ff ua nonpoiTi^ iaco,s.A|>ho. A ii^ Digitized by
Google P A R TI. Seuitas utrtuslocgo tempore tolerare-ncceilarf um eft ut mbr
accidcn ^^ "^^ termme t .f. uel wncatur ud ufcatt ut in feptfmo mlciuo
aphorifmoqurtgparttculs.Q^ulcunq? athetano apprg abbrc- henduntur.Nolo tamcn
dicere accidentiu faeuitate eiie «iaao- totalem caufam abbrcuiat«onis;fed
partialis eft;Itcet fit Mis fit' quandocjjprolixitaascaufardebilitandouirtutem.
Sc caufa et ^undo nota. Morbi acuitas jjiaximc cx quinc^ pendcre IgL „ ^citur.
Primo cx intenfionc ut fcbris int enfa ; merico lixS'-- ^^ *"^^ fionis fi
t acuta: ut caufon . Secundo ex partc f u tismor
riofitatis&acuitatismatcriaemobihsdemebroad me ?!• brii . Tcrtio ex parte
multitudinis ei us: ut in phlegm a Acuitas ««^ ^^^^^ c6tingit:uel in
pcriplcumonia^qua: de fe eircc morbi 2Egr«udo longa;fed propter muJtitudincm materf
ae pro nSderc hibetur anhchtusr&moritur aegcr.iftactiam interficic E .
rationcfitus.Q uarto rationcfitus uelloci ubicontinc- ^ * tur matcria:utin
periplcumonia : 8C apoplcxia. flat ta- mea q> maccria conttnta in cerebro
fit pauca : 8c caufec epilcpfiam-qu| fi inpedc eiTet : non faceret forte mor-
bummorcalc: Q^uintorationcoccuItaEmahtigmace- rizerficutinfcbrcpcftiletiali.
Inpropofitoomnimodo poteftinceIIigi;iicctmaximcfeciidomodo. Tertiono
tahicrepcriturduplcx lictera. Primaquae dicicconct- nuo ;uc uidecur
comme.Gaf.uellc; 8C exponitur con- tinuo.i.ftatim aprincipio.Secunda
littcradicic cocinu osjquia non eft aliqua iterfercio ; Sc paccc<}>
quafiam- Labor bofcnfusconcordanc: C^uartbnota.I/abortripiiciccr triplici
fumitur.primoprofarigationccorporali- Secundopro tgr laiTitatc etiam fine
corporis fetigaaone prouenicnte.- iit in Q^uinto aphorifmo fccundae particulae.
Labores fpontanci&c. &ficnonfumiturhic. Tcrtio fumitur pro nocumento;
ut in primo aphorifmo fecundae parti- culse.Inquomorbo fomnus labore preftat
dCc.ScRc Vltima fumiturhic rlaborcs ,i. nocumcnta. Etnota fgritudo et teuif
habct,i.caufatlaborcs:ficut ca habet ciFcAum, Qjiin fimacfc tonota.Eade
digtadicitur ultima^S^tenuifTima.tenu- cadcm iffima quide quia xmnimc oflFcrcur
. ulrima quia n ul la dicta eft «Wa in tcnuitatc ultcrior, Secunda condufio.
-ffi-gri tudincnonhabetccontinuos Sc ultimoslaborcsadfen fum datiirtunc non
compctitdietateauilTima.Proba- tur;quiacumilIanoncxpcAare*t uirtus
ufcgadfiratu. crgo dCc. patctconfcqucntia cu antcccdete. igitur 8Cc. Nota q>
a^fri tudo non habct uitimos laborcs : aut quia acutaabfdutc:
autquiaacutadiminutc:autquia chro Hf ca^aut quiapcracuta : non perperacuta. Et
omnibus modis ucrum cft. Sin. fucrit chronica uel tropica con- ucrfiuarcopctit
dif tagrollior mcdiocri . Si abfol utc :acu ta:media.Sipcracuta:nonin
ultimo^compctitdifta te- nuis dcdinas ucrfus tcnuiiTimam .Et fic patct fumma.
Tcrtiacondufio.Tantum dcbct di^ta aegrotantis rcce- cfcrc atcnuilTimaquantu
segritudo rccedit ab acutilTi- fna. Probatur.quanto rcccditab acutiiTiraa :
tauto ac- cidcnria funtminus faeua:& ftatus diftanrior . fcd quan
toftatuscft4ftantior;5caccidcncia rcmiflTiora: taco de betdigca
ciregroirior:ucIminustcnuis . crgo 8cc. Pri monota. Pcrlymolliorintclligit
remifiior. Secundo nOjCa.Cum caafa adgquatafubriliiTimae digtg fitforriiTi
mapugna cuxn ilatus propinquitatc; ficut ifta minuen W:itst8C cii^fubalitas.crgocondufioucra.
Tertio notahoccircucrumindicatfoncfumpta amorbiacuita tet8C non alia
accidentali caufa forrius oppofitii indica tc*quod contingcrepotcft;fiponatur
ggritudincm ciTe a multacxccifiuarcplctionc: quare rimeatur dcfuffo-
carionc;tunccmm nonoportctgraduarc digcammt di- ^um
cft.Cocordanriahuiusaphorifmi «S^ciusapplica tio;cft ficut praecedentis
aphorifmi; 3Cc, Aphorifinus. 8. Quandoiftftattiefta?gritiido,tanc tcm^^ madixoL
neceftariumeft uci«> Cum uero mprbusconfiftit fuo uigorc: tunc tcniuiT>pj,p^
mo uicflu uti nf ccifc eit. Q^uando morbus in fuo uigorc conftiterit
: tunc ui- L/Co. <cu tcnuilTimo ucendum eft* Expofitiolacobi. .
Codufioifti^saphorifmicftifta. ^ricudinc cxiftc te in ftacu,comperic dif ta
cenuilTima.Probatur fic.ilio tepore accidentiafuntfacuilTima.igitur
uircusmaximc eftoccupaca;&:perc6fequcnsd:c.paceccofequentiacc
aiTumpcii:cxqfjidnominisftacusdefcripti a Come.co meco feprimo.
Concordia;utiiitas*6:ampliacio eft:uc in alijs aphorifi^is prasccderibus. Primo
noca. Omnia augenria accidecia ilacus: auc alicer impedie tia uirtuce Virtu-
funcuitanda;u'ffomnus!nimiainfrigidacio SCc. Secu teimpe donoca r ucfupra. Ex
dboexhibico horaforcispugns (jjri aci uirtusimpediturmulcipliciter. Primoquia
diuertitur jbjs qua> naturaadigercndo. Seciido quia refiftitur digeilioni.
drupiict Tertioquiaaugetur 6^fouetur matcria morbi. Q^uar ^^^ to quia
inflamatio poftea c6 fequencer augecur . llio igi tur cepore quo hgc maxime
impediuuc uicandus eft ci bus;fed hoc eft fa ftacu.igicur Scc. Tertio nota Apho-
rifmum maxin^c uerii clTe in morbis materiaUbus-non aucc in omnibus;ucqufdam
d/cuc; ixd referuaribus ma teriatd^pcr crilim cerminabilibus.Egoauce dico.ucin
qugirione uidebicur : in omnibusmaterialibus morbis uerum hoc eiTe : quia falte
in flatuaccidetium uerificac aphonfinus. Q^uarto noca hoc cfTe intelligendu de
fta- tu uniuerfali:nonaute parriculari:utpoftca uidebitur. Q^uinco noc^ad
ueritatem aphorifmirequirutur plu res conditiones.prima<^ftatus
ficbreuis.Secunda<^ uir tus ficconftans. Terciaq» ficmorbusfalubrrs;
cui.f.fuc ceiTuraficdecIiriacio ♦ Ecpropccr defcfflii cuiufcunque iftarii
condicionu raphorifmus rccipic inftanria. Sexco noca. Per digca cenuiiTimam in
propofitonon debemus intelligere digtam fubriliiTimam abfolutc fimplici ter in
comparationc ^d omrrCs alias dig tas : Ced rcfpcAu df ^tae in prccede tibus
tempjoribus cf ufdem morbi copete tis :
fiuemorbusfufritdironicus:fiueacutus:^fiuemor-
busreferuec.fi^en6referucc:femgdigcadecatcenuart plusin ftacu accideriu:^ in
ali^s cpibus ciufde morbi. Aphorifmiis; p. Contemplari fgfcur oportet
aegrotantem/i fai fidat dixca ad ftatum agritudfnis^Si! utrum filc defidat
prius SC non fuffidat diaeta, aut aegrf tu^ do defidat dC obtandatun Eftimandum
eciara colligendumc^ cft : an asger poiTic Thc, co uiclu quem praeceperis
obdurare ad confiitedi uigo- rcm ufc^ aegrotationis*«5i:ilIenepotiusdeliciat :
necdu- rarc poffirea ipfa ui<ftus rarioneranmorbus ante defici ac acque
hebetcfcat. ConieAari autem oportet;an a:ger cum uiclu fufiSci- Uco»
atperdurare dqnecmorbusconfiftat.Et nunqutdprius iilledeficiac:nec poiTic
ciiuictuperdurarc;ucimorbus antea defidat atquc hebetefcat. Expofitio lacobi.
Conclufio aphorifini eft ifta Medicii rede digtatem : oportct coteplari an
di§ta aegro adm!ftrata;fufHciata.d confcruandii uirtute ufque ad fiatum ita
<^ cum illa di gta fucciibac aegricudo aut econtra. Probatur : quia hac
CDntepIationcdimiita :non rcfftc comenfuraturdif ta: idco etc. AfTumptu
arguicur :quia omnis digcatio debet fecunduvircutistcnorcmmefurari: Simihs
fencencia d:concordiaeitcumaIi)s. PrimonotaConccmplari.i. fubtflitcrintueri;
udconfidcrarcaegrotate .i . uirtute aegrotantis: Secundo nota.Ex fcnteria aphor
. coIFr ; q^ fndi£ario2iemorb(& uirturiscontrariantibus: vicente Digitized
by Google A P H O R. lfi«iicat!onc fumpta a utrtute;dedinare dcbcmus ad illa:
itnmoSc fi eqforacerindfcarec:q>meiiuseftadgroira dechnare( vt pacet) 3Cc,
Tcrtto nota.Per ufrtute ma- xime inteiiigcrc dcJacmus vitaicm . i-Iac cnim m
axtmc corpus regttur:^ vita confcruatur .<&: ifta maxime pul Ga?,
fucomprcliedicur. Q_uartonotarquiadicit:autaegri- Morbu^udodeficiat: quod ( vt
coiFr tertio de criii.ca. quinto) SC uir^triplicitcr contingit morbum dcHcere.
Primofubico: te deii- flcutin crifi perfei^.Secundo pauiacinc:vt in aegritu-
ceretri dinequg nonconfumiturcriii, Tercio partim fubico: pUciict^^ partim
pauiatinc. Eode modo de uirtute dicendum cft. Aliqn deficit fubito , Aiiqii
paulatine. Aiiqii par- tim fubito : 5iparcimpauiatine.Et utroc^modopoteft
inteiiigt aphor. c^ aegritudo deiicit.f.fubito : per iliud
quoddixit:autaegritudo dcficiat.etpauiatinc:per iii^ud
quoddixit:obtundatur:Egoaute credo ciusintelleccu
fuiiregroiTiore:quia.f.obtundat.i.fuccubat «S: ufcat. Q uinto nota. Virtute
poiTum us confiderare ciTc for Virtus tem;ueldebilemdupliciter.Primoabfoiutc:aific
non fortisuf fu^ jtyj.indicatio in propofito ab ca.Sccundoin compa debilis
ratione ad morbum iScficzh ca fumitur iniicatio. Ec duplici- fic
caufaaphori(h3i:<5<: ucritas cius:ftatimpatebit; Aphorifmus» lo» QiJsbus
ergo continuus eft ftatuSjContinuo et tenuf ter reficere oportet^Quibus uero
pofterior ftatus, ad id dC ante id parum auferedum. Prius uero uberius
refidendumjUt fufficiat aegrotas. Thc, Q^uibus igitur cofiftentia iuxta cft
rliis tenuis uic^us f uxta precipiendus cft. Q_uibus autcm confiftendi ui- gor
poftea futurus eft.his in eoipfo uigore 8C paulo an- te cibo fubtrahendum eft
.Teporc uero fupcriore ube- riusagendum cft ut aegcr fufficiat. r^ Q^uibus
igitur ftatim morbus confiftitr Iiis ftatim tc nuis uicftus adhibedus cft^quibus
uero pofterius debec confiftcre:his <&:in ipfo confiftendi cempore ;
<S:parum antc illud:c£bus fubtrahedtis: prius uero- uberius age- dum;ut3egcr
fulFiciat* Expofitio laco hi . Ifte aphorifmusduas liabct
conclufiones.Sccundaibi ( Q_uibus ueropoftcrior.) Prima conciuiTo. Q^uibus
contrnuus cft ftatus 3cc. Primo nota. Pcr mori>os ha faentes ftatum
continuu.oportctintelligereillos.in qui bus eft ftatus ualde propinquus
principio: propter brc- uitatem aliorii teporum : cuiufmodi func morbi perpe-
racutirin quibusproptcr fubita intenllone accidentiu: occultatur alia tepora
morbi , unde ftacus uidetur quafi continuus eiTc principio . Sccundo nota .
Principiu §gri tudinis quandoq? occuItatur:propter acddcntiu rcmif-
fionem:ficut in phlegmatica:qu2E didtur latica.in qui-
jbufdamautcmproptcraccidcntiu fubitam intefione», & dc his hic
intclligitHip.<S: uocat morbos habe tes fta tum continuii. Tertio nota.Totum
hoc debec intelligt de ftatu quo ad accidetia:& non quo ad digeilione ma-
terise . Q_uar to nota.Hic capitur digta tcn uis: alicer q? inillo quarto
aphori fino.Tcnucs di: certxdigtg.ibicni fumitur dif ta tenuis proutdiftingmtur
contra tcnuiiri . inam :haec autem prout dicitur dc tcnuiiTima . Q_uia iEgrttu
to nota..^ritudinupcrperacutaru:qusdam dicuntur dincs g homotense^qusda
cpachmafticae : aliefunc parachma- gacutg ^jc2e ;alif
funtquaefuntperperacataeabfolutc. Fcbrcs «ripfr homoteng :fun t inquibus
uidctur quafi cotinua Sc uni formisinflamatio:uel exaccrbaao.cpadimafticae funt
quaequaficontinucapparcnt agcndo procedcrc . Para chmafttcae funtquae apparent
continuo dedinando pro ccdere.Primum fit proptcrmateriaforchomogencarec
iuitformiterputrcfccr€, Sceimdum fit proptcr matcria H I P P O, j
^thcrogeneapriusputrefcere fecucdSpartcm grofiGfo- rem:&poftea fecundumfubtiiesrigiturapparecaugeri»
Terciumecontra:proptcr fubtdiores prius putrefcerc Sc grolTas poft. Primo nota
q> hic reperitur dupiicicer litcera.PrimahabccatFcfendum. Secundaaufercndu»
Senfusprimf eftq>iniiat»cncibusft:acum remoriore q^ iam didg :in ftacu 8c
ancc fiacum per modicum tempus parum decibo eft aufereflum. ante ucro uberius
eft rc fic<endum.Senfusauten^fecundaeeft;<^inftacu<&;pa- rutn ante
ftacii auferre debcmus cibum.f. totalicer uel parcicularicer :
uciitnaturamciiusincaicaadpugnam contra maceriam morbi.-l*ed in teponbus
praecedecibus uc cunc fic forcis:del>cc mrtusrcfici prius.f.ancc ftatum
quia.f.in augme to:<S; cciam in principio . Secun<3o no ta.Pcr haiiences
ftacum pofteriorcm:polTumus inceill gercquae non funcpcrpcracutaerpucaquac ccrminancur
in fepaa3o:eciam poiTumfjsincciligcrc chronfc^ ; <S;; ab foiutc acutas.
Aphorifmus. il In paroxifmis fubtfahereoportet.apponere n.Iaefio. Etqua^cunc^
Ccamdu drcuitus exacuu tur,in exacerbatfonibus fubtrahereoportei:.
InaccciTiom^bus abftincndum cft : aiTumcre cnfm ci- q^^ ^ bum noduum eft:<S^
quibusper circuitum ucniunt ac- ceiliones :his in ipia acceiTionc abitinendum
cft» In acceiTionibus abftincrc oportec : nam dbum darc. Lcq^ noduum
eft.Ecquibuspcrdrcuicum filuncacccffion^ inipfa acceiTione abftinere ojxsrtet.
Expofitio lacobi. Ifteaphorifmusduas habccconclufiones. ScctmdaiH (Etquaecuni^
fecundum.) Primacondufio.Oportec medicum conuenienterdigtatcm: fubtrahcre dbixm
te pore paroximi :8C maxime in materialibus morbe.Pro batur
conciufiofic.cxiiibitio cibi ceporcparoxiimirlae
dicaegrotante.ergoconclufiouera.patec cofcqucntfa: Fgbrcs 6c aifumpcum circa
licteram dedarabitur . Prrnio no matcria ta <^penes aucftores febrium
matcrialifi quaedam dicvai lcs du— tur continuae: <S:!:quaedainccrpolacae .
Conanug ftmt:^ pSr merico ficus in quo pucrcfdc maccriafadensfebrcm co rinuo af
fligunt fgrotantcm <S:c .fic fimtfcbres fangui- ncf .aut cuiufcun<5
altcrius humoris ad intra ucnas pu
trefcenris.Econtrauero:pcrintcrpolacas:intclliguntfc brcs qu$ mcrito fitus
<&; naturg humoris a quo depede c apcffuntcum intcrpolarione^Cqmctc
media fgrotan tcm affligerc:quia.f.poft ucram quictcm fajucnce af fU
ctionem:apcgfunt iterato ^grotante inuadcrc: «S^afEi- gcre;ficut
cftterrianafcbris.hgc.n.interpolata eft ; ^a merito naturalisincltnarionischoFg
cii fitu ubiipfk col iigiturudaggrcgatur;cftapcadeterriointerriiiciiuc- ra qecc
media f grorate luadcre.Ex qpaccc df ia incer fe brcsinccrpolac^^concinuast
Dificrunc cmm in Qtux vbi putrefit : licct alias tcnucrim : non cifc repugnans
inatcriam cxtra uenas putrcfcere;5i febrem caufare ec cononuam : intra uenas
ucrorinterpolatam. Secimdo nota. Pencs au^rcs comm unitcr tepcrim tur ifri*
tcr- p . mini.f. paroxifmus : cxaccrbario : periodus ; drcuirio; , f*'
cxacuirio: & accclfio : SCc. Intcltfgcntcs per pcriodum p" ^^
reditumfgritudinis adcadeudfimil^difpofiirione; c^
inquapriuserat:ciiquictisintcrceprione:<S:hoccum ^ ^
ordincundcfcbrcspcriodicf funt^qusdrcui^r <Si:ordi- Z~_ -j
natcaffiigunt:ficuttcraana;<S::quartana,<S:c. Exquo ^^^ patctq» in quolibct
pcriodo f unt dug afiii<ftioncs: et una quics. Circuitus autcm cft reditus
cum intcrpolarionc 5gritu<ims:fiuc fit di ordinc: fiue fine ordinc . Ex quo
patct iuxta communan modum loqucn^" auctorum p . circuitii cflic
ficutgcnus pcriodi. omuis.n .pcrioduscft . ^^ ,
ctrcBtEus;f€diionccoctra.Intdli§uacautcmpcr^r©xi °^^ ^ Digitized by Google
Acccf- P A RTI. Onum.partem dereriorcm pedoM 3C ctrcuitVLS : mde
^ror.ilctcrtianariusnnpnmaperiodocft primo una afdiAio.-poftcaeftqiifes ,
deindefcquitur afEicftio , 6C jhoc egritudoinuadens nouiter,rediens ad iUud
quodan te f urc.adbanum inttlSai eftparo3ftfmus,(S; pacecq» il- la eit deterior
pars periodi.E^cquopatet, c^ iB:c tcrmi- n us paroxifnius fupponit prgcjfe pro
febre, conotando ciusuel conilraihsaptitudine adreditU.Pa-tet ulterius
paroxifmii propric fumptu no reperiri nifi i uere inter polatfs, C^ufdaute pcr
csacerfaatione fit inteliigendu, llatim habeiHtnr.Etcalimdsterpcrexacuitionem,
qa r ^^^Yd *^* ^'*^ termim funtquafi fynoaymi. Per acceifioncm. E acer autcmintelliguntomncm
nouainuafionem ggrotantis T^ ■ ah f gi-ttudme,fiuef ucrit cum uera
interpolationc^fluc p^^^ • non .Tertw noca.Sicut quilibet morbus habet quacuor
fo^i j-jpQj.^ uniucrfaiiajita quilibetparoxifmus habet quac "'^'^^'
tuorteporaparticulariajqua^-proquanto teporaparti- ^* cularia dtcuntur,quia
funt tcpora in quf diuiditur pars morbi.f.principiu,aurgmentii,ftatus 3C
declinatio,qug taliter contra fe inuicem diftinguuntur. Ti^nc dicitur
principium,qu3ndo calor fubmergitur,^ pulfns,&: ex trcma, infrigidantur.Tunc
augmentii , quado cahditas feGiibilitcr «S^m.amfcite ad
extremacxpellttur,Iicetno fcrfe<flf ad extrema iis expa nfa.Ec didtur fcacu?
, qua ocaliditasefcperfecce expafa ad, extremitates. Tunc uero eit dedinatio
rquando cali^tas decIinat,«Si: manif e fte remittitur,(S:; uapores putridi
refoluuntur,<S;: dciici unt &; ad extrcmitates expcll untur . Col ligi
cur hgc diiii (fliotcmpptum tota,primaquarti.ca. de lignis horaru Autce .
fet>rium. «S;; primo regiminisac^coru a Gaf. commen» GaT, * 4-5. Penssaliuduerodiftinguuntur
ccpora uniuerfa |ia mprbi,qu£a fecundii acfiionem matcri^ in uirtutem, ^ut
econtra.Et penesaliud diftinguuntur tcmpora pa- XOxiCoii
particularia,quia.f.primopencscaloris fuffo- cationcm,v^ poftea expaniione
aliqualemj poftca cota lcm^3c ulcimo, ipii us confumptionc Ex quibus on^mt
busdi(ftis,poceftapparerecaufamultorii.Primo,qua- rein
priucipio,rnaximeinfrigidenturipfa extrema<S: ca men morbus
depcndet-amatcria calit^. Secfido, quare Dubia i^ dedinaEionc,loagiori,teporc
rcmanenc extremitates calefacff g ,utpedes,iSc c*anus,^ipfa itcriora , ut
partes pecftoris^d: aIig,d;c.<S:; quare maximc ipfi pedes, inccr
C9Ccraextrema.Tcrtio,quare pcrdpiuntquandoq^ au «ftores in finibus
paroxifinorii ggrotates tenere man us SC pcdcs in aqua cepida. Dicicur enim ad
primii,q) quia in prindpio a materia fadcnte febrem fu bmergicur ca
Jorj&propellitur adinteriora , idco cxcrema cabrc in- flucntcpriuantur ,
^qnia funtnacuralicer pauci calo- tis 5 cum multumdiftcnc afontc caloris ,
£ciUcct a cor- dc5hinccft,<5<:c, Adfecundumdk;itur>q^ uirtutefpi-
ritvcalium mcmbror ura fortiori cxiftente dc calore am plipri 5 citius rcfoluit
vaporcs putridos a materia elc- ^atosjconfipiilitcr etiam iftorummaiore parte
adcx- trcmi«tcg expellic,quarc 5^Q.Exquopatet quare maxt inepedcs tu
quiadiftatiores,tii. ctiam quiammus cahdi fun^.Etcxhispateccatcrtij.Patct
ulceriusexdiccis,pe nes aliud 5:alf ud ^iftingiii cempora vniucrfelia . Sc par
ticularrai morbis.,nifi in cafu ubi huiufmodi tepora co tnunic^t,ficut in ter«ana
unius paroxifmi tantum,uE |L.aefio patcc.
Q^^artonota.MultipIexcftl|fioqeuenirepo- c^ dba tcft cx cibationc ^acta tempore
paroximi. Prima e fub tionc in rQcrfio $c fuifocatio caloris, Rciit quado
exhibctur i prl paco:^! dpio. Sedidacftparoximiprologatio.calor.n.natura Bio»
lis a cibo fimul 6c a materia facie te p^roxifmu obfeiTus tardius reibluit
materi a paroxifmi , &^ per ojnfcqucns paroxifi^us cft prolixior, Tertia
cfb fuperfluitatum mul tiplicatiojd: per confequens additio in materia pa^
roxifmijucl in materiam paroxifmii foucnccm, ud fad
fi^em,uirmcenQnpQcented|)uo} (p^bijji^um fiiflScim ter cofiuertere,^
tratifmatarc. Q_uart3 cft inflama^ tio,cibus.n.exhibitustcmporeparoxtfmi, 3c
maximc ftacus aduricur,<^ ab ipfo cleuanc f umofi uapores ufti, qui cranfmiifipcr
cocum.ipfum fupercalefaciunc, <S^ in flammac.
Harumaucemlgfionum,qugdamaximecx: abo exhibico in prindpio cocingiic, qufdam cx
co cxht bico in ftacujuel augumcnto, minime autcm in declina tionc.
undedeclinatiocftcempufiminusmalumcibacio nis.-j^.g.propter cibationem factain
prindpio,maximc fit aggrauatiouirtutis,&:fufFocatio caloris, «SCprolon-
gatio ceporisparoxifmi,^!; fuperfluicatii multiplicatio propter cibum
exhibitum.in ftatu uero 8C augmcnto, maximeaugeturinflamatio. Exquoprobabiliccr
co- ccdi poccft,deceriorc hora cibandi, fore principium. dc jndc
ftacura,<Si;c.Et ex illo patet ueriiicatio cociufionis prims iftius
aphorifmi,fi tu benc rcipicias. Secuda c5 dufio. Medicusrccfteoperans, tepore
exacuitionis uel exacerbationisdcbetcibumfubtraherc. Probatur fic. ex dbacione
horaiam dicta,fequicur magna Igiio . igit &:c.cofequcntia
pacctj&airumptii circa Uttera decla-
i-abitur.Simili&fentertiahuiccolligiturabAui. P^'''^^ Auic^^ fen
quarcica.de ciba.feb.^iicap. dccuraputridarum t gcnerali . E t eft utilis in
regiminc par ticulari corporis g di^tam.Etamphaturaphor.noniblum adcibum (S^po
lum,fed etiam ad fomnum,i&: quaecunq; alia, habentia accidentiaparoxifmi
uel cxacerbacionis au|:mentare* Primo nota. Febrium continuaril ( ut coIFr
Kcundo dc difFcrcntijs febrium fecundo cap. )Q^uf da funtdictg co dnug
proportionalesjqugdam uero continug conclufg., fcu uniformes.Concinuf quide
proportionales,funcfc- bresconcinue fineinc.erpolationeaffligentcs., periodice
tamen^grum.quandoc^m,agis:quandoque minus affli- gentes,iicut eft tertiana
continua,auc quartana conti- nua,aut aliqua talis,qug pro tanto continu?
proporcio- nalcsdicuntur,quiain fuis afflictionibus uere interpo- lacis
aliqualiter proporaonantur,ficut.n .tertiana inier polata de tercioin cercium
inuadit ggrotance, ita etiam tertiana coniinua , decertio in tertium fortius
affligic, 6C moleftat.Per cotinuasaute coclufas fiue fynochas,
intclligitillasinquibus nonreperitur hxcproportiona litas ad interpolatas , fmo
quae femper af flig ufit unifor iiiitcr,ficut eft caufon,6«J huiufmodi* Secundo
nota q> hicterminusexacerbatio <&: limiiiter cxacuitio, fumi- Exacei^
tur duplidter .Primo pro quacunque iiitenfione morbi batio u?
fiueperiodiccfiat.nuenon, 8c fic tamcondufac qp pro- exacut portionaleshabent &xacerbationes,<Si^
tam continug q? tio du- interpolacsehabent exacuitiones , fed in propofito non
plicit^ir fic fumitur .Sccundomodo fumitur exacerbatio pro in- tenfionc morbi
coatinui merito naturalis indinationis fuse naturse apt? per iodiccipia uel
fibi fimili segrotante affligerc,^fic in folis continuis proportionalibus repc
ritur cxacerbatio,<S:taIitcr fumitur hic. Verum tamen hic terminusexacuitio
feu exacerbatiofumitur ut plu rimumcommuniterprimomodojUteftficutgenus ad
exacerbatione propne di(fia, ut patet incclhgenci. Ter rio noca.Ex cibatione
fa^ta cepore exacerbationis, pl u ra apta funt fequi nocumcnta. Primu>quia
calpr qui tc pore cxacerbationisiit uehsmentcr intenfus,propter ci bum
recluditur adintra,quarcplusl3edit cor,S: princi- palia membra.SecundiicjuirtustuncmuItum
impcdi ta a forci calidicate praeter naturam,«Ss for ti impr eitio- ne,non co
uenienter dbii digericquare augentur fuper iiuitates,quae putr efcentes, addunt
in matcriam morbt 6::exacerbatione,undeprQlongatur exaccrbatfo. Ter
tium,qufacibo cxhibitQ,acalidopraeter naturahullic tc dcuantur
uaporesfumofi.ufti (nfiamati, quiper to- tum corpus expanduncur , «Siaugcnt
c^iditate praetctf nacura,quarc deterioratur cxacerbatto . £t nota,om- cia iB^
nocumentaadctcrierafore in 0;imm ^ *n inf o: polacis Digitized by Google APHOR.
polaitsjpro quanto wtrtus in continm x^eris paribus
inagtsaBfAa<S:occupacaeftfinceaam,accgdetiaf9uto ra,(&;c .ideo eorura
augmcmtum decerius eft. Sed tu dices.Q^uid fademus in continua condufa.Ice quid
cn i terpolaca,cuiusparoxifmi funt fefubintrantes,uei coal t:crni,uel
focialiter incipientcs.ut inquarto Itb.fenpri 3ma.ca.de compoiltionc febriumi'
Pro ifto digitur ho ra confuetudinis,aut frigtdior , 3C comodior horadiei. 3Et
fimiliter de fecundo dubio diccndum eft. Et hgcde litera Etnocahicduoprobabilfa,quf
tettgtadperfua dcnd um <j> materiaputrefcens extra uenas, poteft con-
tinuamfacercfebrem. Intrauenasuerointerpolatam facerc febrem.
Primumdcducitur,qutamateriatBtra nenasputrefcens , ut cholera , non
proptcraliud caufat con t/n uam ,nt fi quia eft colicifta i n loco calido ^SC a
quo dircifle poteft cius putredo f umos ad cor tranfmitterc,
fedcontingenscftmateriam extra ucnas putrcfcetem, f n loco conttncri calidiori,
aquo gquc bcnepoteft f umos ad cor dirigcre , ut ii putrefcerct propc
fubftantiam cordis , extra uenas . crgo 3Cc, Sccundum pcrfuade- tur.
JPrgmittendo primo, q> materta cholcrica pucrc- fccns intra uenas , in loco
a cordc dtftantc-, apta eftcau f arc tertianam continuam . Secundo<5^
conttngens cft ipfaiiiputrefcerein locoit3diftate<S^ ficrcmtife , intti :
ucnas tamen , c^ non caufabitf ebrem . Tertto q^ ipfa dc tertiotn
tertiumaptaeft moueriad maiorcm gradum putredinis.Et cum hoc ponatur materia
cholcrica intra «cnas, in loco dtftantc putrcficrt inteiilTimo gradupu- tredinisquo
non poteftfacerefebrem,itaq>quilibetin- . teniior ifto 6c non ifte,poteft f
acere febrcm ex hac uet tantamaterta,<5^putrcfcat illo graduindic minorisaf
flidttontsjuclquoad minorcm gradum putrcdinismo-
aieatur,d:fitnuncilIadies.Etpatet<^ hodicnon faciec- £ebrem,quiacum
tatogradu putre»inis a tatadiftatia SC tantaquantitatcnon
caufebitfebre,fedquiacraspa trcfcet matori ,&; quilibet maior poteft,idco
cras caufa' liitfebrcm ^Sc quta hinc ad tertium dicm mouebitur ad gradum tantum
precife ficutliodic , igitur hinc ad ter^ tiumnoncaufabitfebrcm.&quiahincad
quartumpu trcfcetficutcras,tgitur tuncfactetfebr«n,d: per confc
qucns,<&:c» Concedendaefuntconclufioncsprobabtlit, quia tamen hoc eft
raro e ucnicnsjtdco de hoc con iad- «ntau(ftorcs me tioacm ♦ Aphorifiniis. ^^
Paroxirmos uero SiC confiftentfas dcdarant
^grftadfnes^S^temporaannij&rdraiittium ad inuicem incremeta/iue quotf
diejfiue praeter df^ cmjfiue per amplf us lempus fiSt* Sed ex pofi; ap
parentibus , quemadmodum in pleuretico fpu^ tum fubrubeumficontinuoappareat,
inchoan tem quidem abbreuiat» Si uero pofterius appa^ reat,prolongat.Et
urinds^dC egeftiones, dC fudo res,&: diicritas , dC euaitas , QC longas dC
breues aegritudines apparentia declarant. ~, Acccfftoncs ucro coditiqncfque
iudicatnr a morbts, Sc anni teporiTjuSjatquc ctia ctrcuituum fuccefltuis in-
crcmcntis,fiucquo|:idie,fiue unointcrpofitiodic, fiue ctiam pcr
intcruallaamplioracueniunt, nccnoncx Ws qug fupcrueniunt,!udidum acdpipotcft,
verbi graiia in morbb coftali fi fcrcatio puruleta ftatim intcr imcia cxtittt ,
breue aegritudine foreol^endit. Sinjpoftca ap paruit>longam.Q_utnetta
urina,aluus,fudor3morbos autdifficilcautfactleaut nuUopadoiudicari fiiUMuc
poiTcsautbrcuesautlongosfprcfigiiabunt». ]Uo«
AccdfioQ^ucro^cotii^'cu»osiessiiorbitadtabuc
<S5aflmtcmpor3,<5^circuttuumfuccei£uamcrcm^tay fi lie quotidie, fi ue
alter nis diebus,fi ue per maiora imer uallafiant;Sed(&:ex hisquae
moxapparentindiciafu- m untur, quemadmodum inmorlxj latcrali, fi drcai ni tia
fl:ati fputiBH appareat, morbum brcuiat:Si ucro jx> ftca
apparcat,pro«dudc.Ec urinse, <&: al ui cceremcnta, SC fudorcs,quaecunque
apparucric,uel bonam morbo- rum indicationem , uel m^a,ud breucs, aut longas
£>» re m jrbos oftcndunt. Expofitiolac^bi. Ifteapho.quinquecotinet
codufioncs. Secunda ilx, ( E t tempora , )Tertta ibi( Et circuituum . ) Q_
uarta tW (Sed ex poft. )C^uintaibi(Et urinae. ) Prina codufio apho.cfthf
c.Spedcsaegritudinum de darant.i.nottficatparoxifmos<S: confiftenti^^arun-
dem.i.cxcognitionefpedei aegrimdmisdeuenimiis auc deuenirc poflum us in
ttocitia paroxifinorimi <^ cofifte tiaruuj,<S:c.Probatur fic.cognicts
ipcdcbus aegritu<i'- num cognofcunturmateriacfpfarum.fed cognitis ma«: r ^ a
quibus dcf^ndcnt paroxf fmt,cognofcun t i^roxif mi6C co fiftentiae earunden.igicur
(S^c.i^tct cofequea tia,<S:: affumptum circa lirteram dedarabttur. Pr inao
nota.Pcr paroxifmumnon folum Ipropofitointelligca dum cfie deterioren partem
intapolationis pcriocbcc redeuntcm , ied etiam exacxrl^tioncm continuae pro-
po.rtionalis, ut in propofito «iaad exacerbadon^ pro- priediiftasfeextendat.
Deparoxifmotgiturtaliter fii pto multa debet medicus cognofcerc. Primo ordinem
rc dcusran.f.dccerctoin tertium,andequartoinquartum redircdebeat, <^c.
Simtlitcr longitudincm d: bremta- tem,an.f.longus uci breuis eiTc debeac.
Simtliter ford- rudinem -Sc debilicatem .f.an accidenaa fuadcbean t cf^
fcfaeu3anremtfia,<&:ficdefingulis. A3 propofitum, horum omnium aliqualem
habcmus notida a^nita
aegrituci"nisfpedc.Sctto.n.<^2Egritudocftcholerica,ta terpolaa,uel
cotinua proporrionahs^cum materia cho krica fit aptade certio in tcrrium
aegrocantem aftligcrc probabiliter fcio de tertto in tcr ri um paroxifinos Sc
cxa cerbaaoncsredituras.Q_uiactiafdocholcricamatcri- am dto 3c udociter rdbl
ubficm , fdo probabilitcr pa- roxifmum debcre eflrc brcuem. C^uia criam fdo
ipfam multuminfi^abilem/cio ctxam acddenriaddsere cf- fe f^ ua,<S: pcr
cofG^ucns paroxifmum fortcm.Sic tgi tur cogmto q> acgritudo cft
cbolcrica,fdo ordinem tcrria- i3arium,<S: breuitatcm <5^ &rritu<incmeorum
, &pcr confequcns,&c. Secundonoca.I^icctitafitutdicaxm
cft,ifiatamenoririacftfoluinprobQittlis,d:aliqualitcr- . conftifa.Probabilis
quidem.qu^no cft nccccilarium fdto q^ aegrt tu<i> eft cholcrica.c^
paroxifmus dc tcr rio m terrium rcdcat,poiribtIc eft naque ipCam in um'G>
paro xifino terminari . Eft criam conf ufa , <3uta itcec fdam gaierale
tcmpus rcditus,quia de tcrrioin tcrtium . noa tamen horam reditus fcto.
tamilitcr Sc fi fdam acd<kn tia debcrc eiTc faeua , non camcn fdo difiin^xc,
quac ac- ddenria crunt ifta , faltcm depluribus , ncceriaquanta
crunt.cofimtlitcr per omm*a dfi longttutJinc^S^iM-cuita-r teeftdiccndum.
Tcrtionota.PcrcGfifi^enriam^fnpro pofito duo intcHtgcrc poirumus.PrBno
uniucrfale fia- tum totiusmorbf .Sccundoordincm totalem copoiirio ^^^^ "
nis morl:«,cx fufc tepori bus uniu^alibus , quae ^tcr Jcnria utdcncur defcribi
aGaFprcmodccrifi.cap.^.Cofiilc ardu-.- ria mor bijcft ordocopofirionis morbi cx
fuis tcmpori- J^ciccr bus uniuerfalibuSjf n fuis<iifpofiriQnibus,&:
qu^taci- bus.Cognofccrcigiturcofiilenriasmorbi^cft^Jonofcc- rc tepora
uniucrfelia morbi,tam quo ad corumlon^ta dcQem&brcuicaKm,^eriaquoadcoruBn
dti^fim- iics,quia.f.acd^ria tn fpfis coringcnria, Ad pa*<^<^
tum,cxQominefp^tcf uei naturac a^ricu(to^ ,fdtttr ^cogQoiatur cofiftoitfatttroquem^
fiii»pta.Priiao Digitized by Google P A R T I. eatm modo fcf tur,quiafc££o q^
aegritudo cft cholerica, fcio <^ ftatus cric ^pmquus,<S; q» accide cia
ipfius erunt molefta.Et ecotra, fi phlegmatica , ucl mcFica. Sifr fe-
cundomodofcioconiiftciitia,quia fcio tempora uni ucr faiia loga ucl brcuia ,
accidcntia f ortia ucl remilTa,ta opprcirioncm ^ imprefrionem 8c refolutione
cofeque tia. Nota^utdicftum eft ) hancnotitiam non clTeccr- tam omnino,fed
^bahzlem,cS: conf ufam.Eft.n.^babi lis, quiacontingic phlegmacfdca
aliquacholerica citius ad falutem uel morte tcrminari. Eft ctiam cofufa noti-
tia,quia ta de logitudine uel brcuicatCjCj^ dcaccidcna*- bus cucnire
dcbcntibus,non nifi indjftincftapoirumus habcrc notitia. Q_uarto nota. Per
|gritudines,in pro pofitointenigere dcbcmus materialesaegritudmes, ap-
tasparoxifmos uel exacerbationes facere, ud qlitercun quealitcrmeritomaterici
uario modofgrotatemafilii gerc.L/icct etiaampIiaripolTet apho. ad apoftemata,ct
inmatcrialesfebresjutfcito <j> pleurefis cft,fcio ^ eric aegritudo
acuta,in breui tempore tcrminanda . 8c fcito <j> eft
cacren3,cc6ucrfo,<&: fcico q> cft he Aica,uel ephc- racri,
fimiIit;cr,h|Cora habetur primo decrifi.Exquo patecnon folum . ex notitta
xgritudinum cognofci pa- roxifmos , 8Cq. fed etiamodos terminationrs fgritudi'.
num,an ,f p crifim,uel iine crifi,^^ adhucmancries cri
fiums<S;;adhucipfarumggritudinum>utfdto c^^ri-^ tudo cft pleurcfis.fcia
ipfam ucrifimiliter fputo termi- nanda,.^ fcito cj>eft qaartana,autlatica
phlegmadlica, credo ipfam non ^ crifim/cd ppaulatinam rcfolutione Auice .
terminadam,<^ ficdc ali)s. (^^uinto nota De ggritudi Notitia ^^ polTumus
habere pFcsnotitias. Primo gcnerales,con agritu f"^3S3Utq>
fgritudoilIacftfcbris.uelapa,fe.materia-. dinis tri ^is.uel imaterialis.Secundo
fpcciales . 6c magis diftin- pliciccr ^^3s,utq>9giitudo cft febris
Aegmatica, uelcholerica, *^ uel apa phlegmacticum,uel cholericu .Tertio magis p
prias adhuc «%: diftin(ftas,fuf materiei aliquas llngula' rcs circonftantias 3c
coditiones cognofcendo. ut cj> apa cft phlegmaticii > aphlegmate grollb ,
logiquu a cordc, aut<j> febrisphIegmatica,uelcholcrica, acholcrafub*
tiIi,uclgrofra,multa,ucl pauca,cxtrcma ucnas , ucl in tra ucnasjpropc cor,ucl
diftanter putrefcente. Ad ^po- iltum,cognitia fgritudinis fccunda «S:
tertia,eftilla q notificat paroxifmos,d:c . Sc de ifta maxime loquitur Hip.
Exquibus colligit ucritas iftius apho. Golligunt Signa
iftainprimod6crifi,inpluribuslocis,<S:c. Scxtoaota, acgritu Signa p qug i n
fpeciaie dC propria notitia ggritudims dc dinis du ucnim us,fun t
duplicia>ga qugda in trinfeca,<&::qugda ex plicitcr
trinfcca:Extrifeca,ut regio tepus anni,cc ue ti, lift- rcgi mej&c.Intrffeca
funt tripIiaa.Q^ufda fumpta a re na- turali,ucl fibiannexis,ut coplcxione
naturali,^tate,<^ icxu>quodlibct.n.ifto^ fug proprias fignificat ggritu-
dincs. Q^uf da funt fumpta arc non naturali, ut accide
tibusanims,motu,<S!:quicte. Q^ufdafunt fumptaare pr^ter natur am.Et ifta
itc^ funt , aut matena caufans f gritudine ,aut acddensjg cuius notitia maxim c
cogna £:imus g gncudine,quod quide accidens diuidic in actio neml9(am,qualitate
mutata, 8c extcns mutatum. Ad propofitum>omniailJa amedico confidcrari
debent, il wultfpctialem ggritudintisnotia"am,<&:^priam acquirc
xe.T^.^.G. occurris far.g grotati, prima confidera gfate, fcxu,d: coplcxione
naturalem > fccundo tempus anni, regioncm , «S^regtme quodprctcrjQtin
omnibus rebua icx no naturalibus j poftca u cni ad acciden tia f gritudi-
ius,utrum fint fgua,ucl r^iiTa,&maneries illoru con iidera,<S::iicnotitiafpetiaIem
acquirerc poteris. Secii da concIufio.Horg anai dedarant paroxifmos <S::
conii ftentias.Probatur iichorg annidcclarat matcrias f grt tudinum.cigo
<S:c .patct confequ€ntia>(S: aiTumptii ar- g:uitur>hycms atteftatur
phlegmati,f ftas choFg , 8c iic ccal^ Primonota fcx^umnocabilepoficum inpartc X
cula precedeftti, eo q^per horas annf , etia dat intcHigctc regiones,f
tatcs>naturalem coplexionem corporis> regt men, dbum, &potum. hfc.n.
omniaeodem moda de- clarant f gritudines. Sccundo nota. Horg ani quadoc^
feruantnaturasfuas,<&quandaq5 afuonaturak' curfu notabillte r pcrm utant
ur, 8c hoc uel ad a>ntrarium , ut fi f ftas fit f rigida,cum deat efle
calida , uel ad fimilcs ^ litates, ut fi f ftas fit cxcclTiue calida. Ad
propofitum, quohbet modoapho.habet ueritate,ucl conclufio,ma- xime tamcnillis
feruantibus naturam fuam,autabil- laad qualicatem fimilcm permutatis , 8C
declarabitur hoc,^^c. Tertio nota.Teparaanni declarant paroxif mas,<&:
coflftentias. Primo mcdiate,declaranda mate- riam,<&: f gritudine
,<S^.ex cofequenti paroxifmas,i&:c. Secundo imediacc,pro quanto
dcclarant corporis difpo fitione,6^ dedarant fe cire caufas,uel morbii uel
mate- riam iuuantes,udimpedtences,morbum tardantesjucl uelocitatesuerbigratia
ultra hoc<^ f ftasfigntficat fu- per materiam calidam fignificat etiam fuper
corpori» raritatem , 8C illius materias fubcilitatem , SCpcr co-- fequcns
rdblutionis udocitacem , concra uero hycms, 8c ficde alijs. Tcrtia condufio.
Incrcmentacircui' tuum adinuicem dedarant paroxifmos&c fiuequo-' tidke
fiant,fiue de tertio in tertiu, fi ue p amplius tepus. Probatar fic.g
huiufmodiincrementa notiiicat propl quitas uel rcmodo ftatus f gritudinis
paroxifmo^jlon- gituda ud breuitas,fortitudo ud debilitas.er go <S;:c. pa
tet confequentia,<Si: afifumptu circa littcradcclarat, ^ dtfpofitio ecia
materif necciritat. Primonota. Pcr f^^jCircui" cuitum,in ^poiSto
intdligcrepoirumustotu tepuspa- (^g ^^^ roxifmi ,uel exacerbatioms,&:
quietis abhis , uc fupra. PofTumus etia intelligercipfos paroxifmos,circularitcr
rcdeuntes,ut fit fcnfus,^^^ incrcmcntacircuituu.i.paro xifmorum,circulariter
affligentium,dedarantparoxtf mos.Cotinguntaute hfcincremcnta.f.augmcnta,udl
quiaprolongant paroxifmi,ud quia fiunt uehemcntio res>d: forausafiligcntcs ,
udquiaminoratquiesintcr paroxifm um 8C paroxifmuoid quia anticipant, <S^ hf
c omnia flatuspropinquitate autlongitudinem nobis dc darant.;^.g.fnp>rmcipio
uniuerfali,paroxifmi funtde- biles <S:breues.igit uidct probabiliter ftatum
effe rc- motum.Si igitpoft hoc coprehcnda ipfosfieri notabili ter longiores,(Si:
fortiores,<X:quictes mii^orari, <S^ f pfo$
anticiparemultum,condudatranfiuiircprincipium,et adcfTe augme tum,<X: flatum
appropinquarc.Circa pri dpia.n.<S!:fines,omnia imbedlliora. Etexhocpam uc
ritascodufionis. Sccundonota. Prfterhfcciicaliafi
gna,tactapnmaquarti.cap.defignis hora^ febrium, ut a pulfujcoplexione
naturali,<5^c,qug omifit, tamq^ cognofcibilia p hgc. Tertio nota.Ly
adinufce,duplici ter exponi poteft. Primacircuituum adiijuiccra incrc-
menta-i,paroxifmorum,feiuf cem drcumcuntium.Sc- cundaincremeta
circuituumadinuicem,quia .f multi paroxifmi ut fupra fefnuicem excrcfccntes
utprimus fupra fecundum,<f^ fecundus fupra tcrtium , <S^c. Ec quilibet
iftoi^ fenfuum poteft efTc bonus,<&:c. Q_uar- tacodufio.Signapoft
apparcntfa, fignificat fiuedccla rantmorbo]^ cofiftentias, uel paroxifmos.
Probat {ic, per huiufmodi bona figna cito apparcntia poft principi-
«m,cognofcit morbi breuitas,<& cc6tra,p ipfatarde ap parcntiajmorbi
cognofcit longttudo.ergo c6dufio uc- ra,patetcofequentia,<S^aflumptum cxeplariter
deda ratur in pleuref!,in qua fi ^prindpio apparcat fputum
fubrubeum,fignificatmorbi breuitas,fi tarde » iongi- tudo. Prirao
nota.Sfgno:^pcr quae fignificamus , Scc . Sio-na
quaedaprfapparcntfadicuntur,qufdapoftapparcntia. ^^^ ^^ Primafuntquf apparcntantcquammorbusapparcat,
piiciter ucl fimul apparcntcmorbo, apparcrcrncipiunt. Econ^ ;traucfi>,pbft
af^arcntfa,qua& non nifi i n ^cefru motbi apparent. Digitized by Google
Signa Auice. Pkure fisdu— phdter Pleura cjufd iipucu fubru-* l>euni i^uid
GaP. Spu- tumqd Screa- tus^d Ga?. princj- piumfu nxii tti plictter Thc, 3Lco* A
P H O R. apparcnt.Excmplum primf,ficuc reg/ojtempus ani.na, t uralis
comptbjCoHuoi longum,<S;: gracile, cum hume- ris eleuaciSjcafuscawri ad
pectus,^ puJmone .Exem- plum fccundi.iicu? ^$^^ digonis in membris amateria
crudaincipietibus.Ad propofitum, fputii fubrubeum cft lignun^ poft
appares,licutpatetin pleureii .Ho^ ac iigno]^ qugda appellancur iigaa
digeftioniSiUel oppofi ti,qu9daralutis,uelmortis,qugda dicuntur iignacri- fis
exempla patet. Et it?^ ho]?2> qugdam funt coTOmu- nia piuribus n?orbis,quf
da)^o propria. De quibus om nibu§apparetin con^e. Secundonota.ut potcftcoUi-
gi.decioKia tertf;,tracrtatu quarto. c.de pleurcfi.Pleurc- Iseftdupiex.uera f.
6c tion uera, Vera eftapa pleu- rae. Eft at pleura panniculus tegens coftas
Noniiera e apoftcma lacerto:^ coftzt^ , aut panniculi inter coftam Sc
coftamediatis.In .ppoiito autem eft , fermo dc ucra pleurefi,quia 6C fi multis
«jodisterminari poffit,g (pu tii tamen, frcquetius fit ciys terminatio. Tertio
nota. Perfputiifiibrubeuminteiligitur habcns colorerube um cia:^, tale at catur
cx ^mixtioe albi cum rubcoob fcuro au t ex couerfione rwbei obfcuri ad
albu^Ideo fi t prf ncipio appareathuiufmodi fputu, figniiicat g acftio nem
caloris, materiam duci uerfus albedinem, 8C -gco fequens ipfa clTe obedientem,
8c a calido complete fupc fadam,<^ confequentcr in brcui ad falutcm
cerminan-» dam. Etcxiftopatetcaufaucrificanshauc conclufio'' nemapho.
Q^uartonota utfupra. Plcureiisperfpu- tum tcrmina c hoc modo, ut quar to
imeriom coUigi po teft . D utn .n.in expirationc comprimi t pe^us,matcria anter
pleura contenta,pcr refudationem cgredicns plen ram,pulmonem ingreditur, qua
poftea uirtusde mino ribuscannuIispuImonisadmaiorespermutando,tande ad trachcam
arteriam pcrducit,ubi poft,p fputum ex- pclIitur.lPC^ujnto notadiffercnMaintcr
fputu ctfcrca. fum,quiafcrcatuseildigeftus5fputumi?^ocrudum,pri mo de crifi ,c.
quinto . Q^uinta concl ufio. vrinae,egc- ftioncs,«S^ fudor es,dedarant
paroxifmos,&:confiftcn- tias,(S^c -Probatur conclufjo fic.hsec dedarant
segritu-» dines,crgo&c,a>nfcquetiapatet,d:alTumptumcolli-
giturinlittcra. Primo nota.Vrin2e,(S:egcilio|ics.&; fudores
fignificantmatcrias segritudinum, fignificsun; ctiam digeftionem uel contrarium
eius, crgofimuUi- gnificantparoxifmoSj<5^ confiftetias, quantum adlon"
gitudincm,<Sc ^tum admancriem terminationis,<Si c^. tumad
alia.Ethocpatcbitincommeto. Secundano- ta^.circapartcm immediate precedcntem.
Continuocxi ponitur.i.aprin. Etq^principiumfumitur triplidtcr .f.Pro
inftatiinitiatiuo morbi.Profpatiotrjum dicj^u Prounodc quatuor temporibus
morbi.Ethicfumic tcrtio modo.CoUigitur h|c diflinctio a GaF.in comme to huius .
I ^ . apho. Similis fcntentia colligitur pri- inodecrifi.(5i:prima quarti
capitulode fign^ hora^. fcbrium,Etcft; ufiUis.EtampIiatur3ut.patet» Aphoriimus.
13* Scnes fadllime ferunt ieiunf um. Seaindo coix fiftentes.Mf nus uero
pueri.Horum uero omni um maxfme infantes.Horum uero ipforu , quu cunquefunt
annfmoGores exiftentes» Senes facillimc iciimium toUerant mox qui firma acta
tefunt,minus adolefccntcs,omnium minimcpucrijco- rumqueipforum,qui aw"mo
funtpropcnfiorcs. Senes hcilUmt iciunium feruntjfecundolooquiaeta- tcm
confiftcntem hab€nt,minusadoIcfccntcs,omm"um mixdmc pueri,prefertim g
intcr ipfos funt uiuidiores. Expoficio lacobi . Iftc apho.quinq^ hsbtt
coclufioncs, Sccunda ibi( Sc- cimdo cdfiftcatc$,)Tertiaibi(iy)iiQVi§ucrQ# )
Q.uart^ H I P P O. 7 ibi(Ho]9tucro(»nnjum)Q^uflitaibt(H0nsmaero^>(b rum.)
PrimaconcIufio.SencsfadUmicfcrsnc i«um- um,i.cibi&potiisabfiineHa.Probatfic,t3r4usincur
r unt f3me,ct cx famc minusJgdunt ali^ c&rpcMribus.igi rur
<S:c.patetcdfcqucntia,<S;:alTumptum ^darabicar ca littera. Primo n ota •
Duplices effe [encSyprimo»: Sc g^„ -^ decrcpitos.Dcprimis intelligif apho.Ec
hic nota . qutfd j f^ g aetatem iuuentutis,<5<: quid p aetatcm
pueriti^,<S^ lc- "^ nectutis,intc|ligcredebeam us. Ex quo patet g
fantpri mifencs,<5^ qui fecundifece§<3icif .Primi fenes funtqua rum etase
a.40.uel. jo.anno uf<^ad.^o.annum , uel ad.55 •AIi?funtfeniKdictidecrcpiti,quo]^
f tase a.^o, anno uel.6^ .uf<:^a4finem,ut ufqjad.80. uel.90. an-
pum,feciindum diuerfas naturalis corporis complcxio- jics^uC^adroortcm.
Ad,ppofitumhgcprimacddufio apho.intclligic de primis fen&us,quia de
decrepitis non i^^^jii^ circtfimplidtcrucra,utpatct. Sccundonota.c^diflFc- ^^5
^ rentia eA intcr iciunium cx una parte,^ famcm 8C fi- d/fferc tim cx
aliaparcc. Naieiunium e euacuatio ftomachi a ^ f^mc cibo 3C potu.Famesautem
<S^fitis,cftappetitusquida. ^ £^-^ Ad ppofitum non folum £acilius tolcrant
ieiunium ,fcd i^^;^^ etiafamcm<&:fitim,utpatebit. Tertio nota caufascx
jQjeran quibus fumic facilitas aut difficultas tolerantiae iciung. ^ ^gj Na
pofTunt fumi pcnes tria. Primo penes ueloce Sc car- ^^ ^i^ dum incurfum in f
amcm . Secundo penesparuitate ud j-andi m^nitudine
nocumentifequentis,uelnDCumenis>^fc ^^^^ quentiumfame .Tertio peijcs faale
uel diincile rdeua*» a ufc* lionem a nocumento fequaitc iamis toleran cia . Et
addi tur quaeda accidentalis caufa,c6fcqucns ad ieiung tole- rantiam>5;: eft
rcpFo ftomachi ex malis humonbas te- porc famis, uc certia primi doc.z
.ca.y.quod {icinci^t^ Oportet utfanitatis coferuator. Primomodo dicuntur fenes
fecilhme iciunium tolerare , quia tarde incurrunt
fame,fimilitcrfecun<i3mo,njinus.n.f«3uiciiocumaj- tum cx a^quali
toleratiafamisin fcnibus <^ in alijs, <S:c* Sim^tcr <S::tertiomo
poiTumushocdiccre,quiaquauis a^qualis rcfblutio diftdliusremoueat afenc ^ ab
al^ r sfolutio tamen fequens dcbita wlcrantiam idun^ , cfi: multominor in fene^in
al^<x>rporibus,unde^babc- liter did poteft,q>ab illa par ua
rcfolutionc faalius rdc- uanturfencs,c^aJiacorporaamagns. Itcm^denocif
mcntafequentiatrifte fenfation€,quiardblutione , 8c Iciunn attraaione malo^
humor um . Q^ uarto nota <5>ad fad tolcran litate tolcranti^ idunjg,multf
caufgcocurrunt.Prima di caeft paudtas caloris et fp2s,<S!: dusgradualis
ranilljio , non criplcx. tamenqugIibcc,utdccrc|Mtorum,utinqufllioncpatc- ^
i«t.Sccundacftdefitashumidiacaltd> rcfolueA* . Ter cia eft humor crudus, non
digcftus. Ec notum eft, hsec omniacaeterispatibusin fenibusclTcmaiora. (^uinto
Idunn iiota.Nocumcntacxiciuniofcquetia,forc mulciplida. triplex Primonamc^cft
triftitiafcquensfeme<Sf rdblutio fpi- nocu-
i:ituum,fcqucnsadhanctrifdtia,utinIibdlodemaltriamentii compFonis diucrfe.Sccundo
cft fpmtus , 8c humorum, 8c mebrorum,infiamatio.Tcrtioeft humidimebralis, SC
calidinaturalis refolutio,qug omnia difcurredoin fc cibusfunt minora.ut patec
Jionn.habcnt fpiricus iicin fiamabiles,nccmebraficrefolurionidiff3ofita. Secun-
da codufio . Secundo cofiftentes fecflius lolerat idunia ali)S,poftfenes
Probac,utpraeccdes. Primonom.Pcr fccundo cofiftentcs,duo intdligcrcpoflumus.
Primo 1 1 Josqui funt in prindpio primg fcneauris, 8c hgc expofi do non
pJacec.Sccundo iuuencsin finciuuc«tutis,<&:ia dpithfCftas
a.jo.aqno.ud.a.J J. anno,&: tcrminat
?id.40.udad.45.Inprindpio.n.funtprimocofiftetcs in finc «ero fccundo,<5^ de
his ucr um cftjq. poft fcncs fa dhus tolcrant idumum . AJitcr autan potcft
esponi littcrajUtly fecundo non cadet fupcr ly cofiftentcs , fcd iiipcr ly
fcnmtjut fit fcnfus,fcncs fa^^imc fcrunt idu-
luumprimo^SecuQd^ti.pofthosconfifteiites^Eciftuni Digitized by Google Infatia
oradj &; ani moiuas uel au- dada GaF. <A.utce . Autce . leiunij tolcran
di ca.h. curaci- iius co feruati uus 8C pferua ^uus TJic. hco* P A R T I.
tntelleccumpueouerioreni . Secundo nota. hos facihus
tollerarepaerisie/umum,quiahun>idumeorunxeftde
fius,<S^trrcfolubilius,habent etiani de calorc irjinus in
quanto,uttnfrauidebicur, eftetiapucrisnisgis neceHa rianucricatio,propteraugmentri,igitur<&:c.patetcon-'
clufio. Tertiacoclufio.Puerijhis iam dicusminusfl cilitertolcrantieiuniu.
Probatur,uc alia. Primq nq ta.Per pueritia in propoiito inteihgenda. ci{e: cota
^ta- j^ a.principio natiuitatis uf<$ ad initium iuuentutis, quando,f.deiinit
crefcentia,qu3e ab Aui- adolefce tia.i.
crefcentianominatur,I<cecfrcquenterabauct:onbusaIi ter fumatur . Sccundo
noca.ln calibus calidum eft mul tum in quanco,& in quali,humidu fubtiie
eft,r efolubi ltj6c inflammabile,magis c^ in alijs , cit etianecelliitas
iiucrimenti>nonfolupronucricatione,fedetiapro aug mento, igicur facilius
SCmsdora. incurr unc nocumenca cx famis Sc ieiunij colerantia , Sc per
confequens tercta condufio uera. Q_uarca coclufio. Intcr caeteros puc-
ros,cnfantes difficih us colerant ici uniu . P robac ur fi c . ta libus citi us
aduenit fames, SCtnziova. etia inciurrunt nq cumenca exf amis 3c ieiuni)
colerancia igitur 8cc. patec confequencia^sS^aiTumpcum circalittera
declarabitur, Primonota.Pcrinfantiatotamgcace uic^prima intel
ligeredebemus,aprincipionaciuitatis, ufquequo puer recfce (S:dccencer
farifciac,unde infancia quali non fan- tia nominacur, anon fando,uel debicc non
fando. Seca donoca caufam , quareiftidiiFiciliuscolei-anc, ficut in alnsdiccii
eft. Q_uinca concluiio. Infentes quicunque
funcanimofioresalijSpdifiiciliusferuncieiumu. Proba tur.ucprscedens.
Primonota,peranimoilores poiru- musinteIligerecaIidiores,cS::audaciores ,
utmcomen. animoficas enim 3C audacia infequuntur caloris multi-
tudinem^utfecudo techni de difcrafijs cordis, <S: primo
caiii.fen.fecunda,fumma de pullibus.ubi ponitur q» qp- to eft in calore
nacurali magis augraentatio, cato eft la animo caaior forticudo,<&:
audacia.Secudo p animofio rcs, intelligerepolTumusauidforesin capiendo cibum,
pnma expolitioeft meIior,Iicetutraque teneripolTu. Secundo nota caufam quare
tii difficili usxoleran t ieiu- nium3<S;c.quta in eis aduenic refolutio
maior,cum cau- fa rcfolucs ficmaior.f.calor. Tercio nota. omnes iftas
coclufiones elTe ucrasja^s poficis paribus , nifi enim in
alfjsefTetparicaSjnooporcecapho.eiTcuenl. Simclis fe tencia coUigitur quarco
prima.capiculo de cibatione fe- hri. Ec eft ucilis cam in accu curaciuo, ^
confer uati uo qp crtam praeferuaciuo.Eciam ampliatur cam ad corpo- ra
a^graj^fana 38C ^ neucra,ut patet imclligcnti, Aphorifmus. -14» Quf
ae(catit,plurfmum habent innatam calo rem,p!anmo igitur indfgent nutrimento, Si
ue ro nonjCofumitur corpus. Senibus uero paruus calor inefi:,propter hoc igitur
paucis fometis in^ digentjamuftis entm extinguitur cibis calor, P ropter hoc
igitur SC febres fenibus non OmiH" ter acutx liunt,frigidum enf m cor pus
habent* Q_ut increfcunt,plurimii caIorfsinnatiobtinent,ita"^ que plurimo
cibo indigent,alioquin corpus abfumicur. Senibus uero parum caloris ineft ^Sc
oh eam rem pau- dsegencfomicibus,quippequi amulcisopprcfTi extin-
guantur,hincetfam febres non aeque acutae fenibus ac- ciduntjCorpus enim eorum
frigidum eft, Q_ui crefcun t ,pl urimu habent caiidi innatf , pluri mo fgitur
egentaIimento,aIioquin corpusabfumitur,fenf-
busucroparunicalidtfnnattincft,paucisproptcreafo- initfbasegent,quia
amuItisextinguuntur.Hacetiam ob caufam,febres fenibus non iimiliter acutae
fiuntjfri gidum enim eorum corpus. ; . Expoficiolacobi, ,^ Inlioc apho.
conttnentur dii^ c<5clufipncs , Sc unum. corroIariu.Secunda ibi( Senibus.
)Tertia ibi( Prop.cer hoc.) PrimacocIufio.Corporacrefcentium ueladole fcentiii
indigetplurimo nurrimeto. Probatur iTc,tales liabent plurimum calorc innacum.
igitur&c. Confe- quenci a pacec 5 quia non exhibico plurimo nucrimento
corporihabenuplurimucaIore,corpusconfumicur,<&; ^ aiTumpcum probacur,
quiafinecalore huiufmodi cor- poranonaugmcncancur. igicur(&:c. Primonoca,.
Pcr ' corpora crefcencia incelligic ofa corpora in aecacc adple- •
fcHi^exi&ctia. Secundonota.Percalore icelligijxifTe qualitate t pfam,qu2
eft caliditas,c^ ipfum corpus cali- ^ . . dam.f fpiritum,iS;: ficmaxime uidetur
itclligereCom ^^ ^^*-. mcntacor fcomme.Perinnacumaucem calore quidam ^^^^ ■
incelligut calorem aprinc/pio generacionis contra<ftii, S <- quidauerocopiatatum^feucontractixcxcepore.
Ego ' aucem dico per calorem innacum, incelligi debere om- nemcaloremnacuralem,
fiueficinfluens contrainna- tum ac appropriatii diftfnccus,fiuca
generacioriispr in cipiocotraccus. Q_uando:^ tame intclliguncinnacum
ageneratione cotra<ftum • Q^uandoc^ uero per innatii intelliguncintrinfecum
mebro,<S: iutus natuni,qusa f. fuisoperationibusapproprfatum.
Q^uandocgaucemta telliguntpcrinnatum.omac naturale &: naturx con-
ueniens,<5^ fic crcdo in propofito . Tertio no ta , Caio- rem innacum fiuc
fpiricumin calibus corporibus eiTe plurimum refpciftu eorunde , uel aliorum
malijsxca- tibusexfftenciii, cum aIi',sparibus,quodduplicicer in^
telligerepoiTumus.Pnmoabfolute, (Si:ficnon eft uerfi abfoiuce.n.niaior eft
quantitas fpiritusiniuuene ^m p^uero^aiijsparibus.Secundo ^porttonabiliter.f.
refpe^^i^^ ^ ctu fuf moIis,<Si: fic intellexic Hippo • Ali) uero inteljt'-
^^^^^^ gunt calorem plurimuminnatum.f.maxtme innatu, ^^^^^ -, quta.f.maxime
naturalis uidetur calor pueror fijUt aii- ^|j-jjjg*j^. qualiter cangit.Comen.
in comen. coparatione caloris ^^^ ^^ aiiorii corporum. Q_uarto nota.
Animalicibu uel ali- ^^^.^^^ mencumeiTenecefTartU8n,propterduo.?rimo,ucfiacre
^^^^^^ * compenfacioeiusquod acorporedilToluitur. ^^^""^^^(^^ |^„j
quia cum utucnsin principio fui fub parua ualde exten^ rone"^
lionegenerctur,^nonpofiricfubiftadebitaspcrficcre operaciones,oporcec ipfum
creCccrc^Sc debitaquatitate attingcr€,qua fine alimento attingerenon poiTct ,
ideo necelTariumfutcalimentii.Et coUigitur hocnotatiipro parteprfma.j,.can.
fen.l 3.trac.2.cap,de caisdebili- ^^^^.^-^, tatisappetftus.Etpro
arababusfecfidodcanima,^;: ali ^j.j^ " ,
qua!icerprimod€generatione,&;tertiocaii.fen.2 X .ca. ^^^-^^^ 2 .quod eft de
generatione embrionis.5;: primo cantico rum comen. 1 24. Adpropofitii harii
neceffitatii utra- que reperitur in crefcentibus,<&: folii prima in
ali^s,tdeo '^ rarionabiliccrplurfnK>tndigenc nucrimenco. Q^nimo iaoca,hoc
nutrimentii piurimii eire,polTumus incellige - re,uel fecundiiquancf cace
cominua,uel difcreca ad fen-^ fummedicoru.Ecucro<^ mddOjUelabfoIuce,uel
refpe- cl:ue(usquodab€odilToiuicur,<&:hocmodocrcdointeI
lextiTeHipp.iapho. Sexco notaqjfino exibecuriftis
eorporibusnucrimencum,confumicur corpus. Primo quia debitam quanticace no acctgunc.Secundo,quia
de ficience nucrim entali humido, diiToI utioni a calido pro uenicntf
refiftcntc.calidum naturale ualdeamplius con
fumitnaturaiehumidum,ficutclychnfum confumitur olco deficientetnlampade, quare
tunc cofumitur cor- pus,iicutdi<fcueft,<Si:cxeopatetprimacocluiio. Secil
dacocluiio. Senespaucisnutrimcncisfiuefomencis in- digent. Probatur,fn fenibus
eft calor naturalis par uus * 6i:modicus.igitur <Si:c.pacec cofeqnencia,
quia a mulco nucrimenro calor paruusextfnguitur,ut in c<5mento p cedencisapho.lj.declarafumeft.
Primonoca.Pcrfe aiesjUtroft^fenesfnceiltgercpoiTejUtrtc^.n pauco ir\4i genc
Digitized by Google A P H O R, Igjetit nutrimcnto, Pnmi.n. pmcotefptctu. piicf
o^, Sc . rvocxhibuo,Decrcpitittei:o>ualdcpaucOjfedfreqt|ca tcrcxhibito, Sccundono«3>oiul«iwri»ummetume:^T
tinguic calorcm dcbilem. P«mo pcr uia fuffocaiaonis, uc dtccum cAi, Sccundoper
ui^ ilmphcis aifieracionfs, cum alimcntiun fitconrrariumaiiiiojuc
afsfuitdeclara Mnus *^"™* Corrolarium.Infcnibusnodebeteirefebresfie acutse
^^"^^ ^*^"^ * ° pucris ucl in i uucnibus» Probatur? quia f ntfc"
f^*i*^§habentfrigicjumcorpus..ergo«S!;:c.patctconfcgue brcsfc' ti^s^^aiGrumptum
iifr,ex 4ict»s. Primo nota acuita- - S tem^brismaximeargut
cxeiusinteni|one,cumfaeui- DucroBs f^tcaccidentium,d: ueiocitateiiif terminationis>h^au
uPiuu« ^^ febresmaximc proueniunt a maccria <^lida > quac ^"^^
"* ultum in pucris 3c in iuuembus> par um uero rc '
periturinfcnibus.igitur^S^c.SecundaaufapotcftciTc quia SC R sequc calida
forctmateriapeccas in fenc,fubie ctotamcn frigido cxifletCjno t^ta calidicaccm
prgter nacuraminmcmbrisimprimercc?undenon eiTct. febris. Aucr, ^f^^cuca, falcem
mcrico intenflonis. Ex quo coUfgt*^ *
turdicftiAuer.intells.y.coF.cap.z.diccntis.Caloraccj dentalis iiue prcter
naturam ramificatur fiuc mcnfurap roefuratione caioris natural^,in corporc.n.
caloris pau ci,reraiirior inducitur pr|ternaturalis calor, iacorpo- ; rc uero
niulci,multus,al9sparibus. VelaIiter,calor p ter naturam menfuratur,<&:c
quiacognita menfuraca lorisnaturalisjCognofcitur faltem conf ufanocitiamen-
furacalorisprfternaturam , utquartaprimicap. !*&:. /Luice,
tertiotechni,colligipotclt. Secundonota, Pcracutas Gaf, £egritudines,non
intelligit omnesquf cumfaeuitatc ac- cidemiumfuntuclocisterminatfonis,
quiaficmultgin cisrcpcriuntur acutae,!icutfpafmus, catarrus fartts> fed
intclhgit febres muitae inflamationis, quaecum fae-
uitatcaccidencium,funtbreuis terminacionis. Tcrcio noca,no ciTc inceliigendum
nunquainfenibusfierihas fcbrcsjfcd uuicq^non fadle.PoiruHt.n. dici fxeriaequa-
liter zcat3£j6c quo adaccidentia,ecquo adintenfionem GaF* abfolutCjd: rcfpeclu
.ppriorum temporamentorii , uc /\uic, patcc» Similis fentenua huic colUgitura
GaF. primo ^d fc'- compfonum cap .fecundo.<S:primocanticorum. com' nes diae
niento . 1 24, 3c primaprimi. doc, tertia cap.de stati-^ tados bus.Et quatum ad
corroJanum.Q^uarto prima cap.dc pr acli- caufonidc.Et ampliatur,uc pcedcns.Et
elt util^ i aAij cus ca- pradico,quia per ipfum doccmur ordmare diaetam,in^
pon» dicationcfumptaabaecatc. AphonTmus- 15, Ventreshyeme fiCuere cahdiflimi
fuataacii^ ra,&:fomniiongi{Iim{. In hiscrgotemporibus oblationes plures
dandae funt. Et.n* innatus ca-' lor eft m ultus, nutrimento igitur ampliori
indi^ y gent,Signum,&:a£tates,^athleta5« Thc, , Vcntrcs hycme Sc ucrc
nacura calidifiVmi funt, Sc fo m ISgifTimi . Icac^ pcr ca tcmpora ci^bi dari
copiofius dc bcnt.Caloris cnim natiui copiamagnaincft,ut cibus p indcplcnior
requirat, Argumeto |tatcsfunt,ctatblctg, I^co Vcntr cs hyemc 8c ucrc natura
calidifrimi funt, 3c fo nt logiilimi quarc g ca tcpora altmetacopiofiora fun^
exhibeda.Et.n.tiic calor inatuspfimuscft, undcdiCpfi bus cgcnc
alimcntfs,indicio funt f tatcs, Sc athletac» Expofitiolacobi. Iftcapho.unafola
habctcoclufioncm 5;^^bationcm ponit ibi(Signii) ConcFo apho.citifta.In hycmc 3:uc
te plurimu cft d^dum dc cili»,rc^ Au cius quod debcc k in ali)s tcniporibus.
Haec concFo j?batur fic , in hycmc. ' 6c ucrc dc ucntrcs funt calidiilimi
naturali <^orc. igic ;. „ tunccftcxhibcndumplindcnutrimcnto.confcqucndsi ;
teaec .quta ubi eft calor iiatu^ali^ ampliof tO» aoipiii» HIPPO, g c5p«tfrdc
n«tf imcnto» antcccdcns pracfupponit Hipp. tanq^notum.
Primonota,(^uishictcrminusucnt'fu Vetcr matur m ultipl^rjhtc fuinic
indificrcntcr .p qualibet c6- -i^j , cauitatcnaturalinoibricorporis. Sccudo nota,uentrcs
Y!^'*^ circcalidiirimosinhyemepotcftdupfrintcliigi. Primo^*^^' ^
intcnfiuc,<S;:ficnoninteIiexitHip.Ircetp6irecfuftincri ?"* ^^ ut
uidebicinquaeftionc.Sccundoppccftintelligiciircca *^"P^*' iidiifimos
natura , ga habcntcs maxflna mulcitudincm ^idi naturalis ideicfpiritus.proptcr
quoddixiccalidif fimi funt natura id.eft habentes maxime dc calore na-
tur3li,putadefpiritu,<&:adhucdcfangu.<S:caliditatc ^ „
tempcratacxiftentcinipfis. Et fub ifto fenfu exponic ^^' Gaf.iftumapho. Ettuncucntres
ciTe calidiikmos po- teft intelligi intcnfiuc. Tertio nota, caufaquarc uen*
tres in hyemc funt calidiffimi,eft, quia aducnientc fri- gidicate hycmis
conftringuntur por< noftri corporis-<S:: calor
&fpiritusintusretinentur : a:prohibentur cxha larc; proptcr quod interius
fijrtificantur. Similitcr quia contrarium a contrario circundatum:in fe unitur.
uir^ tusautem unitacftfortior fapfadifpcrfa. Notatamcnr ' quod dehoc confucuic
asfignari aliacaufa;qug fortccan gcturiuquffiaone.3.
Q_uartonota;q>caufaquarcfa - i uerc funt ucntrcs calidisiimi:cftrquia
proptcr hycmem praecedcntem prohibitaeft calidi cxhalatioT undc<alor
multiplicatus eft . igicur in ucre«S: hycme reperiuntur ucntr^ cahdisfimi ;
fedproptcr omsofitas caufas;rcpc- o - ;i * riuntur in aeftate 6c autumnominus
calidi. <V«into J^-. ^ta:quiadicitfomniIongisfimi;caufaeftmukipIcx. S^**^
Prima.quiafomnus:ialtemnaturaIis:cauiaturabcua- ^f ^" porationenutrimenti
; if^qufaconringic tales uapores ^ - ' magis mujtiplicari temporc hyemis<5^
ueris^ al^tcm poribus , quia pori pro tunc funt magis claufi , Scc^ Secuda
caufa eit,quia pro tunc noctcs fuut logior^, - - unde eciam qua a fngidicatc
noccis prohibetu r «icfta cxhalatio., diucius durance
frigi<icaccnoci:is,durac iomnus. Terciaeciam caufaeft,quiafrigidiW nov^i»
iuuac ffigidicace cerebriadmagiscodenfandiiaiigrof fanduuapores^qui magis
igroilaci,cardiusrefoluunr, a^kdeo diuciusduracibmnus. Exquoftatimuidarur de
mcntc Hip.<^ in fomnismelius pcrficitur digcfti o qp aUotge.
Sextonotatjplurimf ohIatfoncsda.dffunc tumquiacfbusdebet^porrionaricafojtumctiaqma
' calorintusuwtusfacitmaiore rcfolutfone. Probaiio anti§aiTumpti,in prindpal^
codufioneaiAo. I ^ .^ bacione.f.<^ ubicft cator i^urimus <&:c.Et
probac cxc plo,quiagtatcs cafiores,utpucriagd: iuucntutis indf gentpiurf
nutrimento <5£rigidiores,igi£:&:c.<Si;^c-
t$plunmdigcntnutrimenco,quiafuntcorpora c2Liidio Athlccl ra. Pruno nota,Corpora
athlcticafunccorpora fan- cu cor- guinca,camofa,multumutencia cxcrcirio,idco
talia ous ad «ndigcntmulconucrimcnco. Secundonoca.Aducrica- * tem apho. rcquiruncur
cres conditioncs. Prima q^ ta,^- lia c^pora ieruenc propriasnacuras, puca <^
hyems^ non ficcxcdiiuc£rigfda,ncc ucr cxcciTiuc caltdfi , uet frigidum,poiJct
cnim citc in iftis teporibus tanta di^
ftcmperantia,^nonfortificaretur,fcdpoausdcbi1ita^ returnaturahscalorabcis.
Secuda conditio cft hfc,^ corpusno fitcalorisnimisdebilis,aut nimis rarfi,
fe<i ficcaIidum,<arnofum.Pofirctcnimraritasciretaca ,<^
uf<$adprofundu fedliccr cranfircc frigidicas hycmis. S^ilicer poffet ciTc
calidum itackbilcrq» a frigiditatc hyemisno forrificarctur,fcd potius
cxcingucrec. Tcr- > ria codirio cft hgc,^ corpusdcbito utaturr^iminc,pii ta
indumeris,^algs,rcquificis, Ws.n.coAuonibus t^a
tibus,ueriffcaturaphorifinus,d:ipfisdefideribus,no, Etfifis
foitcnriahabccabAui.quartoprimacapfodc Auicc. dbariocficbricf.jSCab code prio
feciidadoc.fccuda ca. ^.EtampIia«adr^*oncs,f tates,fexus,<&: artcs. Ec
cii wttljs,quta pcr ipfumdoccmur gfcctc Gwiiora 4$ rarc* Digitized by Google
Dtgta da tri' plicttcr Bfgta hufda ■oirtua-- literdr 4uprr Fungo ruhui- ditas^
fit fug auaac mala* PARTI. Aphorifmus, i6, Hamfdaf di^tae,Q:bus febrfcftatibtrs
confcrijt, maxitne uero puens, dC alrjs/icaflfuetis refici. Viaus omnis febrf
citautibus humidusprofidt » Tc^ p Cipucpucris,*!^ hisquiita muerc confueuerunt.
Viaus humidus febr icitantibus omnibus confert,ma Sjimc
ueropucris,<^ali)squi tah uictu uti cofucueriit, Expoiirio lacobi.
Ifteapho.tre$ continct conclufiones.feciida ibi(Ma ximc ucro pueris.)«rtia «bi(
Ecali^s fic.) Primacon cIufioaphQ.eilhsc.Febricitancibuscompetunthumi- df
digtg.Probatur fic,quiaper humidasdisetas rcmo> ueturficatasprgtcr
naturaiiiduc^caafebrc.igitur Cu milcscopetuntj&c.cofequentiamanifefla 8c
aiTum- ptiiiarispatetjquiaperfcbreinducitur ficcitas pritw iiatura,qus
remouetur perfuii contrarium,puta p ^i^ tahumcctatiuam.
Primonota.Digtapotcitdici hu- midatripliciter.Primomodo formaFrtm. Scciidomo-
do effevftiuetm Tcrtiomodolimulformahter fiue uir tuaPr,ct ciFccfct ue.Exephl
primi, ut aqua decocriois pi gfscet dgtahiiidaformarr foliijeoij^acfcu eft
fluida et huida,n6 tiiefFe<fituehumida,eius.n efF«ctusi corpo rchumanono
efthumcdcariojfedes^iccatio. Exemplii
fecundi,ficutla(ftuca,femcnpfiIij.Exemplii tcrtij, fi- cutlac.Ad propofitii
itelligit fecudo 8c tertiomodo ^% tahumidacouenirefcbricitantibus. Secundo
noca. I>i$ta hi^ida uirtuafr 8C cfFe Aiue dr dupFr . Vno mo- do
fubftantifice:quia apta eft vt ex ea generencur par- tes fubilanti5cxhumid3e :
dc ficpullicaro cit humida uirtualiter. Secundomodo uirtualiter 8c qualitatiue:
quia habet uirtucem reponendi:&: cum hoc augcdi bu miditatem:i3^ fic
la<fluca humeclat fubftancifice : quia aiugmentum facit in
fan.&:humc(ftat qualicariuerquae
diciturhumiditas&c.Etdehumidisqualitaciucincelli git:quiahumida primomodo
non remouerent febrem, fed humidafecundo modo. Tertionota.Per diftam.in
prQpofitQnQnfoluminteJiigercdebemusdebitam cibi $C potus adminiftrarioner fed
etia om niii aliarii fex re riino Daturaliil:<^fumithicdigtaprocibo<S:
potu. Q_uarto nQta.Hocdcbet intelligi dedigta humida: non humi^tate fuperflua 8C
mala:qual^ eft humiditas f un gorum&:huiufmodi. Q uintonota.Propter triapo-
nitur H^-tacuiire digtasFrigidas. Primo gahoceft per fenotUsCumdigtafrigida
perfed: immtdiztf: contra- rietur febri^ug cft <alor . Scciida caufa potcft
t^^:,^A. periculoyfiuscftfrigidaapproximare q^ humida,quia talia non folum
febri,fed etiam calori naturali funt co traria,nc nimisaudaccsfiieremus in
infrigidando.Ter : tiacaufapotcfteifcquiafimul hicuoluittagcre Hip» dig^s qug
coueniunt febricitaribus,&: pueris fanis,<&: quia talcs funt
humid$,(X:no frigidg , ideo de frigidis nonfecitmcmioue.
Sextonota.Indiftationcquan- doq^fumiturindicatioamorbo,d:quandox]^ a caufa,
Adpr<^fitii hicintclligiturc6clufio,indicatione fu- mendo a morbo.f
.inquantu fcbricitant,ut quarto tera pc«. Seeunda conclufio. P ueris maxime
<^petunt di^ tf humidf .Probat, quia per humidas digtas conferua tur 8c
reilbauratur qualc a puero reibl uitur igicur 8Cc.- confcquetia
nota,<5^airumptu patct,ga gtas pueritiae «ftftashumida. Primo
nota.Hsccondufio pot ha- 3>crcduplice intellectii.Primusell:<j»maxime
puero-. ru.f.febricitantiu dietg debenteiTc humidg.f. in copa ratione ad digtas
aliorii febricifantiii,quia per digtam Ronfolii eftintentioin remoue<Jo
difpofirione praeter »aturam,fcd cria m cuilodiedo naturale . Similiter ga
plusrefoluuntur pucri a£ebre,<S;: ifte mKllc»fr us no cii^ gdmet^
G4^.5ccuad^ intclle<ftus^><jj>ucforuni. fatioJu digtae dcbcftfc tKt
maxtmc humid^, in cSpara;- tione ad digtas qusecopetunc alijs tales.n.
conformatur f taripucrorum . Conferuatio ^ute fit per conformta, uel fimilia,
Secnndo nota<j>ly maximc primo poceft conftrui cii ly conferuc,(&:
eil fcnfus,q>-digtae humidg fna5?ime.i.fumme coferuntpueris.Seciido cum ly
puc MS,<5^ eft fenfus, conferutmaxime pueris refpecflu aha rum
ftatii.Primaexpofitio explicatmultum coferrc* SeciidafpccifJcat^tatem.
Tertionota.q>pr<> uerita- te conclufionis oportet jx)nere caetera
t&t paria m ali)s, puta naturali comprone,<S: buiufmodi. Tcrtia c6clu-r
fto.Omnibuscofueris uti regimine humido competunc dtaet g humidae. Pr obat fi
c^<i\xia,c6 fuetudo eft akera na tura,quodau£em naturale eit,confer uandii
eil: p iimi- Jia.igit <3^c . Et nota.q> (icixt coclufio pEasccdenspotcil
habere duplicem intelkctii,4ta dc ifta. Et fimilem (tn. tenriam huic totali habemus
ab Aui .prima quarti cap . dc cih^xiot hhxici,8c a GaF.8 .terapeuricg .8C
cercio tra ctatu techni.Et fifem ponit Rafis. 1 5.c6rincntis,Et eit: utilis in
actupractico,quia docetrecte diajcarecorpora, fumpca indicacione arepraece r
nacura,!^^: aecace,<S;: con fuecudine.Etampliat ad omneni aegricu<Jinem
compk' 3;ionalem,quia cuilibet competic diseta concraria. Expofirio lacobi fup
Comencutn GaP. (In praecedenribus.) Cotinuarioapho.eft, q» Hip.fu, pra
detcrminauit de cihi ^ritate,niicdeterminat 3 qua litatCjt^oftcnditprimo quom6
nutriuncfebricitances. Secun<ioquomofani. (Deindequoduiauii.)^ Primo
nota.Gaufa <3u.cti eft, quia oisres praetcr natura indicat defui
remotione.haecautem remotio non fi'tnifi ^ con traria.igitur(S^c.
Secundonota.Duplicitcrpoteitdi' ci aliquidaiceri c6 trarium. Primof^rmaliter ,
ut caFm frigido,<^ ficcum humida.Secundo uirtualitcr 8c in cf- fe&u , 8C
de his habet ue^ diclfi GaF.f <^ oisj-es praetep
naturaeftremouendagcontrariu primo ucl fecundo modo di<fcii . Tertio nota .
Talia contraria debenc elTc acqualia in gradu lapfui in eiFedu, ut tantii de
lapfu re-; moucantjucl fufFiciat rcmouere , quantii dc co induxit
caufac6traria. ExquQfoluitilludc6munc argumen tiim^quo c6fueuit argui,q>. no
fiat g aequajia,, nifi ad in ccilectii didtiijlicct al^ citcant^ ex c6trario
approxima, to 8c uirtutCjfit unii,quod eft cxcedens. PrimQ noti q>.ois
resnaturalis indtcat de fui c6feruarione,c6ferua- tio aute non fit nifi g
fimilia.igtt 8Cc^ Seciido nota% iicut <:ontraria quarda funt talia
formaliter 8CcAt2i fifia funtquxdatalia acflualitcr uel formaliter > 8c
quae^Iam uirtu^iter, 8c fic eft fermo hic , ficut ibi . Tertio nota q>hic
capit <x>nferuatione comuniter,^ ut feex^edit ad conferuatione ^prie
^i€t%.,8c ad pr^fer uatione . PrO' batui" prima c6clulio illius apho.febriseft
morbuscall dus 8c liccus.ergo fcbri copericdi^ta humida.c6feque- tta tenet, 8C
antece<Jenspbacur , quiafebrisnihiiahud eft^ calor- naturalis,
fa^-fusigneus. Primonota. Fe- brisnon eftmorbu§caFs&:Uccusformafr , fcd
praecife. eftmorbus formalicer calidus , quia tamen <;alor febri§ natus eft
aiTociare iiccitatem praetcr natura '■, tdeo dicit morbus calidus
<S<:'ficcus.ca]i<Ius.f formalitcr,'ficcus ef fecriue. Scciido nota
fecundii quorda,licecfebris dicat morbusficciis,nontame cuilibetfebriaiTpciat
ficcitas asgritudinalis, quia in primo inilati fequentc ncutrali-
tatcm,eftfebris,non tamen tunccft ficcitas aegrttudina. lis.Dicunt tamen,q>
etia ^babiliter teneri poteil;, q^ ad omne febrilcm calorem fequit f
gritudinalis ficcit3$,po nendo.f <j) ficutadcaloremfebrile
nataeftfequiggritii dinalis ficcitas , ita adneutrancutra. unde fieuteric in-.
du<f?:aeaIiditasneutra,ita<S: ficcitasneutra,5ifimul m dpiet f
gritudinalis cali<3itas, 8c § gricudinalis ficcitas. Cbntraquam tamen
imaginaiione ,occurruntplurim3l motijx&^
Pjrimum,Sitfor,lapfusinhumidol3pruim* ralim Natura lecofei uadu e £ li.fi3>,
Auice. GaF. Rafis, Contrs rtii dic tur du- Cotra- riu rC' mjuen <Jum.efl lia
in radu. Confer uatio f fitnifi Bfifta Stfe du pFr. Confer uatio d cta d<A-
ples^V Digitized by Google |>us.4u plex.: iCano 1 ruptu- raii hpac» Mor-
iiusdr anafor alco rr f plicit. Thc. I^eo.. A P H O R* fa!i m extremb i nte
fiori laticudinis humtditatis fu^ na ruralis,ita 91 ii ulterius in eo
incendatur humiditas,enc jn eopraetcr natura><S^cum hocfit in
extremointeniio ri caltditacisiibiDacuraliSjiilcraquam li cianfeatjerit p tcr
naturam calidus , Sc occurrat iibi caufa cakfactcns. JBtpacecc^
ipfeimmediaccpoli: hocerit prxter nacurani caiidus,<^ non immediace poft hoc
ipfc eric pract -r naca ram iiccusjfed incra lacrtudinem fue l\umrdita«s. Se-
cundum Sitfor.lapfasinhumida tantum humiditace proetcr nacuram>^adueniat
iibi cahdicas prscer nacu ram Ecpaceccjprf us eric
for.febrienSji^aegricudinali' ter ficcus. Tercium.
Stmul cum calorepraecer natura occurrcnte for .occurrat ei humiditas. Etpacet
q^ cardi- usinducecur iiccicas q^ caliditas.igitur caeteris paribus
dtiusadueniccfor ad calidicacem segricudinalem q; ad iiccicacem.
ideocranfcathaec rcfponfio canquam non iicrajdiccndo <j non neceifario
cuihbec calori aegritudt nali aiTociacur iiccicas ggricudinahs. £c ii
arguicur.igi tur non cuilibccfcbrienci compecit diaeta humida. Di- ccndum <^
hoc cft concedcndum . tame fcmpcr fcbris in co^fcbn.seftindigechumeclantibus ,
eo-q»fecundun3. <j> f ebris , rcfolutiua Sc cxiccaciua eit , quam uis
camcn aliqua caufa impcdience,non neceirario praecernacurali terexicccc»
(Humidtoribusuero.) Noca nacuralis di fpofitio non eft remoucnda.Totum
pacec.,Ec eitproba tio fccundae concluiionis,d: cerciac concluiionis , uc pa-
tec,apho*huius. , Q^ui uero. Primo noca.Pcrmorbos iimplicesmcclhgic omnem
morbum non coniunclum. ?Iccrji.morbo,cauf^, ud accidenci', trahcnci ad fe
curam, SC cojnucrfo, per morbum eifc compoficum. Sccundo jioca. Plc urecici
indigent medicina exiccantc,<&:phthi-- iici humcd:ance,fed Jiydropicof
ebrienci dcbecur medi- cinacompDiitaexhis,<Sifecundum dominium morbi uel
aequalitatem, debet mcdiciaa. eife copolica cx aequa iibus uci inaequalibus.
Tertio noca. Q^uando plurm smorbi complicantur iimulyquorum tmuseftcaufaaicc
rius,tunc ucplurimu incipic cura amorba,qui citj cau- fa.Licctinpluribiis
cafibusfalIac,ucquando morbusfe qucns ciTec raaleii;ior,auc quando impedirecur
Ciira prg. cedcncis,utin r upcura fypliac, prius indpimus ad redu cendam inxefyna
incus ,poiteafuimus fyphac 3cc. Q^uarconocaq> unus morbuspoceft diciahomaior
crc pliciter.Prim^qoia in fc ^Ceirencia fui*>Secundo racio-, ne dignitacis
kf^ accio nis Tcrcio raaone uirtutis cocii difpcnfantisjutcftuirciiscordia. , .
Aphodrmus. 17» Qui bus (emdjaut biSjaut amp!ius,aut minus, aut fecundum partem
ofterre oportet ^conflde^ randum, Dandum uero eft aliquid tcmporiydC
horae5& regioni,&: aetaa,6^ confuetudinu Et qutbus
namfcmcl,aut"t>is alTumendum fic , Sc plura ne , an pauciora ,
parciculacim animaduercen- dum. Temporicciam aetati 6c. confuctudim"
imparti- <endumaliquideft. Et quibus femcl,autbis, ^quibus plura ncan paud-
oraparticulatimoporccacaflrerrc,cofidcrandum , codo sandum aate aliquidjtempori
,3ecad , Sc confuccudini ^ Expofitfolacobi. Iftc aphor. duas continet
conclufioncs . Sccunda ibi (Dandum ucro eft aliquid ) Primacondufio. Ab illis
aquibus fumitur indicatio dcordinanda di^tai dcbcc fu mt indicacio de cibando
fcmel,autbis,aut amplius, aut ininus,utfit fenfusconcIufioni§,<]^ aprf did:is
cciam de Ibecfamiindicaciodenumcro cibadonum maiort,aut iwew. Pro|?a$iir
ceQdniip 4 ^ommcnjatorc iic , npn. H I P P O. iufficitapridiiftisfumere
indicationcm dc quanticace <&:qaalitatecibi,niii cum
hocfciaturquoticascalisauc cancus cibus (it otkrendus.ergo
&c.CX>nfcquencia ma- nifeita , Sc aiiumpcum patec de fe , ftance enini
uircucc dchili , neceiie elc cibum icpi us oifcrre<5^ ipfa exiiientc £oni:,
cfcerisparibus.<S;;ecanuerfo.iiante ufrtute for- ci,oporcetplusec
rariusotrerre.ergo<Sic, Pnmo noca, Ba a quibus fumicur indicatio ordmisdigcj
,quedara func aqutbuspricipahterfumitur indicatfoordittis dig cg , qu^dam
funraquibusfumicur fecundario. Exem- plum primi, uc uircusd: morbus. Exemplum
fecundi, ucregiOj^tas-Siconfuecudo.Etdicuncurprimaduopri cipalicer indicare^uia
ab ipfis fumitur immediace indt catioprfdiAajAIia ucrofecundario,quia
nonindicanc jiifi'mcdiate,quia fciUcet mcdiante uirtute , Sc morbo, ucrbi
gratia. ^taspucriti^, nonindicat fuper frcquenti
€xhibitionccibi,nifiproquaiitoindicatufrucem non- poife tolerare diu Sc longo
cemporc diiToIucionan quae fic,nifi exlubcacurnutrimcncum Similicer rcgio, Sc
cc pus anni , Sc confuccudo eciam arguunc morbum lon- gum,uel breuem, mulcorum
udpaucorumaccidenci- iim,hocauccmmediancemorboindicanc. Secundo no ta.Liccc uirtus&
morbusdicantur magisprincipalitcr indicarc, principalius tamen indicat uirtus^
morbus, uc paccc incciligcnti Tertio nota. Illa pars auc ampli us aucminus,
dupliciccr confucuicincrodud. Primo uc fit fenfus 3 aucampliusautminusidcit
plunesqpfemdauc l>is,aiupluribus uicibus, ica uchocfolum tangatnumc rum
cibaaonum. Aif ter aucamplius id eib amphori <5-^ ticace>auc
minusidcftminori,uciJmuI cangactamqua titatemcontinuam,^ difcrctam ctbationum.
Et fecun dum hunc fenfum fecundum , difcuiTttComraentacot gpho, Q^uarco
nota.Prg fensapho.in hocdiirerc aprg- ccdcncibus , ubi ioqucbacur cdam de di ^
rar um ordinc in corporibus fgris,quiadoccbac ibtordinare di^cas, fii .
ptafndicacfonc araorbo, fcciidum q» chronicus aucaca tus,hicautem doccc
ipiasordinarc,fumpca indicacionc ab co,uc a quanci cacc Sc qualicace fu^ caufg,
Sc accidca - tih usconfcquencibus cum , uc patclMt in ccm men . Sc k fortimdinc
uixtutis Sc debili»cc , f n comparationc ad- morJbum dc confidcracum fecundum
fuascaufas Sc ac- cidcncfa<S^c. Sccunda condufio. Ab gtacc,rcg{one, ce porc
anniid: confuctu<ineparacu^riccr fumicurindi- cacio dedif
caafFercnda.Proi^ur fic.fecundumAintuf- cuiufquc iftorum uariccateii3,uariacur
ordo di^cg ,cr- goab ipfis fumcnda c&fndicacfo,confequcnaa noca,^ aiTumptumpatccdifcurraicf.Aliccr
enim fumicur di^*-- »iii^titacc,<S::aliccr iu hyemc,<&:alitcr in
rcgionefcp- tetrionaIi>5;:alitcrinmeridionali,<Si alitcr in pucritia,
«S^alitcr in i uucntutc,vS;: fic dc al^s,ut patct cx illo. 1 5 ♦ aphor .
Vcncres hyeme. Ec ex tllo. 1 3 . Scncs faallimc. , Ec fimilem fententiam huic
cocali fenccncig aphor. po nit Auiccn . primaquarci capiculo de cibacione
febri. Et eftucilis,quiadocecordinarcdiftammodo iam dicio. Ec potclt ampliari
cam addifpoficiones na:urales,quam adprgcernacuralcs. Primonota. Iftahccra ,
auc fecun dumparccm,a>nfucufttriplfcitcrfncrodud.Primo iicy ut
fitfcnfusq^fccundumparcem idcB: fecundum parti- cularc tepusmorbi, oporcct
fumcreindicacionem Scc, SC non folum fccundum cempora liraiiia. Aliccr Sc mc*
lius,propccrquodnota,<5^pcr uircuccm &:inorbumin- dicacur de n umero
cibationum , uc uittu cc debili, piu- rics cft dandus abus , qp fora , non
tamcn pcr hoc i ndt- cacur decermiuacus numcrus cibarfonum»dciudc fi mc
dicusconfidcrct xcacem, ccmpus , <S:regioncm ,mag^ diftinctc<S^ dcccrminacccognofdc
numcrum cibatio- num. Tercio cxponicur fccundum parccm , quiacalia. fdlicct
tcmpus,rcgio<S[:c.funt parcialia indicantta,^ »Qa «>»!«> ficut uirtus
Sc morbus , Q_mltb«^potcft Iaco,s.Apho. B Aqui- bus fu" mat in dicacio
digc? p mario a quibus fecuda- rio. Auicc. Di^c^ oidina- dscano apiian- dustam
addifpo iicioncs nacura- lcs q^p tcrnacuL ralcs» Digitized by Google P A li T f
• traafirc, Sed contraaphor.fent€ntraoj>argiiitui*>multi pliatcr-
Primo.Aniorbon;>n fumicurtndicaModcci- bo offcroidofecl folum
fubcrahcndo.ergo *Sic .confeque «a njanifefta > 6C aiiumpcum pacet ,
quiamarbus indi- cacde fui reinotione.ablatio aucem cibi augme tac n^or )cinxm
3 quia fcilicec materiam morbi . Sccundo argiit- mr<j>non auirtutc,quia
uel a uirtutc forti , ucl dcbtit. 9100 primum , quta tunc eifipt fempcr raro
cxhibendus. i;iccfccundam quiatuncfemperfrequcntcrforct exhi- bcndus.
Adprtmumdiatur,c]^necmorbus quantum cftdcfeindicatde fubcracfcione,fed tancum
magts dC ininus , quta conlideracur in corapar^cionc ad uircu' tcm. Ad fccundum
dicitur,<j» nec fcmpcr a uircucisfor titudinc , nccfcmper ab cius debih'tacc
fumiciir indica- fio,fedquandoc]^ afortitudine, quandoq: adebilicace.
Incommcnco pacct cxpoficio vfqucibi.Siuirtusin- i^xtc^ &t ddbiliS}Ubi ponit
coclufiones. Expofirio laco .fupra Cometum GaF.
(Si.n.utrcsO-PrimacocFo.Siuirtusinfirmiiitdebiliis, et qlicascorporiscorrupca
ecmutata,parii.ccfspeeit:ex hibendum de cibo. Corrolarium, humoij: corrupto]^:,
d:corpo]5: refcauratio, dcbecficricumtemperamcnto. Cociufioprobac fic,quia
utrtuce cxiftcntedebili , ipfa modicum futficic imm utarc.ergo pai^jjfed
corporc exte jiua.to,indigccmagna refccixionc,(S:: pcr cofequcns f^pc
corrolariun» pacecquia humores corrupci indigcnc re- 4uCf adbcnignumjauc
cuacuari. crgooporcecinccdere cumalccrancibus,3uc cuacuancibus , fed utrtus
efi: debi lis,qug cxcelTus non colerarct.ergo oportct ficrt ciihis qug
mediocritcr cuacuant , aut altcrant. Contraiftam <»nclufionemarguicur.
Primo,hfccorportafuntnon pura,fcd non puracorporaqpco magisnutrics^magislg
dcs.fgitur dcc . Secundo, tunc competit cuacuatio.cr- go non rcfciflio. Ad
primum dicii, cj> nqn pura corpo- raquanto magisnutrics, vitra conucniencem
3c regula ycm nutricacionem,m3g(s l^deSydC non aliccr. Ad fccii dumnegac
cofequecia,qa aliter copetitcuacuatio,(Sc ali ter refcclio . ( Si ucro cii
uiriu , )Seciida cocfo. Virtucc exiftetcdcbilt,abundatibusetiahumoribusnocorrup
tts,<3<:corpore no exccnuato,paru Sc rarum eft cxhiibc Dcbili- dum dp
cibo. Nota q^ d cbiiitas tn ifto cafu eft alta a dc tas du« ^ilita.cc cp
tingente in cafu prsccde cia codufionis^quia pf^, iUa erat debilips per
inanicioncm , dc ifta per aggraua- fionem.Bt cx hoc probatur cdclufio in ifto
cafu,uirtus cftgrauatahumoribus multis non corruptis, potetibus rcftaurarcergo
parii «Si^c.cofequcntia manifcfta , d: aif iumptum patec,quia per multa aut
frequente ctbi «xhi bifione , magis debilitac ^grauac uirtus. Cotraifta
conclufioqe arguic (ic. Primo , non flat uirfus debilis <:uiQ
quatitatemultoruhumo^Iaudaliliii.crgo &:c.co fequentian^anifeftajd^airumptfi
probac,quia dcbilis iiirtus no fufftcif ipfos rcgularc.crgo Scc. Sccundofta
<:cuircuasdebiIitatc,calortnnatuscftdebiIis ergo im" pcrfidtur digcftio
3c huomo:^ generaoo.ergo non funt laudabilcs. Tertio tn tali cafu nihil cft
exhibendu . er- go &;c.anceccdensprobaf ,quiapcr cxhibitione,augcc
humoigpquaatas. Adprimii dicii.c^ cft uerum,q» non iiathuaiorii
perfecftalaudabilitas , cum uirtute debili> nccillud uoluit Hip.neq; Gaf .
tf^ cii uirtutcdebilt , ftai: ^ifpofitio hum :)^ , g qua fun t ad bcntgna
dedudbilcs. fthocfufFidt. AdfecundiidicitfiFr. Ad tertiu patuit <gd
diccndu,in illoapho.In cxcrdtatibu^ ad- fun^tnuni . <Etmulco magis.) Tcrtia
cocFo. virtutccxiitcford Sc hun^oribus multis Sc bonis>copctit raro.S;:
pariL,^- batur,i|tpccdens. C«5tra.tunccode mo forct ordinan 4a di^ta uircutc
forQ,ficutdebiIiexnte, Coccdii illud. <Si uero cii h^moru. ) Q^uarcacdcFo-
virtuteibrti, ^corpore.CQrrupto,<S^extenuato^ultu,<S::tniilto»e» eft
exhtTjeftdu de dbo, probat prim5,<j>aiultu, ^a utr-« tus fufficit multu
imutarc,^ multoticns,tia indigctfrc quenci rcfecaonc.Etincclligit codufio , niu
fitfortior indicacio ad oppofic{i,pi|ca paroxifmus uel aliquid h^.
Cotrailracodufione arguic, Primo» non ftatforti*- tudo uirtutts cii
cxtenuatioue corporis.crgo 6cc confc queutia mani£efta,d; airumptu patec, ga
cxcenuacio d gQificacimpoccncia<3^debiiicace uirtuns. Ite,humo^
corruptio,hocidcfignificat. Icc cxcenuaciocft ^pcer «Jiminucione
humidimebraJis. Ad h£cdidt,<j>n6 dict tur forticudo uirtutisabfoluce ,
fed uelrcfpcctu morbi fupcr quem obcinuic, ucl refpectu dhi tranfmutandi. (Atfi
uires.) Q_uincacondufio;Vircuteforti,<Si:pec cato in folaabundantia
exiftcnccsparum Sc raroeft cx. hibendum,quia|iccc uircus ficforcis,pocesmuIcum
ini mucarc, replexio camen indicac uc non mulcunioffera- tur. Corrolarium.
Cibus eftdan<iusmulcus,uelpau- cus , faepp ud raro , fccundam quancicatcm
morbi , SC liirtutis. Dubiii.lnquodtfFertiil:aconclufioa tertia* S5*ci potcft
q^ diffcrt:,quia htcnon ponitur eirc humo- ^is corr upcione,fed ihi mediocre
.tociifequespatetjCtc» Aphorifmus» is. AEftate,&: aummno,dbos grauiffimc
ferunt. Hyeme uero/acile. Vere aatemjfecundo* Cibos,aeflate,(5i:
ai;tumno,difficiIlimc ferunt,hyeme facillime,mox uerc. JEftatc Sc autumno,cibos
difFicillifncfcrunf , hyeme facilIixiie,Secundan^locum ucr habct. Expofirio
lacobi. Ifte aphorifinus tres cotinct cdclufiones. Sccunda ibi ( Hycmc uero.
)Ter tia ibi( Verc aute , ) Prima codu- iio.In a:ftate<&:
autiino,n|odicii de cibopthibendu cit: corporibus ggrotatibus,in coparationead
s^ tpa. Pro batur fic.tge ^^tisSc tge autiini corporadifficillime fcrunt
dbos.crgo tuncde cibominus eft exhibcndu,.c5 fequentia manifefta,^
antcccdespacec,qa runc cajor io. natus cft ualde debilis.tdeo Scc . Prinjo nota
cam qua rc diffidlhme f eriit SCc.n^. cja tunc calor Jiaturalis cft dc
biliorjCja magis refolutus,^ minus unitus drca parte 1 teriorem, 3c p cofequcns
circapartcs , in quibusgficic digcftiojfdeo minore q^ticace futFidt cibi
tranimutarc. Sccundo nota.In autfino uirtusd: calor naruralis cft
uaIdedcbilis.Primo,qa tocarefofofacfcain gilace pcef- fic,aquanon
eftcorpusreleuatii,imodebiIitatrL. Sccu do,5t^ ^ ^ qualitaces ifti us tpisnon
fint in gradu nimis exceiriuf,nobistii«Si:corporibusaegroij: ualdc difpro-
portionat3eoccurrunt,cum fitmagnadjfibrmitas intcr partcs diei autiinalis
fccundii calore Sc frigus. ut docec expcrimenfii.qa modo mouet ad forte frigus,
ut in ma , tutinis^iSc mcridics eft gftiualisdTc.unde natura no to lerap
huiufmodimutationesfubicasfinc nocumeto. SC hocaccidit^pteraerisraritate,recipicnte
uarias iprcf fiones,utfecundaprimi.<S(:ideotanmuelpIusuirtuset cabr
debilitatur cx hocdifproportionatooccurfu,ficut uel quantii ex uniformi
intefacaPitatc ^ftatis. Tcrtio nota.<j>diiTtCuIta§ toleratig
cibo:^jx>tcftfumi,autexdif ficili trafmutatione ipfo^,<S£: couerfionc in
nutrimen- rumlaudabilcjautexnocumetofcquetcq^titatenimia cibi e3?:hibiti SCc.
Ad ^pofitum, utroq^ modo corpora f grotatium diificillimc ferun t cibos gfiate
et autumno. primoquiadifFicillimcgmutantur.Sccundoquiamale pcrmutati
coucrtuntur in fuperfluitates , qug poftca fi untmarcriaeegritudinum.
C^uartonota. MinuseiTe danduminaeftate&:autumno.dcbct intclligi fecundii
qptitate contin ua tantum - Secunda c6clufio.T|>e hyc
inispIuseftdedbofgrotatibusexhibedum,qpaIi)stpt bus. The, Naturj ii tolerJ re
fubi- tasmu- tacioes finc nc cuihto Auice Diffi- cultas tolerar ti^ cibc rum fi
mi pe- ncsdu; Digitized by Google A P H O R. bii«.^roBatur,quia iUo tcmporc
facillimefcrunt dbos corpora.crgo&c.cofequenaa inaaifcita , <SJ-affamptu.
pacct,quia tun c cft calor fortior ,<S^magt&muInpltcatu& interius
circa mebra,!tt quibus Ht nutrimenci digeftio. uir4:uscrgotanc pfcAius fuffxdt
nutrifncnciiimucarc • Facili- &. maiore qptitatcm cius. Primo
nota.facilitas colcra tas tolc tiae ciboijt Camiiy aut cx facili trafmutadone
ctbor um,. aratix ci auc cx par uttate nocumenti fcquentts q^cicatem cibi ni
ho^ flimiam.Etutro^modo corpora hyeme cibos facillimc jnic cx ferupt,&
toicrant.primo, quia faciilime tunc ctbus trl <3uobus fmucatur,,ppter fortitudine
caloris.Secundo, quia ni- niiaciixsq^titas,minus nocet. Sccundo nota, Hsec con
dufio <f5ipraecedensdebcnt intelligi in corporibushabe libus fortiore
calore^qui non debilitec afrigtditate hye vnisjfedfortificct potius,ficut
dcclaratu. f utc t illo apho- rifmo.l J.Vetreshyemcetuerc. Tercionoca. Adue
jricaccmiftiuscoclufioras &:praeccdentis, opprtctponc rc caetera paria in
naturali copiexionc , Sc aegritudinc, ^ huiufmodi.alias.n.non forctconcluiio
neceflaria. Tcrtiacoduiio. Vcrefecundo.i.poft hyeme plus dc cibo aegrotatibus
exhtbendii eft,^ ali^ teporibus,Pro Ca|or baturcoduiiOjUtinfra-
Nota,q^inteporeucris caior jiacurar cibum digercns,medio modo fc habct ad
ipfummct tem 9J*s SC parehyemiSiS^aeftatiSjtamin miiititudinc q^in foxtitu ^cus
lic dtneeius.tepore.n.Iiyemis calor eft.plurimus,cc i $fta- ahyeme reminfmus,in
uercaute mcdiomodo,quianondiiaduc |ftate cc nic iibi rcfolutio fcnfibilis.Icem
in hyeme calor cft intc Vere, rius,maxime unitus,&: in aeftaccmaximead
cxcracx- panfus,etrcfolutus. In ucreauce non licunicus iicut in hycmenec ftc
expafus d:refolucus ficucin aeitace, Ex quo ftquicur c6 cluiio.q^inhyemc eft
forciiTimus.Sccii do in uere.Tertio in aeftatc. lic cunc patet tertia concju
iio aphortfmi.f q> plus dadum cilt de cibo poft hy emem inuere,Probatur,quiain
uerepofthyeme calor natu laliseftfortior.crgo tuncpUisdecibo exhibeadii.confe
qucntia tcnct,quia li tunc calor tCt fortior,facilius traf- mutacur nucrimcncii
, 3c per cofequensfaciJius ipfum fcrunccorpora,cdfequenctamanifefta> cum
anreccdcn tc,Ecdebcc(ftacoclufio cumalijsincelhgia huiufmodi jj. , ,
teportbusierua£ibusproprianacura,<^q>corporafinc ^j^^l robufta,<S;:
q> debttu Iit rcgime. Et Cimilc fcntcntiam , A ^' huic totali, pontt
Aui.prima quarti cap . de ciba. febri» d m'c^
Etpot£ftarapliariad5tates,regiones>fexus,arccs,ec.co o ra ra
^*^^^"*^^*^^' ucpacet. Et cft utilis.tn actu practico > qu^' »5 ora^
^^'^^ nosregere corporaper dtgc3m>fumptafn4icatio- 2ticus' °* ^temporibus
anni. Ec ponicur aliqualttcreademicn ^' tcnca^fceundaprimi,doc'i;rinafccunda..cap.5.
Aphoriimus. ip» . His qui ia circmtihus exacuuntnr ^ nihil dare, nec^
cogere,(ed auferri ex appofiris, ante criQm* Q_ui pcr circgicus accciTionum
cxacuuncur, Ijis nihtT eft danduxn,necalTumerequicqua cogendum, fedadic «fiioni
fubcrahendum cft,ancciucJicattonem. His g p circuitus accciltone habec,nihil
darc oportct, ncc^ cogcrcjfcdfubtraherc adic^^oni, afi iudicadones^
Expofitiolacobi. Hicaphorifmusduashabctcondufioncs.Sccundaibi (Scdauferri. )
Primacodufio.Horaparoxifmi,uclan tc parn,nQn cft cjbus cxhibcndus. Probatur
.per cxhi- bitioncm cihi iftahora,fequitur maiusnoeufl<cnt:ii. cr go
<SSc.corequcntia nota,<kantcccdensprobatu.r> cutjc Circm-
^"^"^ ^inus diucrtitur nc pugnct Sc fedefendat amatc- lus du'
?^*^f^<^^"^^P^o^»^"^^5PP»*hoccttagrauatur, utpatet^ £^^ "
Primondta.QVcuituscapiturquandocgproquocun- r>f*
quercdituacgritudinis,fiuccumordincliucabfqj ordi nc,^ fic no capitur
hic.Sccundo propric,pro rcditu cii «>rdinc,^ |:aliteF fumicur tn propofito*
l^ccundo. tiofSL^ Thc. 1^0* Exacuf tio fumitur quandoq^ pro noua afHf
<f^ionc,qua doquepro intcnfioneprgcxiiientismorbi>utro<^ m^do
ueriiicatur cocluiiDjUf pat?t. Tcrwo nota,Dupjictter polTunr apponi cibarta
ancc aducncu paroxifmt uel exa ccrbaiionts.primo g mujcum tempus ancc tta c^
talia in aduencu paroxifmt fintpfectc 4ig^Ct?^, SC fic jj^re con-
uenic.Secundoparu ante,ttaQ> adhuclint digerepda (S; iranfmutanda,<Sc fic
dare non conucnic,<^ taltter iricel Jigitur coclufio aphori fmi. Q^ uarto
nota. Haec omnia dcbciuintelligi in reguiaricura,iiuccibationenon coa
cta.lncoavnra n.c6pettc.exhiberf,utinaccidentibu§ ^ fterncncibus uircuce.
,Secundacodufioapho,H[ora<f^ parumancehoraparoxifmijCoucnitaufcrre^eJfabcra
here cibii .haec condufio fequicur c% praecedenci. Pri-. monoca.
Haeccodufiopotcftincclligidupltcitfr. Pri*' rao auferrc ex appoii cis.i .n u
crimenti ia cxhibici facerc cuacuatione ,puca antc aduentii paroxifmi,
f.uomitii ^ uocando,uel aliquid tajtiifaciedo. VeJ aiiter auferrccx appofitis
id cft confueia apponi non opponcrc, 3c iic ea am ucrificatur
condufio,uclaufcrrcc3^appofitisid€ft apponendis. Sccundo nota. Hic non capitytr
frills: proprte , fed fumicur pro noua accclTionc , puta pa-' roxifmo uel
exacerbactonc, Tertionota.Ifbeaphorif-; jnusditFcrcabiiio.l i
.apho.Inparoxtfmis fubtraherc oporcccqiua in illo folii dacur inteliigi q>
temporcparo xifinorumoftortct ^C.hic aute daturintelligiq» opor- tec fubtrahcrc
cepore paroxifmi,d; j> cempus ancc. Po-^ teft camen probabihcer
did,<j> rcpetittdem pluries, ncc f r uftra, u t meli us comprachcndacur,
iic uc de m ulcis alijs pacet fcdire. £t fimiie fententiam ponit Auice . prima
quarti cap .de cura putridarii in generali,<S^docct r^c
rccorporainprincipfjsparoxifmorii.^t ampliatur ad pmncs aegritudinis
circuiriones,<&: excrcfccntias 3Cc, AphorifmLis. ^Q. ' Ea quonim crifis
fit,5i: quorum facla eft aequa l£ter,no mouere,nec^ nouii iacere, nec^ pharma
p;s,nec^ altjs prouocatiom'bus uti,(ed fiiierc. Q^iiaeiudicantur
autiudicatafunt integrc, non mo^ Vicrc,ncquenouarc,uelme4icamcntis , udaJ^indta-
mcnas,fed linere 4ebes. • Q_uae iudicantur,<S: iudicata funt
intcgrc.ncqucma- ucre,neque nouarc ahquid, fiuc mcdicamcntisjfiuc aii-»
jerirricandojfcd fincrc. Expofitio lacobi. • Iftius apborifini conclufio cft
ifta . >\cdicus rcitc opc^_ fans^non dcbctmoucre,nccnouiiquidfaccrc,ncc phar
mac^s,necprouocationtbus utt in corporibiis,quorum iit ud facfta cft crifis
asqualitcr^, fcd dci>cc ilianatur*e di «littcrc.Probatur fic.talia corpora
cuacuando, uel mo ucndo,<S:;c.ncc naturae dtmittcndo,poteftgraade fcqui
Haturacimpedimentum,ucl nocumcntum.crgo <5i:c.pa tct coufcqucntia,<S!:
aiTumptum drca lictcram dedara- bitur. Primonota. In criii confidcrantur
tria.prima icparatiomatcriaeuoduae aiuuatiua, <5<:dircctiomatc riacadloca
cxpuliionis.Secundo actualiseuacuacto.ccr rioalceraao fcqucnscuacuauoncm. Et
fccundum hoc triplidcer fumicur crifis.f.primo fccundo 6C fercfomo-5 do
.<&: omnibus his mc^dis inceli^icur condu.^io . Sc iic defcribitur
criiisfccundahuius.commcnco.i j. Secii-: do noca.Per criiimquse fic,
inccliigcrc dcbcmus criftm- inficricxiftcntcm,ucibicommocioanccccdesapparet»
auteuacuario.Per crifim ucro faAam , intclitgcrcdcbc musiUam quam iam
praccclTcrunciftf trcs mutarioncs Atbordinacg in criii Jaudabili. Tcrtio nota.
Pcr fa- «Samiiucqug ficf qualicer , incdJigit pcrfectc fa<S:ami
«StSconuenicntcr. Etdiflinguiturcontra fupcrftuc.fa- «^aiQjdf^diatiQuceiadan;
.pot.n . £eri euacuatio .maios. Jaco.s.A|>ho» ^ ^ lo Exacui tiodu- pl-r, ■:
Ratio ctbad dupff. Cfifis dupfr» Auice. Thc- Ciifis- cofide- raao tri pfr. Crifis^
ficcriiis facta. Digitized by Google P A R T I, Crifis clarandarmcomenco.
acquairr facia ucl perfcaa eft illa, per qua toca matcrta caufaiis faclaiiT
xgritudmeextcrius euacuat, tahterc^fcquiturltaam pfecta rcmotiomorbi , nec
mcritoaliquius cx ctiCt in corpore quid, dcrclivfli,iic aptu amplius corpus
rcddiuarc. Huic ucrc cdpetut coditiones tadac a Gaf .in come to.
Q^uarto nota.Ex dictisin litteracoliigi potcft implicitc , <j» crifi.
impcrfcAacxiftentCjdcbet medicuscuacuare , ut uidcc in camento.Et.A.primaquarci.ca.decura
putridarfia Auice, ^ cum naturanon mouct, moue tu hora eiusmotus,
Q^uintonota.Notanter dixit non moucrcquia.f.non «uacuarCjUt lymoucrcfitgenusad
omne mtnorattone Teu mutatione ^SC tunc hanc inf ra figniticat,uel no mo
ucrc.f.locaIic,ueIquohbet ahc impcdtrc,ncjg nouu fa-
ccrc.i.nouaalterationeinducere r.calefaccfC^Cc. gmc dicinas uniucrfalitcr.neqi
pharmacijs.t.cuacuatioibus pcr uentre,ne£j! alijs puocaaontbus>qufanec
urinae ,p uocat»one>nc<p fudore, ne^ phlebotomia,ctficde algs. fcd fi
nerc , uel nec^ pharm aci)s exol uendo,ne^5 labiixca 4o 6^c.totu patet. Caufa
aute huius totius haec elt , qai jiaturapcrfcAacrtfim facientc. aut mcdicus
induceret opcratione ^uocantc actione naturae, uel impcdiente fpfam.Siprimu,
crifisfitfupcrflua. fi fccunduficrctdi minuta,dcbec tame priuatiuc operari
medicus,rcgime; Of dinadojd: cxtrinfeca impedimcnta prohibendo,<Sic.
Aphorifinus, >i* Qu2B ducerc oportct,undccunque maxime na
turarepicindcduccrc, pcrcouenieccs rcgioncs» Thc. Q.uae euacuanda funt , co duci
debcnt , qua maxinic natura commode tcndi^» r^Q^ Qu% duccrc opor tet,quo maxime
natura uergtt, pcr * locaconfcrcnaa,coduccrc. . Expofitio lacobi* Codufio
iftiusaphorifmicttilla. Mcdicus debitciu-;
uansnatura,debcteuacuaregiiIaloC3,pquenaturarc pitjfi fint euacuationi
coucnientia.Probatur fic.p ta- lialoca euacuando facilius Sc cu minori moleftia
fit eua cuatio,q^cuacuando p alialoca.igit conclufio uera.pa^
ta.cdfcqucntia,«S: airumptii pbatur,quia per illa loca, cuacuando fimul
cocurrunt opcratio medici Sc opera- tio natur g,g alia uero loca
cuacuando>fefe impediunt.. Autce* igiturd^c.patetcofequcntiacumantccedente.
EtcolFr GaF. idan prima quarti.cap .dc curaputridaij: ingenerali.ct Mcfuc
fccundo rcgtminis acuto^.comcnto. ll,Sck Mefue de confolauonc mcdicina^. fcctione
prinia.cap . l . Et eft utilis.Etpotcftampliari,ut patet.Ex iftadatur intelli-
gi,^ natura euacuate g loca nqn cq uenicntia,medicus Ductfo
debctiilacuacuationeimpcdirc. Primonota.Pcrdu- ucl ciio
ccrcintclligcrcdebemusoninceuacuarCjfiucfiatptra fit tripli <ftum,fiuc p
rccurfum,fiuc g ducftione macerici ad cx citcr»
tra.natura.n.impcrfecftccuacuantcuclimperfeclacri- fim facientc > fi
trahitad co i;enientia loca 3c per loca co uenientia,g illaccia traherc
debemus,oppofitu.n.faci cndoimpcdircmusconucnicntenaturgopcrapone. Sc cundo
notantcr dixit.Q^ug ducete oportet, licet.n.per conucnicntialoca natura
euacuaret materia , quam no oportet euacuari,n6 ^pter hoc debet inedicusind^
v!u ccrcfedpotiuseuacuationemcohibcrc. Tertipnpcat Per ly undccunc^ intcliigit
loca g quc fit euacuatio per quod etTam datur intclligi locus a quo , 6c
terminus ad qucmtcrminatur cuacuatio,requiritur cnim tcrminus aquo.f.mcmbrii
,inquopcccatmateria. fifr terminus ad;quem,quia.f.educat cxtra corpus.uel fi
non falte ta tuin quanr u potcft remotius, aut falte anobili mebra
adignobikjutabhepatcadinguina^ct acordc adfuba^- rcellas.pcr tiaturS autem
intclligcf c dcfacmus ipfam v»x tutcmtotiusregitiua. Q_uartonota.Notantcr
didtix Keptilc ciTc rcptt. rqjcrc.n, cft occultcmoucrt uel fubingredi. aial.
undc et animalia fincpcdibus gradicntta rcperc dnr.no cnripus manifeft:e
apparcntmcmbro^ motus,qu2 funt inftra motus ^grciTtui ,undc taha rcptilia
noratnatur, dc quibus Aui.6.quarti facit fpalc capftn dc morfu rep- Auice ,
ttlium.Mctaphoriceigiturdiciturnatura rcpere cua- cuando.Et fumitur metaphora
altcro duo^ modor um.. Prim us cft ficut talia azaha occulte moucnt inftr a
pro- grclTus dum rcpuntjita natura occulte applicat fc matc rij
cxpclled^,immoetiaipfam occulte altcrat altcratio ncprgparantc ad expuJfionem
-Secundo, quia ficut ifta aialiaoccultc moucnt d: tarde ita 8ch^c matcria a na-
turatardc ualde.<5<;pigrcmouccur,cum crifis ponatur dC fiat imperfeda.
Q_uintonota.Perloca conuenien- Locus
tiaintclligendacirclocamaximcadcuacuationem fina coueni litcr
deputata,utintcftina,rcnes,uefica,&c.gtalia>n..gjjg ^a-
locafoctacuacuationcjminusaptiicftfcquinccuraen- j^j.g^ tum ^ fi fiat g alia.
Cum.n.nacura non deficiatin nc- £{ionis ccfiari)smuniuitbgcIocataUter
utamateriaquj B-tl- jj^nicas la^uacuatur minorcm alijsrecipiant impreiTioncra ,
SC f^xmo mmusnocumentii,tdeonimirii utperilladccenter fiat ^^g qq^ euacuatio.
Scxtonota.Exfexconfidcratiorubusnoti- gnofcit ficat^iriiobiseuacuationtsbonitas
f.exquatitatc,quar htate,loco,fubloco coprehendendo terminii ad que fit
cuacuatio,ct uia p qua.f.fiat tge ut.f. fiat tpe ucl hora qua materia cft
djgefta, Sc hora non cjcaccrbaaonts ,SC untucrfalitcr hora qua no iit ad
oppofitii fortior indica tio,tolerantia,6^CQnferentia.His.n.oibusconcurrcntt
buscfteuacuatiolaudanda. Si autem defidant omnes, aut
una,autpIuresnon cft cuacuatio fimplidtcrlauda- da, -Vltimo nota. Ad ucritatcm
aphorifmi requiriitur aliqueconditioncs Prima-,q>naturacuacuaiisper illa
partem euacuet rcgulariter 3C non fynthomaticc ,.Iicct pofltmusdicercqnftaconditioincluditur
uel poteft in dudi in ilia partc oportet.Sccunda conditio cft, q> regio per
fe debita cuacuationi non fit facfta cx caufa indebi- ta,ut propter
cxcoriatione uel ahquid huiufmodi. Tct: tia q^ m^rbus fitfalubris,his
concurrenttbus eft aphori fmusuerus. Contraumi pofitii.f.cjnamnonfemper
euacuatperconuenietialoca. Primo,quianaturafem per facit de pottbus quod melius
eft.fed melius cft matc riam pclii p conucnicntia.igitur 3Cc, Secundo. Niic^
contingitmatcriadirigidemembro ignobili admem- brum nobiie.igitur
<&:c.patet confcqucntia, 3C proba t aitumptum,quia femg membrii nobile
cft fortius igno biii. Pro primo dicitur,q> hoc cft ucrii nifi ipfa fit im-
pedita. Pro fccundo uero dicitur,q> contingitipfam na turam, matcriaexpclleread
non conuenicntia locamul tipHciter ,Primo proptcr ipfi us uirtutis
debihtatem.Se- cundo proptcr diipofitionem exiitem in mcmbro ad qcf
pcjlitur,puta ,fi iii iUo fit fo rtis dolor,aut magna iniiam matio.Tertio
propter difpofitionem in ipfa materia,ut fi fit furiofa uel uenenofa.Poteft
etiam hoc contingerc prqsrer ipfius membris debilitatem . Ad quod etiam fre
quenteroperaturlitus. Negatur igitur confequentta, membr um nobilius eft fempcr
fortius. igitnr 8cc, licet iticafu etiam ncgandum fit antecfdens. Aphorifmus.
^t* Digcfta mcdicarijS^ mouerqnpcruda, nec^ in pnciptjs nifi finc furio(a.mrca
uero no fiic furioia Concpcca-mcdicamcntis cuacuarc^moucrcqucno cru «,. ^ da
oportet,nec tn prindpio ,nifi turgent. Scd inagna cx . * partcnonturgcut.
Cojjcocl:ame4t?ari , atquc moucrc non cruda nccg in Lcq^ priocipi^modo noa
turgcat,plurima ucro non turgejt» Expofitio Digitized by Google A P H O.
Expofitio laeohi» Iftc aphorifmus quinq^ Codnet coclufiofics. Secunda , .
ibi(Et mou€rc.)Tcrriaibi(Nec^ f n prina"pi}s.)Q.uar ja«bi(Ntii iint.)Q.utntaibi(Multa
uero.) Pxima c6 clullo. Medicus regularitcr euacuas debet
euacuare ma «crias peccantes digeftas. Probatur ficmaterig digeftg . ,
f«ntexpuliionicoucnicnterpraeparatg,<&:cumhocaiu watf
uis&matcri^sretincndis coucnicnter feparatgigi t;ur cocluiio ucra. cofequentiamanifefta
uidct , coq> fi jGjnt aiuuatiuobenefcparatf,<&:c.facilecxpeIIcnt cum
Dfgo iuuamcnto notabilid: finenocumento. igit 8Cc, Pri- duplcx. mo nota.utprima
primi.doc.6.f dc uirtutibus.<ap.5» V^uice, cpIligit.Duplcxcft digcftio.f.iniuuatiuo
fiiic in matc jria iuuatiua,& i u nocitiuo fi uc in matcria nocitiua,Pi
geftroiniuuaciuo cftpr^paratiomaterici iuuatiugjUt landcm membra nri corporis
nutriat,quia.f.cisaffifc- !:ur,6i:infubftantiacorponscducrtatur. ud pparatio
xnatericinutrimcntalisqua fit uirtuti couenicns &pro por tionata matcria ad
operacioncs natur g dcl» tc cxcr- ccndas.Excmplu primi.digefiio
fanguinjs<5i: humidita tum fecundarudclacntiii etia
nutrirc^quia.f.iuuatiua*' tiim digeftio cft prgparatio,ita ut tandem c6
ucrtatur, Exemplii fecundi digeflaofanguinisin fpcrmaprolifi*" cum
couertcndi cft digcftio in iuuatiuo,<5^ eft praepara tio dcc.fcd digeftio
qua cxfanguincgcncratur fpiis ui- tialis, cx uitali naturalis 8c al^is , 8c
fortc digcftio fan- guinis utin laccouertatur, non cft prseparatio utfacile . _
^ nutriat>fanguts.n.per coucrfionem eius in lac cdtinuc Digo i plusclogatur
apotentianutricndijUtpatet.Digcftio uc fiocitio ro in nocitiuo eft
duplex>ficutduplex eft nociriuii* qtf duplex. remiiTo gradu. 3c peccato
gfectc corrigibili a coucni- Npciti- enti difpofitione rcmotum.dc illa
eftprgparatio cius uc ufipec- fiatbcnignu,ctc quoddacftintcnfo
maHgnitatispcccas cans du gradu,6(:huiusdigefi:iocftpraeparatio eius,utamcm-
pft!'. bris ct uirtutcfacihter cxpcliatur. Ad propofitii dum di citur
digcfta,intelligit digcfta digeftione in nocit£uo,q ^,
cftprasparatfociusadexpulfione, Adduntautealiqui Digois non , ui in q^titate
pcccant. C^uod cgo puto cxpedicns ^radus non elTc. Sccudo nota,repcriri in
materia triplice gra- jnjpfr, dum digeftio nis.primus cft occukus. alter eft
mam^^ ftusjlicet non copletus altcr uero |>fe<ft us. Ad propofi mm
loquitur dc digcfta in tertiogradu,quia.f . gfcdc,' ^ non aute occuIte,nec
digcftionefecundi gradus,quaecft rAcdic^ corrcfpondensaugment> . Tcrtio nota
Mcdicari fu-- W4' » mitur 4^^. Primo commiunitcr^^ro quolibct opcrari* medicf
inquantu huius circacorpus humanu , fiuc t^e li^erari fit curarc,fiuc
cofcruare.Sceundo fumiturmi-^- nus ample,& dicitur folum dc opcrari quod
eft curarc* Tcrtf o modo adh uc eapitur min us amplc , pro cuacua- r€,(^uarto
capiturminusaraplc, procuacuarecu mc- .didna cuacuantc cxolucndo^quia.f.cum
mcdiotna a^ fnafpccifica dcterminarii humore eligendo euacuaiitc, & hoc
ulrimo modo fumi tur hic,ut fi t fenfusjf^ conuc- tiit mcdicari digcfta.i .cu
mcdicina clccftiua cuacuarc.cc ficfumiturinpropofito. Sccundaconclufio. Mcdicus
non dcbct cuacuare matcrias crudas.Probat fic.matc- riac crudae
funtineptaecuacuationf,<S: funtmat€j:icbu& luuatiuisutilibus
pcrmixtc.fgitur &c.patctcoicqucn- tia,<Si;aiTumptiiftatimdcclarabft.
Primo nota,hanc Jittera dupliee haberc fcnfum.Primus cft affirmatiuus tit
ly,non,cadat fu^ ly cruda,<S: cft fcnfus. medicus dc bctmouercfdeft
cuacuarcno crudar.4. matcriasno cru dasjfcd fuf^Icfolum digcftas,Sccundas
fcnfus cftjut lit, tcra fit nc|:atiua,<Si: fub fcnfu pofita cft
cofcqucntia.Ec hunc crcdofuiiTc Hip.intelFm.Pcr hoc.n.cuprimaco- Crud"
^^*^®"^ f nnuitfoiii digcftas matcrias cfie cuacuandas, j „ ^ Sccundo
nota.Duplicf tcr dfcit aliqufd crudii. Prwxio »i*PfJf ? ^a ^aiin
utedigcftujficut phlcgma naturalcdidmusfo f ^^udil.Sccundod^t crudii,
^aarcssgrappacacu)]:^ ia tQknUutztmturzUtxx operai^mmita , 8cG.c fumic m
propofito.fic^n.tam chofam non naturalejq^phkg^ ma nd naturalc noiam us
crudu,ct fic fumic hic. Sic.n. ois difpofitio rcpertain humorcnocitiuo,quarcddf
c hu mor ineptus 8c f nobedicnscxpulfioni , uocat crixcktas.. tafr igir
crudamatcria^non liccr maucre.f .euacuarc. Ter tio nota j^ij^ medicina iaxacf
ua eft triplcx .f. lcniciua Medicf lubricatiua^cteleclriua.hicmaximcintelfrdeelccciua.
na laxa Tertiacoclufio.Inprincipijsmorbo^nondebctme- ciua eifc dicus cuacuarc.
Probat fic. no dcbet medicus cuacuarc trip&, matcria cruda uclno
digcfta,fedin priudp^eft matc- ria crudauel no digefta.fgit,patet cofequeutia,
<&:affii. ptumfifrjUtfupra. Primonota.PrincipiutripFr fuoii
tur,utprimocap.dccnfi.(S:fuprac6mcnto iz.in^- p&Cifo fumit principiu pro
uno dc quatuor rgibus mor bi, Sccundo notahuiufmodi tpa>utalias diccu eft,co
tra fc inuice dupfr diitingui . In ^pofito g prf ndj»ii in ^ telhgitprincipiii
di&inctu cotraalia tga,pencsmatcri cidigdncm. Exquopatctnooportcre apho,
ucrtficarf dcmorbis amatcriadigefiainchoantibus utpatet, qua.
ft:atimcftcuacuandii. Tcrtionota,hoccife ueriiregii, larf tcr <^rado,coad:c
ucro,no repugnat. Q^uarta co clufio.Matcrfacxiftcntcfuriofa,<S:fi non
dige&a, fit,tp; jfamdebct medicusaprindpio euacuarc.Probar fic.hu fufmodi
materiaa principio euacuata , cuitat icmg ud. m multu mort^ gi cuium,nd
cuacuata ucro materia ia currit aegrotas mor tt s piculu .crgo ^S^c.patcc
cofequcn tia^Scafiumptiidedarabic. Primonota. Permatcrta Furfofa
furiofamintclligeredclscmusmateriain unomebroud matcr^ loco corporis no
cjefccnte ,fed de loco^d locii mobilcm, quid» ^grotante tafrinfeftante,utfn
codc locone poiTitg no tabilc tps gctari.C^uodpot cotingcre. Aut mcrito qua
htaris mani£eftg,ficuc in matcria chofica cafai^: ualdc
iubtih',pungentcmebra.AutmericoqualicacisoccuIc9 uc in matcria ucnenofa
condngit, ficut Ji f urorc aut ira ^motus non po t in code i i tu ftare £cd
nunc h uc ccndic B unc ill uc,quf rcndo paruipefioni s uel f niuri g ultione,
ka fgrotanshui ufmodi matcri amdcftarus in code ficu
getarfn6pot,fedutquidado<fcorfnmctro.f.m3grNf Nicola colausdc rido dc Padua
in fuapronofticametrica didt, us dc ri Adpcdcsle6arccurrit&indcrcucrat.
(^uinta^S: ul^ do,. tima codufio.Secundum pfm materi a nan cft furiofa. Probat
fecundu pfm non r epcric matcrta fic cxcrcmafr cafaacuta.crgojSb:
patctcofcqucnala,<SCaiTumptii do- cctcxpcrimcnrii. Sifis fcntcntiahuichabet
quartaprt mi.cap .f.qualf tcr ctqfi cuacuarc oportct.ct prima quar tf .cap .dc
curaputrida^ 8c in libcllo dc tgibus morbi. a Gaf iatisadparmdpiii.ctprimodc
criii.cap .p.ad fine A ufce , fecundupartc aphor.<SCqnarto r^;tminis
acuto^-tcx. Gafr
c6mcnti.42. , Dubitabic utrii al^a in augmcnto ucl dcdinationcliceat
cuacuarione facerc. E t uidcc c^ fi c, ^a fi in prindjMo fit cuacuand£i,cum
cuacuati o facTia in prindpio iiccoaaiappccr macertaclTc cruda, <S: in aug
mcnroeftminuscru£^,€uacuaaofacca i augmeto enc minuscoad:at^feccafnprindpioUgitur<^c.
Reijson- dctur Bcgando,conf«quentiam , 8c hoc ucpl urim um »
Poteftta«iCtt<s>ntingcrc<j>ncceiTfcas cuacuationis m- iixrgat in
augmcnto , 8Cnon in prindpio , ut fi in aug- snentc fi!at matcria furiofa , aut
ii fiat quanritas matc« rieiqu^ moucturcxul^ransin augmanto,quactamcii
Honeratcxuberansin prindpio. £xquibusinfero,<j^ h^cconfo^uencianon uadet.
Euacuatioprindpg utplu rimum magfs eftcoa<ftaqp faifta in augmcnto.igi tur
in augmcntoj^usdcl^ficrf coa^fca fiuc non rcgularis euacuacio. I^iliter non
fcquitur cuacuatio facca it^ prindpK> princ^^cftmagiscoactacg infincprindp^
igiturfrcqucnriuscft cuacuanduin udmagistn fine prindp^^tnpTfnc^o. Q^uodautcmfn
dcclinationc 4cbcatfieri ^uacua^ ^sconftac» Jaco.s.Apho, B i^ ' Digitized by Google
P A R T I. Aphorifmus»- - 25* Qii2Begemntiir,non malrimdinem confidera' re
oportet/ed quomodo egeruntur.Et G. qualia pportet purgari purgentur^Si: cofer t
, dC bene fe. runtEtubi oportet ufquead defedionem duce. re,a^ hoc fecerejfi
fufticiat asgrotans. T^^c» Deiecfaones non copia cftimandg fant,fed eo quod ta
- - Ih deiiciuntur qualia deijci oportec , Sci^cile gger terc.. Acc5 uhi
adammgdefecttonem ufque ducendumeftjtta agendum .modo seger durare poifit. Leo
Deiccliones non multicudine funt eftimand^.fed ii ta- * lia dencianturqualia co
ueniunt et ggri factle tolerant, Atque ubi ufque ad animi defectionem expedic
duccrc faciendum.Si gger poific tolerare, Expofitio lacobi. Htc aphor.
habetquatuor concluiipnes. Secunda ihi (Sed quomodo.)Tertia ibi ( Et ubi oportet.)
Q_uarta ibi( Et hoc facerc. ) i-^rima conduiio. Medicus recte^ii-
gnificandofuper debita euacuacione, non dcbct c6 iide rarequancitatc eorum qug
euacuantur.i^multitudme, ucdicatcuacuacione debicaquiamultaiit. Probatur.
ftance mulcicudine eorum quas cuacuacur, ftac euacu a «o djminuca,6;i fimihcer
fuperftua,(S(:ilancepauci£catc iimiiicer igicur dic.pacetcofcquentia, 3c
aiTumptii fa- Eo-o du tis patct. Primo nota.Egeftio dupFr fumicur,hicaute pfr '
pro cuacuatione. Secundj nota. Pcr quantitate in ,p- Q uati poiito non foium
i.nteiiigere debemusmultitudme, fcd t^du- cttam Dauciiace : Tercio noca,
Q^uantitas eorum qu^ pfr. euacukturpotcftdicimulta&ipaucadupFr-Pnmoab-
foluce . Secundo refpectiue , ad iilud quod euacuari de- bet. Ad propolitum
debecincelhgi fecundo modo , quia non abfolucedebemusconiiderarc
{iilludquodcuacua tureftmulcumaucmodicii. Q^uarconoca.Multicudt nem
autpaucitatc non deberecdiideraripoilumusdu- pliciter inceiligere.primo
quiatotaliter abi)cianc a coii derationemedici. Secundo q^non cd fidcrentur
canqua - totalia,auc p fe fufficiencia iigna.^S^ fictnceUigtcur in. ^ -
poficos5<:c. Secundacociufio.OportetmedicriuoIcncc,
coucniencei-euacuationercognofccrcconiiderarequa- lia oporccc cuacuarc,&:
tolerancia. 3C cofcrcnciam eua Cuacionfsggrocantis.Probac coduiro
iic.oportetcoii- derarequibusexeuntibus eftcoauenien&euacuatio, SC Q
uah" quibus non .fed iam dicta funt hut ufmodi,.utratis patet
tashuotgitur<S;c, Primouota quahtashumonspeccactsei^ ris pec-
duplex.f.gencralis<&:^fpalis.PeripalemintcliigoquaU- catisdu cacem prima
uel fccunda,mantfefta uel occulca,qua hu plex. mDr reddtt malus,ut
caFitas,frigidicas,groi3rttics,ucne-. Nocibt nofitas.Per qualitateaute gencrale
, iaccBtgo omncat litas a^ difpofitione quahumor r.cdditurnoctuus>5;; ideo
dtcic nocibilitas. 3C notu cftq^ non quglibct calisi^uahcas cft prima u el
feciida , ima qpcicas eft hutuimodi- Ad ,p poii^. Eiionis tum cu dicit,^
oportcccofidcrarequalitaie,tnceiligeii bDnicas
aumeftdequalttaccfccundomofumpca..^ecado no« cft fex- ut fupra habttii cft .
fex funt codi tiones cx ^bus uoti n^. Cupla, caturbontcas
euacuattonis.f.qicitas,qua£ttas,cp&,lo.cua c6feretta,<5^ toleratta.ho^
tri oium regula eft coteren tta<5<:toleratia,utfattspatec.
Q^iioaacediiFcrc colera- re 8C coferre utfumcft fupra. Tercionoca q» pter ladt
<fta {igna,6^aUa figna funt.f.fonus, litis,mucatio ego-r BumXed ga oia
gcneralia func,ideo tacuicHip . Tertia coduiio.m cafu ubi oportec, euacuadus
e.$ger u% ad defecaone,uei fyncopim . Probat ric-tncafucxtalicua cuattoneeuttac
mors,hcetaiiqualc ggrotatitnfcrat jio cumcncu&c.patet cofeque tta,
a^alTumptii patebtt in comcnto . Prtmo nota.ly ufq? potcft tcijext mciuli ue, ^
poteft tcneri exdaCiuc.dCuttoc^iiXoxmmodaxu ixtr taeftconduiiOjUtpatcbit.
Secundonota.Syncoptseft Synco- duplex/ciiicccrccupcrabilisd^irrccuperabilis.tn
pro- pts du- pofito eft fermo de rccuperabilijjcSi hoc debet tntcUi-.-plcx, gt
tn ultima parce aphor . Tertto nota. Ex diclis patcrc potcft <j) lila
euacuacto ufq^ ad fyncoptmnon eft regula rts iiuc electtua,fed eft irrcgularis
ucl coacta,hanc.n.clt gerenon poffumus iincmagno ggrotantis nocumenco,.
ucfacispacet, (Siideo tn cura reguiart no compecic, qua rc calis non iit
abfolute regularts Sc bona.paiec,quta fi- hi non compccunc oes conditioncs.
fuprapoiitse in apho. utpatectnceiligenti. Q^uarto nota c^ fyncopis poteft ^:
accidere m ulcis de caufis . hic aucem ell fcrmo de contta i gentcpropccr
folaeuacuacione , ucpacectn commen. Q^uarca conclufio Huiuihiodi euacuatio ufq;
ad fyn- coptm non debec fiert ntfi uir tus aegrotanttsf uerit uaidc: fortis.
facis patec. Nocaq>in corporibus debilibus 3C pauci fangutnisjhanc rion
tacim us , fed foium tn robu- ftis. 8C hocadhucraro , quia fecurior
eftreiteracio. Et . ._ iimilem fententiam quancum ad prima 8c fecundara co
^"^^" ' cluiionem ponic Autce. primaquarci. cap , quaado^<!^ ^^^*
_ qualicer. Q_uantum ad certtam SC quarcam conclulio--. Auicc .
nem.^^terapeucice. vSc^quarcoprtma. capiculo de cura fe.fang.Eccit
uciIis»<S;^amphacur,uc patet. Aphorifmus- 24. In acutis paffionibus raro,et
in principijs phar macfjs uti,6<: hoc prius bene dtjudicantes facere* In
aifeccibus acucis raro Sc incer intcia ucendum medi camenco euacuacorioeft ,
idq^ adhibico diltgentcr cxa- mmefaciendum eft.
InacucispaiTionibusraro,<SCin principijs tnedidnis Lco» purgatibus uci , Sc
hoccum prsemcditatione facicndu. Expoiittolacobi.
Htcaphor.duashabetconclufiones.Secundaibi(Ec^ . ■ hocprius. } Prima conclufio.
In acuds segritudinibus inprincipigsrarodebetmedicus utipharmacijs. Proba
cur,quianon debemus uci pharmaci)s in principi)sacu- carum jegricudinum
niiimacerta exiitencefurioia . fed-
raromaceriaeftfuriofa,igicur;S:c.pacecconfequencta, . 3C aifumpca fimilicer .
Primo nota. Per paiftones acu ^ ^^^^'^ tas in propofitotnceUigicfebres
gacucas,uc exponere ui-^^Ut'^^ decur C6me . licec poffec aphor .generahcer
ampliart ad S^* omnesxgricudines acutas,in qutbusmateriaenon dant ■, inducias
digerendi. Secundoiiota,q>gpharmaciasin i v^f^". ^ prppofito
debemus intelligerc medicinas cuacuantes eh n^acia gendojUteftcurbith. Tcrtionota.Huiufmodi
tuedict^St*^» n? funtmaxtme periculofxinpriiiCip.gs peraeutarum".^
Primo,quiaad exhibicione earumin principiofcquun turnocumentafupertustaccade
cuacuacipnc iuaceriei. antedigeftionemeius,Secudp,quiacumtalispharma-. Cta,de.fe>ic
caiida,d; morbus etiam fit calidus 3C ficcus.. igicurS^c- Q^aarconoja.Hqcmaxime
incclh^enduni^E^o^^it e.ij: dc euacuactone eradicaciua ," quia
deminoraciua nonpiicic . ^Siiubiumtn cafuexuberan.tic,m^teri3e, ucfupra. Ex,
quohabetisdirFcrenciaincer chronicasecacutas.In acut tss4J,quandQcg,copettt
cjjacuacjo eradicatiua. In chro;» ntcts aute-;i5, ,
iiecctn^utrifv^poijiccompecere.minorar: cioa:' ^ccuadaconclufio.Hanccuacuatione
quseiicia; principijs^c. debem usfacerepriusbencdgudicando,.
Probacuriic,quiaintalteuacuactone coueniencer fa- cta:fequttur magnum
iuuamentum.Ecexcali facca tn-. conuent^ncer^fequicur. magnum nocum ecum. igit
3C<^^t pat€tc6fequett.a,t.S:S.^iTumptum fatis ex dictis. Prim.Q
fibta..Qportettnedicuineuacuatione bene di^udicare;, Primo: vquia acctdentia
funt forttora in pcracutis q^ ia . , .. ^
ai^s.Et.adhucpluranQCumentafequipofruntexphar- • ?'
coaco.la;xrattuoiapxinctpioacu.ca^^aliaru. Secundo '* »oxa.Axitc^ appimimemus
lax^tiuain principio SCQ* debemus Digitized by Google m^ ^hc- I^€a, APHO; &bemu8l>etteiud(carc
licru maccFra ffcfuMoi^ ueliid', ^u^ llnon coprehcndfmu^furforamjnonclfi
aprincfpio «r24i^atittccuacuan<tu. bi ucro£uetic , ipfam aprina-
|>iocuacuare oporcet , <3cc, i^tmths fencencia huic cocalt J^ufec ponicup
ab Auicc . priina<}uarci cap;dccura putri4aru Caf. in gencrc.di: dccura
ccrcianac.d: a Gaf .in lib .dc q uacu ' or«ceporifausmoriM,«S:J
primodccnficapiendo^ficfibi rofimiliccr iu fermoncfno,x5^ fecundo regimtnis
acuco rumjcdmmcn,! l .&,i6.Concinencis.cap.dehisqu3c icquiicurfcbrcs.E: eft
uciiis,uc paccc.fic anjpliacur( up ^ii>a4omncsae§ri|;udincsperacutas,
AphpVifinus» 2,5. Siqualiaoportet purgaripurgentur ^SCcoa^
fert,&bencferut»Siuero contrariu importune» Siqualcpurgari opoTteti?aIc
purgacurjprodeft, Sc £a ' alefcrcur^iconcra>difficuIcer. Siqualia
oporcecpu^ri,purgencur3ConFerc>& faci- lefcrunt.Si concradifnculccr.
Expoficiolacobi. aic ulximus apbor. primx parcicul^ expoficus cfi: fu"
pcrius illoaphorifmo.Inpcrcurbacionibus ucntris^c.
Ecficfiaicurh^cprimaparciculaaphorifinorum. Inapiunt aphorifmi fecundae
particulaf • . Aphorifmus» l I Nquomorbofomnuslaborem prae ilaf,mortale.Si uero
fcmnus iuuerir, I nonmortale. jrpj^g^ In quQcunc^ morbofomnus laborcm
aflFcrCjlccalxs cfi:. - * Ac fi iu uac^kcalis non eft» Leo . In quo morbo
fomnuslaborcm f acic morcalc. Si uero f uuac^non mortalc, £xpoficiolacobi. Ifte
aphorifmus duas habct conclufioncs. Sccunda ibi < Si ucro. ) Prima
conclufio. Somnus caufans nocume tum in morbocilmoreak fignu.Probatur, quia
figni- ficacuircutemfupcrari amorbofeu amatcriamorbi. Primonoca.In quo
morbo.cxponicCommcn . in quo tepwrc morbi^pcr te pus morbi maximc parcicularc
uel L/abor forcccciamuniuerfalcintclligcndo. Sccundonota.La tripfr
bor.i.nocumentum fumitur a mcAcis iquiuoce. Q ua doq^
promorbo.Q^uandoc^ pro caufa. 3c4c his omni- bus hic ucrificatur aphorifm us.
Tertio noca. Per labo rem intelligi dcbct nocumentii magnum pcrfcucras, ii cnim
circt labor paruus,aut non pcrfeucrans non opor- tcrcc , Q^uarco noca.Teporum
paroxifmi quseda funt in quibus mcrico difpoficionis ceporis fomnus eit apcus
noccrcsquodda eft quod apcus ciiiuuarc,d; quodda me dio modo.Exemplum pWmi^uc
principium . Excmpiii . . fccundijuc declinacio.fixcmplix cercij,uc ftatus&
aug Som m mentum. Ad propofitii, nocumcncii exfomno in dccU declma nacionc concingcns,cft
iiiudquodcfi; morcalc fignii, ut ttocexi uidcbic in qufftionc prima, no auce in
principio ucl in Itcntis alijs. ExquocollVcaufaucrificansaphor.ftancc.n.cx
uocu- fonj no nocumenco perfcucrancc magno in declinacionc nieta figjnficac
caiore cxfomnoincerius rcclufum noua pra- uam agicarc maceria,quaquianon
fuperac uircus caufa tur nocumcncii magnum 3c pfeucrans, quarcfuccun- bit
uircuSj^S: p confequcns dCc, Q_uinto noca.Non fo lum hocellc uerificabile in
dcdinarionc uni ucriali, fcd ctia pardculari, ut patcbicin qu^ftionc prima.
Secun- da condufio. luuamcncii concingens ex fomno in mor- bo non eft fignum
mortaie.Probat,quia non figwflcat uirtuce fupcrari a morbo ucl cau(aigic,pacec
cofcquca m^6c aiTumptu fiintlitcr* Prtmo nota* Aonrcm^ iom H I P P Q, 12 110 f
uu^tc debcm u$argucrcmorbun] cife falubrc* In
itmpiici.n.inceipolacamorcalipoccft hic ibmnus calss repcriri^6c tn B^aum no
crit ialutisdc fc,tamcn eft ap tus figniflcarelJonum.Exquopacctquarc dixic.Si
ue- ro iuueric non mortale.d: non dixic falubrc.pacec.n*co trarioi^ fignorum
cotraria cllc figmflcaca. Seriido no ta hasambas condufioncs uerificajbiles
ellemaximc m morbis materialibus,licec ccia( uc uidebi t in qugftionc
prima)poffinc ampliari ad rmaterialcs. Similjs fentcn- Auicew cia coliigit
feciidaquarci.cap .dc fignis fumpcisex fom no 6c uigilia. E teft ucilisin aclu
pronoftico.Ec ampiia- tur adomncs^gricudtiiesmaccriaies,licctectam ampiia ri
pofTec ad immateriaics. Aphoriimus, 2. - Vbi defipientiamfomnus fcdat^onum» Vbi
uero praeitit,malum» Vhi fomnus dclirium roIIic,bene cft. ^^^*
VbifomnusdcIiriumfedac,bonum. j^co. Expoficto lacobi. Prima
copdufio.iiemociodcfipiennacg fomnum cffc fignuni bonum & laudabile.
Proijat ficTalis remotio &c. fignificac uiccoria uir cucis cc calorisnacurale
fupr^ morbii.igittS^c.conft^ucncianotaj&aifumpcumpa- . ' tec.ltem
exprfccdcntiaphorifijioiuuamcncum fequcs cx ibmno cft fignum i^on um ,fed
r^ocio dcfipicntig g * fomnumefthuiufinodi.igitur&c. Exiftacondufio- !^ ne
fequicur fccundaj<j» defipicncia fequcn? fomnum eft ii gnum maium.
Probacur,quia in quo morlx> fomnus p itac iaborem,morcale Iccm calis
fignificac uircute fuc- cumbere marcri^ n^orbi , auc njorbo igiiuiSCc, Ec fi-
miiis fenccnria poniturab Aui.fccunda prmii fumma AufCe.- prima.cap . I i
.quodeft de his qu^ ^pucniunc cx fomno Somnl SC uigilia.Ec cfc utihsad accum
practicum,uifo.n.<^f6 noccc^ nus iik nocetjiuuatccaddjrigcnduminppus.Eccciam
pracct ampliat 6Cc, Primo noca . Didc ubiA,in quo morIx>,, cus ca- uel
in quo cemporc. Sccundo nocaln cercbrofunc tres non. ucncriculi,abinuiceni
fcnfibilitcr difiincci , in quorum Ccre—
quolibecpfidcuroperaao^pria.f.Inprimofcnfusco- bri uca
munis.Inmedioopcraciocogicatius. Inpoftremo mc- triculi, moraaug.Ec cx
nocumcncoconcing.eteinquolibccifto rum,poceftconcingcr€lgfioin operaaone^pria.
In ca gicaciua crgo criplc^t conringic Igfio , quia uel operaao. aufcrt.d: fic
uocacuramenria.i.finemcce. uel corrum picur,d: ficdidcuralicnacioucl
j>mixcioracionis,ud di minuicur,<S: Rc didcur ftolidiW,uel defipiencia,
Sc fic fiimicurhic. Etcunccaufaucnficansaphor.poccftcirc Cogica ifta,aa fi
fomnusfcdat SCc. fignum eft,^ uircus <5fe: ca- uua l£- lor eft forcis ,
d:pocen5in rcnjoucndo cam aquacat>at ^i cri- nocumcncum in medio
ucncriculoccrebri..Siauce econ pjidcer trario,forccfignum uii
tucemdiicaloremnacurale agt-:
tarcmaceria,quanonpQiTecfuperarc,<S:^confequens ~ malum > fi cifec cum
circunftanc^dictis in prf ccdcnti- " bus.
Tcrtionota.Liccthocmaximefituc^,perdcfi- I>cfipr pientiaintdligcndo
nocumcncum iam dictum , tiicaa ecia qd pcr dcfipicnci a pofium us inceiligere
omne nocume cum adueniensprf dicris uircuabus.Eciican^pliatur aphor. non fol um
ad nocumcncum medi) uentnculi , fcd eci am alior um . Ift:e aphoriim us potcft
eifc cam^ pars prgce- denc^aphor.&ficuc corrolariiicius. Velalitcr,<^
hicfic tamq^antccedcnspraeccdcncis,<S^ponitparricularcpro
uniucrfalijucmoscftrhecoricorum condudcrc uniue^ (alia5perparticularia<S:c.
_ Aphorifinus. 3. Sonus dC uigilf a,u£raq^ mo m2^'s facfbomate»
Spnusautuigtltafialccrucrumoducxccireritjmalce» Thc»
Sonusaft3^uigiIta,fiaIccrutrunK)ducxccircrttmalu» Lco, Iaco.s.Apho» UI)
Digitized by Google paRti.- . Expoiitto lacobL . . -- i. ; ^ .' L
Primacooclufioaptjpr. eft .cpjlCQmnimq^wgHt^es. ccdcnsquatitataa 4€termmatanxo
citmaliiin. Probac ficutra<»alo^eilm^lunipcruiamfigo<,a<;caufaeigi
ti?-,conrSucMta nota,a;airumpta ^b^tur , quta fom nusmmiuslongtori tcmpore ^
dcb«;t rctmetjalore la interioribus. vnde impediunr operationesmebro]^ex tcno^,
fiFr calor tnterius logiori temporc ^ debct un< tusdcficicntcnutrimento
digcftibili ueldigerendo m- miumrefoluithumidum naturalc mcmbroiji intcrto^^s»
iifr pcr calorem in fomno diutms q? oportet reuocatuo? interius,
prohibetomniumfupcrfluttatum eu?.cuatio, hoccft malum.idco 3cc. CLuodctiam
uigiita fitcaul^ mala,patet,quiauigiliammiacft caufa nimixrefolu- tionis , dC
defeccus caloris naturalis , ut patet. ideo^c • O uodautem utrunqs ifto^ fit
fignu malii,patet, quia fo^nusnimius figniScatfrigiditaccm cercbn ntmiam
autmateriam frigidamopprimente,ntmia uigiUa ucro figmficat ficciiatcm cerebrt
nimia, auc n^atcrian^ cho- lcricam nimiam cuaporatcm, ucl attinge temquodcun
quc mcmbru.idco^Sic. SiFis fenteriahabctur ab Aui. Tcrtio cafiicn I , cap.dc
fubet. Etcft utii^ifte aphor. f n aAu praclico 8C ^noftico -Et ampliatur t^ ad
corpo- . ^ rafanaqpaegra($ctfamncutra. Primonota.Pcrfom ^"*^ ^ num
pofTumus intclligerc 8c tignificare qn derclinquit ^°^?* bonum efFcdum,fupcr
bonam dtfpolitionem corpons. fitmi) Pj.,„,o cx tempore.Sccundo ex qualitatc,
quia.f.cx pro P'^^^"' fundiMtc<S:lcuitatc.Tcrdoexeflfecrcu,quia.f.
luuame ^"^*^. tOiSinocumetofcqucntc quarto.cxquantitate cius.f. ^pnoltt
i^gicudjne ctbrcuitate.Et ultimomQ iigntftcamus htc, cus ca^ jjecundo nota.
Somnus quando<5 fit ^ caufa corpora- **°**'. ., Ii,quando£^abcxtrinfecaiiueprin^itiua.lnpropouto
^2"*-^* autcm, fermo cftde fomno caufato a ca^fa corporaltj Y^"'
Seddubitarctaliquis,quarcnodocuit figniiicareper^ P^*^* titatem diminutam
fomni,ficut per cxtenfioncm , dc i% militer uigilif.
Rcfpodccur,c^hocbensfecitH.ip.quia - - cx qpritatc nimia uigiliac SC fomni,
fignificat eria quati tas fomni 6C uigiliae diminuta^ucl dato uno contrario^
datur intclhgi rcliquum dicit utrac^,quiaquocunq^ da -
to,fifupcrfluat,malumcft,<5^ftattamcn crcfcere utrii quc ultra debitam
mefuram. Hic caduntquaeda dubia drca httcram. Primum dubium. Videtur «^fomnus
SC uigilisc non fint malae pcr uiam figni , nec caufe. Pri ino non per uiam
fignt, quia non funt qualitas mutata, ncc cxicnsmutatum utpacct. n£c aclto Igfa
, quia tunc eircnt opcrationcs, 6c per confequcns cftcnt r es natura
lcsjconfcqucns ffm,quia funt res no iiaturaies .ut colf r tcrtio tcchni.aj
fccunda fen primi cafi . pluries. Nec per ^ P
uiamcaufsc^quiaomniscaufamorbicftrcspr^tcrnatu ^*r- ram.fed fomnus «Si:
uigiliafuntres non naturales. tdeo Auice, ^-^
Sccundumdubium.Q^uidfitdetcrtusanuigiha ^. conuenicntcm mefuram cxccdes, an
fomnus cgteris pa ^"^'^r ribus. Videtur.n.q^fomnus.Primoquiaeftdtfpofitio
^^ minuscoucnicn^corpori utcolFr primo caii.fen.Sccun nucxcc
^^^Qf.ff^^c,t€nio.Cdc fignis conaplexionum. Itcm der mo
ijjj^jnjbyg^na^uradatueftlongioretemporcuigilarc. ."\ f^ igitur naturalior
difpofitio eft uigilia cg fomnus,ut di-
"JSt"a-ccturprimocthi.NildiflFcrtf|Iixamtfcrismfifecudum "^.•J*
dimidium uitae.Etin mctro.Stult^quidcft f6nus,geli- '^" * dae nifi morris
imago. Item ex fono nimio pcruenit ur ad aegritudincs fubito pcrnccantes , cx
uigilia uero a^ pau latim rcrolueies. Itenj fomnus ordinat tn uigiliam.no
«niindormimusnifi utcofortentur <S:forttficetur fpi- ritus, promelius
cxcrcendisoperarionibus uigiliae, fed ^ptcr quod unuquod<^ talc , Sc
iUudmagis.igitur. Ite fomnus fuperfluusinf rigidat 8c humcccat , uigilia au-
tcmcaIefacit,<S:cxiccat.feddeterjordifpofitio e infrigi
dario<S^humectario,q^ calefactio 8C exiccatio,<git ctc . Jcc t&fbmQo
homo.eft mediusinter uiuos 8c mortuos. ltmiCofm^:iti cSmM
fon^.<5^<ife5«.QLsW^<#?fe?
bctfomnoplusqu5opp.r?ct,jid??jatureiuswn3>^ cius organa, Scd <j>
uigihae fmt dci;crioresprob^.t. PxKr moquiainfpfi9fitcxpafiocalori5,jai^4«bilita!:fQ.uij:t«^
as,<S:dlftracriofpiritusadigcftion?,quarcnon «ta^ .. ncdigcritur in
uigiIia,%tinfeiii.no..J>edtafoo;»no tit - ^ -
unio*caIoris,«S:ciusfortifotio#5 r^ft^uratio^ fpirir ^*" tuu
muItiplicatio,ii?agis ctiaos pffrficitftr dig^feigtj; dC^,
conf?quetiauideturtcnerc,quiaunio.*SC.m«wipU ^ario ?ftm?hor
cxpanfion?diJpaucificationc^.rcXo>i| tionc.cS: coITr aftumpju pj:im.a
icrii^.c. de fam.ltcrn t» fQn^olafritudincsremouetitur d: dolorcs , u; fccunda
prioji. cap. dc his quae piroucniunt cx fomno 3c ui- gilia.lairitudincsomncsrcmouctfoninu?>
ra uigtUa.uc TO,fitoppofitum.Iteni,quia uijfilia uidctur fccundum naturan^
laboriofam , fomnus dulas<S^ placidus , ""J^Qufdi- Qmdius
metamorphofeos primo.Homnus quiesplaci^if ^ fima rcrum. Et
Virgiliusfexto^eidos.-Tunom^-c.Jii, VtrgiU frct.i*m<s^romnoc&
grauata^.cu.0ulcis<5j:;^h?-qu««s ^^ ^^ placfdaq^ fimilhmamorti.Ixem Coin.dc
fomnft^uigi ^^^r^ lia.qui d/xttq> fomnus.eft Qoitxm^tio uirtutum 8C con-
foftatio^uigihaautem eftdebilita^ca]^. EtCubragit^ quicun^dederitfcfomnoplusqBoportct,
hcbctabiint fenfusd^ uirtutes.fcd ex uigtlia plusqg oportet.^.fcnfiis 8C inftr
umenta corrupunt,certum eft autcm q» corrum pi fenfus 8c inftr a deterius cft ^
fenfus 8c uirtutcs hc- bctari.igitur 8Cc. Q^uod fint gqualitcr malipa^c^ ^3.
equaliterponunturremoueriadebito tcmpcramento. y{g{ii^ Tcrrium dubium. Videtur
<3.uigilis fupcrfluitasno f^ fl^i^ folum ex cafttate ^ucniat . Primp
proiicmt.n;Ctiam ?x ^^^ ^^^ humidttate nitrofa,utinfen^'bus, uttcr^iio
prima.ca.de ^^^^^^^ fara.ltem exforti cogitationc, ficwt in uehcmenter ca- p^^^^,^
p?isamoreuenerco,utpriniatcrtg.trac.4.ca.dc hyhf> ^^^ chi. It?m ^ucnit ex
potu uini , quod tii eft cali^um <S? " humidum , ut col|V fecundb
intcrio^^ultimo ^p,d?.illo qui dimiferat feruun?,qui bibit uiniun
potenriffi«num, 8C mortus eft ex uigilia. Q_ uartum dubium .Si ad fom num tam
naturalem qp noiiaturalcm concurrit oppifo fupert us dicta,quoniodo cxcitari
potcs a fomno,qui^ ta andis, autnon^ audis , tuncnon dormis. JS.non audis,
quomodo ^rgocxcitaris, Q^uinto4ubitatur.Q.upmq doaufertur fenfustnfomno,rcmancnte
uoluntario.n?q tu, ut in dortni^nribus. cxcrccn?ibusop<jra uigilan^i^» Ad
prim um ifto^ dicitur q? huiufinodi fon?nus 5;: ui- • gilia funt acriolf
fa,quia.f.augmcntata uel diminuta in tra uel citra mcnfurani dcbita. Et cum
arguitur.q» non* quia eiTentopcrationes.Dicitur.q> fun? rc§ n^turales ui- ^e
in ^eruo techni. Vcldicitur non omnes opwtio' Q^p^ ncs cifc rcs naturalcs , fcd
folum illg quae non.funt a4 libituni uoluntatis menfurabilcs , ut digeft|o ,
attra- ctio nutriincnti-:<S^c.funt oj>crationes naturales, qu^ npn funt
augmentabiles uel diminmbiics ad libituni uolunfatis,quia faris poffct.dici
ftomachodigerasbc- nc , quan4o cft difcrafiarus multum >quia iUa cftopc
racio , qu^ fit finc cognicione , ut motuscotdts 8cc. ^^^^ ^^ Adfecundum dicitur
cgtetisparibusjfomnu exceden ^flme| tem n^enfura, deteriorenicire , 8c pciora
c^ufare nocu- f^^^^j^ menta Etcum arguiturq)n6,qar?ftauratcorpus&:cj
^q^^^I^ totum oppoiuu facit , cum eft fuperfluu§. Ad fecii^u ^-^ dicitur a?r
<^ in fomno naturali fit unio. «S^confortatiq ^^^ ' caloris , fedfomnus
cxcedcnsmenfura, ncduni q» uni^? ^ calorcm, 8C ipfun^ multiplicet, fed etiam
refoluit , ideo fomnus fug uacuifatem nocet , 8c confumit huniidum
membro]5s,.pptcr fortem applicatione ad humtdum,(SiL f umicapittofi retinent,d^
prohibetur corum refolutio, 8C fit catarrigcneratio, naturalis fomnus benc
confor- f atjfed fupcrfluusnon,<5<: uigiliamoderata cft iuuatior
fomno,quia fomnus £t cauia cius uigiIiae,homo. n . dor inic ut ualcat
utgtlare.fedtamcn caetcrisparibus dcccri-r uscft Digitized by Google am
cxcedeQtapm inciiruram ^ AJi aHud cum cl^'t:ur q^in fomnaiiea^ouczwtr
doIores.O; ct^cf^ando conCequ»!^ t(am,undeltceciiv£>mno non
perap^ax;doIor,aut mQi tta5&inu«gtlia.fic^on ^pterho^fpqiiiturjq^
uigtl£ait6 deteriof-^uia hoc«^ex.eo£|» utrcucesfenficiaac ligacae T- «» '
fojacqucmadmodu in ixrfiana» maior percipir trtlittta aut dolpr li £c cum^;:^re
capitis gratia. e:^empli ^ c^ in. apoplexia^^JDcertiana e&
detenor^tctq>argumentil xion ualet.Dclaifitudine autcm><p^ remouecur
infom; 3iOrd;c.pacec£s:xnfioneadpnma. J^daliudcgm di(i tutjCj^
uigilia^ei(Uaboriora,fi>mnus placidusujicitt^ro'. nus non
cxidtrpoiiciomagis-ddeAabilis q^ uigilia, Sc p. icrtim Aiper iluus, uc patet de
illis qui cum iupcr £ ue dor iniuntjiiunq^diciila bene fchaljcnj^Jmmo remanct
hf 'l>etes,4K^uaiS.&upidi,quod no4icdditcx.fuper£ua ui gilia.
A^aucftoritate Auer.dicipuryq^Jicetfomnus fif con£ortatio uirtutu d^c.camen cum
ilio^ctia coniungit rctentto fupcr£uitatum,adqua fequicur,uirtutum ag'. grauaiio^forteipfc
etiam intcllcxit.f.dcibmno j;cmpc)rg. to &;modcratc f a^, quo camen
quantuncun^ modc'^. rato,meHor ^iuuantior e£t uigiiia,cum in uigiliaordi^
netur^- Adaliud quod fubiungit Comcn, qutaper ibto. num bebetantur
<S^.dicitur^noii folu hcbctantur fcQ fuspcF foninu
fuper£uum,f4^ctiacorrumpuii^? pcr ui Auice. ^^uff<3ca«onis.
.Adtertiudia>ur,q^n€lfolumcx cali * ditate iit uigilia fuper£ua , utdicfcum
cftin littcra. N% aliquado £tex humiditate nitrofa,utin fcmbus.prima'
i;crtf)can.tamenilla cil: potilTimafntcr alias caufas, ^^ ranio abfoluuntur
aliae ab hac,ideo (^* vt plurunii cali ditas eft caufa a qua proucnit mgiliTi
c^cedens , ideo fa- dt mentione de ipfa.ecia a fortibus accidcntibus anim^ '' '
utdenofi:cputan4odemargarit3,iitdifgrcgatio fpiri- tuum.Itcm dolojreft^ufa
utgiliai,quiadtfgrcgatfpus, ideodeopi^l?itmatcria£pmni* Ad quartudicitur , ill|
uia non ^c oppiiata circ,quin uadanc fpus 3Cc, Vd dici tur adquartii,q>licec
fitfaitaoppiiacio iiiac g qua craij fcuntfpiisaiaIcs,fact:o tamcn forti motuin
organo fcn- fusfitmotusfpiritusalalisadlocum ubi Ccnfaciofit, uf: ££ortiter
clamcsadaure fortisdormicntis nonfurdi, ip £e cxdtabttur,quia fpirit us
moucntur ad locum , ubi fi^. fnotusiIlc.,<&:fitdifgr^tiofpiritus
alocoillo ubicr^c aggregatus. uideturcrgoefrcinfomno fcnfus ligatus» non q»
o]bic<5:.iJini forteimprimens non fcntiatur , fcd <j
obicAisdebiteoccurrcntibuSjdormicnsnQ feotict tucV Scnfu
A<^uItimumdicitur,^ablatofcnfu,meritoquacipatfU dcfici- fpiritus, aufcrtur
ctiamotus tnftf is fuisp?r eudem ner jcntc ;p uum delatis., quia oportct
motiuum ffHntum clTc ma*. ptcr iorisq^ttaas^fenfitiuuin,&q>folum^ptcr
paucita- paucita tcm fpirituum dcficijenwbus fenfibus >d<:Sdtfenfus5c tem
fpi motus^* Vbi autem proptcr diftemp^ra^am in compfo- rituu »c fpiritus,hoc
uon oportct.requiritur. Ji jnaior tempg dcficit rics ad fcnfum q^ admorii *
fiat n.tcmf>cramcntum xc- fcnfus mancre pro motu 8c non pro fcnfu ,
quiaoportet ipfunjt ^ sao-r ^fTe magts depuratuna uaporibus ad fenttendu c$ ad
mo cus» ucndum.idco (5^'.ueldid^ur ^iiU npn peticctc dormi«- ttnt,qui cxerccnt
opcrauf giiancium, Aphorifmus. 4. Non plienietido , noa ixxdigmti^, , ncqac
aiiu4 quodqinqac magts namra fiicrit: nihil bonum^ fj-,, Non f^cietas^non
fames,iioQ ^liiid quicqp bonum eft. nacuram excedit. |beo> NQnfatietas,nonFames,nequeaIiudquicquambonu
eftquodmoduin nacur^ excelTerit. Expoficio lacobi .
Ifteaphorifinusdua&habec cQndufiones.Sccunda ihi f Nc^aliud,)
]PrimacocluiiotPlcujpud9^indigqi4> tia^fiieHtts magtVmQdi? u^natura
^fuotmalsc Pro-s paj;yrijc.taplcnitudo.^indigctiaA:c.ducuntudaptar . .
fuQtducerccorpuscxtranaturalpndifpofitiQncm^igicT ,. -. <^.Cof€quenaa<S;:
afTuptumpatcntiqteli/gcua^.Pri^ in«gc
xiionota,<^indtgcotiafumiiurmultip&.Pr«mo.profar ^^ .*^^''- liK
oatijrali, utin ifla fccunda. M indigoiti3.non opctt I***^"'
t.ctlaborare.ap.ljo. l<J>$.ccundomod^ijinutufindigCtt '- - riapro
appeticucanino, ut in ilio.zi? .aphonTn?o*PQtus indi|:entiam foJuit.TcrjciQ
modofumitur prpinanttior . - ne, Sc fic fumiturin prpppfito, ut fitfcnfus,<^in3ya«io
auteuacuario fi;pcr0ues&c.cftmala. i%ccun^noM.. p, - Plenitudo cft duplcx.f
quo ad vafa, ^quo adu.irtut^, 1"^' q.uid fit utraquc , patet. Et
c(t^&ineuQ Aui PrimQ.^i* iecuda.dc fi^rnercpfoncm fignantibys. Etdcucraqu^
P^atcr ifta^i potcft cfTe ucrum.. Tcrtionotg.Taiaanifip qy^. plcnitudopoteft
dici magis modo, «S; in^gtenaturajUeL rationc qpritatis, ucl rarionc
qualitat^,uei lo^*, ucl ten>: poris, uel etiam fic cii al^s circuftant^
requifiris a4 CQ- ucnie%em repfonem uel cuacuatioccni.Et omnijtts his; inpdtscftfijrmoin
propofito, Q^uartonoja^ ampcr jiiamjigui,^ pcr uiaincaufac funt inamtio et
rcpfo ma. gis modo maiac. Primo pcr uiam figm*, pro qL;ato.fignai - - * ' funt
ddMlitatis4iirtuas e:ipulfiuac,quantuiQ adpienitu dinj3n,aut
op^'Fonis,autangufjiac incatuui9,aut <^f Jipatisdigcfi:iug,aut
fcnfirius.vS!: fjcdc ali)s tact^fc^oJJ.Amcc dapriini.doc.2 fumma. i . cap 1 7.
quod cftdc iii»qu?p^ ' ^ueniuntcx f uacuationc.(55i:,rcteaonc,<S;^.
Sccundp.^, uiam caufacjut fatis patct difcurrendo, pro quautx>f^c:ip.
oppiron.es,aut fpafmum,autfeb/eni,<S: pu^e^ne catt-J fando proljibitam
trafpirarioncm,<S:aliaquae uidentur iibi* fimiliccr diccndum cft de
inamrionc. Sccunda co du£o. NihiJ aliudnolrrocorporioccurrcnsmagismo-' do
uelnacura,cft bonum. ProI>acur fic , quiapcr quod l&etcalceuertiturautparatumeft
cuerricorpusa na- turaIidifpofirionc.igitur<Sic.patctconfcqufnria,dlaf
fumptun? facis patet intelligcnri. Primo nota. Rcs dc Natura xjuibuscircacorpus
humanumiiabc^co£derarcmedi' ics res cus,funttrcs.f.naturales,nonnaturaies,-praetcr
uatu- Efa in- ram. Naturales resfumfcpt<cm.f cFnta^humorcs, <^^redic5
pFones,mebra,uirtutcSrfpiritus/>pcrarioncs.quaeidco plcsfio-
dicunturnaturaksquiaeiTcntialitercocurruntadhu- ne h^i-^ mani corporis
integritatcm autpcrfc<ft:ionc,uelconrcr mana ef uattonem >uel
cu£todia>utpatec difcurredo.EIementa. CenriaFr cnim.ingrediunturin copFone
<S:integritatem Corpo-Copfo rishumani
eiTentialiter.CompIextoncsctt^,qu»irunt quo rcs difpofirio prf parans adformam
, d:funt*afoumctum'iia;ura virturis. Mcmbra ctiam cftimrialttcr cocurrpt in
-con^ j^. fritutioncHumoreucronon coairruntadintegritate /^ibra
corporisjfedfolum ad cofcruarioncmcius.^|pirituSg{i<j ^^
codcmmodoadcuflodiamjdi: uirtutcscttam nonco»- nacarar curruncadintcgritatem
corporis^fcdadcuftodiam^ Huores ^fcruarionemeius. RcsautcmnjMinatur3jesdicu»t
SpiiscS:: Ecs corporinoftro incuitabtlitcr occurre tes, ^a^f ncccf ^tytcs.
fariofcmpcrahquaucl aliqugipfa^ nobis occurrutq j^g jia-
debitcoccurretcsjfamtatcm cofcruant ud eSiciiic.In-' rurato debice uero
occurreces, ggricudincm , uelneucralttate.^gs^ faciunt «S^ift^ funt ^.f.acr
cibu&<&: potus,fomnusct iii- giIta,motus & quics,manirio 8c
rcpfo <S<: acddentiaanf mi, indiflfcrcnterfchabcntesadlgdedum ud iuuadum
ut fccunda primi.et terdo tcchni. l Cjq^ ^itur cx nccoT fQcatefbmnus occuric
dioitur naturalis aiiquando,quia natur^ cft coucnies,<&:qutaaltt3uando
occuric ctnQCcj: didtur i}on naturalis, ut fbmnus mcridianusinf^qucns dbuni
humidix , quia infequitur re no natip:alem. Ift^ res non naturalcs fun?
nccclTario occurretcsexfuppofi tione,fcdnon fimpfr.Etdicnncurqui^m nccc0ario ac
curretes ingqicralitate fua,qufa necefTario occurrtuip b^cibuSafcdtamcnin
parricularitateno,quianect&c: ^u^fiicttilario o£currit,iicc ifix acr^qui»
poJTumaliil Digitized by Google Resea- de df cit nacura lis3Cn natura Ifs. Res
pt' natura tripfr. Auice, The. Spota- iieusla 3por^d. Il^tu <lotr<- GaF,
P ARTl attraher iE,fc<}4icitur ad bonum rcnfum.Ea^quo patet,<$ cadcmres
iimul poteftdici res naturalis , Sc nonnatura hs adinteliedurn datum,utpacet de
acre , «nanitionc, replcxionc,&c. Acr dicitur naturalis,quia debcudo ui-
ucrc , non polfumus ftarc , quin inipiremus (S; rcfpirc- mus aercm,fed
quiaaliquandooccurrit tepore indebito uelcumqualitatelaedcntc,d£Citurnon
naturalis , utdu eft ualdefrigidus. Res ucro prf ter natura,d(cuntur res naturf
difconueniences,qus f.nonconucniuntcorpori f n naturaii fua dtfpofitione, Sc
iftg funt cres , ggritudo, caufa,<S: accidcns,quf qualiter abnuiccm
diftinguant, fatisaliasdiAiie. Ift^.n.respr^ter natura, faciutaddc ftrucfcione
intcgri tatis cuftodcg 6c confcruationis cor- poris humani,<S<: funt
decerminatg ad Igdendujiicut.n. necinanitio,nec repFo , ulcra modii corpori
occurrcns. cft boDu,itanccahqua alia r€snonnacuralis,utfacispa tct
intelligenci. Sccundo noca. Per hgc oia magis mo- do ucl natura
occurrctecorpori noftro.incelJigicincQn ucnientem occurfum , tam fecundu
qptitaccni aucla ^ diminuta.Similitcr qualicace,d: ficde alijs circunftan-
cijsiam dicfcia. Et limilitcr fenccntia huic totali coliige rcpotcftisdemcnteAui.l
.fecundadoc.2.cap. i^.fde hisquf proucniunt ex recentionc<&:
cuacuationc. <S^ fe cunda pWmi.doc.3 .cap .de fignis rcpFonem fignifi^can^
ttbus.Et cft utihs tam inacftu coferuatiuo, ^ prgferua tiuo,<5 etia curaciuo
.Et p cofcques ampliat adcorpo^ ra fana,sgra,e£ neucra d^gcneraliccr ad oes res
no nacu ralea,<5<: prgter narura,qug rmediacc corpori noftro oc-
Currct€SjiHu(^hiitalatitudxc^pri|fanitatis rcmoucf, AphonToius* 5, Labores
fpontanei narrant morbos. Ivaflrxtudincsfpontceuenicntes morbos pronuntiant.
Spon^aneg lalTitudincs morbos prgnunciant. £xpofitiolacobi. Conclufioap.ho. eft
hgc.L/abores fpotanci funt (ign^ pronoftica futuro^ morbor u . Probatur fic
laborca fpo tanei fignifiicatin corpore caufam productiua uel facti uam f
gritudinu.igitur,patet cofequencia cSiairumptu dcclarabitur.
Primonota.Licctmuiasmodis dtcatur aliquidfponaneu uel fponce ficri, hic camen p
fponta- ncoslabores intelligere debemus labojrcsiuic manifcfta caufa,qu£afinc
excrinfccacaufa^uenicnccs,ut fitfcn- fus,q>laborcs fpotanei.i.finc caufa
manifefta uel cxcri feca^ ucnicnces narranc 3cc, Ex quo patet ditFere tia in
tcrI.ab<3tcshos<5i:^uenicntes ab excrcitio uel facigacio
ncforti.Talcs.n.nopronofticantmorboSjfedhuiufmo- di fic. Sccundo noca ut colfr
cx comen . 5 .Per labores in prc)pofito no debemusintelligeremotiifortc, fcd
iaf iuudinem qug non eft aliud ^ adualis impotcutia uir tlxu^ modug ad moucndii
mcmbr um fimul cum aliqua li trifti fenfationc,ut fbitim declarabitur . Terno
nota Hiwailinodilairitudines acaufa.f.intrinfeca euenientcs utnotatCorncntator
in come.funt tres.f.uIcerofa,tc- tanofa,fiuce:?tefiua,d: apofa.Etper
lalticudine ulce- rofam non dcbcmus intelligcre illa cui aftbciantur ulcc
ra.fcddebcmusintelligcrciUainqua corpus eft impo- tcns dcbitc moueri,& cun?
hoc in mebris fuis Iiabet fcn iktionem talcmqualiscftillaquae in ujccre
percipitur, qiu^.f.percipit ia mcmbris mordicacione aucpuniftura quafi
ipinarii, aut aljquod tale. Ex quo pacecq^ calis ut plurimii cft a maccria
calida cholerica, uel falcem a ma- tcria cui pars cholerica e admixta.ldco bcnc
dixic GaF, q> hocfit a pcccato humorisin quali. Laftitu<3o aute cx
tcnfiuacftinpotcutia dcbicemoucndimebra&c. cum quadacxtenfionc
uclgrauitatcmebrorum abfq^ hoc<^ pcrdpiaturmordi'catio,fcdmcmbrapcrdpiunt
exteu' iionein tumpr e dc aggrauatfone quanda*£x quo patet tb huiuftaodi laiTf
tudoproucnic apeccatohumofutiiid quanto , hcet ibi non fit pcccatii qualis.
Laifitudo ucra apofa didtur illa i n qua corpus cft impotens 3cc,6ccik hocin
fuismebrishabctfcnlatione talcm qualisrcpcrit; inmcmbro
apofo,quia.f.cftibiquidafcnfus aggraua- auuscuminilammatiouc.lftaolafatis
cxprciic notac ^ ^ Aui.l.i.ca.dclairitudinecofequeutc excrcitium.JBx Auicc
quofacispaccthuiufinodilaiTitudine. caufari a pcccata quanci<S:quahshumorum.
Exquibusomnibuspacet ucrificatio apho.uamiiin corpore funtlaborcs&^laiTir:
-^rici tudinesfponcancg ,autiIIaIairitudocftulcerofaautex tudinis
tcnfiuaautapofa.fcdquglibeciftarumfignificatpeQcafuturj tum qualisaut quanti
auc utriufq; , qug oia funt figna. ,pnoftf pronoitica f uturg ggricudini&.igicur
etc.pacec cofeque cum iv tiactailumptiifimiliccr. EchocidefatisnocauicAui.
gauu» fccunda primi.ca.dc caufis motuu non naiuralium. <3C prima quarci.c.dc
rigor c. ubi dixic <j>matcria qu^ ad pu credinem mouetur,fi f uerit ualde
paucafacit lalTitudi-,, ncm. fiamplior, horripilacione , <3c adhucamplioj:
irsr. morem facit ct fcbrcm.ideo uidetqipatienslailicudin^ iam fic
fubncucralicacefcbris. Simile fenccntiamhuic.
apho.ponicAui.primotercia.doc.z.cap.dciafiiitudinc. . , confequence
excrciciu.di: doc.quincacap.de fuccurr.ea Aufce. do acade cibus ^nofiacatibus
raorbos f u c uroa. 3c q uar to pxima cap . dc fcrmonc uniuerfah fignor um
febrium putrcdinis.Et cft utilisin aclu pronoftico 3C prguifiuo»
Ampliaturadomniacorpora <S^c, AphonTmus. ^. Qiiicunque doieces aliquid
corporis plurima: doloremnoafentiunthis mens^grotat» C^uicunqucpartc corporfs
aliqua laborantcslabbrcm' Th«. ipfum magna ex parte non fenaunt,his mens f
grotac. ^ Q_uicunque doleteslpartc aliquacorporisomnino do. Leo» loremnon fendunc,hismens
fgrocat. Expoiicio lacobi. Conclufio apho.cftifta. Omnibus. corporibus mcns;
^grocatsin quibusalicui raembro dolorisplurimi.caufa, eit prgfcnsjd: camcnipfi
non fenauntilla doloris cam ► Probatur llc in omnibus tahbusoperatio mcntis.f.
uir^. tus cognofcitiua 3C debens dc fenfibfiiierciudidiun dt fenfibiliter
Igfa.igitur <S:c.patet c6 fequcntia. <Sc:airum, ptum fatis manif cftii
cft. Primo nota.Dolor fumitur. Dolor muItipIidter.Primomo<3oprotrtfti
fenfattone. ^Ss: fic, ,p triil: dolorelta<fliofiueoperatiofenfus extcrioris.
Secundo sefatia modo large 3C impropric ^ caufaobiectiuadoloris quo . ne .ec j
mododicimus<3olorcmaiique calidii alique frigidum, ca doi, &:c.f
,camdolorisficutinc<5me.dicitur<5)doloresquos rum*
pairuscftcraton.qmdafueruntcalidiquidafrigidi do*. iorcs.f ca^ doloris.
Adpropofitiiutrocpmodo uerifi- catur apho. Primo.n.modo fumedo dolore fenfus
eft q^^ qtticun»$funtdolentes.i.habentesdolorofam fiuc tri- ftem
fenfationeminorganofenfuiicxteriorum, ScCup. plc per interiorcs fenfus hunc
dolorem non indicanc, his mens f grocac.Et ad iftum incellccuinon cxponic Com.
men.Secudus fcnfus cft quicunq^ dolences.f.caufam.<io lorisillaciu a 3Cc. Et
ad iftui?! fenfum exponic Comen, fnc6mcn.d:c.
Sccun<3onota.PermcnceminpropQii- to,iicnotatC6mcn inc6men.intelligcrepoiifumusta
Mens £enfum qp intcllccfcii et tam fenfum intcriore qp cj^terio. q"i*i_
rcm.ampliatur igiturlymensadomnem uirtuce cogno ^uplid fciciuam,fiucficfntcrfor
fiueexterior. Tertio nota. .« ' Perlyaliquid corporis dcbct fntdligi aliqua
corporis pars.f.fcnfitiuaiqiuanon oporccc c;^ fi ca ufa doloris illa- tiua
ciTctparti corporisnon fenficiuf prgfcns. 3c np fcn tirccur<j» in illo cafu
mcn? ggrocarct, utfacispacet. Q_uarto nota.L/y plurimii poteft conftrui cum ly
do lQre.<S:teacrinonunalit ct cftfcnfusplurimii doIofe,|* plurima Digitized
by Google A PHOR. pFf ma uel fortem caufam doloris,,ud: ^IV cum ly feiicmt:
&potell tenerj aduerbialiter <S: eft fenfuspffli ,t .nuUo modo fenti
unt, c&S vcroq} modo uerificac , , Nota tamen q>exprimo fenfucocluditur.aAioneoi
uirtutiscogno-r fcitiu3? Igdi ablate. £x fet^udo uero diminuteuel abiatc;
«cfatispatet, quia per plurimam caufam doloris nullp ;
aModofentirccocIudituraclionemablatajfedexcaufa djlorisnuUomodofentire
cocludjturaclione ablatam, uel dimmutafore,quia potefteiTe caufa magna 3c par-
ua,ut patet. Q_uinto nota. Ad ueritatem apho.oportcc fuppleri cu
circunllatijsdebitis alf)s ad fentiendum pu- taq) non iItfomnus<S!:q> non
fitfortisdiuerlio uirtutis. cognofcitiua: ad cofideradum de alio obie.-w» ,
licci h^c. fecundaconditioremoueripolTitgpIurima caufam do, . loris 3c
queciiquc alia . E t ideo fub i fto fen fu in telligi de
3>et.VeIpoteftinteIIiginon fentiunt.i.nonfuntapti fen tii^;^
tunc.remouetur.fomnus 5C, diuerfio. Sexto no- tavlvicet^xnon perceptione
nocumenti ex caufaillatiX va doloris concludercpolfumus mcnte ^grotarc, ng ta
men econtr.a ex mctis aegrotaiione concludi potcft non perdpinocumentu
utpatetjquiapoiTetlaedietiaperci' Mesjf piendoipfum.magisqp.fit..
Vltimonotaq^menspuir di pot tute interiori cognofcitiua poteit laedi
tripliciter.f. q^tii tripfr . ad iudiciu , quod debet iieri de dolore q ui eft
adtio fen - fus exterioris.f.ablate corrupte^S: diminute.Corrupte . ^ uc ll
dolorofam fenfatione iudicaret mens non doloro- Auice. famautdelitiofam.aliaucro
patcnc. Simile fententia. Aiiena huicapho.colligere poteftisdc mente Auice ,
tertij.caii, , tpispra fenprimatrac.^.cap.^.quodeftdeiignis pmixtionis, cticus
fenfus 3c alienationis E t eft uctjis in- aclu practico. Et canon . ampliacur
non fol unud 1. jefi oncm. operationis fenfi tiu<^, fed
etiacuiufcii<5altcrius uircutis,utpatetintelligeti. Aphorifmus.
7. Queciji^ multo tepore extenuattrr corpa tarde reuerticofueuerant.Quaf uero
modico modice:. Thc, Q_uae longo temporis fpatio cxtenuantur lente rcfici ^nda
funt.Q^uar brcui breuiter. !LeQ, Q_u3e longo tempore extenuanriir corpora,
lcntc reff Cerc.oporce;t,Q_uae uero breui,brcuiter. Expoiiciolacobi.
Inhocaphp.ponuntur duae condufiones. Pf ima cocluflo eft ifta.Corpora longo
tempore cxtf-^ iiuataab extenuationein longo teporereleuant. Pror batur
conclulio fic.in huiufmodi corporibus facca cft: muIta.deperdftio.humidicatis
radicalis membrorii igic dJCtpatec ,c6fequ?ntia 3c aitumptum in comerito.Item
incalibusm.uJ.cum debilitatafuntmabraprincipalia to _ i^ - tii corpus. r^jgen
tia ,igi t au umptii in comentp uidci^ic* ^^^*^
SccuadacocJufio.Corporaqp^lbreui teporecxtenu ^' d ^^' ^^^^^ iaroodico tempore
refum un t : .^.rgtji t fic.in.caU- ' ^^5! • '^. bus,paru3
fa<fca..eft,cofumpciohumidicatisradicalts me- 310
<';;"i,yojmn.jgijm^. jtem in calibusparii funcpricipaUame' 1^/*?"
bradebilitata.igitur&c.patetcojfequentia, «S^aiTump. tum declarabitur. Ec
ixmile fententtahuic inuit Aut,. corpo- ftpamaquarjcitractatuquarto cap^I.Et
eft utilista ns relu ^^^ ^Boftico,quia p hunccognfciRiusq>cprpusab ex ptiuf.
tcnuatione.inm.ulco 3c quod inpaufio tepore rele.uac- M& cciatUttJisin actu
refumptiupi4"*3-/'^i'^us ^tum ec qualiter rcfumendii cft.Etajnpliacur non
folum ad^ exf ~ - tenuatione.,f€d etia ad omne.debilitate corpori in mo-'
»xteixa ^-^Q uelmuko tjae illata, Primo nota.Pcr cxtenuatip no qa .
pjQjYntelhgcrcdebemusminoratione fubiVantiiic^hu *:. "™
«niditatismcmbrorunoftri corporis. Refumpao uero P ^o^S^ fftreacquiiitio
uclrcit^aurajcio^portionalisdepcrdicg.' sixteua
gecundQnotaextcnuatiotamin.breuiqpinlongo tpe^ JJy **"'
fedapotcfteiTcduplex.qusdaeft rccuperabil:s,etqug P^^* d^
«:rccupcrabihSiiicujc.cxteiuiaao:induda ab cthica; HIPPQ. 14 tcrttg fpccicfin
^pofito cft fermodcfecjupetabili rolil. Ga?gr| Xcrtio nota.Q^uf da cft
cxtenuatio naturalis^ nt eue tudfsca niens.ex gtatiuo decurfu.qugda uero
accidcntalis uc c6 iufciic^ tingcns a caufa prf ccr na tur a uel primit
iua.exempla fa accfi t is tispatent.Etin^politocftfcrmodecontingcnccacau 3c
cxtc fapraeternatura^cumhocderccuperabili ftue relc- nuatio- uabili. Q^uarto
nota ficut cuiufcunqueaccidcntis uel nis trt- asgritudinistrcs imaginamurpoffc
eirecaufas.f.primi-, pUcic» tiuas antecedentes 3c c6iuncl:as,ita extcn uationis
cau- f2£ primitiugfuntresnon naturales indebite admini- ftratg 3C iibi annexg,
ut cibus pauci nutrimenti falftis, d:amarus,refolutiuus,d: cxiccatiuus,aer
calidus, mo tus nimius,etadhucquies nimia,nimia uigiiia,fomnus paucus ,
coitusfuperfluus, <&: fimiha. Aiites uero func caufae corporales mediatae:,
ut mala coplexio frigida ca- lida iicca,<S: iic de ali)s,<&: caufac
humorales , 3c oppiia- tioncs<Si:c.CoiuncraE uero funtpriuatto uelrcmotiohii
niiditatisfubftantific^,autcam$ fubftantiiic^^cuius pritiam remanct corpus tn
habitudine debita. Ad propo ft tum de omnibus his cft fcrmo,dum ramen
cxtcnuatip ii t praeter natura,<S;: maxime il ;p ueniat a caufa fgra.
(^uinto nota.Extcnuationccorporfprimooccurrcn tc prius refolutc quod eft
faciliter refolubilc , prius eti^ extenuationepatiturmembruquod cii minus potcns
cxtenuanti caufae refiftcre, Q_uiaig(tur humidii fub- fcantificii eft
plusrcfiftens ^ humidii nutrimentalc,ut ros 3c humores,idco in principio mulcii
de talibus 3C pa rum de radicalicofumitur. Q_uiatamen inprpceiTu ra le deficit
et terreftr.ificat,ideo dc radicali in^ciTu mul tum
refoIuic.Etquiaeciamcmbraprinctpa^ji^ a princi piomultg funtrcfiit;encia£,{deo
cunccaJiaminuspmu- cancur .in procciTu camen ^pcer longa 3c pa.ulacina de-
bilitatemmultii afuagmutantur natura,, Exquo pa- tct caufa uerificansapho.adiungendo
<j> cardiusiic rcfii pcio.humidi fubftanciiict qp nucnmencalis co <^
pluri- bustranlmucacionibusegecnutrimentii, ut conucrtac in fubftatia. Sexto
nota hoc totii intcUigendii elTc ubf funtcaetcraparia.poiTec.n
caufarefoluensinbrcuite*- poreeiTecanto forcior 5;:inlongo
debilior<^opjx>firum. cotingerec , uel falcem oporcet non £ore
difparttace uai- de magnam,ubi.n.non fic difparicas ualdemagna cunc
cricucracoclufioapho. Vlcimonocaq^fccundacoduc iionem apho . pofTum us duplidc
inccll^cre. Primb com - ^ parando cepus rcfumptionis t^i inanitionis, 3c fic
falfa. crit cocluflo, fempcr . n .tempus- r cftxmptionis eit . uaidc . - . ^
magnurcfpcctu tjgisrcfolutionisj utprimo. quarca ca, Auicc* Z 13C. quia plurcs
requir uric trafm utationcs <5^c.Scci^n- • - - dus fenfus cfi:q>
copirctur tps refumptionis corpbrisia^ breui tepore refbluti tempori
rcfumptionis corpbiris ia" longotempore ^tenuact.<5<: flc uera cft:
codufio apho* t^^Jj^ ut fitfenfus.Qorporaquaein modico teporecxtcnuaat ^^^
rcftaiiran c in modico.i An minori ^ illa q uae in logo cx ' tenuancur
caeccrtsparibus 3cc. P rimo dubitac httcra-^ liter.Non uidccur <^i(ir
ueriiquodponitinpriam cpclir " irpricpuidcliccc^ corporain longo
ceporecxtcnuataab ' cxteriuatione in logo teporc elcuenr,qu(a ftac aliquod corpus
refoluilongb c^c,<3iiod camcn in brcui xcftaura
tur,ucincorporccutusreftauratiua eft multo fortior' qp eius
uirtusrcfoIutTua.SiFr argui potcft cocrafccun-: dani codufionem ciufdem
apho.quia ftatin aliquo cor- ' pore extenuado in breui teporc uirtutem
refolutiuam' clTc fortiorem ^ fitrcftauraciuaipfius,<S^pacet q^ cunc non in
brcui ceporc rcfumecur hoc corpus, ftcut f uit ex tenuatum. Ad haec <Juo
riidctur cocedendo <^ argume ta^bant ueritate.Scd conclu^ones apho.
intclligcndae funt ubi caetcrafuntparia uel fajtem inter refolutiua 3c
rjcftauratiua non fit magna difpatitas . 3c ficpatet fofo ad argumcnta Secundo
dubitac.Si caufae aequaks ex- t^uantes pcr arqtiale tcjpus Qccurrac corpori
pucrili 3c' Digitized by Google luixentlijqttddiftorum ab cxtcnuatfonc cltias
ttUvLzhi %ut, Rcfpodeturt^ fi ponantur cgtcr^ parjaciausr^- flauratur muents
qaaai puer, quia aEquahs caufa exte- liuansoccurrensaequait ten^porepuero
,&iuuen<niul ^matoreni facitextenuatione, ^rcfolutione in puc-
yoquainiuuenc^immofortefaccrctextenuatione qua ii intoicrahilcm in pucro,vbi
icucm tamen faccret in iu iienc. Ert caufa huius cft,quia humidd pucri cft
fortius yefoiuhilcqua humidum iuucnrs.faciliuscrgoiuucnis ifcleuahiturquapuer.
Vbtautemaequalitcr ciTcntcxtc ^iuatifacilius rclcuaretur pucr qp iuucnis,quia
fortiore cxtcnuatiua Iiabct puer qp iuuenis>tamen illae extenua-
^oneproucnirent a cauiis in 2equalibus,<Si; per hoc pa- fctfolutio,
Tertiodubitatur.C^uodmembrumcitius rdcuaWturabcxtcnuatione facca ab
aequalieaufa,uei carnifejrmc ucl radicalc. Rnrq^ carniforme tardius re
jeuahitur Etii <x>ntra hoc arguatur^quia caufa rcfiftes «xtcnuatiorii cft
reftauratio,fed tfta eft maior incarni- formihus qpin radicaiiibus.igitur . Rnr
negando confe- quentiam hanc , 3C ratio quia iicet refta uratio fit caufa
rcfiftcnsexiccationi,non tamcn eft totalis caufa , fed to •
plis,6^ad2equatacaufarcfiftcnscx6cnuaaoni€ft dcnfi
?as,.5^tcrreftrcitashumidi,quia ig«ur iniuucnc.Gra ^cmph' humidu eft tcrrcftre
<Scdenfum,inpucro ucro xton,ideo plusrcfiftit talis dcnfitas humidi in
iuucne q^ -^ ^rtitudo rcftauratiuae in pucro. Pariformiter diccndu in
propofito dc carniformjbus , Sc radicalibus mebris. Q uarto dubitat .
Q_uodmembrum citiusreleuat ab sequaii cxtcnuationc>uei prfcipalc^uel no
pricipale.Ite qmebra ci tiusextcnuant,aut pricipalia,aut no pricipa lia. Pro
hoc arguic q> pricipaliajUt patet i ethica ul>i prz
cipaliafuntlaefa,6<:extcnuantur ali)s tamennon totali ^y ter laefis. In
oppofitu arguic^^a feciida GaF.<&: Arift. „My* Iglioino pricipale
multomaior qpl^fio i pricipalipoft- "»^* *®* qua nan principalc
cilentialitcr dependct a principali» Stcx2gri<:u4ine cibum accipfens qms non
co ualefcat ligmficatur,quia corpusplurimocibo utitqr. Si uero non accipienti
hoc fit, Ggnificat quoniamcorpus inanitione indiget, Thc» 5j qmg ^ morbo cibum
afTumens non corroborat plua dbi qp fatis fit aifumi figniiicatur . At ucro fi
non aiTu- mcnti ita eucnit,cuacuationc opus efTc fciendum ^ft, . L^Q> Si
amorbo cibu aflPumes cjs no corr oborat, pluri alf- * '*' mcnto corpus uti
fignificatur . Q_uod fi non aiTumentc ^ibum hocacddatjfcircoportctcj
indigctcuacuationc. Expofitio lacobi. Ifte ^pho.daashabct codufioncs.
Scciidaibi ( S< uero tion*) Primac6clufio,Sfaiiquodcorpuscxicns§gntu
<}incm acdpiat ctbu cum appctitu,& cx ifto cibono rc
fumaturfignificatq^talc corpus utitur cibo ampliori
^oportct.Hscconclufio.pbaturfic,quiafignii cft ^ Hirtus Jmutatiua fiuc
dtgcftiua,<Sj nurrftiua membro- rumbuiuscprporisnonfufftcicntcrdnatpr fupcr
cibfi s^ffumptiijita u? ualeatipfuminmembroru fubftantta conucrtcre.crgo
coclufio ucra patct cofequentia dc af' Coyttus funip5um,fi.n fuifi^ieter
diiareturuirtus<S:c.iam ifto exicns corpus fqfficicnter cx iilo rciumcretur.
Primo nota , ejcritu- Pcrcorpusexicnsfgritudineintclligcredebemns cor- dwe cft
pusneu?rum coualefcens , fiue ncutrii coualcfccntiae^ ncutrii quodquiide
dicitur ncutrii primi figni fica^i , quia ncu- primifi
troc:^trcmo^participanscoc^nccadhuc potens eft m snt fica opcr ationcs fibi
debitas ncc in ipfis fcnfibiliter,fed folii S ipfcnilbilitfrimpeditur.hocautecorpusrefumendum
GaF, c^jut habct a GaF. j . trac. tcchni cap . 2 . Rcfumptiua ' uero.Et
hocmaxime ucru cft cum sgritudo f ucrit talis <g^ habeat corpus cxtcnuarc,ut
f<brf » 3c huniimodi alt^- mn. Exqafdpatetgaaliccralfuseft at5:us mcdfci cim
corpusncutrii,<^ alius circa corpus aegru. -&gcr ,n • <S^
fieftcxtcnuatusnoncftrcfumcndus,fedcurandus. Se Appcti cundonota.
AppctituscibipotcftciTe duplcx.f. ucw tus du- Sc mcndofus.Etper ucra appetitii
intclligo illii quf fit pFr» acaufa naturali ,aut a caufis naturalibus ad
acr%SCm turalcm fame cocurrentibusnarratis a GaF.inquarta GaR^ dcaccfdcnti.undc
uerusappctitus, utficnon uideturcf fe ahud qp famcs naturalis. Pcr mcndofum
appctitii ia-> tclligo illii qui cotingit a caufa pternaturaIi,cumfmo- df funt
mali humores in ore firomachi contenti , aut ali- ' quid huiufmodi. Ad
propofitii hiceftfcrmodc ucro 6C naturaliappctitu,nonautemdemendofo. Scddicestu
quomodofciam unii ab alio diftinguerc. Riidctur q^ diftinguiitur cx duohus.
Primo ex parte obieAorum. Secundocx parte durationis . Appet(tus naturaliscft
ad fiFia.Mendofus ad cotraria. Item naturalis aflfumpisact
boquiefcit,mendofusautcm non, iftud fati&patctirfcS ualefcentibus non uera
conualcfcentia. Ad hoc etia faci unt figna oridentia ttbi malasmaterias
exiitesiniloma. cho , uteft acetofitasori ftomachiqu? geruAuationcs acctofas
dignofcit,(S: per cgtera huiufmodi figna.Etfic potesinter illos appetituspcr
multa figQadiitcrncrc. Es hoc benc dcclaratu cft fecundo techni illo^jap.
Vcntris _^ cognitiones. Tertionota.Hicuerusappctituspotcftef *^ "J fc
pcrfcuerans<5i: non perfeueras.Ad propofitii dchct ta -^PP"'
tclligideperfcuerantc.Et caufa eft,quiacontingitj3uar ^ " docpcoualcfcente
primo appctere,dcindcappe£ftu. car^ ^^ ^** derc ^prer humorii crefcentia aut
maligni tarc acquifi F-^* ^ tam.quandocj? aute contjgit.ccontra
f.fM-imonon&p» ftca appetcrc .ppter calore continucfortificari. quando quc
contingit ipfum cotinucappeterc<Si;de hacin ^pa. fito ?ft fermo , fedin
fequcnti coclufione eft fermo dc cotinuenonappetente. Q^uartonota. Q^uatuor pnc
q- _.^ clTe cauf;£ .ppter quas huiufmodi coualefcent» non rc- ^?.-
fumuntur.Prima nimiaquatitascibialTunpH, ppter ^^^ quodno poteftcalor
naturalisipfum coucrtcrc, 3c hoc ^^ pofiroq^cibus fit dcbitg qualitati§.
Secunda humores "^/ multi,fiue in q^to,fiuc in quali peccatcs contenti in
fto aJ^ macho,hepatc,uelin uenis!impcdietesdebitaa(ffcioncm P^<^' calorisin
nutrimcntum. 7'crtia caufa potcft ciTc nimi% ftomachi dcbilitas,unde non
fuflFidt cibu dcbite couer-? tere,uel ctiam ntmiahepatiscakditas.Q^uartacaufapo.
tcft efTc debilitas caloris innati in omnibus mebris pro-r. pter quod non
fuificiunt fibi <S)nuenienter nmrimdntii.; afriFare.
Ad^pofitum.primacaufarefpicitueracon-
ualefcentia.Secundanon,utpatet,qugn.relinquuntur- in morbis poft cri fim
fubucrfione faccrecofueueruHt. fcd tcrtia 3c quarta poffun t reduci ad prima ,
ut i^atim patcbit. Q_uirjto nota.Q^uantitas cibi potcft dict am Qiii.c plior
jautabfolutc, aucrcfpccfcu eiusqnod q nutrimen- ticasar tutti cftreftaurand(i,autin
coparatione ad calorem na- pjior ^tJ turakm dcbentem n utrimentii conuertcrc
<S^ aiTiFarc, pji^i^, Ad ppofitii tcttiomodo-loquitur Hip.non aute prima
modouelfecundo modo. Exquibusomnibuspatctuc rificans coclufione ,quia fi corpus
uerg coualefccns fue ritjde quo eft fcrmo in hac prima cociufionc,<S;:
habea^> ucrum <S: naturalem appetitu,^ cibum afTumat 3c na refumatiir fig
nu eft,cj) uirtus non poteft fuificicnter-a hiitnimutzre 3cc,3c cum hocnon
fitratiancqualitatts cum qualitasponatur laudabiliscrit rationc quatitatis eius
.f in copar atione ad calore dehcnte cibum conucr-; terc 3cc, Ex quo fcquitur
c^ in ucro conualcfccntc noil eft uerus appetitus digeftiug uirtuti
proportionatui? propter membra multumeifeinipfoinanita,maguafic ab cis
attracftio a uenis 3c uenarii ah hcpate,<Si per con ftquens fortis in co
caufatur appctitus, et tamen in co di gcftiuauirtusualdecftdebtlis.igiturd:c.
Secundacoa dufio ♦ Sf aliquod corpus exicns f gritu^mem acdpiai Digitized by
Google A P H O. abum neacum appettcu,^ cx illomn rerumi c , ilgnix cft tale
corpuseuacuadoneindfgere.Probacur , quta fi gnum cft 9> hoc corpu§ non cft
fufficien? cr euacua?um , fcd9>adhuc aUqueparuemacertxremarcruncqua^ eua
cuawonemdigenMgitur <5i:c.patccc6fcquentia <Si: aiTu ptum fifr. Primo
nota ut tangitur in comcnto. q^ pcr. <orpus ql^u accipicns tacf^u in prtma
concluiione mcelli gf dcbet cprpus cum appctitu & iftc f uit uf u? antiquo^
afianor u . unde per corpus non accipicns cibum in fccun . ^
^concluiioncdebetinteljigiacciptensfincappetitu. Auice» Se^undo nota ut habctur
ab Auic 4.caii fcn.z .ca.de Coualc j.eginiinc coualefccntiu .Co uaJcfccntia eft
duple:? .f.uc fcitia ya ct no uera.Vcraconualefcf tia eft difpofitiotg qua.t;e
«uprr <jjt corpus ad priftina fanitatem fine aptitudine ad rc- cidiuam
^difpofitionemjquahabet.Non ueraeftaeg" tudmisactualisremiiTio
ufq^adlxfionem infenfibiltc, cum quada tamen intrinfeca aptitudmcad recidiua«A4
propofitu in prima codufionc eft fermo de ucra conua kfcentia.in hac uero
fccunda de no ueraquae potius eft seutralitas dccidentiac ^ conualcfccntis^eft
tamcn ncu tralitas conualcfccntise fccundu apparentta,(5<^ eft fcc^ dum
manifefta uirtutisfortitudine . Tertip npta.Hoc, totumdebccintclligide
conu.alefccntiaab xgrtcudmc. - - maceriali Sc rcplctionCinon aute ab aegritudinc
imatc. rialt uel dc inanttione,notum eft enim cp in talt non c5^_
pctichuiufijiodieuacuatio, Q^uartonota.Pcrcuacii^ tionem t n propofito
intelligcre debcm us non fpju phar maciam aut phlebotomia ? fed ctiadi^tae;
atteuuattonc, Appeti *^^^^s.n potcftcttafuacuatioappcllari. Q_uinto nota.,
tu?con Appctitusconualefcentis minoratur aut cadit proRter. ualcfce '^^^^^^
prima cft debilicas ftomachi,aut maxim^, tisquin °"®
fi^omachi.SccundaeftmuItitudohumorisinftoma cu mo- ^«^♦^^>'«^ «ft
dcbilitasattracftius hcpatis. Q_uarta cft
Ascadit*""-^"'^"*^^"*'^*'^"*"^^®
fupcrabundantiu. Q_uinta iiclmi- ?^^i*wsuirtutiS(Si:paucitasi:aJorisin
toto,^maximc nuitur. '^^^''^cho.Colfr hocfecundaquarticap.de cibation? Auice.*
<^<5°"^fi^^ttii. Exquibushocmodocolfrcaufaueri- * ficansapho.Conualcfceos.n.autnonappctjt^ptcrpri^
mam caufam ,d: tunc licct non appctat fi rccipit, tamei; e;s:iIIo refumitur
.aut ^ptcr fccunda,^ tunccuacuatio «c indtgct>aut propter tertia, 6c tunc
non eft appare ter conualefcensfiadtantam peruencrit dcbilitatem , auf .
propter quartam,<Si: tuncindigetcuacuaaone,autprop ter quintam,et tunc non
eft apparencer conualefccnsdi ootablltforiitudincjdc quacft fcrmo in propofito.
^c^ Aphorifinus. 9. Corporaubiquis uuItpurgarc,oportec fluxa faccrc. . Corporaquacunc^pufgarclibucritjfluidacofacics,
Corpora.cum(}uiQ)fam purgare uoluerit , oportct flu| dafaccrc. Expoficiolacobf.
Ifttus apho.codufio eft ifta. Volcntem corpu§ canu^ nieter purgarcprius
oportettd cuacuattonipraepararc. Probaturfic,quiaexcorpori$ praeparatione
rcddituc cuacuatfo talis q> confcrt Sc cani bene fcrt infirmus , S^ cxnon
praeparationc fequunc oppofita:>quia.f.ncc cua«r cuatio confcrt ncc cam bcne
coleracinnrin us. igitur c^ dufio uera.patet cofequ^tia^.aiTumpcu infcriuspa'
tcbic. Primo nota utaiiias habitii eft. Purgatio ^ppri^ debcturpcto qaali§»
(i^uta.igitur foljfhumrcspcccan*^ tcstnquali fun^pyajparandi^te ^
cuacuenturoideodi Xitnoranter purgarc. Exquopatct<^ non eftinpJIig^u dum
,ubi clTct pcfcatum fojius flpti "cl materig in cuijiis Humor
*"^cuatibne noa fit digcftio ?3?pcctanda. Secundo nor cuidus
***^""»ores euacuan4iqnquedantnobi§ inducisgdi^ ****«»* tendi 6c
prgparandiantf q^ cuacuencm: ^ quo no..fix« The. TLto» plum fecundf
,utquandomacertafuerif furioraaui; qua titate fustnimia fufFocati ua.Excmplu
primi,ficut qua- do eft neutrii ifto^.Adpropoiitu dcbetintelligiapJior.
tnfecundocafu.f.quado necmateriacft furiofa nec q^ titate fuafuflFocatiua.
Tetrio nota.Ex euacuaaone ma icriciantedigeftione fcquuntur trianocumenta
princi paIitcr.Pj:imiiq>.muIciidciuuaciuocuacuatur.Sccun' dum cft q>
impedttur digcftio materiet remanentis,quia dcbiJitatur
uircus<S^magispmifcetur materia maiigna cum iuuatiuo ^ erat prius
pmixta.Tcrtiu quiamatC' yiaqug non cracprius maligna , fcd crat benigna c&cit
maligna.Adhucaute fequunc aIiadocumcnci,quf taa git
C6mcntatorinc6men.f.Anguftig^ptcrfprte agf tati onem qua facit uirtus in
expcJJcndo Sc cti a^pcer 1 u uatiui cuacuatione.Et ucrt^ines^pter ciFumationcm
&agicationem cdamaterig cX^euaporatipne ad fuper- fora. Etper idcm
inordinatio pulfus uel malitia pciorii. Ex quo patct apho , ueri iicatto fi
ante purgatione fiat corporii & humoru prgparatio non fequuncur nocume
taiamdi^fca.&fi non iiat pr|paratip ipfa fequuntur, ideo <S:c. Q^ uarto
nota . Per corpora jftuxa faccrc inteU ligit in propofito Hip. Sc Comen.cxponit
matcrias eua cuandas digererc 3c utas 8c loca cxpul fioniis pr^parare
iliuceuacuationiaptareddcre, Sc ficactededafunc duo fcilicct ex. partc corporis
8c ex partemateri?. Q^uinto pot». Per digei^one in propwfito nihil ajiud
intdligcre debemus^ gquationenj humorisgquam redditur Jiu- rnor uirtutiobcdicns
in fua expuUione. Bx quo patcc <j cumquacuormodisreddacur humor uircuti
ino]>cdicns jn fua cxpulfionc. f.racione Ca% groiXitici racionc uifcofi
tatis fubtiliratis Sc adhuc caliditatts ud frigiditatis qua t uor modis
ficprgparatio . Primo fubciiiando quod grof fum cftcum calidis
^fubaltaciuis.Secundo incidendo uffcofum . Tcrtio fubple imbibicTi ingroifando
8cc. Et hgcomniaaccenduntur ex parccmacerig euacuadg. Bx par ce uero corporis
il uc membri p quod ficri debec ex- pulfio cftfoJaaperaod;deoppilatio.Ecfi
uolumus flu ^m uencris prouocarc prtus admi niftrabim us leneoic malcniciuii
confequunc dabimuslaxaciuii. Vlamo no ta.^ftg aphor.diffcrcab
illo.Digcfi^mcdicari, quiacft uniucrfalior,tbi.n.taogitur maccri^prgparacto,
hicaLi tcm corporis 8c maccri|. Et fimile fentcntiaponic AmV primoquarta.de
r^uliscomunibus fluxui ucncris 8C uomicui.Ec eft uahs cam in acfcu curaauo qp
prgfcrua- tiuo. Etampliatur nonfolum ad euacuac&>nem comu fiem,uerum
eciam adquafcunqucalfasfortes'<^>craao- ncs ante
quasdcbetantecedcrccorporctprgparaaocum ppcraaontbus leuioribus <S;:c.
Apborifmus. lo* )No puracorpora ^tucac^ mtxies magi$I^e$«. Corpora impura quo
magi s n utris,eo magis ofiendis. Nonpuracorpora,^toplusnutrics.caco magis
l|dcs. Expofiriolacobi. Condufio apho.eft h|c.Corpora non pura quaco m^
gisnucriuncur cantomagisI^duntur^Probatur fic.qua to ipiamagcnutriuntur , tanto
fiunt magisnQn puraJ fgtcur <Si^.patet confequenaa &airumptum ' cibus
cn£ ^onuerritur fecundii qualicate corporiscui occurrit cii fiiaoperatfo fit
folum amatcria.%itur&c. Primonci ta. PolTunt clTc corpora no pura ueJ
raaone peccatt qua Xi& uelquanci.lucautem ci^fermpdcnon purisprimodi
<ftfs,licet cciam poii£it ampliari ad corpoi^ in qutbus cit:
pcccatufoljusquanct, uciatispatctfntdligcna. Prima
<iicunturraaoncpcccaaquaIis cacochyma. nam cacos |grgce,laane turpe,^:
chymus idem eft ^ h umor , tnde cacochymus.f .turpis humor 8Cc, Secunda uerp
dicunt! plechorica. Sccundoijpca. CorporanQpurapoiTunt ef hs^ii
lcS^auuieucranuncdeddenti^ 3 tJi^uibus funt qiidetC ducias, qnno. Euonis aii
digo nenocu metum tripfr Di^S quid. Hizmor inobedf cns uir turi4% Humor. Thel
Corpus n purix inquali uFi^to Caco— chyma &cacos SCchy^ musgd Digitized by
Google - ' P A R T Iv ~ hamoreisparati (scilit^ pucrefccr^set de omnibushis uc
Niitri- rutneft<j>quato&:c,utp3tec. Tcrttonota.Nutrtcatio cacip^u
€^rporise(lduplex.qu^da refumptiua<Sieftperquam j)?!"» uirtus 3c
corporis plenitudo augecur , qug da cft foliim uirtuciscuftodidua. Adpropoiicii
hicincelligic depri-- « ina,corporibus.n.calibusnondcbecurmagnarefump- Cibus
t<Oofedpotius euacuatio, ut fatis pacef. Q^uarto nota. ^WplVt
cibuseftdupIexQ^uidaabfoIucc cibusqui dicitur ciba Jis,d:ifteingrcd(ens corpus
nf m in ipfo folum operatur a maceria»Q_ uida uero eft cibus medicinalis , Sc
cft illc quicorpushumanuingrediensnonfolu amateria opc- ratur,fedetia
aquaiitaic,utlacrtucajp3rtu!aca(S!: huiuf modi. Adpropoftcu corporanon puranon
func cibanda cibrspurecibalibusjfed foliimedtcinalibus habcntibus
humorummalaqualicate corngere, 6C ipforucorrup- ptionirefiftcre.Ncc folu hoc
uerii eft in corporibas ubi «fthumo^corruptiojfedecia ubi forecmalacompib ii
Impun hemaccria , ucin echica 8c huiufmodi. Q^uinco nota. tascor- Impuricascorpoijjquadoqjcftin
coco.Q_uandoc^eftin' poriicri membro dtftribuetenucrimencu coti;auccoci nacoco
prr^ mumcarc fuum nocumencu, uc in ftomacho hcpate cc- rebro <S(Cc.Q^uandoq;
aucem in membro parcicuJaricu ius nocumencu no apcum eftcocic6municari.de prima
.. iierum eft 3c ctia fecunda licec pofTic ampliari ad tercia Ck no-
dcparticularinucricacioncilliusmcbrinopuri. Sexco cumeti exdicnscolligc
Nocumencuexcibopoceft concingere cx cibo
dapliciccr.f.excaufacxcrinfeca,iicuccxqualitate cibi ^upfr , mala pr ima uel
feciida, uel forma fpecifica eius, uel qua litacc,ueltepore,ueIordme<S:c
Q^uando-qpcxcaufain- ^rinfcca uel rationemalequalitatis ucl compFonis eorpo ris
iiue cum materia iiue iine maccria, 6c hic de fecun- CorpoJjli do nocuraenco
eft fcrmo. Similc fentenciahuiccoirige nurricitj rc poceftisde mence GaP.in
certio techni . Ec ei^ utihs ca d:>^. in aAu pr^feruaciuo qt curaciuo.Et
ampliac ad oia cor- Curaci porafgra&neutraracionecorruptionis humorfi, uel
liusprf etiS ratione rnalequalicacisiquia talianon func purc nu fcruaci
trienda.Poiretctiam ampliariadcorpora ualdelapfana liufque turaliterjUt ualdc
cholerica uel mclancholica 8Cc. <^noo- Aphorirnms» ir^ '. Facif lus eft;
repleri potu ^ ciba The , - Potu $ cibo cxpleri facilius eft» L/Co» Facilius
cil impleri potu ^ cibis. Expoiiciolacobi. 'ConcFoapho.cftifta.
Faciliuscftcorpora rcplcri ucl refumipotu^cibo Hfccocluftoprobatfic.potus eii:
faa"liusdigeftibilis,<5l: in corporis fubftantiacouertibi lis q^
cibus.igitur cocluiio uera.patet cdffequentta Sc af Potus
fumptumfatisiiiferiuspatcbit. Primonota. Potusfu ^«pFr, mfturdupPr.
Primomodocomunitcr 8c indiflFerenter r^ pr o qualibet rc abfc^ niafticationc
deglutibiIi,<S^ iicno fumiturhic. fecundo modo fumiturpro redeglutibili ii
ncmafticatione muUum nucritiua 8C infubftantia aJi- qualifcr fpilTajiicut
lac,uinum uernacium,oua forbilia Cibus 8c huiufmodl,& iicfumitur in
propoiito. Secundo no ^wpfr . *3* Cibus ctia fumic dupfV. Primo pro qualibet re
qu^ corpasnrm ingrcdicnsin eo operat amateria,€t iic no fumit hic. Seciido
fumit pro qualibet re qu ^ corpus no ftrum ini^redicstS^c.v-Si^cumhoccft
fubftatig folid^no degl utibili f .abfq? mafticatione,<S!: iic f u mi t hic
in pro poiito,utiitfcnfus apho.q^ corporafacilius refumiitur <S^c.f . rc n
utr/ente abfq^ mafticacione dcglucibili qp no ^eglucibiliabfc^mafticationc,
Tertionota.Exhocdi^ cimus aliquod nutriroentii fadliter corpusreplere,pro' ut
in ^pofito fpectat,quia acalore nri corporisfacilicer digeritur ,d: nicbris nri
corporis fecundii plurimas cius partes aiiimilatur,ut oua forbilia. Q_ uia.n,
acalorc na- '- turalifacilitcruincunt^tranfmutanturinfubftauas ljjcmbro^,<!^
^o^ paucf partes-remaneiu: non comief fgctalfimilatc, qufa.f.paucgin
fupcrfluitatcstrirctint' dicim us ipfa faciliter rcplerc corporanra.Etdixinotan'
ter fccunddpIurimaspartes(S::c.quia licetlavfbuca facili^ ter a caloi e nri
corporis tranfmutetur 8Cc. quia tamcn- multg funt par tes eius qug fub forma
fupcrfluitatii rc-' manenc,nondicimuscorpora fadlitcr la<fiuca rcpleri»
Exquo fcquit. non ualetiftud argumentii hic cibus fociiiter in fubftana a
corporis nri c6 ucrtitur. igitur fa; ciliter eo rcplcr
corpuSjfcdoportecaddcrciftaalia dau- fulam qug ponebat in defcriptione. Ex qbus
patec c% weriticansaphor.eoq>resmulcunucriciualiquidaabfV^ mailicacionedeglucibilisfaciliusa
calido nri corjporis pacicur , 8c fecundu plures eius parces acalidoobcinec,-
ut c6 uertatur ipfa fecundii plures partes eius in fubltan* tia membroj?: <$
res folida no abf^ mafticationc deglu- tibilis,ideo 8cc, Q uarto nota. Aphorifm
us debet intcl' Ugi decorporibus refumpcione indigentibuSjUC ncutra- conualefce
cig,in quibus cibaria mollia faciiia func apca: benedigeriv^conuerci.Q^uareaute
hocadiuncftii f uc ritpatebicinfra. SimilefencentiaponicAui.quartife-';-
cunda.doc.2 cap .de regimine con ualefc€ntiu,&primi> Auice^
tertiadoc.2.cap;7.quodeftderegiojineeiusquodco"CorpO'
meditur&bibic.EteftutilisinaAurefumptiuo. Do^^^^ "^onj cet .n . nos in
repentinis caiibus uir tucis quibus debea- •• ualefce mus uircucc fubicoreleuare,<&;conualefcencia
corporaigun»- eicorefumere.Ecampliat non folii adpocuscibs copa-^i^^fum
racoSjied ad cibos liquidiores uel minusdurosalijscom- pciuus paracos, Q_uia
Gaf. in comenco huiusapho. Facilius-C^no . eft replcri d;c.
dicicq>inueniunrqu?da uina quf funt aque in fua nacura uicina , ideo poiTcc
aliquis dubicarc, quta omne uinii eftcalidu ec humidum.crgoconcrariat ^^ dec
difpoiicionibusaqug,quf eftfrigida^Si^humtda notgi^^^^^um tur eft aliquod uinii
aquein fuanacura uicinu.Etcoiir ^9"? ^ii matur,quia ii iic elTec cunc
iftud uinii no ciTcc urins ^ '^^^ "^ «< uocaciuii,cucusoppoficu GaF.in
comentodicic. &:pro ^"^^* bacur c6fequcncia,quiaqu9cunc^ func utinj
prouocact . ua>func calidaaperientia<^ fub cihancia , modo frigida '
nonfunchuiufmodi.ideo (S:c. Adhoclicccralcdubmm. r ndecur concedcndo diclii
GaF.unde de faAo reperiun- (ur quf da uina alba qu^ func limpida clara 8C
mulcum' fubcjlia>ica q>aiTimilacur aqug in coloreinqualicacibus 8c in
fapore ut ad experientiapatet,funt.n.primocaio--- ris aquei etia funt infrigidanua
multu corpus humanu 8C fimiliter habcnt faporc quaiiaqueu.Ad argumentii^ igitur
fa<ftii cum dicicur omnc uinu cft calidii .negacuc
hoc,immoaliquoduinuinc6paracione ad corpus hu- marium eft frigidii.Immo eft
cakc^fi mulcum bibcres deillo incurrcres maius nocumencii q^ fi tantundem dc
aqua biberes, quia fubtilicate fua plus pcnccrarct. Non
otaigituruinapercoparacionea^corpush^maniifunt iii cade denominationc,quia
aliquod eft calidiisaliquod
eftfrigidiiinrefpe<rcuadhumaniicorpys,iicetnonita • iit de aljQS^ut puta de
rofa fandalo <&:c, Sunt n.omnes ro fg g comparatione ad corpus humanum
eandc comunx eantes denomi nacione .f.frigidicate ,licec n6'^qualitet-, quia
frigidior efc alba qp rubea.S: iifr dcfandaiis , func enim in cadc
denominatione p c5parationem ad corpius humanum,Iicec albi iinc frigidiores.Ex
quibuspatet q> in quibufda febribus poiTunt copccere uina . Scd c6 tra diAa
inftarcc aliquisjquia quadocuncj alicui fpecid c6 pccic aliqua quali tas ucl
denominatio j> coparatione ad aliafpecie uideturq>illadebeatetiac6petere
omuibus indi uiduis concencis fub illa fpecie,€rgo ica crit dc uinis cum
oiafinteiufde fpeciei<j>ipiisc6paratts ad fpecicm humana cr unt oia
calida,quia h^c denominacio compe tit fpccici uini in refpcclu ad corpus h
umanu. Confir^ matur quia inquacun<^ ipede reperibile eft utrunq^ e^
tremojfi in illa rcpcnbilc cft medium inter illa extrema ' " fed ia fpeci^
uini repcri r aliquod uinu calidius r efped^ hot$3 Digitized by Google inpaC-
fiuis compa Vrinae ^uoca ^'UUQI «iupfr. Q_uod uinutn magis nutrit grolTu ian
a^* fum. Cibus inultu nutriti uus di' ptur A P H Ov l»&mi«(s,^aHquod
humidius,sS^ aIr<5(iiodfrigid{usct2.: V.tponit rnfio data . ergoin eade fpe
reperit J^iquod ui siu teperatu, quod.f.in coparatione homin^ non eft ca lidum
nec frigidum nec humidum aut iiccum. £t coa firmatur fecundo ficquia cx illo
codudere q> vuay uel ialtem fuccuseiusahqn eii:cemperatusfem{>er loque(|3
ixi coparationcad corpushumanum > quiaqfi eftagre- ilaeftfrigfda(5i:humida ,
Scqn cfttalisq» debeccxpri- «jjivinum runceftcafa, &humidaincompara£ionead
idarpus humanum . ergo trafibit ab uno cxtrcmo ad aJi-" iid comparandum
femper ad corpus hominis , fed quod libet trafiens ab extrcmo ad eftremum prius
trafibif ^ jmedium. ergo&c. ConfiFr poiTetprobaridc vinojiO"
^Ojtrafeunte ad uetus , 6c itadaretur uinum tempera- tum . Ad argumenta,Ad
primum rnr primo probabi- lirer negandoq> oia uina fint emfdem
fpcciei,nccpoirec adduci argumerum probansoppofitum.Alitcr cocedic (q> funt
eiufdcm fpcdci,ec cumhocq» oJa uina fint hnpis^ aequalitate fibipropriamin
coparatione ad<:orpushu- pianum pcr quam aliqua funt cafa, aliqua ugro
frigida, iicut patet de medicinis,quae hfit aequalitate fibi prc^rf am in
comparationc ad hunjanum corpus, Sc cn non de nominanturoescalidae.Hlaergo maior
afTumpta non cft uera,quod ctiamdeclarari poteftin excmplo facisno to .na eiTe
tntdicum cft denominatio copctcnsfolum fpc dci humanar, non tn compctit
cuilibetiiidiuiduo illius fpecici, , Pr o al^s arg umcnris probabiFr concedi
piic ilig conciufiones adducle, quianon repugnataliquod vinii refpe<ftu hots
elTe teperatum, quia fcilicetncc aiFm ncc frigid um <3Cc. rcfpcct|i ipfius
eodcmniodo.diqiturdc: fucco agreftae.fed didtur q> fuccusillf manct tcmpcra-
tus jser modicum tcmf)oris,immofortc.pcr mipcrcepti-: bile tempiis.ConfiFr pcr
oia dicitur dc vino tranfeuntc anouitateaduetuftatcm, ^ no repugnatal^uidinpaf
fi uis eiTe tcmpcratum coparatiue , fcd quianouum eft. humidum Sc uetus ficcum
refpcctu hominis, idcotran iit ab cxtremo &c .quia autem huiufmodi vinum ma-
net per modicum tcmpus temperatiuii,idco aucfcores na curaucruntponerc. Ad
fccundum argumcncum prin cipalc cum diccbatur q^ tunc fequit «j? talc vinum
<5^c ♦ non ciTet urinae prouocaauum <&:c .didtur n^^da co fcqucntiam
*y ndc dico q^ etiam frigida fun t urin^ pro- uocatiua Primorationcmodi
fubftantiac.vtquodcft ualdc fubtile facilc tranfies pcr uenassSi: poroiitatcs
rc-; n um rcperiens matcrias grolTas eas fubtiliat dC lubricas reddit,d: aptas
expulfioni. fecundo funt urinae prouo- catiua pcr partcsfubtilescaFas comixtas
partibus frigt disjquaepartescalidae fubtiliant Sc liqucfaduntmatc- rias cote
tas in ucnis 8c porofitatibus corporis Sc cas ha bilcsredduntadpcnctradum loca
angufta,<Scilcpatec foFo. Secundo dubitacur. Videtur q> GaF.contradtcat fibimetin
commento huius. 1 1 .aphor. 8c infra in coia mento .18. vbiponit diuerfitatcm
uini in nutrien^ diccnsq» uinagroiTarubeanutribiliora funtq^aquofa
fedtnminusqpnigra.hicucro dicicc]^uinum groiTum SC rubeum nutribilius
eftquoniodocrgoijoleraturhcc contro ucr fia in d^ictis cius . Riir q> hcc co
troucrfia, SC, cotradictio apparesftati tollit habita una diftind:ionc pofita
in aliaqueftionc .f. inprima hiiiusapho. Etcft<^ dupFr didc
ajiquiscibusmultumnutritiuus. Vnomo- dojquiacxipfo paucx partcstranfcuncinfupcrfluica-
ccs.mulfc ucro coucrcuntur infubl^ntianutriti. Alio
modo,quiadatnutrimetumfoIidumet grolTumno fa dle euanefccns. Dico igitur q>
yiniunrubcum fccundo 'tnodo non eftitanutritiuum ficutnigrum , imominus igano
datnutrimcntu itagroffu iicutnigrii.co <^uimi nigrii e magis groiTu tn
fubftatiafuaq^ fitrubcii^tai* cundum paudorcs partcscius coucrtitur in
fubftantia tiucna\Rub^u»n uqrodajpnumm&^HO) magts fuJsalr» Sc fecnflAitn
pluwma^ciuspartcs comttitut m iuh&% usm nuttiti:fSc hocrcfpcccu uini lagri,
TercK> dubna tur. Videtur q^ uin um fubdlc fadlius nutriat, ga iicut £e
faabet uinum grolTum ad ahum grolTum,ita fe habef uinutnk fubtilc aa uinum
grolTum , fed uinum grolTun» eft magisnutriduum ^ abusgrolfus.crgo uinumfub
tile eft magis n utritiuum ^ groiTum . Ad hocargume tum ncgandaeft
fimilitu£b,ga uinuajgroiTumdefecft multum nutritiuum,<5tuncun<5
ergo^portioirentur i modo fubftatiae,non tn in potentia nutriendi,5a in ful>
nli eft comixta m ulca aquofitas, idco ex tpfb rcfoluitur multum fubttlc,paucumaute
terreftrcrcraau^.Vinil ucro groiTum nigrum habec multum de tcrreftri,id c? tpj^
gcncrac f aguis groiTuSjiS: multus>ct fic patcc fofo» AphoriCmixs. 12* Qgac
irelmquuntur ia motbis pofl: mfim, uff> Concs 6cere conftieueruni;
Q_uaepermorbosrdinquunturab iudicationc , fad- ^^c^ jmtrccidiuam. Q^uae
rdiuquuntur in morbispoftiudicationcm rcct j^^ diu^ faccrc confueuerunt.
Expofitioiacobi» Codufioapho.cftifta. Matcriaepeccatesquxin«>r- porc
rdinquuntur poft crifcsc6fucueruntfacercrcd<tt ijam .Probat iic, matcriaequae
poft crifim rcliuquunr, SC a uirtuce no rcgulatur feciunt recidiua, fedmaterig
rcliAspoftcrifim^utpIurimii funthuiufmodi.igit Scc patetcofequcntia Sc maior SC
minor iiFr.Si.n. a uirtu' tc c6 ucnicntcr r egularent iam no relinqueren t^fed
cua Cuarenturincrifi. Primonotaprout iii^poflco perti Crifi«
nct.PcrcrifimpoiTumusduointcaigerc.Prtmopcrfe- dapfr» cfeam
crtfimpquatocalismatcria ad cxtradudturcum alijs coditionibusinferius
adden&. Secundo intcHigc- rcpofiumusqualibctmatcrif cuacuatione fiue mino-
irationem,adqua fcquit apparais coualefccntia., fiuc fi[ ac feniibilifer fiuc
infcnfibiiitcr , <S;:hoc fecundo modo c^iturcriiisin^pofito ,
notum.n.cft<^poftper£ect:a crifim no jreltnquunt maieri^ zpt^ rcddiuatione
iaccr . Secundo noca. Mcdid comuniter utuntur iftis termi- Radta?
liis.f.radixfubucrfio rcd<iua.Etpcr radice intcUigcrc Subuct dcbcmusantcm
morbum aquo uel dus inatcria fcqoes ilo morbusaliqua radtce afifumpfit.Pcr
fubucrfione auce Rcddi- intdl^crc dcbcmus morbii CequaitlE fgrotan te fubu« ua»
tcntcm.Ettdcm g rcddtua,quiapcr jcddiuaitcrumca dic ^rocauis ud retmcadit m
fgritudine , lii» priuscon ualcfccrcuidcbat. Tcrcionota.TriapoiTumusimagi-
'S.cdMf nari in corjx>rc rouancrc poft crifim imi^fccta ad quo ua c^
rumrcmancntiafequipotcftrcddiua^Priaum poccft tr^ex,
cflrcm«criagputraJincmincincr^»autcuiusp cyi-. fim cft pars fubtiTis cuacuata
SC rcmafitgrofia,ita utp tuncampKusno fit uehiculii calor^puircdinalis^fcdta
mcn qug diu retcnta (S;: in oialida, &^tatc augmen^ tata potcr ic rcddiua
faccrc. Sccuodum^ceft ciTc cau& anceccdcnsmorbi,qu$
nondiiia<rcaJuit-a>niun<rca, qug cda a uircucc non r^ulaca<S:
iamalitiaaugmcntata h, cictfgritudine Gmile prioriqua ^^>dlamus recidiua;
Tcrtiii cftmala quaktas dcrejidammcmbra, qug poft cti&m potcfi:
ciTccauianoug rca^r^tionis matoad SC putrcdinis. cxcmpla patcnt. Ad^pofitum in
aphor. maxtmccftfcrmodcrcddtua^pterprimaudfccundsi cam
cuaifenccm,JUcccafaampIiari poincadccrtiam. Q_ uar co noca.Rosdiua cft duplex f
ucra ct non uera» Rccidi- Tunciidt^Tercddiua ucra,quado ,pptcr maccri^ dc- ua
du-^ rcliiftam SCc^uCax fgntudo fifi^ primo fccundti fped ple;^* ficam
dtcs^cnon^'aatione,Econtra autcm didc iK>n uc T3L ificut ucniens cx
inor<&*natione regiminis ,aut ca ex. mai«ita^^'d9gcaerat |gtuado|uxon
^iiSmili» , uf Digitized by Google P A R T I. Ii pofttcf tiana fcqucrctur
quartana aatapa Htcautcm eftferniQ de qualibecpraecerqp dciHaqug.confequic cau
fampnniiauam. Exquoprobabii^r inferrfpoceitc^to tali maeena
euacuatafacicnceradt cem pocefticerum fle ri ucra recidiua,uc il remancrccmalaquaiitasreaggre-
gatiuamacertci facis intcnfa. Q_utnto nota. Macsria relicta poll crifim poccft
elVemodtca aut muka mcenfae aut remtiVf mahtt? rcgulabihs a calorenaturah' uel
no. Etfifrquahtasmalarehctapotefteire tntefa <&:remif- fa, Et fe<;undum
hut ufmodi uartetaccs cotingtt , ut qua docjj non totahs matcrta euacuetur in
crifi,6<: tfi non fe quitur rcadiua,poteft .n. matcria elTe ualdemodica^::
remtiraemalitt3e>und€ a uirtutepaulatine expcllecur,ec «deo
Hip.dtxitconrucuerunt.SiFrquandoq; citiusqncj; tardiuspoftradice
fequicurrectdiiia.Si.n.materia fue rit multa aut m.ulte malitig^aucquahtas maia
rehcfta in Amce . teiifa& uirtusdebili dto poftradtcem poterit fequi re-
Rectdi' cidiua.Siueroecontra,quia f.materiapaucapaucaema uatio" lifijE^utaclciuitatisfeuacuitatts
^quahtas reaggrega- nis<rura liuadebilismultumtardabiturrecidiua.
Etfiftsfente ttuusp cia huicapho.ponitur ab Aui.quarto cano.fenXecunda jiofti-r
cap.de iudicgs rectdiuationts.Et cft utilis tn actu cura- cufqgca
tiuoct^npft<co. EtampIiatadcorporaa:gractncutra, *^°"* Aphoridiitis.
xtfj» Quibuftunque crifis Bt his noxdifRcihs cft an te acumejruj^ueniens uero
leuior ut in pluribus» Thc. Q^uibusiudicatioinftat, hisnoxdtfftcilis eftquaeac-
ceiiionem prscedit, fubfequens autem iiox faciiior ma gnaexpartcaccider? folec.
, Q_uibufcunquecrifis.i.iudtcatiofit,htsnoxgrautsaQ te accefTionem . Q_ua; uero
fi|bfequitur,magna ex par- ;eleuiorexiftiJf. ExpofittoIacoW. .
lfteapho,duashabetcocIcfiones.Secuduibi(Suipue- Hicns.) Primaconclufio.
Q^uibufcunquefitcrifishis pox antc crifim cft dtfFicilis.i.dtfFiciliii
accntiii. Proba tur fic.his adfunt cauf«^ difftcilium
accidenttum. igttur &;c .patet confequentia. <Sc afTumptum probatur .,
quia his adeft f ortis comotio Sc agitatio matert€i,que ad lo- cacxpulfionis
dtrigttur . igitur 6Cq. patet confcquentia cum antccede te. Primo nota.Hic
terminus crifis fumt tur dupliciter. Primo.comuniter pro quacunque pugna
viirtutiscotra morbii dC ecotra.qua uirtus fuperatmor bum , uel eco tra Ci ue
fubito fiat {i uc paulattne t ta q> ois fuperatio-morbi a uirtute uel
cconn-atahter.appeUatur GaF. crifis.Q^uafr fumpfit GaF.crifim.Tertio
decrift.dtftl Crifis guensfexfpectescrifis.Primaeftadfaiutemfubito Se^
<luprr, cundaad falutem paulatine. Tertia ad faiutcm fubito imptrhAcdC perf
edc,poftea pa ulatinc ad falutcm . E t iifr trcsfunt fpectcsm ortalis crifis,
SC fic non fumitur crifishic. Sccundomodo fumitur proprie .f. pro fubita
fupcratione urrtutis a morbo , uel morbi a uirtutc ita utfiibita
fiataegrotantisaltcrattoad faiutemuel ad mor tcm,ct itcfumitur hic qug
aCon^etatorc fic dcfcribif . Crtfis cft ucloxjd: uehementis motus morbi cum inf
ir" inusadfalutcm fubitotendit ueladmortem. Etdicitur uelox.^
uehemcnsaddifFcrcntiam aegritudintim leui- umcico terminabtlium ,quibus proprie
noiiattribuit crifis,&addififercntiam earum qugpaulatincterminan tur. Et
diciturmorbi.i .matcriac morbi adcircunloque dum fubicAum crifis. Et dtcitur
cum infirmuscSic ad diiferenti a imperfectae crifis , qux proprie non dicicur
Crtils criffs. Sccundo cx dicftisnota.In tah crifi imaginamur
falubri&pIuresmutatiofies.Primaeft ,quafitfartisagitatio SC mutato
comotiomatcricrii^dircdtioipfarum adloca cxpul- f riplex. iio num .Sccunda cft
accualis illarii matericru cuacua- «o»Teriaa?ftarpfp|anag.fubitaaltcratio,d^hocqttaii-f
.11» tuni ad falubrcm.Ifi mortali ucro non cft femper eua^ cuatio,fed comotio,^
fubita alteratio ad mor te . Tcr Cf ifii tio nota crtfim quandocg fumi pro
comotione antccede multi'" tedireccaematcriaeadiocaexpuIfionis,qaadoq?pro
eua plex. cuatione ,^5;: quandoq^ proalteratione confequente 8C quadoqjpro
aggregato ex hts. Ad propo ficii iiic fumic pro euacuationequa logo tepore
aiicedit materie agita ttoiadiv^cautpatct. Q^uartonotaqd^dicit iit,exponf
tur.i.accualiter cft fiens uel in proximof uturafieri g^a .f.eft in fieri.cS:
utroq? modo uerificari poteft aphor . .Q_utntonotaquod dicit nox, hoc ciTe
intelligenda cri fim m die futura fieri uel fienda,qua.f.commotio in no
<ftcantecedit.Maximeaute exphcatnocte,qata nocu- menca funtin nocte maiora.
Patec quia cofuecudo hu^* NoCu- mana eilde noctc quiefcere. Secundo quta in
noAe re- mecii q j iiocanturcaIor£S:materi3eadinteriora,<S:; pori niagtVre
lit clauduntur.Etcolligiturhaeccaufafeciidaquarti cap. mat^us i i
2.Terttacaufacft, quiacogtcattohumana eft circa di- noCteca uerfa in dte. Et
colligic haec caufa a Gaf.in iiijro de nio triplex .
tibusliquidtsdephiiofophopacienceincoxa. Ex qui' Auice. buspatet
priraoquarepluries cocingttneri cri fim in no GaF. <fce q|
in.die,eo.n.q>materiain nocfte magis intrinfecat: Crifis
pluslsedttprincipaltamcmbra,^ plus utrtute ftimulatr quare quarc plus ftimulat
et irritatur utrtus ad crifim . Ad qc? magis t concurrttx^ huiufmodi crifcs
maxtme fubdunc lune, iu noAe fi Ba.n .eft uelocismotus refpecfcu aliorii
pIanetaru,domi at <^ dic ; natur etia multum humtditatibas crecicg mobiltbus
,p ptcr quad ponitur caufa fluxus^S: refluxus fecundo mo theororum,qiuaigitur
in nodiemaxtmcdominat po^ f€ ^jalwnae.igtt ur SCc. £x quoulterius patet
quareplu- Crt fis rescQ tingft in no(fce mori q; in die in crifi mortalt , ma-
morta- teriebus.n .prauis in nocle magisacce tratis poitunt ma lis quar i xime
inf erre nocumentapcrnic^ofa. Ad quod etia con- magts J curritcj» fol fecundii
aftrologos eft fador dator,<&: con- ncjcce^ : feruator uitae qui in
nocfce occukat,in dic uero manife- in die fii \ ftatur.ltem plures co
tingitmori in hyemc c^ ali^s tem um cou portbus ^portionabiliter.prtma
prob!eumatu,fednox fequac proportionac hyemi .tgitur 3Cc. Et (i arguicur c^
argri. efrectfi . Eudmes ex quibus mortunt acgrotacestn criii potiuimc Arifco
.> funt acutce,d: ille remittuntur in nocftc afrigidicate ec
humiditatenocftis,ind/eueroaugentur.igitur. Vide Conciliatorem dtfferetia. 1 03
.in fine de hoc , 8c pl ura Concif^ alia fequuntur ex hts. Vltimo nota. Per acumen
Cahi- tam alteratione aut uchemente pugnam in a<ftuali ex-
pulfionecontingentcintellexit. Secundacono}ufio..Auice;" , Noxfequescrifim
eft ut in pluribusIcuior.Probatur^: GaF.
quiaeuacuatamateriafacienteprauaaccidcntia fequic criiis i« ; quiesagrotantisjfed
utplurimiicftita. igttur <S:c. pa-. d:cad'j tet confequetia cum antecedentc.
Nota notater dictii practt-r ciie,ut in pluribus ,ppter crifim mortalem 8Cc.
Simtle cus ca--* fentcntia hutc coUigere poterisdemente Auice .4.feca noA. da
cap -i .adprtnctpiCi,<^ p GaF tertio de crifi . ca. i o . Et e apho.uttlis I
aclu pracltco. £t apliac,ut patet ^s^c. Aphprirmus* . '^* In uentris fiuxibus
mutationes egeilionum lu uat/inonadmalatranfmutantun
Inprofluugsaluimutationesdeiccftionumiuuantnf ^in praua mutentur. In profluuiisaIui,mutationcs
excrcmentorum iuua; Leo, tiifi ad mala mutatio fiat Expofitio lacobi.
Ifteapho.duashabctcocIufiones.fecuiacftibi(Siad malum . ) Prima coclufio .
Mutationes cgeftionum in uentrisfluxibusiuuantquacmutationesfunt ad malii*
Probatur fic.talis mutatio fignificat coplcme tum eua cuationismatericru
pcccantiu 6C cxcofequenti corpo-r ps mundificationc .igitur «S^c.cofcquentia
nota,^^ afr fumptii Digitized by Google Flusus fumptutMi dccferat Comcntator in
comenta. 1 4 Pri- tientris inonota.PeruencnsEuxumintelligercdcbcmus flu-
tripfr* xum factum per intcittna. Secundo nota. HuiufinocK
fluxusefttnplcx.r.chiSofus uei cibalis humoralis finc cxcoriationc><S:
dyfentericasqui eft cu cxcoriatioc.prf
musuocaEuriintericus.feciidusdiarrhceafiuc diarrhoe as.tertfusdyfentericus.
Adpropofitiiinapho. cft fcr- mo de fl uxu df arrhio quo euacuanc m atcrias
pcccantes - hum>ralcsutlicfcnfusq>influxibus ucntrishumorali
busmutationescgonumfuntiuuatiuaenifl flntad ma' Bgonii ium.
VIteriusnotaq>huiufmodimutatio egcftionum muca' poteftfieriduplicitcr
prim;> fynthomaticc.f.ante(^ap- tio du'
parcancl1gnadjgeftionte,autcreticc<S:prius fignisdi' plicic. gefttonis
apparcntibus. Adpropofitufermoeftfccun-- domodojquiaprimomodoflgnucftmalumcum
fignf iicetplurahtate humorum flmui natura molcftantium aquibusnimisgrauatur
uirtuS(S^cogitur cos fyntho- matice SC antequa figna digonis appar eant
cuacuarcr Sccundo autem modo cft flgnum bonum quia flgnifica
turfortitudouirtutisdominancismatcriae. Exquofta timpatet uerificatio cocluiionfs.talis.n.mutatio
licet li5nificetmaceriamultiplicefuiflcpcccante,iignificac tamen uirtutem fupra
illas matcrias pcrfccle diiari,un de tilas reguiaritcr cuacuat, 3C per c6
fequcns pcr hoc fi gmficatur copietam iicri euacuatione,3«: ideobcne di- T^iade
xicilleThadeus5<^flmulcftfignum malfi , fucccflTiuc *^* uerobonum. Q^uarto
nota huiufmodi mutationes cf- fcb^^nas per uiam figni,8C peruiam caufg^quia
flgnifl- cant uirtutcm perfedc dominart , Sc ex confcquenti q^ cuacuatio crit
completa,<Si:q> corpus perfcclc m iidiflca bitur dcc, Sccunda cocluflo
cft hsec. Mutationes ^o- numadmalum funtfigniiraalum.Probatur,quiata-' les( ut
dedarabitur )fignificantdiirolutiones mcmbroi^t _ ^ .
auteorummagnacorruptionem.igiturcofcqucntiano Egonu ^^j^ aiTumptum dcclarabitur.
Primonota. Mutatio ^?"'^' ncs-cgonumpoiruntcifc ad malum duplicitcr. Primo
**° modocxpartc difpofitionis hiimorii qui cuacuatur. Sc «lal um
cujj<3^n,o<j^ cx par te cius qaod affociatur cis Excmplu <^HP^^'
priiTT(i,utmodusfubftatise,color>odor5;:c. Exemplum ^' - . fecundi,ut fl
funt un Auofas cum pinguedine dCc. ad p ^^^^^'j^ pornumutrcx^modo
inteUigituriiic. Secundo nota. *"^^^.^" ri^iufmodiegonesf^fiuntdici
malx duplicir. Primo S^U^^e ujo cja funt cuacuationcs rci malae prauf aut corr
upts* Secudo, ga p ipfaseuacucciuuaciuu,autqualeoporcec rctincri.prirao mo
dicun t malj p uia fignt pro q;to fl- gnificanthumo^ corruptionem magna.
Exemplum fe cundi,ut fl euacuarentur humoresbcnigiii hoc eft ma- 1 um pcr uf am
cau f^ , licct ctiani poiTet dici u tro<^ modo -j -
_maium.Adpropofitiidcutracj?malidacftfcrmo. Ali ^o» "* j„pojeft4tci
(^huiufmodi cuaaiationcsdii egonespof ^uo
'^^c^Qp^Qtjjatse^autracioncquanticatisjUclrationc mo- Ja ^ntu ^^ ^^^
fubflantiae, aut caloris , autodoris , aut afTociati ^ ."- eis. Ad
propofltii in ifto apho . eft fcrmo dc malitia qux 1^"!5^1 cis copetit
rationc odoris Sc altcrius rd cisaiToctacj quf •fcgoo". euacuari non
debcreut. Simile fententia colligerc potc qus cxi £j,sdcmencc Auic^quartaprimi
cap.dcrcgulis coibus Itat ua- fQfQQ^uciij^ga;; „orottui.<S:.4..fecunda cap.
dc fl^gnis xi^ cu- f^Q,p£Jsai3egonC Etcftucilisinadu,pnoftico<Sicura ^acmus
jj^^^utpatct. Etamphactaadcorporaacgraq^ ncutra ^noiti- ^. a4 fl^xii naturaFr
qp artf HciaFr facfcu ad oem ciionc «ul<5 ca gjygqmj^cuacuarf oportet,fiuc p
uomitii , fiue 5 urt- ^°°.* - namfiucpfecciTum. Itemnota^^mutationcs cgo^
x.gomi nyoj^ef ja^jnialiiintcllfgcrcdebemusnon cuoncs ma inucatf^
terierummalai^fjfedcuacuatfone cius.quodnon debc- ^*l^," ret efiari fcd
retineri,ut cuatiopingucdinis mcmbroru ^'^i & un<ftuofltatiscorum,tahs
enim cftraala,quiaeftma jnamm j jg^acuatio , cxquo fequitur q> non propter
hoc eciam ^ 4iceturbonacuacuatfo,quiafitrcf bon3c,fcdqufa rct (qmsc cuac wart
dcbet csquolbluunt dubttat»ouc$ altqr.. H I PPO/ 17 Aphorifmas 15.^ Vbi feuccs
apgrotant aut puftufae in corporc naicumur conlldcrare oportet cgediones* Si
enim cholcricacfoerint corpus aegrotat. Si uero (anisfimi!cs,certumeftcorpus
nutrirf» Vbifauces aegrotanc a u t tubcrcula in corporc oriun Thc,
tur,excretionesconiiderand:£func.nam ll biiiof^ func corpus
aegrotat.fl.fimilcsfanis corpus alerc turum eft,, , VIm fauccs acgrotant, aut
tubercula nafcutur in cor I>cd. porc,excicciones infpicercoporter.Nam R
biliofjc fuc- rint , corpus u na aegrotat. St
uero flmiles fanis , tu tum dt corpus nutrirc. Expofitio lacobi. Iftc aphor.du^
habct conclufioncs. Sccunda il>i( Sf' ucro fimiles. )
PrimacocIufio.Coiporafn gbusaegrotatfauccsaur nafcuntpuftulgfn coto
corporcegonibusfpforu cxiici buscholcricis uFhumorofis,n6 funt nucrieda. Probatf^
£iC.taIiaa>rpora funtf mpura 8c f grotaria ucl ggrotacu ra.f gi tur 8cc.
cofcquentfa tenct quia non pura corpora; <55;:c.aplK>. I o.&aifumptum
arguicur,qufa horum cor porumcgeftionibuscholcrf*;^ cxiftcncibus fignificac - ,
. maceriapuilulasfaricntc effcmulcad^cfrcfanguinf ad mixcam in ficicnte , ncc
fufFicicnccr ad cutim fpfam cx-
pulfam,fcdintrarctcnca,v^pcrc6fcqucnsfeccrcacgrf-
tudinem,uclfpfiusciTecaufaau5,idco(S;:c. Primo no P^IJ^**'
ta.PcrfauccsintelligcrcpofFumusquodcuncjmebro- <3"w» rumaltero
debi}ius,(S: fuadpl^Iitaccaltcriusfuperflui- catem rcccpouii.Secundo f
t^teliigere pofTumusquodif- bct em unccoriii principaliu .Tcraoprincipaliter
cmii- <ftori um cerebri . Q_uarco quafda carncs gladofas laxas
<Si:fpongfofas<ircagutturfltuatasad fuperfluitatcsad " >- f ilum
locii flucntesrctincadasa natura flnaiitcr ^^a-'
satasaphorifmoj^tcrriafarfngesappcilatasaphor.^.^ • . ^ izn nona tertg cari.i^
dicui^c fauccs Sc faringes a fime "V^j^ * do uocem uel
afando,ucIfifk>rusdiac.Inpropoficoacc •*'.".^'
tcmporiJTimeintclIigemusfitccmunclorfiifupcrfluf- ^^" "" t^um
ccrebri fiifccpriuii,cc ad hoc anatura finali ter dc putatum >dc quo maximc
in propofico cxcmphficac, cja manifcftius <&:frcquentius h^partcs
fgrotarecoring^c quiamag^mantfeicf funt cpauccor^sal^^ctquiafunc
cmunccoriamcmbriplurfu^fupcrfluitataal^prflict-» - , _
palibus,urprimaterti).d:fecunda proMcm^ii pa:obie ^^^" matibusprurtbus.5^
tcrria ^lK>.pluries, tum quia fri- Axttco. gidiffima Sc
humtdiiTfmaparcfcularii^tumqufa u^>o«' res eleuari ad ipfum acoto pfm i
nfuperfluitateshumi'* das c6 uercunt <S: inf^i^ reciprocanc, uc coUig^c
prtta> dcfomno. Secundonoca.Pcrfauccsegrotarcintcl%€ p^„^gg
rcdebcmusggricuincmacfrf alf ggrotar,putamaIa co ^^^^y-~ plcxio ne cum
materia,6S^3dhuc a caufacorporalf cc no *=* - primfauaficut^cui34o<Sihufu(modi,qniaapho.nontc
p ^i.^_ nctiffte. Tcrrionota.PcrpuftulasrcclIigcdacircapo i^^pjj^ ftcmaca parua
di<fca ab au<S;oribusbochor «S;: non. ma- . ^ ^ gna apata. his cni m tn
toto Girporc flanribus nocii eft ^ ^r um SC 06 purii cfrc,fed no fic cft dc par
uis. Q^ uar to nota.Notaccr dfCtuclTcnafcunc ad dadum.intclltgi
<]^oportechaspuflulasad«^trad:nonaprimitiuacauQl
pcrpedifrcjficttceffctoccurfus rcf mordicatiu^autpru riciusautcurisulccratiug.
Q^uintonoca. Pcregcftfo ucs Ifcet in .ppofito utdeanf fntcUfgf
fuperfluitatesd^c Jfttonispnms>poffumus tfi cria urfnafntelligjiic , utQs
fcnfusc^humorofitas^oiium SC urin^in talibuscor- poribus apparcns figni ficat
corpus f grotarc. cadc cm*m j£gf ^- cftutrobfqpcaufa.
Scxtonota.Pcrsgrotarcfntdlfgcr jarcad dc|3cmus sgTum uel f grocariuii eiTc,quod
eft cfTc ncu- ^ tr um deadcnrig.flgnf ficat em'm aut taJc corpus accualf • •
"^ terfgrotveaaucproa^ciieHctafgmudiaecadcrc, ut . Iaco.sJ\pIio. C
Digitized by Google pztet.Scptt cgcftfon€scholcricas.i.humorofas. Vlti; Thade
ino nota . ut Thadc us dicit fn hac coclufioncponitur u ug gmim 8C
fignificatu><S: dcarticulans cofequcntia figni iicati ad fignu.Eftaatcm
iignum fauccs fgrotarc Scc. Significatum eft corpus ggrotarc. Dcarticulans
Scc.eG; cgcftioncs ciTc cholericas><Si: talcs fupple pcrfeucrantes
acaufaintrinfccapendentcs 3c productas Sc non apri- mitiua.
ExhfsomnibusdiAisexpreircpacetcaufaue rificans aphor.fi enim m corporc apparcnt
apata ec iJnt cholericg cgcftiones.i.humorofg perfeuerantcs, ligoifi catur c^ma^tcria
interiuspcccans cotenta eft mulca > SC cx cofcquenti corpus non purumnec
nutriendu..f.abo- cibalinccrcfumendu.iiaute cgeftioneslinc iinjilesfa-'
Bis.f.in figura>quancitate 3C colore, fignf ficatur ll, per- feuerarenttotam
raatcriaquaefuicpcccansad extremx tates Sc ad ioca dcbiha a mcmbrfs
fnterforibus expalfa. hoc auccm cft fignum m undf iicacionfs corporis > 3C
cj? confcquena corpus cire re.furacndam 6Cc .
Secundacondufio.Corporainqufbusfgrotantfaur ces 3Cc.SC habentfa egcftioncs llmf
les fanfs fuuc nutrfen da.Probatur coclufio fic.taha corporafunt fntrfnfec^
pura, fc4 taliafunt nutricnda.fgfcur SCc, confequencfa Hora.<S^alTumpcu
probacur.qufa fn talfbus corporibus. totalcm matcria pcccanccm uircus ad
cxtrema repulf t. tgf tur patct cofcqucntfa cum antecedcnte. Pr fmo no- ta .
Pcr cgeltf oncs fimf Ics fanfs i ntcllfgcre debcm us urt- nam 3c egcfiioncs
fimilcs fanfs f n colore fubftancf a cem porcd^ alijscircunftantijSjcSi cum hoc
perfeuerantesin hoc, Sccundo noca,Corpora nucrirf uel nucricnda cife dbo ctbali
> Sc fupra in aphorffmo notacu eft , Simf 1/s fcntcntiacoUfgfcur. i
^.Conancntis.cap.dcegeftfoni- bus.<^ feptima quarti.cap ,de Ccshit^SC
faphaci . Sc aii- quahter fccudaprfmi.cap.de cgcftfone.<S: prfmo de cri
fi-cap. 1 1 . Jsteft utfiis in accupractico. Ecampifat ut fupra^c.
Primumdubiucircaprima conciufiouem. Per folas cgeitiones humorofas fuiridcnrer
fignf fica- tur corpons impurftas. igitur nonoporcet tangere li- gn um de
afgrotatione fauctum,aut de nafcencfa puftu- larum. Secundumdubfii. Sempcra^rocatfo
faucfuo* SC nafccntfa puftularu eft fignum bonum,cum femper fignf
ficetfortitudfnem princfpaliu cxpellcndf materfas pcccan ccs ad loca fgaobilia
. Tcrtf fi dubf um . Non ufde tur q» cgcftiones h umorof^ fignificcnt.ficut
didt impu . . , ritaccmtotiuSjquiapercgcfttoncsnofignificacmfi fii
perdifpoficionefi»mich<<S;fnteftino^. Q_uartudu-^ bf um, PoiTibfle eft
<j cum nafccncf apuftularu tota ma tcrfapcccans fi t fim ul cxpulfaad f
nteftina ^pter quod apparebunt cxeuntfahumoroJa> Sc tn corpus erf c mun df
ficatum 3c rcfumcndii . C^uintii dubf u cf rca fccun- . dam c<5clufione .
PoiTibile cit maccnas pcccantes eife ia tus in uenis rcclufas 5 .pptcr quod
cgcftionesftabunt fi^ . mflcsfanisjcSt: tncorpusnoncrfc mundu<5^c. Ad pri-?
m um dfcf cur c^ c^uf s pcr folas egoncs SCc. fllud fignifi- C€tur>cufdcncf
us cii fignf ficac fiiud ex segrotatione feu cium <5^nafcentia
puftula^.fignfficat eni per hoc exu- bcratf a matcrig maior ♦ Ad fccundu df
dtur ^ pro qua to fignfficatfortf tudfne cxpulfiu^jfignificat bonu.^ quato tn
lignificatmatcrif cxuberantiajfignificatnou bonum. Adtertf u df citur c;^ hcet
imediacc cgone§ fi- gnificcnt fupradifpolitioncs nutrimcnto^,mediate tvi
iignificant fupra dtfpofi tione totf us, ut patet . E t dc i&o tft
qusftio^priCfpalfs. Ad quartu dfcjc c^ in f ftocafu no cr(t
|>feucratiaillius figni . Adquintu eodemo rndcc* : - Vbj
mdigentfanonoportetlaborare. Th^. Vbi famcseftjlaborandumnoncft. Lco» - V.bi
£amcs,laborandumnoncft» l.'.''^ Egofi' milfs fa ziis qd. ^tti<^t Bgonu fiFfu
fa »ispra- ctfcus canon. Pufeia Expofitio lacobf. . ^. Condufio aphorifmi cft
hgc.Corpusfamelfcura non ^tftcxcrdtandum.f.noncftfortfcxercftio exer<3tadu.
^ , Probatur fic.pcr excrcf aufuperuenfens corpori fame- Jico uirtusproftcrni
t,<S: naturalc mcmbro]?: humidum
dfiTolufcur.igftur<S(:c.pacctconfequcntia5<Siairumptu dcdarabf
cdrcalfttera. Et fimilfsfentenda hufccolli- Auice. gitur tcrcia
primi.doccri.fecundacap. de hora eligcndi Exerci cxercfciu.Eccft ucflfs 1 actu
practfco.f, coferuatfuo. Ec t^ cU^e amph'aturadoiacorporafanasgra(Scneutra5&:
adfiti df cana ^uciauelquomodolibecalfterfnanfta. Prfmonota.In Indige dfgentfam
quandoq^ fumf pro qualibet inanitfonc><S!: ta tia y r. licer non fumitur
hf c fed fupra aphorffmo .4 Non pleni ■ -, ■ tudonouindfgentfa.SecundoprofamccanfnajUtinlrra
_ . Z2 .huius.Potus indigentia foluic.Tcrcio pro nacurali fame,<S: talfcer
fumfcurhfc.Eft ergo fenfus ubf mdigc «a.i.famcsnaturaIis<Si:c.Dicoaute
naturalis nocanter uc patebft. Secundo nota laborc fumf multtpfr . pr imo pro
nocutnento,ut prfraoaphorifmo hufuspartfcuI?.Se Labor
cundoproIaiTftacecofcquenceexcrcfciuuel in pocecfa crfpfr. mouendf
mcmbra,<S: iic non capfcur hic, Tertio fumic pro exerdcio <S^ maxime
forcf ,!&: fic fumic hf c. cft ergo fenfus Scc, Terdo noca,uc colligfcur
cercf a prf mi a ^ . fexco collfgec. Exerdcf u eft d uplex. unf uerfale. f . 3c
par iixerci «culare,forcc<S:debfIe.hfccftfermode uniuerfalf , <Si
«H^,"' podiTfme ccfam ford. Q^uarco nota.Corpore cxiitc ce pHcic,-
femelfcofnanica funtmembra<S: uen^,<Si:corpus eciam , : paracum
eftdfxTolucionf «Scfpfrfcusreforonfjimmo mul tum de co proptcr crf ftc
fenfacfonc refoiuf cur ,<S: ecf am Bropcerfnordfnacumocumcfus.cumfgfcurfit
exercfct 'um caiefaccf uum Sc refolucf uuni fiec addicfo in refolu-
tione(S:dcbfIicace uircucis,quare cuncno copecfcexer^ cicium.
Ecperiiocpaceccaufauerfficansaphor. Ex<| patet non foium hoc uerum clTc de
exercftio, fed ecf a dc quahTjcc caufa addf tfone ad rcfo Fone facere pote te
<S:c, AphoriGnus» i7- Vbfoinquedbus prseter nataram intraCjhic ^itudinenifedt.Mamfeftacuero
fanatio. Vhi plus cihi pr|ter naturam fngeftum eft , morbu T^he. id fadcpatet
hoc cx fpfa curandf ratione, Vbi dbus praitcr naturam plus ingcftus cft,hic mor
^^^^ bum f acic,ofteadtc autcm fanatio. " ^xpoficfolacobi. Codufio aphorf
fmf cft ifl:a. In quodcunq^ corpus in grcdftur cfbus praeter natura,inillofacft
aegrftudme. Concfo probatur fic.fanatfo corporfs fit ^ euacuacfone S3jj^j.t(j
fibf prxcer natura corpus fngredfencfs a corpore fgf cur . ^ cfbus eil: caufa
aegrftudtne fadens.confequentf a ceneci q.^qqj^
quiafanacfononcft,nififanfcacfscumremotfone^grt->^ . ,
tudfnisinduccfo,.^aiiscircaiitteradeclarabtt. Simflfs ^y,-^-^.
fententfahufccoUigfturtercfaprfmf.cap. de regfmfnc q^^ * cf usquod comedf t
<S;: bfbf tur .<S: fccuda fen primf .cap , q^]^^ ' de fignfsrcpletfonu
quatum adprimaparte.cSi^fccunda ' ^-^
parscolIfgftprimodcdffFeretfjsfebrium.cap.j Etcft ^ * . utfhs f n accu pr
actfco, doccdo debf te corpora g cf bu rc gere Et ampliacur ad oes cf bos
<S: potus Sc mcdidnas ec . generalfterquafcunc^ res alfas corpori
pcisetcrnaturalfc ; .. pccurrentes. Primonota.Pcrcfbu,<S^alfasdictucft,i
tcIligenduciTeomne,quodingrcdienscorpusnrmaptu cft in ipfo a m ateria
operari,fub quo edam orpus falte aliqufscoprchcndft.f.amatcrfaopcratiuus. Sccundo
q-j-^ nota.Ad hoc ut cibusingrcdfes corpusfitcorpori couc ^^ , nics^Sc ^
cofcques ut naturaFr ingrcdfat , ga naturalc ?^*1*^'' ciTee
cecoucnfesnaturg.Naturalfcigiffngrcdicftco '^^" ucnicnf naturg
ingrcdijrcquirunt aute ad hoc fcx codi °*^°" .* tioncs.f.dcbftaquatitasjdebftaqualitasmanifcftadebi
,, j ta occulta,pprictas,modusfubftati5c6ucnicns,tepus coucnicns
(SfordOjUtrabttlisddbetpr^ccderegroifuiiil Si ' Digitized by Google A P H O R*
:&' aut.e additur pir$parat;to,tpfa ad qualr tate reducitur.' Igiwr.
propter cutufcunqj iftaru c<rcun(lanttaru de^c^ ^ftum poceil abus
prsternaturalitcr corpus ingr edi,pu ta ii fuericmdehicg quatitatis uel
quaiuatis 8cc, quaii- tercuncj fit.igicur cibusprgter naturaingredies uerus cft
apho. Tercio nota. In omnibus iitis modis potefc ci Cibus
busdiciprfcernacuraingrediens.primoprfter natur^ pter na debitum,quia.f difco
ueniens cfc nacur^ aliquo ucl ah-- tura in
quibusdictorrunodorum.Secundopr^iernatura.i.p- gredics ter polTe naturg in
illum rcgulanda.^ uincendo ipfum, dupi^r dC fic potiirimein propofico
inteiiexit. Difrcrutautcm tfti modi,quia ftat cibum ingrcdi pr^ter naturam .
pri- Cihus momodo 6C non fccundo modo.f.prster poiTc naturar, uel nu-
licetnonccouerfo utpatet. Q_uarto notaCibum ucl tri men nutrimcntii eflfe triplcx.f.
Verii circa quod eft ulamus tumtri acTcusnutrftiuf uirtutis, putaaffimilatio.
Alterii efcdi pfcx, ctum quafi cihus ucl n utrimentu , circa quod ucrfetur
acfcus primus<5<: fccundus nutritiug.f.appoiltip, aflimi latio ct unib.
Altcrii dicitur f uturii nutriens.f.fanguis, cIitlus(S:humoresaIi).
CoIIigiturhgc diftinctio primo uirtutii naturaliu.cap.5.
cS^dcquolibeciftoriiinpro- Ga?. ' podco e uerusaphorifmus utpatet difcurtiEdo.
Qjm cibusca.tonota.Cibum eiiecaufam ggritudinis.-Primo ftanteil ^gicudi Jg fub forma
ctbi,5^ lic operatur ut caufa primitiua. Se jiisdu-
cundopoftquaefttranfmutatusadbonumfcnfunjjga plicitcr, fcilicct cx co fanguis
cc h umoresmali func gcncrati fgri tudincm caufantes, 3c fic operacur iilud
nutrimentum utcaufacorporalis,putaaiueccdensucIcQiun<5ca. Sex to
noia.Huncmorbum poiTc ciTc compFonalCiCompoil tionalcm iS:
cotinuitatisfoFonem.Exeniplum primi,uc mala compFo calida.Exemplii fecundi,ut
oppilaabma- la iigura. ^xcmplum tcrtij >ut ii cibus ciTec ulceratiuus -^Sr«'
; uel excoriatiuus. Vltimo nota. Jfte terminus egritudo tudo tri funjitur
triplicitcr,Prtmo proprie pro dilpoiitione prae piivitcr tcr naturam amediatc
fcnlibilitcr icdente opcraciones. Secundo coiter pro oi M^onz prgter natura
extra lafi ■tudine fanitatisiituata,iiuc fenlibiFriiueinfeniibfrr
'Jedentc,&:iicfub ggricudine coprehed/tur neutralita§. Terao adhuc comunius
pro omni difpofitione corporis corporiaccidetaliteracquiiita,fiueproomnil3pfu
acci dcntali , quo tcndit corpus uerfus ^gricudine ucl neutra litatem.Nunc adpropofitulicetnon
fcmper cibus prae- ter naturam ingrediens faciat ggritudine primo modo
uelfccundodiclamjacictamen ^gritudine primo mo- do uel fccundo uel tcr tio modo
dictam . E t lic ?xponitur aphor. Vbicunc^ ctbus Bcc. fgritudincm facic.i.facit
ucl inducit difpone p ter natura fenlibiFr uel infeniibili ter lcdente , ucl f
acit difpo nem qua corpus tedic in ali^ harii dtfpofitionii iam dictarum Nota
tamcn aFr pof- U cxponi.Facit.i. aptus cft f accrc , 8c tunc non haBcbic ifta
diftictjo locu.Ex cjbus pacet ca ucrificas apho.<S:c^ Aphorifmus» i8. Eorutn
quae nutrwmur copiofe 8^ uelodtcr, udoces feceuus fiunt Thc, Eor um qug
uniuerfum at^ ccleritcr alunt,fccrctfo^ ncs quoquc cderiter fiunt. T ^Q . Eor
um quf uniueriim,a^ udocitcr nutri unt , uelo^ * cesquoqucfiuntcxcrccioacs.
Expoiltiolacobi. Conduiio aphorifmi cft hgc. Corporii quf uclociter iiuc cito
8C copioic nutriuntur ,feccffus fi uc fnperlluica tunj cxpulfiones cito fiunc
Probatur fic.fuperfluitatu «xpulfiodcbctproporaonarinutricationi.igicur nutrt
cationeuelocicxiftcntcuelox cft fupcrfluitatum cdu- Aio .patci: confcqucnaa 8C
aiTumptum probatur , quia putricatio eft ficut finis cxpulfiug uci cxpulfionis
fupcr iuiifa5am,f<fd fcojper finis dcbet cfTc proportxonatus or HlPPp. I8
dinatisad finem .ig/tur 8cc, Et cx ifta clicitur alia im-
.plicitacociuiio.f.q> corporii tardcnutriwrum tar^cfi-
untfupcrfluitatumcxpuiiipnes. Similigfcntentiacol- Aui, ligitur in come
to pulfuum ibi. Vtnii fecundu alia 3CC. Gaf. ^.I3.terti).tracta.3.cap.de
tardicatc digeflionis. £t Nutric eft utihs in ac1:u practito ad oftendendum qug
uelociter tiu cor- (&;qu^tardecorporanucriuncur. Ecampliaruradom' papra-
niacorporafaltem fana. Ampljaturetiamnonfolumad cacus nutricationem , i^edetiam
adquamlibccdigcftionem. canon. Primo nota hic repertriduphccm htccram.f nutriun
tur&nutriunt.nufriunt.f.alimentorum.nutrifitur.f. corporum.
Secundonotanutricationem eiTe conuer- .Nutri- iipnem nutrimcntiin fubftantiam
nurriti Faclaabani - catioa^ mamediantc caiorenaturali, cui conucrfioni
fubferuic digeftiuajattracliuajreccnciuaj^Sfe^cxpuIiiua , utfupra declaratum
cftprimahuius. comcn.uigefimofecundp. Ec colitgicur primo uircutum naturalium.
(S^ prima pri ^^p mi. doc. 6. cap. 2. Exquopacecq>fupcrfluic3tumexpul .
.p^^i^ iionutricacionifubfcruic;S;propordonacur. Simiiicer ctiam quia incer has
uirtuccs5i:opcf acioncs fubferuien tes nucricatiom principalior
eftdigcftiuajideo nucrica-" cione ^doci exiftence uelox necellario
eritjjigcftio qug imn^ediace prgparcc ei. No aucem poceft i^Cii digeitio, niii
feparecur iuuafiuum a fuperfiuo.idco li cuncdigc- ftio ueiox cft,tunc
ueloxeftfuperfluicacum feparacio, f^confequencer expulfjo iinon adfunt
impedimenca. s^.^^^^ E c ex hoc pacet caufa ueri ficans apho . Ter cio nota uc
^^^ ^^^^ fupra.Nutricnserccripiex.f4turum,quali,d:actu nu ^^ triens
quibusomnibusdiitiucfefuperfluitates corref- n^^^j^
pondent.6::deomnibasueruefcquoddicicur. Q,uar '^z^-^f^ ■
ponoca.Nutrimencumquoddameftmulci^copioiinu "" trimenti , quoddam
paua , quoddam uelocisquoddam s^lxznf tardi.Vndequod dicicur mulcum
nutrire,quodiampa q^a^i.jj r um,quoddam tarde,d: quoddam uelocitcr.Iliud copio
ptfg^^^ feueimultumdiciturnutrirc,quodapcumcftfecundO. '^' plurimaseiuspartcs
conuerti in fubftanciam aliti. ccoa trafecundumpaucas.
Exquopacetq>excibomulcum nicrien te pauc^ fcparantur fuperfluicatcs,cx parum
nn tricnte feparantur multj. Vclodter auccm nutric illud quodingrediens 8cc. in
btcui tempore tranfmutatur. ccotra autcm carde. Ex quo patct
poiiQbilccfTcaliquod reperiri m ulti 3c uclods nutrimcnci , pauci 8c uelods, tardi
8c njultijtardi etpauci,uc uidcbiturin commcnco .1 8 - Q_uinco noca.Per
fccciTum primointclligcrc pof- , fum us fupcr E uitatum prim f digcftioni§
expuliioncm . Sccef^ Sccundocuiufcuiu^^digeitionis fupcrfluitads «uacua-
fus-du- ' tioncm.v&:deomaibusucrus'cftaphorifmus 5;dicitur piicic,
fcccdcrcquafifcorfumccdcrc. Scxto nota. Copiofica- fcm 8C uclocicatem
nutricatioms poiTe comprehendi. primo ex partc corporis.Secundo cibi corporis
ca a prib ri q^ a poftcriori.Apriori quidcm C3; ?taccnacurali,co- plcxionc
carnofitate impinguationc corpo ris. A poftc- riori ex dta fortificadonc pulfus
pofi: dbadonc , ut Co- mentacor in commenco aca rcfumptionc, ueloci uel tar- do
rcdicu famis.& fic dc airjs.Ex partc ucroahi ex qua litacc
manifcfta,occuItaquaiicatc,mollitie ,liquiditarc cdam debilitate, ut patct.
Sepdmo nota , Ad ueritacem aphorifmi oportct c^pera clTe paria tam cx partc
ciljoru ^ corpc^.ubi.n.nQ itaf ucrit no oportccapho.ee ue:^:^ Aphorifinus. ^9-
Acutonim morborum non omnmo certae funt (anitatis pronuntiationes neque mortis*
Morbor um acutor um pr^fagia, non admodum tu ta funt,nequc mordsncquc faluds.
Acutorum morborum nonomatao funt ccrtf proou Lco. jCiauoncs^auc
faIuds,autmortis. Iaco,s,Aph(a, C^ Digitized by Google PARTt Expoficio
lacobf, Cooclufio aphorifttH eii ifta . Pronofticationcs falutis Cc cttam mora§
morboru acutorum non funt omnino ccrtf . Probatur fic. miteriaiFac<cns
morbos acutos ck pjurimu fccundu eius malitia uariabilts ct de Joco ad lo cum
.f»dc mcmbro ad mcmbru niobilis,igitur <Scc,con- fcqucntia uidet nota.Si
cnim difpofitio cauf^ aqua pen dct morbus cft tnccrta.crgo Sc morbusalD ea
pcndcns, RaHs» ^ antcccdens patebit in comento 19- i>imxlis fcntcn-- lAorbo
ti^huic colligi potcft. I ^.Continenas.cap • I Et cft uti yu^cu' lisaphorifmiis
inactupronoftico.EtampIiatur adom- joi^pro ocs^cutosmorbosadfalutcmueladmortem
terminan . uofti'^ do§. Primonota.PermorbosacutosintclIigendum cf cus can fe
njorbos magnos f^uor um accnriunj Sc uelocis termi Marbi nationiSjita c^ ad
morbu ciTc acutum hg duf coditiones gcotica requirunt.Prima cft fguitas
acciiriura. Secunda eft ter duplcx niinaaonis uclocitag.EtcoIIigitur hf c
defcripao in com AWCC. mento.^t abauice.4.primacap.3 .ucrfus Hnem.quo piamnon
fuScitad acuitacem>ucfebris ftatus ntproxi luusjimmo utfitdeggritudimbushabentibus
timore. Hotat^en c^iftarum coditionum fecunda eft depcn dens
aprim3,quoniafortiaacadentianonpoteft uirtus longo tepore a5lerarc,immo oportet
autcito uincat aut ijincatur,ut collfgitur quinto huius c6mcnto.5.CQ_ui
Cunqueathetanoapprehenduntinquatuor diebus pe- Tcunt , Sccundo nota . Pcr
morbos chroiacos intclligerc debemusmorboslongf tcrminatiowSjUt funtmorbi a 4oa
clie ultra terminiilcs quos chronicos quia longos _
nominant.ChrQnoscnimgrfce,Iatinctepus,indcchro ChrQ'-r nictmorbi.itcmporales.
ExquopoceitcoIIigidiffcre- 3io§ ^f ^ jm^j. chronicos morbos 3c acutosmorbos.
Ditterut Chroni ^jjin, poriiTimc inqufc^, Primo expartc terminationis. cusmor
Sccundo ratione difficultatis accidcnriu.Tcrtio cx par- **"?» ^e
difpolitionis materig >quia morbt acuri materia eft^fc
cundumplurimuacucacalida. Q^uarto confcqucntur cxp^rtepericulofitatis. Q_uinco ex parte
certitudinis uclincertitudinispronoftici.Etiftam diflFcrcntia ulti-
mamfolumcxplicatinaphor. Tcrtionota.Acutorum morboru quidi funt cx toto
mortales,ut forris apopfia. ^^^^' morbor u quidi funt cx toto mor tales, ut tor
us apopn bwsacu apo^emacordis<5<:c. (^uidacx totogenere falubres ut tus
tri' jcrrianapura<Sjc.Q^uidatndiffer«nccrfc habentes ad P^^^' falutcm ucl ad
mortcm,ut caufon tcrriana cocinua, ho V •*; motcna <S; huiufmodi. Ad
propoficum de primis non lo .\ quiturHippo.deralibusnanc^^nofticationesfunt cer
3" tiiTimf. Q uartonota.Aliquamateria(ucdidueft)pQ * K^^""^
tcftcaufarcsgritudine acutammuItipIicitcr.Primora «. .^ - • — i.j.-. •^_^._ —
^''itacis fuac: jitiatis,ei ~ A^ ' itcc5 uf mr^u«*4VJ4 wa wi. w«v».* m **«**
"*• »4*»*»^«*imprcUi- ^*"^"*
ua,tameninccrficitfuflFocando<S;apprimedo utfreque acutam
jcrphlcgmarica.Tcrtiorationefitusuellocfubiconri J*^ "^, .^- nctur ut
apoplexia,fquinantia,pcriphlcumonia. Q_uar drupiicf
p^e„fooccult|proprietarisfu9ucnenofitatis. Adp pofitum maximccft fermo
Hippo.ucrus dc factentibus cgrifu^ne ^cutajprimo 3c ultimo modo . Q^ uinco na
ta.Lyomninopotcfth^creduplice rtellcAu. Primus cftjnonomnino i.nonuniucrfaliter.f
nonomniunior l^sorum 3Cc,$C iftc fenfus eft uerus.Secundo uero .omni PQ.f ,non
penivus,quia no pcrfectc ftd cum rimore Ad pppofiium ccrtg funt huiufmodi
^nuntiaciones.cS!: ifte fciifus ifcrii ucrus cft!ideo percipitur amedicis fieri
eua . cu^?iQnem,quia fumus fncerri utrumiftamatcria digc Pronii ^^^^ ^^-
"^*"* 3exto no^a.Pcr prQnuntlationes intcl- riatiQ hgcndas eile
pronofticationesjquasquandoq? prguifio- yel .nes^quandocg pronilcf ationes Hip.
appellare cafueuit, xjnofti hsautem incertg funt^quiacum maceriaaquapendenc
*SriQ %* «rmo^ morbi fi t p! urimum cahda , Sc de mcmbrQ aut
pre^admfnibrummbbilis, nonpofiumus conffderc figno ' mho^
bQA9appar?nw,quiafQri;ctHononobftantcpcrmuta?- •JWtuf a<fpw!icipalc&
mtcrfidct;,autaIf<3(uo<5 aufabft inaliquomcmbrQnocumetumcxquofequercc
mots. Vlrimo nota notanter di(ftum cftefalutis d:c.quia fi- gna alia ccrtg
circpolfunt lon^tudinis uelbrcuitatis* - fjQnibuCcanqm iuuembus exiftentibus
uetrcs fimithumtdijhis fendcencibiis exiccantur. Qyl ^as iuuenibus uentres fiuntilcci,
hisfemoribiK fe(fiishume<^antur. Q^uibusf uucnibus adhuc aluushumida
cft,hfsfenc- fcenribusficcatur. Gontra quibusiuucnibusa<Jhuc al- uusficca
cftjhis fcnefcentibus humedatur. Q^uibus f uucntbus adhuc al uus humecfla
eft,his fcnc fcenribus cxiccatur .(^uibus uero iuucnibus adhucal- uus ficca
cftjhis fcnefcentibus humccftatur. Expofirio Xacobi. Ifteaphorifmus duas habct
condufioncs. Secunda f bi( Q uibufcunque. ) Frimacoclufio.C^uicunq?
habentiniuuentutc uea tresftuxibiies,in feneclute habenc eos ftypricos.Proba
tur fic.fi in iuucntuteadfunccauf? fluxibilicacis,in fc'- ncAutc adfunt caufg
ftypticitatis utplurimu.igtt Sce» cofequencia nota et antcccdens declarat
Comcntacor tn comento.Z O . Primo nota. Per uentrem incelligi to' ;am
cdcauicacem,ftomachu 5;:: inceftina continencenj, Sccundo noca. Vcncris
ftypcicicasnon cft aliud q^ car- da SC difficilis,<S: adhuc parua cgeftionu
expuliio. ccS tra uero eft ucntris humi<iitas ucl lubricitas. Terrio nota.
Per iuuenesin ^pofitointelligcre dcbemusqupf cunque ante gtacem fcncduris.Etper
fencsQmnes poft gcacem i uuencuris hoc modo acccptf . «Q^iiarto nota. Q uincj
poflTumus aflTfgnarc caufas fluxtbilitatfs ticn- cris . Prima eft airumpcio
maioris quanritaris cibi qp ftc corpori necefTaria caufataa fbrri apperituproptcr
frigt- ditatem ftomachf .hocenimftantcheparno poteft chiif humidam partem
attrahercpcrfecJcunde muita rema> net f n hcihii$,Sc rcddit fecesmoll^,
<S: exconfequcntf uentrem lubricum.Sccunda caufapbtcft cffe fortitudo
expulfiuf proptcr multam naturdan humiditatem (to machi.humi<3itascnim
naturalismembrifortificat cx- pulfiuam Sc debflitat rctentiua, ut habetur ab
Auic. | ; prima.doct . de ui rtutibus. Terria caufa cft multitu<3o cholcrg
abradentis uei abftcrgentis ui fcera,^: ftimuia- tis uirtutem expulfiua.Q^uarta
eftdebilitascotcntius proucniens acaliditate<&:humiditate,caliditasenim
cfi humiditate liquefacic macerias 3c reddit cas habilcs ex- pulfioni. (^uinca
caufa eft debilicas ui rcucisaccrahencK undc mult^ parces chilirclinquuntur in
fccibosnon at- trad:g, Sc ficreddunturfcces humidg ud li^juidfd: ue ter
fluxibilis. Q_urntoprincipaliter mtelligendii fecii dum Conientatore c^ quatuor
prims cauf£ iam dicftg fi reperiantur tn iuuetutCiinfcncAutepermutantad op
pofitas caufas refpcctu iuucntutis.patet <3ffcurrcndo per fingulas caufas.
Prima cnim caufa qug eft airumptfo nimie
quanritariscibipermutac^r,<juiainfcnectute frt giditasitomachipcrmultum
ampliusaugetur. Frigidi tas autem multum aucta dcijcit appctitum ,omnts enim
tmmoderata difcrafia dei)ac actumipropri^ utrtutis. Sc cundacaufa
fimiliterpcrmutaturjqutaftomachusfn f« uentutc multum humidus,in fcnectute
cxiccatur,f deo cScit ftypcicus refpectu iuucntutffi.Tcrriacaufaetia jp
mutat,ga figcneratmultf tudocholcrg liuuetute quf eft caufa fiuxibilitatis uentris,
cum talfs multttudo cholerae tn fencfftute dcficiat.patet SCc, Q^uarta caufa
•fimiiiter uariatur ^ quia tam caliditas q^ humiditas nf- mia Thc* Lco* Vcnter
1 qui<3» Fluxf- ; bilitaris i cain uc tre 5x. ; Autce, ; Dtfcra- 1 fia imo !
derata i d^citac I tum ^ prifutr 1 tutis, i Digitized by Google A PHOR* mia
<S:c.ex«ftttisin i uucntuteiin {entStatt umpttatvuc SCtemittiK.ioScc,
Scxtopncfparrnotat^^.j.caifene ^utc non permutatur fcdpotiusaugctur
fecundii.Co- incntatorcm , puta dcbtlitas attratiuae hepatis propter multam
frfgtditatan, i dco ubi proptcr hanc caufam ha berctiuucnfs ucncrcm fluf dum
non habcret i n fenccflu teftyptfcum fcdpotfusmagisAucdum. Exquofequic ;hanc pr
f mam condufioncm aphor. non cife unt uerfali tcruera,fedfolumutinpluribus. Septimo
inteliigcn- dum eftq> uc prima ojnciufio in pr gdtdis quatuor cau iishabeat
ueritatcmoportctcftcraeire pariain regimi neconucnicntecidemfcni <S:iuucni
fecundum omncs ;': ^ resnonnaturalcs.EthocfetisdeclaratComencacor. yeteri
Secundaconclufio. Q_uicunc^iniuuentute habenc iuuetu
uetrcsitccosfiueftypticos^infencc^tutc^utplurimu) teficois habenteosfiuxibiles.
Probatur, utplurimuquibusac aut ftv cidunt caufx ftypticitatis in
iuuentute,accidunt caufae micusct fl^j, jjjjijtatis in fcncaute. igitur &c
.& alTumptum dc iLcit i fe clarat.Cdmcntator in commcnto. Primo nota.Caufae
^«^"^.^'^^ftypticitatispoirunteflcmultaeoppofitaecaufisfluxibi liuxibi
licatis. Prima oppofita prcmae paudtas appetitus caufa^ ^^^* ta a calido
ftomach us.n .multum calidus debiliter appc tit^Secunda caufa eft debilitas
expulfiuae ct fortitudo re tenttuaeftomachi proptcr ficdtatcm eius naturale mul
tam . Siccitas enim for titicat rctentiuam 3C debilitat cx- puifluam . Tcrtia
caufa cft paucitas cholerae debcn - . rtsabftcrgereinteftina<S:ftimulareuirtutemcxpuIfl-
.^.^P^^" uam.Q_uartacaufacftdebtlitasexpuIfiuae a frigidita- •citaas jg ^
fic.flomachf .reddtt.n.frtgiditas cu ficcitate matc- cae S^» riasquafi
c6geIatas&:expulfioniinhabilcs.Q_urtacau fa cft fortitudo ut rtutis actracfciuae
hcpatis,^ptcr quod chilus a ftomacho perfeclc attrahtcur ad hepar , 8C tunc
feccs multum exiccatur propter abfenciam parcium hu midarum . Secundonoca.
Aiique ifta^ caufaj^j fccuda. Comen.permutanturtnfencAute^;: aliqucnon. Pri-
macnim permutatur,quae eftdebilitas appeticus a mul
tocalido.rcmiccicurenimcalor in fenectutc propter <^ augetur
appetitus.Sccunda uero caufa pmucatur ,qaia augeturillaficcitas <S:
cfFtcitdifproportionata, utpoft apparcbic.Tcrcii ucro caufa no mucacur fed
pociusau gecur,nifi force per accidens proqnanto diminucaquan
ticaschoIeraeafrigido,<X:frigidicas eftcaufa huintdtca- tis 8C
fluxibilicatis. Q^uarta caufa poteft dici e^ciam per fnucari,quia ois
immodcrata qualitas deijcit aclum pro prix uircucis. Q^uinca eciam caufa
permucacur , uc pa- Auice, ^"' Exqutbus pacec<^caprima($fecunda
conclufio Mcdict* aphorifmi eft folum uera. vt in pluribus fecundafence- naa
fe- tiam.Comencacoris. Ec fii'is fenccncia habec ab Aui* cunda Terci o canon
fen. I ^.cap .de fluxu uencris omniu mo ecaccs ^^^^' ^^ P°^^^ ampliari ca ad
fluxtbilicaccm intcftino- uarian- rum &;ftypticitacem qp uefics uc pacec.
Etcft utilisin daR: cu ^^" pronoftico uc pacet , 8C etiam curatiuo. Sdcur
cnt xatiuus qi^^'ter fecundum uarias aetates uariande funtfoluti- ;p nofti
"^ medidnf fumpta i ndicatione a fluxibiiitace 8c ftyp cufque
tidtateuentris<S!:c. canon, AphorifinUS* il. Potus indigentiam (blmt. Famem
uini potio fol ui t . Famem thorexis ideft uini potio folutt. Expofitio lacobi.
Coclufio aphorifmicftifta.Vinumcurac aj^tttum caninum. Probatur fic. Vinum
remouet caufain ap- pcdtus canini.igitur <&:c .Patct confcquetia,&
aiTump tum drca litcra declarabic <S:deducct. Sifis fcnccnda colf r ab Aui .
I i .tcrt^ .trac.2 .cap,dc cura appcdtus ca iiint.<S^ ^.Alma.cap.deappetitucanino.EtaSerap.
tcr dobreuiari^ cap.l . Et a Rafi in diuifionibus. cap.dc aegrtt'.ftomadii» Et
cft apfaorifmus udiisinadu curati H IPPO/ i9 Thc* Leo» Autcc. Alma. Serap*
Rafis. uo utjpatct.EtampItatur ad oem difpofltfoJicm ftpma chiprgtcr natutsm a
lifi cau^ procedentc , Pri mo no ta. Pocus fumitur mulaplicicer .f.pro quocuns^
degluti Potus biii finc mafticatione .8c pro aqua , & ut diflinguit con
tripfr. tra ctbum 8C pro utno, 8C fic fumitur hic, ut in comen to uidcbicur.
Secundo nota. Indigencia fumitur tripli Indigz dterucfupra. Protnanitione.
Profamenaturali. Pro tta tri- canina. H.icfumicurprocaninafame.cum cnimfames
plex. fic criplex fdliccc nacurahs , 3Cnoa nacuralis, sSiipraecer nacuram. Et
prarter nacuralis fit triplex fcilicct Buli- mus,cum appecic ftomacus cf ccrts
membrisfame de Famte . iidentibus. Et fyncopalis. Eccanina. Dc tertiatnpro'
rripfr, pofito eft fermo ,quae ideo canina dicitur , quia ha- bens hunc
appcdtiim appccit uoradtcr ut canis , ita uc tam intenfiuc,<Si: tam
infatiabilt ter , 8c cancum dbum appetat. vnde Scrapio in allcgato
capituIoaic,hic appc- dtusdiciturcamnusnominccanis. Tertio nota. Appe
tituscaninimuItaspofreefrccaufas,utcolligitabAui. Autce» <5^Sera.etiamlods
praeallegatis. Prima jx>tcftcircmul Ssrap. dtudocuacuadonii 8c prolixitas
fc. Sccunda debtlitas Appca . retcnduf in mebrisautin ftomacho.Tcrcia fuperflua
tuscan* caltditasinorcftomachi fupcrflua factcns folucione.f. luca oc
fuperfluafuccione uenaru. Q_uartapoceftcflrc fuper- ^^pl^» flua calidtcas in
toto corporc. calidicas enim in orc fto- ' machi,licec def)ciac appecicu 8c
fadac ai^terc aqua 8C currentia humida,cum tamcn dnantur corpori ccontra
Hcit:,8C hoc fi ue ifia caliditas f ucrit cxcrinfeca ut acrts,
fiucincrinfeca.Q_uincacaufa,pofrunccirc uermesin i-. tcftinis.Sexcacaufa,fuperfluauigilia.S€pdma,fttgidC'
tas ons ftomachi co ftringens 8c cxprimcns50ccaua,po tcft cire h umor
acecofusin uifcatus in orc ftomacht . Ad propofitiifolumcft
hicfermodeappctitucaninoab his duabus ultimis caiifis contingentc.ab al^s cnim
non . f^ ^ ^ Q_uartonota.Vtniidebcnshunc^pctitucurarcdc- Q.?J?* bet aliquibus
coditiotubus clfe codidonacii . Prima co umuiol
dtdocft,ucfitquadtadsmuItae,ucfuaquaGicace cxcc- uac ca- dacmorbum uclcaufam
morbi.Sccunda,utfit accu 8C ^^y^^P uircualfcer calidii.actu qufde,utmclfusadinccrioracc
P^^^» profundasparccs orts ftamachi pcnccrcc. poccndalicer ucro ut ad a Aum
reduAum matcriam rcfoluat 3c fub-
dIict.Tcrda,utfitpriuatutnfaporcaj:^titumcxdtan tcfciltcet acctofoponricod:c.
Exquafoguiturquarta, uc fic tn faporc dulce ucl acucum.dulccquidan uc rela- ^.
xando os iiomachi ct fupcrnatando degdacappcdcum . acucum ucro,quia
fubciIiaduum,rcfoluduum , 8c pe-- necraciuum. Etexhispatctcaufauerificam
aphorif^. W,, ' m um .appctitu cnim caufaco cx caufis iam dictiSyG. esL"
i^ -. hibeacur uinum cum drcunflancijs diccis,..calidicacc
acft:ualiremouccmalamcompIextoncmfitgidim,<S^eci , "U^ am uircualiiil^
cdam rcfblutc nacuram inuffcatam ort ftomachi, fi ab illa pedcns f uerit 8cc.
Vlrimo noca . Ap pedcunicaninum propriccireacddcns.cft enim actia corr upca,uc
tnfra dedaralMcur in qu|ftionc.ideo non ^ prie didcur aegricudo^jnifi pcr
3egricu<tocm udtmusin- telligcrc omnem dtfpofidon<3n praeternaturam adfe
ca. ram uertencem, ficucf rcquenccr faciunc huiufmodi ac- ddcnca,ut coHigitur.
1 2 . thcrapeudcae a Galeno. Aphorifiniis. Z2* Ex plcnitadfne quaecunque
aegtttodin^ fi^* unt, euaojario fenat Et qascunqueab euacua^ tionejp!enitudo.Et
aliorum contrarietas, Q^uicunquc morbi ex rcpkdoncfiunt, uacuarionc Thc*
curantur .Q_uicunquc uacuadone, rq>Iedonc. Eodem quemodo caetcrorum
contraria rcmedio f unt. Q^uicunquc moxy. ex rcplcrione fi!unt, curat cuacua
Lco» . tio. Et qutcunquc cx cuacuadonCjrq^edojiS: alio- xum conorarietas. .
Iaco.8»Aplk>* C i^ Gaf. Digitized by Google P A R T I. ' ' E^poiitio lacobi,
^ iriftc aphoyifmus trcs habct conclttiiQiics. Scc^nda cft fbi.( £1: quccuncji.
)Tcrtiaibt.( Et alior um . ) Pf ioia conclufio*Oaincs morbos
ficntcs.i.pcndcntcs explcnitudinccuacuatioranat.f.aptacrtranarc.Proba tur.
cuiuslib^t morbi ficntts cx rcpfonc caufam rcmo - «ct ud apta eft cuacuati o
rcmoucrCjigit SCc. patet con fcqucntia.& aiTumptu ftatim circaliteram
dedarabic. RcpFo Primonotarepibnemmultipkcic' diftingui.i.quoad xnulti*'
.uafa,6i quo ad uirtutcm, Sc quo ad totii, 6C quo ad par plex • tcm, qugdam
intraucnas 3C qugdam extra, qu^dam hu morum,qugdam ciborum,alia fuperBuitatu
.Ht de om nibus uerijScatur aphoriimus.omnem enim talemfanat cuacuatio, et hoc
iiue fumac repib pro materta replen' tCjfiucpcr difpofitioncmebri,ut fupra
ibi.Nonpleni- tudo*aphorifmo.4 .hutus fccundae j«rticulae. Sccundo RcpPo^ noca
rtpfonem poffe caufare aegritudinem m ulaphcip, pECe ca
ut.f.prtmitiuacaufa,anteccdensetconmvfta. Exemplu mor bi primi, ut repfo cibi .
Exemplum fecundi, ut rcpFo h u-, tripft'» morum non putridoj^refpcclufebris.
Tertiorepkcio putridoi^j. Adprcpofitum deomnibus ucrus eft aphof if
mus,licetprincipalius decoiiida. Tertionota.i£gri tucUnum qugdara dicuntur
fientesj^^qugdamfadg.Fi cntes autcm dupliciter . Primo, quia exiftentes in pro-
ducicuius.f. aliquideftprodudtum , d^aliquidprodu- cendum ,ut ephimera in
principio ud augmento . Secii do fiens.i.ab altero pcr cutus rcmotionem ipfa
acgritu- iEgri^' doremoueturinconferuarf dependens,iicecipfiuseiTe tudodu
fittotumproducftum.Fadum etiam dupliciter diftin- phcit. guitur.Pnmo
utdiflinguitur contrafiensprcmomodo. fumptum . Sccundo uc diftinguitur contra
fiens fecudo modo dicflum ,quia indepcn dcns a caufa particulari de-
pedentiaparticularijfedfoluuniuerfali uthectica .In ^pofi to eft fermo de
fientibusS: non defaAis , quiade f acftis non ciTet aphorifmus uerus , fed
intelFr de depcn- dcntibus amateria nondum fac1is,liceteuacuacio bene
coadiuuct. Adpropofitumlicctpoilitampharidumdi citfiuuc,potifitme intelltgi
debent aegritudines in con- fer uari a plemtudf ne depcndentes, fecundum quem
mo dummakm coplexionem calidam in ftomaco faclam, quiaindependcten».cuiustn
remotione impediretcho lercabudantiamfi»maco,nonfientaTjdiccremus, ncc
oporteret iUa matcria rcmota r cmoueri iUam mala co- . plexionem.
Q_uarconotaaegritudinemfumiduprrv -^^^j" Primoproprie, ut aliasdeclaratum
eft.Secundo comur ^^^^ ^ nitcrproomnidifpofidoneprgter naturaeiusrcmotio pif
cit . n^nj indicacc & ita ad ampliandu aphorifmu fumendu Sanatio dupfr.
cfthic. Q ufntonotaeuacuationefierimultiplicicin- Jiuo du
fenfibtIieccfenfibilic.fenfibilicpcrfeceCfum,(S;: ite^cii pliat.
phlebotomiauclpharmacia. AdpropofitudehisTom- nibus eftfermo,ut fenfus fit.
omnes repfones fanat eua cuatio fenfibilis ud infenfibilis. Sexto nota hic
termi- nusfanatio funjttur duplidtcr. Prtmo modoftri«rce,<S: fic cft
faiiitatis indudio 3c f gritudinis remotio,<5<:fic fo la curatio cft
fanatio.Scciidomo coni unic,ct fic exre dic fcadacftum curatiuum 3C
pr^feruatiuii.fic enim fanare cft no foium fanitate inducere, fed ipfam prgfcruarc^S^
alapfu prohiberc.&;fic fumitur hic,quia omnem aegri- tudinemexplcnitudine
procedentem ud apta fieri eua cuatiofanat.i.rcniouct ucl ficriprohibec.quod
totii eft intclligendum de euacuationecum circunftantfjsdebi- te
approximatisqug funtdecem.Q^uartoprimi colle<ft? SC ia uerfibus fgpe
alJegatis.Hsecfunc penfandamcdico purgare
uolentf.Arsgcas>uirtus,rcgio,complexio forr ma.Mores,&
fynfhoma,repletio,tempus,<Si^ ufus. oeptimQ nota cj» rcpfo fumitur dupfr .
Prtmo por mate ria rcplente,<&: fic eft caufa segritu<3inis. Secundo
pro di fpotioneipilusmcmbrirepleti, «S^ ficeft ajgritudo. Et pnmomodo fumic in
prcpofito^ut fit apho* fenfusquaf Autce» Egid. Sal. Rcple- tio du- plicit.
cunq^ aegrf tttdtnes dc tcpletionc i n matcff a>q>l€fitc fi^
untcuacuatiofanat. Sccundacondufio Q^uafcunq^ jcgritudincsex cuacuationc
fanatrcpktio.Probaccon dufio utpr|cedes.Prteonota. Pcrplcnitudinem fana tem
<Sjc .non debcmus intdligerc plenitudincm qup ad uafe,necctiamquoaduirtutem,
fcdacftum rcfumeiidf 6^reacquircndiiliudquod per fuperfluam cuacuatior nem
dcperditum cft. 3C poceft ifta plcnttudo rcfumptia nominarf . Secundo
nota.Licet ita fit non tamcn itafa- dltter segrttudines cx euacuati onc
contingcnces rcmo- ueturperplenitudincm ficut econtrario.fed dehocdi- ctum fuit
fupra in comcntoillius.^ . apho. pri mae par- ttculg.qui ficincipit.In
tenuibus(3iftis. Tcrtta condufio.Omnium aegricudtnum contraric-
tasideftfuumcontrarium eft remotiuuin. Primono- ta.Hoc di(ftum Hippo, poteft
ciTc unum principiumad ambascondufionespraeccdcnces. Secundo nota con-
trariecacem fumi dupltciter. Prtmo proprie , ut quarto ra etaphifice. <S: fi
c non fumit ur iiic. Secundo pro om ni eo quod eft alterius rcmotiu um fi uc
per fe iiue per acci densjfiue mediace fiue tmmediate.<S^ fic capitur
hic,<S^ lioceftcommuniter, Etiimjiisfentencia iiuic colligtc tertio
techni.ibi Curatio uero unum habetmodum. 3C quarto primi. primo capitulo.
<S:, 1 1 .terapeutice. pri- mo capitulo.^ in iibro de naturafsetus.^St:
infinitiesali bi.Et eft ucilis,ut pacec.Et ampliatur ad omne a^gritu-
dinumgenusfaltemquo ad tettiam conclufionem , 6<i: non Col um ad
argricu(linem proprie dictam,fed etiam ad omuem difpofitioncm prsetcr naturam ♦
Plcttttu do ^d et Refum ptio* Cotra-. riecas dupfr Gal'. Auicc» Aphorifinus»
^3» Acutae xgritudines in quatuordecim dichu& iudicantun
Motbiacutiintraqiiartumdectmum diem iudtcant. Thc* Acuti morbi in quatuordecim
dicbus iudicantur . Vco* Expofitio lacobi. Conclufioaphorifmteftifta. Acutse
xgrttudines ia 1 4.diebusiudicantur id eft cretice terminantur. Pro- batur
fic.in. 1 4 .diein huiufmodi segritudinibus adue- nic ftaruSj^Ccohfequuntur
crifis, cum ipfe crifi termi-- nabiles fint.igitur «S^calfumptum probatur,quia
funt uelocis motus cum forcicudine acci<3e tium . igitur illam diem non
tranfcendunt. Similts fcntentta colligitur fe- cundo creticorum. I
2,3c.l3.3c.lO. Alman. cap. de temporefcbriscognofcend3E.<S:. 1
9.Continentis,capi- tuIodemorbisacutisinprincipio<S:: aliqualiter fecun-
daquartf .capitulopenuldmo. Et eft utilisin aAu pro- noftico (S^operatiuo ,
utpatet, c5^ampltatur ad omnes morbpsabfoluteacutos. Primo noca hanc conclufio-
nemduplicemhabereincdlectum. Primus iam datus utucrbafonant.Secundusin. 1
4.diebus,quiafcilicet a 1 4.die infra uel citra, 3C fub ifto fenfu exponit.
Com- mentator in commento,<&: euidentiusprobatur conclu fio. Seciido
nota. iVbrborum quofdam eirc chronicos, quofdam acutos .Chronici func tardi
motus ^Si^acciden-r tiumfacilium , 3c ifti terminantur a quadraginta die ultra.
Acutiuerofuntuelocismotus<S^i£uorum acci- den tium,^ hgc cft caufa uclocis
terminationis eorum, S:omnes hi in.40 .diebus ad pfs termtnatur.Et Iii funt
duplices,quiaquidam funtdictiacutiabforutc <&: funt flli quor um motus a
principio ad fincm eft fortis 5c fse- uorum accidentium ^ordinatus , ^horum
terminus -^ft adecimaquartadiecitrad^non tranfeunt , ultcriua in acutisabfolutc
feruat untTormitasmotus,nec gcipi.- mus accide tiii differentiadcleuitate in
fguitate ncc eco i^erfojficut uidem us in iftis tcrtianis no puris q no func
acutg Gar. Aima, Rafis. Auice, Morbo rii acu- torii c« raciuus ^nofti cufc^ c^
non. Mor- busdu-» pfr. Digitized by Google A P HOR. tc.lftf f
grftudfncsacutgab&lutc fi tcrminantur u«- fusp.rincipium magisqp ucrfus, 1
4.dfeni 5 tunc dicunt pcrperacutg.fitii terminantur magis uerfus. 1 4.diem q^
ucrfus principiii diciitur pcracuc^,cSc dicun t oe s iftc abfolutc acut9,quia
cum hoccj^funtfguoril accfitiu na i:ranfccndunt. 1 4.dtcm. Horii ucroabfolutc
acutorum quidaperacuti,«5Cquida ppcracuti nomcnanc.Peracu- tf quide apud
iiA.funt qui magis ucrfus. 1 4 ; ^ ucrfus • prtncipiii tcrminatur . Pcrpcracuti
ucro funt qui niagis j^f^ uerfusprincipiii# ucrfus. 1 4.tcrmtnatur.Q^uidauc-
bustro rofuntacuticumdiminutione^&dicunttropi^ couer ' picus uf jlui.quia
tropici »5^cducriiuiidcm funt,<&: funt illiqui coucrij a. I4.die
uItra<S: citra.40 . diem terminantur. Sc tcr- ttUS» minantur in.j 5
.dic.<Sc diciitur tropici. quiain talibus aegritudintbuslicct fint acutae
pcrcipiuntur con ucrii o- Jiesjqufa.f.a£gritudoquandoc]^fortiusquandoc^ debi-
I(us,(S: iterii poft quantbci^ fortiusquandoq^ dcbilius af
fligita^otantefi.n.afflfcrtfo cfTctcdtinua^S^ordina^ ta
uchemcnsnontranfccndcret.l4 dicm.cuius diucrii tatis caufa eiTe pot?ft,aut
pptcr ciTc aegritudine intcr- poIatam,aut continua ^portionale, quia.f
matcriali- cet intra uafa putrefcat,non tamcn in locis cordi ^in- quts,aut
^ptcr ipfam materia ethcrogencam elVc ita,ut — .
fitunaparsaliamagisvS^intcnfiusinflamabilis.Adpro ^^"'^ pofitum dc
abfblutc acutis in ,ppofito cft fcrmo. Ter- ?• ^"' tio nota. Tripliccs
funt aegritudincs;quaeda chronicar, pKcit , quseda acutae,& qugda mcdig, ut
dcclaratu eft in fecun do notato. Q^uarto nota. proptcr multa pbteft aliqua
materiafaccre g gritudine acuta,utahas didii cft.f.^ tcr qualitate
manifefta,occultamalitia,quantitate ni' ^ . /♦ miam ^SC lodi ubi continc t
.cjuomodohbet ucrii eft qd* ^^j dicitur. Q_uintonota.d(Cftiudicantur.i.crctice
termi ^^ * nantur.Crifis cnim grgcCjlatine iudicium ut fupra. Aphorirmus. ^4* S
eptf mae quarta eft indicatiua.Et alterfus ikb^ domadae odaua prindpium. C
ontemplaria ue roji.h^c enim eft quarta fecundae hebdomadap, Contemplaria uero
rurfus (eptima decima. hacc cft enim quarta a quartadedma,iept£ma uero
abundecima. The. Diesquartus feptimi tndcxcft. 0»3:auusprincipium altcrius
fepdmang exorditur. Vndccimus etiam cofide randus cft.Q.uartus enim f^cundi
feptcnar^ cft. Ite dc cimusfcptimuscofideraduseft. Quartusenim aquar to
dccima& fcptimusab undccimocft» ^ %€Qt Scptenoru quar tus cft index.
Altcrius fcpdmanf o(ft^ li«sprincipium.Eftautcm& undecimus conteaiplabi
Iis.Ipfccnim quartuscft altcrius feptimang Rurfus uc
iro5^dcdmusfcptimusconteplabihs,ipfc fiquide quat tos eft
aquartodccimo,feptimus uerc^ab undedmo. . Expofitiolacobi.
Iftcaphorifinusquatuor habctcodufioncs. Sccncda «ft ibi( Altcrius uero hcbdomadf
. )Tertia ibi( Contcm plaria ucro.)Quartaibi(Contemplaria uero.) Prima
coc^UiSo. Quartadi^nuntiac.i dedarat cri- fim in fcprimaf utura.Probatur fic.i
n feprima dic debe te ucnirccrifijinquartaai^sarctueftigiiifuturg orifis.
fgitur&c.pat«c6fcqucntia><Scairumptiidrca littera declarabitur.
Primonota pcnes auciorcs comunitcr iftosterminosreperiri,diGcreaca,dies
indicatiua ,jcfc I^*?SMtf niitiatiua,dicsmanifeftatiua(S: c6templatiua.Eftaute.
|>£r# dics cretica dics in q ua aduenit , uel aut aducnire .potcft crifisc6pIetauddiminuca.Perdie
autem indicatiua> Buntiatt ua, contcmpIattua,fi uc manif cftatiua idcm^f.
^kmin gua |grotaoci$ 4if|>ofi(ioiieMmprche£i&ptroQo HIPPO. zo &iaai
poiTum us quid in alia die«f i mmcdtate die cretf ca primofequcntciucurnm
fit.Exempliicft.ficutinquar taapparetelcui fudorcautparuofanguisEuxu ^nofti .
camur i feprima &:c.ct tiic erit.4. idicas ud iudicauua,
feprimg,<Sifeptimamdicata. Seciidonota.Dicicrcac$ Crifis ticsforecas
f.uirtusmateriaaaorbi&cciclasafpectus. triplex» cede .n.funt caufg crifis
et dict cretic^.cu igitur iftf fint cauf^criiis feqaitur <S;:;c. Prtmo
uirtuscumcalore ^ea do in materia Sc ipfam prf parando uci tentando expcl-
lcrc. Econtra materia refi liendo 3C uirtute ft«a ulado; . Celefl;isquoc5
infiuentia 3C maximeiunaadhoccocur ritjCum fitdna uelodsmotuSiSCnobisproxima,
undci CTCticando quandoq^ iuuat uirtute ,quandoc^ uero ma- tcriam,ut Ci
maceriafueritfrigida<&: humida.<S£: fic niic horacrifis,<S: luna
in figno frigido <S^humido adiuua- bftmatertamorbidrgefrione tmpediendo. Si
ucro fit in fignoalio utincalido&ficco uirtute iuuabic ad dige^
r<ndummateria,utpatct. Exquibuspatctprimofoia i n ggritudinibus matcrialibus
ciTc dicscrcttcos cofidc randc^,quiafbifuntf<;Jumfu^cauff. Patet fccundo nou
ctia tn omnibus]materialibus, quia no Aint oimics
pcrcrifimterminabiicsjutaliasdi^ftiieft. Tcrtion<«a. : Dies cretica eft
dupiex.f radicalis 3C in<icariua,contc*-- J.^^^ platiua
fiuemanifellatiua.Primain quafecundiipluri dfcsau mum aduenit perfe^fca crifis
, ut.7 . 1 4.Xndicatiua quf- P*^" alianunciat Sc
fitineaimperfccftacrtfis>ut.4. ! ! .^c* tnquafecundii plurimii
apparcntmotus^S: fignafutu^ rf crifisin.7 .uel. 1 4.,Etdixi notacer,utplurimii.
quia. merito difformttacismatcrie aut alterius cauCg poifetil lceiFeAusanpcdiri.
Quatuorfuntproprietatesindica riuf . Primanuntiatf uturani
crifim.Secundanunriac utrii dta uel tarda.Tertia ondit (alubre ucl morcale<K
Quartafpemcrifis. Exquibuspacecdi&rcncia inccr. in<iicaciua dc radtcale
duplex .Prima exparce crilis, Sc cuflda ex parte fignt . Ec nocadiem indicaciua
non io-. him ondete futura crilim/ed criaqualicacc ct mancrie eus.^.g.li
tnquarcaapparcacfudoraliqualisin toco^et. urina auc hypoli:afiscum fignis
aliqualis digcfiaonis SC. al^squibus .pbabilitcr arguimusfore uicioriauircut»
fupramateriapnoflicariddicmusctifimadialute fur- q^q^ turamin.j. Siaute
ccontranonaj^jarctfudor 3C urina fainjjffs - fit adnigredine
tendcnsautbypoftafis non cum fignis ^cruso aliqualts co<9:ione<&:
crianon ckgcfaonis ^nofticari de ^^f^^ bemuscrifimfucurain.^.admorcem.
Q_uarconota. ^^ ^^ Tam radtcale qp^indicariuadicm dupliccm uel duplidc £)ies ra
efire.Prtmopcrfc<S;:prindpalitcr Sccundo pcr inccrd- ^caiis dcnciam. Prima
cftin qtBifecundii plurimu fit cniis ^r jxidiciri
fccftaauctmpcrfccfta.Sccundacfl:tn quamcncoalicuius ^^ ^j Jl^ eiterddentis
concingic crifim ficri.HocauciE poteft c/rc 1^^,^ maccrig f urioficas aut
amicabilis afpcccus utrtutcm iu-. uans, aut ccontra aut matcri^ bcnignicas ,
ita c^ morito ^porrionis acdckntaliccr coringenris mrcutis^ matC'. riam,uclcc6trahoccontingit.^.g.fiin.l
l .dieapparcc fudor lcu«merttocuiusin. 14- dic ^xuifticatur crifim f utura pcr
fudorcm coringcns eftmateriaincantu f urio iamcHcc^eftimulabituirtute
adpriusi^ericandum io: 1 4^3utfupcrucmctafpcciusicai>cniuolus<^ fictprius
aucicamaliuoluscj>priusintcrfidcc$gritudo. Quin-. Crctica
tonota.Exdicft:fsficriduplicftcr3lK}uacrericaperincer, dupijac ,
dcfcnriam.Primqrationcalicuiusacddcntalisiuuamc ti fupcr uauentis uirturi undc
fupra maccria tancapro- porrioncm uirtus ac^uirit^utantc raAcale crcrica pot-
fic coplctam crifim dficcrc, 3c Hls. dicitur crerica pcr ac
comodarioncm.Sccuncio rarioncmalignitatis autdomi ni) materi^ acquifiri rarionc
cuius incantum ftim ulacur uirtusjutcrcricam radicalcm cxpccftarcnon poifit.Exc
plapaccnt,<Siifta didt crcricaper impulfione, impellic ent uirtus ad
crcricadii .cx gbus patcc primo ^libet dic pofreefiTecrmca.
patctfccundoin^gtitudinibus ualdc Iaco,s.Apho» C iiij Digitized by Google
tcutfe ho>a crifis<S^dt€m crcucanj «ardcmcef tam efT^, undebcncHtppo.
tcnec^acutprummorborum<S:c. Secundacodufio.Occauadicscftprincipiumfecun- dae
fcpttmanx.Probatur ficutqutdaocftaua c^^tttentc princtpio fccundse fcpct njanae
trcs fcpttnjaoae medictna . Jescoraplentur in.zo,6c alitcr non.igitur.patct
confc- quentia, quia 2 o .cft cretica radical js 8c cretici radica- lcs fc
fequuntur pcr feptimanas. aiiter 8C melius fe- ptimanas taliter computando cft.
I 4 • ^nis fecund^e SC aliccr non , fcd eflct . l J . dies . igitur. patet
confer quenaa,<S^aifumptumctrcalfttcradeclarabitur. Prt roonota.GQputatio
medtcinalisprouc ganetpropofito cftdebita«S^ordinacadierii aegritudine
menfurantiui» Rumeratio,fcj:undum coru c6fequentiam>ut dies indi- catiua*^
radicalis crecica amedico cognofcat, Ex quo patcthanccoputationeminchoare debere
a principio. ipfiussegricudtnisjquaecfthorafeafibiltskfionis. Se-;
cundonoca.q>quiae3{pcrimccorepertum eft diem. 1 4...
circcrcttcaradicalcmsScfrequenalTxmeper.I I .nuntta. rijtdco
cocluditurocTiauadcberc eireprincipium fccun: d2efept;imanae,quoniaindicaduusdics*&:
radicalis Ccrc- confcquuntur pcr quatcrnos,<S:: illud fuit motiuum. ^
Hippo.caeterae conclufionespatent Scc, Tcrtia conciufio. 1 1 .dtes eft
indicatiua. 1 4. Proba- . tur.ficfchabet. 1 1 .ad. 1 4.ficutquarta adfcptimS,
fed quartacftindicatiuafeptim^.igit^i^c cofequetianota. ^ antccedcns
probatur,quta ficut quarta eft finisqcer nargprtm^ f«ptiman9,tta. 1 1 .feciidg
fepcimang.Stfr fi cutquartadiftat a feptima,ita. 1 1 .a. 1 4.utpatec ^c, Htppo.
Q_uartacoclufio.Dies.17.cftconceplaris.20.Pro. Gar. batur.ficfchabeciy.ad.zo.ficutquartaad.y.^.I
X Curati ad.i4.fcd priraae funtindicatiue.igicur 5;:c.cofcquen- MJ ^no
cianota.&antcccdenspatctincelligenti. Similisfentea fticiq; tta ponitur ab
Hippo. Tcr tio pronofticoru . 8C a GaF,. actusca commento.3i . Et eft utilisapho.in
actu pronoftico 6C non ad curatiuo.cx co.n.cognofcit tepus futurg crifistSi:
qua-. cogno- litasfuturg crifis.Exquo habetur indicacio de inceiru i"
fccndii aau curaciuo.Etampiiatur non folii adfeptimanas,fed tpsdCq
ctiaadmenfes<S:adannos,quiaquartusmenfis poteft litatem . eiTcindicatiuus.7.
8c.ll.l4-<3c ita deali]s<S^ fimiliter ^rifis»
dcannis. Exquatuorcoclufionibuspoficisinapho.fe. quii^ur quatuor corrolarta,qus
forte Htppo.icccliexit* " ■ Primum.Infpatio.2 0.. dierxi non includuntur ,
nifi trcs dicscretict radicales,<S: trcs indicatiui proprie.f.7.
l.4.,8c,ZQ.8c.4.. 1 1 .&. 1 7.1icet pcr intercidenuapof-"
iintcffeplurcs. Secundumcorrolariix.Sicntcretict ra^ dicalcsfefc cofcquuntur
perfcptenos,tca crecicitndica-- tiut fcfc cofequiicur per fepcenos. Ter tiii
cor rolariii. ; Alttcr cotinuaturfeciidafeptimana tcrti:^ <Si:aliter prt
roafccund5,quiaprima(&: fecundafeptimananon funt. c6ra«nicantcs,fed fccunda
8C tcrda benefunt comuntV cantcs.Et hoc fads exprclTe denotauit,cum dixit q^
octa, ua cftprindpiii fecundg feptimanf, 8c tota caufa huius cft hfC, quia per
cxperientia tnuentii eft uigciima die efrecrcticaradicale,ficut5£.7.<S:. 1
4.ideo c6putando: iftas fcpttmanas nccciTartu f uttponere. 1 4 diem efie fi.
ficm fccundg 8C prtncipiu tertif fcptimang . 8c hoc ha-j |>ebicur. Q^uartum
corrolariii.Computando dics cre ticos neccflCc cft poncre finem primt
quacernar^ cife pri cipiumfecundi. Exquo.n taliscoputatiodebet ficrtg
quatcrBOS,nifi cnim fit ficrctfeptima <Si. 1 4-<S!: utgcfi^
wianonforcntcrscicgradicales. Q^uintonotaprmci- ^aliterq>a,20. die
uitratncedendumeftin coputatio- iic dicriijficuc ad. 2 o . Ex quo fequitur
<^ (S: quadragefi Ltttcra „a ^ieseCt cretica,<S: 80 <&: fic de
alijs 3cc. Primum. lia du- dubiumctrcafundamentudatumdecaufisdicrucr-ctt ^***
corum .N am fi talcs afpectus funt caufg dieriicretico^: L/un$ ^ g^Qj Q^es f m^
„i ^jto plurcs ^ quatuor in duabns fe- a°*5 ^pttmaniscrgoplur.gs erunt
dics^ifis.aam ftcuadum; aii: ;: aftrologoslutia fccandu ctus motum in zod/aco
caufa^ pedus i tnnobisqutnqjafpectus.f.fcxtile,exagonum,thetra- tnnobis !
gonum,ortogonu,<5«: trtgonum,hgc habentur ex aftrQ caufatt 1 logia.igitur
qutnc^ cruntdies cretict. Secundu dubtu. Cap.a St ficelTcc fequcrccur q^. 1
4.cITccforaor in creticando, quod eftconcra Gaf.tn libro fecundo de creticis
probaf c6fcquentia,quia cl^fortior afpectus.Confirmatur,cja fi ilc uigefimo
eiTet §que fortis , ficut.7. tn crcticando, quod eft falfum.Probatur
aiTumptum^quia eft ^quahs oppofitioquadraturs. Tertiumdubiu. Vtdeturcjfe
ptimanoneftcretic,aradicalis,quiaeft.crettcafnd£cact- - . ua.pacetperAuice.fecundaquarti.probatur,ficfelia-
Auici^ ( betfeptimaad. I4.ficutquarcaadfeptima,quia ucrobt quc eft proporcio
dupla.Confirmacur, quia ficuc fe ha- bec media quadracura ad quadracuram fic fe
habec qua v . . v draturaadoppofictone,hocpacet.crgo<&:c.Confirma-
cur,quiaquemadmodain crtfifucura in.y.in.4.. appa- rent
fignahuius,itaincrifi.fiendain.l4. apparenc ii- gna huiusin quinta.na ficut
fignu digeftionis in quar- tafignincatc6plemencueiusin.7.ficiignumdigeftto- nis
in feptima ilgnificac digeftionc corapi eri debere . tn 14.
.Q_uartumdubium.Videcurcj>quarcanuliomo- do eft
cretica.probacur,quianecindicactua.probat prt- mum,quiacuncmerico
cdcftisafpectusnon multu for tificatur uirtus eiusjquia^motus 3c creticatio
acutar um ficperimpares.Confirmacur,quiaindicaciuidebenc,p porcionart cgceris
radicalibus , fed motus 8c creticatiq ■ £c in imparibus.ergoindicatiui erunt ?
rparibixs , d: p - « confequensdicsquarta nuiio modo poccric dici crecica.
Q_uintumdubiumcircaliccera. Diccumeftq? I i .eft indicaciua. 1
4.ficutquarcafepcimg.Nam non ita fe ha-
bet,lI.ad.i4.ficutcjuartaad.7.probatur,quiaquar- , ,^ ta eft proprie in medio
feptimang . 1 1 .autc non . Cponfir • matur ponendo duos fortem<S: Piatone
primo deberc - ' ^ fortem crecicare in .^.qut fit in quarta.xS: Platonem in
quodebecfiericrifisin.I4.&:fitin.l I .tunc arguitur fic.materia in iftis
erit eque digefta,fed uir tus fortis eft fortior cum non fit tatum debiiicata
per f gntudinc . er gp in^.faciet crifim,fed Platonis uirtuseft debiiior.er
gononpoterttipfamfacerein.I4- Contrarium iiaius uideturiquiaforttor
cftafpectus.l I .^. I^^Pi^obacur, quiaficutfehabetafpectuscreticusradicalis ad
radica- lem taiicer fe iiabec indicatiuus ad indicatiuum . Sed for
tioreftafpectusoppofitionisquieftin.i4.cgafpeccus , ,^^ qiiadratur 5 qui eft in
feptima . ergo for tior ita fe habebit * 1 1 .ad.4. Sextumdubium.
Dictueft<^luna triplicit- Luna f tnfluit.f motu , luminc,fortunio 8C
tnfortunio. Tuno nnft tr| potio cj> fortes tncipiat ggrotare luna exifte te
fub figno' plf atcr 1 libi forcuuato.tuHC fic.in quocunc^ afpcctu f ucrit,poft
ealuna£ortificabitmorbii<S:deprimetirirtutem. Scp ,i:,X timuioidnbium
.Dataifta pofitione fequcrctur ifta coa
clufidcj>nunquatnfeptimo£eretcrifismortalis.quQd. ficarguitur. <S::pono<^
fitforresin 7. tnquadebettet->, minari admorte,tunc fic.uirtus eftforttorm
fepttmo.x 8C morbus depreffiorqptii,6*fcdin.fcxta non poterit ui cercmorbus
uirtuce.ergonectn feptima^conlequcntta manifefta 8c affumptum.<S: minor
patetcxcafu ,.quia; uirtus infeptimaeftadiutaafupercclcfiaafpcjctu., A4; primum
cum dicebatur,;c^ funtplurcs afpectusiSf^c.Rii dendum q> afpcctu&lung
funt caufgcreticorum.fcdnQa omnes .quia folum tHi in quibus exaltatur uirtus Sc
dftr; primitur morbus,fedhoc fit folii tn tribus afpecfitbus i oppofitfone
quadraturaeaut mcdiequadraturat, 61C fic foluttur argumcntu,<S^fiddies
intercidentcs non dcbe.s , ^ ^ dtd cretfcse radtcaIes,quianon funt ibi aliqut
i&oiit^ afpc --" -^ <fluum,licetbencaliquisaliorii.
Adfecundiidubiunj •-«-.■ cum diccbatur q>. 1 4.cnt fortior
<&:c.dicendu q^ltcct af pcxftusquadraturaefit caufa,nontamen totalitcr,
quta. concurri t f adixinferior 8c dtfpofitio uirtutis 8c xo^tt^ti rta^.
Digitized by Google Indica- tio tri- plicicer Thc, tt'ac , Sc idco diccndii
<j> r^Eiocc aCpt&m^ottiot eft. 1 4<« ^;7.i<d rationcinferioris
radicis^quia yirtus eitforti- jor,(iS^ materia rcbclliorjrauonc etia caufg
fortior eft . 7 . Et fifr negando coparationcm de uigeiima <§;::. 7.^ hoc
eftquoddixit GaF.c^quanto dies crecica eft ^pinquior ■principio tanco cft
fortior, Aliter dicendum q> ratione qualitatis fortior eft afped:us in
quadratura>fecundum utranc^ qualitatem utric^ oppofitus. Ad tertiu dicen-
dum c«5cedendo q^dies.^.eftindicatiua. 14. non tame pureindicatiua^quia etiaeft
cretica radicalis,<S(: ideo cu argu!turnegaturc6fequcntia. Ad quartii
dicenduq> quartaeftindicatiua. Etnotandii<j>m taK indicatione
conllderantur tria. Primo ijgna d/geftionis, Secundo
forcitudouirtutis.Tcrtiodifpofitio motus materiae upl xotraria his ideo in
quarta merito radicis fuperioris pri ma duo apparentjfed tertium magis
mantfeftatur in tcr tio uelinquinto. Ecidco dicedumc^^indicatiua diatur quarta
magis q^ tertia 3c quinta rationc afpe Aus/ed ra tione motusmateriaemagis
tertia uel quinta,quiafudo ' resfpontaneiboni.f.tcrtianiquintani. Adqumtudice
dum capiendo f undamentii ex au<ftoritate Gaf.inlibro tertio cap .8 -de
creticis.q> quanto ahqua cretica uel in' dicatiua efi propinquior principi o
tanto cft fortiorjideo. digeftio in urina in. 1 1 .3CcS debetproportionariquar
tse debet apparere in ea maior gradus digelcionis. Et iic
arguiturq>afped:uscftfortiorin.i i .ideo <&:c.Aliqui
conceireruntaaliqui aute dixerunt negando limilitudi-
iiem3quialicctarpecT:useftfortiorin.i i .tamenradixl fer io r eft fortior in quarta
. Ad fextu dicendum q^ in tlu xusqui iit rationcinfortuni) pleruncg fuperat
afpectu^^ fecundum quadratura uel oppoiitionem , quandoc^ cft sequalisquandoq;
cft debiUor . Sed diceres £. duo segro. tarent unus exnsfub
tortUBio>aliusfub infortunio , gs illoru deterius asgrotabit. Et uidetur
primo q>^grotas fub infortunio quia concurr unc caufae potentiorcs.Ar--
guitur ctiaV^f grotansfubfortuQio^quia iigniiicatggrt tudinem fad:a apotcntiori
caufa. JDicendu ad hocq> il talesaegrotarent aequali aegcitudiGC omnino
q> acgrocas fubfortuna eftdeteriusper.uiacaufae.£contradciilo g
segrotatfubinfortunioquiamalumeft per uia caufx, minusmalum per uia iigni.. Ad
ultimii diccndanegan. do cofequcntia. Ad probationc uitra dicendum negan
,doc6fequcnciam5quiain.7.efiFrcituruirtuspotcnsqug cum mouct matcriafequitur
mors,quodin fexcafacerc non potcratproptcr debiittatem. Aiiterdixerunt alig
aftrologi , ^ in feptimo ud. 14^ non moriuntur niii illt qui f grotant
fubinfortunio,^quiainforcumum augc tur in afpe<ft:ibus,idcomoriuntur,
Aphorifinus. 25. AEftiaaequartanae utmultafiunt breues. Air Cumnales liero
Ionge.Maxim€ uero que ad hye mem coniunguntur. " Q^uartanae eftiu^ brcucs
magna cx parte funt. Aucii iiales lohgg pr^fcrum qug hycmem attingiit.
i&ftiucquartan^magna cx parcc breucs audumna- les long5,<S^ maximc
qugjhyemcmattingunt» Expolltiolacobi.,
Iftcapho.treshabec.c6dufioncs.S.ccundacftibi.(Att tumnalcs. )Tcrtiaihi.(
Maximc.) : Prima c6cluiio.i£ftiue.quartanf utplurimufiitbre ucs.Probat ijc ut
plartai.u caufg facicntcsadbrcuita^ temquartang funtfortiares in
fflatCjq«iamatcriac(i fubtiliormagisdifpcrfacalidiorpori apcrtiorcs <S^c.
Primo noxa. Exmultis arguitur morbi matcrialislo gitudo iiuc brcuitas.f.rc
riaturaii,non naturafi , 3c prg tcrn3taram.Exc«iplumpttmf,utcomplcxfonc,c6po-
fiaaa^9|tate,d:quf eisanncduxitur, dckmitmm^ HI:P PQ. tl SC
fpiiritudinc.Excmplumfccundi,utaerc, r^fonc,ci bo d:c.Exemplum lert^^ ut
multitudine, grolfitic,^ trigiditate. Adpropolitii hic cx rc non naturali, qug
tii nonfacic hoc niii uariando difpoficionan reinaturalis, dC preter
naturam,<Si; colligun t iftg quatuor caufg pri- maquarti. Secudonota.
Perquartanamintelligcredc Cap.4 bem us f ebr em amateria mel mcholtca pcnde tcm
intra (J uasr^ uenas,uelextraputrcfcentcm.qugdequarto inqaartu tanada
interpolatcmouctjuel ii c6 tinuefortius exaccrbat f gro plcs* rantem que multi
pFr uariacur ,quia ud eft conxinua ud incerpolaca,uelamcrianacuraliucladuitaud
per coge lacionemgentca,ud amulca maceria ucipauca. /rer-^ - tionota.
itftfualesdiciicur ueli f ftategenic^ udreper. • • - tg .8c utrocj modo eft
fermo. Q^ uarto nocanotanter dt xiiTcutplurimii. uerbi gratia
ponaturcjiibr.incurrac fcbrem quartanam gftiuaiem ,d;:ii t for.habicudinis fct
. gidg^S: caloris debilis, 8c ufusfuericregimine ucfgea- tem ad mefiam 8c
febriat plato febrc quar tana autum^- XkdM:,8c iitpcr ofaoppoiitomodo
fehabens.Dico igicur.. q>in cafu ifto contingens eft fortisquartaram KSem^,^
gis diutuma.igitur <&:c.Ideo hocintelligic ii cgtera pa^ - riaf
uerit.ubi non,nonoportet,ut ftiit cxmaiitia rcgi-^ - • ^ minisiicutdeciaratu
eft. Q_uintonota.HipJBaximc
dcquartanis<dixiire,ucperhocdeali)sconcludera:cum — iitmorbus
uaideciironicusdc quo uidct minusipfum breuiari dcbcre, Secunda codufio-
Autumnalcsqtar tan g funt logf , ec primo in coparaaonc ad ^ftiuas quar tanas.
Probacur . cauf^ longicudinis func in dspoaiTi- mg>quia
maceriaampiior,gcoiTior,frigLdior, i^ utrtua debiiis uaide igttur 8Cc^ Primo
nota. Pcr autumnaics - - ^ ciTc intclligendum idquod dictii eit: dc
fJiiualibus. .Sc; cundonotaipiaseiTelongasexpartcdifpofitk>nismatc rif
inqualitacibuseiustnquatttatceius ^cxpartcuir tucis. Sed diceres cur nondixit
de uernalibus. JDiatuar- <5ii illas intellcxic fub hyemahbus iSCf ftaualtbus
S^. Tercia conduii o. Q_ uar tane coniuna:^ hyeoM maxt- me funt longg . Proijacur,
q uxapotiffima cft caufa impc, ditiuarefoIucioniscS-digeiaonismacerig ipiaj^
fd>riii. ^itur&c. Primonota. Perillasquf hyemicoiungfi • ^ tur
fncdligipolTetliasqug in auctimnogenerat^ridcrua 2^ _^
tin-adhyemem,udquggcncrancurinhycme._ ^^^ J^^'* <i> nota. Q.uartanamin
hycme iudicandam dSciogam. F^ dupliater.Primo,quiahycms£ftcaufeproiotigationis
p^ tnfrigidando^materiam<Si;porosdaudendo.^cundo, ^^ ^ quiacum iit tcmpus
humidum lignificatur aforticau P ^* ^, (ahunchumorcm qui eft
ualdefrigiduseflrcgcnciatii ^^ ' Sc pcr confequcns<S:c.Primam taaacn^ufam
confidc-. -^^" ^ ' rat Hip. Et fifis fcntcntia hiac totali coUigitur primo
de crifi . Q_uar€o cap .ccTccunda primi^iocSecadacap * d.Et cft uttlis in^tu
pronofti<::o«t curatiuo,Etamplia> tur adomnes f grttudin^ a matcria
pcndcnt/K, Pcr iuic apho.fcis qualiter i n^ftatcsdcbcs proccdere,.^quali£ tn
hycmc. Icari nota^tempora^anni fimuifantfigncb
^caufarcfpca:ubrciutatis(Si:i6gicu<teusquactanf,ce . ficnon rq>ugnatidem
ciTc cauiam «St:. iignumrdpeixu ciufdem,^ hoc cft ucrum gcncralttcriibiainquc
<^ii« - ■ fecftquoadnosnotiorcfFcaai. Itemnotan4unicft<|» :- -*
c5duiiones^pofit$inapho.utfiatucrfc^rtctponcrc ■ "
CfCcraparia,ubi.n.nQnficforct,non-opK>rtcrccapIio.c^ ':
fcucrum.EcidcobencdixitHip.ut «»ultii.ucrbi gra« " ^ - - - tia ficutpoficuscftcafusinIitcraauf<fcmapho.<S;:c»
« ^ Aphoriimas* ^^ Fdbrel ^aCno mdfas efimq^ipafiiiainfdbre Thc, Fcbrcm
conuulfiom* fuperucnirc mdius cft qtiam conuulfipnan fcbri, - Fcbrcm couuulfiow
fupcriwifrcindius cft, ^[uam fe I,^ fcri^oawilfioncm* Digitized by Google E
xpo£tfo lacobf . Cocluno huiusapho.cft tfta.Mehuseft fcbremfupcr ucn Jrc
fpafino ^ fpafmum fupcruenire f ebrt. Probatur
codufiofic.fpafmusfupcruciucnsfebrieftmortale fi-
gnum.ficoncrauerocftcaufacuratiua fpafmi uel ciTc poteft.igitur. Simihsfcntcntiahuiccolligiturfecunda
Autce* tcrtgcap.defpafmo.ubialic.Auice huncapho.cSiiMc- :
fucdeappropriatiscap.dc fpafrao. Eteft utihs. Etam- phatur ucpatctadoes
^gntudinesncruofas afimihcau Ncfuo fapendcnccsjutparalyfistortura&c*
PrimopotaHu fg aegri jufmodifcbrisdebct cirecphimeramult^intenfionis,!* tudinis
cct etia putrida aliquando c«5ferat,potilTimc tamen pri- cano ♦ ma,dcqua
intedit apho . 5 7 q|uart5 particulg . a fpafmo 6C thctano habito fcbris acuta
fuperucniens foluit sgri- tudiiiem,acuta.i.mu!tu intcnfa. Sccundo noca. Spaf-
mus fumitur triplicticr .Primo pro qualibec ijgritu^in^ ncriiofancrttorttaut
mufculora aut kcertorii contra- <flioncm dcbita^extenfione prohtbcntc.
Etficdiuidi tur in tres fpes 1 en^roftotonii .epiftotonu, Sc thctanu. Spaf'
Secuaix fumitur propric pro ggritud/nc neruofa mcm mustrt-
bracotr^hentCj6i:adebitaext€nfioneipfa prohibentCa pPt. SC utroc^ modo fumitur
hic.Thctanus dtdtur cum me bri prohfWtus cft motus ad omne
poficionisdii&rentia, undemanet mcnJaru tenfum et infliexibilc>i(^o
dtcitur thetanusquafl totu tcnens.Eoiproftotonus didtur cum
prohibeturuoluntariusmotusadparte domcftica, hcct ad fylueftrem mcmb rum fit
flexibiie,^deo dicitur pro ftotonu$aprothosquodcftprimu quafiprinia ct dome
^^^' fticam patte tcnes>ud a prora qug cft prior pars nauis. thos.
Epiftotonus ucro dicitur ccotrario quado . f. prohtbi ta cft tenfio membri,aut
etia totius ad parte fylueftre,li- cet ad domcftica poifit flecTti dc moucri.Ex
quo patec q» thetanuscft dupiexfpafmus.f.con^pofitusex ilUs duo- busfpafmis.
Icemnota.Diucrfifuntneruiautlacerti, qui funt iiiftrm mocu§ uoluntarij ^dpartem
domflt/ca 6C qui funt inftrm motus adparte fylueftre >ideo fi co^
ting;atexfccatio u^ rcplctio in utriC^fit rhetanus.fi au
tenjinaii^Safiuntaligfpccicsfpafmi. Tertionota.Hu- ^P^^'
iufmodifpafmucomuniterfumptuadhuc proprie elfe *"us qu
^upi|ce.f.proportionatU5& non proportionatu ad ma P^^* tcriam.
Proportionatii .«. c6 fcqucntcm materi g in ncr- uo fupcrabundantta ucl
defcdu.Et cft duplcx.f.de jr c- pJexione<S(:inanitionc.Exempluprimt ,
utcontractio mebricofequcnsrepletione ncruoru cx materia phleg
maacagrolw.Exemplii fecundi utcofequens cxiccatio ncm.Nonproportionatus ucro ut
fcquens dolorem aut nocumentii cercbri.quarecoucrabitur.ut cft frigtditas
congclans uelqualitas mordicatiua ncruorujproptcr qj »erui contrabunc ucrfus f
uam origine ut cft dolot pun <5i:ura SCc, Ad propofitii de primo fpafino cft
hic fcrmo potiifime 3c maxime dc illo dercpfonc. Q^uarto»ota. In curahuius
fpafmi dc rcpfone tnte tio eft refoFo , idco, qug forttter rcfoluunt funt
coucnicntia cum compfo ct ^ copofitiomcmbrihuicmultu refiftat. Exiftopatet
^P^*' caufjvueriiicansaphorifmii. Nota tam.e potiflfime lioc inus^
intcUigcncJii fi corpusplurtmiinonfgicricmeficum, co ^ /"r
paratiocaiabufiuacft. Q^uintonotafpafn^uscoutifc- quat tc
qmfcbrepoteftcontingeredup&.Prinnomcricoalcer^ bre crit
^oats^^cxiccationi^quafacitfcbrisjcS^ifteeftdeinani dupfr» tfonc.Secundo per
acci^cns cx eliquatione maiierierum «cruos pcnctranti u i^ptcr hanc liquefacftion.e
y<3c ift^ cf fetdcrepIctionc.DiScruntaute quia primuspaulatinc fccandus
ucrofubitoaducnit. Ad pK>poiitu de primo cft fermo cum didtur q> pcius
cft fpafma fuperucnfrc Significatur.n.confumptacfTchunjiditate fubftant(iir cam
mcmbri autncrui afcbrc intantii uc contrahatur, hoc autcm cft mortalc maximc fi
cofirmatus f ucrit htc (jsafnjusjtdco Sc^.u^l fi non eft confirmatus cun?
difFi- cultatc remo^ctur fpafmus 3 f ebre ^ti^ i» c^c^ti^r «c addcnte augetuf
fpafmus . ^ Aphorifinus. 2,7* Non (ccundum rationcm zlkuiztis non opor tct
crcderc Neqae uereri ualde mala qax fiunt " irrationabiltter»
Multaem'mtali5incerta funt, dC no ualde gmanerenec^ morari cofueuerunt. His qug
non ex ratione Icuant conffdcndii non cftjnec ^j^^ prg mctu omittendum foluere
ea qu g eueniunt mala, Hgc cnim magna cxparte infirmafuntnecperfeuerare aut
immorar t di ucius folent . Hisquinon exrationclcuiusfehabcnt,nonoportetfi
I^C<>» dere,nec5^mulcumformidaremalaqu£ prgter ratione cucniunt.Plurima
cnim talta ftabdia non funt, neque multum durarCjiSipermancre confueucre.
Expofitiolacobi. Iftc apho.trcs habct condufiones.Secunda eft ibi( Nc que
uercri. )Tertia ibi( Multa enim . ) PrimacQclufio.Signisboniscotjngencibusnon
fecii dum ratione no eftcredendura. Probat , quta non funt
certane<$perf6uerantutplurimii patetconfequencxa. ^^
d;aij"umptucircalitteradecl^ratur. Priraonota. Per Alleuta corpora
alleuiari,fecundu ratione debemus incel hgere ri cor- - eorpora fufcipientia
alleuiatione ex caufa nacuraiicer ai pus fc-^ kuiare debcnte <&: racionabilicer
.Et econcra per corpo;^ cuduro ^ ranon alleuiari,fecundu racione .Excmpjii
prirai,uc fi ne cjd. in tertiana prius apparentibus fignis digeltionis,deinde
fudor muito coftatia uirtutisapparerec alleuiatio-£xe. plum fccundf ,ut Ci non
apparentibus fignis igeitionis 1 febreputrida,fed cotrar^s,nec uircuce coftance
uidere tur f grotans alleuiari,tunc entm iltis no eft credenda ..
Secundonota.AUcuiacto nonfccuaduracione poceft . mulcis modis cocingere. Prirao
propter diiFormitaccra Allcuta 1 maccrig. Sccundo rationc permucacionismaterise
puca "^ /^ ^® ' per crifimpermutacionisjUt exfquinantia.5i;plcurefi g
cudura. mutatisad phcifira 3C pcripIeuraonia.Tertio propcer re J^onena ;
folucioncm calorisnacuralis6<: fpiis, utinfcbribus acu qcmo- tis
intcnfiuis.Q_uartopropter forte uircucisconatu cii <^fs coq ulcime conatur
uirtus. Q^uinto ^pter itupefaccioaenci tnigat. induclacumnarcotidsutinforti
doloreauc inltancia uigiliarii.Scxto ^ptcr coftipattonem 3c conculcacfone
matcrig in membro,ut hcpatisoppilacione . Septimo ^- pccr ceieftem iufl
uxum.Octa uo propter acciden cia ani- mae,utproptergaudium. Exiftispatetcaufa
.uerificat apho.&prtmacoclufione, Tertionoca.Pcrfignama^.^ ..
lafecunduratione euenieda intelligere debemu^ fign^ ^*»"'^ ■ fignificantia
detcrtoratione correfpondente caufg natu "^^^ " ^^* ' raliccr
deccrioratione inducere debenti. Per figna uero du.p«. jnalanonfecundiirationem
eucnicntiaintelligere dcbc musfigna fignificanciadcterioracfone no correfponde
tcm caufg nacuralitcr detcrioratione induccre debenci. Excmplu prim<,ficuc
fi apparentibusfigntscorruptia- nisin urinacudebilitateuirtuusfuperueniaccafus
uir- tutisaucfyncopis.Exemplun^ fecundi,uc innuic Com.c tator,fi apparentibus
fignis digcftionis cu uirtutis c6- ftantia f gcr fortf ccr inquieceturjin quo
cafu non debc-f musmulcum uercri. ..,__...
Sccundacodufioapho.cftifta.Signamalaeciamno fecundum rationem uenicntianon
funtmulcum timen da.Probaturiicutprgccdcnscondufio. Tcrtiacbndufioqug
cftprobatioprgccdenttum con dufionoii fatispatet.EtilmilitcrampIiatu.r.Etcft
uUt liscodemmodod^ - Aphorifmus. 28. - Febridtantlbus non fortiter neque omnino
(ti fuperfidc,pcrmanere&: nihil punuere corpus, aut tab€(cerem.agis eo quod
fecundum. rationf Digitized by Google APHO.
fitma!acft.hocn.IongitudmeagritodimsGgtti ficat, hoc uero imbecfllitatem
uirtutis Ggnificat ^hc. Febrfcitana non admodum leuftcr Sc pcr fummam
corportsformam ii corpus pcrftat ntc ullo modo coUa»- Isitur, Aut contra fi
ma^is confunittur qp ratio poftula^, uitiofumcft.alteruin enim longirudmem
morbij altc- rumimbecilljtatem fignificat. ^^* Febricuatf um no om nino Icuiter
permanerc corpus, &ntfailminui,ueletiam plufquam ratiopoftulat conta
ht^ccic 5 malum , Hoc cnim morbi longi tudinem . Hoc ,
Ueroimbccillitatemiignificat. Expofitio lacobf . Ifte apho. duas habet
conduiioncs. Secunda cft ibf ( Aut contabcfccf e.) Prima cocIuIio.Corporibus
febrici tantibus non om ninoinfuperficiecorpuspermanere uel nihil minuere
eftmalfi.Probaturiic.taiecorpusnonminui afcbrecf permancrc figniijcat
longitudine ggritudinis. iziiScc, _ , . ,
patctcdfequentia.afrumptiicircalittcradeclarabitur. IFcDri C£ Pj.j-^jj jjq ^^
Per fcbricitantc? non omnino in fuperfi ^^?^. }^^ cic intclligercdebcmus fatis
intcnfc febricntcs.f mcdio- pif Cfc» critcr,ita utin latitudinc febricitantiu
imagtnemur gra dum f ntenfum ualdc 8c rcmiirum d: medium -^SC <^ fe-
bridtantes r emiffc dicun tur fcbricitantes om nmo in fii perficic,reliqui uero
non omnino in fupcrfidcf.no lc- ufteromnino.EtcftmodusIoquendimetaphoricus,q(f
enim prof undum forte cft &: refiftcnsjquod ucro fuper ^ ficialeleueeft.
Sccundonota. Corpusnonminui non intelhgendueirc nuUo modominui,fed non fic
propor- tionabiliter minui,ficut deberet meritocalori?febrih§,
autalicufusaccidentisfatisintenfi Si.n.non minuitur corrcfpondentcr ut dcbcret
cum tsnta fortitudinc uirtu tis «S^c.aliquod latens eft quod hanc refoFonem
rctardat. JMacrC' Tertf o nota Ex tribus coprehendi poffe f adhtate 8C
fa<fcf o' ^'^''C^Wtate rcfofonis 8c macrefaccionis corporu.f ic na nis facf
^^'^^^ ^ ^^^ anncxis re non naturali 8c practer natura. litasaut
£xprimo,quiacompFo caIida,aetascaIida,humoresca difftcul
l«di,&ficdeal4sarguuntfaciiicate ^c.Econtra uerp tas auo
c6pFofrigida<5<:humida,5tasfrigida, humoresfrigidi. ctevQt
fi^ti^eretiacompofitforaraueldenfatS^c. Exfeciido copr^ ucro,quia acr
calidus,regio calida,regfmen calidii 8Cc. hendat
Econtraucrooppofitu.Extertiouero ggritudo calida ut febris intenfa,d:
ccontrarcmiiTa cotingit uc ^gritu^ do frigida. Ad propofitii hicfolum
cofideramus utcx partedifpofitionispr^tcrnaturafit. Q_uartonota. Rc foluaoni
qua fadt calor fcbrilis non folura repugnat hu m.idum fubftanttfictim
membroru/edctiamhumidi- tates onmcs in corporc contente refoFonem rctardant.
Gumigitur corpus intcnfefebricric^S: non fuerit com- pofitionis nimis denfg^ncc
copPonis ualdefrigidf rctar- darcpotentis refoFoncm,ncc etia in ipfo
fucritrcfump- tf o magna,quf a pon o corpus fcbricns bcne r cgi . Cociu dendum
cflinorporcilloplurimasforchumorale ma tcrias rcfoFonem febris
rctardatcs,<S: pcr cofequcnsplu rimas cfTe materias febrcmfoucnt(s,hocautem
fignifi- cat longitudine ggritudinis.igf tur <S:c.cx hoc patct cau fa
ucrificans apho. Q_uinto nota. A tribus caufi§oppo iitis potcft fumi caufa df
fftdlis macrcfadionisjut in co pkxionc frigida fcbrcdebilf 8c 3Lcrc8crcgiant frigida.
Cum f gitur compFo non fit n? ultii frigida 8c dclMlis 8C
corpusnonmacrcf«t,dicimwsetia non macrcfccntiam cfTe irrationabilcmjquia.
f.fumptfs indicationibus dcbc m apparcrc aliqua & non apparct. Secunda
coclufio.Corpus febridtans nonomni no in fupcrficic.i.mediocriter cotabcfccrc
magisq^ficfccun- Conta dum ratione cft malum . Probatur fic .hoc figni ficat dc
fcefccrc bilicatcm uirtutis.igit<S^c.patctcofcqucntia,ctaitum ^upft* ptum
fimfliwr patcbit, Prtmo nota»Pcr coiabdc?rc 1 H I P P O, ti td%erc dcbcQius
macrcficrf , ita q^ hicproprf cnonfu- mitur cotabcfccrcjq^uodcftmarafmusjutin
libro pri- tnodctabc.^p.ultimo.fumiturcrgocommunitcrpro n^acrefacfcione
uelextenuationc. Secundo nota. 0>r- pus cotabcfccrc uclextenuari
magis^fecundii ratio- ncm non cft,nifi ipfum cxtenuari plus proporaonabili rer
q^ tantogradu febris cum uirtute mediocriter con-
ftanteextenuaridebeat,utcoIhgfpoteftexdi<ftis. Ter Aufcc,
tionota.Licecmuksfinf cxtenuationiscaufgjUt.y.qr Extenu ti tr^c. quarto coUigi
potcft , in propofito tamcn ad tres ationis reducipofTunt.
Primafortitudorefolutionis. Secunda cacrt— • debiUtas uircutis.Tertiaaggregatii
utriuf^.Cum igic pl^x. corpusmultiiuelociter extenuatur cx mediocri febre,
oportet q> hoc fit propter prima,aut fecundajaut tertia caufam.Cum igitur
nonfitpropterprimaaut terciam, co qpfebrisponicur mcdiocris,fequicur c^
critproptcr fe cundam-?. uirtuas debilf tate ,quantuncunc^ enim calox non
multum refoluat uirtute,tamen multo minus cor- pus rcfumcnte<S::reftaurantc
corpus udocitcr extenua t ur. Ex quo fequitur q> quanto fcbris in cafu ifco
circt remifTior tanto fignum eifec pdus fignificando ui rtute tantodebiliorem
alijs. Sequiturfccundohanccofeque riam non
ualcrc.uelociusrefoluiturhunadiifubfcanri- ficumfnforteqpinplaconc.igitur
uelocius cxtenuatur for.<^ pla.nec econtra. Sequicur ulccrtus fatis eiTc
poFc uclocius cxtcnuari for platone, 8c tame inipfo platonc fortem multo
cardius in fuo f ubfcantifico humida reibl
ui,qufaflat<5>habeatreftauratiuadebiliorem<S:pIura . _ ahafequuntur. Ecfimihsfentencia
colligitur fecunda 5"^^?- quarci trac.primo cap .93 .quod eft de fignis
iignifican ^^fbrtii tibusIogitudinem.|gritudinisquantii adprima coclu- ^^^.
^^" fioncm.EtquantiiadfecundacoIligipoteftidem capi- ^^^]^ f ulo dc fignis
fumptis aforma.Ec eft apho.utilis in a<fcu P^f>"^^ ;p.noG:ico8c
curatiuo ut patct. Et ampliart poteft adom ^"*^ ^ nesfebrespotiirime q ad
fecundaconciufione,quo ucro ^*^^* adprimaadoesmaterialesfebres.
Itemnotaq>fcantc uirtute debili digeftiuain coto 8c fuperuenicnte calidi-
tate prietcr naturam S.khrili refoluitur uircus plus fo- lito <S:: uircus
ef&citur debihor , ideo ipinus reftaurar^ propterquod corpusmulto magis
calcfit <S: macreicit pius ^ fola febrisindic aaipfum dcbcrc macrcfieri
<S:<:» Aphorifinus. xp. Inchoantibusmorbis Gquid uidctur mouere mouein
ftatu uero habereOIentium melius eft* Cu^ morbf i ndpi unt , fi qui d moucndum
cft mouc. rp ^ Cum confiftunt <S: uigent.quicfccrcmdius cft.. *
Cummorbiinchoant,fiquid moucndii uidct,mouc, Iao, cum uero cofiftunt,ac uiget
mclius cft quiece habcrc. Expoiicfolacobi. Iftcapho. duas habcc c<Midufion«.
Sccunda cft tbi (Inftacuucro.) Prima codufio.&" quid uidctur
cuacuandii in prin- cipiomorbi,tunceuacu.a.quafi
uclfc<i"ccrcq>aliquan- pj^^^ doinprindpioliccccuacuare.Probacurfic.exxaIfcua-
- ^^ cuattoncrcd<3icufrtusfupramatcriam rcmanaite po- ^ ^ * tcnrior.ig^tur
&c.patct cof^uairia <&:airumpcii drca. littcradcducctur. Primonota.
licct prin^apiu fumac multiphcitcr hic fumitur pro prmcipio uni ucrfelt mor bi
diftin<fto contra augmentii 8cc.8c itz per flatum in- ]gf|ario tdlcxit
uMucrfale. Sccundonota. Matcriafadesfgri ^n pr id
tudincminprfndpfoaIiquandopcccatfoiQquanto,aii- ^^^ ^r^ quando ucropcccat folo
qualf .Etin utrc^ cafu uermn cf^a prindj^o quandoc^ lidm euacuatione ficri,
Tcr- tfo nota.ut prima hui us oftcnfum eft .In quatuor caii-
buslicctcuacuarione ficriinprfndpio. PrimusuHmsi tcriafucrfcf uriofa.Scdidus
ubi ucncnc^. Terrius ubt ismanbroprt&ripa£[ d^c. Q^uarcus ub^uazKoasQiii}
Digitized by Google ta nimis aggrauet uirtutcm . Ad pr opofiti;m,Iicet in ht^
omnibus uertficctur codu lio,differunctathen>quia in primiseraciicatiue in
ulcimb minoraciue, <X:fecundum wlcimum cafum pofitus eft cafus uel cano
apho.Ex quo patec primo qua re dixit,ii quid uidetur mouendu jquta »on in quohbct
cafu licet euacuare in principio, fed fo- lum m cafibusdidis.Patet fecundo omne
tale cuacua- tionem elte ir regularem , niii forte poneretur maceria
inprindpiopeccarefoloquanto, Patet tercio in cnbus primis cafibus CQpccerc
eradicacione .in quar co uero mi noracioncm,nifi peccacum fuericqualicatis.
Sccunda coclufio.ln ftacu morbi non eft fienda eua cuacio.Probacur fic.
cuncnacura cft circa digeftionem maceriie fumme incenta 3c occupaca. igicur no
eft curn pharmadadiucrcenda.patec cofequencia Sc aitumptu Mgti^" limilitcr.
Primo noca. Agritudinil materialrii quaeda tudo funttcrminabiles criit,<S:
quaeda no in propoii to eft fer matcria mo deprtmis,utpatec. Secundonota. licec
in ftacu ma lis duplf teria {tcdigefta,uircus tamen eft potens aiiquando mace
citer» «am cuacuare,alrquando non. Adpropoiitii intelligic, ubi uirtus fit
fufficiens euacuare. Ex quo pacec aphor » foium in falubribus elTc uerificabile
,quonia cum nacu ranonmouethumore,mouecuhoramocuseius. Ter tio nota hoc nunqua
licere in prima fed bene in fccunda parcc ftatus.Prima auce caufa eft,quia
uirtusin princf pioftacuseftmulcum impedica <Sclaborac quareigicur ■
nonlicecnacuraeplurcsfortesmocusinferrenenimium debilicecur,auca naturali
opcratione diuertatur.Secu' Gaf , tja caufa eft,quia polfet fequi aliquando
error in euacu Aui.^ ando,nacura.n.fuffiaenceeuacuareperfe fuperaddica Febriu
operacionepharmacipoireceuacuaciofupcrfluere. Et pucrida daiils fencecia huic
coUigerc poceftisprimo decrifi.ca. rii pra' ^ecprimaquarti cap.de
curapucrida^ingenerali.Et ccicus eft utiiis I actu practico utpaccc.Ec ampliat
juc nocii e . canon. Aphorifmus. 30. Circa prindpia dC fines omnia
imbecilliora, circaftatus omniafortiora» The. Omnia cum incipiunt^ finiunt
leuiora funt,cum cq iiftuncgrauiora. I^CQ, . Circainitia, <&;iines ,
omnia imbecilliora , cum uero confiftunt,fortiora. Expofitiolacobi.
Ifteaphor.duashabet conclufiones, Secundaeft ihi (Circallatus.) Prima
coclufio.Omnia accidentia funt imbectlliora circa principia 6<;fines
morborii qp inalgs temporibus ciufdem . Probacur. circa prindpia 8C
finesmorborum funcmorbi remiiTiorcs.igicur.cofequencia cenec , qui>
accidenciii inceufio fequicur incenfione morbi 8C airii- Princi'
pcumfacispacec. Primo noca.Pcrprindpia<Si; fines in piii gd
propoficoincelligcre debemus uniuerfaleprincipiu mor ctfinis, bi 8C uniuerfale
dedinacione , itaq» pcr fincm non debe musinccUigerc ccnninii ulcimum morbi. Ec
ex his colli tur iniincia de morbo morcali , qui non eft drca finem remiiTiQr
uel eius acddenciahicaphorifmus eft in fbli ialubriusmorbisintelligendus.
Seciido noca.In mor bis (iftingui tcmpora penes accide ncia 8c penes digeftiq
nem.Inpropofitointelhgitur deprincipio <S!:dc declina aonediflinctispenes
acddentia.De principio etiaet de ftatudiftiAispenesdigeftione inmorbis
maceriaitbus Accna amaceriacrudainchoancibusaduniciexpulfionecre- confe— ticam
maccria referuancibus- Ter cio noca. Accidencia quecia cofequenciamaceriale
morbu func dupIicia.Q_uf dam morbii mfcquunturimpreflrioneamateria in membra
merico maceria fu^qualtcacisproucnicnte.Q^uaedauero fequuncur op lcdupli
prcflionemuircutis a maceriafua mulcicudinegroiTicie cia.
uelgrauitateuirtutemopprimcntc. Primaquide func deiMliorainprincipio
sS^dedinacione.Secunda ueropof funtin pfiudpio effe uchcmenaora, ut
patetfrcqueccf cu principjfs phlegmacicarum auc calium. de primis igi" tur
accidcncibus incelligicur aphor . Sccundacodufio.Circaftacusmorbiaccideciafunt
. ^ incenfiora Probacur fic.cuncmorbus cft maior <SCc.pa. tcc cofequencia 8c
aifumpcii. Prano noca. Per ftacum Status hicinccliigcndum eife ffcacum
accidenriii ucl eilfc llracu dupFr digeftionismorborii a maceria cruda
inchoanciu, & ip fam ad unam crecicam expulfione rcferuantiu. Secun : 60
nota hoc totum ciTe intelligendii,ubi alia paria f ue-
rint.ubi.n.forecdifparicas ucplurimorum paroxiimo^ complicacio in prindpio uel
dcclinacione non oporceret apho .uer um eiTe Debec eciaincelligi comparacis
cem- poribus principi) 8C dcclinationis ex una parce<Si: ccmpo ribus ftacus
fibi correfpondencibus. Alias enim redpe^ ^^?-^ rec inftancia apho.uc hora
afflicflionis certian^ interpo Auica. lacacindeclinatiQncforciorafunc
accidencia^ la hora Febris quiecisftatuseiufdcm.Stmiliterde cotinuis ^porcioaa
cpmpra libuscftintelligendii. Etfimile fcncenciainnuit GaF; ccicus
primodecrifi.cap.5.<S;inlib.dequacuor cemporibus cana. morbi,5(: pnma quartr
ca.3 .de nocificatione cepo^ fe- bris.Et e ucilis i adu pracftico.Ec ampliat,uc
patec ecc. Aphorifmus» 51» Ex a^icudine uero bene refidenti , ^ nihil ad dere
corpus,maIum* Si cui ab aegrocationc bene aiTumenti cibum , corpus The. .
nihiioproficitjfignum eft uiciofum/ Eius qui ex ggritudine bcne cibacur , oihil
proficere lco.- corpus,maIum. Expofitio lacobi. Coclufio apho . eft ifta Corpus
no refumi /pfo ex ^gri tudinc co ualefcente 8c bcnerccipiente cibii eft malu.
Probatur fic corpustalenon reilimi fignificatdebilita tem uirtuusdigeftiug
membrorii autem corporisimpu ricatem igicur cocl ufio uera.pacec cofequencia 8c
aifii pcumcircalicceradcclarabicur. Similisfcncencia coUi Couale gicurfecunda
quarci.cap.de regimine couaiefcencium f^^^ij^ cracta.4.<?^aIiquaIicerprimo
Alman ulci.cap. Ec ^^ nrcLCti" ucilisinaccupracftico,ucpacet.EcampIiacurad
omncs cusca-. co ualefcecesin quibus fic accidic. Primo noca . Per bc ^^^^ ne
refiaence incell/gere debemus cibum rcfumpciuii ec cumappetfcu acdpienccm
quanacacisdebicg adfumen dum,quia.f.non diminuce nimis,Iiccc ecia ampliari pof
fec ad illos qui non cum appecitu acdpiunt,uel bene refil
cicncem.i.cibumquancitatis conuenientis «S^qualitatis ad refumendii accipiente
. Secundo nota. Nihil adderc feciidum.f.proportione aiTumptoJ^, uel
nihiladdere.i. non refumi,quia.f.nulIo modo ad prf exiilehte habitu dinem
rcdire. Tertio nota.Caufa propter quahoc talc corpus tali utens cibo non
refumitur non poteft eiTe ni- fi uei dcbiittasdigeitiui inmembrisjproptcrqnanucrf
mcncum alTumptum non digericur , nec in membrorii fubftanciam couercicur. Aut
malg macerif impedien- cis debicam membro^^j nucricacione retcncg ,ucr umque
aucemiftorum eftmaIum,ucpacec,ideo<S^C. Q_uarcQ noca. ucruncg mal um eiTc
per uiam figni 8c per uia cau- fg.Primum pacet.Secundum fimilicer.Sumpco cnim d
bo calicer ncc membris airimilaco cogregant in corpore fuperiluicaces plurim^
nouam pocenccs ^gritudincm caiifare,hoc autem cft mal um .igicur <S;c.
Aphorifmus 32; Plerunque omnes male fe habcntes,fecundum principia quidem bene
recipientes , dC nihil ad^ dentes,in fine rurfus abftinenc Secundum prin dpia
quidem abftinentes fortiter , pofterius uc^ ro benereficientes,melius
cpmmutant. Digitized by Google The* K^* A P HO. Omncsfej-cquifefemalehabcnt.Pnhc^o
bcncaffu mentcs cibumjnccquic^ profictcnces,tn finc tnedia ext gunt.At uero qui
prtnapto uehemeter tncdia extgunt, poiltea bcnc a0rumunt,f) meif us euadunt.
Omnesfcrcqui malcfc habenc, ctrcatntaa bene ctba ti,nec qutcq^ profictc tcSjCtrca
finem r urfus ciham non appctunt. Q^ut uero ctrca tnttta ctbum ualde non appe
tum,poftca bcne appetentes,i) mchus euadunc. Expoiitto lacobt. Hicapho.
duashabct conclufiones. Secundacft tbi. (Secundum princtpia. ) Prima coclufio.
Omncs conuakfce tcs male habetes in principto multum rcfe(fli dbo ct illo non
refumpa\in proceifu appetitu priuantur.Probacur fic.in talibus. n. fecudum
plurimum multum aggregatur matertg fuper fluae.multum etiam debilitatur uirtus
digeiliua.igitur patct confequcntiacScaffumptum circaliccra dedarabi tur.
Primonota.notatcrdicifplerunc^,quianofemg autpropterbonumr^ime fuperucniens,aut
proptcr uircutisfortftudinem. Sccundonota. Permalehabcn
tcsintelligcrcpoirumusoesconualefcentes , autconua Jefce tes no uerc primi,
quia neutrt Cam nodum cfFecti. fecundi uero.qutahabentesaptitudineni
adrecidiuam. . Tertionota.Caufadefectionisappetituseftdebilitas Appeti
attradiuae mebrorum, aut multitudo humor um in uc ws
acrejifscoaceruatOru,autobtufiofenfusorisftomachi afur cttonis perfluitatibusibicogrcgatisquae
oiafccundumpluri'- mum cotingunt tn iflis,ideo (5^c . Sumpto.n. cibo no rc
fumpto corporemutltiplicatur fuperfiuitates uirtutcm membrorum debilitantesquae
in uenis coculcantur <&: drca os flomachi inuifcatae appetitum
obtundunt, auc . . faftidiuracaufant,ut.lj.tert^ tractatufecudo.cap.de
'^"^^^ * deflr ud;ione,(S^ debilitate appeticus, Secundacondufio. In
prindpio coualefccntiaeforti terabftinentcs,(S::pofi;eafebene refrcientesmeltus
co- fh utant dbum <S^ aj^tunt. Probatur .in tahbus auferc caufa rcmouens
appetitum et digeflionem prohibes.igi tur &c iconfequcntiapatct 6c
alfumptil declarabitur . wj^n.^ Primo nota fccundu prin cipia . f co
uaicfcenttae forctc ^^^^ ai>ftincnt«,quia.f,ualdc modicu fumcntes cibum,non
♦i*>c ^f^ jajjjejj ita,ut cadat uirtus etc .vei abfolute foraccr.i.ha H I P
P O. ij cauf£ jiesfor- ** ^^ jbentesappctitum ualde proftratum ut innuere
uidetur Comentator. Secundo nota. Caufahuius cife potcfl, quiz ht funt co
ualcfce tcs ucri uei non uert. Si ueri cum fintcxsg.ritudinedebiles nonpoffunt
multum dbum comutare,ideo exhibitomultocibo uirtutenondomt- nantc
fupcrfiuttatcs multf gencrabuntur.Exhibito auL tcmmodicp conuentcncer
conuertccur quarc forcifica- btcur uir cus ad amplt orcm cibum crafmucandum ^Sc
g confcquens «St^c . Si auccm funt non ueri pcr abftinencia. cofumecur reliquig
ex aegricudinc derdiae,quare ec§. Et ex his patec primo caufa uerificans apho .
Paccc fe cundo q^ ordo difcacionis conualefcencts cocaJiter oppo- nitur
rcgimini aegrotanas; Agrotantis.n.rcgime fubct liandosConnalcfccntts usro
ingroi&ndo procedic. Et fl inilcmfcntentta
huiccolIigerepotefiisdcmeteAui.se cundaquarti tracta I .cap.deregimine
conualefcentts. JEtampliatur. Etcfl utilis, ut prgcedcns. Patet ctiam quarc
conualcfeentcsin principio,fccundum plurimum cdhabcntappctttnm
fortem,ficutinprocefru. Aphorifmus 53. In omnia^imdmccofortarimete 5C bmek
habcrcad oblatio€s,bona. Cotrariuucro mala XnquQuismorbo<ncnte conflared:
dbumappetcjre cftbonojCQntrarium uitiodatur. In quouis inorbo mcntc coftare, ct
bcnc fc habcrc ad cUa q\x% o^FeruatjboQu^coficta uerofc habete,malian» Aul»
Thc. Esqpofltio lacobi. Primacodufio huius apho.e h^c. la quah*bct ^grftu dine
cofortari aegrum mentc ctc .cft bonu . Pacec,quia iignificacfanicaccm
cercbri^&bonadifpofiaonemme brorum nacuralium .igicur SCc.
Secundacondufioeft.Concrariumcftmalum.Pa- Autce»
tecquiaefloppofitifignificaciuu.ideo&c. Sifisfaice Metis
tiacolligiturfecundaquarti.cract: .1 .cap. defignisbo' fa.^no ms3c dc Cignis
malis. Ec efl ucilisin actu pronoflia3.Ec fticus ampliatur ut pacec, Primo
nota.Notanterdtcftum cife cano. in omni,quia in qualiTset aegritudine eCt dc fe
boni figni Mentc iicatiuu,qugcunc^fueririlia,fiuematerialis fiue fma coforca
terialis. Secundonota.Conforcarimetc.i.letarid;bii riquid. fperare.vel
confortari mente .i. mencis operationibus bene fe habere 8c non l^di.Sc utert^
fenfusbonus eit ^ apho. Tertio nota.Benefehabercadoblacioncs, gaci bu oblacu
bencrcciper ec pocilTime fi bene Imutauertt. Q^ uar to nota. Vtr unc|; iflo^
cffe bonu g uia tigni e t g uiacaufae.Primumpatet(utdicftum ert} quia
^gni&ca. tur fanitas afalis Sc naturalis uircucis, Patet fecundum, quia
infirmum bcne fperarc eft caufa uc G.tmcdico be- ne obcdiens. Item ficut
triftiaa infrigidat corpus 3c fpi ritu exterajinat , itacoucniens Iccitia
utuificat 8C con- fortat. Dico au te notater mediocris 3C c6 uenicns 6Cc^
&'Frbenefchabereadoblationes eflcauf3,ut uirtusbc ne cuflodiatur
<S;:potetior fic fupra morbum ad pugna dum contra matcriam morbi. Patet
igitur aphorifmus SCc. Dubicaturquidfic meliusanconfortarimecean Pcrfe-
benefehabercadobladcnes. SoIutio.fi pcrconforcari criona menceintcliigicurbene
rperarcmeliusefr benefehabe curaltu readoblationcs
Siaucemincelligacuranimaleutrtuce oponii iilgfamforcquicquiddicantal^dico q>mclius
eftfebe- mdius ne habcre ad oblaciones , quiaplus fadc ad efTe uicaeper fignum
f ectio operacionum naruralium ^ animalium cu mul- ^ ^i"
tosexpcriamurmorituros deproximo inuircute aiali malium par um 8c
infenfibilicer Igfos, quod non contingit de na turali.ltcm econtra naturalem
utrtutem cffelifam, <5t tamen a^rotantem euadere,taro tii denaturalidTc.
Aphorifmus. 54. In morbis minus periditantur aegrotantes, quibufcunqueproprix
naturae^&aetatis&hav' bfl:udinis.&orae aegritudo incft , ma^quaqut
busnopropria fecundumaiiquid horum incft.
Permorbosminnsperidicacurgquo]5:naturaemor- Thi^ bus conuenic,
aucaetad,auchaiacui, auc tcmp©ri ^qui ^ busnon conucnic aliquacx his rationc.
Inmorbisminuspcridicantur,quoramnatar3Bauc l^. acad,authabitui,auc
tempori,magis congr ufc morbus ^quibusfecundum nihil iflorum congruic. Expoiido
lacobi. Codufioapho efltfta.^&grocatcsin qut"buscflargri tudo
prq>nanacurf aetatftS^^iabicudini Schov^minus pcridicantur c^
illitnquibuseft^gricudopropnafccii dum aliquodho^. Probacur fic.calibusaduenic
3:|Titiz do adebiliori caufa,minus eda a propr io &TiacuraIf ce Auice .
peramenco euercuntur.igicur 3Cc. pacetconfcqucncra. GaP, afTumptum drca lictera
dcclarabit. Sifis fen ticntia hu Hip. fCCoUigiturfccun^primi.doc.prima.cap.g.f
decom Arifio. plendis difpofidont^bus, ct<bc.terda.cap.3.f dcfignis xMorbo
complexionum in .6. generefignorum.<Si:fq>C£mb tera ru con-
pe.vldmoca.&primopronofdcorum cSme.l l.adfi pfonali
iiem,<Scprima.pbIcmacu.28.probIcmace.Eteftuttlis umSca. tnacfcupraAicota.f.^nofdco^opcraduo.Etamplia-
lioru rfpotcfladoemmorbttmudmorbosoes,Iiccc Comcn praai- * tator uideatur
refiringerc ad complexionales materia- cus p lcs. Primonota.
Permorb<^in^pofitointeIIfgeredc nofli- bcmusmorbumpropric
didumdifliAumconcracam cuscaii Digitized by Google -P A RTI. Mor'- 8c
contraaccidcns. Poflrujnuscuanutntcllfgercmorbu busdu communiter
d,ivrtumadoinnem re prgtcrnacurafccx- pltcic, ' tcndente,utcaufam 6c
accidens.i^.g.de camtnus pcri culofa^arctal^sparibus.nec ficapparcrec aegrotas
afu^natura cucrfus,ii in tepprc calido aut naturacal^' d^aut in regionc calido
msulciplicar etur cholcra <^ ii in frjgida.Similitcr de
accidete.utorisamaritudinc inchp icrico,aucin ^ftatc,autcholerain urina,aut
egeftione, ^ficdcalijs.DeoibusigiturhispotueruselTeapho. Secundo nota . Per
minus prchtari inceUigere debemus fninusmort(spcriculoa.utininusnocumetu
incurrerc: ucficfcnfus6<:c. Tercionota.Pcrmorbumpropnum intelligerc debemus
,pportionalem morbii, intelligedo per hunc morbu in qucm mcrito naturg ^taris
uel habi tudtinisuelcemporisprompciiertcorpus facilitcr labi. Ecocra uero per
morbii non proprium.i.difproportio' nalem in qucm f.merito natur^ oetatis uel
teporis<X:c. noncftcorpusprompcufaciliter cadere,immo duficiil Mor--
jcr.-j^-.g.fcbristcrtianaeft morbus^prius Imcpportio tusdu nalisnaturg
cijohcg.difproporcionaiis uero na?ure phle plicic. gmaticgfimilit ftaci iuucnis
pportionalis ^ 9'^;^''^' nisecontra.iifr tempori sll:atis,p.portional(s<S!;
difpro- portionalis hyemi.facies toruatilis habitudini macrg cffc ,pportionalis
fi ue propria .difproportionalis uero carno .fae.<S^ iicdc al^s. Ec ex his
coUigttur plurium aucftor^-- ^atum allegataru coiter intcUcctus. Prima^lapfus
fimf liscftminuspericulofus econtra diiTimilisiluecontra-
riuscftpericuiofior.iiFis.i.proporponali^& no iimilis
formaliter.Sccunda.lapfus fiFiscft facilior qp cotrarius tdcft faciUuscadit
corpus m lapfum pportionalem <S:c- if ccc etiam f acilitas Sc ditficultas
lapfus qfiq^ fuman ti;r propericuloiuatc3^ eisoppoiico.Eccx hoc.2.colligi- tur
dria incer lapfum nacurale d: pcer nacuram. Semg alijsparibusinlapfibus
ptcrnaturacontrariusefc det;? rior.In naturalibus uero ecotra.quiaperlapfum
natu ralcm adlimtle,pluscueratur corpus a iuftitiali tepcra p
mcntojccontraperconfrarium. Q_uartonoca.H.m6i • ^°^r*^ ^porcionalitatemmorbiadnaturaftatem
d^c.confidc tionali- je^us ^^^^i^ ^ Primo ut cft ud efle pot iignum 8c utic cas
mor „^^(^^^^3 ,pfa pro figno,ec iic figniiicac uehemencia cau ^\.^''X^ ucl
dcbilicacem eius.Secundo uc ca.proporcionalitas ^^^* cnim morbi ad natura cft cacum
alijs paribus:uc mor JJilpro Jauspiiisintcndatur uel maiorec uel pot
eiTe.lmprc^or portio- tjQnalitas uero cconcra. Ad ^pofitii primo modo eft in-
nalitas jgUe^tys j^jp, gxquo patet intelleclus antiqui dicfci.f. ^J*.^. >
" q» lapfusad contrariii pcr uiam figni eft peior ec p uiam plicif , ^yfjg
gfj- pjfnus malus. Ec econucrfo lapfus ad iimilc* Q_uinco noca. Sub aetate
coprchcndenda eiTc cofuctu . dincmregimcn fcxiij&^iicampliac apho.magis.
Scx- to nota.Morbusaliquis abfolutepotcftdici ril*is,qui^tn cumaliquadetcrmmationc
dicctur contrarius^^Sciifr ccontrario.-j^-.g.fe.abfolute eftkpfus
fimilischolerico. fc.tri phlcgmacicaci cocrarius morbus cft. ccdtra phlc
gmaticoflcgmatica.de^busoibusinpropoiitoeftintel icjlus.i^.g.ut fupra. Scptimo
jiota. Natura,gtas, tem pusd^c.frequentcr diffonantin
^portionalitate,<S:;dif- proportionalitateipforiiadmorbum .Q_iiq^.n .eft mor
bus^portionalts naturg,fcdnon gtati , dc uFr econtra. ^.g.fcbris cholerica in
cholcrico t jjc hyemis auc in cfla %t frigida,autphlegmatica tgc gilacis,aucin
regionc ca lida.SiFr fpafmus iiccus in neruo fiFis eft compFoni dif-
proporcionaliscomponi,cum cius humidii fit glutino ' fum,<S(^ficdc
alijs,tunc igiturdcbcmusafpicerequ?ha f umindicationii uel caufaru fucrit
uinccns.q> li ca faci Jitas lapfuiij f ucrit uincens ,lapfum appellam us
fimilem ucl pporrionalem.fi aiit econtra contjiariu ucl difpro- porcionalem .
Exquo fequitur prinjo ia. cafu aliqucm cfifclapfum abfolutc nccproportionale
nec difpropoi:- lioQalem dinofiunabile .Poncndo <j> tra tcmpus pron^o
ueat pportionalitate quantumcopFo na.turalis dtfpro- portionalitate morbi.
Sequitur fccundo.ad ucritatciji apho-oportcre alia
cfreparia,utfi.comparaturniorbus naturf cotrarius 8c firailis uel
propor.cioi\aIisin pcricu lpfitate,6t: dicatur periculofiore ciTc naturg
cotrariii, imeHig^c ftantc paritate in tgc an ni rcgionc fcxu -'&:c.
Similitcr ftantc paritatc in magnitudinc morbi, poffcc cnim morbus itamodicii
labi a teperamcnto lapfu con- trario,<S: itamultu lapfu fimili , <j)
dctcrior cfrcc lapfus iimilisq^cotrarius. Vltimo nota.Hanc gqualitate cri
ipquau I phciccrimaginaripofrumus.Primoadfcnfummedici, tasmor : ut £\ cangacur
cholericus Sc phlegmacicus 8c utrobiquc btdupli 1 percipiatur
gqualisacuicasfcbris. Auc fi rcfpiciacur ma citcy , cer nacurahccr eccarnofusd:
^qualis uidcacur facici cor natilitas.Sccundoquancu ad rcceiTum aproprio tepcra
menco Ethancimaginamur duplrcc, arithmccica.f.5c geomecrica.Arichmccicaquide f]
oequali Iatitud:nete- peramencu propnu exccdac , uc ii cholericus calidus ut quacuor
febriac ucfcx. dC phlegmaricuscalidasuc duo iebriac uc
quacuor.GegmeErica,quia.f aquf proporcio nalicer refpeicu-ccmperamenci proprij
fiancintenfa uel remiiTa.uc cholericicalidicas ut quaeuor- crefcatad fcxc|
alteru,quia ad fex. <S^ phlegmatici ut duo fimiliter , c^ ad tria. Ad
propofitii potiirime intelligrcur hic primo
<S:fecundomodo.Exprimo.n.arguttur fupra ueheme
tiamcauf3e<f^corpusclTeanacuraIitcperameto magis, cuerfum.Exfecundo
ueroarguiturfolum fupra uchc- ^ mentia cauf^. Ex his colligitur caufa
uerificans apho», In morbisminus.i.rarius ualdepericlitantur 6cc. AphonTmus 3
5. f n omnibus morbfs ea quae circa umbilicuni & pecftinem (unt,
fpidicudfnem habere, melius eft.Nimis uero lenue &r tabefadiijmali!. Fallax
enim huiufmodi ad inferiores'purgationes»
InquauissegritudinepartemumbilicicS^^imum ucfl •Xhc». : trem cirepleniorem ,
melius eft. Admodum extcnuarf atquc tabcfc?re,uitiofum eft.Adinfera? ctiam
purga- tiones,hoc tucum non cft. Inquouismorboparcesad
umbilfcum,<&:imumuen.£^gjj.^ trcm actineces crafTicudine habercjmeltus
cft, iMulcum ucro extenuari,ac cotabefccr cprauii.Sed 5i hocquo- (^jue
adinfcriores purgationcs^ericulofum, Expoiitio lacobi. Ifteapho.duashabct
conclufiones, Sccunda cft ^^ (Niraisuero.) - Prinjacociufio.lnomnibusmorbisboniieft
partes quf func circa umbilicii <^ pccT:inem clTc fpilTas. Proba -tur
iic,quiapcr hoc fignificacur robuftio illarii parcifi Auice ^ : ^
pocenciaa<i bene coierandu purgationes.igitur pacec eofequenciacSi^aiTumpcii
coihgicur. 1 4.tcrti) tracc.4. 'cap.4.dehydropeadtinem. Primonota.Licetinom'-
Venter- 1 nibusmorbis ficapho,ucrus,potiiTime camenincelligc inferior 1
duseftinmacerialibusexrepFoneper euacuactone per qmd 3C. inferioracuradis,
Secundonoca..Pereaquaefunccirca qQodi,- ( umbilicii<S:c.inceiligenduciTeinferiore
uentrem diui ui<Jaccc fumin parpe fupcriore hypocundriale dicTtarn.^i^media
excjbus dicftam umbihcale , 8C fnferiorem di<fcam pec%inale,ig ptibus
uetercxquatuor integraturparcibus;f.cutefupcriorc, ftegrcc
pingucdinefubcucc,mufcuiis,«5^panntculo dicfco fy- Spiificu phac,ut dcbct in
anathomia uidcri.quas bonum cft fpif do tripli • fashabctc. «Tcrtionota.
SpiiTitudo fum.tt tnplicitcr. phqitcr Primoprodcnfitat^.^ecudopro priuationc
pororutip, Tertiopro profunditatccuni coparationcpartium.tali ' tcr fumiturhic.
Q^uartonota.ln fpifrttudinc imagi- _ ,^ namur latitudine habente mcdiii<5i^
extrcma . datur.n . ucntcr tepcratus uei mcdiocritcr fpifTus , 8C nimis fpif- .
, . , fys (S^nipaistabefadyB^Adprppofitu tcmpcratc fp^f-r lum Digitized by
Google A P H:Q. fam opttmu eft haberc^cofcqucntof m%fs 8£ pelCmc SpifTitu
tabefaci um Q^uit^to nota hanc fpiffitudinem eflc bo dobona namper
ufacaufg<Sc figni.per uiaqutdc fignifigmfica dupfr, do uirtutem digelliuam
3c nutritiuam hcpacts dc ilioijt ioxtc.dc Hrr actra^uam 3^cxpuliiuam , cumibi
lignt ' £[cecuradeiremultixcalorisetfpiritus&fangutms,Exi ftente etiam
pinguedinc multa , fit reuerberatio calo-. xis ad interiora fortiSj<Si per
confeques etia camofa ipif ia cxiftentem multum calefacit partem illam per uiam
caufscquia etiam fpiiTis exiilentibusmcliusdcfendun- tur uifcera ab extrmfccis
nocumentis occurre tibus^c iius etiam rcfifticur imprclTionibuspharmaco)?: qp
ipfo fubtili «S^tabefaaocxiftcntc. Etexiftopatetcaufauc
rificansaphorifinum.Gumenimhic ueter fitfordsbc nerefiftensimpreifionipharmaci
8c fuperflueeuacua- tionijpoiretetiam fuperfluc tolerare SC perficcrceua'
cuationcm.quarcpatet ucritas conclufionis tamdepur gationcnaturaliqpetiam
artifi'ciali. d^poifetetiamad cuacuationcm pcr uomitum cxtendi,ut patet. Secundacondufio.Inomnibusmorbcs
habercucn- trem tenue aJtabefaAumeftmalum.Probaturfic.hup lufmodiuenccr eft
faHaxadpnrgationes inferfores^it:' &c .patct confequentia5& aiTumptu
ponic in If ttera. 'Tenuc Primo nota.tenuitatem cfreduplicem.f naturakm 8C tas
du' prsternaturam.tctigit primamdum dixit tenucm.fecii pfV dam dum dixit
tabefa(fcum. Sccundo nota hoc eiie ma^ *
lumperuiamfigni<5^cau(ae,utcxfupradi(ftispatet. Facili- Tertio nota hanc ue
ntris compofinonem malc tolcra tas 6C rcucntrispurgadonemnaturalemdiartifidaiejutpa-:
di^cul tet. Q^uartonotafaalitatem toleratigpurgationisco tas
tolepfchendipofrcexrcnaturalij&^nonnaturali SCpt^tcr rancis naturamjiS^
fiFrdifficultatem.Excmplum primi , ut ex ©uro^a- c6pIexione,c6pofitioncnatur
ali lubricitate ctc . Exem - ziois co plum fecundi, ficuc ei tempore anni aerc
frigido uel ca ^nofcic Hdo cofuetudine Sic .Exemplu terti) , ficut cx repfQnc
gripFr grofTo^aut fubtilium chymor um 8Cc . Ad propoficu Miici tangit hic folum
naturalem ucl pr ^crnaturaiem copo- ' licionem. Et fifcm fencenciam huic
coUigere {^ccftig; '.. tcrciocan6.fen.1 4«trac.4.cap.dehydrope. adfine.et -
aiiqu alicer .quarra pnmi .cap .^.f.de r cgulis commum" bus fo Foni
uentris et uomicui, Et eli utfiis in a^ftupra- «ftico. Et ampliatur,ut fupra
notatum eft 5i:c. Aphorifinos* 3<^» Sana habmtcs corpora, pharmaafs purgati
cxoIuuntur,Cdcrias ucro malo cibo utentes» 'The Q
uifalubricorporcfunt,ccIcritcrpereuacuationes " * cpprclTidilToluuntur.
Atq^ctiaquiciboprauoutunc. ', Q_uifalubritatecorporishabent,gmedicametaeua
;r^^* cuati dto exoIuuntur.Et qui prauo utuntur ctbo , Expofitio lacobi. I fte
aphorifinus duas habct coclufiones. Sccunda cft ibi(Celerius.) Prima
c6ciufio.Habetes corpora fana purgati phar macgs multum
debiiitantur.Probatfic.fn talibus cor^ poribus per purgationem pr§afe cuacuatur
i uuati ufi, quia.f.multum <S: pa^ ucl nilril de nocitiuo.igitur ^tc, patct
confequcntia Sc alTumptum ,cx quo talia corpora Sanum ponun t efTe fana. Primo
nota. Corpora fana funt du<- duofr P^»<^^aj qugdam funtculpatc fana , 8C
quf dam inculpate * fana .de fecundis.f. non culpatc fanis eft hic fcrmo, quia
in corporibusculpatcianisbcnc poteft competcrcpur' Phar— gadocumpliarmacia.
Sccundonota. Perpharmadas macoK inpropofitointcliigerc
debemusmcdicinaseuacuantes piirgan eligendo,qua^naturacftutplurimuucncnofa.
-Ter- tiumno tto nota.Caufa debilitationis corporum m cuacuationc «umeta cum
pharmaciacft multiplex. Pwma cft cuacuatic tu- uatiur,putahumorum laudabilium
euacyacio, pcr qoa H I ^ P O^ 24- rma"^prgfcntiamftat corpor^robur.
Sccundacftmala quaUtas pofita in membris a parmada, 8c maximeprl
cipalibus.Tcrtiaeftagitatio <S^ fupcrcdefaifliohumo]^ SC fpirf cuum,adquam
fequiturmotusmultorum uapo rum adcDr diccrcbruai «S^fpirituum multareibfo.con
tingitautem fagcmultaagitatio uirtute conate recincrc illudquod eft
iuuatiuum^fSi fora pharmadailiud uio- lenter attrahente.
Adpropofituminfamscorporibus maxime contingu nt talia, Primo quide fit maxima
iit'- uatiui euacuauo defidcntematcrk mala cuacuanda.Se cundoetiam
ponicurmalaqualicas.Tcrtioficfortisagi tatio( ut d£.<ftum eft)ad quod mam
cocurrit ^longiore rrahitin corporcmora.medicina.n. maxime cito cuacu, ar,
quando medidna reperic materiam pr^paratam cua cuationicumquamateria fimul
cdudt m«idna , quod non eft in corporibus non culpate fanis. Ex qao patcc
uerificatio primae conclufionis. Sccunck «jndufio. Vtcntcsmab dbo, cclerius
cor- poribus ia diAi s pcr purgacioncm (kbilitantur . Proba;
turconclufiofic.mtalibuscorpor&us eftuircusualdc debilis>unde huiufmodi
corpora reddun t corpora ual- de paflibilia,(S;: cum hocpauciiSmifunt humores
iK»if • igitur &c. patet confequcntia 8c afTumptum dcdarabt „ tur.
Pnmonota. Corpora utenciamalo disofuntdu' '' ^^,
plicia^quaedamfuntfnquibuscftchymorummalitia p ^^?^
tocumdifpcrfa^^comunicatacoti qugdamucrofuntfn ^.—'^ quibuscomunicacur chymorum
malitiafolum quibuf P"^^* dam recepcaculisdecerminatis,quia.f.uircus
forcis cft i h uiufmodih umeres malos a bons feparando , qualiter non eft in
primis. Exfinplum primi , ficuc funt corpora uaidc cacodiyma aut lcproia aut ad
lepra parata. Exe- plom fccundi,uta3rporafortia,maIotn utentiaregimi ne.
Adpropofitumeftdeprimisinapho. Secundono ta.Percibumhicut
C6mcntatot;uultintcI%€arcpolTii m us cibum i^n conuerfum adformam huQjoralQn.»
«cl adhuc non conucrfum. Tcrtio nota, Hacc cotppra cico4cbili»ntur. Primoqua
ualdedcbik'afunt>id^a pliarmada exolucnte mulcum debilffanc.Secun^ qma
fntalibusualdepaudfunthtmiOT^bont <&: Jaidabtlcs. «S^permixti malis unde
fimul euacuantur cum malis iiumoribus,cxquomultumdcbfiitantur pr<^tcrcorii
f^ucttatcm. Tertioquia i talibnspcr pharfnadafitagt . tatioprauo^ <S:
corrupto^huntoi^r, adquam fcq»itiu: icuaporatiot^dprindpaliametnbramagna
debiiitado. Ex quibus patet cauia ucrificans fccimdam cpnclufio' nemapho.
i^tfifemfcntcndamponitAui.primaquar:^ . ^ d.cap .4tEtcft utilis.Et amphatur ut
patct SCc» Aiuce . Aphorifinus* 57* Sana habetcs coi^a pharmadjs uti difFidlc
e. Q^uicorporcboieconftantjdiflScultaraduftma ueni- Thc, tmc medicamentor um .
Q_ui bcnc fc h;&ent corporc j aiflficultcr fer unt mc-^' j^^^ dicationes.
Expofi tio lacobr . Condufio aphorifini cft ifia. Habcntes corpora f^a ^i£fidlc
cft uti {mariiiacQS, Probal ex ufu pharmacoi^ corpora
fanamagnaincurruntnocumcnta. ^itur a^u ptumfuprapatuft.
Similtsfcntcntiaponitquartapri- mf .ca^ .4 .Et cft utilis.Et ampliatur
utimmediate prg cedens. Pranonota.PcrcorporafanainteH^iillaquac Auicc. dicta
funt in ^horifmo prgcedcnti. Et pcr pharmacias, pharnMidascuacuantcsexolueudo.
Secundonota.Hu iufinodi difficultas fumitur cx partc acddentiu quar fc- quuntur
huiufino(b' cuacuatione , qux func acddcntia a C^33ef^torc in comcnto pofita
^SCtu uidc ca 8c dc" daraquomodo huiufmodi acddcntia confequuntur. Tcrdo
dcdara guomodo mcdigiaa^iahit fimilciioami; Digitized by Google Trahe-
Qualitatibusmanifeftrsrcdfn fofmaoccuIia»S:cft at- re fimt trahcrc
fiFe.i.pporaonalc fax formx, ad quod atxrahe lcad» dummcncofujeforms naturahtcr
indinanc. Q_uar to dcclara quomodo cft poiXihil^ q> attrahac camcm . Et
dic<j. hqucfacit cam (S: foluit mordicando.atcrahic aute fanguiccm
fuamoxaapcricndo orificia ucnarum. Aphorifmus. 3^\ Parum deteriordbus&:
poctisdckdabilior «cro, melioribus quidem m deledabilibus ma^ gis appetendus.
Thc. Potus 6C cii>uspauIo dccerior , mo do fuauior fit qua qui mchor
fcdinfuaaior janteponcndus ^j^. l^CO* Pa^ dcccrior pocus,aut cibus faauior
aucera, mdior» b.us quidcm,fcd minus fuautbus.crt praefcrcndus.
Expofitiolacobi, Condufio aphorifmi eft ifta. Cibiis paru dccerior <S;:
dcccftabilior melioribus ipfis.cami deledabilior cit ap petcndus . Probatur
fic, qu ia calrs cibus muitu ddedca- ^,« biiior a ftomach 3 melius digeritur.
igitur pacct confe- a - - quentia SC airumptum dcdarabitur in come . biFiS fen
^^^^: tetiafumitur fecundorcgiminisacutorou.intextuco mcnti.22.S^tertiaprimi
ca.deregtmincciusquod co- r^-u-K meditur Sc bibicur . Et cft ucilis in accu
pra&ica.^ ope ^ ratiuo.Et ampliatur ad omnia corpora fana xgra cc neu
"'^{^ • tra. Primo noca.Bonitas a^malicia cibi arguicur cxfa *** cilitate
6C difKcultate conucr fionis cius^a^: bomtatc chy mi cx ipfo gcnerati .hxc
aucera c6 ucrfionis fadlitas qua doquefcquitur conucnienciam
inqualitattbusmamfe- ftis, qaanda:^ uero in propriecatc occulta, quandoi^in
modo fubftantiae.quando^- in pluribus ud i n omntbus ifto^ fimul . Sccundo nota
diclum ciTe notantcr par u, Vnl.'n^q"<afimultoclTctdetcrior hocnon
oporterctutpatct. tt. db Tcrtio nota . Huiufmodi ddcdabilitas cibi maior po-
■^xrnA tcftfequiconuenietiamdbiadftomachuminquaUcatc f uvnae ^^^■f^Q.^ fjc^t
compFo tcraperata ddcctatur intempc- T2LtiSy8c praternaturaliter caltda f
rigidis, sS; ecocra qua doque uero rationc occultx conucnicnti^ , ficutplurcs
ciufdcm compFonis infcquenus formam in uarijs ciba-
l<i^sdclc<ftatut.Etdcomnibuscft fermo,fiuc ctia fit^p ceraccidcntalcni
prfparationcm cibi,utehxacioncm> afTationcm 3Cc. Q_uartonota. Stomacho
multum ap- pctcnte aliquem cibum Sc in illo muftum fe uoluptua- 1tC,cibuscf
canquam fibi multum conucn iens uehcmcn f er applicatur cc ampIcAitur.quarc
ipfum digerit perfc a:e,<X: bonaapplicationc corrigit maiitiam cius.Econ- tra
ctiam fi cibusbonus f uerit , abominabilis uero non
amplcditurjimmoetfiamrcfugit quarc in^pcrfccle di- geritur, Sc in ftomacho
corrumpitur . Et ex ho c patec . primocau&ucrificansaphor, Patct; fccundo^
opor- ' " tec ddcc^cationcm 3c bonam applicationen? ftomachi ci bi
maliciam fuperarc. Exquo patctq^ fi ciTcc cxcciTi- VC m^usjhoc non ficrct
<S^c . AphQrifmuSt ^9* Scnes luacmbusplerunqucfgrotanttnttiiis, Quaecuncp
ucro ae^itudines ds cronicae fiunt, multoticns commoriuntur, Thc. Scniorcsmagnacxparceminusxgroc^ntqpiuuen?§,
Attamen qui jongi hi§ accidcrin t morbi magn^ cj^ parf c tnfanabiles topa utfa
comttantur. %jto, Scniorcsfuuenibusplurimumaegrotatminus. (^uf ueromorbi ipfis
accidunt longi,maxima cx partc comi tanturadmortem. Expoficio lacobf . - Iftc aphorifmufduas
habct condufioncs.Sccuda ^ flbi^Q^uaeci^cjucro-) . - Primacofidufio.Scncs i
uucfitbusplcf unquemiaui . ^grotanc. J^robatur. pler uncg fenes ordinatiori
utiitur regiminc ^iuucncs. i gitur SCc. tenct confcqucntia SC
aifumptum,cumiuucncsfint lafduijmalumrcgimcn abononon difccrnentcs , co q^
incxpcrti func corii quf funcfecundumuicama<ftuum,primocchico]9t, Sfmilis
Arifto» : fcncencia colligi poccft ab Aui.de pucris loco iuuoi um Auice , ;
prima primi.cap.de gcaabus.cS^ cft ucilis>5i:amphatur utpatec.
Primonota.PcrfcncsintcIligedoscircfcncff ." primos,non autem decrcpitos.
Sccundo noca nocanccr didum-eiTc plcrunqj,cum quia aliquando iuucncs ordi *
nacifunccumquiaftncsinordinaci. Tcrciojiota , hoc eiTc incciligendum pofica in
alijs paricacc, ut fenibus co ; paratisad fcmctipfosiuucncs , qui in luuentuce
lafciuf exift^ccs in cibispocibus cc uencreis avftibusfue uircuci f bnfide
ccsnimis exorbicac. Non accende ces dt da Aui, AuicS* ;
primocaii.fcntcrtia.cap.de regtrainc cius quod come- ditur <S:bibitur.Illc
ucroinquo maladigcruncur na- tricnciaexhocnonconfidac<S(:c* > . Sccunda
concl ufio . Scncs m ui totic s ca mon u n c ^gtt tudinibu&chronici&cis
eueniencibus . Probacur fi.c.^gri cudinum chrom*ca^maceria&func
diflFicilcsaddigcreh- dum d:rcfoIucndum,c5<: cumhocfcnfu uircii&eft
debi- hs.igicur 5:c.patccconfcquencia, ^aiTumpcumincdlj . ; ' genci.
JPrimonocanocanccrdidumeiTemukocies.no- , cnim fenes femper moriuncur ex
chronicis azg.ricudini- bus cis fuperucniencibusjimmonec^ eciam cx acutis. ■ :
Sccundo noca caufa ucrificans aphorifmii cavfta eil in
pro|x>.ficionecondufionia. . . Hic mouecur qucftio. ucrii fencs abfol ute
plus aegro tcnc iuuenibus. Secudo. Exquibus morbis.magtsmo riiinturfcnes Sc cx
quibus iuuenes. Tercio. Ytrum naorbi longi fincfrigidi.dubiafuntfadlia 5^c.
Aphorifmus. ^ 4^*^ ^ Braci & coryze in ualdc rcnibus no maturac, Rauccdines
Sc graucdincs maioribus ad modum na- Thcv i tu concoqui nequcimc.
Rauced{nc&.5;:graucdincsfn.ualdcfaiibuscodiQnc Lcow : xionadmiccunt.
Expofitto lacobi. Coclufio aphorifmi eft ifta.Branci Sc coryrc ih dal dc
feaibusno maturantu-r.Probatur fic.maceria facies br^nchos SC coryzascft
fecundiiplurimum frigidaual dc, difHcilis maturationis , Sc in fenibus cft
uirtus digc- ftiua ualdc dcfeda.igitur <S:c.patct confequcntia Sc ai-
fumpcum fiFr. Et fimihs fcncencia colFr quinca certi) . Auic^^ i
cap.decacarro.Ec cft ucilis.EcampHatjUcpacct, Pri-
inqnota.litumtcrminucatarrusfumitripliciccr. Pri- Auicc^i mo
proquolibctfjuxuhumidicacisamcmbroad mem- Cacar- i br um , uc fecun da primi
.doc . prima cap . dc aegricudinl r us . buscopoficis. Sccundoprofluxuacapicead
quodciii^ cripFr. i mcmbr um.Tcrtio ad pedus.brachus uero cft fluxua a capice^d
fauccs.Brancos cnim grgcc^Iatinc faux.Cory-. Bracu&:
zauerQcftiiuxusadnarcsaqjraqugfuncoiTanarium"; quid.
E^quopatecbrancos<SiJ coryzasfub cacarroprimo<S: Cory-: fccundo modo di
do concincri . Sccundo noca nocanter za ^d* didum cfTe in uald« , ut f upra
notatii eft «quia in ds eft uajdc dcfeda uircus. Tcrcio nocahoc ciTc( uc
ipFibus) ucru.propfcrcaufamtavftain^bonc CQdufionis 5Cc. Aphorifmus. 4^* . ^
Qg£ cxoIuaurfrcqttmtcrS^ fortitorrinc ma mfdftaoccarione,repcntemor£untiir.
Q_uif|pc^«nultum exoluuturlinc cattfamanifc- The, I ftaj^ dc rcpcntc moriimtur.
Q_uifrcqucn^,acfortitcrabf<^caafkm^itfefta.exol JLco.^
ttu&tu^)dc-rcpeQte mQrtuntur* .^ Ezpofitfa Digitized by Google A P H O R/
ExpoJicioIacofi^* Conclufio aphorifmi eft ifta.Q^ui fyncopi^ant forti- CaT.
t.cr & frequcnter dC fincmanifcfta caufa fuhito mon ua Auicc . tur.
Probatur fic. talis cafus tn fyncopim iigmficat uir SJincopi tutis ultimatum
defedum f^ caufam uirtutem pro- ,f atiuniftcrncnicm€ircfortcm<Sc cordi
anncxam. igitur patet i^Plipfti confcqucntiao & allumptum circalittcram
declarabi- <uscaiitur. Similis fentcntia colligitur quinto intcriorum.
Exolu* cap.2 . 1 1 .tcrti) .tracfl.z .cap de figms fyncopis.Eccft **^ ^^
"^'^*s *o ^^*^" pronoftico.Et ampiiacur adomnes in qui- Bxtaiis bus
cucnit fyncopis cum his tribus ci rcunftantijs iali" «SClippo cctfortiter
5:frcquentcrd:fincmani£efta caufa. Pri thymiamo nota. Penes aucftorcs reperirt
i ftos terminos,exolu- jgdfyn tiojcxtafisjlippothymia & fyncopis.
Intelligentcs per copis, «xolutionem omnem uirtutismagnam debilitatem ucl ^5^«
rcfolutioncm^adquam fcquitur uirtutisniagnus cafus &manifeftus.Perextaiim
homimsftatum extramen- tcm jitautftct iicut fancftus Paulus, dum fuitraptus ad
cglum. Pcr lippothymiam animi defectionem. Per fyncopim cafum uirtutis fubito
faAum , ut. 1 2 . tcra- pcu . cap . 5^ . Sccundo nota.De fyncopi pfcs dancur
de^ fcripciones. Prima.fyncopiseft debica uircucis conci- iio.collcifca. 1 2
.cerapeu allc.cap .h%c auce non cft per- . ^ f<vta dcfcriptio.itcenim non
diffcrretfyncopisab af>o- Auife. piexi^.' Aliter defcribiturab Auicen. 1 1
.tcrti). trad:. iccundo.cap .de fyricopi.Syncopis cft deftrudrio maio-
rispartfspiurium uirtutum fcniibilis 8C motiuf pro- pter dcbilitatcm cordis
<S:agregationem fpiritus totius ad ipfum propter caufam, ut eft timor
moucntcm ipm adintcriora.aur propcer caufam pfocance i^^nm intcri iis,quarenon
inucnitrcfpiraculum .aut propter paruita tcm 8C fubtilitatem eius,quare non
fupcr fl uit fupcr illa quircperitur in minera. In quadiifinitione ponitur ly
dcftr uiflio <S:c .pro gencre,conuenit.n .in hoc cum apo- jplexia (S;:
fimtlibus. Perhocautequod dtcitur maioris partisdrt aiij^othymia^in qua folum
eftkue impcdi- nientum (5;: non deftruccio maiorispartis. Etdicitmaio lis
partis,proprer motii non elTc omnino perdicii,u t cor
disetdiaphragmatis.appellanfaute operacioncs uelexi tusoperacianum parces
uirtucum Exitus.nuirtuas in opcrationc uidct uirtuas Jtcgrarepcrfeccionc.Pcr
hoc aute quod fubiungit proptcr debiiicate &c .diflferc fyn- 4Copis ab
apopIexia,<5(: circiiloquicur membru,cuius paf fio proprie cft fyncopis ,
uel cx cuius paiTione fic fynco- pis Pcr hoc uero quod dicic propter
aggr^atione 8Cc. cxplican t gencrales cauf^ aquibus tic fyncopis, Prima
caufagencralisaggregariofpiricus totiusque poceftfie C^e 2c '^^"^P^^opcer
caufamfpiricii ad interiora raoucnte ficuc ac al« ""'^^ ucnenii,aut
caufa pfocans,autpaucitas eius,qua £ rccogitcorfpiritiiretraherc.
Exquopatetprimodif- _^ ' fcrcntiainter priuatione fcnfus 8c motusin fyncopc 8c
5 ' f n apoplexia ucl epilepii a cotingence . In apoplcxia cn£ cur ck ^^
P^^P^^^ prohibicii elTc traniitii fpiritusanimalis , uc £- r ^
uidebiturinfcquentiaphorifmo.Infyncopiautemuita . 'lis.
ExquouIccriuspatctfpiritiiuitaiencceiTariocon- Svnco ^^^^^^^^ operationes
fcnfus <&: motus. Patcc tertio ^ * trcs forc gcncralcs caufas,ad quas
oes ca ufg fyncopis rc ^f .^ ducuntur.f.caufamouens fpiritii ad intcriora,ficu5
uc- ^. nenum.caufa pf :jcans fpiritum interius,iicut humor £ii f^". ^
gorum,paucftasctfubtilitasfpiritusecc.Tetigitprima ^"'^* dum dixit,proptcr
caufam mouente . Sccundadum di- aynco. xicautpfocante.Tcrtiaauteproptcrparuitate.Qj
au ^hf ho ^*" oonncs caufg cantcs fyncopim ad aliqua iftaru redu ^ °.
cantur,patctfatisintelligcnti. Etcxhisutfundameto »>mia. pjjjjjjj
caufgmultorii problcumacii.Primiiquare for- ynco. jj-g f amcs ca ufec fyncopim
. Sccundum quarc 6orc»s dolor ^/ ^ ct forcc gaudiii caufcnt fyncopim .Temii
quarc in plilc ? -^ a ^'°°''^ ' ^ "°° folitis taufct iyncopis - Q_uar tum
quar ^^ *** m pfocattone mri cis caufet fyncopis. Q^ uiQmm ucro HIPPO, 2$ pf
oplema cft quar c pucri dccrcpia d: cSa^tUktmes fa-. tricis» ciiiusincurrant
fyna3iMm,ut Auice . Jocis pallcgatis. Cur
Tcrciouoca.PcrcxoIutionefortcmmtcIligcrcddbc- Syn ia mus fyncopim aqua
difFicuitcr 8c tarde aegrotantcs rc- pueris foluantur.
PcrfrequentcmucroiilamquaEpIuriesinua decrepi ditaegrotanteficqnntcrunainuaiione&aiiamodicii
tis con cadittepusmediii,itaq> fortitudofyncopisattenditur uaiefce
pencs<iiFicuItace rcleuationis,frcquetiaucropcnespar tibus.
uitatcmteporismediantisintcrunafyncopim<&: alia. Synco- Q_uartonota.
Syncopimproucnircquandoc^ a cauia piscau extrinfeca 8c primiciua, uc morfu
animalis uenenofi f u fadupfr mo uencnofo.Q^uadoq^ a caufa corporali Sc
intrinfcca, Ec hoc dupiicicer. Vei per propriccace uc mala compic-
xiocordiscaFa uci fn.cum maccria ucl fine matcria rc- fol ucns fpiritum Aut pcr
co m unitate . f . prof^er egrim dincm altcriusmcmbri,dc quibuspotiflfimc funt
ftoma chus 8c ccrebr um hoc tamct mcmbrum quandoque eft diftans acorde,quando^
ualdeprojMnquumiicut cap- fula. Adpropoiitii.fyncopisacaui^intrinfecauel cx-
trinfecapcrcomumtaccm mcmbri acordc diitantis fit a caufamanifcfta,quia pcr
iigna fedlc comprehendi po tefthoceiTecxlfiioncaltcriusmembri.fa<fi:a uero
pcr proprietatcm,aut cx paiTionc membri ualdc uia"ni,did tur ficri fine
manifcitaoccafionc. Q_uinto nota. Syn- copi cxiftente forri 8c frequencc iigui
iicac uircucis dcbi licas, 8c forcicudo ca uf j f aciaicis fyncopim . Ec hoc
auce quodcftiincoccaiionemanifefta fignificacur caufam ciTcin cordcjucl
fubftaci? cordis ualdepropinqua. Scd quandoq? uir cus uicalis eiz dcbilis 8C
caufa fyncopim f a ciens eft foras,<S;: in cor dis fubftancia, ciic
proculdubio dcbecfequimorsr fyncopi.igicur<S;:c. Exquopacccca ueriiicans
aphorifmii. Ex quibus omnibus coiJige pri mo cj» fyncopis proprie
elt;acddens<Si no ggricud». Sc cundo<j> fyncopis eft paiTio cocius ,
licec principala» in. cordeinciioeCiquiaeftdefe^fcuspluriii opcracionii
<S::c, Tertio q> caufa fyna>pis praecer qualitatcs manifcfl:as
A:manifeftcalteranfespotcft ciTcocctiltamala propric t^.
Scxtonotaq>nonoportet<Mnnem fynco{Mmfa<!xa a caufa non manifclta clTc
mortalcm,fedoportet adderc q^ fiatfortiter 8c frequeter. Exhoc collige cauiam
qua re hi monturi cx fyncopi proueniunt ad coiorcm uiridc 6c coUi torfioncm . Ad
colorcm uiridcm quidem pr op- ter calor is mordficadoncm. Ad colli contorfioncm
uir Dubia tutedcbiiicataintantum utnon poiTit colium amplius
caputfuftentarc<S:c.Circadi<ftaoccurriitdubia. Pri mum dabium.,Non
ui<3ctur <^ in qualibctfyncopi fiac SiSS^cgmo ipiritus ad intcriorajquta
cx £>rti dolorc apo ftcmatis hoc fic ut pediSj^Si: tunc no ^t motusad
interio ra fed podus ad extcriora.fi milic dc gaucio argtiedum cft.
Sccundumdubinm.Cauiafadesfyncopimpotcit: aducnircpauladm <St fi fitpauladm ,
quomodopotcft ficrifyncopiscumtamcnGaf.ponat<^fabito. Tccd- um dui>ium
.Tuncomois moricnsantcmortem fynco?- pi^ct.probatur.in omni morientcantcmortem
eftdc ilrucdomaiorispartis. Adprimumdiciturq> ex ford dolorc uci
gaudiomultum rcfolutofpiritud: dcpaupc- lato cordc cogitur
uirtusretrahercfubito ipfum ad cor Sc fic ^t fyncofMs. Ad fecundum^dtur q>
licct illa cau fa fiatpauladnc,cum tamen ad hocdeucneric iit uirtu- tem uitalem
nccclTitct ad fubitam rctracdonem <S:c. tuncfiet fubita rctracdo. poiTct
cdam concedi fynco- pim aiiquam ficripauladnclicetnolwsadfenfumuidca
turoppofitum. Ad tcrdum quidcm conccdcndum. Si tamcn quaeratur dc mortcnaturali
oportct in diifinido- ncfyncojHsaddcr Jy practcr»aturalc,utfyncopis eft prg
tcrnaturalisdcilructio.Apparettamen uniuerfaliter tc nendii no folii ex fubita
rcuocatioc fpiis ad cor ucl qua ; licuni]^ cogrcgatioc carifyncopim,rmo cx folo
defcau ipiritusio mcbrisfiet fyncopis co q^ ficcdcfturaccio 8Cc* laco.s.Apho, D
Digitized by Google , P.ARTI. Kfota Wva quoinodo debili tas cordts cS: gcncralf
s ca £y«copis,Ideo apparet cj> cepore pri us uel natura dcMi tctur cot q^
Sat fyocopis,ex t:more ucro ccontra prius cnim aggrcgatur 4>»ricus ad cor.Bt
tu coniidcra^^c. Aphorifmus. 4^» Apopkxiam foluere forrem , f mpoflibile eft* D
ebilem uero noa feciie. Thc, Stupor attonitus uehcmcns , folui non potcft ,
Icuis nondcfactlipotcft. Soluercmorbumjqucm apoplcxiam uocantjfortcm, ^^*
impofrjbilcjdebilemuero^nonfaale. Expoiitiolacobf. Iftc aphorifmus duas habec
conclufioncs. Sec unda cftibi(DebiIem.) n.
Primaconcluiio.Apoplexiamcurarifortcm non elc pofc Probatur {ic.in forti
apoplexia cft ucncriculor um ccrcbri completa oppifo 8c uircus ccrebri ultimate
defe <fta,coq>cftamateriauUimateoppreiTa.igttur SCc.co
fequentiateneteoq>cerebrumeft principale membrii Opcra' cuius influxus cft
nccelTarius ad cofer uationem indiui- tio cor' ^i -^ alTumptum circa h tceram
dedarabitur . P rimo dis qiio «ota iuxcafentcntiam aucftorumedicin^c^hcetcor
rc- a cere- fpectualiorunimembroriiprincipaiiumfit principalif brodc'
fimum,infuistamenoperationtbusaccrebro aliquam pcndct.
uideturbabercdependentia.liccccnimprimo<Si: princi ' pahtcr cerebru uitam
pcr fpiritum uitalem rccipiac,<&: idco c6fcruetur,quiatamen cordis
teperamentum non confcruatur finc acftuali refrigcrio , quod potiiTime per
motumanhelitus perficitur . mocus autem anhelitus pp • ■ aiTimc a fpiritu
cerebri dependec, co q> pcrficitur motu laccrtoruni pccftoris,hinc cft
q>prohibicio in fluxu fpi- yitus cercbri ad peclus ct ftip toto fi't
fufFocatio ct mors. ixcigitur uita<5;Copcratiocordts uidetur ab operacione
Apople ccrcbri aliquam habcre depcndentiam . Secundo nota. xia^d.
Apoplcxiamultismodis confucuitnotifi'cari. Primo Ifido—
quancumadnoisctymoIogiam,Vnde Ifid.5.ecy.cap^ rus . dc nommibus segritudin um
acutar ii. Apoplexia letale Apoplc pcrcuiTione nominauit>apoplexim
cnimgraeccjlatine^ fis cjd. cuiTioncm notat. Et cafflus felix , ut aiTerint
ConciF.iri Caffiuf diffcrcntia. 1 8 Z.paffio haecdi Aacft eo q> mortifero
cor fe. poris 8C anim^ iAu concidunt paticntcs. Auer . autcm C5cil, tcrtio
coUigec.ultimo.cap . Apoplcxia eft cum homo ca Auer.* ditadtcrra<Si:ccil^eius
uox, <S;^priuanturomnesope- Gord*. rationcsmotustotiuscorporis.
Gordoniusaut£, Apo» plcxia cft paiSo cer cbri aufercns fcnfum d^motum to ti
corpori fubito <&: rcpcntc,uocis magna altcrationc prae
ccdenccpropterq>pilatione ucntriculorii ccrcbri tam GaF.
principaliumq^nonprincipalium. GaP.ucrotertiode
accidcnti.cap.z.cftmoUitiestotiuscum ablacione rcgi tiuf
uirtutis.f.fcnfitiugutputo. Notum autem ciTcpo tcft n uUa iftarum defcriptionu
cffc pcrfc^Hiam aut con- ucrtibilcm cum defcripto . Mois cmm intcrprgtatiQ pa-
tctq^nonconucrtitur .Pcr defcriptioneautcm Auer. nondrt afyncopi.Diffinitioaute
Gordoni)n6cft apo plcxig fcd aegritudinisadquam fcquitur .apopiexia aute
propric cft acddcns .Ncc edam diffnttio Gaf. cft bcnc caplcca,ncc pcr ilia benc
differ c a fy ncopi . Ideo aliter Auice , defcribitur ab Aui .prima tcr ti)
.tract. y .cap . de apopif; Apoplexta cft ociofifas mcmbrorii a fecfu
<S;:motu pro pter oppilatione in ueatriculisccrcbri contingcnccm ct cutfibus
fpiritus fenfibilis 8c moti ui - Ly ociofitas poni tur pro gcnere.in hocenira
conucnit cum fyncopi <&: aii qualitcr cum fubctet fimilibus. Per hoc
aucem quoddi dtur prc^tcr oppilationcm diffcrt a fyncopi qu$ ojntin Apopl.
gitpropterlxfionem cordis ut fupra.Exphcantur ctiam dfi«» modt quibuspotcft
^piexia contingcrc.f.aboppiiatio ncucntitcuIorumccrebricS^oppilationc uiarum
iccrc*- bri,pef quas traniu fpfritusfcafilahs ct motiuus ad ncr
uos<Simemi>raqu«cfuac inftrufljcntafcnfusc&^motus. Cx>iligttur
igiturmodusquQ aducmc apoplcxia, imagt- nandoq> ab aliqua matcria phlcgmati®
graaa excmplt ppilcntur ucntriculiccrcbriautmeatus,quibusau€n* • tricuiis
tranfmittitur fpiritusanimaiis ad mcmbra,qu^ rc prohibetur cius tranfitus
<S<: pcr confcquens mcmbta priuantur motu uoluntario,<&:
ficpcclusdilatationcde bita,quarefuflFocaturcalorcordts<S;:fpiritualiummem
brorum 8c aducnit mors > licet etiam per oppilationcm arteriarum portantium
fpiritum uitalem ad cercbr um fiatapoplexia,tumquiaimpedituropcratio ccrcbripra
ptcr defeAum fpiritus uit3lis,tum etiam quia 8C fi ccrc br um adhuc fpiritum
animaiem tranfmitter et n6 ciTcc operationumdcbituminit:ru,mentum,co<^ n6
eiretibi debitacxiftetiafpiritusuitalis. E texhocpatecpr imo q) apoplexia
propric cft accidens.eft enim adio Ixfa, cja abiatio fcnfus 8c motus totius.
Patet fccundo apopic- xiam ciTcpaiTioncm tam membror um ahoru quae func
inftrumcnca fcnfus (S:motus uoluntarfj <^ cercbri Jic.et cerebri fccudum
plurimum per proprictatem, ajior nm- autcmper comunitatcm.Dicoautem notauter
fecun- dum piurimum,quia non repxignat apopiexiam fieri ce^
rcbropcrproprietatcmnonpaciencefaicem principali' terutuidcbitur.
Tcrtionota.Apoplexiaamultiscau- Apopfe fiscaufari f.cxtrifccauelprimiciua
ficucaforti fiigarc ^ig cag ficuc frequcnccr conungit inccr agentibus quod
unagi^ nari poiTumusduplicitcr c6tigcre. Primo modomedi'
antcmateria,utfifortisfrigiditasita uehementer coo- ftringat ucntricuios
cercbri c^ fiat attenuacoriaoppila- tio.Secundo q>fortcfrigus extrinfecum
expnmatmatc-' rias catarrales in cerebro contcncas ipfas in cerebri ucn*
triculisconcuIcando.A caufa ucro corporali perproprk
tatcm<&;c5munitatcm. Perc6municate ficutartcri^ oppiiatis fcrcntibus
fpiritum uitalcm ad ccrebr um fcm duramodum divlum.Pcrpropriecatem uero
ficutprop ter ap^jftcma in ucntricuhs cerebri>aut proptcf Qpptlaf« tionem
amateria oppilante cont ingcntem quse fecuud"4 plurimumccft
phlegmatica,c6fequenter fanguinca* tzr ro autcm melancholiaaut cholerica.
Q_uarto nota apQ Apople plcxiam iortcm ueidcbjlcm potifQme fieri fecundum
xiadu- fortitudinem uei deljflitatcm caufg ipfam facieatis. For pljciccr tem
igitur apoplexiam appcllare debem us in qua fit pcr fccta uentriculorum
oppilano. Caufa enim taliter oppi lante exiilcntc forti rcmoueri no potcft nifi
in nocabili tempore,quia tamen uirtus non poccft notabili cempo-^ re
tolerarc.hinc cft q^ citius deficit uirtus ^ huiufmodi caufapoiTit rcmoueri ,
<Si: per confcqucnsfortis apople-' xia eft incurabilis. Et haec eft ca
uerificans aphorifmxi* Sccuda<:6clufio.Faciie apoplexiadifficilc eft curar.
Probat fic.ca faciensfacile apopiexia dtflficultcr rcmo.
uctur,«5<:accidentiaapQpIexiefuntuchemetia^pjcu«- . lofa.igit <S:c .pacet
cofequetia et atTumptu,eo cj>iilae.ft:
materiaphlegmaticauelaliaccrebruoppilans auc alia ca uehcmentcr imprimcns.igic
3Cc. Primo noca.I n f* dli apopfia anhelitii non eiTe uchemeter dur u nec inoc
dinatii.ec6tra uero in forci. Aut cnf anhelituseft exta- to ablatus,aut
dia?inutc,aut cum magna diuerfitate ^
utcolIigiturinc6mcnto.cuiuscanonapparetalia, nifi quia in forti fit uchcmes
oppiro,in debili autem no. Sc cund> nota.licetin facih nonfiat
uchcmesoppi?Q,cata«- nicn illa facicns cft diflficultcr remouibilis. Et accna
cti am dcbilis apopEf g licct fint rcmiflfa rcfpcd:u accidcntiu
fortis,funtciiabfoluccuaIdcuchcmecia fcd accritibus exntibusuchcmcntibus<5<:ca<i9tcultcrrcmouibili
fi^t Apopk diflficultcrcuraigritudinis.igitur&c.patctconclufiQ. xt^cu^ Sf
milc fcntcntia huic coliigcrc potcftis dc mcntc Aui. *'^^^*^*^ prima
tcrtg,tra<ft.5 .cap.dcapopf.&.j . colligct. cap. /P»"^"^£
uitimo^ubipraefcnsallcgaturaphorifinus. EtaSerap. cuscaa coUigitur Digitized by
Google A PHOR. coll/gtcur pnmo fuf breuiar^.cap.ik apo. ubr ettam praefcntcm
allegat aphorifinum.Et a Mefuc m dcappro priatfs
ubfcnamallcgatpr^rcntcm^aphonTmii. £t €& utilisin aAu pronoftico quatum
ad.primam coclufio- Dcm,(S: trraducuratiuo quantum ad Arcundam .£t am pliatar
ad omnia corporacuiuicunc^ ^ catis fcxus 3Cc* Aphorifmus 45- Srrangulatorum dC
didolutorum , nondum mortuQrum^nrcferunturjquibulcunqueipu mafuerftdrcaos. The,
Q_uiilranguIantur6i:cxoIuuntur,c(tramortcmj{i orc fpumant,non rcffciuntur .
Jt#eo* StranguIatijacdilTo Iuti,nondum mortuijnonrcfcru tur,quibus ipuma cir ca
os f uerit . . . Expofitiolacobi.,. - Conclufio aphorifini eft ifta. Nulli
ilrangulati non^ dummortuimultum tame diiloiuti^uibusaF^arctfpu ma drca
osreuiuifcimt fiue ianantur.,(cdomi^csmoriil tur . Probatur fic.in quibufcunq^
cft.uirtusmultum diC folutacum uchcmeuinccndioin pulmonccS^ipiritualf
busmcmbrisilli moriuntur , fcd ftragukti fw(it huiuf- modi . f gitur patet confcqucntia
& affumptu qrca Ittte- Auice, ram dedarabicur.
S>imilisfentaitia:CQlb'g^ur nonater. Stra^^u tf). cap.de
fignisprffocationis. Eteft utilis. E^ampliat iatiodu (utpate£)non
refcrunt.i.nonredeuntad fanitatcm uel plicic , ^^ ^"^ Primo no ta.Cum iftc
aphorifmus ii t dc ^no- ^ '
fticationeinipfoponiturJgnum<S^ii^"ficatfinj,etco; , ditio de
articulans fequelam iigntiicati ad iignii.Signu eft corpus exTe ftragulatum ct
dilTolutum ex i|:rangula tione.Significatum uero eft mors ilue non referre fiuc
Suflfoca reuiuifccrc. Dc conditionc-cft^fput»aapparcre circa os. tio gd.
^<^un<i>nota.^^Pctiuflbca^ncm(ut cpUigif ur nona Auice!
terti))intelligere dcbcmus prciubiuoncm traniitus ac-r * ris adpulmoncm
<&: cor <& cxpuliionis fumor um calido rum v^ acris caiefacfli ab
co-aquacuncg' cauia^ucniat. Haec cnim prohibitio proucnirc poteft acaufa f
xtrinfcr cad:primitiua,iicutl3qucaauccea>ilum conftringca te. Aut a caufa
incrinieca iicut apoftemace guituris ut i
iquinantia,autfpafmolaccrtorum,peJroris,autapopIc fia,d: iicdc alijs.Et dc
omnibushis m piropofico cft fcr" mo licct in antiqua translationein
camen.excmplificcc dcfuffocationclaqueo facta,dcquainagis dubifum ui<fe
lyiffo* tur cumiit acaufaprimitiuapendes. Tcrtionom.Pcr iutus dilToluftjs
intdligendos eflTe cx hacfuffocationc ualdc^ quid.
iiracos<S::dcbih'cacos.nift cnim ficcfrecremoc^debilica tionc uel
fufFocationc no oportet ipfos rcuiuifcprc ut pa tct. Q^uarto nota notantcr eiTc
diAum nondum mor- tuoru.quiain mortuisnoncad<tpronofticario,d:ii£or tis in
cis fpumaapparcat gcnitain cisquando ffifibcaba Spuma tur. Q^ulto nota. Pcr
fpumaintclhgeredebcfnus mul fjuid» tar um aggrcgadoncm ampullarum par uarunr^
genera- tarum exforti comixtionc^colliiionepartiu^ Cuk^i" lium aerearum
ucntofarum uclfumofarum 4;: partiii fiuxibiif um groiTarum adinuicem , ita ut
parsaerea iit circundata.partcgroila iluxiHIi d:ol>feiTaprohibentc «us
exftum udcidialaaoncm nc difcontinuetfir,parte izero acrca<5c fubtiliipfam
gro^am furfum d^in tumo tcm elcuantc Exquopatetprimo^cauikcftxdes hu f us
cftpotiiSimetnotus^ coUiiio ift:aruparti]^adinui'- cem dc diuiiio ad partes
ualdc paruas. huius etf aca poc cife calor ualdc foras,tum qaforte caufat motli
6c s^i tationem,tumquiagcncratfumos<S^fubtiiia fiorpora, qug humido g
agitacione talitercpinixta coponunt am Spuml pullas ii cu t ! fucds aut aqua
aj^^rct.cbullie «bus. A4 gcncr a dcdar adu aute modii gcncrationis huius Qjumf
udam df mo- pullarum prgmittatur Wcduf fuppofitiones. Pnma^ 4^»
Qti9diibeteQ$xiatural£2}atuialic£raxdtQac,uttQAiaxiii tttrali«omfnuitatepermancat(5^fi:co!ifcnict,«S:itacx
natura rei reiiftit diuidentt.alitcr enfsii.nd apparetqua rc rciiftcrct mcdium
diuidc ti inmotu grauiii & lcufii. Sccunda fuppoiitio4cuiora naturalitcr
aR>ctunt fupcr ciTc grauforibus.Hi« (u j^fitis patct ^ (i fiat fortis co-
mixtio par tium acrca^ cum aquofis,utin olla bullic tc conringit aerca parte
aquof^ parci fubcludi . undcnatu ralitcr fua lcuitatcpctitcxitu<5^
afccn^,<S: ficfurfum partcm aquofam ,ppcllitutdiuidatctafcedit uclcxit ut
fupcremineac,aquofa tamcn par tc fuf diuifioni rcilftc teper
primafuppoiitione,,pptcrquodl6go lepore fua
patieturclcuationepriusq^diuidat,ctpcrtotiiiftndte , .
pusftabitampullaqugcxpartcrcinon cftaliudq^ ag- p*»P"*
gregatuexcorporcaquofo£5;^aerco in co inclufo illud ^*^^' corpusaquofumintumorcdcuantc
pluriiiautc taiiii ampullai^i ualdc par uarii aggrcgatio af^Ilatur ipuma. Ex
quo patet primo <^ quato agitatio 6c comixtio cft fortior<S:
uelocior,tanto funtampullgminorcs^ mi- n us fcnfibiles.Ecotra ucro quat»
tardior crunt tato ma rorcs,unde patct «j^delMlitcr cbuMientcaqua canturam
pull^ magnf qu g no reducun t ad forma fpum g . Patct fe<:undo quarc ampulla
maiori cxritc minori tpc durac minori uero cxiitcpcrmanct tcporcampliori .Cui
us ra tiocit,quiaiampuIlamagnafubduditmultusacrquf • -- cft fuflpiciens cito
furfum moueri<S^ ftangcrc impcdics. Et cxiila partcpatet ulteriusquarc
uifcoforu <5^ grof forum fpuma cft durabilior Sc roinor al^s paribus, Eft .
- enim minorquiaacrciiinclufumgroirum <S; uifcofum minus furf um fuificic dcuarc.pcrmanc
tior ucro , quia logiort teporc rcfiftit uifcofum antc^ d/uidat. Patet Scrca- _
ulteriusquarcfcrcatusueniens apulmonecft(fccandii ^^ ^P^
plurimii)fpumofus.abal^sautemebrisutftomacfaoct «»ofus capitcnon.
HtexhocparctuIteriusquarcdrcaostaH- ^ ^^"'. ter ilrangulati apparcat
fpuma.prohilMta cnim cucnta ^pua^^ ,
tionccordisincofitfortisdi:magnaintenfio,&:excofc ^^' qucnti cbuliitio
humid/tatnqu§ inpulmone cocmenf .- quibustalitcr fortitcr
cbullicntibusfitfortis <S: magna comixtio 8c coUifio ucl concxio ij^arii cu
partibus f u* mofis^Si^aercisinpulmonc cotcntis , quarcfitmultarii Sc paruarii
ampullarii gencratio <S:c6fcquetcr fyum^y quibus ui ebuliitionisper guttur
afcendcntibus egrcdt unturj^os,(S:itacfrcacsapparctfpuma. Etcxillocol ligitur
caufa umficans codufione aphorifmi .Cum ent uirtusfucritdiilolutain
taIitcrftraguIato,quod copre henditur pulfu <S: apparet fpuma
huiuimodf,figm'ficac uehcmcnsincendiu, quod cum uirtutedcbili eft figim
mortalc, Scxtonota.Dupliceintalibuscorp<»ibusc6 ^P«®^ tingitfpumamgcncrari.Vnaeftexhumiditatephl^-
*^ ^***^ maticain pulmonc uel ore contenta pcr immixtione ae ^"** ris
agitati &: commoti <S:rondiuifi aii humiditati,<S: ta Iisnon
necciIarioeftmortalis.apparet.n.inap<^ria ia- cdi «S: inparoxifmo epilcpfig.Cum
cnim in cp^cpfiata liccr impcdiatur anhditus,fit fomsc6motioctagicatio in
partibuspuhnonis pcr motum iam dK9:zi aerc impe^ tuofemoto pcr pulmonc 3c
adospcruenicntc cum forti impctu,quarc faliug fic comixtus egrcdicur cum humL
ditatccomottusinforraafpumg.undepatctquarcpcri-. phlcumonici ud apopietia
habentfpumadrca os.Alia ucro cftfpumaad ruborc qucnda tentosm quanonap.
par«itfenfil^csampulIg,<S: detalifntcHigitH^; fh- - -
gnificatem'millatantuminfpiritaalibus<5^pulmaneiii • , ~
ccndiumq^humiditasnaturalispulmonispatafubfta- , tifica ud illi propinqua
extraneata fit<S: ita cmueria fit f^°P^
utcbulIitionempaiiafit,<S:ingreflacompofitfone fpa-, ***'" ^5 mg 3c de
tali ipuma ucrificat commen.aphor. Dug ^- "^*^ ^^ tur ad ucrit^tcm aplior.
requiruntur conditioncsfa- ^^P'^' licetpcrfeuerantia fpumx , 6c ipfius
rubedo,^: hoc "'^5^« eft m fumma . Ex fupcrius <iVb*s patet primo qua-
"^*. . te ex pluuc3 tempore eftatis nwgis gcneramar . *"^**
Xaco.s.Apho. D ^ Digitized by Google Ampul attmjac; 8ecuJidoquarcwl«u«n
ampullaramultittudo larum fig^ficantmagntwdme & fortitudine pluutf .
Collig< multttu turprimua?fccundum€X.I4 proble.problematcfoc dogdfi
to.Altquaa'tcr ctiacau&ulltficationtsaliqualit ta- gnificet (ftaefi:
cj^problematcfcptimo. £t quare ignis non am- Spuma ppHcficatur,aquaautemfic,tntelli^entibuspatent
cau quargc fe» Tertioquaretnirati^animalibusautmulto curfu neretur laboranttbus
fitfpumactrcaos , Sc quare in catarrofis circa os dum multum loquuntur fit
ipuma circa os. iratoru Aphorifmus* 44» yoforT ^^^ uaidefcaindum naturam, cito
mori^ untur magts gradilibus, rn. Q_ ut obefi admodum funt ex natura, celerius
mortV * unturqpquigraales, I^, O uinaturaadmodum crafii funt,citius intereunt
^quigraciles. ^ . , ^. Exponttoracobi. Conclufioapho.eft ifia.Homines ualde
craiTimort- untur citius fecundum natura gradlibus. Probatur fic
c6dufio.huiufmodi crafit mtnus habent de fanguine 6C
fpirituqicorporagracilta.igituretc.pacetcofequentia. Autce,
«S:colligiturairumptumincomento.4.4» Similisfen- Corpo tentia coiligttur
fcptima quarti trac.4 cap .de maculis ru craf ptngucdinis. Et eft apho.ifte
utilis in adu pra<^cico pro fo^pra noftico<5^ogatiuo3Stanosdocemur
nimis<S(: pigues re- «fticus gercregic extenuaduo.Et ampliat apho .ad
qugcuuquc jpnofti carporahuiuscraffttieiutpatebit. PrimonotacraiTi- cus SC
tiemeireduplice.Vnaeftpropriedidaper pinguedinis opcrati : ^ adipis
fuperabundantia <&: cofequenter carnts pauci- «us ca- tatem. Alia eft
impropriedicta qug magis debec dict car »on. nofitas, ^iftaeft
cumcarnisdominio& adipis&:pin- CraflTt'- gucdinis fub dominio.Prima
quide eft craiTittcs corpo- (iesdu- rumphlcgmaticoruinquibuspropterfrigjdicate
com- plicit . plexionis et paucitate rcfoFonis m ultmn aggregatur de
pinguedinc<Si:adipe. Secunda eft ficut crailities fangui ncorum»
Adpropofitumdeprima cralTitie cft fermo Hip.notum eft.n.corpora fanguinea non
cife alijs difte peratis breutoris uitf",fcd bngioris potius. Sccundo no
tanotanterdi<ftumeireualde.licet.n.paridiftate lapfu dc non ualde
uerificctur apho . cxemplificauit tamen de iftisproptcripfaefiecaloris
e^tind:ioni potiilimc apta. Tcrtionota.Per fecundii natura intelligere debemus
talcs agcncratione mcrtto compFonis naturalis ucl a gc nerationc cotradc^quauts
ctia de acquifita ex tempor^ Gractlt pcr mam gmutattonis uerificari polTit, co
^ utriufquc tas op- cademcftratio. Q_uartonota.Duplicigrairtticiprae-- pofita
Qiiifg fuperiusduplex oKx>nitur gradlitas. Vna per prc crafTt tt"
uattoncm pingucdims tantum ficut cft gracilitas cholc « dupli
ricorumcorporum.quaeiSf^fi-graciiiafunt pcr ptnguedi <3t?r, nis
priuattonem,in ipfis tame cflc uenarum latitudo cii multitudinefanguinis dc
fpcrmaticoriigroiriac.Sccii- da cft gracilitas oppofita cralTitici fecundo modo
di Aae, qualts cft hsiitudo mclancholicorii.<Si: de tali in propo- fito non
eft fcrmo fcd de prtma.mclancholicorii.n gra- filttas cft cum priuationc
carnis,licct non omnino pin- gucdinis <5<:fpcrmattcoru gracilitatc dc
quibus probabi litcr apparct c^ non funt ut tae longioris phiegmaticis. O uinto
notandiieftmortem elTc duplice f.naturale ctacddcntale.Per naturalc
intclligoillam qu^ cofcqui tur naturale ct coucnientem acftione calidt
naturalis in humidum,exquaproucnit dccurfus gtatiuus.Etpcr ac
cidentalcmintdligoillamquae cofequitur impreiTione a caufa praeternaturali
corpori prf ternaturaiitcr occur rcnte,ut febris fuffocatio apopFia. Ad
propofitum tam paturali q^ accidentali morte citt us mortiitur crafff gra
cilibusiam dtctis ]SJaturaliqutdem,quiapiuscarcntfpi Wu
^ianguincpfrquorumpr^fcnitiam pottiTimc con Mors 4uprr f<f aatar ui^>
A<:adentaJi ctiam , quoniapluribus funt acddcntalibus nocumcntis expofiti ,
ut fubitg pr g tdca- tioni,extin<ftiontcalorisnaturalis,apopng,paralyfi,ut
colltgiiurfcptimaquarti.alleg.cap.ubi,tnquit.Ptngue do f upcrfiua cft corporis
compcs a motu. oc deambiila- tipnc<Sf conucrfione coartans ucnas
coartationecoftri gente>quarc oppilat fpiritui uiasfuas,quaobrem extin-
guiturmultotiens.fimilitcr non proucnitad cos fpiracu lum acris quarc
corrumpitur proptcr tilud compfo fpiri tus eorum,(S: infra , 8C i&^i quidem
funt expofiti mortt repentinae.Etadfummummors fuper ultimatos tn pm guedine
fcftinat,<5fe: propric tllosqui tmpingu^t m prt- ma
gtate.ipfi.n.habcntminutas uenas «Sj^conftriaas ct funt
expofitiapopfigparalyfijpulfiut cordis diharriae propterhumiditatemtpforum dc
malitig.anheiitus.d: fyncopi 8c fcbribus malignis. Et cx his patet caufa^ie-
rificans apho. Patct ulterius quare ifta corpora non ge nerantdi^muiicrcsnon
concipiunt. eil^fivquiaJiacrma corum cft paucum SC aquofum . Patct .etiam quarc
ta r les mulierespatiuntur aborfumdum impregnantur,ct
quarenondeledanturautparum deiectantur (n coita ^funt albg lafifg. Patet
ultccius^uarein taJibus:Cor- poribustam pharmacia qp phlei>otomia eft
penculofa ualde. Et plura aliaqug colligipoifunt feptimaquarw. ailc.cap.iS^ tu
tllucrccurrctSiic. Aphorifmus. 45» Epilcptfcoru iuuenibus aIterationes,mutatf p
nes maxie aetatiSjhoraru locoru hcmt,dC uttaru. Q_ui mof bo comitiali
laborat,fi t uucnis eft, liberarr mutationepotiffimu gtatis,loci,et
uiccusmunerepot. Q^uicunquc iuucncs morbo. comitialilaborant muta tionemaxime
gtatis,<S;: tcmporum > 6c loco.rum > SC ui- d:uum quoquc liberantur. £
Expofitiolacobi. - - . Conclufioaphor .eft ifca. Mutationes gtatum jregio- num
tcmporum aimi 8c uitarum ideft regiminum hci untalterationemideftfanatione
iuuenibus epileptias. Probatur fic h^c conciufio.per huiufmodi murationes
refoluitur <S: confumitur materia,aaquadependet epi- lepfia»igitur 8Cc.
patet confequentia.<S^ afTumptuni ct r ca litceram dcclarabitur . Similis
fcntentia furait ur prt matert^.trac.quinto cap.de epilcpfig.Et eft utilisin
a<ftu praAico pronofttco &operatiuo.. £t
ampliai: non folum adcpilepfias,fedadomncscerebrales ^gritadines a fimtli
pcndentes materia.. Primo nota»Epiiepfia mul tis^i: uarij s modisnominatur.
Q^uandoc;^ enim dicitur paiTiohcrculea,quia fortis (^uandoq^ diuina ^gn tudo
qutaoccultaaquia appaietq^lsfio tUa ueniat de caelo. Q_uandoque dtci|:ur paifio
in£antilis,quia inf antesma- ximemoleil:at<S:: infeflat.Q^uandoqjlunatica
paiTto. Q^uandoque morbus caducus proprie autem ab Auic. alle.ca.fic
dcfcribitur.Epilepfia eft ggritudo prohibens membra animata a fenfu 3c motu 8c
ereclione non in- tegre.Huiufmodi autcm defcriptio pleniusin qu^ftione
dctcrminabitur. Sccundouota. Licetmuit^poirintef fe cauf^ epilepfig fecundum
plurimum, tamen caufa rp {am caufans eft materia phlegmatica aut mcFica ab alio
ad cercbrum tranfmiiIa,autinipfo per proprium nocu mentum aggregata*
Tertionota.Periuuenes cpilep- ticos in propofito ut in qu|ftione.declarabitur
inttiUgc re debemus in prima f tate epilcpticos exiftcntes . de ipfis enim
potiiume uerificatur aphor. Q_uarto no- ta.-Per alterationem ideft curattoncm .
Mutatione§ iiitarum ideft rcgiminum in cibo <S^ potu 8C alij^re- busnon
naturaiibus. Horarumidefttcmporum anm'« Etiocorumjquiaregionum.
.fetatumfcilicet ad aetate fuuentutispraetcr q^abaetatcficca*£t uniuerfaliter
m.t( titiones Auice. Plguc- 1 dis fup . flugdif ; finitio. I (S^cfie-. :
ctus. CrafTi I ngcne rant. autno > cocipt-* : unt/ The. Auicc, : Epilep
fifpra*: cticus ^nofti , cus<5^ o^ati- : uusca**i non.'- Auice» Epilep I
fi^de- I nomia : tio 0r Epilep ticiiu-i ucne* Sf Digitized by Google Thc. A P H
O K.* tatfones iftoefacftg fciiicct acontrariacaufa epiltplif cu
rantcpilepfiam.Similitcr excratmm calcfacicns. Bx quopatet caufa uenficans.apho.naoi
permutationcs ia diAasrcfoJuitur materia facicns epilep{ia,<5jj ciusmul-
tiplicario prohtbetur. igttur <Sic.patetconfequentia. Q_uinto nota.Non
quglibecpermutatio regiminis re- gtonis& f
tatiseltcaufacuratiua,redoportet<^ permu tatio regiminis fi t ad regimen
exiccatiuu, <3C ita de gta- tc&alijs, Exquopatctueriffcatioapho,
Aphorifmus/ 46, Daorum dolorum qui fimul &ant non fecandu eundem
locumjUehemenrior denigracalterum, Si dolor gemin us non eodem loco
infeftat^qui uchc- mcniior cftjaltcrum lcuiorcm obfcurat.
Duobusdoloribusfimulcundcm locum infcftanti- bus,uehemcntior alterumobfcurat.
Expofitio lacobf . Conclufio apho.cft ifta.Fortior duorumdolorum q iimul
fiuntquo ad tcmpus<S^non fccundum idcm me- hr um deni|;rat minorcm . Probatur.per
maiorcm dolo rem a uf ertur utrtus fenfitiua aparte minus dolcntc, 3C d:
VLtTzicar fpfricus qui cft inftrume tum fenfationisquo . _
percipiiarcaufadolorisinea.igitur.patetcofequcntia* A.uice^
«S^afiuinipcumcircalitteramdeclarabitur. SinMlisfen dtuerre ^cntta caiiigicur
t«rtio canon.fen. 1 5.tras.'r.tcrtio capi- m p^ Q j t^iQfex^Q ^e colica ad
finem.Eteft utilisin aiftuopera- ioreope ^^^^ ^ ^^^^ docec nos p>er dolorcm
diuerterc. Et amplia- r att u us car a:c ; P rtnio nota . Dolor eft
fcnfibilitas rei contra- ifanon ^.^ fy|5,-j.Q ^ materialiter
imprimentis.Colligitur fcc5 i^uice.
daprinii.cap.decaufisdoIoris.EtperfcnfibilttaEem dc bouus intelhgerc
fenfationem,quauis ut pridie ^:&i pro babilitcr tencri poffet dolotcm non
elTe fenfationem.f. tacftiua. Exquo fcquitur primo<j>dolor eft actus
fen-' fationiscxtcriorisf taitiuf &:^. Secundoq^noaeft^ ccptibilisPenfu
exteriori, fed per folam uirrutem ime-
i-ioremdeipfopoifeficriindicium,<S£:fimilit.erde deli- t«dicenduraeft.
Secundonota,fimulquoad tempu» SC non fecundum eadcm partem fupple nec multum,p-
pin^uam, ut in comento colligitur . Tertio nota dcni- grare.i.remittere ucl
aufcrr*,<^ cft modus loquentii mc taphoricus ^Sifumiturhocmodometaphora ,
Hcutlu^ Dolor '^^^"^^ fenfui pra?fcns,dum dclitcfcit4icitur obfcjirarf ,
fl-emouc ^^^ ^^^^^ ^^"^ CeRfai occukatur Scc. Q_uarto nota.Do *iir anr
^'^^ qu^^^r uplicitcr remouetur aut rciBttti tur a mebro- rcmttti sur^'^
dolcutc. primo per fimplicem alterationem quse fit pcr
contraria.Secundo^anodia.Tertio peropiata fiue nar « cotica.Q^uartoperdiuertentiaadquercduatur
dolor. ^ P * diuertcntia autem operantur dt uertendocaufam 3c ixi'' ^ .*
ftrutncntumquofitfcnfatio.coiligtturquinto colligcc. ^ *• cap.2,i . j dc
fimplicf mcdt cina.dift.quinta.<&: quarta primi.cap , ultimo. Q^uitjtp
nota. Dolore clTc caufam curfusfpiritusadpartcmdcvknteproptermuIta.Prfmo quia
cft rescontrar ia ui r tuti unde currit uirtus ad rcmo ucndum ^St^c .Secundo quia
infiammat.Tertio quiadc- bilitat,quarc frcque tcr ad partera illam magisirurrit
ca. doloris Ex quo colligitur primo caufa ucrificas apho. Patct fccundo
nccmalam complexionc necfolutam c5 tinutcatcm ncc ambo fimul
cfTcdolorisadcquatam cau- fam,quiactiam cft fpiricus. Primum dubium . Dolor
iion contrariatur dolori ,fgitur non curat. Rcfpondcc. Multtplf citcr alic[ua
fcdarc dolorcm. Primo rcmouen<k> cau^im aqua def>endct doIor,<S;:
illa dfcuntur uercfeda- rc. Sccundoirapcdicndofpiritum a dcbita pcrccpcione
<Cauf^ doloris.cS:: hoc poteft fieri,aut fpiritus complcxi o jaem altcrando
alteratione qua non eft fcnfationisdcbc- cum inftr umencum .aut fpiricum a loco
dolorofo dtucr» : fca^o^d^ (fta^^uncur QOQ ucre fedancia. HIPPO. 27
Priraac^cIufio.DoIornoncuratdoIorcprimomo. Sedarc
Sccundaconclufio.Dolorcuracdiuerten<ioetc. Ex dobre tllofequitur
<j>dolor{X)teftelTccaufa uerc curatiuado- cft .du- loris. inilammando
enim <S; calefaciendo potcft ciTc ca plici^,
utrefoluatmateriaquaccftcaufatiua doioris 3Cc. Ad argumentum patetfolutio.
Secundumdubium.An do lor remiilior poiTit intenfiorem remiticre. Videtur q>
iic,quiaaddoloremquantuncunqueparuumcurritali quafpiritusquanttcas,qu2c fi
ipfenon ciTci currcrct ad Jocum fortis doloris. I tcm polfibile cft doiore rcm
jifum cx propinquo non minusattrahereqp jntenfius ex lon- ginq.
AdoppofitueHtphictened^l^utiltecocfones. Prima c6 ci ufio . Dolor rcmiilf or
aliquafr Temitth in tefiore ^S^eftcaquareintefiorfitrcmiiTior.Patctfaiis.
Sccuda cdcfo etia aequipotcnsacquipotcnte remitcit. Tcrtia cocFo.Licet ita
fit>necminor maiore nec f qua 2is aequale dcnigrat. Patet,ga dcnigrarc cft
occultare. Vltima conclufio Maior denigratminorem 3Cc. Ad argumcnca patet
folutio cx-prsedictis. Aphorifinus. 47* Circagenerationemianieidoforcs 5C febra
acdduntmagts quam fecfia ianie. ^ Dolorcs 3c febres accidunt,magis cu
conficicur pu«, /pjj^ ^ ubi confeccum iam eft:. Cum pus conficitur,dolorc$, ac
febrcs acciduac ma- Lco,* gis,(5 iam confccco . Expo fi tio lacobi, Codufio
apho.eft ifca.Temporegcncrationis fanicl magis accfdunc dolor cs 3c fcbrcs ^
fanie gencrata. Pro- batur conclufio fi c.tempore illo materia fanianda mato
rem paiitur cbullitionem dc membra maiorcm cxtcn- iionem,d: per
confequenslaccraiioncm ucl altcrationc SC continuiiatis folutionem
.igttur'<&:c .patet a>nfeque tia^quiacxmaioriebullitioncn^t maiori
inflammaiio, 3c ex maiori cxicnfionc mai or dohr.Sc afTumpciim cir Gzt,
calicieramdcclarabitur. Similisfcntcntiacolligicurfn Sanici Jib.dequacuor
tcmporibus uniuerfaJibusmorbi.cap.J ccapa- ct prf mo dc cnii . in pl u ri bus
paiTibus.f. cap . 1 7 . ct. 1 8 . ^ "^ 2 d:habcturccrcfofegiminisacutorum
commen.5j. Ec f"aniem cft.aphorifmus utilis in acftupronoftico ccqjctaciuo
uc icrmi - patet.Et ampli ari potcft ad omnia apoftcmata pcr fania nabiliii
tioncm terminabilia Primonota.Iftumtcrminumar canon. ca.i.parum antegcncracione
faniei ucl drca.i.dumgc- Circa
iicraturfanics<S:cftcxpofitiofanior<S:mclior. Sccun q^*^- do
nota.PcrgcncrationemintciligcndamciTe altcratio GaF, nem qua praeparatur
materia ut formam rccipiat fanici Muia- ucl ipfius formg fubftanrialis
indu<5tioncm. utraq^ cx^ uocirci pofitiobonacft.
Tertioiiota,utcaIIfgipoteftprimop huora- nofticorum in commeu.ultimo <5^
primodc dtflFcrenti)s Icm ma fcbrium.cap 5.<&:aliqualitcr in commcnto
praefenti. tfrtaco Mutarionesincorporchumanocircahumoralem mate angens riam co
tingentes funt tripliccs,qusdam funi cx toto na t cor^c turalcs,quacdam ex toto
prgtcr naturam , qugdam aucc huano intcrhasmcdig.f pcr partfdpaaoncm.Excmplum
pri- iripFr. mi,ficuc conucrfio humoris bcnigni in fubftatiam me Sanies bri
,quia non concurrtt nifi naturalc prindpium . Exem «^upfr . plutnfccundi
ficutcorruptiomebriautlaudabilis hu- ,
morisadquampr§dfcagitpr|tcrnaturaIcprindpium. Exctnplii tcrti),ficut gencrati o
fanid uci conucrfio ma terici in fanicm. Q^ fi <fominatur nacuralis calor
ap- pcllatur bona 3c laudabflis fanies.Si uero prgtcr natura appcllatur uir
ulcn tia 3c fanics mala . Ex quo fcquitur agcns gcncrans fanicm non cfTc fbl um
calorcm natura^ lcm ncc prgtcr naturam,fcd ambos fim ul. Ad oppofi- tum
dcqualibct fanid dc gencrationc cft hic fcrmo. Q^uarco nota. Pcncs au<ftorcs
rcpcriri iftos tcrminoi, feaitt pus uirus ucl ufrulentia <5^ tabcs ud tabum.
Iaco.8,Apho. D ig Digitized by Google P AETI. P Uf SC
P us SC fatitcs. Axnt fynppy-ma «3« i"Ta «n fanicm ud lo fanics
piis|^udabil?cfiU5ii(iabiJc.VJru§auf?mimf»ri:atma*' quid, «n'am corrypf^» ^F
iim«liper tab^, Itcec^abcsquan^ 4i?cfe fwmaf ^ marafmo uf in UbcUo f .dc
tabc.ca.ulci^ mpTj^c4prppr«? u<ri'?f^g*?»^f^^'^^^^"^^*^ ftuutda Virus
iicuccft pufr^do con?mgens in humidtWfibus cadauc-» ectaibfs ris,Tabesaut«n
fignifca? pufredinem rei cpnftana^ wrtabii ?jonftu<dx,utcarnc§cadaueris.
undedtciwrtabcsqua quid. <i.ft^n§<^norj ftucnslcdcns.unde
Oujdin,4.nieph.Pro Ouidf f inus inuidise nigro fqualcncia tabo Tectapectt.Sumit
tame proomni humore exwacprpuscffufo ut ibidem.» Sanici ^ nant p«ictralia tabo
SCC, Ad propofitii patct cxdi ca^x aasfamci quatuor cirecaufas. macerial^ ciTc
iiumore, formalispatetefficientem uero in ftmplicicer mala ciic. calorcmprseter
nacuram>in media «Sc^bonanaturale SC prartcrnaturaie .fincm^uero boncp
faniei patcccirecorpo jris afaperftuomufidtacationem ■ C^uinfo nota.Hor^; qua
in apoilf mategeneratur fanics fit magna materiae cbuUifto?und?^mebrum
apoilcmatii tunc magis fcr. uct qu^rc fpirifus magis i" ftam mat Sc corp
us cotum 5;; Ctiam f umos maceria putrefcente eicuatos cordi com a-
|iicat,<5«;ex cofequcnti fit fc.maior q^ ance 8C qutama-
tcriabuilicntcipfaampliatur ad .dimcnftoncs matores. htnc cil ctia c^ membri
apoltcmati ftc folutio cotitinui- tatts uiator q^ antc Sc laceratto,<5i: ex
confcque ti dolor^. completa tamen fanic par tibus fubtiltbus rerolutis totiT
reduc1:um cft ad dimeniionesminorcs,quar cfolutio co tinui mtnoratur,i5«i cx
cofeque ti dolor . quiaetiam coca ; matcria cft faAa conitancior.d*: folidtor
Sc fpiiXior. hic cft <^minusapta cftad cor cuaporationcm facerCjiSiex
confcqucnti mtnoratur febris. llmiliter etiam qut a mi- nusfeructfpiritumcotius
corporis minus tnflammac, ^ pcrconfcquenspatet caufa uertficans apho.
Aphorifmus, 48. In omni motipne corporis cum caeperic qufs dQler^Quiefcereftacim
remedium efi IRic. Xn omni corporismotu cum fatigari incepit ccifaiTc
prottnus^laiTtradinisleuatip cft. j^^^^ Inomnicorporismotu , ubi laborare
caepertt , quics . ftatim laftitudiriem au£ert. Expoiitfolacobt. Concluftp
aphp.citifta.Inqualibctmottonc corpo^ yis quicfcerc cfifcremedium,cum quis
dolerc.i . laifari iii fcpcrit.Probatur coduiio ficpcrhuiufmodi quictem.
remouctur laiTitudo co fcquens cxcrcitt u .tgitur conclu AriftQ» ^o uera.pat ct
cofcqucntia et aiTumptum declaratur cir. ^aP. ca littcram.Similis
fent^ntiappnitur tcrtia primi,dod;, A y j^^ fccunda cap .de laiTitudine
cofequentc cxcrcitiu . Sc ter ^di tio techni .tc^.2 9 .in illa partc. In
gymnafii§ uero 3cc, poft cx Et cft aphor ,uttUs in adupradico.. Ecampltatur
ucp% ercitiri tct. Primo nota.Per corporismotipncm intelligerc d? praAi- bcmus
cxcrcitiu.Eft autcm cxcrcitiu , ut tcrtia prtJnit ^ys c^ii dpc.fecunda.cap.l
.motus upluntarius prppter qucm Auice . anhditus uclpx 8C fxeques eil
neceiTariuStSecundo qup GaF.' qucdc rcgiminefanitatis. Exercittum ^itmotus
fupple Exer4 upliintariusuchemensintantii utalteret refpirattonQ «"umad
inmatusueimjnusuel ueloci usuelfpiiTtus,cutus utili* Excrd
tat«<S^iuuametafuperiusdecIar.3tafunt. Sccundonp tii uaria ta.Huiufmodi
cxercittruuc colligitur locis prgallegacis tip m ijltipliciter uariatur . f for
ticudine debtlitatc, uclocitsi £xcrci te (Sptarditate.magnitudine 3C paruitatc
<S^c . de ompi- tii dolor bushistn prppoiito efi fermo. Tertio npta.Per
dplo- '^ rcmintclligcrcdcbemuslafTttudinemcofcquencemfpf rftus rffblucionem 3c
humtditatis nacuralis cofumptio ncm., & adhucaf.tracnpnem aliquara
humidicatum ad iuncturasipfasaliqualiter rclaxantem. Exercitium cn,|
^umpcrucnit ad horam quaincipit fupcrftucrc euacu* 4 I, ;mdo fuperfluc
humidttatcs naturales^ fpiritum rcfol wcndo cprpuslaxat quare tunc requtefccrc
cft remcdtu . ExboccoUigitur c^ufa u?riftcans aphor. Vtrum au-. tcm adfanit^is
confcruatio»»» conucuiat cxcratium yidcbiturinquaei^pnc» ^ Aphodfmus 49*
Afluetiaffuetoslabores ferrc,S(:fifocrittm^ bccilles autfenesinrucas 5^forabtt5
8C iuuentx busfedhusfcruntf Q_ui 3iTu<:uer unt ferre labprcs ctiam ft
inualtdi funt Thc, autfenesfaciliusfcrunt,<^quinpn funtaiTucti quam- uis
rpbuili <S^"iuucncs , Q_uiconfueti folitoslaborcsferrc,5^iifucrinttmbc
l^^- cil\€s,6c fencs,non confuetis>fprtibus,atquc iuucntb u» faciliusfcrunt»
. Expofitio lacobi. Conclufio aphor.cfttfta.AiTucti fcrrelaborcs affue- tos
fadlf us fcrunt cos non aiTuecis,quamuis ipfi fint fc- ncsd:
debilcsipftsinfuctis iuucnibus Sc fortibus cxi- ftenttbus. Prpbaturconclufio
ftc.huiufmodi alTuects eft habilicas adprompccd;^ facilicer fercndum hos labo-
re§ quse non rcpcritur in non afTuetisforttbus (S^ iuueni bus.igitur conclufio
uera.pacet confequentia.^ aiTum pcum drcalitteram dedarabitur. Et colligitur
fimilts -^^j^- fententia tertia primi.cap. de fuccurrcndo accidc tibus ^,^ ,,
pronofttcantibusmorbQS.^aGaP.inltbrodeconfuc- ^*^' tudinibus.tX: quinto de
reg.fa.Et cft utilis.EtampIiac, utpatet. Prtmonota.PerafTuctudtncmnondebcmus
intelliger e operationcm ud opcrati onis freq uc tiam . ucl
frequensexerct|;ium>fedhabih'tatemquadam,inmcm- bris noftri
corpprisautquacun^ potentiamdcrelicflam c^ opcrationum f rcqucntia,pcr quam
tndinatur illapo tcntta uel membra ad ftc ucl talitcr promptc &f3dliter
operandum. ExquopatetafTuetudincm utficcfTequa p^^^^j^^ . litatem quadam
dcfecunda fpedc qualttatis , quiafdli' ,^^^^ , cec naruralisppccnciafaciendi
autpaticndi, Ex ^«PP^ Cofue- tet ulteriusconfuctudincm admodumnaturae corppra
^^^^ ^ noflra aliqualiter inclinarc. V nde dicitur c;^ confuetu- ^ do fit ftcut
al cera nacura . excmpli gratia .ficu t dc citha- ri^ante ambuiantc curfprc Sc
ficde algs. Ex hoc patcc caufa ucYificansaphor. Secundo nota, nGtantcrdi<fcu
cfTc afTuctps <S^ad dandil intelligere corpora folitis cxcr Cttiis cfTc
potifTimc c^cercitanda . Sc poteft illa cfTc implt citacorjduftoaphort
Tfrtipnota.Pcrlaborescxcrci- l^qj.J tia intelligcndaciTe, quacquadoquc funt
adfalutem uei fanitatis cuftodiam ftnaliter ordinata , quocdam autem funt ad
negpcia humana explcnda , utC3^ercftia arti um , (&:c. huiufmodt. Ad
proppficum de omnibus talibas cftfermoinaphor. Q^uartonota.Cprporisdcbilitat^
Debili' elTe trtplicem. Q^uxdam eftnaturalis , ftcui cum quis, tas cor '
nafcttur uiribus exhauftis ualde^ut hominesmclancho p^rjs eit Jici plurimi Sc
homines raras Sc debilis texcut a? Sc com ; tnpiex . pofitionis. Q_uaedam
eildebiiicasexaetacec6tracta,uc Forcttu
fenum.Q^usedamautcmexrepraeternaturamjUtcon dotn- - ualefcentium
auttndebitprcrumno naturaliumoccur pjex. fum.adoppofitii.oestftasinapho.tangic.
tagitaetatiua; cum dicit fenes.tangit naturalem accidentalem .dum M cit
imbecillcs.huic_etiam triplici debilttati trtplex oppps nitur fortitudo, iit
patet i ntelligenti. SC dc omnibus his ueruscitaphorifmus, Exhispatet hoc modo
probari ucritisaphor.quiaftcconfuctudofortisiuuans fortcm in
exercttando.a,cxcrcitiopcr duo rSc fit fortis^ uirtus per tria
fignatactplatonisnonafTuctiad cxcrcit4ndum iit uirtus>utquatupr
patetq>fpr.in exercitando.a. prp nemiexcedit>nam iuuamentum ex uirtutc
ef^ ut tria Sc ex afTuefadipne ut duo . igitur aggregatu eft ut quinq^» fcd in
platopraedfc-cft motip. per quatupr. csc cafu ,f<Jt quitur» Digitized by
Google APHOR* ijUttur.igftur condu/io.Coiitra, fltplatpfdrtisut fcx. ^
patctoppo^tum conclufionis aphor. Pro <Ilo dictc aphor.non cile
incelhgcndum<j umuerfaliter aiTueti fa €titusferant<&^c. fcdq^ muhi
airuett debiitores camen fcdnon m ulto debilt or es licut ponttar in ca,Cn,
Aphorilmus» 5 o. Ex multo tempore conCact2L,5C (i fiiermt dcts rfora infuetis
minus moleftare confueiierunt» Oportet igitur ad non inconfueta trafmittere»
Tk^A Q^ufcun^jlongoteniporc afTueta funtettam fi detc rt ora iin t min us inf
eftare foIent,q^ qu g infueta fun t. Igi turadinfuetamuteiTcnecclTe eft. 3Lca»
Q^ugexlongotemjX)rcconfuctafunt,<S:iidctertora
funtjtnfuetisminnsmoleftarefoIent.Oportetigtturad infuctapcrmutari» Expoiitto
lacobi. Iftcaphor.unamhabetconclufionem unumcorro- larium ibi(Oportctigitur.)
Gocluiio apho.cft ifta.Omnesres ex multo tcroporc confuetg etiam deteriores
exiftentes minus moleitarc cofucucrunt corpora rcbus non cofuetis.Probatur co
cl uiio iic.rcs cx m uito teporc confuctg funt corpori tan quam naturaIcs,non
cofuetg uero non, fcdminusmole iiatUrcorpusabeoq>cfttanquanaturaleqpnon
natU' . raIc.fgitur<Si:c.patetcofequentia^ alTumptum circa Ga?.^
litteradedarabttur. SimilisfententiaponituraGaf. i Auice . Itb.dccofuetudinibus
«Si^quinto dcrcgimine fanitatis et Confue tcrtiaprimt
doclrina.^.cap.defuccurrcndo accidenti- tudinu
buspronofticautibusmorbosfuturos. Et eft utilis t n canon.
actupracttco,quia.f.curatiuo<S!: conferuattuo SCc. Et
Confue ampliatur ut prgcede tes. Primo nota. ut coUigitur .9 . ta ex te
cerrapcu. cap. 1 5. Rcs cofuetg func duplicesqugda cx pore du multo,quf da
exmodico tcmporc. Diffcruntautcm g^a pl^X.
cxmodicotemporcconfuctamodiciifuntcorpon cona turaliafacta,cxmultoautemmultum.
Exquopatet ^al^spartbusparum cofueta mala cxiitentiaminus iu
want&plusnoccnt Econcraueroexmultoteporccon
fuetamtnusnocenc<S^pIuscpnferunt. Etcxhocpatct quarcHip.decofuetiscxmulcotepore
proculit aphor. fpedalitcr. Sccundonota. Per deceriora in propoiito non ciTe t
ntelligenda detcrtora corpori cui funt c6fueca> f tiimo fo.rcetUi pon
funcmala fcd forte deceriora dicunc rcfpeccu teperati uel refpcctu teperacorii
uel qug corpo riillideterioraelTcnc ii corporicofuetano cflet,<S:fub
iftofenfudeterioraintelliganc. Tertfonota( utdiccii
cftpridie)C6fuecudo,ucpropoficopercinccnonuidec T d
"<Ah^''"^^"^*^^'^ corporcdercltctaexfrequendalt suao.ga
cuiusagcntisincorpusauta corpore patientis occurfu habilitansipfum
corpusadfacilitcr <S: iine nocumcnto faltem magno tolleradum illius rci
occurfum . Vnde ex cxercitio( ut pridic dtccbatur )<:^ aerc caltdo uel frf
.cor- porifrcquentcr occurrencc acqutrtcur corpori habtli- tas ad alias
impreiTiones facilitcr tolerandu uirtutc toti- »is regitiua moderantc fpiri tum
ct h umores corpoyis ia motufecundu exigentiaoccurfus talium rcrum adfaci liccr
imprciltbncs illar um rcrum tolerandii.Simihtcr tn cibointelltgcndii
cft.ltcct.n.cx cibo groiTo ftomachoin fucto occurrcntcgrauetur ftomachus,ipfo
tamcn cide jFrequentcr occurre tc acquiritur ftotnacho habilicas rc-
fiftcndtcius nocumentis.natura paulatim aiTueiacca ca lorem ad ftomachum
trafnjittcr e fecundu exigcntta di^ gcreudi ctbigroffisLd nocumeta
tolerada,<S: fic dcalijs. d: fic acquiricur ftomacho hgchabilitansiam dt cta
ecc, Ex hoc colligi potcft: caufa ucrjficas apho.c6clufione, cum euim huiufmodi
cofuetudo faciliter tolcranaa hu iufinodi affucfacto^ poiTibilc cft ut
huiufmodi habtli- S^piuspromoucatfadlicate tolcranti^q^ aliqua c^u HIPPO, z$
data malttiactbi aut altcrius ipfam diiKcuItee,c£ pcr co fcquens <S^c .
Q^uarto nota hocpotilTtme uerii cifc ubi maittia honun aiTuctoriim non
nimiscxcremaliter ex- ccdacmaliciam inaiTuetorum, ubi.n.cxcedcict multii concingerec
oppoiitum concluiionis aphor. Corrolari um .Oporcet crgo ad non confueca
trafniirtere. Primo n ota . iVlalitia inaiTuctor um poceft ciTe auc racione
qua- titacisautqualicatis], aut utriaCcp iimul ad qualitatem modum fubftantiae
reducendo,aucrationeproprietatis occultg Exemplum fecundi , ut cibus calidus
udirigi^ dus nimis. Excinpl um primi, ut cibus nimiae quati tacis aut paruae
quatitatisexhibicus.Exemplu cerc4,utgrof fus autdurus<S:c.ExempIii
ultimijiicut eiTeccibusme ritoalicuiuspropriecacisjoccultae corpori
diiproportio- natuSjUt acruminamihiIacobo,quse ii comedere cuo- mer em ufcj ad
fanguincm. Ad prQpoiitii de omnibus Acrui- uerum eft hoccorrolariii cx
cuiuslibct.n.iilorumfre- na crae quenti ufu acqiuritur habtli tas iam dicxa. Ex
quo pa- difpro' tctprobabilismodusquo pucUaiUadequafitmetiofcx portio-
taquarticaTi.fuitucnenonutrita,(S:inIibrodc fecrecis natafto ab Artiixj.dequo
tamcn uidebitur, imaginandocxfrc- la.
quentiufudereliclrafuilTehabilitacemfactlecoIcradial Cap. 2
tcracionemabhuiufmodiuenenoproucnicncem, Secu crac.pri
donoca.nonciTcintelicc^ciiHippo.quodiibetcorpus ad mi» omnia inconfueta
debcrefe transferre , fedpotiifim c ad ilia>quii>uscorpusaut
incuicabiliccr aucquaii ineuita- bilicer <S^ fr^quencer occurric, uc
frigidtcascaliditasac- ris cibusgroiTusdurus& huiufmodi. Tcrtionocaq^ ui
detur aliqua repugnantia concluiionis adcorroIariii,<K xitenim
inconfuccanocerc.hicaucponiturq> corpusde bcc fe transferr c ad f n
confucca. Sol uitur <j> inconfueta func no aua iiquis fubico auc
immoderace adilla fe cranf feracubi uero moderacci^paulacinefe adilla trausfc
rat non oportecifta effe nociuafaltcm notabilitcr . Aphorifmus. 51* Secundum
multum Sd repentcciiaaiare,aut replere aut calefacere,aut infi-fgidare , aut
aliter ^uomodolibetcorpusmouerefeflaxef^ &oai nino natur^immicum, Paulatim
uo-o cmum* Etex alio ad aliud iraiifiredecet>non aliter. Himis rcpcnte^
cuacuarc implcre calcfaccrc , refri- Thc. gerare,qu<3ue alio modo
corpusmoucrc^tutum no cft. Ati^ nimiu omne nimiciinaturg cft.Cdtra paulaci le-
tcc^ agcrc tutii cft.Dcniq^ dc alio trafirc f aiiud pftat. Plurimum jacq^
rcpcntc cuacuarc,ucl rcplcrc ucl ca Lco . lefacerc, ucl refrigcrarc , ii uc quo
uis alio modo corpus niouerc5pericuIofum,quoniam omnc nimis cft naturse
inimiciuu.Scd quod paulatim fitjtutum eft, tuin ahas, tum cum ab altcro ad
altcrum tranfitus nt. Expoiitio lacobi. Ifte aphor. tres habet condufioncs.
Sccunda cft ihi (Pauiatim.)Tercia ibi(Ec cx^Iia.) Prima concl uiio. Fallax cft
8c narurse inimiciim om nino cuacuare corpus fecundum multum & repc ce auc
rcplcrc,aut calcfacerc,auc inf rigidarc, auc quomodoli- bct
corpusaliccralccrarc.Probatur coduiio. perquod libec calium multum proftcrnitur
mrcus 3c deitruicur tcmpcramcncum , igicur hoc cft Max Sc naturse inimi
cum.patec confcquencia. 8c aiTumptum arca litterRm dcdarabicur. Ex quo fequicur
c^ non eft fecundum multum 8C repcncc euacuandum autrcplendum, mcdi cuscnim
dcbcc ciTcadiutor naturae 8c non impcdicns cam . ut A uicc . Q^ uarta pnmi de
cura putridar um in gc ncraU" . Primo nota.cuacuationem dupliccm
ciTcfctJi- -^^*^^ • cetreguIare<S:coacfi:a Adpropoiitufermocft dc r^u E3o
dtt lari.coadc ucro ubi coftet uirtushoclicct utinfynoca ^^^^^' ***^«iafuMofact
r muItisalgscafibusfrcqncniratK Iaco,StApho, D aij Digitized by Google AuiCe,
rn Cccu. dumro nemop pracci- Cus caii /^utce. GaF. I^utge P AR T I.
Exq«opat«tinfanis(ubitamutaaone adfnconfueta twjliatcnuseifcfienda.
Exqudulteriuspatetforce mu tatjonemaliquabenctokrare ggrii <&: non
fanu.Etto- tacaufacft bfc,quiam omnibusmutacionibus talibus dcbcrfumiindicatio
a uirtute<S;: adifpoJltione remoue da.In fano aute difpoiitio hoc non
indicat qua; fana eft, wnde non indicat fui remotione .uirtus etia hoc non be-
iTCtolcrat cum in teperamcntoconfiftat,ut in comcnto coUigitur.Econtra ueroin
aegroCutin fynoca) quando quc.n.uirtus tolerar 8c difpofitio indicac fubica
altcra- ^«onem auteuacuatione. Vtrum autem fit fubito cua- cuandum fupra uifum
cft. Secundo nota. notanterdi <ftum elTercpencejiicec.n.corpusmultum
replctii mul tumeuacuare,multum calefadu,multum infrigidare fcd non rcpentc
igicur 8Cc. Tertio nota. licct quodli- bctiftorura fitfaliaxnon tame gqualtter,
facilius.n.eft <:orpusmuItuminfrigidareq; caicfaccrc aut euacuarc ^rcplcre.
Q_uartonotacirefallax ,quianoncertueft pcr aliquod horum medicum incentum finem
attin|cre qui cft corpotis fanitasjimmo forte oppofitum .
SccundacocIufio.PauIatim euacuarcd:c.cftcertu. Probatur. talitcr euacuando
cuftoditur uircus^;: cor^ porisferuatur tempcricsigicur (S^c.paccc confcqucnaa
6C alTun^ptum ex dictis, Tercia coclufio eft. Paulatim 3c aiicer licet ex alio
m aliudtranfircProbacur ficutprxccdensconclufio. Et iimiitsfententia colligf c
tcrtia primi.doc. 5 .cap.de fuc c^rrcndo «S^cEt eft utilis.Et ampiiatur ut
patec. Aphorifoius ^i* Omtifa (ecundam rationem facknti dC non euenienti
fecundum rationem , non tranfire ad aliud manenteeo quod uifum eft a prinoipio.
Sicumomniarationcfeccris,nonid prouenit quod ratio poftuiat , noli in. aliud
tranfirc dum maneac quod principio uifum eftt Omnia fecundum rationcm facienti
, fi non fucccdat fccundum rationem,non eft tranfeundum ad aliudj fta tcco quod
a principio utfum cft . Expofittolacobi* Conclufio apho . eft ifta . Medicis om
niat fccundum ra tionem f acienctbus 3c tunc non fuccedentibus effedi- iius qut
fecundu racionem deber e t fuccederc eade ^gri tudinc mancntequg prius crac,non
oportet eos adaliud medicamcn ftatim tranfire.Probatur fic CQcIufio.ipfis
tuncad aliudtranfeunttbus impcditurnaturaabacflio-
ncciuscontramorbumctamorbirccfta cura diuertit. igitur coclufioucra.patet
cofequetta,<Si; allTumptum^ batur fi cntm prius oia fccundu rationeiaciebat
mane te eo quod uifum cft ipfis ad ahud tranfcuntibus ^cul- dubio non fecundu
rattone opcratur. Sc per cofequens d:c.Eccolligituridemquartaprimic^p. I
.Etcftutihs in adu praccico.Ec ampliac ut patet . Primo nota .Oia fccundum
ratione f adens eft tlle qui cogriita ^gritudi- nisfpeci^<&: uirtutc
profpcdaconfuetudine<S:alf)spar ticularibus no neglcdis debitapro cura
ggricudinis ap proximat medtcamtna .Hunc aute opoi tcc ciTc cxercita
tumiSinaturaprudcnte ut ocftauo tcr rapu. uitimo ca. ad fincm . Secundo nota.
Ad hoc ut medtcamen eflfectii iibi rationabiliter corrcfpondcnte poiTic
producere.rc- guiritur primo fortitudo agentis f.medicaminis 8C dif- pofitio
palTt .5: debita mcnfura teporis,-in qua cfFccftus talisproducidebeac
utcolhgiturfccundo de acddett.et ifecundaprimi. Proptercuiuslibctauteiftx)ru
dcfe<ftu impedtt debita cflFecflus cofccutio .; Ex quo patet c^ ma teria
morbi cxiftentetndifpofita ut digerat,ct fi debitu aplicctur digeftiuu,fi no in
brcui teporcapparcat idige ftiw imprcffionon^ebet mcdicus ftatim ad ahud mcdit
ai. camcn tranfirc.Etifta fententia tntellcxtt Hip.noneuc nicntibus f.in brcui
tepore. Et ex hocpatet folutto du M hic moucri foliti .f.quomodo cft pofitbile
<^ medicus oiafecundumratione faciac,^:: t amen no fubiequacur cfFcctusqut
debetfccundu ratione fequi.Paietqualtter intelligcndu eft.
Tcrtionoca,Mukiphcicer iraagtnart Trafi?
poiiumusmediciiadaliudmcdicamentranfire. Primo adahud ad ahud.f.alterius uei
cotrarie uircutis , ut ex calido ad medica frigidum,ucl ccontrarto.Sccundo
adaliud.f tntenfiorts men cri uir^cuos uel remiirions.Tcrtio ad aliud.f
fecundum ^ phci?. prietatcm occuita uclfpec:iicaforma.Adpropoficu po ttlTinie
intelligendii eft hic primo SC fecundo mod^i .tsc cio autem modo cotingitad
aliud debere tranure medi- cum , ftat cnim duas mediCinas conilniihs eile uir
catis. unamtamen nonoperari in for . 8c ahatn eode operart . ideo cotingit
talicer aut ccta quia fecunda ciTet corpori l]c aiTucta,(Si in corpore non ut
raedictna oper^retur. Q^uartonocadictu ciTenocater nianence Scc. Si enim non
manerenc eedem indicatianes( uc pnus)auc propter uariecatcm tn segrttudine c6
tingentc, quia ex cercian^ fierecquarcana,uei exphlegmacicamelacholica, uel dc
biiicarecur muicum utrcus aucaliud huiurmodi,procul dubiononoporcereccj)incode
ftarec medicamen.Ece idem patecq> Ci a princtpio non fecerit m edtcus
lecundu rationcmhcetnonitatim l^ecucusfaertcerteccus malus non debet tamen in
crrore morari Scc, Aphorifmus. 5 3* Qiicunqueuentreshabet humidos iuuenes
quidem exiftentes ficcos habentibus mehus co<' mutant.In fenectute uero
deterius commiitant, Gccantur enim ut in plaribus fenefcentibus»
Q_uoriialuushumidaeit,hi quadiutuuenes funt mc lius degunc ^ quibus ficca.eft.
Ac in fenec^cure decertus. Siccaturcnimaiuusmagnaexpartehis qui fenercuac.
Q^uicunqs aluos humidas habent, fiquidem iuuenes f u€rinc,mehus commucant
hisqut ficcashabenc. Ad fc neccam uero decerius comniutaiu nam fenefcencibus
magna ex partc exiccantur, Expofitio lacobi. Prxfens apho.cit fcre ide cum
apho.uigefimo huius fecuhds parttcuig qui fictncipiebat.Q^uibufcunanu-
uenibuscxiftenttbus5::c.Ideo ipfum pro nuncahtcr exponcrc non curamus.
Aphorifmus. ,54» Inmagnitudine corporis iuueneicere qaide decens diydC noa
inruaae,(enefcere inutile dC pe ius minoribus. Magnitudo corporisin iuuenta
quidcinformam Itbe ralcm aiTert,nec intucundam,fed in ienec(:ute,ufudiift
ciiiscft,atcjdcteriusquodproceriuseit. Magnitudo corporis iuuenca: qutdem ne£|;
indcccns, . nc£5 ilItbcralis,fcnecftg^o inutihs, ec decerior puitate.
Expofitiolacobi. Ifteapho.duashetc6ci*oncs,fecuda e ibi(Scnefcer.) Prima
cochifio. Magnttudo corporis eitrdeccs 8c no infuautsiuueni Probaturc:6ciufio
fic pcr corporis ma gnitudinem redditurcorpusiuuenikpUlchrumuel dc- cor um ,ncc
eius uirtus magnitudine impcditur . ergo co dufio uera.patct confequcntia. 8C colligitur aiTunjpta
in comm ^nto ct circa littcram dcclarabttur . Primo^not^ tatnagnitudincm
corporisin propofito intcIligenda-eCr fc refpcdu mcdtocris . Et fumitur
duplidtcr. Pfimo proprtc, Sc fic denotat rccclTum a magnituc^nc mc» diQCrj
fccundum trcs diamctros ucl dtmenilones , 5c t^tcr non fumitur hic. Sccondo
modo fumiKi.ir cooi-? munic Thc. Thc. Leo. Magni tudo corpo- ris du-»- ;piicit.
Digitized by Google Arffto, Boet. Ouid, Corgis magai' tudoq mo 1 ie nectutc
inatilis A P H O. fauftitcr uel impropriepro excederein longitudnie fo^ l3k,8C
iicfumiturhic* Secundonotahuiusiongitudin^ €iredccente,quiacumI6gitudine ftat
figurf recT:itudo fecuHdum plurimum in iuuentute in qua excedst homo alia
animah'a,utprimo meta.5;: ponitar qumto de con- folatione.uItimometro.Vnicages
ho.niinum ceifum le uataltiuscacumcn^Si^c.tumpropter caiorem plurimii
cleuantemjtum etiam propter finem utmeliuscelum et aftra^i; magisalTidueintuerecuriaxcst
iiiud. Oui. me- tha.Pronacj^cumfpecrentanimahai^c.terra.Oshomi ni fublime
deditjCelunc]^ uiderc. I uirit,et ereifcosad fy- dera tollere uultus. Secundo
etiam non eft infuaue., qa uirtuteiuucniliforti ctrobufta exiftetehuiufmodima
gnitudinem bene tolerat SC regit meh*us. Tertio nota magnitudinem ciTe decente
intclligi debct refpcccu par iiitatis,refped:u .n.
mediocrismagnitudinisnocumeft ipfam non efTe dcccn tem,licet adhuc decentior
ciTet ma gnitudo ii f oret proportionalis receiTus fecundum tres dimcniiones.
Exquoconcludipoccftincafumelius ef- fe a temperamento fecundum ahquam naturam
labi q^ habere temperiem in eadem Scc, SecundaconcIuiio.Magnitudocorporisin
feneccu- te eit in utilis 8c peior corporis paruitate. Probatur (ic, propter
ralem magnitudineiii magisgrauatur uirtusfc nis magni c^ parui fenis 8c
Heccitur 3C incuruatur . igic patet confequentia.<S;;airumptum declarabitur
circalit teram. Primo nota.Hanc magnicudinem minus eife paruitate decentem
deberc intelligi alfjs paribus in com plexione Sc alijs.ubi.n.iic non foret hon
oportcret ipfa- eiTcgrauiorem , Secundo nota huiufinodi coxporzin fe nio
incuruari.d; cni eB: aucca grauitas corporis Sc uir- tusdecreuit non minus^ in
par uis. fed grauitas efc ma gisaugmentata^in paruismufculis, etiagraciiesfunc
debentes dorfum reccum fuftinerc quare in ienectute laxantur. Ex quo patet
primo quareiicnon curuanc f lli qui funt groifi fecundum omnes dim e
ilones-ipii .n . habetmufculos fpiiTos ualde. Patet fecudo quare ma-
gisadanterioraileccunturscft .n. hocpropterpoduspe <ftor is Sc capf tis ec
ipCnm dorfum aliquah'ter ar cuale exi ft:ereadme!iusoneraportanda&: melms
occurrexibus reiiftere. Similis fententia fumitur ab Ifaac prfmo eie
mentorum.Etiiceftiinisfecundseparticuif. Expoiitfo laccbide Farliuio faper
tercia particula non reperir, idcirco loco eiusponimus fuper eade jMar
iili^defanw^raSophiaexpofttionem. VI Aphoriimiis» i. I Vtaciones temportxm
maxime ge> - neranc morbos, 6::inhioris magnx mu£ationes,aut frigiditaasjauc
aSus 6(: alia ieaindum rationem Gc . Temporummutationes ,potiiTimum pariunt
mor- bos,magn?c5temporum mutationes, autfrigorisaut acftus,^ reliqua ex ratione
grauiusincidunt. Leo, Myrtationes temporum , potilTimum pariunt mor- bos, Sc in
quibufdam tcmporibus magnae mucationes, aut frigoris aut caloris,<&:aIia
pro raaone , eode modo» Expolitio Mariiii^ Hsec apho .particula tertia iic
continuatur adpr^ce- dentes. Poftqp Hippocrates in par cicula prima determi-
nauitderegiminehumanicorporis per euacuationcm 8c diaetam ,<&: in
fccunda prindpaliter dequibufdam ii- gnis quibusbonum aut malum pronofticatur
in mor- Diuifio bis,in praefenti particuladecerminacde quibufdam cau fcrtigg
ilsmorbo^.EccontinetpraEfcnsparticuladuostrada- tciculg, tusprincipales.
Inprimotra<ftatudctcrminatdecaufis morborum exdii^adisaeris difpoiicioQibus
conc;ge2i<- The. H I P P O, 29 tium. Infccundodeterminatde<2uiis
naorborum rc- fpectu astatum .1 napit pars fecunda apho. 2 5 .( In aeta ti bus
uero talia accidat. ) Prgfens traccatus cotinet duo capituIa.Nam primo in
gencrali msigis ac etiam m fpc- ciali tangit difpoii ciones in humanis
corponbus cotin- gentes principaliter exmutatione tempor um propriaa
naturasnonobferuantmm.Incap. 2, Hip.prjaiiten- doomnes morbosomnjbus tx>iTe
aduenire temporibus. fpecinca.t morbosqui cotinguntinanni teporibusfua, fer
uantibus n aturam . Incipit pars fccunda apho, uigeii mo(
iSgritudinesquidemoesinomntbustemponbus iiunt. )Prima pars c6 tinet quatuor
partes. Nam primo Hip .in gcnerali prsemittit ex terapor um m utationibus diucrfas
i humanis corporibus difpolitioncs cauiari has m utationcs aliqualiter edam
ipedficado .Secundo Hip. determinat de difpoiitionibus qus in humanis corpori-
bus caufantur ex mutationibustemporu prgter natura iibiinuicem co trarie
fuccedentibus. In partc ccrtia co- parationem ponit inter coftitucionem ficca
8C humida fpecificando etiam bonitates Sc malitias quf ad hascon
ftitutionescofequuntur.In partequartahabitndinc po nit gtatumadtemporaanni.
Parsfeciidaincipitapho. 1 2 .(Dehoris feu teporibus iiquidem. )Pars tertia inci
pit apho. j6 ( Cofticutiones anni omnino quide licc^ . ) Parsquarca
incipitapho. 1 9 .(Secundu temporaquide ueris. )Pri mapar&concinec occo
partes. In prima in ge. neraliprgm itcit ex mutationibus uniuerfaiibus tempo
rum aut parctculanbusmorbos generari.In fecunda ca git habitudinem comp?on um
niorborum ec gtacfi ual- de in generali ad cempora annf 8c regiones. In parce
ter ria ex quadara parciculari remporismutatfone docet ^ noitican' fuper
longinqaitace morborii.Jinparce quar- taexmutationtbusquiburdlcaufa uencoru. in
aere co tingentibus quor undi m orbor u.^i tangic gener atione . In
partequincaex iimjlicudinecuf ufda cemporisad ali udpronofticarur fupra
curafdaexeuncismultiphcatio- ncvn . In parce fexca cangic cempora febribus .S^coiimi--
libus raorbis^pporcionaca. In parce fepcima prf mictitur qug eft melior anni
ceporis fucceiTio . In parte occaua Sc ukimaduo tempora anni adinuicem
coparat.ut autum numucuerfpecialiusdeaucumno fadcndo mencione.
Parsfecundatncipicapho.2.( Nacura^ h^ quidem ad eftacem . )Tercia incipit apho.
> .(In cemporibus quan- doeademquidem SCc. ) Q_uartaincipitapho.6.( Au^
ftrini iiatus.)Parsquintaincipitibi apho.y.^Q^uando
fii:asiitueriiimiIis.)Parsfextainc!picibiapho.8»(Ia iicctsteporibus,)Pars
ieptimaincipitapho.^.^ Inmo- dcratis teporibus. )Pars octauo incipitaphorifmo.
I o, ( In autumno acutiiTime. ) Pr§fens apho.continet tres particulas.ln prima
premittit ex mutacionibus uniuer faiibus ceporum morbos generari. In fcciida
premiccic cxmucacionibusparticularibusmaximeadcabremec frigusmorbosgenerari.In
tertia fecundum unaexpo- iitionem prgmitac etiamutationefaccaadaliasquaJita
tescoiimiliter (Si^morbos caufarf.Sccunda ibi( Et inho rismagng mutationes.
)Tertiaiia( Et aka fecudum ra tionem. ) In prima igitur parte uultHip.fecundu
una expolitione cocluiionem hancdeducerc. Maxime mu- taciones ceporum
annigcnerantmorbos.Hf ccocluiio argujtur iic^iUaqu^ ducunthumanacorpora uaide
cx- tra cepcramentum gencrantmorbos,iedmutationcste porumfunthuiufmodi
crgogencratmorbos.maior ^ potitio pro tanto tenet , quia fanitas eft
teperamcntum fgritudoucrodiftempcramcntG.primodcaccidcnciiS;:; morbo cap . 2
.duccntia crgoad diftcmperam«icii ma- GaF, gnumgcneratmorbos.patetautcm
propofitio minor. nam h? mutationes ducunt ad diftcmpcrameatu tn cali do
frigido<&:c.Ettangiturhfcratioprima problcuma Arifto» tum, proHcuinatc
tcrao. Huius rarioaxs m tcxtu fola Digitized by Google P jT R T h
cocIurrop6mturHtp.diccnte(utdidumcft.)Maxim$ mutattones temporum fupplc anm
gencrant morboa Ad tntelkctum apho. l .iiotanda eAt cocordta,qjc jia-;
bcturprtmo ^bleumatum..pbl€iunatctcrtio. Habec Rafis.
fecundaconcord1aaRarx.17.c6tmentis.cap l.fatisin cf usprocelfu. Habetur tcrtia
concordia fecunda pnmt. Auice. doc.2.cap.2.adfinem<5^.cap.4.infentetia.et.y.cap.
f bx( Q_ uomam ea^ m utationes. )^ . 9 .cap .tbi .( Ex ac xc &cl) Secundo
efl: noianda utiiitas. nam exprsfentf apho.docemur neacri fic mutatohumana
corporaap- pltcemus.Secundoampliatur apho.nam perapho ctiam cocipimus q>
omniamutantia humana corporaad difte pcramenta ualdegencrant
morbos><&; iic uitanda funt. Tegis Tertio iitteraltter notandum
Permutatione tempoij: jnutato tnteiligitHip quafcunq^uehcmentestempo^extranea
quid. tiones fiuc iint altcrationes ad qualitates maniteltas uel occultas fiue
fi^t acr u corr upttones aut rer um extranea Tps rum comixtioncs. Q_uarto
notaiidum. Tepuspoteft quintu fumi multipliciif . Vno modo pro numcro
motus,fccun' plex- dumpriusccpoftenus,utpatet,quartophy.Secudomo T.com» do
fumitur tempus pro tali Sc tali aerisdifpofitione tem I O» * patc fucccdente
caufata,quomodo tempus diuiditur in ^.partes.f.^ftatcm, autunum , hyemes<S^
uer.Tertio modo fumitur teojpus pro tali uel taliemptione 8c uen- ditionererum
utenfilium uclcomeftibilium 8Cc. quo^ mododicimusclTcbonum tepus frumeti 8c
cmptio fru mcnti in pr^fen ti elTc bona (^c . Q,uartQ modo fumitur tepuspro
debito clTe ucl opcrari in tali tcmporc , ut nuc
cfttcmpuscomcdcndi,quiacomederc dcbitc fit nunc, Vltimomoda fumitur tempuspro
uerbo cxprimente operari in tali uel tali tempore, fecudum <^dicimus uer
bumpr|fentistcmporisprgteriti uelfuturi. Apphcan- do ad propofitummaxime
fumitur tcmpus modo fecun Te^is do.deprimotamcnfietdubium. Q_uintonota.iMuta'
mutato tiones tcmpor um funt dupliccs, qu^dam dicuntur uni-- duplicit ucrfalts
8C qugdam particularcs. lllg mutationes appel Jantur uniuerfalesquando
uniuerfaliter mutantur tcm poraanni ,quiaomniaautfaltcmplura , utdumutatur
aeftas autumnus 8C ucr 8C hycmsaut tria ifto^s uel falte duo. Mutationcs uero
particularcsfunt uno mutato te-
porcpartiali,utautumnoautaefl:ate<&:c.applicandoad ^pofitii, ut
apparebitintclligit Hip. in prg fen ti de mu tationibus
uniucrfahbuslocuturusinfcqucnti particu lade particularibus. Sexto notandum.
Jyiutationcs teoi porum( ut tangitcxpofitor)qugdam funt ajbfolute quge
darefpecciue» Mutationes tempo^refpectiuefuntmit tationes qug tcmporibus
tribuunt adinuice comparatis djfifuam natu:amfcruent,utaeftatcpropriam feruan
te naturamimmutat acr rcfpectu ucris.ldem de autum no refpcctu f ftatis
diccndum cft .Q^ugdam appellantur mutationesabfolutc,quianon facta comparatione
uni- ustcmporisanniad aliud tempusanni, immo folu uno tcmpore adfuimctnatyram
mutato , ut mutata «ftate ad calidf us natur^idifpofitione &:c.
Applicandoad,p- pofitum maximc hic loquitur de n» utationibus, abfolu-
tis.utpatetcx come.Patet ctiampcr ratione.nam cum Hip.dicapcas
gcncraremorbosmaximeintelligit de illig qu$ pius habcnt genwarc morbos <^
remoucre.ergolo-; quit dc abfolutfs.confcque tia tenct , quia abfolutc funfi
talcsjutapparebit infcrius.Rcfpectiue ueroindifferen'-.
tcsfuntadgcncrandum^^morbos abi)aendii,ut etiam coUigaur mfcrius. fifr cum in
parte fequent 1 Ivjquet de mutationibusparticularibus abfolutis,dum dicit f
rigf- ditatis aut aeftus.ergo cum pars fecunda.vtparticularis - . - fc habcat
conformiter parti pr imS:> *^ »" P""'^ P^^^^ ^^ ^^*^^ *
quetur dc abfolutis. Scptimo notandum , ut coihgitur fccundaprimi.cap.d?
ludicijs tempojgz.Mutationcs tem: porum funtduplices. Q_ufdam appellantur
homogc-. ncg quf a fecri ad qu^u^fCi^ confim.ilif cr dcftoipinatam:
uteftflaturaKs difpofitio tcmporis. cxcmpligratia, w quando seftas mutatur ad
ualde calidum aut ad ualde fi<?y cum. nam cum seftas fitcalidaipfamutatur ad
cofimi-c lcmquahtate. Q_u?dafuntmucatione^magis adethe-. rogenca,utmutatistcmporibusad
qualitatcs cotraria^. fuis naturalibus denominationibus ut mutata aeftatc ad
frigidum 8C humidum applicando ad propqfitiim, dc^ utrif^intelligitHip.
Octauon<3tadum (^maxiinedc mutationibus aeris Hipp. pfcnte pofuit
aph<>. quiaaer maximc habct corporaimmutare ut comunius elemen tum in
quoctiam alior um elementoru mutationes repc ri untur.aquam enimtcrram 8C ignc
nos raro imm uta-^ re contingit nobis conuenicnter 8C naruraliter rectis.
Nononotandum.Aerpoteftcoparariadcorporanra, Aer co ut rcs naturalis non
naturalis <5<:prgtcr naturam . PritnO; parar u« quidcm ut res naturalis
pro quanto ex ipfohumani cor adcor- poris mixtio conficitur , pro quato etiam
cx ipfo fccun- pora no- dumente GaF.rcftaurantur fpiritus, utpatetinplerif-
lcradu- que locoijj.pro nunctamen in hbro de iuuamento anhe- pFr . htus . in
illaparte.dico autcm colorcm <&:c\ Appellatur Gaf. etiam r es non
naturalis ut fub propri aforma manens no ftris poteft couenienter 8C inco
uenienter ofFerri corpo ribus, utfanitatem efficiat ucl coferuec.aer enimciarus
8C tempcratus cui non cft admixta fubftancia extranea fanitatem cfFicit 8C
cofer uat , ut coUigitur fecunda prf - _ mi
doc.2.cap.2-adfinem.Eftetiamrespr(jter natura Auice, ut aproprianatura mutatus
noftri corporis alteratiuus eft ad difpofitionem prgtctnaturam. per aerem
inteUi- gcndo non fimplex elementum , fed corpuscomixtum
aprfdominioacrisiuxtamodum loqucndiAui.fecunr-; . _ da primi.doc . 2 .cap . 9 .
dc m utationtbus acris prgter na Auice . turam. Acr ergo mutatus<&:
gencrans morbos.dc quo, hic loquitur Hip . cft rcs prgtcr naturam quia cft
caufa, morbi.caufa autem morbi eil: rcs prf ter natura .Tertio de accidenti.cap
. I . Dcdmo notandu.Acris mutatio- ncs 8C fi
fintgencratiu^morl>orum,utcolligitur fecun^^^^f •_ da primi .doc^ .cap . 2
.ad finem <S^.cap . 9 ,8C,<^p .1 o. ^utce . tripiiciter tamcn
appellantnrmutationcs, naturaies,no naturales 3c prgter naturam.Ill?
appellantur naturales qug fiunt temporibuspropriam fcruantibus naturam>_
iScut matatio adcaUdum 8C ficcum in aefi^te.Q^ugdam appellantur mutationes non
naturalescauiat| ex difpo^ fitionc fpecialiftellaru aut tcrrcftriudifpofitionu,
non tamcnaerem aproprianatura uehementer extraneanti um ut pro tanf o
nonnaturales appellcntur, quia coauc nienter polTint 8c inconuenicntcr corporibus
applicart .- Q ugdam fun t m utatio ncs pr^tcr naturam uei co tra na
turamjqu^.f f^nt uehcmetcsmutationes, qua^eiicor rumpcre corp'6ra,ficut
putrefaclio aeris ad t>onum fcn- fum , aut peftilentia aut uchcmens
alteratto acris ad ali- quamqualitatumdi<ftariunad prgfcnsapplicando. Ad
propofitumdicendumeftapho.dcmutationibusprster^ naturam maxime ioqui. i i .
notandum. ^"^^"•^^^^^tjjj^ 5 aeris qugdam funt mauifcftg , quia ad
quahtates ma-,^ nifeftas ut quatuor qualitates primas. (^ugdamiunt e ^*
mutationes occultg ficut eft peftilentia ex acre , 8C alioe' occulcg mutationes
caufa celeilcium iufluentiarum cpn _ tingenrcs, quas potcftis coprehenderc
prima quarti. ca. defeb.pciti,Adppofitum inteUigitapho^.dcprimis ^vn;,^^^.^-
fecundismutationibus, quiatamcnprimg comuniores 8c ijQtibresfuntidcopotiuspcr
aphor.inteUigend^. 12. notadum. Ifta httera maximeintcUigi poteftna. minalitcr,
<i^ aduerbialitcr. Primo intcUigi.poteft a4 uerbialf ter , ut dicatur
mutatfoncs tcmporum gcne- ranjC maxime , quia forttiTime morbos propter aerem
fore maxime noftri corporis imm utatiuii, 8c tunc fup- plcnda ^it iittcra magng
dicendo. mutationcs teporum magn^^Ct&^heciittcraficexpofitaconfanat GaF.in
. . , «3J«m?0»ut3ppar^el>it»S.ccondQpoteftftarcnominalis. diccdo Digitized by
Google Kuice |?af. Halta-- Hora quid» A P HO. Accndo mutattones tempoj?:
maxfnic.^ maximas mn* lationescemporum intdiigcndo maximosreccffus a^
pri)snaturis temporum ut cgtcris paribusreceiTum in duabusqualitatibus
appeilamiismagnii refpcdu recef Aisin unaquaUcateroiajUteciam extraneationcm
acris in qualiratibusoccultisd: manxfcftismaximam appel' lamusrefpectu
cxtraneacionisinaltera illarii tantum. vceciam extraneationemin omnibus
temporibus aut piunbus cstcris paribus refpcctii extraneationis inuno
tantummaximamappellamus. j J.notandum <^8c{i mutatioacrisgcncratmorijos feu
fit caufa morbo^ ut mutatioacriscircundantisnos,non tameneftcaufaan' tecedens
uel coiun *5ra,quia non cft caufa corporalis.igt lurnecantccedens
necconiuAa.antccedcnsnotu.confc ► qucntia eft Aui. fecunda primidoc. fccunda .
cap . i fed cti: caufa primitiua cuius cft immediate ucl mediate ca- re,ut
patet ibide,mcdiate inq^ quia mediantc caufa an- tcccdente uel
coniundla,caufg.n.primitiu^ quandoquc mouentantecedcntcs . prima quarti .cap .
dc epiiimeris i generali . Si tamen tencamus (quod rcputo ucrii ) <^ elc-
mentaiintinmixto , qua fuiiTeputointentionem Gaf, iicdicendum
q>aliquisaereftcaufa antecedens uel con iunctamorbi, ut acr exiftcns in
digitoquiconcurritad digiticonftitutionem extraneatus, utfaciat morbilcft caufa
corporaiisantccedens uel coniunda. 1 4.notan- dum . Licet morbi qui generatur
cx m utadonibus aeris poiiint eiTc morbimateriales uer imateriaics ut patebic
perproceirumprffentisparticulg,fecuudu plurimuta funtmateriaics. Vltimo notandii
q> Iif mutaaoncs hq generantmorbosin quibufcunqjcorporibus/edmaxi' mcin
difpdiitisdiccntc Gal^.primo dcdifferent^s febriii cap .4.de fc.pcfti.fed ut
diximus maximaparticulagc*- nerationisaegritudinum eft paiTuri corporis prg
paratio ' fcudifpofitio.ctHaliaba.^ .tlieo.cap,5.ad fine^fcdma^
xima^uocationismorbojjj caufa adapcatu eft corpus I comodo^fufceptioni.ltem
tangiturfecundo de accide ti fatis.cap .2 . In fccundapartc detcrminac dc
mutatiq nibusacrisparticularibus.fituultprobarc iftam con- clufioncm.
Mutationcs particularcs temporii maximc quomodocunqjexponatur
gcncrantmorbos.iigcfecun dacdclufio iicarguitur.h^mutationcs ualdeextrancat
corpora a propr^s naturis uel temperamentis,(5^ fubito crgo habcnt gencrare
niorbos cofeque tia tenet ubi pri us.antccedens notilTimum cft cuius
confcquetig confe* quens explicatur in textu fic Hip diccnte. hg m utatio-
iicsadcaiiditatem feu frigiditatem fadtginhoris.i.in tf poribus particularibus
fupplc maximegenerant mor* boscxponendolymaxime,uteftdid:um. Primono- tandam
Per horamprimointclligerc pofTumus unan» partium anni, quia aeflarem aut
autunum SCc, SeciidQ perhoram intelligcre polTumustempusmagis particu-
larc,quiadie aut menfemx^c .quocunc^ modo exponac pars continet ueritatem.
Sccundo notandii ex dido 6C coquodinlittera ponitur. patctdtfFcrcntia
intcrpartc prsfentcm<X:pr?habitam,napars prfhabitaloquitdc
mutationeplurtumtempo]^ anniaut omnium >]oquic caam dcqualicun^ mutationc
uehcmcnti.prsfcnsuc-' ro pars loquitur maximcdcmutationc ajicuius uni u$
tcmporis tantum aut dc mutationc partium alicuius uniustcmporis. loquitur
ctiademutatfonefa<fta addu asqualitatcs primas manifeflas, ut calorem
fri^us. la, tertia partcuniucrfali^at dtVca fua/cu magisad mcntc
GaF.oftcnditquorundaaliorum mutatiopes gcncrarc morbos. Et uultcodufionemiftam
tcrtiS. Mutationcs aliorumficfaclrgfccundu yationem genctant niorbos. Proijatur
conclufio fic» hxcpQfrunp mutarc corporaa proprijs temporameptis.
crgogencrantfcuaptafuntgc ncrarcjnotbos, cuius copfequcnti| ctiam in tcxtufolii
confcqucns cxplicatur fiQcliceuda , ^ alia hoc cft alttwii H I P P O, jd re^
imm utationes 0c fatfbt; fecundii rattone fiipplcge!-' ncrantmorbos. Prppartc
fccunda notandii cft primo. cj^ h^c Iittera,& alia.potcft muItipFr cxponf .
Primo in- teiljgendo per aliaaiiasmutationcs conringet«acri cx
partccajiicxparteetiam difpofiaonumterrcftriura 8C manifcflarum
utexpartcrapntiu cxpartcmariscxpar tcucntorumcx partetcrrg fecundum q> ell
ccenofa SC iion coenofa fecundum q^ cftin tali uei m tali climatc fi. tuata,
fecundum etiam q> cft alta uel deprciTa Sccundo pcr aliaintciligerepofTurous
mutationes contingentcs cx parte fubftantig acris cx parte permixtionis 6cc. de
gbusmutationibusdetcrminat Aui. feciidaprimi.doc. 2 . Tcrtio pcr alia
intelligere polTum us m utaciones fa^ clasadaliasqualitates, utiiccitate
jfehumiditate aceti am facftas, ^pter infufHationcm aut quietem uencor u, Q_ua^
omnium quauis uerarum . tcrtia ludetur migis admente
GaF.approbadaqu^mutationcsiicct finrge-
ncratiugmorbo^,qufatiiiramutationesqualitatiipaf ii uar um,^ fic minus a
Aiuarfi , ut colligic. 5 tcrapeu. Sc quarto mctheo.minus cf teris paribusali)s
immuta^ tionibuspolTuntgencrarcmorbos. Vltfmo notandu. Hsclittera.fccundii
racioncm potcft cxpontdupiicitcr. Primo 3C aiia fic mutaca a naturaacris Qc
fecundum ra tioncm c6pctenti,fccundii.n.raaone pcrmanetis ctco fcr uantis co
rpora acri? talis debet ciTc natura. Sccundo cxponi poteil:.«S^ alia m utata
fic fecundii retioncm , qa Jic exceili uc m utata, ut dict um cft prius
quafitcr raao^ nabilce eamutarccorpora fupplchabet gcncrarcmor bos ccce partem
. pr ima tii expofitio eft mclkjr. Hic du bitat Aibcrtus.Mutationes tempo^ non
gcncrent mor bos,quiatempusnon uidetureite caufa mutatiom^s. Pro ifio dicit
Aui.fecunda primi.cap.de iudicijstcm porum Sc eorum mutationibusdebqs fcircc^
efiiccus m utationum tcmpo^ non funt proptcr caufam tempo- ris undc
tempus^,fcd^ptcrca^cum comutataqua* Jitasmagnam cfficitopcrationemin
mutatwnibus di-. fpo0tionum.Et eft diccrci^fumcndo tcmpusjjQprimo modojut
dictum eftin nocato , fedfecundomutaiiones tempoJ^gcncrantniorbos
Iftcj:amcncftc6mumsmo dus 3u<S:or um ut zcuomm agentis duratis teporalit cri
buant tempori>quarcad:ioncm non habaitcm ages ma jiifcftu tribuil t tepori £
fc, quafi fada no aUo mcdian je agentc faltcm manifelio immcdiatcaliam aute
faAa mediante agentc manifelto, uc adplurimum tribuut te pori per
acades.idco.4.pi?yficoj§t didum cfi tepus ciTc per fe caufam corrupti opis pcr
acci4ens aute gencratio- flis,cum corrupt iojj^plurics abintimfcco Sc no mamV
feftcfiericonringat, quod dcgcncrat«onciio4 confcaf fccundum pl ur imum ,
Expoii tio Marfil^ fupq* cometo G.aF. Intertiohoc,5^?. GaF-come.
trcscoriectpartcsprl .cipalcs.lnprimaponic intcntib Hip.in prgfcnu partica
la.pr^mitatur ctia cuiufdacxpofiaonem fbrctnfutfici^ fcm. Sccundo ponit expo
apho. fecudii faliam Sc uera opi.Tcrtio Cxponiturfcripturgdiuerlitas. Secunda
ibi (non nullf cxJftfmant.)Tertiaibi(inucnit tame,)Pri- ma pars cotinct partcs
trcs primo pr^itat intentionc Hip,f , parucuiaprsfena. Secudo tangitmodu comen-
ja^fcprgfcntcm parricula . Tcrao prgmittit cui ufda opf,
crronea.Sccundaibi(maximequidc.) Tcrtiaibi (mi- nor aute . ) Dc pr ima ^dt cp
in hac tertia paracula f p- fc^ponitexponerc dictaabHip inhacteraa parricula
deacreteporibusanni<&;ajtaabus Maximcquide. Nuncponitmodii
cooient3ndi,dicens^ipfe intelligi t cxponcrcobfcura indigcntia expo0aonc
clarificado. Sc difputandofuper Hip.fcntentiadc unoquo^ dictorum iUcuf ef^
dcfuacofuetudinc) i n qua fupple fenccnria ia uoluitHip.
fortforafupraadintclligcnduq^fuf^lc crc ^uf «amwuicr, Notandu
littcrajiccr<;^ occulta Sc Autce. GaP. Arifto. Atbcr'- tus. Auxce*. Arifhj.
Tpsdtf {dicit. Expo^ Ptcrgd Expoll torii rot Digitized by Google p A R >r I.
obfcuracxponcnda fuht,naii:texpo(ido uiinttlfsin df .ccndoi^perueniat claritatem,
de rationc^n. expofitoris & cxpofitionis eillatens dari ficare a^occultun?
> ut pa tetfeccundo regirainis acutorura comento primo^etdu Gaf.
phcitcrpronoitiCdrumcomento.JO i^ror aute <S:c. Nuncprgniittitcuiufdam Lyci
expolitione forcerro ncam . Et contiiict hgc pars partcstres . Primo facit q
uod di<flum eii. Secundo pr^mittitbona cxpofitione abip fo di<fcam,non
afefadam>fed aruoaccepiiTe mag^iilro. Tertio increpat ipfumiterato.
Secundaibi(Scrtbencis quidctt}.) Tertiaibi. (NuUi aute.) Deprimadicitq» repugnandfieft
in hisqug uidecur mirabihter expofuif fcjCum cxpoiurone dedcnt intentioni Hip
dilfimilem . Scribentisquidcm. Nuncfacicquoddicfcum cftdices q>pofitumper
ipfumcu rationc acccpic a quodam fuo magiilro. NuHiaut.
NuncincrepatiteratoGar.iftu L/ycQ.diccnSjq^hic Lycus no accuht fue cxpoiitioni
ali quidcum rationefed folum ca qu^ didicitper expcrtme
tum,tamcnhichjp.teftimonium facicq^non folii addu cantur expcrimenca , immo cSi
rariones. adhibec autem hip.tcfttmoniiiadduccndoea quoru poteft redraratio
JPAcdt- cxhiberi. Notandiic^ratio quareno eft utendum fo-- cus cur jLo
cxpermicnto coifr. 5 .interior um.cap .pe.fic GaP. di folo cx cens.nam qui fohs
cxperimcntis Ci ne ratione utunt no perime poitunteaqug raro
continguntcognofcere,nihil.n.(us 1:0 uti n uericatiaccomodant,nifi q»
multociens approbaueriit, dcbet. NonnulliexiilimantvSCc. Nunc Gaf.cxponitapho.
QA^* 3Et primo fecudu opi.ahorum . Seciido fecundu propria ppt. Vel poteft
meiiusdiuidi pars q> pnmo ponit expo- fitionen» prim? partisapho.2 .fccud^ tertio
tertig.Sccu. daibt.( Siquidera funt.)Ter(ia ibi( Si uero unius.) Pnma in duas.
Primo tangit expofitioncm ahorum ec malam.Secundo tangit cxpofitioncm
uerarcmouendo primam.Sccuda ibi ( Vcrum id uerbii. )Prima I duas.
l^rimotangitiftamopinione.Secundomociua opi Sc ^unda ibi( Nam hyemc. ) Deprima
dicit q> quidam arbitran c hip. t ntellexiilc mutationcs temporum.i.
cotinuationes. ac fi dicat hip. quando unitcmpori fuccedit altc]^: tcmpusfupple
fitge neratiomorbo]^. Nanihyemc. Dicit defccundapar-- tc q> feciidu hip.mutatio
hycmisin uer gcnerat infirmt tates.nam generatmaniameFiani et cpiiepfia,utapho.
2 1 .prsfentis particulg , mutato etiam uerein aeftatcm gcnerantur etiam^febres
continuf tcrtian? 36 eaufon ec alianumerataper hip.ibidc utapho.22. fimiliter
autu no in hycmegepcrat morboi,ut patet apho. 2>et. 24. Ifti ergo dicunt
hip.intcndiiTc per na ut^tiones teporun? tontinuationestempo^i. mutationcs
tempoiji qug adl uicemutantpropriamfcruanriii naturam. Vcrumid uerbum^c.
NuncGaF.divfcaexpofitione rcmouedo altamtangitexpofitionem,
Etprimoprgmittitaliaefre hip.itentione .Sccundo inuehic contra prgdi^fla cxpofi
tioneoi . Sccunda ibr ( Nam nonnunquani <S^c . ) Didc primoq>in
iftoapho.alia eft intentio hip. q§ iftiopinen ttur. Nam nonnunqua. Nuncinuehic
contra prgdi^ <ftam cxpofitione .Et continet hgc parspartes duas,fedi dum
<;^ duas rationes adducit. Sccunda tbi ( 5C ficuti . )^ In prima parceargui
tur fic. Mutationes feu temporii continuationcsnon pfsgcnerant morbos q^
curcnt.er- godchis inutationibusnon itttelligit Hippo. euidesefl: confequentia
pro tanto,quia hic loquitur hip. demuta- QiS* tionibus plus morbos gencrantibus
qp curantibus, pro q^todixitcasgenerarc plusmorbos abfolute. antecedes colFr cx
dicendis huius rationis.tangic Gar.primo ante cedens.feciido probatione
confeque tif .feciida tbi (quo modo . ) De priraa dicit c^ licet mutationes
^epor um de . <• quibusdixeruntgenerenc morbos cuiantctiam multo-
ticnsmorbos hip.teftante eas aliquando minorare mor |>os . M G.Quzi SCc.
Probat confcquieritttam diccnsj III. 4 frcflcttta fut ifti opinat ur)q^ hip .i
ntelligcrct de iftis' mutation4>us,tuncpriushabcrenths mutationes mor bos
gcnerare qp auferre. In fecunda parte adducit fecu damrationem 3C arguit fic.
In parte fecunda 6c in hori^ Ioqutturhip.de mutattoneucl mutationibus horarfi a
fuis coplexionibus naturalibus ergo in prtma partectf am loquttur de
mutatiombus tempo^ a fuiscoplexio^ nibus naturalibus.antecedcns cft notum
.confequentia tcnet,quia pars tn qua loquitur de mutationibus tepo-« rum
patricularium debetconfirmart partitn qua loqui
turdemutattonibusuniuerfalibus.cuiuscohfequcntix antecedcnsin littera tangitur
fic.GaF.diccnte, q» fi ciTec ficut iftidicuncquaredixiiTct hip.inhorismagnae mu
tationes dcc.cum copFones hora^ a propria natura mu tatf maxime gcncrent
morbos,quodetiam dixit hip. ia libro epidimiaij2,utpoftea dixit GaF. Hse
fiquide func 3Cc. Nuncexponitfecundaparte apho dicensq> ueru Cile
pocuichocinapho. fubiectii.f horaj^mutationcsf fuiscoplcxionibu&generare
morbos non qualcfcunq^ tamen,fed maximas aut magnas , ideo di<rcum eft muta
tiones magn^ generant morbos fadrg in hori s ad cahdu feufrigidum. Stucro
unius&c. Nunc cxponituiti- mapartemdicens <jperaliaficeuenire fccundu
rario- ne tntelligithumiditatcm, ficcitate , flatum ucnto^^ co^quietemhgcdicitipfc
uidecur ciTcintentio hip.iS^ expofitio Ittter^, quf fupplc dida cft a me.
Inucnttur tamen 3Cc. Nunc tangit litterf fcu fcripturf diucrfita tem
dicensq> hic apho .alitcr in uenitur in Iibris alij» , iit conuerfiones
temporum funtcaufagcnerandimorbo» maxime fi fint magnf . Itcm reperitur hf
cliptcra mut^ tiones magn^ .Ex quibus uerbis nihil obfcuj?: coprehc diturmaxtme
GaF. priorem tntelligcntibus cxpofitio- ne,in alijsetiam libris alialittcra
repericur, cuiusidcm ^^ , .„. cftintellccfcus. Dubitaturutrum mutatio temporum
^-^om adqualitatcsrcmiiTtoresq^naturali fuccciTiont refpon- deac fit aeque bona
ficut naturalis fucceiTtp.exepIi cau- fe.utrii fititabonumaeftacem eiTcminus
caIida<S^ hyc roemminusfrigidam.^ficuniuerfaliter. Refpoden- dum q> non.naquauis
harii fit aequaiis proportio reru^ non tamen tantigradus qualitacum in
corportbuapoaii tur ut debct ncc ctiam ita debitg digeftionis fccu fictct.
Aphorifmus. ^* Naturarum hae quidem ad aeftatem,hx uero ad hyememjbeneaut male
natg runt . Naturaj?? ali^ ad ajftatcmjalig ad hycmcm , hcnc ma q^^^
Icuefchabcnt, Natura:^h2equidcmadaeftatem,hacucroadhycme Lc(^* J>cnc malcuc
fe habent. Expofitio Marfili)fuperapho. Intcntio Hip.inparte praefenti eft
tangcrequafda ha bitudines compFonii morbo^ <S: aetatum ad tepora an- ni .Et
continet pracfcns apho . partes tres . Primo tangic habitudine
compFonu.Sccundomorbo]?:. Tertioac^- tum .Sccunda ibi(:£gritudinu. )Tertia ibi(
i£tasqu^- dam.) InparteprimauulcHip.iftaconcIufione.Aliq naturales
compFonesfunt natg bcne fe habercin aeftatc uel maic.akque etiam funtapt^ bene
fc haberei hycme autmale. ConcFio ficprobatur . alique compFones funt aptg
conferuart uelprgferuari in acilateaut labi. aliquc etiam funt aptg conferuart
in hycmcautlabi 1 hyemc. crgo.nota confcqucntia , quia confer uatio ud prgferua
tiuocft quod bonucorpori. iapfusautem qutd malum. anteccdenshabcbitur in
comentohuiusin Iittcra.con^ fequenscxplicatur iic Hip. diecnte.certc hg
compFonil iiaturaliii funt natae, quta naturalitcr tnclinatae bcnc fc -habcre
ad aeftatem aut malc.iS: hf coplcxionu natura^ 4iu funr naturaliter inclinaKe
bcnc fc habcrc ad hyeme aut Digitized by Google A P H O. aiitmale, Pnmo^
intdlc^flupafciscft aotadaapho. c5cordtaquscolligitur^j ^.cottnentK.vbt
cftprfhabi itusapho.<S^rccundapriini,doc.2 cap.4,de mdic^ste-r
porflitS^^orumutationibus. Seciido notanda utiiitas. ^ft.n.prgfensapho.
vtili$ada<3:um pronofticum dc ad a<flum opcratiuii.ad^nofticum.n.quia
^nofttcarifci ^nusqug corporaiint aptain teporibuscoferiiari^ la- hi* Tcrtio
notanda ad ampliatione ,c^ non folii dc c6 < plc^sionibus apho. continet
ueritate , immo &: dc copo- ^^tionibus,qugda.n.c6pofitioncs 8c corporu
habicudi- - nesunitemporifuntconformiores q^ akcri. Q^uarto
^otandujlicetnaturafumatmultiplicic^utpatet primo iapho,c6me . l J ,vhi ucntrcs
<S;c .fub his ucrbis loani-^ ^-uii-bictamenfumitnaturaprocomplexioncjutpatcc
CopFo cxGaF.incomen. Q^uintonotandu. Pcr complexio- catura aie naturale
habemusf ntclligere copicxione qug eft co iisad,
uenicnsnaturginftrumentiifeuammg, fiueficprodu-
ifta.aprincipiogencrationisfiucpoft. Scxto notadum. licctapho.
potiiTinjiiinteUigatdccoplcxionibusiiatu- ^aliter diftepcratiSjpoteft lamcn
etiamampliariad com plcxione tempcrata,cuiincftmeliusfehabercin tcmpo rc
tcmperato Ampliari ctiam poteftnon folum ad fanas c6plexion€s «S: naturalcs ,
immo ad coplcxioncs prgter iiaturam ncutras uel aegras,quar um aliquibusaeftas
eft c6formior,aliquibus uero diiformior» frigidf acftas con forrnior, calide
uero difformior. Septimo notandii in^ t^ligi poiTcde coplexionc parii lapfa
naturali 3C dtmxxl «uIapfa,quiatamcnc6plexionaturaIiter multumlap- fa magis
eget prgfer uationc 8c rccla aeris applicationc, 3) tato adipfam potcrit
apho.dearticulari magis. Odta iib nptandii hoc quod didii de aeftate 8c hyeme
maxime continetucritatempropria htsceporibus naturaobti-
ncntibusjhisautcmnonpropria feruantibusnaturam c6muniter fic omniii corpo^ m
utatio,ut cx prghabito colIigitarc6men.&:apho. Nononotandii.Peraeftate 6c
hyeme intermedia tcmpora dcdit intelligere utautu A i&a ^^ ^ ^^^^
^""^ intcrmcdia nat ur a participcnt cxtr e- ^***^*
moruoutcoliigitur.5 .phy.c6mcn.6.quibufda.n.cor- ponbus uermagisproportionatur.
quibufdaautiinus, quia tamcn aeftas (&: hyems notiora tcmporafunt in altc
tando (S:; corpK5]^permutando compiexfone,idco de his
poaiiimiifacicmentioneintextu. i o.notandfi.Com. plexionesfuntinclinatg adbene
fe habendum uel male> iguia apte in teponbus conferuari uel prgferuari uel
re- duct.vt coplexio frigida apta eft confer uari aut pr^fcr- iiari uel reduci
in aeftatcad hocaeftatisqualicateiuuan- te,cft autem hgc c6pIcxio inclinata ad
male fe habendii . tnhyemeaquiainclinatalabiadncutraueiaegradifpofi tione.
Exquonotatoinfertq^melioratiocoplcxionii refpccftu tcmporii eft aut
complcxionii conferuatio auc car u prgfcruatio a lapfu f uturo aut ad melius
reduccio* Ex qua fentcntia condpic non cx apho . cx toto accipi
ad:iipr|feruatiuiia<fcuconferuaduo forc meliore , c^ -cx diciis concipiatur
cuidenter melioratione coplcxio-
iiumeircautconfcruationeautpr§feruatione<&:c. VI timo notandu quod non
intelligit Hip.coplcxioncs ciTc bcne ucl malc natas SCc . quia prgcifc fint a
principio ge merationis taliter indinatf , fed quia abintrifcco autna turalitcr
taliter inclinanc ii ue ( ut eft taAii) talcs extite «nt a principio gencrarionis
uel poft.unde naturalisco plexio calida ex intrinfeco bcnc tnclinata eft ad
tempus eius confcruattuii,uel corrcdiiuii, ucl prgferuatiuii uc hyeme, pro q^to
c6plcxfocftprf t natura (ut ficdida) €x fui natura luclinat ad bcne corrigendii
in tempore fi bi contrario, indtcat.n. respr^tcr naturamfuiai>Iatio- QzSf.
ncra,utpatet.8.terapcu.adfincni. Expofitio Marfili)fuper comcn.Gai*.
Naturashocinloco(&:c, Gaf. c6mentandoprffcn- $em aphotduo
facittPriiuaexponit hancpaartaunatura HIPPO. 31 r u. SccSdo ucriiicatapho. Scciida
tH (ad aeftate quide ) Primapars tresc6tinctpartcs.Primo cxponit hancpar
temnaturarum. Sccundoprfmittitcxqu&uscorpori- bus mixcorum natura
confurgat.Tertio naturar um cx alibidictisdiuifionem rcpctitiS^ numeru. Sccundaibi
i Dicthzm us a ucem . ) Tertia ibi( Et quide oftcnfum. > Deprimadiat
fic^q^inifto loco nominauitnaturasdc bite 8C uere
nacurasnominandas,intclItgcnspcr ipfas fu bieccanacuris.
Primonotandii<]^compicxiouerc<&:de Nagd. bitedebetdici
natura,quiaeftnaturaforma,uc.f quic- Te.co» cisproduc1:iua(&;motus.ergo&natura.
Sccundophy. 3* 6C teuet confequentia,ad principium fatis illa parte cac^
exiftentenacura «S:c .poteftetiam dcbice appdiari natu ra canqp
intrinfecacorporinaturalitcr pro produccionc operationum ^uis eaam appellctur
naturalis apud mc- dicum,nonquidem quiahabeatnaturam,fedq'uia.f- na
turgproportionataadnaturales operariones pfidendii
quetamcnappcllaripotcftinflucns dumpoft gcncratio msprincipiaabaliqua
fluxitmcmbro prtndpali aquo produccacft. Secundonotandiifjperfubicclanaturis
Subic- inteliigerc poiTumus primo cafdcm naturales comple- ^^^ ^^ xionesqug
utagcntiainftrumcntaliafubi)ciuntur uir- turjQd tutibuscX: naturisprindpalibus.
Sccundo per fuiaecta Copfo naturis inicMgttc poffumus corpora nacurata 8c iniot
dupfr . mata naturis. Applicando ad propoficum fccundiimo- Auice* dum
c6formiorem comunircr diccndiic^ Hip. nomina aiicinhocIoconaturas.quf
debitcctucredcbueriitdd iiatur9,quiac6plexiones.i.per coplexiones intclligen
i3oc6plexionatafubiecfca naturis. JDicebamusautcm* NuncGaF. prgmittit
exquibuscorponbusmixtoru iiaturgc6furgantdjcensfediceiec6piexiones eiTe elc-
mentorum fupple tanquam corporum ex quibushg c5 pIexioncsconfurgant,func autem
coplexiones clemcn- torum feu <S::meiius qualitates ex quibus gcncrantur
c6plcxioncs,caIiditas,frigidicas, hiimiditasiS: ficcicas. Primonotandum
«jparspoteftienceriari duphcicer» Vnomodoiam dicfco. Secundo modo
potefticncenriari c^ Gaf.dicac c6pIexione tribui clemcntis, quia calidita tcm
frigiditaccm 8Cc. Sccundo nocandii.Coplcxio fu- tnipoceft dupliciccr. Vno modo
propric pro qualitatc mixrique ex c6fraccione c6furgit contrarium qualita- tum
elemcntorii,ut prima primi capitulo de c6plcxio- -iiibus.adprtncipiii.<^
iftomodo(utcftnotum)n6 tri- buitGai'. cIcmcnrisc6pIcxione. Sccund>mod6
potcft iumi coplcxio pro qualicatc infta-umentali, cii qua ages prindpalc
proprias cfftcit opcrarioncs ^ fiucifta fit una qualitasfeu fic c6pIicatio uel
comixrio qualitatum . 8C ^&o modo fccundo c6pIcxioncs dcmenris tribuic GaF.
- Ecquidcmoftcnfum. Nuncnaturarumdiuifioncm 8C numcrum explicac.
Etprimopr^itrithunc numc rum.Secundocxequitur. Sccundaibi( Vnaquidcm.)
Didtprimo q> cciam ipfc monftrauicin libro coplcxio- num.f.primooccauocap.
nouem elTecompIcxiones. Vna quidem. N unc exequitur 8C
concinct d uas par- V tcs. Primo norificatnobis coplcxionem tenperaEam ali
qualiter.Sccundo coplexiones difi^mpcracas. Secunda
ibi(xMal£autem.)Didcprimo<;^unaiftarii nouem c6< Cooro
pIexionumcftc6plexiosquaIis^pcrfecfca. Primono ^qj^s tandum q> c6 plcxio
appcHacur^ualis 8c cem perata p ^ccm pter in ipfo f quari maximc clcmentorum
qualitates cx- ncrztak tremastn rdationc ad perfecfciirimaoperatione produ-
1^^^ cendum . undc nullius hamims alterius c6plexio cft tta ^ ^quata i. ita
proportionata (S:teperata pro cxcrccndo operarionem dcbicamficutifta,quauismultae
aliae rc- fpcdru abfolutac copararionis coatrariaru qualitatu ad f nuiccra
ualeant asqualiorcs af^IIari. Secundo prse- inittedum hanc coplcxioncm cifc
pcrfccfta.quod GaF. q^ c6pIcxionum fccundo ad principium ficconfirmat au- ^t^^c^
haec copkjfto autiquMr cft coropIcs«>iiibu8 Digitized by Google P ARTh '
hhotatSLtt8Cot&nc ^potoiriaeftimattoafs. appelht mm pcrf^<X caufa,quia
pcrfcAiortsopcrattonis ^ iu<fh"uaaatiorms «u^cm fccundix fpedc modopcr*
fcdfori cgterispattbuscoafcruadua.idcocompFo aequa
lfsiiiarurai<terappr<^mquantc morti appcUaturpcrfc ^^r
c^tertslapfiscoplcxfonibus cf tcrisparibus, quia pcrfcdioriniodo
ftatformahumanacum iftaconpFonc propcmortcmqp ftctcum aliacompFonclai^a^pcmor
CSpI"© icm. Malfautcm. Nuncnotificaccoplcxioncslapfas. nes lap
Etpttmonotificatcascximpcrfcdaoncrefpecflutcmpc ff uel i ratg. Sccundo
notificat cas ex parte dominanau quali ta gqualcs tum . Sccuda ibi( Q_uatuor
quide . ) Dicit primo q» ocfto 4t^ q
compJbncsfuntingqualcsctimperfc^ftiores.Injqualcs fmH,
fnquamjquiaingquatjxefpcctudiccscoplexionisadp dueendasdebitcoperationes uel ad
debite cofcruandum ueItenendumfuas£ormas.Ideoimpefectiores,quiami' fius
pcrfcAariioperadonii producfhug in quas humana corporaordinanturiaut modo
imperfccciori fuarii for^ marumconferuatiuc. Q^uatuor quidem. Nuncnoti f icat
ipfas cx partc domini) qualitat um . E t primo notif i cat
fimplfccsdiftcmperatas.Secundo compofitas Sccun da ibi( Q^uatuor ucro. )Didt
primo <^ quatuor har um oAocomplexionufingulg qualitatum dominantur.f.
calidu,frigida,ficcii><5<:humidu. Notandiiq»n6 cfti icntio Hip. ucllc
<^ aliqua una fola quahtas fit coplexio fmmo complexio adgquata uirtuti
componitur cx dua-r bus qualitatibus.f. ex qualitate inter calida dC frigidum
^c c«am intcr humidum <5^iiccum . ver untame aliqua
cftcomplcxiohabcnsdcnominacione infuo lapfuabal
teraquaIitatumtantum,<5«;itaintclligitHip. aliqua.n. denominat calida tantum
.aliqua frigida tantum .aliqua ficca tantii.aliquahumida tantum, quafi lapfa
tantum C5p?o propter calidum aut propter f rigidii. Q_uatuor autem jiumdi 5^c,
NuncGar.tangitnumcrumcomplexionudiftet- ftepcra
pcratarumcompofitarudicens,<j> Q_uacuorcomplexio ta?SC5| nes caufantur
duabus dominanabus f. calida Sc ficca, caufatur a caJfdiratc^ii ilccicace
denominantibus ipfam ^ frigida Sc fi cca caufat ur domiaantibus f rigido 8C fic
co. calida ctiam <S; humidacaufaturcaliditatc Sc hu- miijitatc
^iaminantibusjConfimiliterdefrigida^i humi da ^cenduro . Vndc complcxionem
habentes f ri .Scc. N unc ucrificat apho .«S: continct hgc j^rs quincj pro<
pofitioncs. Prima cfthgc.Habentes coplexione frigi- da«n<5tbumidam beqc fe
habent in aifiate. Secun<ia ^pofitto.Habcnt^ coplcxionem calidam ct ficcam
mc Ifusfchabcntinhycmc. Tcrtia^pofitfo.Cahdi <S^fic d pciusfchabcntin aeflatc.
Q^uarta propofitio.Fr igi- 4f Sc humi<3|i pcius fe habent in hyemc . Q^uinta
propofi tfo. AUa cft coplexfointer has .f. cahda SC humi<3afup-
plccxiftensintcr frigi<iam 3c humidam , calidam 8c fic
cam.participat.n.humiditatc confimihter frigidg ethu inid^,^ cahditatc
confimilitcr calid^ Sc ficcg qu? pcior fft in hycmcpropter huroiditatcm,melior
in hyeme ^- ptcr calorcn^jbonain acf^tcpropter humi<3itacem,me- iforinhycnjC
proptcrcalorcin. iftacftfentcntia totius littcrxj^C. Aphorirmas» 3. AEgrimdiaum
.afxx ad zlm bene aut mak nataefunt, qrijet E3C morbisali) ad aliabcnc malcuc
fe fe habcnt. wjiQ^ '^jrbiquoq^al^adaliabencuclmalcfcfchabcntt
AEtatesquacdamadregiones&bQras &di(5 ta» b^eaut male natae fant * ^g -
Eodc modo aetatcs ad tepora loca <5<; uidus gcncra, |-p|
3Efqu^a£tatesadteporactIocae|pijidlusgcncr2U IIL Commentum Conftant^ni. In
a^ate naturalf tcr bcnc fc habent f rigid^ <S: hiimi d^ diftcmpcratif
.coartatur.n. immodcratio caru a cak* ditatc^ ficdtatc.Malg autcm tunc calidg
<S^ ficc^ fc ha bcnt,eo <;^intcnff tcmpcranti sinhuiufmodiimm^cra tionem
cadent.Similitcr in hycmc frigidg 8c humidf tc
pcrantismaIcfchabcnt,calids<S:ficc^bcnc. VndcbcBcneet i nc 8c malcnatu ciTe
duobus modis.Dicitur.n.fccundfi malc dii 1 generatione 8C fccundum foIutione,ut
benc natum cft pifCfter ficri,bene natum eft folui. Vndecalidg aegritudines be
nenatg fieri funt in xftate,etbenc nat^ funt folui i hyc me eo <j contrario^
contrarig funt fblutiones.Q_U3e aa tem funt calidg ut certianf Sc caufon, in
hyemequidem malc natg func ficri,oftendunt.n . nfmiii calore que f n-
ferunt,maicautemnatffoluiinaeftatc. Similiter etfe- cundumIocum,<&:
fccundii aetates,<S; fecundii distas. . ExpofiaoMarfilg^^fuperapho. Hippo
.in apho . pr^ ced enti quadam compar ationem pofuit coplexionum id tepora anni,nunc
ponitquanda coparatione morbo^ ad regiones temporaanni Scdi^" tas.Et
uultiftam concIufionem<:]^quida morbi bene fc habent adregioncsquafdam 8c
adquafdamale.Conciu fio probatur fic.quidam morbi per quafda regiones ho ras 8C
diaetas augentur .per quafdametiam de facili genc rantur.crgo vS^c .huf
uscofequenti^ fblum confeques in
licceracangicurficHippo.dicente><j>alif aEgncu<hnum ^ funt inclf
natg bene aut male fe habere ad ahas regiones ^^' horasS;: digtas. Primo
notanda eft apho.cocordiaqug 0"^"^* ! coiligitur quinto theoricaead
principium cap .5 .Sc fc' b>.alis 1 cun<ia
primido<ft.2.cap.5.<&:. 1 7. Contincntis.cap.de aerc.
Secundoeftnotandautilicasapho.prxfentis Eft , enim ucilis ad acfcura
pronofticum 3c ad a<ft um pr aefee- ^ iorDa : uaciuum,curaciuum,<Si: conferuaciuum.
Primo inqua *""*" ^^ [
adacftumpronoflicum,quiataliueltaliexiftence tem- P^^^nalt i pore uel lapiis
coplexionibus proportionato fcimuspro ^«n pro
noftfcari^portionabiiitermorboseirc ueturos.Q_ua- ^oftf -* tum eciam ad adum
curaciuumjquia fcico <^ cegr icudo ^"^. ^^" ' bonaeft ad curacione
in caii ucl caliceporeproporciona raciuua btUcer fcim us eligcr e medicinas. V
tilis eft etiam quScii ^^" \^" '■
adactumprsefcruaciuum.fdco.n.q»morbifuntapti ge uaci'- neracionc in tali
tempore incitamur per cotrari.a ad cor iiufqucE 1 porapraeferuanda.Eft etiam
utilis quantu ad acltim cq canon^ 1 feruationisjquia fcimus quahter corpora
funt cofer ua- da,quauis ctiaiftse notitiasprasfati apho.notitiapraefup ponant.
Tertio notandum ad ampliatione apho.q> no iblumdemorbisco«netueritate,immoetiam
de neu^ tris difpofitionibus.notum cftenimquafdaminclinatas cffeadunam
diaetam<^quafdaadaham. Q_uartona- tandum cp licet apho.poffit uerificari dc
quolibctmori' bo.f.fimpliciautc6pofito,maximctamen continet ue- ritatcmdcmorbocopiexionalimateriali&immatcria
If aptomaximeuariari qualitatiue qualitatibus regio- nunjauthorarum
ueldiaetarum. Q^uinto notandum <j haEC littera ad aiias poceft intelligi
multismodis.Vno modo ad alias.f.coplexiones naturales.quidam -n.moc' bi funt
incUnati ad bene fe hahendum in quibufdam co piescionibus naturalibus,quidara
autcm in illis funtin- clinati male fe habere. Secundo mo poteft intelJigi pars
rfifpccftu diaetarum regionum actatum 8c horarii.^ eft , fenfus<j>qu|dam
aegritudinum funtinchnatae ad bcnc ; ucl male fe habendum refpcAu regionum
gtatfi 8C ho- _ rarum<5<;:di?tarum,quarundamautcmrcfpcctubcnc, j^\ \
quarundammalcqugfentcntiactianotacft.Tcrtiopo ^^^anfts ; tcft
cxponimagisadmentcm GaF.incomcn.peraliasx ^ .^ tcIIigcndohoras,regiones,di5tas(5<:c.rcfpectuquaruin
"^*^*^ ' ctiam coparcntur ? tates. 8C ifta tcrtia cxpofitio tcncfit
tu<^^ . qu$coIligicm[c:^c6n}cnto.adprincipfum. Scxtonota^* J*^^ ' dum ut
colligitur cx c6mcn.Gaf.ac ctiam loani tg. Alt j"3 ^ ' . qijasswwdonatacftbcuc
uclmalefchabcrc«5«:ciUfK<; ■ ^ *'* cundum Digitized by Google A'EIHO. ^aduoa
genesatfone ucl fecunduni ciiya^ione uel dcfl|> Jutione .V t cxempU gracia.
Agritudo bene fehabcc i te : porecaltdo,qttjaincl<natautgcncrecuriteporc
cakdo. b^cneaut fehabec in tempore frigido > quia indinata cu ; rationt
tempore kigido, Ad propofitum pr imo et fccii domodocontinetuentatemapho.
Septimo notandum '<^ cum aer r egiones hor^ i3c digtg conuenienter applica
tgcorporibussautetiam couenienterlint caufagenera • tiomsmQrborum aut
curationis,ideo h^c numerari pof funtinceriignaqugfua conuenientiaauc
difconuenten tiahabcntfignificare morbos. Expofitio Marfiii) fuper come
.Conftantini. In seilatenaturalic SCc. Conftancinus comentando <}i<ffcu
apho.duofacit. Primo comencatquomodo mor^ bi fe habent ad tempora anni .Secundo
quando ad rcgio nesaetates^^digcas Secundaibi(lnfinec6menci.) Sifr 6c fecundii
locii.Prima z duas.Primofacicquod dictu. eft . Secu ndo exponic iftam
parte ben e 8c male . Secfida tbi(Bene.n. 6C male. ) Prima pars poteft diuidi m
qua- tuor fecundum numerum quatuor conclufionum iine iignatione partium . Pnma
concluiio eft hicDifteperantig frigid^^ hu midenaturalicerbenefehabencin
aeftace.Codufio ar guitlir per ipfura .Immodcracio feu lapfus difteperatiae
frigid^ Sc humidf coartaturfcu prohibctur pcr calidita tcm ^ iiccitacem
aeftacis.ergo. Secunda condufio eft hgc.Difteperanri| calidg ec fic cg maie fe
habenc in seftacc. Probatur fic.ha]^ diftempe raria]^ rmodcrationes iiccicate
ec caliditateauger ergo . Tertia condufio eft hgc. Diftempcrantig frigidae 6C
humidg male fe habent in hyeme. Haec terria probatur perprobationem fecund|.
Q_uarta propoiirio eft hgc.Diftemperanti| calidf 8C {iccds^ bcnc fc habent in
hyeme. Haec patec per probacio nemprimg. Vndebene <5^c. Nunc exponit utdiclti
cft.nam autdicitur benc fc habere fecundum gcnerario ncmautfccundum curacione.
de.mii ponit propoiitio' ncm hanc c^ illud fcu ilia aegritudo quf eft bene naca
fie ri fupplein aliquo tempore ctiam eirbencnatacurari. probaturexempiariter.
nacalidi morbifunc bcnenatt fieri in aeftate&: funt bene nati foiui in
hyeme, eo<j>c5 trariorum cotrarig funt curationes/ed calidi morbiaUt
fcbres tertiane Sc caufon funtmale nati neri in hycmc, iignificat. n.nimia
caliditatem, quam faciunt cum con tfngantinteporccotrario.igiturfuntmaleindinaticu
rationi in aeftate fupple (Si^alio t^e fuppie refpccftu mor borii
cgtcrisparibusqui fiunt in teporibus confimili'* bus.Si uero poncretur
difparitas( ut pluries eftdf*rtum) 3ion elfct inconuentens morbii bene nacum
ficri effe cu rgdifficfiioris. Sifr&c. Nuncfacit quodeft dictum diccns q^
fimilitcr fupple dicenduro cft de n^orbis rcfpe * <ftu locorii feu regionum
, q uia quidam mel^us fe Imbec ad una regioncm 8Cc, fimilitcr refpecftu
diastarii , quia quidam morbi ad quafdam diaetas fe habcnt melius, con
fimiliter SC refpectu aecacum^quia quidamorbi mclius fe habenc refpeclu quar
undam aetatumjquo ad gcnera- tionem 8C curacionem 8Cc, jExpofitio iViarfili)
fuper fccundam parcem apho. Hippo .in pr gfenti parce 8C apho . prgfcnti 8c^4 •
fecii dum comunem diuifione habicudine quandaponic fca tumad
regioncs.horas<S:diecas.(S: uult Hip. coudufio ncm tftam.Q^uaedam aetates ad
quafda rcgioncs, horas 8C digtas eriam indinatg funt ad bcnc Sc male fe haben
dum.Probaturcondufio fic.qufdamaetatcs inquibuf dam regionibus , horis 8c dif
cis indinacf funt ad prffer uatione ucl cofer uatione,in quibufdaautem adlapfg»
ergo <5«:c .antecedens colhgitur ex comen . 8c confcquen «a eft nota cuius
confequensin littera cxplicat,iicH^. dicentc. qu^dam aetatesTupple tndinat^
funt adquai^ ftl P P O. J2^ ^m f egfonesjhoras 8c digtas, ut in fllts bene fe
habeoc, adquafdam uerofupplequaedam inclinatgfunt adma-» Jefe habedum.
Proparceprimaeft pxgmttteda apho. concordia,quf ^tum ad regioncs 8C horas
colltgitur lo cis alicgatts.^f um uero addif cas potelt coUigi tercf a pri mi.
Vciiitas uero «omprchcndttur per modum urilicaris apho.fecundo& tertio.
Item notandii q^cumaetaces quaedam appellentur tempcrataequ^dam dfftemperate,
Etas du deomDibuscontinet apho.veritatem. teperaca.a. aecas plicitcr bene fe
habet in regionetemperata hora cemperata , <S<:: quantum add iaetam
teperatam.diiteperata uero bcac fehabetadcontrariu.hocexapho habcc. Vicimo no-
tandumquoadampIiationcm,q>noniblum quedaaeca tesbenefehah>entregiones,horasd:c.
iramobenefeha bent adquaecunc^aliacorporu mucaciua. vndequ^da aecaces quibufdam
funt proporcionac^ moribus-,quil>uf dam eciamartibus,acddcntibus aig ^
fimiiibus. Expofitio Marfili) fupcr Co . GaF. Inordf nato quodam. Hic habccur
duplex comencii . primolegam comentum GaF.iecundo comencum Con ftan . Ga?. crgo
in comcn co procedtt fic. primo quando reprehendtcHip.demaloordineapho.fecundo
excqui^- ^dcommecandiiap^io.Secundaibi(Morbifgitur. ) Di citprimocj»
Hip.fuitmodicumdeuians a re^floordine apho.fedfuiiTccboniiHip.dixfirclic.oes
raorbi uclxta tes indinat^ func bene fe habcf uel m3le,feu melius uel peius eas
anni comparahdo cemporibus , regionibus 8C di^tis,quafi diccnsq> fi exduobus
apho. vaum feciriec, fcciirecmeiius.Nadumponic ffigritudinaaliead aiias, non exphcat
quid inteliigic per ly alias . Moi fai igicur 8Cc.
Nuncfequituradc6mcncandumA:c.apho.£cco tinetpars prgfe^sparccs duas. Pr icno
fadcvjjdi^^tum eft. Secundofacisfacicdut«o. Secundiibi(ficutfimpiic«£.)
Inprimaparceproceditfic. Primocomencaturccmipa ratione morborumadtemporaanni,
Secundocomen- tatur comparationcm aetatum ad tempora anni. Tertio coaaentatur
comparationem morborum ^aetatum ad regiones.Q_uarto comcntatur copararionem
morboi^ <S: aetacum addtxtas.Secundaibi(i£tatesaucem.)Ter ria ibi( Eade racione.
X^uarca ibi( Sic uero. ) Diat prt mo GaF. <]^ cx coparatione temporum morbi
gener^ in canpore fimiii 8C curati in tempore contrarto melkjt* rcsfuntujuod
cxplanauit GaF.dicdmcntatuseftapliQ. illum.34. fecundgparricul^ .£.
inmorbeminus 8Cc, Acaccsauccm. NuncGaF.comcntaturquomodafta .S^cs tes
fehalscantad tempora dicens,<^ aetaces i ntelliguntur ^^ cga fe habci-e ad
tempora,ficut 6::a>mpIexiQncs naturalcs. ficutco
naiiliqutbusaetariuedominatlrigfditas bene fefaabent pFones in aeftate,«5<:
illi quibus aetariue dominatur cahditas hc^ f^ ^Sc* ne fe iiabe t in hyeme.
quiaienesqui fupple frigidt func, fecundiiaetatem mciiusiehabent in
fftate^etiuuenea^ funt calidi fecundil aetat^n melius fe habent m hycme. .
Primonotandii<5^notanceraetatcsinteIiigeudg funt, ^^^3 ut naturf feu
coplexiones naturaies,qiuaaetates fuat /c busaiii cundii natur^aa ia hoc
coplexionibus nacuralibus aiS* "^'^'ec et miiandojutpotcitcoll^i
S.ccrapeu.fiuali.cap.aiiimi q^id- lantur eriam coplexionibus nacurailbus,quia
Sc aetatcs Ga F» indicatdeearumcoferuationibus ficut coplcxionesng;
Eurales.alTimilatur etiam nacurfs refpcccu temporum» quia aetates lapfg mdius
fe habent in temporibus cotra rgSjUtdenaturiseftdiAum. SecundonotaHdiiq>par3
maxime conrinct ucrftate aetace<X:coplexionenaturali fimilibus fecundum
denominarionem , ut coplexia cali <3a in aetate calida maximebene fe
hal>etin tepore oon- trario . Si ucro secasdiicordct denominarioni complcxio
iiis,utfiponaturftasfrfgida<5ii:coplexio naturaiiseaH da,tuQC pr^ potenriori
gtatc in denominarionc ^ fit ca plexio fumetur mdius ic haber c prindpalit
rarione dci» iioaunarion^ f tatis , ut fi cotpus ponatur ualde ^mm Digitized by
Google P A R T I. frigidam,p:>natirr ctizm naturalicer calidu , quatws tto
tantumdiccnducft tale corpusmchusfc haberem gfta' te.St uero cotingat
ccontra,quiacorpus Clt ualdc natu- ralitcr calidfumodicum autem fit gtatiuc f
rigidu, quia iitmodicum feniiccorpus, tunc meiiusfchabcre fumic fecundu
denominatione naturalis complcxionis. vndc hoc meli us fe habebit hyemc cp gftatc
Si uero naturali s coplcxio f qui potcnt concurrat ad contrarium gtatum,
dcnominatio melius fc hal>cndi confcquitur mixtas con trariasdenominadones
refpcdu temporisintertepora ^'brbi contrariamediantis. J£ademr5ne&c.
NucGaf.co' lapfi SC mentaturquomDdomorbiSiigtacesfehabentadregio- -fetates ncs
Ecprimopr^mtttithoc.fecundodeciarat.Sccunda bene fe
jbiCSicuero.^Deprimodicttq^idemjquoddtclucftdc habent ^tatibus refpecftu
teporum eft diccndu de morbis et gca i cotra tibus rcfpectu regionu,quia morbi
Sc gtates fupplc iap-- M^ regi fg bcne fe ijabcnt in contrarfjs regtonibus,
malc autem i onibus conlimiiibusjficutfupplecdparabantur complexiones :
naturalesadtempora. Nammorbi.<Si:c. Nuncdecla- ratdi<ftum fuumS:
diuidttur in treshgc pars/ecudam numerum trium propolitton um ad deciarattoncm
dicci facicntium.Secunda tbi ( Magtsct; fang . ) Tertia tbi( Ec tn
ali)S.)Propoiiaoprima eft hgc. morbic^tdinafcen- tes in regionibus calidis funt
minus moiefti . lila propo- iitio cotinct( ut eil dtCcu^probabile uetitate,quia
^ba hik eft , cum a minori caufaiiatmorbuscalidus i regio ne cahda ^ frigida
ipfum cite mtnorcni in elTcntia m ar bi paritate fuppofi ta ud non nimia
difparitate , ut fi i r e gionecaltdaappareat caliditas.aiebrilis.tant^q;
inten- iionis appareat in regionc frigida,probabiIic conllat fe-^ brcm frigid j
rcgionts fore peiorcm . Et fic patct quo oio domorbtfehabcant<itumad
gencratione refpeccur^ gionum.q^tum etiam ad curam notum eft, quia morbt
i:alidi nafccritcsin remporecalidocuranturbeneper te- pusfrigtdumutllbicontrarium.
Magisc^fang. Nuc ponit^pofitionem fecunda.d.q> gtascaiida fanior eft in
regionefrigida. Notandum primo g^ pcr gcatcm cali- -^^^^ .
damdebcmusinteliigcregtate habente caltditate mor ' ^^^ 3« daciorcm 3C acutiore
quaiis eft ftas iuuentutis primq apho.comen»! 4..quamuishat>cat
caltditate^quaie in- -^ , •> tenfiueficutinetateprscedenti.vtpatetibidem.
Secii ■^^i^ dofortedubitabitaliquis qualiter states & complexto . •
nesnaturalcs,quoadgcnerationemfeunafcentiafeha- betrefpeftu tempo:?:feur^ionum.
Etprobabilitrc- fpondendu eil, q> iiarum gencratio 3C pduwtio fi lapf^
funtmelior efi; in tcmporibus <$C rcgionibus contrar^s uia caufar um
prsfcruantium,ut mclius cft aliquem fie xi iuucne hycmc q^ gfi^atc aliorum
paritate fuppofica. ^ ~ j^tethocciipcrhyemepferuetur alapfu.ccottttamcT Jiuseft
alique fieri fenem gfiiatc qp hyemc,proptcr can- dcm caufam 8c aiiorum
deijitaparitatcfuppofita, idem dcregionibuscftdicendii. Etin aljgs(Sic» Nunc
can- gitpropofitione tertia.d. q^gcncralicomnia bonafunt accepta cx fuo
contrario, Notandu <j non eft intindo GaF. vclle<3^ uniucrfaliter oia
bona alicui corpori fint acccpta cx contrari o illius.nam bona cor pori
tempcrato non funt fumpta cx fuo contrario corpor is tcmpcrati in jtate
tcmpcrata Imo funt fumpta fecundii fimilitudine utdicctur infinc comcnci. fcd
uult Gaf. <;^gcneraliter omniabona.f.corpori lapib naturaiic aut|tatiue,
bona inqua ad bonificandum hoc corpus , quia ad pferuandu
autreduccndufuntacceptaex cftntrario.patetpropofi tio difcurrendo per ca hts
corpor ibus banificandis appli cantur. SicueroiX:c. NuncGaP.comcntaturquomQ
dogtatcs et morbi fe habcantad digtas. Et ponit duas^ pofitiones.quarumprimacft
hgc.Digtae calidg mdio' xes funt gtatibiis &:morbis frigtdis.Secunda
proppfitio cft hgc.di^cs ficc^ funt meliores morbis Sc ^tatibus hu^ midis.
Pretcrq^fietc, NiicfatisfacitduWo.Et.prim» III. I^ottit unam pfOpofitioHcm
Jiccundo alf am . Sccuda ibi <CLuguer6.) Dubiumfubacforma^ponitur.didiu
Dubini i ell,a .dc diftepcratis complcxionibus quomodo fe habc ant,fcdqmddctcmpcracisdtccnduefi:.
Adquodrcfpo dec GaF.q. licec hg lapf? coplcxiones 8C ^tatcs melius fc
habeancacceptis «S:approximatis contrari)s,c6pkxco- m tamen temperatg
tcmpustepcratii dcbct clle , ac rc^ giones 8C teperata digta.N a fola ceparata
coplcxio mc- It usfchabetfuumappItcandofimilC(S^c. Q_u£ ucro.
SccundoGaP.ponttpropofitioncmfecundadiccnslic. iEtates i ^gtatesinhocq»funt
fecundu natura gaudcnt fimili- ihocc^ ; bus , in eo uero q> funt extra natur
a contrarijs, dii autc func fe- i dicimusgtates eiteextranacura,
htcfermointeliigedus cundfi 1 eic de gtattbus ggrotatiuis .qu$ propofitto
poteft fic iti^ natura i telligi ,q» ^tatcs iapfgpro quanto funt fecundu
natura, gaude t I quia funt conformes fanis operationtbus.funt etia faclfj
liFibus iecundu decurfum naturaie egenc faite cfFcdtuc fi.mi,- extra i
libus.pro qpto tamen funt extra natura , quialapfg ade uero uc bjto
tcmperamento naturg tnclinatf ecia ad iapfum ui- lapffco tertore ege t
djetts.dtcftis denomin^cis concrarijs, uc $tas trar i^s. i caiida ,p^to debica
operatiombus eget di Jta ciFectt uc caltda, pro <$co camcn iapfa k cemperaca
3c inditiaca ia- bi ulccrius.uc eges aitqualiprgreruationeegetdigtadcr
nomtnatafrigida,qug tamen dtdcur effcAiuc calida, q f tates lapfg appcilantur
ggrotaciug, quiaincltjiacg ^ gro tare refpeftu gcacis ceperacg,qa tndtnac?
fenfibilt ter Ig dircfpcdu iiltusquamuis nonabfoiucc fint ^grocactus.
Aphorifmus. 4* In horis qiiando eadem die, aliqando qufde afi:as,aIiquado uero
frigus,autumnales ^grita dines expecfiare oportec. Pertemporaquoticse.idcmd(e,mofftus,m3dofrc-
Xhc 1 gus exttlitjmorbos aucumnales expeclari oporcec. In ceporibus qn cadem
dic, modo calor , modo frigu$ j^^^^ . fic,auccumnalesmorbosexpeccareoporcet. .
. Expoficio Marfiii)fuper apho. intcntio Hip.in apho.prgfenti eft exquadam
particu larimutationc tempo^nosdocere pronofticari fuppic autumjialium morborii
cuencum.Ec uult condufione ifta.f.quandoinaliquaparce diet eft caltdicas
uchemes^ in aicera ucro parceiUiusdtei eft frigusimenfum jConiti tucg dtco dtci
tn aiiquo cemporu,oporcecmDrbos dtuer- fos<S:ingqualesexpeccare. Condufio
argutcur iic. iilo tcmpore cxpccrandi func morbi <S;:c . quado diuerfg nia.
tcri^ diucrforum morborumgencrant. fedqaado^c. tunc diuer f| maccri^
gcneracur.ergo. maior propoiici<) facis eft noca cutlibec colligicur mtnor
in finc comenci. huius racionis folum cxplicac in cexcu condufionem dj ccns,q»
quando in temporibus anni dic eadem aiiquan? do ccrce eft gftus.i.incenfa
calidicas, aliquad^ fuppie fic frigusincenfum , oportet cxpeAare morbos
aucunales. Pro apho.primo cithuiusconcordianotanda^qu^.coj l^afis ! ligicur.l
y.Concinentis.cap.de aere, colligitur eci^ii. x ^mce . fencencia.fecunda
primt.cap.3 .doc,2 .de nacuris c5po? rii<^eorii mucacionibus. dC cap.6. de
hisqug proueni unc exqualicacibus aeris. coiiigicur edam quinco cheo.
Haly.4.cap.adfincmfacis. Secundocftriotandaiicili j.£a!^. \
tas.eft,n.prffcnsapho.vciItsadaAumpronoit;icum,i||: Xepo- | paccc cx diccis.
q^cum ecia ad accum pr§fcruactuii, quia ranc^ 1 taliappareccmucationefdmusmeltusregcrc&:
pr^fer mucaci 1 uare corpora . : Tcrcio ampliandus eft ap.ho.non.n . for onis p
■. iumapparcntctali mutationeaerts, oportetdtctosexpc nofti— : ctare
morbos,immoetiam digtamutata, confimtlic a^ cuspfer ] tcm eciam
aliarcnonnacurali qug fit caufamulciplica- ^2itiix^^\
tionisdiiierfarummatcricrii. Q_uarto notandri.H^ ^(.^^o lictcra.in
temporibus.potcft inteiligi duplictc. Prim<>i tc»3poribu§,quia iuQm^ibus
tcniporibusanni>aut Mr um Digitized by Google A P H O R. ttmfnmukfs. Sccundo/nccniporfbiis,<3|ufam
alxqiio'- . tcmporuni . quocunquccxponacur pars contmct ucri ' «accm , Pnma
camen mutacto forttor cftadmorbosgc- n^randos. Q_uintonotandum . hi-sc httcra .
quando cadeai die<&^c .potcit cxpom primo ad mentcni Gaf. ut
imaginem^rcaioremciTcquantumad tres horasdtci, iFrigus uei-^quancumad
aliastres.<S:hocitcrum poiTu-' iuusimaginariduobusmodis, Primouciitquaii
qux" dam circuiatio > quia tribus horis fit sellus Sc tri bus iit ^ .
frigusjd^iicultcrius.uclq^iit frigus tribus hons 8C a<us tribus , quae m utatio
tamcn non iit fccundum na turam . Sccundo principaliter poitum us cxponerc, qua
do cadcm dic non folum q^tum ad trcs iioras , fed quan- tumaduna uel
duas.quomocun<5 cxponatur pars con tinetucricatcm. Sextonotandumctiamad
ampliatio- iicmapho.q>non folum oportct cxpcctarc morlK>s autu
nales,fedctfancutras coniimilesdifpoiitioncs.quodpo «
tcit^baripcrucrificationemquf tagiturin comcuto. ^or— • Scptimo notadum . Pcr
morbos autumnalesintclligic ^"^ ^" morbos in?quales inordinatos *S::diucrfos
, ilcutau' i"^"^ cumnusci^etiam tempusdiucrfum,quimorbi appclla
Jise^in £iij.jj3coniii^cntcs,qnianonordinatis fuis motibus 8C conii'- -- - .. -
^. - ... H I p p a 33 iicns. afilicflionibusjdequibus loquitur
GaP.^.rcgiminisacu - ^^ y torum.commen.45^. OAauonotandum.Himorbiap ^^^'
pcliantur morbi matcrialcsiiuc iint complexionalcs ii - uc iint compoiiti, ut
apoftcmata.- Vltimo notandum. Himorbimaximcfuntexpc6tandiin corporibus inor-
dinans 3C praeparatis ad morbos.Nam maxima particu CsV bgenerationtsaegritudmutncitpairuricorporispraepa-
^, j fatio. primo de differcnt^sfebrium.cap .4. defcbrc pc ^ ^ ilfientiali .
Poit ulti m um notadum cx TJiadeo q> Hip. ^^ - ponit iignum 3c
iignatum.iignum cit in eodem dic ak - ^?V^ quando iicri frigus aliquando aeilum
. fed fignatum eil / ^^'"^a^ritudoautumnalis, tum ■'^ Expofitio Marfil^
fupcr Comen.Galenf . Cum rationc (Sic. Gaf. praehabitum aphor. c<Mn-
mcntando dici c iic , q> tcmporaanni nonf unccaufa mor borum , fed
mucationes complexionis tcmporum . Pro partc notandum , q^ haec littcra. Cum
rationc dCc. .Poteflcxponimultipliciter* Primo q> tempora anni
inquanturatempora( uteilpraehabitum)non funt^Cc. cutus cau£a& ucrificacio
habita cil m cxpoiitfonc aphor.primi iedtcmporaanni, ideft mutationes com-
plexionisaecismutati temporalicer ,aucquiappcllatur tempusfuntcaufa morbi.
Sccundo poteitcxponi pars iic ,.q> tcmpora anni fupplc temporaiitcr
difcurrcntia nonfunt caufa morbf fecundum expojicioncm datam fuper commento
primo, quinetia linc caufa fanitatum autearum conferuationum , fed mntitiones
fuaecom- plexionis ,ideit:mucacionescemporum afuis naturali- bus coplexionibus
func caufae morbi. Cu igitur 6Cc. Nunc GaF.facit quod dictumcit diccns,<^
cuiuslibct er go tempotis anni complexionibusin quafcunc^ iibiop- TeDUS
P"^JSca&mucatis quacunq^ hora fiat hgc mucacio necclfc mutatu
^^^5*^"°^ morbos gcncrarf . Primo notandii mcrito di- € <'i<fni
ctumcirecomplcxionibus namcgtcrciparibustempus tiuum ^ prop"^ natura
fccundum plurcs mutatum qualitaccs morbo ">^^*^^ eftmorborum
gtgniciuum^^ermutationcs^r- rum go.complcxionum intclligitmucationes utriufc|{
com- Muta- pJ^Kcionalis quaiitatis tcmporis. Sccundo notandum . tio com
^"^*'* notanccr ciTc dicftum quacunq; hora, ad dcnotan pfonii
^"^'»<J*^"^i^3^P^r"'ii^^o^cmp^"'^ fecundum tota ^ * anni
temporapjcrfeucret , fi uc cciam aliqua partc tcm- portspcrmancat>dcfc cil
gcneratiuamorbi, hoc.fuppo fito priaiitus q? ra utatio fic uehcmens Sc intenfa
6c fubi ta uc coiligi poicft ex fenccntia commenti . Tcrtio no-^. tandum cp faclca
tali m ucationc,quia uehemens cil ct po tiifimumin difpofito corporc,ideo
tunc<SiilIotcmporc aani gcaerantur morbi autetiam illi tunc, quiaintcm pprc
uaidc propinquo ilii mucauonf • Aphoriioius* . ^. ,. Auftnni flatus grauant
auditum , caliginQfi, - caput grauantcs,pigri,diflbiuenLt6s: quando i&i
pracualent , taiia in morbis patiuntur x^ocan^
tes.Siueroboreasfuerii,tuf]fe,feringes,uentrcs; ' ' durijdyfluriae
horrores:dolores,6(: pedor uni,ct laterum.Quando ifti preualucrintjtaliain mor^
bis expedareoportet. Aufi:rihebctantauditumcaligioemobducunt,cc«'- • Thc» pora
difFundunt,pigrioraquc faciun£,caput aggrauant. V bi iempelt:asita praeual
uerit , atFcclusciu fmodi exi" - * itunt.At ii tcmpusaquilonium cit,
tuiTcs, fauces, a]ui durc difFicuitates urine,dolorcs horriiici coitaru <S:pc
Ctorum acddunc. Vi^itatcmpcilas cxupcrarit 3 aiFc- ctus ciu&iodi cxpcccaco.
Auiiriauditum hcbctantcs,caIiginofi,caputgraua- t^eo# - tcs,pigri
,dii55lucnt€S.Q_uandohuiufccmoditemj>c- - . -
ilasprxualuerittaliainmorbispaciuntur.At iiaquilo . niafuerit,tuifeSjFauccs>aluidur^,diiffcultates
urinx, . horrores,coilarumdolorcs,d:pcctoris. Q^uando haec tepcitasprxu^ucrit
talia in morbis cxpcctare oportct, . Expoiitio Marfil^ fupcr apho.
InprgcedentibusHippo.compararioncsquafdamcx prciTit morbum Sc f tacum ad tempora
8Cc. ictigit ctia cli«ctum cuiufdam ipecialis mutaiionis tcmporum.nfic quoidam
tangit cifeccus cx duobus ucntfs prindpali- ter confequentes . Et
comincc iliro aphor . duas partes. P rimo cangit effectus uenti cakdi &: hu
. Sccundo
f rigt- di 8C iic. Sccunda ibi ( Si ucro borcalis. ) Pi ima pars co ti^iet
partes duas . Primo ^ppo .f adtquod diccum cfc. Sccundo unam conditiQiic|ii
tangit ad }x>c q> cx ^ral* uenco hi confequancur «ffgctus .
S€cundaii>i{Q_uan- doiitf.) lapartcprima uult Hif^. tii^m conda- iionem .
Vcnti zxi&rini l^duntauditum , caligincm in- ducunt oculorum ,grauant
cafHta,(Mgrcfadunt cor- pora , dcbilitant uirtute coiporfs . Propofido argui-
tur iic . tlii ucnti has producunt <^rationcs,qui fua caliditate &:
humiditate diifoluunt humiditai^ &: rc foluunt feu debilf tanc uirtucem ,
qui ctiam funt mul torum gcncraaui uaporum . icd uend aullrini func buf ufmodi
.crgo . maior 6C minor patcbunt ucriiican do parcem cuius rarionis fola
concluiio cxplicatur ia parcc , iic Hippo.diccnte iiatus , idcft ucnti auilrint
grauant 3 idcii; If dunt auditum , ita uc iiac grauicer. caligincm inducunt
oculoruniiideo caliginoii dicrica ptta grauant , pigra faciunc corpora . idco
appciiati pi gri diifolucntcs uirt^tcm ucl huraorcs ut cxponam. j^.j/^^^ Primo
notanda e£t aphor. concoKka quj coUisiitiir. rjaf^ * 17. Concmcntis. capitulo
dc aere.^quinto chco.ca pitulo dc mutarionibus aeris propter uenros . 8c fe-
cunda primi . doarina fccunda . cafMCulo . 1 2 . <&:. 1 3 . Ve to^ dc
ucnco iJepccntrionali 3C mcridionali. CSccundono- rinofci tanda cit
utilitas.Eit cnim pr^fcns aphor. utilisqua ^ cano tum ad actum pronoiticum ac
cuam curaduum . ta- U cn;m fpirantc ucnto futuros fdm usaifectusprono- iir^ciri
. Valct cdam quantum ad aaum curatiuum. iiam primo cx tali flatu ucntorum morijos
cognofa- - mus 3c per confcqucnsproportionatamcdicamina.co gnita etiam ucnti
complexionc pro cura 3c pr^fcrua tionc iicnda funt applicanda contrarta . Cufus
apho. ctiam ncccifitas colli^itur cx commentt principio, cum cnim mcdicum
c^rtcat difccrncrc an morbi cx. caufa caufcntur intrinfcca ud cxtrinfcca , idco
fup- picjncdicyun.qualitatcm cauf^ csicnoxis Sc eius <ef- Iaco.s,Apho. £
Digitized by Google P A R r V 5reAusoport€tcognofcere.idcoHipp3. prgrcntcm pto^
tulitapho» TerfionotandumadaiTipliactoncm aphor. q»illudqaodpomtur
deuencoauftrino intclligendum cil4e acre confimiliter calido Sc hu.ac etiam
alfjs con- itmilircr complcxionacis. uenti tamen auftrmi eil plus
hoscffeccusc&ccrcpropter flatum aut motum '8c Hc Cap. I fortem imprclTioncm
. Q^uarto notandum , ut cx pri mo 6C fecundo coliigitur mcthcororum .
Aterradupli cem cleuari fubftantiam 8caq\ia. uaporem fcilicet cx haiatione fcu
f ufnum,quauis aliquando fumatur exha latio,utad iftacomunis quafi exaho
latio.Sumjtur ett am aliquando uapor pro quojibct ex alio fubhraa to . Su
nicndo tame proprie uapor cft cafs <Sj: humidus exiftes potentiaaqua.
Bxhalatio ucro uel f umuseft calida: 8C Exhala
iicc|c6plexionispotetiaignis,utpatetpnmo metheo. tio gd.
^dpropontummatcriauentic3lid3eft(S^iicca,utfccii Vapor docolligiturmetheo.
C^uinto notandum q> ucn ti ta- dupFr nien non apparent calidi ut colligitur
Cecundo mechco- Venti rorum,propter cos comouere aerem uaporcirigido plc mate-'
num . ficfimiliteraer expiratus prope eft calidus. lon- ria, geautemfrigidus.longc.n.comouetaercm
frigidoua Cap,l poreplenum.Veldicendumctiamde uento,<j>quiafpf rando feu
flando aerem corpori rcmotu confuetum ae-
remfibiapparadofrigidiorem(fecunduplurimu>deo ipfum contingit apparere
frigidum.t^uis ctiampofe fic &;defacto contingacipfum aerem ualdccalidum
como uerCjUt corporapercipiant uehemente caliditatem, cja tamcn pluriesaer
drcunftans corpori calidior cft altero acrcjio pluries cx uento apparet corpus
infrigidari . plu rtes ctiam apparct ex flabellatione inf rigidari corpus. ^ Veto^
Exfftoinferoadpropofitaq»uenti uarijs denominanc «arig 4
qualitatibuspropterlocaperquaetranfeunt 8C quibus litates. obuiant.in promptu
eftcaufacum fuisflat(bustalcs,et Vecus j^j^ comoucantuaporesacetiam
aercmtaliter cfFectii peftile utquida uenti etiam peftilentesappelletur. Ex
ifto ad tialis. propoficii fecundo infertur q> ucnti auftrini uocantur veti
au ^i, jj ^ humidi.abauftro n. flantes per loca etiam caii ftrini ef ^^ ^
uaporofa fpirantcs calefacere habe t corpora Scha fcdus. pxecc^re.&idcononeflctinconueniens
uentura auftri numpcrlocafpirarefrigida,etindefrigidrieife. Sexto notandum
notater efTe dictum auftrini in plurali, eo cj> pon unaauftrini fuf flatio
uenti eft fufficicns ad hos cfR
ciendosefFectus,imopluresflatusrequirutur(fecundii Cap.J
piurimii)id«odictumeftauftrini. Septimo notandum Tex. ^j fumitur prioia tertg
.<5^ fecundo techni.^S: ter tio de ac ^ Ij cidenti 8C morl?o.Operatio
Igditur cripliciter, aut quia cap.4«
aufertur,autquiacorrumpitur,autquianiinuitur.Ad OP^f ^ propofitu . flatus auftrini
grauat auxJitum, quia aliqua tione I^ j^ cxtoto aufcruntauditione.Primo ex
immoderantia di tripli coplexionisproptercaliditate auftrini echumiditatcm.
citer . omnis.n.imoderata difcrafia deftruit actum proprig uir Difcra tutis,ut
coUigitur fecunda apho . comen. 2 O . calido etia liaimo njuItos<&:
humidosinfpirandouaporesconfequiturab^ dcrata latioauditionis, cuiusauftrini
remitTapotentiafaltem Igdit ac fcquiturremjirioautdiminutioiauditu,autfuppleuir
tumuir tuteaudienascxiftentcpotcntiori faltem^uditus dinii- tutis
nutfoconfcquitur.aufter.n.incorporeirapotentiorifa Auftri ^jgj ablationcm
auditus, ubi in pote tiori folum f acict di . cfiectuf mjjiutione confequitur
etiam corruptio ^uditus , ita ut, P*^* tinnitus aj^arcat dC fonitus nuUo
fonantc exteriori,fcd folumagitatis<S;comotisuaponbusintrinfecus.auilcr ergo
ficmulciplicando uaporesaut etiam humiditates i trinfecasfuicaliditate
diiToIucns ucnpfitates gencrat tinnitunifedentcsd:fonitu. Odauonotanduc^^au-
fterctiamhabetgrauarcguftum odoratii 8c tadum. Primo a
caufageneraliqiiiainftrumento^fcu organo rumin moderandocoplcxiones,aut etiam
nimia humi ditate uaporofa,authumorah*diiibluta uirtutesillas he
|3Ctandofcnfibil€S,autpcnitusaufcrendo uel corrumpe l3o , quia tamen circa
auditum manifefta cfiidtlaEiiQne .
proptcraercmprsingrcdxadauditum>autpropt€iaudf Ilh tum Isedimaxfmc^ac
fpeciali Isfionc per acris fcuiiap^j res comotionem intrinfeca,ideo de auditu
fpcciale hcit mcntione . Nononotandii q> quia aufter habet Igdere Graua i
maxtmc per corpulcntias uaporii ct humidicatum di ilo ^«o " a - lucar um
8c non folis qualitatibus ideo cft diduauftros phac . grauare cum grauaao
fccundu locutionem coniuncm tribuatur rcigrauantf &:pondcranti. Dccimo
notan- dumq^hxclittera.caliginofi.poteft cxponi dupliciter. Vnomodo
caliginofi,quia plcni caligincfeu uaporibii^ obfcuranttbusaerem propter
affignatam caufam. Sccu do appellantur caIigiuofi,quia caliginis feu
obfcuritatis oculorum eficifcuf replendo caput ac ctiam oculos uapo
ribusautetiamdiiToluendo humiditat€s,qu«£ flucntcs adoculumipfumobtenebrant. !
I .notandu.Ipfigra- uant capitajquiafadunt capita ciTe grauia 8C pondero- fa
replcndo ipfa uaporibusgrauantibus,quorum pcrci- pitur grauitas f n depreiTione
^i^ eleuatione ipforiim , uc plurics notat expcrientia. AppcUantur
ctiamgrauantcs capita,quiagrauitatcra vl^lsfioncm capiribusinfereuj' tes
debilitando uirtutcs fen fi ciuas interiorcs, ut aliqua do auferantur minuantur
autcorrumpantur. l Z .no tandum.Hi uetifaciunt corporapigra,quiapriino ual de
incpta ad raotura proptcr maxiraam ponderationem corporura,^ propter
debilitatera raotiug uirtutis qux confequituradhumiditatem uenti humecftantis
neruii motiuura qui uigoratur ficcitaccinfuamocione,utcol hgiturfexto dc
accidcnti (S^morbo.quia etiam hfc uen- tus dilTDluitfua caliditatc humiditates
neruos motiuos rcmollientes,quia etiara fua caliditate fubftantf am re- q^^ ,
foIuitfpumofam,laxatctiam.^rarefacicfubftantiam '•^ neruimotiui.
ij.notandum.HiuentifuntdiiToluti.f. ut habitum eft h umiditates corporis
faciendo eas fl u ui- <3as5iJliquidasexquarum fluxu praedicfta nocumcnta
fcquuntur. uel funthi uen ti diifoluentes fubftantiam fcilicet humidam in
uaporcm .ideo Scc. ucl hi ueti func diiToiucntes,
ideftdebilitantesuirtutemrefoluendo 8C abijciendo fpiritus. 1 4 .notandum . Non
folunt uenci ^^ jce , , auitrinihscceSiciunc nocumcnta,iramo 8C quxdam alia.de
qufbus habetur fecundaprimi docfc.fecunda. ca piculo
alle.fuperius.laxanccnimforcicudinem. Icem de bilicant uircutem laxando et
remolliendo corpus ac etia refolucndofpiritum.Iteraaperiuntporos fua calidua-
te 5 ad eos tamen multam ad intra trahcndo materiam. Item faciunt debilitatemin
fenfibus. hoceft cacftum fn nocaco.Icem cprrumpuncexituras,quia propter calidi-
tatcra 8C hu.multiplicantur putrefeAiones 8C plures huraiditates. Itemfaciunt
pruritum in poda^ra ct cxitu. ra,aliquasfubcilcsadcutcm trahendomaterias,qu|fua
caliditate pruriunt. Item fadunt epilepfiam 8C foqanii fcilicet firaulreplendo
caput muicis humiditatibus 8C uaporibusmultasctiam hquando humidicatcs.Iteoj fa
ciunt febrcsputrefacftionis humcifcando per eor um hu midit4tes>S:
fuacaHdftatecxtrancando&: faciendo cas cbullirc.Item non exafperantguttur
fupple uera afpert tatc,quai.eit: inasqualiiasfacta fecunduni corpus durij,
uttechni fecundb fumitur de fignis cann?. puimonis, ^c, i ^ \
fad^potiitimum^tali ficco , ut cxiccando cxafperet,; quam wis diiToI uendo
huniiditatcs polfint cfTe caufara^. f editusautaliquahs afperitatisfeu
inequalitatis cannae; Vitimonotanduni<5^ flatus ^uftri ni non iblum facfut „
f ftkqug funt q uaedasn accidentia morbor um feu quasda
acftioneslgfg,fedetianafaciuntmorbosadqug ifta con^ ifcquuntur. C^uf a
tamcnifta accidentiafunt ftiis notio* ramorbis,ideo cxplicauit ea in prf fcnti
tanquam etiam magiscontingenaaqpaliaaccidetia. Nunc&citquod dicftum
eft:Hippo.Et uultcondufionc.*ni{iam<;^infi'r- miexmorbispatiunturifta
accidentia propter ucntos auftrinos quando ifla ucn ti funt ualde pote tes f
upra cor pora.Propofitioarguitur fic. quodJibctpaiTum patitur cficdum ab
agente,quando al^s paribus agens eft iial^ ^c potcns fupra paifumad lumccficdum
cffidendufw. ig«wr Digitized by Google A P H O R. CaS .2 igituf ptopoficio
uera,nota eft confcqucfttia.colhgicur antecedens fecundo deaccidenti.cuius c6
fequentigcofe ques in liccera iic cxplicat,qn uenci iiti ualde ualc c fup ple
corporapaciunrur calia fupple accidintia ex morbis uel talia contingentia in
morbjs. Notandum q> notan-r tcr divflum cft prarualent.i.ualdc ualenc , quia
fi uenci ^uftrini non ualencpropter flacum niodici temporis uel jion uaide incenfum
, tunc corpora indifpofita potTunt permanerc fanaaut liuntneutraet non
^gr3,utfatis eft notum . In hac fecynda parteprincipali effeccus tangic -
iicnti borcalss.Etcontinet hxcpars partes duas. Primo fadt quod elt
dfcftum.Sccundocofimiiiter condidione ponit atcendendaad hoc
ucriticandii.Seciida ibi ( Q.ua doiftiprseualucrunt.) Inprimaparteuult
Hip.iftam conciuilone . Venti borcales funt effecliui tuHis Ixfio^ nesfaringum
feufaucum uentrium durorum dyfTuria horrorum dolorum iaterum 8c pectorii. Propofitio
ar- guitur fic.iili uentifunt efFc^fciui iftorum cfFectuum q
qualitatibusinformantur horum effectuum cfFcctiuxs, fed uenti boreaies
talibusinformantur qualitatibus.er< go&c.maiorpropofitiopro tanto
cfteuidens,quiaiIIo rumcfFe<ftuum cfeliotribuitur agenti quae fuisqualt
tatibus tr jbuitur ut inftr umencis. P atet propofitiomi- nor ueriHcando
partem>cuius cofequentig fola conclu" iio explicatur in littera ficHip.
uicente5Cj.fi uentif uc- rinp boreaics iniirmi pacicncur tulFes,paciencur
farigcs ,f .nocumenta faringumjinduracionesuentrium, pacie
turdyirurias^horroresjdolorcslacerum <& pccftorum. „^
Proparceprimitusfupponendixuentumijorealemfe^ y ^ ^"J cundum plurimum dici
frigidum 8c ficcum , iicec con* ©otf aj:. t jngere polTit ipfum fore calidum 3c
Immidii ratione io corumperquactranfit. Secundo etiam fupponendum ipfum dc fe
cfFectiuii ciFe <5<: infrigidationfi «S;: cxiccatio num^quamuis tamcn
ctiam de per accidens calidicatem (Sihumectatione uaieatcflFicerenaturalem.
Applicatus cnim robufto corpori calefadt unicndo 8c reHcctcndo
caIorem>uccolIig(poceftexfenccntia.i ^ . apho.primo apho.
<S;:totiusc6menti.iortificandoetiam corporum robullorum digeftiuam ampliores
naturales cofequun jur humeccaciones, licutcciamhyemc raaior fequicur
carnificatio in hiscorporibus incorporibus ergo debiU bus ac etiam excarnacis
capica cciam habencibus cacar- rhofadicta in licteraconfcquuntur nocumenta.
Tcrtio notandum nocacer diccum eifecuiTes.Q_uiaprimo cuf- fesconfequuncur
iiccae propcer frigidicacem boreg ac cciam ficcicatcm Isedentem peccus 8C
pulmonem undc irricacur pulmo ad expcllendum nociua. Caufacur etia
tulTishumidamaximcpraecedente meridionali uenco^ jiam ex ue to meridionali
repleto capite borea fubfeque tefequicurexpreiTtahumiditatum acerebro ad partes
pcccoris(&:pulmonis.fit.n cxprefFio queadmodum fi fpongia aqua plena
comprimatur,ficut etiam li uer fic- cum 3C borcale hyemem tranquilia cofequatur
6;: au- ftrinam,utpacetpraefentipart(cula.c6mento.I3.idcQ Kafisi «X ^^J^«^
uoiebat Ralls.j . Alnia cap .de acrc 8C ucncis. Pharfx tranchos corizasd:
ca^arrhos caufari. Q_uartonotan amd6C
dum.Reperiunturiftanominafaringesfeufauces,qu3c faux fumendo uocabulum
proprijiTime non aliud flgnificanc ^ qusedam loca ampia glandofa exiftcn tia
circa guttur fubmaxiilis,qu2e fecundum mcdicum deputata funtad
ccrebrifupcrftuitatcsrecipiendas.undeeciafuncloca fa
tisfpongiofa,quisfccundaIfydorumdtcant;urfaucesa JHdor, fcindcndis
uocibus.aucfauces,quiaipfismediatibusfa * mur uoces. Per fauccs taracn in
propofito intciligere dc Jjcmnsquaecunqj cmunccoria ccrcbri ucrfusgutcur ext
ftcntia^adquf pptcr copreiTione <Si: cxprciTione abo-
ycafactamfupcrftuitatcsccrcbridcfluunt. Caufant cr -go faringcs.i .njorbi
faringum fcu aliorii emunctorioj^t ccrcbri . Q_uinto notanduj Caufantur uentrcs
duri.u egcftionesduraeuciftccxauteciam durt iu cxpdlciidQ £5<:fs>qui^
difficuUcr cxpcllcatcs, primo qwai>pm .bo H I P P O, 34 rcam cxiccantur
mcmbra corporis unitur ttiz calidunjj naturale , ideo mcmbra fortitcr exiccant
<S(: attrahunt humiditatcsab egefttonibus.item (S;:feciidoborcsqua litace
adfctespertingente lic fecumexiccatio. lifm SC meliusfrigidicate Sc fi cct
tatch)ore| uirtus retcntiuafor tificatur,<&:debilitatur expulfiua ,
undefcccsampliorf. ceporecomorances ficciores efficiuntur. Contingercta. men
poteftpropter l^oream tiuxus ucntris,dum fua uai deintenfa frigiditate degctat
retcntiua imo 8C actractj> uam mcmbrorum acetiamprimamftomachidigeftio nem.
oextonotandu. H?c nominareperiuntur apud medicos ftranguna&:
dyiTuria,qu|nomina mukiplici terfumuntur.Sumitur.n.ftranguriaaiiquandoproff-
pifTimo &:mtnimQ.mictucontingcntc propccr dcbilita
temcontenciufuirtuiisundeurinamdccinerenon po-. teft.Caufatur Sc fecundoproptcr
acuicate urinf , hoc ^ col}cctumeft.5.apho.c6men ^^.adpnncipium SC cft,
comcntum iiiius apho.In anophlcgmone paticnd 8Cc, Ec fumicur aliquando
ftranguria pro irapoccntia uefi-r cg adcxpcllcndum urinam,fiueconcingatpropter
oppt lacionemforaminis fiuc propccr defeccu uircutis expui- fiu^
uefic|.Hoccolligicurfexto,deaccidenti<S:morbo. fecundocapitulo. PocefteciadyfTuriafumihts
daobus modis.vndefexco de accidcnci fumic dyiTuriam Ga?.^ tali miccufrequencidi
modico hisdc caufiscotingencc, quiapropccr debilitacem conteruiug autacuitatcm
uri ng.Comuniter ergo hosfumcndo terminosin figninca tione conueniunc.Secundum
tamen ftrictiorem fignifi cationcm dyiTuriafrequentem «S^paucumniictum im-:
portatftranguriaucroxmpotcntiamingendi.Adpropo
fitumdyiTuriafumiturhiccomuniccr, ut ctiamftran- guriacoprchendacur.borea
n.ucexangue mWPC g- cucience ueficam.aliquando hote^ ficcicace uefic^ uigo
racur conccnriua «^dcbilicacur expulfiua , unde fitini^ potencia
miccus,aiiquandonimio frigorc debihatur ca tcntiua,unde frequens mictussS!:
paruuscofequitur m3 xime uteft caccum corpDrib uscxiiibus Sc difpofiris ad
ifta. Seprimo nocandii .Hic per horrorcs incciiigic quaf cuncj^ excrcmorii
infrigidationcs.Primo pcr fe conrin- gencesfrigorelxjrc^d: ficdcacfcoftipancc.
Seciidocau fantur horrores feu infrigidacioncs pcr acddens conan- genres . Nam
propter c6 iti patione borcg aliquand> reri nentur uaporesfiuefumi
ueihumorcsmaliiiciacuri g retenri 3c fupcr fcnfibiiiamcmbradifperfi, 8c reuocan
do naturale calorem infrigidatione caufantct rigore in corporibus
fupplediipoficis ut cft diccum. Ocauo no- tundum.Exboreacaufantur
dolorcslaterum, quia hy pocundriorumfeucofiarum. Primoquide propter ma lam
c6pIexione frigidaquf cft caufa doloris. Sccundo etiam caufantur doior^
coftarum proptcr ficdtate co^ ftipantem 8C reddentem coitasincptas
dilatarionij.vndc dum dilatatur pectus doicnt coftg ■> quia fuj^lc mafculi
8C partesncrueg cxiftetes drca cofcas. Itcm proptcr cau fas fimtiescaufantur
criam dolorcspectoru, Nonono- tandum. Venri Ixjrcalcsnon folum hgc effiiciunt
nocu- menta,i:mo<S: alia. non foium etiam Isduntmembra ia quibuaapparent
iftanpcumenta,imo<Si: aIia.Q_uia ca- men horum mcmbrorum nocumcntapr^hahjita
( fecun dum plurimum confequuntur)idco ca Hip.aphoriftic<j modoproccdens
exprciTicinlittcradc confimili dictH- r us materia apho. 1 8 . Vltimo notandum.
Q_uamuis duo alfj ucnriapudauctorcscomunitcrnominentur,ut orientalis 8C
occidcntalis, ut patct fccundaprimi .doc.fc cunda.quia tamcn iih funtquafi
tepcrari rcfpectu ifto- rum,€osutmorl3oru non ualdcefftcriuosobricuitHip»
Nuncfadcquoddiccum cft.Et uultconclufionem ifta. Q^uando hi ucnripoiTunc ualdcfupra
corpora,oportec cxpcctarc talia acddcntia in morbcs mcdicii fdlicet ud
infirmos.Propofirio arguit fic.quand>cun^ agcns clt debitc po tcns fupra
pafTum ad producendii cflrecta al^ paribuscft expcct^dus cfft:aus.crgoan§ fari§
noc« c5t laco.s.Apho, 3 4 Scragu ria qd> <S:daFu Gaf. Horror qd,quo
caccur. Cap. Digitized by Google P A R T It tfata confcc(ucflda>c«|tis
copf?^ucnsHip.pomt fu Umi^ dtccnsq>quan4o ifti yetiborcalespraeualuermf.i.
ualde ttalucrintfupplefiip?rcorpora,opor^ct expeccare ta|ia
fcilicctnocua|m?adi4amn|orl5ts4.cxmorbis, JNo^a notanrcr cif? ^<^uni oportct
cxpc^arcpnipo, co q? cu frigi(3ipsl5or?f POQ ittitafortis in agedo ficut
cahditas ai|ftr»,i4co noii ita Cito f«a cfftcit nocumenta, ca tamcQ
^xp^t&^oportctinproceffu. Vcldicendum c^ f uit ta-
|teloguendimodus,ficutdidmusquan^ apparet talc ^gQum oportct fic
cxpcw^ar^.i.ita confequi, * ' Expofitio Marfilq fuper Conjcn.Galenf. Idqufdena.
Galcnicomcntum duascontinetparte§ principales. Jn prima ponitur necelfitas
apl^o.ln fecun- <J^apho.pQniturc6mentatio.Sccu.d4ibi. Dicit primo
Hip.|iarrareinSrmitates futurasfuppicftatibushis ue |is,cum dicat auftrinos
flatus grauare auditum , SC ne- ceffc fuit Hip.tangere hoc addifcernendum ea
qu3c n^- fcuntur cxnaturis morbor um ab his quae a caufis exte-^ rioribusproducuntur
ut iudicarepoititdiucriimode f? cundumq^cftiuftum. Caufamuero. NuncQaf.con
fequitur comenpando.Et continct hfcpars duas partes. Primo comcntatur primam
partem aphor. Secundo fe cunda.Sccundaibi(Contra uero.) Deprimadicit fic, cf
non cftgraue ^iderccxqua caufa uentiauftrini gra uent auditum quia fi huiufmodi
ucnti coplexto calid^ ^ft <&: hu.ncccire cftfaccrc grauicatem
capitis.Nam il^ teiftoucntoinftrumentafcnfuuum rcperiuntur pl?na humiditatc,fic
per cofcqucns grauantia caput. Ite print ci^OQcruorum ^eporibushuiusucnti
humeAantur, idco ijiotus uoluntarggrauantur Sc homines reddutur
impotentcs<^debtlesadopcradones motiuas efFideu- das5^ alias, Prtmo pro
parte notadum q^ aufter per fu anj cpplcxionem humidam humc<flatmembru,
primo fubftantiam reponedo humidam.impellit.n.multos ua pores humidoSjqui in
capite exiftentcs grauant caput ec fcnfuum inftrumenta.Impelluntur.n.primo per
poroli tates cutis,ac etiam per nares os 6C a^res. Item etiani ue tus auftralis
humecSado qualitatiue eft caufa ut pl ures fupcrfluitates humidae,quae refolute
eficnt per calidum naturalefintretents,quxhabentaggrauarecaput. hu mctflat cti^
dilTolucndo Sc extendendo fubftantia hu midam.alia qax ponuntur in parte
fatisnota funt. Co tra uero. Nunc GaP.comentatur fecunda parte apho .
prindpalcm .Etpoteft ^uidi ifta pars fecundum nume- r um acddentiun?,quae
explicantur in parte fcd nc meus lons^ior fermo ingerat uob«s faftidiiun
diuifionem relin iquam . Dicit ergo de parte tota q^ cx ucnto boreali fit co
trarium,quod poftca tangit Hippo.apho. I S .illo apho. <^uotidianae uero
conftitutiones. Hip. uero tetigithic qiialesmorbos faciunt hi uenti.ut
poiTinius fcire,quf ac cidcntiacSfequanturnaturasmorborum Sc quae cau- fas
cxtcriorcs. Vndc dicit Hip .q> cx borea fiunt tufics p Borc^ pter malas
coplcxiQnes inft rorum anhclitus 3c propter cfifcctus afperitatcsgutturis .undc
fupplc infurgit expulfiua uir mali. tusfpiritualiu tufficndo ad nociua
cxpellcnda. faring» Tuffis autem fcu afpcritatcs gulae hunc ucntum confequ
untur quo cac dcficcantie Sc «ndurante guttur ,(S: fupple c6 fequnntur tur.
iettam niprlM ajateriales de per acddens,p?r cxpr^ifiop e ^. i^umiditatii
acapitcadpartesfaringuni.caufanturctia ticntres duri.i.egeftiones durae 8C
ficciorcs toto corpo- rccxiccatopcrhuncuentunijutplustrahatdchumidi- tatc
cit^run^ Sc ff ces diurius cx tali exiccatione morei^ tur in inteftints
dyirurig ucro caufantur proptcr paifio Diifu- nes uefi<^rum( ut cft diAum in
|iotato)nam cum ucfi- riaquo cafitfrigida<&:fic.&:fine£angume f.inulto
<&: manife cactur. ft:o,eo q^ non haibet ucijas magnas multas
&:inanifeftas difpcrfaspcr fuai^ fubftantianj quantum ad concauita tcm
<&:fuiplurco^ partcin.plus crgo patiturali^ mcm- brisfuj^Ic
comunitcriproptcr acddcntiafrigoris SC fic citatis mebrofupplcmodicum
calidominusintcnforc- itftcQtc frigori mcmbro txiagts calidofeiDpcr alipru
pa< ritatc fuppofita, Itemfrigidttasborc^facftdolor^pc-' <ftx>rum
primo infrigidando inftrumenta anhditus.lcc per uiaoi condenfationis Sc
exprclTionis exiccando. ua dc dum peAu§debcc exfcndi dolct.horrores ctia( ut
eft tacftuinotap)frigiditafe borcsdia^ismodis cofcquuc. AphonTmus. 6*
Cumaeftasfitueri fimilis,fudor€S multos ini febribus expecfiare cporcet.
Q^uoticsajftasfitfimilisucrijfudprumcopiaminfc- Th^, bribus expe<flarc
oportet. Q_uado seftas fit ucri fin?ilis,fadores in f ebribus mul ^<5;
tosexpectarc oportct. Jgxpofitio Marfilf) fuper apho. Hip.in apho.pra^cedenti
tetigitaccidentiacofequen* tia flatum quorundam uentoru. Nuncdocet prgcogno
fcerc ucnturam multiplicatione cuiufdam exeuntis,m? ximeciiticc.f fudoris.Et
uuItHip.iftam conclufione. Aftate fitntlata uerioportetexpectarein febribus ma-
ximecrtticcmultosfudores. Coclufioarguitur.fic illo tuncoportet expectarc
multos fudores quando ualde co curruntcaufsfudoris.fedfftatefifacaueri ualdc
con- CuriTuntcauf^fudoris.crgo.maioreftnota.mtnor colli gitur excomen.
huiusraiionisfolaconclufio inlittera ponitur,ficHip.dicente. quod gftasfifatur
ucri fupple incomplexione,oportetexpectare in febribus fudores multos. Primo
pro intellectu apho. eft notanda apho. j^^f»g concordia,qug habetur. 1 7
.Contincntis. cap . de aere. ^^- * coUigicur etiam in fcntencia.Tertio
pronofticorum co p^^^\.f\ mcnroquadrageiimoilliuspartts.Sedtempora^i: P^^'
q^hi^* '■. fensmorbos.<&:fecunda.primi.doc.fecunda.cap.5 Cu f^jy^p. ]
ius initiu aer <&:c .illaparte.Cii ucro f ftas ucrnalrs SCc. rynoiii i
Sc^udocftnotada utilit^.cft.n.prgfensapho.utilisq^ ^is pr* 1 tum ad ^cm
pronofticu,qptu etia ad actii curatiuu. Pn f^^^^j^ . mo q^tii ad adu^nofticu^ga
in febribus fcimus modfi^^ ,pnofticandi crifim,u? quod erit g fudore.V alct
etiam j.atj^^^'- quantumadactumcuratiuumjquiacumfcimusincor-' ^ poribus
humidjtaccs abundare,per exiccantia curatio- ^^^^^ . nem fcimus eiTe fi'edam .
Valet eciam quancum ad actij ^fj-gg* \ prgferuatiuum , quia cxrccando eciam
fcim us corpora ^^^^- pr^feruare. Tertio notanda eft apho. ampliacio. noa ^^^^
, j cnim folum § ftatc fimilata ueri oportet SCc. immo Sc. ^j^ ■_ ali}s
temporibus afiVmilacis ueri.quaretamen magis de " ' cftatcprotulcritHippo.diceturindubio.
Q_uarto no tandum. .Sftaspotcftdidfimilariueri, uelquia pun- ctualiter ad
uerisdcucniatcomplexionem, uclquiapro prianaturamutataad uerisnaturam acccdat,
iit dum fitminuscalida<5^minus ficca.Ad propofitum ^ftasin telligitur
fimilis ueri modo primoautmodo fibi propin quo.
Q_uintonotan<3um.i£ftaspoteftinte}Iigi aiTimi lari ueri,ucl in
unaqualitate,uelinduabus. Adpropoii tum( ut colligitur ex commc to* )intelligi
tur fi mihtudo quandogftastempcratacftincalido <^ hu.ficut uer. Sextonotandum.iEftasporeft
fieri fimilisucri^uel .p ptcr pluuias infrigidantcs SC humcctantes aerem uel p
pter flatum ucnti frigidi <Si humtdi,ut contraopcranti- bus gftate 8C
ucntoin calido <S^ hu.temperies confequa ^fta§ ^ i tur.Ter tio potcft
caufari ifta tempcrics propter par ti- ^ ^ ,pf f culares celeftium infjuxus
mihi ignotos. Septimo no- tandum . Mfbts ex afTimilationc ad tcmpora alia m
ulti- pliccm fortitur dcnominationem . A.uere cnim appella-
turucrnalis>5£ficdeali^s tcmporibusi eftdiccndum. .X. Itcm a flatu auftri aut
aconfimiliaj^llatur mcridio- n^Iis , cum flatus fl|ius ucnri fit fecundum
plurim um a mcridie. Appcllatur ctiam feptcntrionalis proptcr fla- tum
ucntiborealis, afcpt^ntrionc fl,antis, cui hgc gftas
incompIcxfonefimflatur.DiflFcrcnaatamcn cft intcr /^mcc» ; ^ftatcm uernalem Sc
meridionalcm , ut colligitur fe- cunda primi . capitulo» all^a. quia
in^ftatemeridioK nalf cauiantur p^ftilenti^ morbilli 8c uariol^ , ut patec
tbide Digitized by Google A P HO R. tbidem propr«r mulcatn
hum(dttac^/mulc(^etiam ua pores , &: mulcam calidicatcm ebulJiencem
humidica' t<s ^ uc mal^ pucrcfacttoncs confequancur . Ad propo- iicum
applicandofftasdequahicloquicur uernalis eft. Occauo nocandum eft non folum in
morbis cfTe^x- peccandc^ fudores , i mmo ecfam cemporc fanitatis uei
ncucralicacis . dc morbis camen eft ftorta mcntio in qui Sudoris bus expcAatur
crecicus fudor m ultum . Nono notan*^ ci 4r, 4uni , uc fexco fumicur de
accidenci cap . fccundo fu- doriscaufamforcmultipIicem.Primaeftmulta mate-
wahumida quam fuppknon ualeatcalidicas in uapo^ rem r.cfolu<reinfcnfibiIitcr
cduccndum, Sccunda cau- faeft fubtilitas matcrig , ut ualcat ad porofitaccs
educi. Tcrcia caufa cft amplicudo pororum ifta caufa ecia cft noca.
Q_uartacaufacftcaUdicasdtilbluciua humidita' tum 3c earum ad
cutcmatcra(9:iua,qu2e caufse in aefta" ttfimilata ucri concurrunt
primoeftcalidicastempc- rata,quamuis fortisfupra diffolucndas humidicatcs,cft
etiam multa humiditasfubtiliata per calorem .eft ctiam propter caliditatem
amplitudopororum .iic crgo in ca fudor ut cftdi(fl:um. Dccimonotandum,notanter
di- «ftum ciTefudores. PWmoquiaiioafolum unauiccmul tiphcaturfudorimmopluribus
uicibus prcpter plures fudoris caufas rcpcriri.Aut eft ^quiafudoresqui expc-
<fcan c I tcbribus funt fu(3ore&critid, ut fit fenfus apho . ^ P
fccundum iftam uiam. qr quando^eftas fimilatur tieri, ^ ' opor te t expectarc
crifim febrium pcr fudorcs.Critica ctiam expulfio debet cfrcmulca.coUigitur hoc
fccundo pronofticorum.commen.de cgefiioncIiquida,&: eft co mcntum. 1 4.dum
dUcitq^ fluxus uentrismultus(5uan> doque fignificat crifim laudabikm.undein
expcrientia patet crifim perfecftam cum fudore perfici cum mulds f udortbus
<S: magnis. rx*.notandijra. Hon.fbium in febrjbus cxpeccandos
cflfefudores,immaeciamin,mor l?is al^ ut fatis cftiio£um>quia:tamen plusai^
morb» contingijtfc.criticc tcrminari etper fudores, ideo eascx: plicuit in
tex.Hippo.. 1 2 ,notandam.Per£ebr£sincei- ligitHip.fe.humoralcsacutas
&:nonacutas,cum acu- cac 3C non acutae ualcant termtnar i per fudor cs,
utpatec fecunda quarti.in matcriatarifis fudoris- Q-ui^ tamcn- maxime f ebrcs
acutas conanuas «SciaterpolatassSi: ma- Cap , gis continuas contingit tcrmtnari
pcr fudorem ^ ideo dc ^B, ipfismaximeintcIIigitHip;. ij.notandum. Nonfolu
oportet expcccarc multos fudores,immo ecianxfijjacu'-. ra complecam faciac
crifini43CrJluxum uencrisrionprae cedence fudorcauc alijs
cuacuacionibusmultum.opor-, tct expeciare fiuxum proptermultam eile maceria hu
mtdam . p?iestame m ulciplicatur fudor diccis de caufis, adiuncca etia hac alia
fcilicetforcitudineexpulfiuae uir tutis. Vltimonotandumq^aeftatefimilata ueri
pau- caseffumationes fcu infenfibilcs refolutiones expectarc oportct,proptcr
nimiam humidicatcm hebetantem cali dum,ne refoluat infcnfibiliter . Expofitio
Marfili) fupcr Co .GaF.. - Q_ucmadmodum. GaF.commentandodictuapho. duofacit.
Primo ponit quandam fimilitudinem inter p fentcmapho.<S(;tcrtiumabiftoinmodo
locutionis ex- ponendo ifiam partem . Similis ucri, Secundo ucrificat
apho.Sccundaibi(Bthocno fincrationc.) Dc prima ^icit <j> ficut Hip.dixit
ancc quando cadoia dic aliquan- doficaeftusaliquadofriguSjOporcec expectarc
morbos autunmales^ica dixic hic quadoasftas ailiimilacur ucri, quia
complexioncs aeftaas fupplein calido <S: hu. finc cc pcracx,oporcec
cxpcccarc mulcos fudores in f ebribus. (Et hoc non iine racione. ) Dc fecunda
Gaf. uerificat apho. <S<: fincdiuifioncultcrioridictt fic,q^ idquoddi-
ctum eft in aphp .cft ucru , quia fudor multus caufatur «xmultafupcrfluitatc Sc
humiditatc multa,idcftcx ca liditatc multa fupcrflucnte fupra humidum , ut
diffol^ uat humiditatem ct trahat ipfam ad cucem .Non aucem intfiligituif
«aidit^fupcrftuajccfpcctualiorum tcmpcj H I P P O. 3 >
rum.namficpotcritcirctcmpcrata.C^uar«mdaorum fcilicctfuperiiucntiscaloris
uclhumQnsunum rcpcrii: in hyeme,uc fupcrfluahumiditas nuUum repcritur in
aucamno,quiafuppieautumnusdef€frigiduseft(Sific cus Alterum etiam rcperitur in
aeftate, Cippie fuam fer Autum uantc nacuram Cciitcct caiiditas.m ucrc
reperttur utrun ni com que. nam fupple quamuis ucr fit temperatum refpcctu piexio.
aliorum temporum^caliditatem tamen habctfuperfiu- entcm rcfpcctu(ut
cltdictum^diflblucndae humiditatis SC ad cutem crahendje. Aftate ergo cxiftente
iiccjori uc rencccfleeftdeficcarihumiditatcsvSCiion fupplc multi plicari
fudores. it.ftatc ucro fimilata ueri, neceile eft g potcntiam caloris
humiditatem trahi ad cutem non po' rcntcm dilTolui in fumum notalMliter ,
proptcr nimiam humiditatem calidum hebctantem( ut cft dictum) un- de illos
humorcsfeu humiditatespulfas ad cutcm tempo recrifiscftncccifefaccrcfudorcs.
Primo dubitarur. V crum in setl:acefcruancc propriam nacuram mulcipli- cencur
pfcs fudoresqp in aeftacc fimilaca ucri . Sinc for- mationc obicccorum cenendum
quod in aeftace fimila^ ta ueri pFcsmulcipIicatur fudores^pfscnim facictad uc
hcmc tem fudorem humiditas aefi:atis cum calidi tatc uc ris cemperata c^ facict
caliditas aeftatispropriam fcruan cis nacuram . Sccundo dubitacur . V trum in
uere fimi' lacoxfiati oporteat p?es expectarc fudoresqp in uerc fcr
uantcprooriamnaturam. Crcdoc^fic propter maio- rem fubtiliationem SC
cuacuationcm raaterierii. Tcr tiodubitatur- Vtruminaucumnoucl hycmc ucrnalf
oportcactotexpectarcfudorcsficuc in asftate fimilaca ueri . Refpondendiira cp
no quia in gfiace fimflaca uc ri iiicrii;ofax ucrnicatis repcriuntur humrd:
taces 3C mc rito uerisprccedcntjs SC merito tcpons humidi ut hyc mi s in
autumno aucem non fic , propter aefi^atts tcmpus preceiTilTe ficcununec in
liyeme propter autumnum preceder< ficcum 8C a:ftiuam etiaro prccederc
ficdta.- tcm. Q_uartodubicatur VtrumfadorpofljtclTe cri- fisfcbriumcontinuarum.
Adquod dubium rclpon- fum eft pcr unumnotatum. - 'Aphori(miis. 7"* In
ficds tcmporfDas , febres acutae &anty8C G. quidem annusialis exiftens
ampliusfuerit,qua lem conftitutionem fecerft , inpluribus & tales
segritudines expe ctare oportet.. Pcr fqualorcsfcbrcsacutf ficrifoIcnt,ct fi
magnacx fhc» parce talis fit annus^qualem feccrit concKaonan, mor- bos quoi^
cxpeaarc magna expartc oportebic.
Inficcitatibusfcbrcsacutgfiunt,&fiannusmagna I^co. cx apartc talisf ucrit,qualem
fcccrit confi^icuaonem^ca lcsplurimummorbos oporccc cxpcccarc. Expofido
^\arfil^fupcrapho. IntcntioHippo.eft quofdam cxplicare morbos contl
gcntcsanniteporefacto ficco Etcottnetpr^fens apho. duaspartcs. Primo abfolute
Hippo.facitquod diccum €ft.SccundooftcndiEquibusconditiombushimorbjc<5
tingant plurimum .Sccunda ihi( Ec liquidem ampli us.) In prima parcc uulc
Hippo.tflam condufionc . In tc poribus ficds fcbresacuc§ funt^cae
ficri.Conclufio ar gutcur fic.tllis cemporibusfiunc£ebrcsacut2ein(5uibus acuuncur
humorcs feu repcriuncur maceri? febriu acu tarum .fedin ficcis ceporibus
acuuncur humores Sc acu tarum febrium maccri^ rcpcriuncur.igicur nota raaior
cfb.colIigttur nwnor in commento.cuius racionts condu - fio fic cxplicatur in
Itttera. fcbrcs fiuntacutg feu acutg fiuntintcmporibusficds. In
fccundapartcfecitquoddi(fcum cft. Et uult con- clufioncm ifiam . Si annus f
ucrit tcmporc ampltor i talts qualisfuit conftitutio praehabita,quiaf ucrit
ficcus, fc- cundumplurimum oportec cxpccftarc morlx» acucos.
Propofittoarguiturfic.iUotcmporcfccundum pluri- laco.s.Apho. E ig Digitized by
Google P AR TL mumoportctexpcdarcmorbosacutoSjquofecuadum pUiriojum materig
mulaplicanturmorborum acutoi^j. £ed anoQ cxiitence tali 3C cemporeampliori 6Cc.
multi- plicaotur matcrif .crgo.cuiusrationisconclufio explica tur m tex.fic
rUl>.d,SC fi ccrce annus £ueric ampltus ext
ftenscaitsqaalcm£ecericconftitutione,quiafuppiefuc rit iiccus cempore
ampliori,ficut ance f uerac liccus, fe- cundum pluriraum oportec expeclare caks
morbos, quia acucos. Primo pro apho. nocada eil eius cocordia^ quiaiiabccur. I
y.Cintinentis.capftuiode aer€.<S:recu Rafis
daprimi.fccundadoc.occauocapiculo. Secundoelt no Auici. tanda utilttas.fift
enimucilisadaccum pronofticum, ac Prono* cciamad acftum curaciuum. Ad acl:uni
pronoiticum, ftici cu quiafcimuspr|uiderequalesmorbigeneradirinc,quo raciui-
cognitocomprehendimusectamqualicer elt curanda. cftaccus
Tcrcioadampiiacionemnotadum.Expr^renct apho. «non concipicur in cempore humido
morbosgenerart iongto Tpsfic rcs,cuiuscaufaconigitureciamexcommenco _ Q^uar'
cumdu tonotandumcirca Ittccram.Per tempus nccfusdebe- pfr, OTUS intelligere
tempus ficcius prf cer nacuram . Nam quedam tempora appellatur nacuraltcer
ficca, uc eltas i:aucumnus.intelligtt ergoq>inficcis ccmportbus ul-
traproprias nacuras temporum. Q_mnco nocandum circaparcem apho uerificari
maximc de tempore acco 6C caIido,lecundura nacuram cemperato , auc e«am de
tcmporc ficcod: frtgido fecundumnaturam,&ctoca-- men prarter nacuram
ncctori.nam inhts teportbus pof funt maximegenerariacutimorbi.Pnmotn uercprop
tcr ficdcatem acucntem humoresin grtate ectam^prop' tcr eandem caufam 3c
calidicate.m , m aucumno eciam, propcer reliquiasin seftacc relt(ftas.5i inter
hxc illa ma-^ Tpo^ xtmeucriticacurdeaeilacc. Sexconocandumtempora ficci ca
poiTefieri ficciora,aut propcer fiacum uentt boreahs cxiccancis , auc propter
defedum piuuiarum , aut ccta propccr rcmocionem aquarnm, undc fiericonangtc ae-
reiu ficciorem. Sepcimo notandum. In fiects cea:port- buscaufanturfebresacuc2e,propteracuicacem
hamo- rum <5<:inccnilonem cahdicacis minoracahumidicate cu
abijciaturhebecanscalidum, ucipfahumidicas. Fiunt cciam accidencia
feuiorapropccr matcriam accidencia ta cicncemfebrcmacuciorcmcire<&;
forciorem <S: mobi- liorcm etiam, quamuis eciam in quantitace pauciorem .
OAauo nocandum.Haeclictera.febres acutx tiunt.po teftintclligi dupiicitcr . Vno
modo fic , <^ riunc , id eit gcneranturfcbrcsacutaea^c.modo expofico.
Secundo ^fcbrcs fiuncacucae , quamuis fupple genitae in aiio ce- por*,paucificaca
camen maccria ctfacfta acuc£ori;febres acutf fi!unt,prima expofittb eftcommenco
conformior. Nono notandum. Non folum parsdefcbribus conti- netucritatcm
immo<S:dcmorbts al^s . quta tamcn fe- brcs funt morbi commu niores 3c
plurics contingences, idcodcfcbribuspotiusfecitmcntionem. Dectmo no- tandum
Hseclitcera.amplius «S^c.poceft cxponiduplici tcr, Vnomodo uc eftdtcftum, quta
ccmpore ampliori ut dicaturquandonontantum unumtempusanni , immo anjpliorafcu
plurimafuntficcaflunc 3Cc Sccundo po- teftcxpom'fic.Etfi
quidcmannusfueritamplius, quia cxiftcns talis fdliccc ficcus , i d cft fi f
ucric tncenfi us fic-- CUSjtunc&c . quomodocun<^ cxponacur pars uera
cft; prima camen liccerse conformior eft . 1 1 .notandum no tanter ciTe dt ctum
ut in pluribus , quta maxime in|cor- Cao 4.
poribusdifpofitisadacftionemenimrequiricurdifpofi- Cao 2
tiopairi.primodedifFcr.fe.&:fecundodcaccidenti.&; ^
primaqaarrt.Notatercciamcftdtclumutinpluribus, qaiacontingcnseilpropter
ficcitaccm cemporis ftance calidtcacc ctiam uehemence cancam fubctlts remanence
groilb fierirefolutione , utmorbus chronicusgcnerec. Expofitio Marfilq fuper
Co.Gaf, Noa multasait. Prsefens parscontinec partcsduas, Vnm
Gaf.ponitintentioiieraHippo.Sccucdo ueyijS-
catapho.SecimdaibiCNonabix^ratfone.) De prima dicic fic.Hippo.faceri, non
multos morbos fcu febres , fedacutus nafciin ficcis tcmporibusipfo iti'- ferius
dicente apho. 1 5.confistutioncs anni omnino qui dcm ficcg
pluuialibii^falubriorcsfunt.di^ etiam mor bos in pl uuialibus cemporibusfieri
longos Ex qua par*- tc coHigitur intcncionemHippo.€fictalem , q^&mothi
fianc tn ficco tempore illi funtacutiorcs^ fi fiant in tcm
porehumido-VuIcfecundoconcIufionemffiam , <;^ca& ccris
paribuspauciorcsmorbigencratur in temporc:fic ^ co ^ in tcmporchumido. Exiitis
duobusinfertur con'- *^^°* clufiotertia,q>conftttutioiiccafaniorefthumida.
Pro ^^ ^'^'* poficio perfuadetur jficuc.in conftitutionc ficca minus "*^
"<=• concingiccorpusinfirmariq^inhumida.igicur;conie' ^^ ^"
quencianoca.antecedeascoiiigiturexunadidiajumco:^^.^ ^^ ci u fionum . N on
abfquc racfone.De fccunda uerificat ^^^ apho. 6C iinediuifionculteriQridiCtc
fic. q> iftud quod' poficum eft ab Hippo.aeceirariofequitur,quia.pr.opc€4-*
humiditatem aerismuiciplicancur phlegmacici humo^ res , ccontrario ficcicasacrisminorat
humorcs, cocajne fadc tn fuisquaIicacibusacuciores.<S:ideocjuiapaucifi^~
cancur humores, febEesfiunc acutioresqp^ih Eumidisce- podhas, Sc quia fupple
humores fiunt acutiores prop'^" -- . , . ter ficcitatem Jdco 8c fcbrcs
func acutiores." Pro parte' ^ ? *"^ primiraa fupponendum hianidicacem
aeris noftramna =»*^^ »^ curalemcalidicacem hebetarc \mde nonficitapotens in
'^fj ^^^ dtgerehdod: tranfmucandochylofammaccriam adfaji P ^^" guinis
naturam via. igitur tndtgeftionis gencrabicup "*^ ^^^ phlegma , aut etiam
akacrudaiiumiditasproporaon^:^^""^ . taphlegmaci. Icemfecundo
confequitur humiditaces" ^"^.**^* m uitf plicari 8c fuperfiuitaccs
c^idicate non potence be ^^ ^^ >^ ncrefoIuerefuperfiuitaces:aere,-ctiam fua humidicate
P^^"*^" humeclante. Exqnofcquitur:tcrtium»utpluriesge-^^''**
ncrarimarbos-.cNa ubi eftmuita ftipcrfluicas a natura nondebicefuper abilis
multfpliccm contfngit generari- morbumi mi>EbuminquamaceriaIema macena phleg
macica.pendentcm( fccundum plurimum.)^auc cahdo^ fadto impotcnci concingic per
niam indebicg regulacio- ne humorum cholera auc alium calidum humorempa"
tr cfcere , ideo morbi a maceria calida penden ces poter c gencrari . Infer t
ur etiam morbos prolixioresin tempo- re humido fircundum plurimum multipiicari
propter ampliorem materiam eifebumoralem propter etiam ef fe fecundum plurimum
phlegmaticam 8c groifiorem . Itemfupponendumficcitatempauciflcarehumorcs. ^,. .
Nam ficcitatis cft cxiccarc 3c humidam paucificare ma ■ ^^L*^ teriam . ficcitas
cnim &iiumiditasagunt adinuicem 8c ^ pariuntur , utquartometheororum ad
principium af- J^^ ferit Auer.Item ficcirasfi coniungatur caliditati exacu
" ^* cndo calidum caufaeftmaiorisconfumptionishumorii. fi ctiam
coniungatur tcmperato calori ipfum redderec acuaorem 8c magis-mordacem ,maiorem
facic in h umo ribusconfumpcionem.Peraccfdenstamencontingicfic cicacem
eirecaufam uehemenushume^ftacionis. primo claudendo poros , uc fuperfl uitaces
incrinfecus tenean- tur.auc eciam debilt tando calidum per uiam refolutio-
nisfpiricuum uthumorumctuditas5^ indigeftio con-
fcquatur,ficutcaquaefecundumplurimum func hu- meclaciuapcraccidcnsfunt caufa
uchemencis exicca;- tionis.idcodfcdbat Auic.tertiaprimi.capitulo. dc exer
dtio.ad ft'nem.<j>dimitt€tescxerdtium cadunc inhecti cam . Ex di<9:is
infcrtur morbos in temporc ficciori d- a „;g£^ rioris eife tcrminationis.hoc
illatii pcrfuadetur fic.ma^ '^
teriacftpaudor.crgo.notaeftconfcqucntiaaliariifup* pofitaparitate itcm
perfuadctur propofitio fic.morbi in tcmporcficciori funtacutiorcs.crgo dtioris
tcrmina tionis. confcqucntia eft nota. per dcfcriptionem acutf
morbi.Sccundaapho,aMnmcnco, I ^.notaetiam eft co? fequentia,quianaturamorbum
moleftiorcm no poteft diu fuftincrc, utpatecquintaapho.commento fextotV
K«saphor<iuiciW9 a tctano appraehcnduntur &§, Aphorifmu» Digitized by
Google ^ Aphorifmus» ^*J In modcratis temporibuSjfi temporaliter te^ pora (e
recididerintjboniftatus,3^ bonas aegritu .dinisdererminationes fiuntJn
immoderatis ue romaximeimmoderat^jfi^ diffiiales determi^ nationes. The» - ?*^
ccmporibus naturg kgitimis,cunquc tcmpeftiua tempeftiucredduncurjmorbi
conitantes/yncerj , ec fa dles ueniunt. At uero intquiSjinconrtantes, Sc
iudxca- f u difficiies exiftunc. jLco. . in conftantibus temporibus>cum
teropeftiuc tempe ftiua reddantur,morbi conftantes,<5: boni iudici) fiuc.
Inconftantibus autem, inconftantcs,& mali iudicij, Expofitio iViariil^
fuper apho. Intcntio Hip.in apho.prsefenti eft racione difpofitio
nistcmporum,uttemporaliter uelintemporaiiter fe ha bcnt nos docere pronofticari
fupra bona aut mala mor borum terminationem acfupra ipforum bonicatem ac
jnahciam 6c fac-uitatem.Et continec praefens apho. par- «csduasprificipales.In
primacnim cxtemporummode rantiadocecpronofticari.Secundoex temporum imo-
derantia.Secundaibi( Inimoderatis uero.) In primi uultHip. concluilone iftam.
In tcmporibusmoderatc SC temporahter fe habentibusiiuntmotbiboni ordtnis ^
terminationis. Propoiicio perfuadetur Cicin illis tc-
poribusquibusmultiphcanturhumores quancitate SC ijuahcacedebite
fuperabilcsfiunc morbi 8Cc. mquibus «ciarn cor^ora non proftcrnuncur , nec
ualde anacurali difpo{itionemucancur,fedin teporibusmoderatis&c. hgc
fiunc.igitur.Huius racionismodo fohco folum con cluiio exphcaciir inlittera lic
Hip.dicer:ie,q>ii tempo- raf ucrinc moderata 8C teporaliter fe habentia fiiit
mor i>iboniftatusd:maximebon5termtnationis. Infecu 4aparte uult conclufione
iftam . m ccponbus xmodera «s fiunt morbi maxime Imoderati SC terminacionis dif
iicilis. Propoficio iicprobetur pcr oppoiitu.humfmodi ciorbi fiunt in lilts
teporibus in quibus mali m ultiplica turhumorcsautuircusprofternir<Si
ualdeadebita na- turamutatur.Tedin teporibus rmoderans eft hoc. ideo
&c.Huiusracionisiic folacodufio liictera explicacur. ia teporibus
xmoderatis tiunc morbi, maxime imodc- f5(p. raci,<5^fiuncdifFiciIcscerminaciones.
Primoprointci- ^fls kcftuapho.efthuiusnocandaconcordiaqughabeturin ^uicc>
librode aere 6C aqua <5^regionibus ad pnncipiii.3^ ter- IJapfus
tiopronofticorum.41 .d;.I y.eonanencjs capitulo de f uturi aere.&. y
.theoncas.capitulo . quarco ad principiumilla ^nofti partc,ideo
Hippo.<S::.2.4)r^micapiculo oAauo d^quin- 4:1 pui- to 6^
priinaquarci.t:rac.4.capicuIodepeftiietiailla par iiui.-^
cc.&melioratempora&c; Secundonotandacftutili- jsapo. tas. Eit:
cniraaphor- praefens uciiisquantum ad actum * pronofticum( uteft notum
;)quancum etiam adactum prseuiiiuum, docemur enim prsemdere corpora alapfu
futuro, aiiusprohijbeturfucuritioeuacuando &:debi- te corpora di^tando .
Terdo ampiiandus ell apho.No folum in immodcratis^cmporibus morbi fiunt
<Sc:c .Sed ctiamcommuniter fanacorporamdiusgubernantur, iicut in tcmportbus
immodcratis communitcr proftcr- nuntur. C^uarco notandum. Haeclittcra. in
moderat tis temporibus.potclt: exponi multiplicitcr. Primo po- teil cxponi iic
.1 n temporibus moderatis u c fuppleacur unum,quiafuemporarcddiderinc fe
temporaliter , ita i^hsecpars.iicempora reddiderinc l"e temporalitcr cft
cxpoliciuamoderacionis teporum, Sc cft fenfus partis. fi tempora reddidertnt fe
tcmporalitcr id cft modo tem- porali , quiamodo tcmporis naturaiiter
decurrauis, 8C JEftate propriamnaturam obferuantis.Didmuscnimacfiatcm ^pai^r fe
«mporalitcr fe habere,quando acftati cahditas <S;:iicci^ hf^ g4»
tascorrefpondet.qualiteraeftasinter tcmporacomputa ;^r .^ualtfer aiam gdh wpgn*
corpora con^ruandac^ HfPPO. 36 ^aratur.Econtratempora nonfehabent
tcmporaliteri, quando non modo temporali hunianis corporibusdebi;^ te fe
offerunt Sc oftendunt,q> temporaliter fe habcrc eic temporis moderantia.^i
hanc expoiitionem puto cgte- ris pctiorem. Secundopoteirexponi pars,aduertendo
tamenq>nonfolatemporummoderacio iu^icic ad b^ num ftacummorborum &:bonam
cerminacionem eifi- ciendam , immo cciam requiricur ufus rerum non nacu raiium
cemporaliur uariandarum tempori proporrio-^ nalis.Exemplicaufa
aliquicibiexhibend: func icmpo re a:itiuo,u t frigidi SC iiumidi.aer eciam
t^littc prcepa- randus.in temponbus ergo moderatis,quia fuani ^ de bitam
feruantibusnaturam ii cempora,ideit: res appii- candi corporibus 3C temporibus
uariaccz reddiderinc fe tcmporaiiter,id eft proportionabihter temporibus, quia
talcs exhtbeantur quales in temporibus proporcio
nacumeft,&:debicumcxhiberii3oniftacus<&:w. Ter*- Tepo- tio
poceicexponipars prsenocando cp cemporum daplex j.,3 cep^
cftcempcriesfcumoderacio. Q_ua?daniinquam abfola ries.2.- ca,dum CcHictt cempuspropriam
nacuram obferuac,!!- cccalteri temporinon comparetur. & hanc temperiem
tctigit dum dixit m imnioderatis tem^ribus, Aiia ue- ro eit modcratio
comparatiua jdum dicim us unum cem pui temperatum eiTe refpeclu aiterius,quia
aitertus iap fum temperac <S^ moderacur , uc fi uere exiitence iiumf diori
aeftas iiccior coniequacur dicemus aeitacem eiTe te peracam refpeccu
uerisjquail concemperantem ueic.SC hanc fecundam moderanciam cerigtc fi cempora
tempo- ralicer SCc. Q_uarto poteil; exponipars ex modo An- gelide
Vicentianotando cb tenipusdiacur moderatum qaandonon eft
apropriaqualiuduanatura mutatum. Tepus liocacuraucemcemporalicerfehabere
quando^non eft legacii ca^ccumalienaquahcateuelcorporeabeo <5> iibi con-
^rega uenic fccundum naturam .quando fcxiicec non eft uapo- ]t jer fe roiius
incerquasexpoiujonespnma&fecunda cenean i^f^^ tur.
Q_uinconocandum.Temporummoderacioorcu- um fteiiarum S^^occaiiorram debicam
confequicur exi- ftenciamconfequicureciam debicam pr^fenciam plu- uiarum,uel
cciam ablenciam 3C eciam uencorum eius. , . , : Vndemoderacioexparce qualitacum
cangtbilium per taccum comprxhendicur eciam exparcei^udacionis uel
oppofici.Vaporoiicasueroperuifum comprasiiendi pp teic fecundum <j» aer
apparec iuminofus uel minus Mo- deracio uero ex partequalicatura occultarum
habert po teft ex notitiaortus SC occafus fteiiarum. Moderatio uero rer mn quas
temporaliter exhibcntur comprxhen- di poteicex complexionum temporum notitiajac
eaam , : ex noutia eorum quse corporibus applicantur, Sexto Stattis^ notandum.MuItipliciter
poteft fumi icatus. Vno modo dupfr* uteftunumdequatuor cemporibus morbi.d:
fecun- dumiftummodumpotcic iicexponi iicterai^^agricadi .., . - nes er unt
ix>ni it;atus,quia habebunc ica.tum cum iiico* lumitate acadentium , d: iine
fasuitace non mulcum ex traneacishumoribuspropcer ceniporura moderaaani, nec
multum proftrata uirtute. Secundo modo poceic iu mi icat us pro eiTe feu manere
, feu pro ordinate uel inor dmate procedere,ut hominem bene lcaten? dicim as h^
berc bonum Itatum , <S^ fecundumhuncmodum <ii^^^ tur cp aEgntudincs
cruntbonift:atus,<^uta bonx exiicen ti^inccifus honi ^ordinisproptcr non
mukii mojeitat re natura,<^propter humores no circ ualde diuertos ce ,ia ^
poribus fuadbfcruaabusnaturarefpeAu eiusqcf eei?.t ii no propriasnaturas
obferuaret. Scpctmo nocandu ^ iMorbi qui caufantur incclii^i poiTunt uel malg
cornpic xtoncs uel compoficiones uci apoftcniaca,auceriafo- lucg cottnuitates.
Octauo notandii.Hj func bon^ de-
terminationis(5<:crifisfecundiSpIurimumearamm2te riano>io?ultumcxiftencemaligna,uirtuteeciapotence
, v. fupra eas. Nononotandii in hac partcimodirans uero ^c.non
efreappolitahancpartenj fl tcpora tcmporali- i?r^C,?^u5pcrpr^habitae0idacai»
injeliigi uci dici laco,*.Apho. E lif- Digitized by Google Anni fa ui codt
(lones. Tepo- jfuinj' inodc- rantia* Tra.l, cap.4» Grias tnalaqc tnodis. Thc.
Leo. P ^ R T I. i potcft^adaufandum imodcranttamorbi (ola tcmpo tum fufitdt
Imoderantia.<S;: ideo non fuit cxpediens il- lam particula
repiicare,pria>i cxpofitio teneatur . Vld monotandum <j>morbiqui
cau&ntur funt maxime im rooderatf ^tcrminartonisdtfficilisproptcf uaidc
pro- ftcrni uirtutcm&gcncrarircpcUemmatcriam Sc mali
gnaro,u€ipcnitusopprimcntcra uirtutem uelnon pcm" tusjf^dparttalitcr
auirtutcopprclTibiiem , utcrifisin- compkta Sc non debita confcquatur.
Expofitio Marfilg fuper Comcn.Galeni. Conftantiaterapora. Gaf.comcntadodictu
apho. ficproccdit. Primocnimcomcntacurpartem pnma. Sccundo fccundam.Secunda
ibi( Poftquam igitur )Pri main duas.Primo prointeilcctu apho. pr^fentis nosad
qucndam Hip.rcmittitlibrum.Sccundoexequuur pri mam cxponcndo partcm.Secunda
ibi(Si quidem pro ra «onc ) Dcprima ficdicit q> ex libro de aere (S^ aqua ct
rcgionibusHip.coprehendi poteric qualis f ue nt Hipp. intcntio dc teporibus
modcracis. Si quide pro ratione. hc fccunda dicit q» li apparuer inc iigna in
ortibus 8C^ in occafibus ftellarum fecundu q> conucniens eilappa- xctc^SC ii
qugdam pluuix fianc in autumno , hycms ue- ro lit tcmpcrata fupplenon refpeccu
aliorum temporii, fmmodeclinetadfrigiditatem d:hu.non tamen multu calida
nc<^ multu (rigida. necp m ultura h umida uel fic-- ca,apparcant ueio
pluuiaem uere horis debitis, 8c linjt litcr apparcantin acftace,tuncneceiTario
ali)s fup. pari- bu5 annus eri t fanus . Cuius caufa eft,quando cnim age
tiaproportionata funtad fanitatem conferuaudam dc- betficri fanitatis
confcruauo.fed iilis fuppolitis quae GaF.ponit in parte agentia funt
proporuonata. ergo. Quibus ucrohoris ueris 8c xitatis dcbeant apparere
pluuix,nondcbite habctur nomsna. haec tanien haberi potcftq>p!uui2 dcbcnt in
uere f requentes eile probabi Jiter in ^eftatc ctiam. Poftquaigitur. N unc
GaF.com mcntacur fecundam parcem apho,d.q> cum cu perpende ris intcllecf um
Hip.Circa temporu ordinacioncm 8C mo dcrantiam potcris intelligcre quid ipfe
intelligac per ob uiantia corporibusquae ad temporum immoderandam
confequuntur,quaft dicerct q^ habita intentione. Hip. de tcmporu
modcrantiahaben poterit 8c cius intcntio circatcmporum imodcrantia.
VndcHip.dixitmorbos nafccntcs in tcmporibus imodcratis cilc diScilis termi
»awonis.nam crifishorum morboru aliquando eft cu ti moroiisaccidetibus.ut
cxeplicaufa ciimagnaproftra- «onf pulfus fcu dcpreirionc dequa Aui.
fecundaquarti cxdamandodiccbat. Oquanta fignatimorofa uidimu§ dccafu pujfus
8c^, Bt aliquando haec criiis de fe natura- liter eft peiTima. cxcmpli caufa
tcrmwatur morbus ad awruptione totalem mcmbri.aliquando terminatio cit
mortal^proptercas aiTignatas. aliquandofupplc criiis cft diminuta,no purgas fcu
ciians tota mater la oiorbi, rfdrc&ntansmatcriam dequa readiuat infirmus.
Iaautumtu>acutiffimaefiunt«grftudmcs,6(^ tnaxtmcmomferafjUtin pluribus, Ver
uero ia*' fu*fl[tmum5&: mmimemortiferum, Per autuojnum morbi zcmiffimi-,
atquc cxitioiiilTtV miaccidunt^magnacxpartc, Vcr faJuberrimum cft, roinimcquc
cxitiofum. ; Autxinomorbi3cutiirimi,atc^exitiaIesmaximac3;; bartc.Vcr uero
falubcrrimum^^Si^minime cxitiale. Expa^i.tipMarfilf) fupcr apho ,
Prjclcnsapho.fic conttnuatur adpraecedentcm.Poft quam Hip,in apho . prf cedenti
comparauit^epora natu raii ter fc habcntia ad tcmpwa m utata a propr^s natu-
lispcncs cucntui» <Sc ternjinatioac moxbotUimmcQ* pa^ationcm potiit intcr
duo cempof 4 ^prias natur as ob fcruantta,ut inccr autumnu.,<5i: uer,quiedam
cam«n de autumno expIicans.Etdiuiditur haec parsin duas. Pri' mo diclam
explicat cdparationem , Sccundo tangit nai- cumentum autumni refpcclu fpecialis
morbi.Secunda parsincipicapho.fequenti,Autumnusphthifiqs, Pr?e fens
apho.continet duas partes principales.^Primo cxplt
catdeautumnoquaedam.Secundodc uere etiam expli- catquaedam.Exquibusduobuspatebitautumni&;
uc j •- ris coparatio . Sccunda ihi( Vcr uero faniirimum . ^Prf- ma in
duas,fccudum <^ duplicem de autumno cocludic
c6cluiionem.Sccundaibi(Etmaximcmortiferae.) la prima uult Hip.coclufionem
iftam.In autumno fiunt i morbi acutiirimi.ConcIu fio pcrfuadetur lic. Ilio tem-
pore fiuntmorbi acutiirimiquo temporc rcperiutur ii^
corporibushumoresfubtilcsd:incenfi nonapti rcfoiui infenlibiliter,fcdin autumno
reperiuntur <S^c.crgo ma ior propofitio pro tato cftnota, co q» humor
fubtiiis cho lericus 8C incefus eft aptus eirc acuti morbi matcria.mi nor
propofitio apparebit in Cjpoicnto cuius rationis foia conciufio in littera iic
explicatur.morbi acuciirimi fiut inautumno. Infecun<kfacitquoddid;umeft £t
uulc Hip.coclufionem iftam . In autumno caufantur morbi maximemof
tiferxiecundum plurimii. Cionclufio per- fuadcturfic.iliotempore caufantur
«Si^c.quo teroporc morbi funt maxime apti fuperare naturam .fedhoc eit i
autumno .igttur maior cft nota ex hoc,ut.n . fanitas cq iequitur morbum fuperantc
natura ficmorbo eandem pcnitusopprimcntcmorsconfequitur^Si^corruptio coi:
poris.minor patet ex notatis 8C dicendis in commento • huius rationis fola
coclufio fic explicatur in tcx,8c i aii tumno fiuntmorbi maximcmortiferi
fecundum pluri- mum. Nunc facic Hip.quodeildicCum.Ethabec haec
parsduaspartesfccundum duooftcndendade uerc, Se- cundaifai(Etminimemortiferii,)
InprimapartcHip, ycr fa ■ uult conclufione iftam. Vcr cft tempus faniirirau. Co
nilTi— 1 clufio iic arguicur illud tempusquod c temperatum cft mum fanilTimura
fed uer eft tonpusteraperatum . crgo maiox cltnotacuilibeteoq^temporum
tcraperics amedtco, re, fpectu humanicor|x>risintelligic.minor propofitio
fu-; rottur ex c6mento.<S^primo coplcxionu Gaf.^ fecuji
daprimi.doc.z.cap.3.<S:.5.Conclufioficcxplicatur i Cap.4
littera.feduerfuppIccfttempusianiiTimum. Infecun Auice, daparte facit quod
cftdiVcum 8C uuItHip.cocluiloncm * iftam . Ver eii; tempus minirac mortifer um.
Propofitia perfuadctur ficuer cft tempus fanilTimum. crgomini- me mor tifcr um
.an tecedens cti; habita cond ufio.confc- qucntia uidetur de fe noca. Pr gterea
poteft argui( ut p- habitaconcIufio)fic uer eft tempus tempcratum. ergo minimc
mortiferum anteccdcnsiam cft deducflu.confc quentiacuidens,quarum
confcquentiarumfolum con- fcquesmlittcracxplicaturfic.&:fuppleucrcft tempus
j, mimaJcmortiferu<S;:hocfccunduplurimum. Pro in Rafis,
tellectuapho.primoeilnotandaapho.cocordiaquse ha Alma» bcturin propriaforma. 1
^.coutincntiscap-de aere.Su Auice • roiturucroparsprima.4. Alman.cap.de regiminc
cor- Corpo porumfecundutcmpora.Parsucrofecundafumitur fe rumdc
(;undapriraf.doc.fccundacap.5.adprincipiumpercQiii bitcre--
nam.dumuultucrcircprofwrtionabilecoplexionifan- gendo. guinis 8c fpiritus
.CoUigitur etia fentcntia totiua apho. ^noftf 1 afpicicnti proccflTum div.^i
cap . Sccundo cft notida uti cus pr^ Jitas,cft.n,utilisad adum pronofticii,ut
cftcuidcns>ae uifiuuf f tiam ad acftum pra?uifi luim regcndo debitc oorpora.
. ^i can , : . Tcrtio ampliatur apho.<;^non folum in autumno <S^c* fcdctiam
i teporc alio cofimilitcr coditionato autiino. Q^uartoprolittera nocandii.
Autiinusdcnominata Autu-i tepeftatcinautumnoapparcntc^apparct.n.cafusiolio-
nidcno rumarboruTO,<Sfmaximadiucrfitastcmporum,utha miatip « bitum
cft^omcnto, f .ctpatct cxprgfenti cometo. Auj:
diciturautumnusabautiinadofeucolIigedo,quiatiu: ^ ,
«iiukt^coUigaQtur£ru<^u$<S^comedaticur, Q_uincoxu> tandu Digitized by
Google APHO, taadu cft pro ItttcraHippo.hic bquc dc autuho fcruate- JVlbcr,
|3roprxaiiacura,quod lic aifirniat Aiber.Naautumnus ctt fimplictc hicprolatus.
crgo debet mteliigj in fuo po-^ «ort iignlficato.antcccdcnspatctprimo exlioc,
qutap culttautumnumllncalta condtttone confequcntiapa' tct,quta quod iimphcttcr
profertur tn fuo pottort iignt- Ga?, fi'catodebet intelitgt,ut patct q Gaf. tcrtio
aiime .cap . ; 1 4.daiac9:c.ultra mcdtum,dii ficdiat.iicutigit inalijs ommbus
Hctn iaclc oportctintelligere uirtutcs iimplt citcr dictas non dc quocunc^,fed
de optimo iblum. coili gitur etiahoctertiorcgtminisacutoJ^z.come .42. fatts
Htp, ad principium . Sc cft comentu h uius partis. aqux ucro nuiium opustnuenit
<&:c .confequetiapatctctia cx hoc, quia temporafuas obferuantianaturas
meliorafunt>uc patet prima quarti trac.4 .cap . i .ad princtpium .hoc no A
uice . tatura etia fum itur cx Gaf . in comento . Sexto notan - dum.Cii
autumnusdiuidatur inprincipium,mcdtum, ct iincm,dcqualtbctpartcautuniinteiitgt
potcftapho . tamenmaximedemcdioautprincipio quod fini rimi" latur
aeiiatis.na iints unius tcmporis aitcrt fMrincipio af- iimiiatur.coiiigiturhocfecundaprimt.doc.2.cap.5.
Auice, Septimo notandu.iVlorbiquicaufanturin autuno no folum caufanturmcri to
autumnt,immomcrito etta in- difpoiitionum peraeftateprodu(fiaru.idcodt<ftum
cft alle.cap .adfinc .^autiinuscft ficutnutrttor rcliquia:^: seftatis. Octauo
notandu. Aiitcrfeiiabetautiinusrc^ fpec^tuaeftaiisqp^itasrcfpccluucris.
Namaeftascftfi- cut corretrix in djfpofitionum ucris fupcrfl uas abijctcn do
materias. Aucumnus ucro eft conferuaduus mala^ materte^ ex asftate
reiiftarii,quod notatu o<ftauii colli gitur pr^fcnrt particuia.coraen. 2 3
.fatisad principium. SCck: comentii iiiius apho, Autiino ucro 3c astliuorum
multa. Nononotandu.Nonibiumin autiinocaufanc inorbi acutiirimijfcd caa autumnus
clt terapus ajgcrri jnii,pro <^to piura corpora infirmanr in autuno, «S^ plu
i-iespr<^cercaufasnuperdicendas-vnden6 ualetiftaco fequcntia.in hoc tcmporc
cufantur acutiirimt morbi.cr go hoc tepus eft ggerrimii.na tempus ficcii no eft
f ger^ rimu refpccftu humtdt pr^ter natura,inipfo tamcnmor
biacuuoresproducuntjUtpatet.S.apho. Decimono^ tandii autiinum cfTc maxt me
fanitatum laxatiuum, ac ctianeutratiuii)propter caufasalTignandascxprofter-'
nationc utrtutum Sc alio^. 1 1 .notandii.iyiorbi qcau Autum fanturin
autiinopolTunttntcliigi materiaiesd:immatc ausfani riaies.maximc tamcnmaterialesinteiiiguntur,utpatct
latu la cx come .qui funt aut morbi fimplices aut copofiti.Ite :xatiuus
aliquandomalae copiexiones, aliquando ccia malae com W«P; _ pofittoncs,
utpatctin hacparttcuiaapho.23. (S^fecun- Auice . jja primt.aliega.cap . 12 . notandu
q> in autiino non fo lumcaufantacutimorbt,imo& ualde chrontci.Q_uod
patetprtmo cxlocis nuncalicgacts,^ quia autiinus tn- cincrandohumorcscaufat
quartana^Sii altos chronicos morbos,quia tamcn pcncs acuitate morborum autum-
nus a uerc plus dtfFer cbat,ideo de foia ac.uitatc factt i ii c teramentione.
l3.notandu<j>aliquaaegritudoCfecun
dumAlbcrium)potcftintcUigiacutamulaplicit.Pri- Albcr, j^Q rationccttg
rerminadonts. Sccundo rationc multf -^^*' q^titatis maceriae.Tcrtio raiio nc
intcnlionis feu inccn- *"*^° fionis oiatcni . Q_uarto racionc acddeuttum
omitccdo ^^"'* fuaap^adone . Ad ^pofitii dtccndum in autiino cau ^^*
farimojr|>os acutiiTtmos rationcomniii iilo^. Nam pri moc;a,uiaturcfta
tcrminatto rattonc fubttlitatis humo- ns <&:radoncfguitattsacddcntiu.nalicctmcrito
aucu- miinorbus chronicusdebcaccaufari , propter tn a^ftat^ . prjgccdentcm
condngit chofam in autiino rcpcriri Idc^ '*^"'* .<3tcebat
Aut.fecundaprimi doc.2 .alic.cap .6.choIcram accrefccretn autuno autumno fua
frigiditatc ipfam cho leram tncludcncc 3c cam non pcrmitce tc fptrarc,^ptcr qua
rcdufione contingt t multa coaccr uari matcrtS , ^ ptcrcuiusmatcd^incenfioncOT
<Siigndtate acctdedii iguitas d£ morbi intenfio cpolcquimt.
l4*&otaii^u.^ MIPPO, S7 aatumttusqptumadhoc potcft intdligf cc^sakfifolubi
ad ucr. Secundo poteit intelhgt coparari ad quodcuncg altud tcmpus. Pnmusmodus
cuilii>cc cft notus. Potcit tamcn ceneri fecundus diccndo,<;^ rcfcr uaca
acuca macc ria ex aeftatc<S<: autumno reclufacotingit ^hibtta tran
fptratione maior e putrcfadcionem ad gen crari >ac edam morbii acutiore
<^ aeftiuo tcmpore^uisdcpcr fe no co fequitur hoc. I 5 .notandii q>
quauisin autumno pro- prtaferuantc naturahgcfintaptacontingcre, tamenin
autumnoaproprianaturamutstopofruntlongcacutio ra Sc petora conttngwe^e quo
tamcn critdubm. fi't isi tur hgc c6 paratio {blum temporum ^prtasnaturasob^
feruandum. id^.notandu.Illudtempusappellaturma Aucura
xtmemorcifcriiinquopIures<S^ex pluribusmorbisco nusqr dngit mori,qu$
duofuntrcpcrtamautumno. Nam pri maxiC moeftproftratiouirtutisproptcr xftate
prgcedente rc morttfc foiuendodclMlitate,acctiampropteringquaIitatemau-r rum tc
tumni nunc in calorc nuncin frigorc. In autumno ctta pus ap- rcpcrtuntur
humorcsadufti,ac ctiam inccnfi pcr f ilate pcUct. difficiiesfupcrari
autrtute^undc uirtutcfa<ftadebiliori adhuc plus fupcratur ab humoribus . 1 7
.notandum <j» autumnus in maxtme effidcndo mortcm cgtera tcmpa ra fuperat,
ut patet ex GaF. t n come -na cft pcftiicntioc c^tcristcmporibusjpptercaufam
aiTfgnata. Exprima tamcn fadc iictcrg aucumnus foit ucri coparatur, 1 8 ►
Jiotadiinocancer dictum cilc utin pluribus ,quia apho. conanet ucritatcm in
corporibusdebiiibus<^ immodc ratis nimios fr u<ftus comcdentibus ,
<S:^ quia plura tait a funccorpora,ideo de plunbus condnct ucrttatem,c{i ad
produccndumcfrc<ftum<^ipofitiopaiTircquirac,utallc ^ gar um eft primo f
ebri um . Sccu ndo dc accidenti fatts ad ^P -^- principium .3c quinto
clicoricf.et prima quard .trac.4. ^P ^ 1 9 .notandu hiip .hicloqui de
ucrcpropri^ feruantc naturam,<S:maxime<$cumadfuimedium.Primapars , notatt
ex pr gliabitis cx>iltgitur euidcntcr .Patct ucro fe-- '^f ^^" cunda
pars,quia hicloquitur dc ucrc,quod maximc ce-r "'.^f^l. peratum eft ,
quale extftit raedium ucr^prindfMo<S^fi miltmix nefe hycmi <S:arftad fimilandbusiuxta
Aui.. fentcnda Autcc. fecuniia primi.allc.cap .uideiicet.6^,doc Jeciidg. hoc uc
re lic denominatto quaii tcmporcddccfadonts.fndc rcs Qeieccattonc priuata
appcilatur aucrna ab a quod cft R*' neet ucr dcIc<ftado.iade auernaquafi
finc ucmo fcu ue rc.inde locus infcrior appdlatus cft aucrnusfcxco aenc*
dosdiccncc Virgi, FacHis dcfccnfus aucrni. No<ftcs a^j __ . . dicspacetatrf
lanuadtds. 20.notandu,vcrdidfanii§ Virgf. mum cuiufcunt^ corports rcfpccfcu
comuniccr. Na pri-r mo maximc r cfpc<fcu corporis tcmpcrad, cut ut ccmpus
maxime proporcionacii apphcacur lapfus>edam corpof-
ribusconfertmcritofiutcmperamcnd & cfientialisef fecfcus. Sicut.
n.restcperatg conferuantcorpora tepera ta,lapfa ucro rcducunt,fic ucr
tcmpcratii cxiftcns de p fc corpora tempcraca confcr uac, lapfa ucro p htbec a
lap fu5^^ducitadccmpcramcntii. Exquonotatotaicpo tdttsfcrri corrolarium.liccc
ucr plus propordoncccor pori tcmpcrat<> q; corpori
lapib,proporttonal^iiter ca men plus confcrc corpar^ lapfo $ corpori ceperaco ,
po> nendo ly corpori lapfo dccerminacc. Propofidoarguit fic.plus cft
corporilapfo rcduct ad cctnpcramecum auf ad<iifpofidoncm mcliorem
^pordonahaliccr $ fit cor pori tempcratoin fua
tcmpcricpcrmanere.igitur.cx>nfc qucncia co noca cft,quia ucrc corpus lapfum
rcductc a^ temperamcntii,autl>onific^urtnfuol2^fu.anceccde^ factsei^ nocum
cufltbec. 2 1 .nocandii ucr non incclli^ fantiTimuin abfolute,
quiainipibfanttatcsconferuetija' 5iutpr9fcruetur>ica<j> nulU i
ucrccondtigacmorbt, fe^ inteiligt debct faniiltm u , quia iurc mcritoij; fut in
tpfo paudorcs acct dunt morbi q^ tn ali)s temporibus. 2 2, jiotandii <j>
ucr fccundu q> cft tad:um dc pcr fe cft tepc- racum Sc aptuiu dcfc corpora
cuftodirc fana,dcdinas ta adquanda fopita calidicace authum£ditace,uc patct fcr
-c»adapai«i.4>c.2.ap,3,^aaturi5tcpo]^fatisadpi:i A^ Digitized by Google
irfpfam,^ foi-ttmr hancdenominatioticm tatiotte cffc dftuii quosbabci;
efficerein corpore jbuaianoquantunli i>etfenjpcrapopernjanestanje ceniperacu
refpectualio run? temporijn) . Si canjen in uensat corpora repleca ta^ }i
caiiditate fopica hun?ores 4iiroluence, <S:: huraiditace iuu^te ad
dtifolutionem uari) mori>i concingentj utpa tetprgfcncip^rciculaapbo.a, I
.Vere liqutde d:c.quod potatum coliigitur ex come.alJegatiapho. nam ii uer I
licniat corpora in humoribus cemperata, ipfa in fua per fecftione
cuftodit.lntclligcndu ergo uer ciTc fanilTimii^ q^tumefldcfcqpufsmerico
fdifpoficionis corporispof ilt ciie ualdc aegrum. Z3 .notan dii. Ver poteit
intclli- gi minimc mortife^.Primo abfolute, quia 1 eoplusco pingit ficri
falutcm ^ moncm . nam omnis criiis piusac pnecfalutiq^ raorci(aifI morbus iic
peii:iiencialis) uc pa tct.z.apho.CPWe.lJ.ifine.eceftcdmencuiiliusapha.
Q^uibufcimfjcrifisfic quodccia noneilc morciFerum aucumnocopcccrepotcfl propter
caufam conilmiiem» Sccundo intclligi poccit ucr cireminimc mortiferum re
ipcclualiorumceporumjquiain ucrcmcrito coplexio jiKucrisminusconcingatcorpora
mori. Echic incellcr dtus ucrus eftpropcer ceperiem ucrjs.propter etiamul^
tiplicari in ucrehumorem cf terismiciorcm, ^uismeri totcmporisprgcedencismuicosin
ucrc contingatmori Spoplcxijs aut cpiiepfiis ;^c . Vltimo notandii hac par %tm
ut in pluribus hic non cirepoiita,ut cxpr^habias i fcIIeAa > wcl huicparu
non ita nccclTaria ut primc,co<:j ^utumnusnon tantum cflmortificatiuusquantum
ucr «ftminime mortifcr^m.cumdefe ucr fltmultum fanifV fimiim,ubiautumnusnoa cx
toto cft mortiferum^pri- |i3tac^ufatencatur. Sxpoiitio Marfili) fup Come .GaF,
Cum tempor^, QaF. comentando pr^fentcm apho.
iicproccdicPrimotangitprimepartisiS: fecundj com mcnt^tioncm
magisgeneralcm.Sccundo fpecialius co- mcntacur parcem prinjam,gcneralius eciam
comencaa do fecuda. Sccundaibi(Q_uonja ucrquide.) Dc pri' madicit^^fi
temporaanni fccundum debicum fuerinc <:dpIexionata,ucr cric faniuscf ccris
tempoiibus, dCmi Xiimt mortiferum fuppie incra ccrapora, quia cil; tempc
ratiusalj9§teporib,us. autumnus ucroeftgcncraciuus •morborum acutorumjt^ cfi
peililentior cf tcris tcmpor fibusaU)§,Q_uoniam ucr quidem. Nuncfacitquoddi
^ftum clt .Pnm.o fccundg parcisrcpetit comentationcm ^encc^llcm . Sccundo
fpcciaiibus prima partera c6men^> ^atur . Sccunda ihi(^ iVut umno ucrp . )
Oi<^^ prinio ^ li uer fuppiccft fafltifimum>quia iicut dizix. Gaf.cfi:
tem' pcratuminfiiiscdplcxionibus ^<S!: cil didum notanrer .c6pIcxionibus,propccripfun?
non cfTc ccmperacum fo- Juni in una concrarictatc immo in duabus,quia in;cr ca
lidii &: frigidu humidii 8c iiccii. Autuno ucro, Nuc
coraentaciirfpccialibus.Etcontincthgcparspartcsdu- as. Primo comcncatur parte
piimaper quafdam caufas igcneralcs rationc tcmporum concmgences,qug eciaom
jiibus applic^tur corporibus.Sccundo pcr quanda caii famparticulare fcufpcciale
fumpca cx parte di^cg cor.r- porum.Secunda ibi(lis ucro.)Priraapars concinct
par -f cs trc?fecundum wumcrura trium caufarum . Dc prir ina dicit lic, q>
autumnus jn multis rcbusillaudandus e Tfcu apcusiiiaudari.Primo q^iacadcm dic
aucumni ali' quando cii: caior aiiquandofrigus ad fenfum apho.quin li.e
xquadiuerfitaccjutcflhabicum comcn. 5 .cofcqui tur uchcrncns proitratio
m"«ucis. De fecunda dicic <j> 'autiinusfccundo cftiliaudabiiis ,
quia cum ucniacpoft «ftaccm inucnicin mulcis corporibushumores jncefos fcu
jnfla,macos,quiafuppIein corjjoribus choFicisauti iquibufcun:^
calidisnaturalicoplcxione ad hancinccn- ^oncm dilponcncCi^ipfam cificicncc
aeftiuo calorc.tn.- ^iicnit ctia autumnuspoft^atcm uenicns uirtutcm^dc f cdam
fcudciwlitatam in quibufda corporibus , qpiai . J;^C^rpQri]^usfa^2itQ|c ^tit^uf
dS:; pcr ui^ rc|blui^ r.- :-in;". fiisapttsdcbiIitari,quaItafuntcholcrica
aut quecunc^ ahaiiabentiahumorcsfubciIesd:largosporosper uirci; . : ,-. tcmJiic
maximcintcUigcndo uicale uirtutem , aquac^ ttus corporis uica dcpcndet dC
operacio qpuis eciam uirr- tuccs ahg pcr utaoMrefoiucronis debtlicencur. Dc
ccrtia ponic ccrciam caufam, quare aucumnus dicacur lilauda bihs diccnscj ncc
criam hoc quod dicftum cft foLum fup ; "...> pie concurrit ad reddcndii
annum illaudabile >fcd eciai?i concurrichocq>antcq^ ucmatautumnus humorcs
mo,- uencur ad cuccmfupplc acalidicate aeftiua, ut diilbiuaa turauteuaporentpcripfam.Aucunusucrouenicnsfua
frigidj catc intrinfccus recludit humores. Dicitquarto . ; - *
^autunushocfecttuniuerfaliteromnibushominibus, ^ fupplcplurcs tamcn quibufdam
propter eorum apci? tudinem,inquibusomnibus confequtcur humoresraa lignari j^
rectncri d:fuperare uf rcucem.iix qujbus con fcquicur acctdcncium
fguicasjincciiomorbi, «Sipiuries mors. lisucro. Niicfacicquoddf.d:uelt.iS£: 11
cdicic^ parciculariter fuppleoperatur malc in corportbus ucc^
ttbusmaladfgta,quiacomedencibasmuIcos£ruCcus^ex quorumcomeftionibusmaiigeneraachumoresicmui
ti. Prtmonocandumhanc caufam <Mci particui.ircm, - . ; quia fit ^ptcr
parciculare crrore,qui3 racione fr uccuii. : Secundonotandumcjfnictusccmunicer
habec hu- midii indigeftu p utrefaccioni paratum > quaies f ruccu§ funtfructiishorarij.Appeilatiinquafructusatruedp,
quiaolim uefccbantur 8C utebanc homincs frucftibus. Appcllanc aute horar^ ,
quta debitis horis reperti -Sc no Hor a-
bencdifporitiadfialuacfone^qualesfcucftusfuntpomapi ^^ ^^^^
racerafaamanliiad:iiria, addifFercntiafruguraudfc ^^^g
minura,qugmuitispolTuntCQnferuariteponbus Idec) jyiali—
dicebacAui.primaquarci:decura putridarii ingencra ^{^{^^.^ \i
fatisadprincipium.q>omncsfructus nocenr febricita ^^^3 ti fua ebuihtione qua
faciuntin ftomacho mali ergo cht ^j-hima : migenerantur propter ebullitione 3C
fructuii putreta j^gj^ ctfOJic.Crcdoctiafruclus^pter iperfeccione fuie mix ^^p
-^^ tionisd:propterfuamfpccificaformanonmultucorpp Ca5.3; 1
rihumanofamuIari,exc[Uo fi'c eos non bcne^regulari e^ Auice » ; decincrt
anatura.Propter quod fecundum Gaf .fencen- ^^^^.^i ■ tiam.prtmo de
dfaFcrcnt^SjConfequitputretactio^ma ^^^ ^^^ '. iorum humorii gencratio, udquia
fructuscranimuter ^^ ^^^ tur in humorcs malos aut malas fuperauitaces malts j»
coeftio ■ porcionacashumoribus,uelquiahunioralem maiignan jjenjfru I do maceria
ficmalus humor producat. Ex qbus oibus ^^^- j^^ ^
iicecin£erre,quodcftcollccf£um.terciaprimi.ca*deregt2^^i^- .
mineciusquodcomcdfCur^bibtc>q>aIi)sparibuspQi$ ^ queiibcc fruclum
eftbti>cndaaqua.Pacecpropoiifro ^ tanco.na quia fructusfunt( ut
tactumcft)maii nucnme ct fecundum pIurimii,ideobibedaeltaquaqug non eft . - . .
multum familiaris corpori,ncc ctiam multum penecr^ tiua,ut
cicocxpcilanturfrudus. Siucrobtberetur ui? num >cum i ic ualdc penccraciuum
Sc famiiiarc natura?, tuncfecum craherecnutrimcncafruccuumad corpoxts ^pfunda.
Exdiccisecialicec inferre,quarcpoft coeitio ncmfructuumcomuniccrfequtcur ftuxus
uencris. iit pjuxut , licetplurcsalff eau% fpcdalesrcdtadg aliasconcurrac,
uentris t pronunctamenhgcgencralis.caufaponacur.namcon- qf poi^ ucrfi^
fructibus in ftomacho ad chiii natura m uen g me ^5 cftfq ;
fcraic9<5^heparn6fuguntmulcumiianc chibfitatem, „|frii4 1 C[ua
rcmancnceconfcquitur lubrtcitas.Na dcbiiicas uci c;ua., " :
rcmtiTioaccra6:iug hepaciseft unacaufalubricicatis ue tris,ut patec
fecundaapho.comcn. 2 .illt usaplio,Q_ ui<- bufcuncj tuucnibus. Ex hoc ulcimo
licet inferrc fri*.- S:\is nori cfTc rcgularicer comcdcndosapud fanicm ue:he
mcncem,ije admcmbra trahantur^ Aphori(muSt |p» ' Autumnus phthifids malus; : J^utumnustabidismaluscft.
./; I-^eo« ■ t "iVutu«nnu& tai>idi&tn3lu§> - ^ - - - ^ •
Thc« i ]B;spo|iw« Digitized by Google A P H O. Expo fitto Marfili) fupcf apho;
Praercns apho . fic conun uatur ad prgccdcntc . PoHqp Htp.in prgccdend apho.vmucrfaliter
blafphcmauit au tuninu,nuacuero parciculariterquia refpeccu phthifi corum.Et
uult Hip.conclulionem hanc.i^ ut umnus cik malusphthiiids. Conduiioarguiturfic.
Qmnc tan- pus frigidum Sc ficcum et mordmacum e^ maliiphthi
iids.fedautumnuscfttepusfrigiduiSificcum Sc inor dinatum. ergomaior appareJbit
exnotatis. minor pom c in come .conclufio ucro fic cxphcatur inxcxtu. autum
Jlafis^ nusfupplc eflrmalus phthificis. Pr p inccikctu aphor .; ^uice , primo
cft notanda apho.concordia^qufiiabet. i y.Ca- tine .allc.cap. habetur etiafecundaprimi.doc.z.ca.
6^ in fine.tertiohabctur. I o.tcEt^.tractacu.4. cap.de ul- Phthifi
ccribuspcciorfsctpJbnisinfinecap. Secundanotad^ coi^p" cft utilitase
n.vtilisprgfensapho.q^cumadactumpro fioAi^ nofticum.naexpr^fcntiapho
cocipiturphchificosnaa.- cuspu» ximemoriturosinautumnojcumex pfit aphor.autu
liuufq^ nus fit malusillis,utiniscfi: eciam ^tum ad accum prgr canon,
uifiuii.docemurcnimprguiderejnecorpora phthifica exautumnol^ntur. Tcrtio
ampltusefi:aphor.dicen do non folum autumnu efix malum phthificis :immo SC
q^tuncun^- rcm non naturalem autumno ^portiona ta.dicendum cctam non folum
autumnu nocere phthi- ficis>Imo,quibufcun(^ alijs<iebtlitao5rcorporibus,
cum autumnusfitualdeproftratiuusuirtucis. Q^uarto ex prghabitis;notandum
autumnum hic intclligi ^priam feruarenaturajhocpotefl: ^bari ex prjhabitis.
Q;;tiin to notandum hoc ucrin^cari de autumno quantu ad prin cipiummediumet
fiucmjmaxime camen demedto alijs paribusmagisautunateqpexcrem|eiusparces. Sexco
notan4u autumnu eifc malij phthifias maxtme ratK>- ne propris^ copl^xionis
8c proprig inordmationis > q^ujis. ctiaaltquaiiterractoneprgcedencis
seftatts quodiiDca- rr; tumapparcbiccxdiccndis.&coiirgiturexfinecafeque.
Phthi- " • ^^P""'*^ notandii ,phth£fim fumi airquando pro ai' i^
, -^ ceratione ptbnis,ut patet. 5 .apho.come .9 . iliius apho. Dlic r
Pi^thifisfi't inaetatibus maxtme. Sumitur fecundopro ^ *
confumptionetotiuscorporisconfequentepulmonisul- cerationejUtpatet.^
.apho.corae . 1 6 .rllius aphor. Itt- fanici fputophthifisfit.
Tertjafumtcurphthifis,pqua cuncg toctus corporis confumptionc, qae modu tangic
Gaf .in comen . Ad propofitfi autunus efi: maluspluhiii quocunq; modo fumatur .
Nam primo cltmalus phchifi tertiomodo fumptena cucorporaphchificoj^t ilnti uir
tutc defe^fca , ficut excarnata 8cin fanguine 3C fpirtci-
buspaucificatajautunusfuafrigiditate^ficdtatecdfuL medo amplius 8c calidii
naturaie debilitado uircutisdc fcclu auget,fui aute inordmatione uirtutcm
defiecram amplius dcfi'cere facit.Eii etia malusphchifi primomo dofumpt?
eoq>nunccaliduscxifi:es humiditatesdiiTbl tiit catarrhales , nunc uero
frtgiduscxiftens cascompri init&: adplatone defccndcrc£acit,qug pcr
uiahumcd:a- tionis 5^ putrcfacftionis funt caufa ampiioris ulccris,fua
ctiainordinationedebilitando uircutemeftcaufa utul- cus pcioretur. Item nocet
phchifi fumpt^ modofccun- dojproptercaufasprgaiTignatas.Ec ulterius amplificaa
Autum do aphor. fcquitur autumnii cuicunq? paifioni pe<fcora nuscur
limaximercpicxionaliforcnoduu. Hoccxdi^ftfscau oibus fisinferturcuidenterjimocuilibctmorbo
probabtlitcr morbis cft nociuus autiinus. Priroo ^pptcr fui inordinationcm
pccto— debtlitandouirtutcm.Sccundo fupcrftuitates<&:ma!as ns no-
materias fut frigorc incuneando. Hip, tfi ipfum phthi (i ^us» dsfpcdalitcr
dtxit cffc noduii jcu iftisgrandilTimu in- f crat nocumcntu proptcr caufas
aiTtgnatas. Exiftts ca a inferturautumnu notiirimceiTcmalu patientibus fc- bre
hcticam>patientibusethcticafcneJcutis. Patctpri tnum propter amplius augeri
cxiccationcm Sc corpo- jris tabcm.Patctctiam fecundu proptcr fimiie cau&ni.
Etproptcrautumnufua frigtditacc<Si: ficcitateaugmc catf uuciTe inpd^Sc ilccc
coplcsioxusin fcneductha(« H I P P O. 38 caexfftencts.ldcodiccbat
Aui.fccundaprimi.doc.z. Auice» cap.6.q»autunuscratmalus omnibus habctibushcci
cam fimplicem , quia non coplicata ulccri pulmon». Qcftauo notandu Non fol um
autiinus cft maluspJjthi Autum ficis>quiaadaugcat phthifim manifcita ,
fcdettaoccul- nuscur tam habctmanifeftarephthifim.hocpatctfecudaprimi maxic
aiie.ca.d!::. I o.tertij.alle.ca.in finibuscapi.(&:cft caufa noci-
notaci.na cum propter cauias aifignatas autunus auge uus ac
phthifim,ficaugendophthtfim manifeftacoccuJcam. phchiii nam ubi phtht fis remt
lltor cii occultior, phthifis acuti- Auicc , or eftmanifeftior.
Prstcrcaautumnus manifeftat ta- bcmautconfumptione ampliusa>nfumcndo,cti3
mani feftat fputum faniofum plus ^hibcndo rcibluttoncm in fenfibilem Sc ampltus
incincrando S^debiiicando lurtu tem>ut fanics intcndatur & maiorctur
<5<:c . Expofitio Marfili; fuper Comcn.Galeni. Damnauitquide. Gaf. comcncandoapho
pr^fcn- tcm cria fadt, Primo ad prf ccdcntem pr^ientem cotin u acapho.Sccundo
cxponit hanc partcm.phthificis.Tor— tioprf fentem ucrificatapho.Sccundafl».(
Vcrii ucro) Tcrtiaibi.( I^iquet autem . ) Dcprimadidtq^in fupc ri
oribus>qutain apho . I o -pr^ habito SC itnplickc etiam^ in quinco
gcncraltcer blafphcmatur autiinus,qui3 fap- plc non dearticulando ipfum ad
aliqua fpedale dtfpofi- tionem,icd ihoc apho.blafphematur parcicularic , quia
in quadadilpoficionc corporum uc phthifico^. Vtrii ucro. Dciccunda^facitquod
eftdict:um.d.q>Hip. in- Phthiii
ceUcxttfuppIeperphthificoshominesIaix^rantesfea in cus qdw f t rmantes 6C
fn^ple corporis paticnc^ confumptione , p pter ulccrapulmo-nis va etia hic p
ulocra ulccraintclit gaKnus>undcpdcilieapho.inteiIigideomntcorporisc5
fumptione. vndedicicic non pofieccrcificare,dequo ma xime intellexerit
Hip.quiaan deprin2omo<k>anfccun-^ do phthifis, ueruntamen qui a
modusprimus proprior c ideo dicerc poiTumus ipfiim intcliigi maxmac. I^iqucc
autcm. Dc fecunda uerificacaphor,iceiK<^ fiueH^. intcllexeritdeprimomo
ucifecundoncccircctlautunii Dubia phchtfico fore malum ,q«ia aucumnuscft fr^dus
& fic cus Sc inordinatus. Primo dubitatur. Vtruan aucum- nusiitsegrior
uclfcruanspropriamnaturam ud ncm. Sinc formaobnc obicccorii omnibus adinuiccm
com pcnfacis h^c condufio ccncatur . Autumnus propria na turaferuans non
fcruantemciior cft. Propofitiofumic CX.9 apho. Sc primaquarri.trac.4.cap. I .
vbi uuitte poraproprias feruantia naturasforemcliora. Hicta- racn notandu
<5^ bonitatcs tcmpor um fcJiabentf um na" turahtcr nonfumuntur iblum
cxgraduqualitatfuo.ini' mo"cxdctcrminatis infl uxibus corporu fupcrior um,
c^ cciam coUigi poteft comen . 9 ,Sc cct a cx Hip.iii Itbrodc acrc SC aqua Sc
regionibus.Iicct cnim in aliquo autum no minor polTit elTc inordinatio ^ in
autumno tepcra-» tOjomnibus tamen copcnfacis ex diftempcraco aucum -
homaiorlffioconfcquetur. Secundodubicacur.Qi te pusanni ficmagisfgrotaciuu.
Ecprimoarguttur<j>fit «cr,quia in uere cft maior rcpletio qp in al^s
teporibus ^itur <S:c.confcqucntia tcncc, quia morbiquicaufant in
tcmporibusmaxitncfunt rcpletional^. notu eli: an- tcccdens. Nam ucr fimtlac
morbodercplctione primo apho.come . 1 7 tlliusapho . Et quibusfcmel aut isis
aut ampliuSjaut minus-Pr^tcrca patec ab expericncta mul tos 1 ucrc gcncrari
morboshuius parciculf ficapiio . 2 1 dfccmc. V crc fiquidcm mani? mcf ig SCc.
Sccu ndo ar-i guitur q> in aeftatcqualicas arilatis cft qualitatibus cf tc
roru tcmporumacfciuior&intcnfior. crgo<S:c. confc- qucndatcnct>quia
pro}Kcr potentia diftemperat^ qualt cads remporis confcquitur dta produAio
morbi antccc dcnscftnotum, cumcaliditasaeftatis fitacttuior Scin^
tcnfiorfrigiditatchycmisfecunduplurimum. Tctt«>
arg«iturc^autumnusco<]^intcr c^tcra tcmporamaxi- mcab au(S»ribus blafphcmatur
. (^uarto arguitur q» b/onspr^tcr nimiam ^gidicatcm deb^otc SCmscd Digitized by
Google P A R -T I. T^po^ ^,t»fUp«rauitate§mtrinrcc«srcdadentcm. ProduHo copar ^
prgaiitt?ndu h$c tempora poirc ad in uice coparari. V d «o Z \ quanturn adola
qug concurruat ccniporibus quantun- Hip. Jibetniodcratis.Sccundo polTunc
adinuice coparari pc-- ■ fics effeclus proprios tcnjporu in dirpofitiones
confcque tesj&non aiioru pr^cedentiuni temporu rationc. Sc- cundo prf
mittcndu hanc tcmporu cqparationcm ncri ratione ctFcAuu plurics 8c in pl unbus
corponbus con- ^ingcntium- Penespr^miiTahf conduliones tencant. f Prima.
Mtumnus quatu ad oxa in ipfo reperta cgteri? cftpciortcmporibus
Hgcpropolitioprimofumiturex 1 comcn. I p .dum dicit autumnii cf teris
tcmponbuspc- ftilcntiorcm .8c patct propoiuio ex cauiis Gaf. Secun
dapropoiitio.Rationcpropxig coplcxioms autunus^. babiliter eit aeftat^ melior .
Propofuio noca eft cx hoc>. cu aeftas habeat qualitate ualde excelTiua.
Tertia pfx> fitio. Autunus ronc proprioru defeccuu ^babilit?r di a poteft^f
tcris teporibus pcior. Patetpropo fttio narra.
tiucpropterfrigida<&:ricca coplexione uitg contrari.a tem dC pxohibcntcm
debita tran fpiracionem . Patet ctia proptcr ciusinordinationera Sc
ingqualitatem dcbihtan tcmuirtutcm. Q^uartapropofitio. ./£,ftaspoftautura nu cf
tcrispotei^ did magisacgrotatiua.Propofitippa-. tct ad cxpericntiam comune
<S: ex ca coplcxionis aclta tis. Q^uintapropofitio.Vcr quantu ad
contingcntia i. ucre rcfpci^cu quorunda corporum SC quarund5, aegri': tudinum
poteftd(ci seftatc aegrotatiuus.Propotitio ma gis ficpcrfuadetur. podagra 6C
mania<^paiiio d^mult^. aligplusmouentur ucre:<5<:autumnocpiftate.ergo
an tcccdcnsnotatexperientia. <S<;fumitur .6- apho. aphp. c c .podagrica
8c maniaca palTio uere 8C autumno mo- H«Pv ucturutinpiuribus. Scxtapropofitio.
Ivicetuerdelc intcrcgieratcmporafitminimcaegrotatiuum^ractonc tamcnquorundain
ucrc contingentium fcudeper acci dcns contingit ucr hyeme ciTe magis asgrotati
uu Propo ficio quo ad prima parte patec exhoc, quia uer eic tem- pcratii .comen
. I Q .& fumitur etia in hac ter tia.comc . 21 .ibi.
(Vcrc.)Q_uoadfecudampatet exhoc,quia^ ptcr rcplctione cx hyeme prgcedente
confequunc in uc rcmorbi rcplcxionales eius caliditaic teperata humorcs li
quantc Septima propofitio. Ucct non dc g fe tame de facfto 8C de pcr accidens
pluribus corponbus hyems cgtcris temporibuscft min.us aegrotatiua.Hgc propoii-
tio patct primo ad expcf ientia comunem . Patct etia cx aliojquia humorcs in
hyeme ftant firtni non bene mo- bilcs adloca mobiliasaut ctiaad partcs alias,
ut interant i?iorbu d;€xtrancentur. Prgtcrcactiamin hycmc co-- munitcr
caliditasinnatacft potcnsad ^ort^tcr digerjdu 8C regulandu humores,ut
colligitur primo apho. cC co xji^ mcn.2 5 .q^uis ifta fortifiicatio caloris
proueniat de p ac '^ Cidensa frigore hycmis. Iftis habitis patet refponho
adobiecca. Nam primodeaeftate rcfponfum eftpcr rc fponfalia.Etconfimih'tcr
obieccaucris folutafunt. De autumnoratio concluditueritate.Dchycme etiamdi
<fcu eft <j> dc per accidcns cx eius coplexion? fequi t boja digeftio
, <Si: fic fit di<ftum addubium. iftud. 1 "^^^^^.^
b£tatur,<j>tempusannifit peiusphthificis. Pro dubio fit haec conclufio
prima. Mcrito coplexionis teporis ucr
cfttcmpusmeliusphthiTico.Condufioarguiturfic.na, uer eft tempus tepcratura .
crgo <!5^c • antecedes patct co men. j o.confequentiatenet,quia tempus
temperatum maximeeit conforme uirtuti. Secunda conclufio cft. T.c, hsc Vcr 4e
faclo et ppter comunes difpofitioncsphtw 23 '
ficoriicftnociuuphth.ificis.Haecpropofitiofit^Hip. 7.epidimia^.Patec etiacxcaufa.na
cu corpoxa phthtii cafintcpmuoitcrex hvcmc malis rcpleta humpribiis fuccedent€
uerc 8c eos Iiquantc 8c dilTol uentc nt phtht- iisaugmcntum.
Tcrtiacondufio.Ucctaeftasrationc fu? cpplcxionig pl us uideatur conferrc ulccri
qp ucr. tii phthiii antiq; plus uidctur noccrc ucr.Propofiti<> patet, q^o
ad primap^rie , nam p?r fu^m calidit^te^ ttcci». IIL tem minarat materiam usrii
quia mtnorat ctia 3c con fumitnaturaicm humiditatemagisatfert nocumetum uerc. O
uarta condufio. In aliquaparte xftatispro- babilit«phthiilcus mehus fchabec q^
in aliquo alio t e- porc.Patetpropofitio,quiainprincipioaeftatiscahdita te a
teperamcnto modicumreccdente,tunc entm non tit uchemcns confumptio 8C fit
conucnicns expiratio <S^ pu tridi matcrif rcmotio. Q_uita codufio . corpora
phthi ficorummalefchabenthyemc. propofittopatctcx hoc cum hycmc rctincantur
matcrig 8C augcantur cathar ri 8c dcfluant ad puJmonem . Sexta conduho . In
phthiii in qua uehcmcns confumptio carpons focta- tur ulcerationi non cum magna
putrcfaatonc hyc- mis conucnire uidetur. Patct propofitio , qahycms fu<
humiditate (&:frigiditate prohibcc de per fe confumptio
ne<^-tabe<fk:c. Scpttmaconclufio. Autumnusc^terts - temporibus peior cft
phthifids.tdeo de ipGa Hip. ^tulit apho. i^ atet propofitio propter caufas in autuno-
jcper' tascoUigendascxcoracnto. ia.<5^- H ♦ Aphorirmus, IJ-
Deteporibus/iqutdehycms ficca a: boralis fuerit,uer uero pluuiofurn 6<:
auftrinu^ne^Ue eit ^ftate febres acutas,6<op.htaImias,etayiietenas
fieri,maximemuh'eribus,a<:humidis natura* O uod ad tcmporiiattinet ratione ,
fi hyems fquah*' Thco. da^aquilonia fuerit,uer pluuium auftraleque, febres
acutas fiert a:ftatenecciTc eft. Et lippitudincs, 8c tn teltt norum
ditFicuitates,maxime mulieribus, 8C ^squi ha- midamhabent^aturarn. ^ - De
temp3ribus,fiquidem hycms ficca., 8C aquilonia f uerit,uer uero pluuiofum 8c
auftralc , neccile cft aeita tc.fcbresacutasfieri5^1ippitudines( gr^a
opthalfiiias uocaiit)et inteftinorum difiicultatcs,px?cipuc ucr.amu
Iicribus,<5^ uiris qui nacura funt humidiores. ExpolitioMarfili)iiiperapho.
Prxfensapho.ficad pr^cademescotinuatur. Poftc^ Htp.in
pricedentibusdctcrminauitdequibufdam e.-te- cfcibusmutatiuoru
naturaliumtcmporu, detcrmtnauic etiamdemutationibusex iiatuuentorum
pr^cedenci-^ bus.ln apho. pr^fenti exequitur determmando de qbul
dammutationibus pr^ter naturamtcmpoi?j libtinuico contraricfuccedcntiu.Et
continct hic^prsfcns pars du- as partcs prindpalit . In prima dcterminat de
mutation? bus et corii cffeAibus inhyeme ct ucre conttngericibus
«S^fibtcontraricfucccdcntibus. Infccundapartede;;er- minat de mutationihus
pr^ter natura aeftati contingen tibus,& autuno fibiinuice coplcxionalitcr
aduer.an tt- bus,Secunda ibiapho. 1 4.,cuiusinitium.(St uero gftas.
borcalisctc.)Primain dua&.Prirao Hip.determinatdc mutationibu&contingetibu&hycmi
ct ucri mutatahyc meadficcitate, ucrcueroadauftri permutato natura.
Inparteiierofecunda determinatde mutationibusnyc mi confimiliter contingentf
bus 8c ueri,hyerae permu- tata adcalidu uere aute ad frigidfi s^
ficcu.Secundaib^ apho.fcqucnti.(SiucroauftnnacS::c.) Pr|fensaphor.. duas
c6tinecparticulas.Primo dctcrminat de di.ris mu tationibus, 8C ctiam tangit
tempus 3c eitect u^ dtv-taru mucationumin prsdicto temporc contmgentium. Se-
cundo uero expUcat Hip i quibus corportbus maxime hi produontur cfiPeaus .
Sccunda ibi. ( Maxime muUcrf, busjSfhumidis.) lnprimaparteuultHfp.ifta<;ondu
iione .Si hycmsdc numero temporii cxiftens ficcatuc' rit(X:borealis>uer uero
fibi fuccedensfuerit auftrmuin quiacahdu^ huraidu , necciTc cft Heri in aeftatc.febrcs,
acutasophtalmtaset dyiTenterias.Condufio arguit hc* Inaeftatc ncceiTc eft fieri
illos morbos,quoru fufticicn- tescaufes necefTe eft aftate reperiri .fed hyeme
extften- tciicca 6<:borealt,uere uero auftrino <Si:pluuiofo,neccC
f«.cfthorumorbQi:uc4urasina?ilaiK ^iTcrepertas. ?rg<^ Digitized by Google A
P H O. isaior prepofitio co nota eft,qutapofitts caunsrafficieT
tibusadahqucmfcualiquos produccudosefFcCtus<&:«f
fectusponipoirunt.propofitxo mmorex notandiscolii giiur cutus rationisfoia
conclufio ab H.ip.explicatur m littera.fi certehyemsdetemporibus fcuhoris
annicxi ilensfueritborealisdSj: ficcajd: ucrfuerit auitrinum et pluuiofum,
quiacalidu 8c humidum, necefTe cftfcbrcs acutas opthalmias 8C diffintcrias
fieri i acftatc 3Cc. In fecundapartefacitquodeftdi<ftii.Et uultHip conclu-
iionem ifl:am,.Prf fati morbimaxime fiuntaeffcatemu' lieribus<S:corporibus
naturahtcr huraidis. Conclufio pcrfuader fic.In illis corporibus maximc fiunt
ifli mor Jbijinquibusrcperiunturmultg putrefaciiones Scha- miditatcs pr^tcr
naturam.fcdin corporibusmuhcru ac etiamhumidisnaturaliter multgrepcriuntur
putrefa- etionesSC humtditates.crgo.confequentia nota>cura bi
morbiconfcquantur putrcfa(ftiones<S: humcctationes prgtcr naturam ranq^ fuas
caufas.minor ppofitio eft no ta Sc ctiam apparebir.cuius rationis etiam fola
condu - iio explicatur ic textu dicendo c^ hi morbi maxime con tingunt
mulieribus, 8c fupple etiam maxlc corporibus fi.ukc,
i^afculisautfgminishumidisfccundunatura. Proprf - <5a?. fenti apho.cfl
notanda apho.concordiaquf colfigitur fe j^riito, cunda primi.doc.2 .cap.8.
deiudic^s temporufatis ad Hip. principtum illo.§. Et cum uer pluufofum
.Colligitur fe Kaiis cundo.5 .theoricg.^ .cap.adprincipium.Colligitur ter Tepo-
tfo prima ^ble.,pblemate.8 .Colligit quarto tertio pro rum ua
noiticoru.comcn.Quadragefimo.Colltgitur.^.exHip. yioruin in
ltbrodeaere&:aqua<S:rcgionibus. CoHigitur ulti^ copFo-
mo.iy.Conftnentis. cap.de aere. Secundo eft notan- ne pro- ^a utilitas apho.
Efi enim pr^fens apho . vtilis quatum norci- adadumpronofticum
<5^operatiuu.taii.ii.^temporum cus ope apparente coplexione nos ,pnofticamur
dictos morbos j-atiuuf forcuenturos.Valetetiamqptumadactum operatiuii. quc ca'
cum.n.cdprehendimus hos contingere morbosjpropter con . m uitarii humiditatu
prf fentiam ab his morbis pr f fer- uare poffumusprseexiccanda corpora^^:
etiam4ebife cuacuando. Tcrtio ampliandus eft apho . Non cnim fo lumteporum
taliapparentecoplexione feu cobinatio- nc hi effeclus aeftatc contingerc poif
i;nt,imo & aliaruoi rerucoplexionibus taliter inuice proportionatisquali-^
ter uer auftrinum boreali proportionatur hyemi ^ftatc _, fucccdete.
Q_uartonotandiiutcolljgtturexprindpio Tempo comenti akeri us translationjs. Hor
? anni uel fuas natu, '? "^' rasobferuant,uel permutantur ab eifdem.Sipermutan
ria mu ^^^^^ eifdeni, uel ifta m utatio eft in hora una uel 1 dua ^"°* bus
dCc.Si cft in hora una uel duabus SCc. vcl talis eft ad qualitates unigenias
fcu confimilis denominationis, uei eft adqualitates contrarias feu contrarium
denomi- tiationum.Ite ueliftamutatioeftfecundum unamqua litatem uel fecundum
duas.Item uel eftmutatio intcn- fauel rcmifTa. Ad propofitum Hippo. hic
detcrminac 4c mutarionibus plurium hora15j.de mutarionibus ctia uniushor§ ad
una qualitatem contrariam Sc unam cou jfimilem .Determihat enim de mutatione
hyemis ad fic dtate fibi contraria^SsSadfrigiditatcm dcbitointenfio- tcm^Sc
fibiin dcnomiiiationecofimilcm. Dctcrminac ctiam de mutationc
altcriushors,qu?mutatio poteft di ci ad ambas qualitates contrarias quodammodo
8C quo- Arift damodo fimiles fecundii dcnominatione .Si cnim ucr ut cft ucr
denominetur teperatum,mutatio ad calidum 8C humt du appellatur ad quaiitates
contrarias, cd tepera- mcntofeumcdioqualitatesextrcmg aliqualitcr contra
rientur,utpatec quinto phyficorum . textu come ti fcx ti,<S:quinquagellmf
fecundi.Si tamen uer quodamodo calidii denominetur 8C humidii, fecundum hcri
allcga- j^yj-g- tafecundaprimi. doc. 2 .<S:.cap . 6 . tuc h^c mutatio
erit • ad qualitatesintcnftorcs&: ilmilcs fecundii denomina- tione .
Q_uinto notandu notatcr citc di<ft um dc tcmpo ribusfcu horis ^^ notandu
mataciQncm haac totihyc- mi cjXc tributams ut fitfcnfus ^hyans tota cxiftesfup
H IP P O, 39 pleunahorarum , naminaximetunc uerificatuf apho* utdicetur. Sexto
notandum notantcr efTe dictiim ficca Sc borealis 8c non ffcca 6i:frigida.Et cft
caufa.Nam ex hocf^diciturborealis<S:ficcac6prehendituripfam ual Borrcac dc
eile frigidam Sc ficca , qpuis.n boreas f rigjdas fic SC copFo,
ficcus,appellaturtamcnfrigidusadominto,ucquafi nd cx ficcitate uideatur,nifi
propterhumidiexprel-fionem. a frigidoconttngentem.djcereergo hyeme eifeborea-
lem 3C ticcam eft dicere hyeraem elTe ualde higid^m ct ficc3m,maxie propter
flatii uentiborcaiisfaa cxpira-: tionc ualde infrigidantis<S: uchemenr
opcrancis confti- pando. Scptimo notandu . Hycms potcft intcliigi ficca. 8c
borealis. Primo coparando hanc hycme ad hyemcm teperatam feu naturaliter fe
habcnte inqua non eft ra- biofaf rigiditas,qu? etia declinatad
humiditatem^.Secii do imaginari poifumus hanc hyeme boreale Sc ilccara rcfpccTtu
cqualispondcrisfaltem imagmati, ut aer hyc^ mis rccedatab gqualiponderisper
ficcum,.^diftet plus ab aquali ponderisper f rigidii ^ diftare debeat. Tcrtio f
magtnari pofTumushyeme borcale et fij:carcfj>cdu c6 fcctusqutproducitur ad
corpus humanii , dum pcr ca- le hyeme humana corporadcbito uehementius tnfrigi
dantur 3c exiccantur . Ad propofitum tcneatur primus- modus^: tcrtius , c^uis
etia fecundus pofTit ucriticari, u t dicitur. Octauo nocandii .V er
intciiigcndii eft plu uiofum&:auftriniiautfecundum fetociiaut fecundii
fuimaiore parte.ut.n. prf fatiraorbi confequ3nc,opor tet in §ftatcn)ulta ex
uere reperiri humiditate,qu9 ma ■sdmt reperietiu- uere toto exiite ce humido
aut cius par te maiori. Nono notandu,intelligi hic uer modicii eifc mutatum ad
calidjtatcideo auftrinu clfcjmaxie ex par tehumidicacis.Si.n.calidicans
excitcrit intenliorigpcr uia ebullitionis.^ pucrefaccionisjdic^ti morbi 1 ucrc
cS ringent. l o.notandii. Nofolum li hyemsponaturfic ca Sc borealis 3C uer
auirr in lun SC pluuiofum in aeftate diAimorbi contingent.immoetia hycmcfua
obferiia tenaturam,cum maiorhumidftas reperiatur ^ftatc qp, fi hyems f uerit
iicca Sc boreaiis, ut cft notii cuflibet.fcd quia hyeme exiftente cemperaca
uere uero pluuiofo 8C. auftrinononlolumaeftacei.nrjrao 8C uerc praedictimor
biproptcr m^orem humiditate coniingcrc potcrunc. ihi hycmc cxiftencc &ccz
8C boreah",uere ueroauftrino 8C pl uuiofbjfola aeftace concingenc
al^sparibus.ideo dc. hacfolum ceporumeobinacionefccicin iicceramcntio ncm . 1 1
.notandii,ut colligitur ex comcn. q> pars con tinct ueritace apftatcfuam
tcucntc natur^.Ka ht mor bi plurimii aon contingunt hycmc propter no C& m
ul ta huraiditate in hycmc,quia ficca 8C borcahs.propcer» ecia has qualicatcs
putrefactioni repugnare,non cotin- gic ecia pfmi ucrc.primo.ppccr ucr in ucnire
corpora in difpolitahismorbiscxhycme.vtquafi ucr ipriajMolit
correcftiuufrigoris<S:ficdtatishycmis.^teretiainuc. rc caliditate non effc
tanta, ut magna caufet pu trefactio ne adhosmorbosfecundii
plurim{idfTponente,Itcecap tius fiat putrcfadio in uerc lic difpolito cp
teperato tn calore <Sidtftepcratoin humido,propter alttorcm calidi tatcm
ucris pfs difponcre putrefactioni . notum cft eci^ Q> uerc fierct aptius
putrcfactio qua in dicca prgcede ce hyemc.Si ucro aefbsnon fcruat fuam natura,
tunc mu tata ipfaad frigidum 8c ficcura,per Bcdtztem ^ct con-
fumptiohumidicaciidtfpofitarumputrefavfctoni ct per Tcmpp frigiditaccm
prohibcbitur pucrcfaaio confcquensebul ra mcli licione. Exquoinferturq>licct
abfoluccmeliusficce uscftut pora fuas obferuarc nacuras,in aliquo tamcn cafu uc
p - fcr ucnc fenci SC fim ilibus mcliuscft aliquod ccmpus a ppria na nacura
turarautaw\ i2.notandumnotantcrHip.coplicuilTc abfolu- duorum tenjporum
contrarias complexioncs. pitmo ut te,ali — excomcn.colligicur, utdocercmurnon
folumafpiccre quando ad horas prf fcntcs anni ,immo ad prf tcricas,cum ex ta-
tamcn licomplcxfoncdiftincti contingant cfFcccus ucl in tan- ccontra
|jori:dl[fttnctOiauttctigithan<;coplc5aoR^ tcnporu, utpatct Digitized by
Google paRti. qufa ut cft tactumnifi fic tempora coplectantur non i a
^ftatepoairiVnaa>ntmgeren£hi n^orbi >imniO(S;: ancc seftatem modb hico.
Volens ergo oiten^cre morbos con tfngences(fecunda plurimum) sEltace, prgcer
prgceden ttum ceporum de^ectum, fic h|c cemporaadinuice co- binauit* 1 i
.notandu. Non folum hi morbi aeftatc con tingerc poiTunt^im mo 8c aliquando
morbi cx putreiFa- «flionccontingerepoirunt.quostamc tacuit Hip.vcno
itafemofoscomunitercotingcnces. 14.notanda.No folum febres acutgjimmo
acutiiljm^ caufari poifunt, uc patccg Hip.inlibro dcacrcsS^aqua
ccregionibus.qua- twai uchemcs acuit^,liccc no cofequacur humidi^ccm multam dc
pcr fcjco c^ humidicaas cft obcundcrc caFm pcr uiam camen uchemencilfimg
pucrefaccionia confc-r quentisprohibicacranfpiracionedl^muicam humidica- temcum
calidicatc icbrcspoteruntacutiirimg genera- ri.maximecniilarum
critacuitasadmalam terminatio ncmuirtutcdebthtatamacerta exiilencemulta d:nml
t% putrefacftiottts. Exquopacecc^ aliqua maceria po- ceilfaccre morbum acucuni
mal^ terminationis qu| dc fc cilapca facerc morbu chronicu falubrem .
propoiicio nota cft in multis materiebus frigidis vS: alif)s I > . no-
Opthal fj4ii.Cumacuitasfebriumaximcinfitfebribusconti mia a<3
nuis,idcodccont!nuiseftintdligendusfcrmo. l5.po cur uc njtm- in parce oprhalmias>pcr
quas dcbcm us intclligerc caccur. apataconiuncftiug oculi
caufantur.n.hocpaclo.napcr ucr auftrinum 3c p^uuiofum humecftato ccrcbro &
pcr seftatecbulliencibus fupcrfluitattbus ccrebripcr uiana dcfluxus pcr ncr uos
opticos Euentibus fupcrfl uitatibus ad oculosjtunccaufanturopthalmig^pcr
quosincer cg- terosner uos manifcftc concauos , ut colitgit quarto dc acdde ti
ad prindpium, miatcri^ fl. u ucrc poiTunt ad ocu losjaut cttam tranfeunt pcr
uenas ad coniuncliiuam ocu \i pcr tingcn tes, pcr opthaimias cciam alias
inteiligcndo I^icftte ctrcplexionakslffionesoculorix. ly.notadu InHip. wa- a4»
alle.Ioco habctur hgclittcra. L/ientcria 8c cachexia, In Aui.ucro
fccundaprimt.doc. 2 ,8.cap .babecur liic litce ra.Fiuxus uentris .Dccimo
fepcimo uero concincntisio co alicgato pro concordia habctur hf c iittera.
Diharta* Primo crgo cxponamus prinium dicendo q^ licntc- ria qug appcliacur
fluxus dbalis caufatur aliquando pp scr nimiam humiditatcm fic itomachi
contcntiua dcbi- litate, utctbusnequcatdetineri, uclproptcr puilulas, aut ettam
propter iiumiditatesacutas taliter pungentes ftomacu,ut cibum non
decincacfcdcmittac. Coiiigitur hoc 6.aphor.comcnco.l .qugduo tn hac aeftatc
pote^ runtrcpcriri.prinio nimta humidttas proptcr ucrprjcc f^ » dens humorii
ctiam acuitasproptcr aeftatis caliditatcm • ^^ putrcfacicnie 8c cxacucntem. I
tem contingerc potcft xiacja. cachcxia,quafimalacxia,fcumala corporis habicudo
ucl difpofitio a cacos quod cllmalum, cft.n ..habitudo t qua tumct 6idcs tMmcnt
cxtrcma cii palliditatc corpo- rtsconfcqucnscorruptione coplcxionis, d:
fuppicprf- fcntiam humiditatum indigcftarii.cuius completa notf ficatio
colligicur 1 4-tcrc^.quam in hac aeftatc ftcri con tingit m uitis dominanabus
humt<iitattbus.corr uptact* ^complcxionccorporis propccr mulca humidicacem
"H *har- ^ caliditatem cbuUicntcm . lce caufatur diharr ia feu A ' fluxus
humoraiis,, proptcr multarii humidttatii prf fcn TWm*n "^*" *°
corporc ut cft nocu.lic ccia ucrifi(?atuin cft flu- • d xum caufari cum
diharr^a ^ licnteria fint fluxus. Itc tcrtaga ^^^^- dyiTinteria dicla a di fcu
dis, quodeftdiuifio feu difTolutio feu dtfcontinuatio & lietcria.t
.tntcft^na qua iidifcontinuatiointeftino^.Eft.n.apudmcdicumdyf- fintcriafluxus
cu cxcoriationc fcu dtfcotinuattoncin^ tcftinor a qu ? confcquitur m ultas
humidi tatcs asf^ati rc Itvtasex uerc «SSuia pucrefaAionis fa<ftasacutas
acali- ditatc seftatis. 1 8 . notandum . Hf c iittcra . maximc mulicrtbus
.potell murtiplicitcr intelligi . Vno modo fic. «^^dyiTinteri^ maxtmc fiintaptc
ficri mulicribus, cuius caufafEircpocefbcuinuIicrc^ excdpksioQC fc:su^9a€ III.
ctiamexocnsi&iinordinatiscomcftionibusw^potibus; ' multiplicetmultas
fuperflUitates difpofitaspucref aAto ^ ni qugdelata ad inteilinacaufanc
dyiTinceria.Secundo f nceiiigi potcft dc oibus morbis pars.^Ss: hoc de per
acct- dens>quta proptcr uehemcntcm putrefacflione mulieri- bus cx muita
humiditatc contingente,ac ctiam propter debilitaccm uircutum caru in refiflendo
putrcfadioni, 8C maxtmc dc mulicrtbushumidis fecundu natura in-
tclligendo,acctiam dc uiris, autcriam humidisaccideii talitcr quomodoiibet
propter caufas aifignatas,ut ctia i phlcgmaticis corporibus,licet non merito de
pcr fc com picxionisproprig^propter tame uehcmente pujrcfa(fcto «cm
humiditatcfactibiic hi potcrunt coctngcr morbi» Expofitio Marfiiijfup Come
.Gaf. Dcaltcrationc. Gaf.comcntandoprsfentcmapho. fic proccdic. Primo ponic
apho.incentione . Seciido et us per qp;dam conditione ponit ucrificationem.
Terdo ipr fum ucrificat nos ad aiia Hip. loca remittcns, Q_uarto cuidam dubto
fadsfadt. Q_uinto ipfum itcrum dearti- cuiando ucrificat.Scxto cxponit hanc
pattem;ncccilc e <S^c.Secundatbi(Parugigit.yrertiaibi (Caufasucro)
Q_uartaibi(Curigitur.)Q_uintatbi(Q_uarecotumte , . , pus.)Scxtatbi(bcijsuer6j
Deprinjadidtq^tpfcin- "7^^* ; cipit ab circnda tcmpor u anni, quia ucris
8c hyem is.a. ^P _ ^^ ; 8Cc,, PrimiipropartcnQcanduHip.incipereabeircn-^^^^' •
tia tcmporii anni.i. aqusaitatibusmutatisrcfpedru qua ^^3^ ^ litatumteporibus
cfrcntialiter attribucarum . Dicimus P*-^'* .n.hycme ciTcntialttcr frigidameifc
<S^ humidam, quia hycms in ciTcntia propriasS;: natura conflftcns has rcqui
rit qualitates. Sccundo notandu Hip.notanter ab hye- mis mucadonc inciioaiTcpro
qp.to dubium uidcbatur Utrum propter talcm ucl ralcmhyemis 8c ueris compH-
catione aliqug in aeftatc acctderent palTtones . Ad quod roanifcftadii
prgfcntcm propofuit apho.nihilominus ti^ «^propterccrtasdifpofitioncs autumnii
lapfum hyc- mcmoderanccnouimorbiaeflatccontingcrepoiTunc. • Baruf igicur.
Dcfecundafacicquoddic^tum eildice? hanc mucatione ucris S. ad,aufi;rinamparuam
ciTe , m prjtcr naturam. Vn4e ^itate tantii dictii eft fcbrcsacu ta&a^
dyiTintcrias 8c opthalmias ficri, quod di Aum ha- bitumcftinuno
notato,notandoq> fihicmutatia uerts ad auftrum magna fuerit etiamad calidum
, potiiTimu confcquiturputrcfadio&borum morborumin uerc gcncrarianon
cxpc<ftando 3£ftatcm,fi ccia uer extitcnt, icmperatu, ipfo corpus ex hycmc
lapfum moderantc no cofcqueturmorbid:c. Caufasucro. DctcrttaGaP.fa citquoddidum
cft. Etprimonosad librum deacrciSi:; aqua d: regiontbus rcmitdt. Sccundonos ad
fecundam eptdimiar um pardcularemitcit. De prima dicit,<5> cau fa cucntus
harii patttonii moftrata cit ab code Hipp .in librodeaerc
ctaquajS^rcgionibusficdiccnte.St hycms,
fitficca£5k;ix>rcaiis,ueru.croauftrinum 5(: humidii,nc cciTc?ll;fcbrcs
acutas aeftatc iieri,(S;; quide fubico fuccc detc 2cftatc,necciTc eft fubfcqui
opthalmiaa./E,ftiuo.n« temporc ucris pluu^s humccftaca terra au.ftrif(^ fupple
ueris calorcm aeitati dupiicandbus uentrium non defic cacis huidicacibus nec
fupplc cerebri nocabiUc hum idica te mutata,neceflecft fcljrcsacutas fubfequi
<5<: maximc. phlcgmacicts. dyiTinteri^ ucrofequuntur hisphiegma ticis 8C
ali)s natura humfdis <S^ mutieribus.qug Hipp.ia seftatc nafci co.nccfirt in
iibro dc acre 8Cc. qug cxplana- botbidcm. Notandiicxpartcaccipicaufamgeneratia
nismorborun^horu aeitatc,nam ^ptcr ucr humidii.f, totum in principio aeftatis
cft multa humidttas.ltem d« plicatvir <;aliditas ad bon um fccundu . non
quidcm j quia duplaiitenfiuc necciTario,fcd duplicatur , quia intendi tur a
dupiia caufe procedcns. Primo cnim merito natix r^seftatis^Scciido merito
auffcri psccdcntisin ucrc. Vn dc non dcficcatis ucntribus , quia
concauitatiisus in qui busnutrimcntarcpcriuntur 8C humiditates. , no dimir
»ui;acdi^httmidi5atc cer^d aotaMtproptcr cx uet^ " mukas Digitized by
Google A P H O. Febf cs multas referuaH fupcrfluitaKs^nccclXe e fubfe2j"
fcbr<5 acutg acutas,proptcr fupplc putrcf adtonem uchcijieate ma- curphlc
ximcphiegaiaticis, inquibusmajdmcabundantbumi gmati' ditatesjin quibuseciam
uirtus cft debilispro rcliftcndo cis poti
putrefadiom.Infanguineisctiafcbrcsacutg funtaptf iis^ fa
ficri,immoacuriores<^phIcgmaticis,quiatamcnuirtu guincis
tcmhabenrfortiorejmiiiuseisfcbrcsacut? conticg^t. ^cddat vcl
ma2Umc.continguntphlegmaticis.febrcsacuts ct ali quandomorbi fimilcs. Itcm
dyjGrmterigmaximcconti guntcis^mu!ieribus,proptcr prgaiTignacas caufas.
Cumtamcninfecundo&c, Defecunda nuoc GaF. facitquoddictiicft
<5^fincdiuifionc ultcriori ficri por< iic dicit, quod ctia in fecundo
libro uci particulaepidi- miarumdtxitquafdam corruptiones.i. quofdammor-- bos
cx cor r upta matcria proccdcntcs nafci aeftatctn dui tatc cranonc natis,tuc in
corporibus quibufda puftujis jiominaasigmsfaccr.quoddictumfic ordinauitHip.»
illo fibro. Nam iti duitatc Granonc teporc aeftiuo f uit oimia pluuia
aeftatccxiftcntc calida ctcu ucntiaauftri nis.in quo libro
Hip.monftrauitcaufampuftularii fu- iiTc materiam f upple idco tcmporc gcnitam .
Nam tunc x:opkxio acris mutata f uitad qualitates putredinii cflFc ctiuas<S:feftinantermaximc
corporibus putrcdiniap^ paratis.ficutcciam tnlibro prgfcntiHip.^jifti morbi
nafcenccs huraidis cemporibus funtfcbrcs longg fluxus uetris 8cputsedin.csiSC
hoc cdi.fupplcapho. 1 y^Mgn tudfncs uero m pIuuialibusa<!hos effidedos morbosca
Borcg liditatepius humiditatcopcrantc.his tamen umCq? qua fflaali c-
licatibusconcurrcntibusitafortitcrutinduitatcCra- uencus nonecico
fiuntputrc6ad:ioncs. hyemsetiam ficca<S^ bo realis quibufdam corporibus
cfficitidcm. nonquidcm . idcm^quia cundcm morbu.fed idem, quiaaegrotarc fa--
cit.na borcas fadt tuirirc,cxafpcrat guttur,c6ftcpat ue trcm ,f acit dy iTuriam
horrorcs doior cs coftarum Sc pc- 6:orum,uthabitum cft illa partcapho.6. Si
ucroborca les f ucrint.<5fe: proparte colligitur aphor. 1 8 .Q_.uotidia
Tpsfic ng ucro conftitucioncs.ltcm didt, Hip.q> fi tcmpus f uc dx mi"
ritficcumminusefttnfirmatiuiipluuiaiiminu%mor iius eft ti£crum,ut patec aphor .
1 6* Conftitutioncs anni omni Siirma ^o quidc ficcg . hyeme tamcn ficca di:
borcale uoluit cf duii at £enocentem,nondicou£fcbrcsgericrctautdyirintcri- %
«»or. am.^ Prcmonotandiicxprincipioparifsconcipitt^.mor «fcrum
biprfhabiticontingcruntaeilatcpropcer calidiiatem ec huido. humiditate ,quod
fuo iimutconfirmatur cxeploj^ptcr , idquodinCranonccontmgttciuitatc.
Secundonotan dii proptcr iuucnes q^ rcpcriuntur ifta nomina , ignis fk
cer,ignispcrficus,carbunculus>prunaantiax.Ignisfa- Ignisfa
ccraliquandoimportatmaximii appccitumad ucntre, <cr gd.
utifta-inccnfioappetituspuceturdfuinamconfcquiin- fluentiam ,unde finguut poccf
aliquos fagitcacos a cupi dine.dc quo ignc ficloquicur Sene.in Hippolito. Saccr
Scncca. cftigniscredicelgfis.Hictamen ignisfacer(u?Colhg*c cx alia
cranslationc)uidetur importarcidem quodcar- , .
buncuius.YndchabctlittcraaltcriustransIationiscar- ^^^^^ bunculi.Carbiicul us
autcm cftpuftula ex maceriacho culus jericaadufta prouenicns differcns ab
antracc cx malitia ^^^^ materig 5^ profunditatc.fifi: mim materia ancradsadu
^^^^ fttor «5^uen«rofior,cft etiam magis antracafeu abfcofa ^"*^ in prof
undo .idco antrax quafi ab antro in quo cft con- tentamafcria.Q^u^ uci o fit
dificrcntia intcr igne pcr- _ ^ ficum etprunam, manifcfte coUigitur cx tcrtia
quarti. ^ap . 9 y j^^-^^ notandum hanc partcm cdam ciTc tactam , in - ^^^' ^
quaalIegat.Hip .tn apho> adoftcndendii q> primo mor-
bicontinguntincorporibusdifpofiasad cxplicandum ma.m quod Ucct in hymicSc
tcmporc humido non cos jcingat morbi,quos dixit ucnirc aeftatc, alg tamcn mor-
iiicontingcrc poirunt.quarcucro»on ucniantliycnic tactura eft.quarc uero
nonucniant ucre auftrali ffcatim tangcturijipartc. Curigifur.
NuncGar.iatisfadtda bio. Dubium fub hacfbrDQaproponitur,hycmc.n,.fri pi^dc
(^c.utxc iiero 4u^iio<S^iuum4ofucci:4at(f lii H I P P O. 4o dctur BJorbos
dcbcre gencrariinucre his utrifc^ tempa ribusaproprianaturamutads.
Pro^biocrgoinpar tc prima dicit Gar.^caufe quarc noncontingantmor- bi in
uereauiirtno&humidofucccdcii£C,^qutahy€S. frigidior fucrat<&;
ficcior.vndc corpoccmfr^dato Sc^ hycme cxiccatonoQ foiumnottinfirn»t corpus in
ucrc jnjmoltbcratur apa^ionibusquf folitc crancAicrc con tingcre, fmo cciam
aucrc aliquando talitcriuuatur , ut ad deperditu reducatur tcmperamcntu.
caprc^tcrnos monctHip.non foJum aoni prsfcntcsborasinQjcAuros immo
&pr5tcritas. cxquafcntcnda patarcfponfioad dubium.Nam in uercnojtifiuntmorbtucreccmpcran-
tc indifpofitioncs corporis produoas pcrbycitte..Indi-»
fpofita.n.corporaadfrigidii 3c ficcum humiditatccc ca liditatc tcmpcrantur .qu?
fcntcntiactia coUigi. poccft fc . cundaprani.tioc,2 .cap 8 .adprincijMum Cms,
^rima notandii cp pars condnec ucritate qptum ad aliqua par- £cm
ucris&non^tum adtotum ucr. totoJtL.ucrciaIi-„ do cxifi^nte 3C bumido, ut
dicccur m partc icquii^' cor porc mutato ad calidu 5^ humidii,ultra
tcmpccamcntii fucccdenccaefiatccbuiIitioncsficnc<S::pucrcfaaioncs.
Sccundocda notandii q> talis rcduaio ad tcmpcramcn tum non cftrcductioad
tempcramciuiipr^cffenabonii ficucpranojCiJBnfaorum teporiun d^pcrataequalita-
ces uirtutesproftraucrintcotporum.cxifi2.fcnteaaad ligitur etia fupcrius
halxtum , «^licctabfolutc fitmc- li us tcmpora fuas obfcruarc
naturas,^cuitamcncorpo- ri aliquando meliuscft aliquod tcmpus non fuamfer--
uarcnacuram. Si ucrototum ucr. Nunc ponit pro- pofitione fccunda udiiitcntum
dicens, c^B. totum ucr. fit humidii mtitabitur( ut pritxs cft diclum)in contrari-
amdtfpofition€hab«;^ difpofittoni pcrhyemcm,quia mutabituradolidiid: humidii,
ubihyemcfucracfri-r^ gidum 8c ficcum diuturnitatc tamen ucrishumi^', ip^^ fo
amittentctep«ramcncum in humidf rarr ipftmi rcucr
lioportet.cxquoparctapho.contincre ueritatem, toto- ucr e cxiftentc humido .
Orca parce qucrcretaliquts q ks difpofitioinfitcorponhycme cxtftcntcft^idaJSi:
fic, <a &: uerc cxiftcntc tcm pcr ato. Rcipondedii q> a>rpus ad
fngidum dedtnabit ct ficcum .Na fi fumatur corpua rcmperatum hycms tepcrata 3C
uer tcmpcratii, corpus inuerepcrmancbittcmperatii. crgo hyeme cxiftentc
frigida& ficca c^terispartbus <3c uere exiflente tciiipc, rato
corpusadfrigidii in ueredcclinabtt& ficcum.an-. tccedens notum eft cuilibet
cotifcqucniia tenet , quia g. hyeme frigidam 8c ficca mutabitur uerfu^ frigidii
8C ficcii.crgo fuccedcntc ucrc temperatoniinuspcrmane' hitin tempcrieq^ fi
hyems fuiifettempcra^. ergo hoc. tno ad frigidii plus dedinabit Sc ficcii .
Q_uarc scitas. N unc GaF.fadt quod eft dictumadicens (^G. ?eftate ft« per
ucnicntc apparatuni fit corpus putrc£actioni hgc ap . paratio cau& fit
opthalmig Sc dyiTinterif 5icrra.n. ad- huc cxiftetc humida ucnds adhuc n<Mi
fpirandbus qui fpirarc folcnt in dicbus canicularibiis hoc tcmporcintcr
sefiatis initium 3c dics cxiftcn tcs caiiiciUares fd?rcs acu , rasconfcqui
nccciTc cftputrcfadentibiis hu^noribus cx. domtnio caloris 8c humidicads,
undcop^halmi^ confc- quuntur&dyiTtntcri^.Exquafcntcndapatetrefpon-;
fioadqugftione. Patctedamucrificadoapho.propar. cc. Q_uarc totum tempus.
NuncGaf.apho.^carticii landoucifficat<5^ficproccdic. Primocxplicat morbos
condngcremaximcquibufda corporibus naturalitcr di fpofids adeosautpr^tcr
naturam.Sccundoponit mor- bos quoCdsun quibu&am acddcrc corporibus feciidum
qpdam dtfpofidone fexualcm.Terdo infcrt modificatio ncm
radonenaturaliscdpIcxionis,autpr|tcr naturam. Q_uartopon<tmodificatfoncmcx
condictionctcmpo- rum. Q_ uinto exdpitcorpora in qtabufdam aetau bus a
difpofidQoehorummorborum.Secundaibt(Difficul- tatcs ueroOTcrda ibi ( Si igitur.
) Q^uarta ibi( Et hfc per tonm* ) Q.uiaa ibiCBtfi quidcm.) Depri'. Digitized by
Google Jbra xcdpienua. i»iimores.Cum uicina humonbus. Ecce
cxeaipljj«ifuppiendofenxaiEia.ocuIi enimpattunc op- - tlialmiastanq^meaaibra
uidna humoribus^apitfs, qua re uero ocyli pott us pattanoir ^alia mc bra
uiciniora li quct cx pr gi3abitis,coatingunc etia hi morbi f«;cixdura
diuerlitatemcorporuincdplexioaibus opthaimig , ta- fxien f
untiintiierfale&omnibiis iiabentibus ocuiosdebi
3cs&:nonfortes,ciifi^.propccr debtlitate oculoi?: et ui anicatcm 6ci capitc
iiuant humores adoculos debiles»' Notandum biccamen <jx Itantc par icatc
debth catis ocu 1* rariorcscaiide copiexioniscxilt:entes^<S^huraid| diipo
ilaores ftmt ad opthaimiam recipiendam . nota tit caw fa, JDifficuitaiesucri),
DefecundaGaF.facitquodeft habicuindipens,<^dyifinteri3 fit I habentibus
copicxio ne naturalitec humida^maximc in muiieribus fup^lc;
Baturaliterhumidi&,cu ijncctiam humid|fuppicfS:;ie'' 32ualitet,ficattdiatur
irlip. fupplceis maximeaccidcrc dyiTinKria^eo quodmaterfa fupplc huraida
feruata a prghabicistaiiporibusin a^itate iniicicuriuppicper uia
pucre£ad:ionis.acaficatexitatis&: ficfalfa. vndcfuaial . fedme cxaijaerac^
iilcerat inteftiwa 6^ caufac dy iTmtc- riam maximein muiieribus ( ut-eil dictu)
quia funt hu «nidioresmafcuhs. iblacrgo putredine inflamata in hts corpot-ibus
corporahumidadictosmorbospatiunt.na bumi:dttascitquali materiaputrcfactionis.
caliditas au - tcmfuppkcaufacflFiaens. mcrito ergo ell: corporahu-
inidaa:j8:atefuccedcnteincurruntputre^actione&, cii ha bcant matcriam ut
iiumiditatem , 6c efficiensut calidi-^ taiem aeltiuam.humiditas
ergopr<jcedcntisaeris fuppie. non permittens dciiccarihumiditatcscorporu fit
iuuas caufa pu trcfac^tio nis . P rimo notaadii . Non fol u xn m u licribus Sc
humidis naturaieu prgter naturam dyilin- tcrigpoiTuntcaufarijimmoetia
infectioacs cutisexfal fa feu aiia materia putrefacf a procedcntcs. Ver um quia
matcriasfupcr£uas naturaconat cxpcllcre adlocama- ximc expuliioni deputata ut
inteitina . ideo ac falfa mate Yv rr- ,riaruafairedine.i.fiuacuitateaqueam:humiditate
fal- •^X *" fant:ccxafpcrantC(S£:cxcoriate inteftina dyiiinterta ca
""^*^ ^^.tuxSc tcnafmon. Secundo notandii hoc etia probabiiic tcaeani
j^ggjg concingcrcin humidispr^ternatura,aut uirtutc caulac. jfjgjshumiditatcpr^ter
naturaprofrratiorifacta. Ter ttonotandti, humiditatem nonciTcucramateriaputre
fadtionis.non eft.n.putrefactio forma iaherens humidi tacijfcd ei^qua4i,quia
iicut maccria 3c agens agunt traf mutandomaterias Sc ipfam difponendo <3C
taktcr quali i:cando,ficcciam caUditasagit J humiditatcm i, corpus bumanum
facicndoipfumcbulirc 8c corpus humidum cxtraneaiido.caliditasautcm cil caufa
ctftdens putrefa- Aioncm excranea cxiilcns.non qui<^m quia extrinfcca fcmper
Ccd cxtranca,quianon rcgulata SC uirtute dirc
cta>utconueniensiltrumen£ii,immo ut inconucnicns ad fer uandii uirtute Sc
produccndas opctattones , quia tamen cotingit pluries caliditatem cxtrinfeca,ut
nosco tfncntisacrisciTecaufam putrefacttonis autfakemma T.C.5.
iJifeftius.i<fco.4..mcthcororumdiAum eadprincipiii. Pucre- putrefaAio
cft-corruptiopropri^ 8c inat^ calidicacisah facao alicna caliditatc,hicaute
cilqu^ ambtetis. Vltimono quid. t2ndu:i <^ hcct probabilitcr ahquo uiro
akqua mulicr cf. fc ficcior poiTicpofica tam^n paritatceorum qug copa. rantur.
GaF.didrum continct ueritate coparato.n.cho lcrico Miro adcholcricamuliere
ctphlcgmatico adphlcg matica &c .cuius iignu e il , maior jnoHities muherum
. maioretianuditaspilorii. Sitgttur. De tertia GaF-in f erc corpora naturaliter
humida his fore parata paiTioni
busdiccns.qjergoproptcrpr^habitacaufamdtxirHip,- phlegmaticos pati plur es
febres,aut fecunda aham pun c^cuationempluries febres, cum corpora eorum
iinthii- midiora - quibufdara .n. putrcfacientibus humiditari' bus 6«:in
hisremanentibusfebresgcncrantur.cxhisf.n^ dyfiiatcri^ ad inteftitta
cxtftcBttbwSr Notatodu q^ «J C IIL potapW^mattcafecundum lec\uram pnmam patmti^
; turpluricsfebrcsvpropter diuerlltatem humoruraqui putrefiunt
q^uis.n.abundentmaximc x phlegmatc.po tcll;ctiam putrciicri fanguisproptcr
eiusnimiam humi di'catem.poteilcciaphlcgma propter caliditatcm seiliui <S:
ucrnale adcholericam deduci natura, ut febresex dt itinAiscaufentur
humoribus.Secundu etiam fcciidara puauationem piura phlegmatica corpora ad
difFere tia phlcgmaticorura parum lapforum ucl corum qu3e talic
prgfcruanturcuacuandaetiani ut non aegrote t,quia tfi. plura funt phlcgmatica
multum iapfa autnon debite rc &z &: pr§feruata,ideo plurapatiuncur
fcbres. Sed fta tim licctquercre an fangutneapluspatiuntur . Hic po^ teiiutraqueteneriuia...
Promincdicendumq)caIidi r^ F 8c humidaparatiora flxnt-y urcplligi potcil cx f
cntentia J^^ _ ; octaua terapeu .ad fine .6C priraa qu arti .cap . 2 .de prf ^
, Auice j paratisad f ebrcs his in humiditateabundantibus <Sc: ca> Ifditate
, ii cut incelligcndum de calidis pr^rer naturam &;humidis. Secundo
notandum notantcr ciTe dictum fi exeant per mtefcina, cii hf materif putridg
poiTint ^ alias regiones cxpeiii.q^uisprobabiiitcr naturaforti pel lantnr
adloca expulfionimaxime dcputata ut inteili-- na . Eteil fuppledu^ caufantur
dyiTintcrig ,niil inteiti n-a iucrint fortia
d:hasfaIfasmateriascitocxpellcntia. De fcbribusautcmnon cftiic. Cum.n.
iebrientecordc febriatcorpus,<&:nonfebricncenonfebriac,utcoiligtt
primodediiFcrcnti)sfebrium.d:cum contingatin diitxA^ P * *
fflismembriscxiftentemaceriacalidicateincordeaccen. . , dcrc , ideo
contingitpLuries caufarifebremqp dyiTinte^ riam,continuam dico ucl
interpolata.pluries taracn co tmuam,propter humorcspiuries<Si:plurics in
ucnisfu^ perabiidare. Ethgcpertotara. Dcquartaparte Gaf, facit quod cil
taAumdicens<j neceiTc eit per tota ^fta-- temhosmorbos ciTe ut
nonrcuertar,cauia eft in promp tu,corpore propter nimiam humiditate ucris tota
^a^ te fatishumida rcmanente,caliditate etiam in gftate pcr feuerante.fubdicGaf.c^pcrcotam
gilatemfuntSic. Si uero fupcr ucniac fuppk acri aliqua mutatio i diebus ca.
nicuiaribus.Et quiadixit GaF.in diebus canicularibus>.
quiainhisdiebusutdeclarabic.^.apho.apho.y ^cilcali ditos uehemens,ideotunc
maximc eft apta fieri putrefa- ccio.Si crgo illis diebus£at mutatio aeris
corpora defea duntur a putrefedionc , iw>nquide quin etiam facta mu:
tatiaactnaliapartcaeftatisnonctiamdcfcndanturcorpa- • ra a putrefaclfoncjfcdper
faancmutarionem defenduur; a uchcmen ti pHitrcfadionc illis diebus factibili,
autfor te cj> iUis dicbus proptcr conft€llationcsquas^noro,auc. propter
fortiiTimas euaporationesprobabilecll cofequi uehemcntes pluuias
refrigerantesacre .undedtxit H^. in hbro de acre 8c aqua 8c r€gionibu&. c^
4yiTint^riafit m ulieribus 8C natura iiumidisfuppk ilancexafu,apfao* Etfubdit
Hip.hiciipoftdics canicularesueniattepus. hyemale.i.frigidum uel
pluuiak.i.humiduccfucccdac uentipcrflaturi iotcmpore ideil: ualdeflaturi
i«>tempo-r re , morbi quos credebamus ucncuros funt ceiTacuxi. fupplc proptcr
caufam-aifignatam-, 8C eritauturanus ia - nior.cuius caufacft,quia non
itaadurcnturrnatcriae ia - aeflatc^auturanusctiam non cric tantc iiccitatis.
matc* . ' rig crgo r cclufg in autumno non crunt ita malf * Eril cj : dcm . De
quinta fadc quod e& habitum dicen&,cj»ii nd j fupplc fiac aliqua
rautatio,fp«randa cft mortalicaspuc-». ris<S:
mulieribusfupplcfecundumpliu:irauin-<S5pluri- bus,proptcr nimias
humiditatesadputrefactioHcm cor pora difponcntes. Dicit ultimo q»iuucncsfunt
remoti abhis infirmitatibus fuppkrefpcctupr^ccdentis^ftatis proptcr fupplc
eosforc ficciores^plusremotos a ptitre; factione <&:
fuperfluitatibus.attame quicunc^ pueri eua. furifunt amortcfinedubio fuppk
fccunduraj^urima. cadunt in quartanam , rcfolutis partibus fubtilibu^,,<SfCr
calidis <5fc: humoribusg uiam aduitionis in mefiam traji. ftuaabus,«5<:
poftea wanimujajiwr i» hydropem pric»?: multa Digitized by Google A P H O R'
muUa mcPtafortctcr fplcncm oppilantc utindc dehiUtei hcpar.primoquidcmfplcnenon
debiteexpurgantchc' paramcfta.itcrumcciamfplcne ad ftomachu matcria
fncFicam.cranfmittcndojUt ftomachus debihcctur in di gcrcndo .Q_ uarc tamcn
fiant hae palfitoncs , Sc quaU ter iianCjCxplanandu fubiunxi t Hip.in iibro
codem . Pro partc notandu , q^ prmri, fcncs adh uc f unt rcmoti or cs a b his
infirmitatibuSjproptcr remiiTione caloris <S^ humtdi tatum,quauisult<mi
fcncsproptcr nimias humidicates multiplicatas hos poiTcnt incurrcr e morbos ctc
. De ijs uero. NuncGaF.exponit hancparce .necefTe eft.dices i^fpfe expofuichunc
cotumapho.nili hancparce.neccf fe cft .qua parte fimiliccr pofuic i n hbro de
aerc Sc aqua &; rcgconibus.qua dicendo cerct ficauic racionibus dc in
vcftigacionibusrcr um nacuraliu .quia caufar u dc cffe- ^uum 3c non foium
experimcnco . nam quocicns utde-' ric hoc 6C in quoc ci uitacibus , for ce . n
. uidic bis ucl ccr ticl quacer in uica fua auc parum amphus.ex qua fupple
uifioncnonpocuicccrcificarc praehabiciiapho. Namii tu
uidcris.^.ucl.^.homincsquacunqjmedicina uoluc ris moucri,^;: cx hoc concludcrc
uolucris cxpcrimcnco om n es mo ucri poiTc, hoc fupple non poceris faccrc. non
«rgo dixic Hip. nccciTceft nifi pro quaco hoc confequit cxpcrimcnco,quodfaIfum
cftpropccr praehabica. dixic crgo .neceife eft f ex racionc cc inucftigacionc
rcrum.i. caufarum ec cfFe<ftuum nacuraliii. Q_u5 auccm fint iftg Expcri
^^t*<>°^s<5ii:quaenon,quaeetiamcaufg,patuitucrifican- «ntieca
*^^^P^<^* Primonotandum<^cxpartcconcipitur,^ad caui^ndam expcrientia
rcquiritur coprchcniio non pau corum particulariu ^ imopiuriu.ut expluribus de
alijs paucioribusconiecfturafumatur. Sccundo notandiic;^
nccpaucisuiiionibuscredendOeft,nec foii cxperimcn to diccncc GaF. 5 .intcriorum
cap 7 .in auccoritatc alle gara.nam qui folis cxperimcntis fine ratione ucucur
no poiTunceaqu? raro concingunc cognofccrc.nihil.n. fug mcnti accomodancnifi
qug m ulcocicns probaucrunt. Pubiii
Dubicacurfincargumcncis.Vcrumiigilasnonferucc
nacurampropriauericacemconcineacapho. Brcuiccr dicendum,<3^ fi non feruec
naturam propriam( uc cangic GaF-incomenco)quiamucccur adfrigidum ^ ficcum,
ficaphorifmusnonconcinec ucncacem.Sedfimucctur a
naturapropriaadcalidum&ificcumuelad cakdum 8c humidum adhucmagis
ueriticacur aphor, Aphorifmus» 12* Si uero auftrina hyems:S^pIuuto(a,S::
ti^quil f a fiatjUer uero Gccum et borealejmulieres fi qui dem^quibus partus ad
iier ineft,ex omni occaOo neabort{unt.Si uerogenuerint: morbidos pue^ roSydC
imbecilles pariunt,ut aut ftatim refoluan tur,aut morbidi 8C tenues uiuant
exiftetes ♦ Aftjs uerOjiunioribusquidemjdyflinteriafjOpthalmff ficcae fiunt.
Senioribus uero,catharr£ cderiter diflToIuentcs. Thc^ Sed fi hycms
auftralis,pIuuiaSc tcpidafuerit,ucr fqua lidum aquilcncumquc,
muliercsquarumpartusiuxta ucr propcrancaborcum cx quaIibeccaufafacicnt.Q_ug
auce pepererinc, imbedllcsacmorbidos edenc infanccs. Ita ut aui ftatim pcrcant
, auc cenucs acc^ ualccudinarg uiuanc.CstcrisdifficuIcaces inccftinorum,di:
lippicudi- scs aridac acctdenc.Scnioribus ucro, deftillaciones qux
cicoinccrimanc. S^eo» Si ucro hyeras auftralis>& pluuiofa,^ ferena f
ueric» Vcrauce ficcu,6!Caquiloniii ,rouheres<ibusparcusad uer incftjcx
quaciicj? occafioncaborciuc. Q^ ug ucro pa riec,ibealIes,d:morbi!dosifances
pariuc.Q^uar uel fta titn inccrciicucl ccnues^cc ualecudinarf) uiuiicC^ccris
ucro mortaIibus,difitcuIcaccs iccftino^,Iippitudrcs fic ^^ fiilcSenipribu^
aiitjdcftiiUadQnesqua: dcp itcrimet» H f P PO. Expofirio Marfilijfupcrapho. 41
Praefensapho.ficcotinuaturadprQecedentem Poft-
quaHip.inpraecedcti^iio.cetJgiceiFectusiSimorbos.q
cdfcquiicurhyemcborcaIicSi:ucreauitrino,inpra:fenci apho.tangic cfFeclus di:
morbos qui cofequucur bycme- auttrinali <5<:c.ec ucrcboreali.fit corinct
prgfensapho. duas parccs princtpales. Pnraa cagic etFectus, qui muhe ribus
prfgnatjbus cofcquun t . Secunda tagit efFectus cf
ai9scorporibusc6tingiitgcaaucabinuiceiiparatJS.Sc- cundaibi( AI^
uerommoribusquid5.)Prf jmain duas fecundudupiicemlgiionem. Primotangitlgiionc
sTiU' licribusconcingence dC fetibus.Secundo tangicljpLone fohsfgtibus
contingente . Scciida ibi( Si uero gcn ueric») In primapartc uulc Hip.tica conduiione.
Hyeme exi ftentc auftrina pluutofa 3C traqailla,uere au zi Cicco Sc boreali
,mulieres pariturae uer2eai>ortiunt cxquahbec lcui ca.Propo iitio arguicur
iic.ilb ceporemuliercsfut aborfurf quo fgcus ualdc Igdunc>ctabacri§
qualjcacei^a pcranc,quo ceporc ecia muhcres ualdedcbiiicant.ied in ucrc boreali
hycme auftrina confequencc f^ cus debilica tur cc fupcrant .^c.ac ccia
mulicres.crgo propoiicio ma. tor pro canco ctt noca,quia aborfus cicur uel
propccr lac itonemmu!ierisueIf^cus,ucnocumeftex.2I.cerci).pa tccpropoficiominor.Namcumpropcerhycmcmauftri
nam porimulicrum lacificaci finc dC pcr cofcqucns ecf a * ^^'* » f gcus
adueniencc uere borcali jpropcer £\xi frigoris inccn ^^P • *>\ fioncm d:
paiTi debtlicace laxitace ec apercura uehcmes fcquicur percuitio ^ debilicacio.
cuias racionts fic fola' . coclufio cxplicacur in cex.fed !i hyems iic auftrina
plur uiofa 6C tranquilla S: ucr fic boreale Sc iiccii cercc m u- licres
paricurg in ucrcexomnioccafione.i.caufa fupplc leuiaborciunc.i pcrdunc.
InrecundaparceHypp.fadc „ . quoddiccumeft.Ecuulc codufiomemiftam.xMuIiercs
^S"^^* partcurgin uerc<5<: non aborcicntespariunc puerosdcbi
^^" lcs 8c §grotaciuos.CoBdufio probatur Clc^ illo ccmporc fr*
muhcrcspariunc pucrosdebiles & f grocaciuos, quo cc-- ^^' porc pariunc
pucros cico moricuros 8c gracilcs <S^ morbt dos exiftenccs.fcd cepore ueris
3cZS\c pariunc>crgo ma for noca. paccbic minor cx nocaas.Huius racionis
primo condufio cxplicacur in liccera.Secundo minor uc cxpo- iiaua
concIufionis.SccundatH ( Vtauciiaum rcfolua tur.) T^iciz primo.fcd fi
muliercsgcnucrinc fupj^c in dc bico ce pore 8c parcu » tunc pepcrcr unc pucros
debtlcs 8c f grocatiuos.Dicit fccundo fupplendo fcnceciamq» func tmbedlles 8C
morbtdi, uc fupplc proptcr imbcalhcaccm <&:motbi4itatcm ftatim confumantur
«S^moriacur, auc ufuanctcnucsiupplc&gracilcsiS: cxiftcnccs morbidi*
Nuncfacicquodcftdi<ftum.Ecc6rinccparccsduas.Pri mo tangicefFcAus corporibusf
unioribusoncingcnccs, Sccundo feiMoribus ucl dccrcpicis. Sccunda ibi( Scniori-
busuero.caciiarri ) lnp>arccprimauulc concluiioncm
liiam.c^corporibusiunioribusacddiic ccmpore calicer fc habcncc dyiTinccrii 8C
Cicc% opthalmif Conclufio fic pcrfuadcc.iliis corporibus hf c acctduncin quibus
phkg mafalfum mulco cemporc remanec m inceittnis, (^ in q bus cholcricf maccrig
ad oculos cranfmtccuncur.fed ho^ eft in iunioribusillo ccmporc.ergomator eft
noca,quia phlcgmafalfumdiu rccentum in inteftinis caufac dyiTiu tcriam,
<S:cholcricamateriadefluxaadoculostempore OyiTia ixi^^o caufac ficeam
opchalmiam. apparebic minor in ^^^^^ ^a nocacis.cuiusracionisficinlicceracondufiopontcurfed
phleg- 1 unionbus ccrcc fiunc dyiFinceri§ 5^ ficcf opchalmi^ . ^^ fal* . In
fccundaparccfacicquodcft diAum,<S: uulc condtf f^Qj^ fioncm iilam.Cacharri
cico inccr^cicnccs accidunt cor- poribus fcniorum . Propoficio arguicur fic,
illis cor< poribus accidunc cacharri rico inccrfidences 8Cc. quibus
tranfeunt humiditaccs ad uenas fub capice cxiftoites prohibcnccs fenfum 8c
mocum fcu apopl<«^ s:iam fadentcs . fcd fcnioribus hsec accidunt crgo snaior
propoiitio patcc pcr ncritiam catharri > dc la<»,s.apho* ' F ""
Digitized by Google P A R T It Arifto* fluoloqutturhicHypp.mipor appai
thitcznomdis&i Gaf commen^cuiusratioms conclufio m Itttera expUc^tur,
Rali*s fcd fupple tempore fic fc haben te fupplc fi unt catharn ct ore^^na
tiusintcrfiaenccsfenioribus^quiadccrcpitis. A4int<^ Sum^
!cctumapho.prirnocftnotandaapho,c6cordia,quaeha nofti- - betur primo
problc.prolcmate nono. Sc m Iibro de aerc cusprs
a^aquaa^regiombusHyp.<S;.I7. Cotinentiscap.de feruati acre.5^.5 .theoriceHalyab.dlo
cap.acadunt^ paffio uufquc ce$.<5<; fccundaprirai.S.cap.in principto.
becundo eit canon. notandaapho.utihtas.cftenimprxfcnsapho^utihsqua
tumadaAumpronofticuniaceaampraeferuaciuum.ui; enim ex littera cuidenscft fcimus
pronofticariquarun- dam difpofitionumpraetcrnaturam euentum.Secunaa
cftutilisquantumad acftum praeferuariuum. praefcito cnim
aucrisfrigorepraegnanteseire laefibaesets appro
ximandocaIidaafuturoIapfueaspoirumuspr|feruare, Tcrtio cft notanda
apho.amphacio. Non emm foi um auftring hyemi uerc boreali fuccedente hoc
cofequt pof funt, immo ctiam quomodolibet praegnante ualde cale-
facflacaufafrigidafuccedentc idemconfequt potertt. Q uario eft notanda
praefentisapho .ad pra:cedentem conucnicntia SC difFerentia. Primo entm conueni
unc cu iimilibus qualitatibuSjUtrobiq? teporamutentur .Dit- ferunt ucro
utefteuidens.Nam ubi praehabitus aphor. riycms hyemem ficcam pofuit 3c
borealem,ucr uero auftnnu, cur au- hi c hycmcm auftrinam pofuit Sc borcale uer
. Q.ut n- ftrina cono«ndumlitteraliterHypp.intelligereperhyemem Sc plu'
auftrinam &:pluuiofam hyemcm calidam dcnomtna- iMofa. ram . auftrinam autem
propter flatum auftri , uei q uia auftrb fitincalorc firata.potilfimum
denominaturecia pluuiofa,proptcr pluuif copiam Sc humiditatem &: per pluuiofam
magnam humidicatisdenotatabandanttam Sextonotandum.Ucctpluuiaponatur frigida ,
prop- ter tamen caliditatem auftri pluui^f rigiditatem fuper^n tem cbncingcns
eft hycmem caiidam eiTe 3c huraidam. Septimo notadum-Hyemspotcft appellari
calida, uel rcfpcau equaIispon4eris,uel refpeccucemponstempe'
ratt,quodeftucr,uelrcfpedluhyemistempcrat?.Q.uo modocunqucautau cxponatur
aphor.continct uenta- tcm.cuiusintcUedum eCTcputof^cundummodum ter tium:
OAauonotandum^Hyemspoteftappcllarttran quilla,quiaquteta aflatu ucntorum quae
cxpoficio ueri tatcm conrinet hoc modo, ut hycmem non dicam us ab-
folutctranquillam auftris(ut efthabicum ) phleg*na-"-'
bus,fcdcomparariucrcfpcctu hyemis borealis fta^um. habenris auftcriorem . Aut
dicatur tranquiUa SC m' ftrina,quia fimilataauftro in calorc 5C humiditate.non
quidcm quia flct auftcr in ipfa.crit autcm tunc calida et
humtdajautpropteruaporesa lods calidts Sc humidis clcuatos,aut proptcr cf
leftcm inftueriam. Aut uiterius appellatur tranquilla,non quiaquietum
hat>cns aercm, • fed quia in fuisqualiaribusaitcrariuis mitis cft non trc-
gorisintcnfi,uthycmispropriam naturam obferuans. f^Jono notandum. Vcr
pofrcintcUigi boreale Sc ficcu idciftfrigidun? Sc r?ccum,uel rcfpectu ponderts,
uel rc- fpeAu fuimctpropriam naturam obferuantts,quomo< docunque
intclligatur ^ho.continct ueritatem . fecun-.
^ustainenmoduscftadlittcrcintcllcdii. Decimono- tandum . Non folum mubcres
pariturae m uerc al>prti^ imttmmo eriam pariturg in ^ateproptermaxtmam Ig
£oncm eis conringcntcm ex uerc SC maximam fei:uuin cxilitarem.Q uiatamen de
parituris inuereplus umfi caiur aphoVplusfetu l$fibili in exitu q| rctcnto,
td?o de pariturrstn ucrcHip. prf fcntcm proppfuitapho. 1 1 . Notandum Muliercs
qu^pq>ercrunt in hycmc: faltcm, propc ucr boreale etiam Igduntur cx ucrc propi^crjau-
fam qug tan^itur in conimcnto. I^ontur ctiam fgtus
roinus t amen ^ gentri in uer e, ut pft notum. ;t2 notan dum . Mulicrcsctiani
imprcgnat$ (n hycmeauflrino ue nientc ett a, uercborcalilf duntur , proptrcr
caufim quac ^igitur excooattito Sc projpicr cau^ gca««ae,quw corpotaabfolutcnon
bencfchabent ,quatido tcmpora nonobferuant fuas proprias naturas. 1 3 .
notandura, Occa— \ quiaponitur cxommoccafionc in parte. Occafio poceft fio du-
I fumi dupIiciter.Primo coiterpro quacun<^ caufa^ po plicicer i ttilimum
efFectiuaquaeoccurrit.i.cotra pafTum cutrit ad caufandu cfFeAum.Secundo fumitur
occafio pro co traria caufaintcnri naturaliter ucl debitc. undeoccafio
aborfus.i.caufa.ob.t.contranacurale gcneratione . 1 4 Abor—
notandum.NoneftintcnttoHip.uelieq>oIscaufafitcafus ethi ;
liuaaborfus.requiritur.n^adproducendumefFccftucer molo"- ; la proporrio
caufg ad pafTum ,ut colitgitur fecundo de ac g,a
ctdentt,cap.z.fedintentioeiuscl1,q>exomnicaufa.f.lc Qaf.
uiexterioriueleuainteriori aborriuntmuheres. I > . notandum Non folum ex
omni occafione ulcradifpofi- tionem aeriscaufatur aborfus,fmo ettamconcurretcfb
laindifpofitione aerts,dequaloquitur apho.multottens abortiunt mulieres.quia
tamcn leuis caufa cum aeris in difpoficionc
concurrensmulierisfacilitataborfum.ideo de tali occafioneloquitur apho. 1
6.notandura.Apho. uerifxcari fecundum plurimum robuflasexceptis mulie
ribusacetiaf JCtbus<S;^debxto regtmine redis. I J-no- Aborti tandum propter
iuuenes (^^abotttre feu abortiri non eft re uei ^ : nifi fgtu non debito tempore
producere uei produci aut borriri i no udebice difpofitum xmo mortuu uel
monftruofum, inpropofico tamenmulieresaborciuntquiaproducunt fetusmorcuoa^S^
ficaborcos.i.a debitoortu feparatos. 1 8.notandum<5^fi
conringatfaetusfupplegenerari ui uosfunc imbeciiks,quia debtiesi propter
frigtdicate ue^ ris debtlitantem calidum naturale eorum.undefecundu piurimum
funt complextonis frigidoe Sc ficcae , propcer
quaiitatesueristaltteraitetantes.uelfalcemhabentmo^ dicum de corpore
caItdD,propter dtcflas quaittates. Sunt Mori3< ■
criamfaetusmorbidi,quafimorboapparari^ frequendus tx^ I ter fubiesfri^propter
debtlitate eorum. Suntautem htscus^ iiei al^sapparati morbis fecundum
apritudine cotnple- xionum corum,aut propcer difpofittonem caufarumor
bidarum,utaleuicaufacaitdacaiefi'ant<Scfrigidainfri- , .,
gidentur.Exquoinferendum non abfolutehunc cano- ncm ciTe concedendum .quod
fadliter e caiido caiefit eft caiidum<^c.nifi multorum
paritasrupponatur.hociiia tum cuilibetpoteft eife euidcns. 1 9 .notandum q> ifto
rum faetuum quidam nati flatim ni6riuncur,<S;: hoc fe^ cundum uchemenriam
imbeciliitatis.quidam uiuunt m nues,fccundum mebrafpermatic^<Si
totum^.uiuunteti am morbidf feu aegrotatiui propter praehabita, hab|te^ tamen
uirtute minusdebil?m # flarim poft naciuitate morientcs. zo.notandumq>per
aliosnon debemus ia' teUfgere folum alterius fexusindiuidua alia a praegnan
tibus.utfit fenfusq>al^squia non praegnantibus<^ pa-r rituri^ accidunt
ifta,non quidera quta etiam prafgnanrt bus no polVint acciderc ifta,fed u ult ^
al^s. f • a pr^egna tibus, Sc parituris non accidunt eam quae di<fla funt
ied quarfequentur. ^|.notandumq>dyfrtnterigquamuts ettam/eniotibusaccidere
poiTunt,quia tame raro phleg matefalfoexcoriato^choieranon ita potente reperiri
inipfisficut iniunioribus.,id€Qdefolisiunioribus pro-
pof4iftparticula,peripfosinteiligendofuuenes Sc fcnes Optha| primos. 2 2
.notandu q? per opchalmias. ficcas, ut '^olligf ,^|^ f^ ^ ' tur^x comento
intclligit opthalmias illas aqutbus niliil J^ ^ ' notabtlceffluit,quianecnotabilislachryma
auc erialip j^j-^p^ ; pafculii;^itudocuiuscaufacftcoftipatiomagn.^poro.^
feuJip- tunicartocuhfaiftafrigiditatea: ficcitate ueris. cuius ^i^^^^r^ cria
opthalmia? ficcf ca eft cholericu? humor maxime 1 ^aufa . cercbro iuniori
multiplicatus.^pter ctta hyem.e praece
dentcmaufiTir>aretentus,,ppterfrigiditatem ucris!. con ftipanteiij ^^<|
oculum pulfus per uiam conftiparionis' q^^i^^j. . cxprimc^ris. 2|.notandii
utfumitur cxcomcn c^ ca- rusdu-^ tharrus(utprci>ofitofpcdat)poteftprimofumf
f^<^^^^-pjti^ttcr : dumjocutioncmcoiituPlprem au<?iorum pro deflux4i -
hunuditatum a capitc aifjgiittur Sc cannalcs pulmont s, <S^ iftc cwharru§
»oq f ft intcriicicns piurimum dto- utcx Digitized by Google A P H O R. m
cxpcricntia notat^Sumitur fccundo catharr uspro de iluxu humiditatura ad
originesncruorum feu uenas 3C artcriasfub cerebro extftcntcsjper quas uitales
fpintus a cordead ccrebrum dcfcr untur , ex quo defl uxu cau-
fatutapoplcxiaid^acomors. Ad propofitum fumitur catharrusfccundomoquf
caufacurmaxime in feniori- bus propter uirtutcs eoru ciTc defecTiior es Sc
propter eos RcfoPo maxttneabundarcinphlcgmatishumidjtacc. Vltimo uel dif-
flotandumcircaapho.hicfumirefolucionemfeudiiro- folutio, lutionem
proquacunquecorporis corrupcione a quali" ^uid, cunquecaufaproucniat,
Expofitio Marfili) fupcr Comen.Galenf . Contrariomodo.
GaF.c6mentado.ficprocedit.Na primo prgfente aphor.coparat ad prgcedencem
utriufi^ propouendo intcncione .Secundo pr|ientem apbor.com nicntando
ucrificat.Secunda ibi (Corpora fiquide .)Fri mainduas.Primoponitcoparationcm.
Secundo inten tfonem.Parsfecundaincipitibi(Q_uod igic.) Depri-
ixiadiatfiC}q>deprgfcnti aphor.fedt fupplc feu pofuit Hyp.horura
tempoJ5i,quia hyemis 3C ucris coplexiones oppofiwsfupple
coplexionibusfuppofitispcr apho.fuig; torem.In hoc.n.aphor . fimilauit ucr
hycmi. fuperiori apho. fupple dicedo uer eifc ficcum 6C boreale,alfifauit ucro
hyeme ueri. f fupcriori apho.in prgfenti hyeme ca Udam dchixmidz fupponendo
auftrina. Q_ uod igicur, De fecunda dictt fic.Iam crgo ipfe Hip.quia non fiunt
hyemc fortifiimf § gritudines.i. acutiifimf fupple exi- ftcntc ficca 3c
borcaii, ut colligitur ex comen ,apho. I Z hoc uero diat Gaf .quia hyeme calida
Sc humida exiite cc»ucreautemfrigido5ciiccon£CCiieiic hommes quia uirosfupple
3c m uliercs ggrotare in ucre><Sj: quia eciam iitneccffemulieres
parituras i uere aborcire exomnica fuppielcui. Sc ficpatct partialisintcntio
aphor.ac etiam Gaf .pro parte. Corporafiquidem. NuncGaf.come tando uerificat
apho.fit diuiicur h%c in duas. Primo co fncntatur ec uerificap primam parcem
.Secundo fecunda |[lIam.f.alijsuero<Sic.Secundaibi(Ali)suer6.) l^rima i
duas.Primocomencaturprimamparcicula, primg par tisprincipalis.Secundo
comeniacur fccundaiiliam.f.Si iierogenucrint £ecundaibi((^ui uero uiui.) De
prima dicitficjconcinuandoinfencexicia parcem pai ci, q>neccf fe eftmulieres
pariturasaborcire v^c .quta corpora ea^ inhyemecalida<S:humida£xiIt£nceiunc
humida rara &, tenera,fuppiefuper uenience ergo uere iicco dc borea U
frigidicas aeris cico penecrac ad interiora,d: fupple cico crgo fortiter
Igduacur muhercSjUtaborcire cogancur.fi militer (Sipucri teporelongo aifuefacti
aeri calido, fup ple pcr hyemem caiida 3c auiirinam , aere fuppie ucrts frigidi
3c ficci penecranre adpucros per poroficaces ma^ tns d: eciam a uijs anhelitus
3C per tnfcriora cito pcrcu- ciuntur 3c Igduntur imo abortiunt f^ming,quia ud
d- jomortunturinucntre>autmoriuncur quado cxeunt. Q^uiucrouiui.
Dcfecjindadicitvj^higenitt uiuiaf- fuefacftimagng mutationi aenscalidt i
hyemecahda no polTunt paci frigidttate fupplemagna fucccdentis ucri? borcalts
3c fica fupple, proptcr quodcicomoriixcur aut wiuunt dcbilcsdcbtltcatifup.
aprincipio proptcr muta- cionesucris. Alg$uer6<S^c. KuncGaF. cxponitfecii
idam partem prinapale .Etdiuiditur in duas.Primo cius primam partem cxponit.
Scciido fecunda.Scnt onbus ue ro fecunda ibi ( C^ uod ucro fcribitur . ) Prima
in duas. Primo Gaf.cxponitirtampartem. Secundo expofitio-r ne
H.ipp.aucftoritaccc6firmat.Seciidaibi(Q_uod ucr6 Hip. )Prim9 in duas.Primo
cxponit hancparcicula.dif fintcrig . Seciido hac.opthalmig ficcg .Scciida ihi(
l^ au te qui natura. )Prtma in quatuor .Primo tangita>rpo- ra quibusaccidunc
dylfinterig gcneraiicer cciam exph- candoc^ufam.Sccundotangitcaufam
multiplicanonis humoris,ad qucm dylfintcria confequitur .Tertto tan- §it modum
gencratiQms ct (juali^te hum0ri$ad|^u^€ H ! P P O. 42 dyiTintcritfacicntK.
(J^uartoinfcrt ad^guatu modura dyirincerif ut ficin i^is corporibus.
Depriniadtatfic <j> ph]egmat;ici homincs 3c maximc muiiercs( utdiAum cit
znprglecco c6mcnto)fiuncdyirintcrf dfupplein uc- re caufapiiiegmacis acapitc
defcendcnasin ucntr cm feu in inteftina. De fecunda dicit fic. q> neccife c
ft phlcg- ma fupple augeri.nam cum capitain hycme fuppie cait da
<S:humidaimpIeancur phlegmacae , fuccedeixce uere f rigido 3c ficco in
tnicio cico infrigidantur , quare ccrc- bro infrigidaco non poccnte cibum auc
proprium dig€' rerc nurrimcncum tranfmucacur in phlcgma. funccrgo fupple mulca
phiegmatica>proptcr liyemem humtdam pr^ ccdentem 3c propccr frigidicaccm
ucrts><S:: fup.defce dic iioc phiegma ad injDcftina comprciio ccrcbro, uc
ipoa gia a f rigiditacc ueris. De parce ccrcia <iicit quatuor ^
poficioncs.Prima.phlcgmagenitum a mmiafrigidita- te-cft acerofum
.Sccunda.cxnimio , idcftforti caiore fit falfum .Tcrtia.cx paruo calorcfi't
plil^madulceaut ia fipidum . C^uartapropofitio ad propofitum cit hacc,
phicgmacalidum>quodgencraturin capitc in hyemc •^'^hlcg-- fdiicet
calida&:c.ncceirc cft circ,falfum,propccr calidi- ^^ satem hyemis. Dc
quarca dicit fic.q^ idco cauf acur dyf ^'^/^f^ iincerif,quiaphl^maK:fuppIefalfomoranceintnceftt-
^^".^ ^P^ n is fua faifcdine inceitina punguntur d:u ui ncracur .ca
tcitmts lieromoraephlcgmatfsininceitiniscftcius uifcoficas. ^^^
Ifsaucemquinatura. Nunc comencacur fecundam f^olitas parcem 3C opthalmi^ ficcse
5Cc. diccnsq> in corportbus nacuraliccr calidis 3c cholerids fiec opchaitnia
iicca ap- peilacaficcanihiiominusabocuiis tranfeunce,^ fictf
neceirefuic,quiacapitcpienocxtftcncehumidicacepro- l^er hyemem uere fucccdente
frigido 3c {icco claudun- tur pori fuppic capicis 3C conibpancur ^ uc a capicc
cxprf mantur humor^,ficuc ipongia plcna aqua prcira a ma- jiu aqua
cxprimjtur.humtdrtaccs camcn dcfccndunt adloca
apparaca.aliaiitterahabecapproprtaca. habcn- cescrgo ocuiosdebtlcs
pacicncuropclialmiam non cur- rentcfupple maceria opthalmi^ ad fupcrfictem
fupplc cxteriorem oculorum,propcer frigiditatcm acr^<&: coa ittpacionem
dicftae fupernciei. De alia parce didt Gaf. ^c.q>Hyp.atceftatur
hocfupplequod cftdiAumdcdyf iiniceria<^opchaimiatn iibro de acre
<Siaqua<S;:rcgioni bus cum dixic,<^ habenctbus phlegmatisdjminium ac-
ctdit dylfinceriapiilegmace a capicae defccndcntc,5i ma ximemulieribus,a quarum
capittbus phlcgma fproptcr fuamhumidttatcm defccndit, d:fupplc dixtt cbolerids
liccam opdialmiam cuenirc propter caliditatcm 3c ficd catemcarniseorum.
Q^uoduerofcribitur, Nimc ex ponit hancpartcm.fcnioribus.Ecconcinethaecpars par
tes tres. Primoexpontt cxpofitionmj ucram. Sccundo expofitioncm falfam
quorundam interpretum . Tertio fuam auAoritatcm Hyp.confirmat. Deprima dtdt fic
q> horum dictum in fine aphor. fenioribus 3cc. talitcr f ubintulit Hyp.in
Itbro deaerc 3c aqua 3Cc. fenioribus «&:dccrcpitK.propterdcbiiicaccm
uenarum fcihcet iub ccrebro exiftcncium 3C confumpcionem,ideit rcfol uno nem
caloriscarum ucniuntcacharrt.ideomortuntur ci-
toueliniateredcxtropatienturparalyfimfcu mollifica tionem. In loco crgo
praefcnci non fumicur cacharrus pro defccnfu humtdicacum a capice in cannalcs
pulmo- nis fi cut folttum cft i ncelligi. fed iblum inceliigic Hyp. qui eft
dcfcenfus humidtcatum acapice ad uenas cxiftca tcs fub capice.ideo bcnc addtcum
mhocloco celcnter in tcrfidcntcssquia crifis huius catharri eft dta, cum om-
nium aliorum catharrorum diuturnac folcnt elTccrt f^. pc fccundadfdtfic. (^uia
aliquando cxpofitores Cathar huius aphor. intcliigunt catharrum humiditatcm dc
rusgd, fcendcntem a capitc in guttur 3C cannalcs puimo- 3cqiio^ fiis, ideo hanc
partieulam negattuam non fcribendo ponunc dtcendo , non dto diiToluentes . 3c
confir- Biant hanc ciTc apponendam cum omnis cathar- tas Ht iti^idiss fucl fic,
cum omn^ cath^rus hisL^^ lacOtStapho» F ij Digitized by Google P ARTI* dastardc
matJirctur m faworibus proptcr eorum aetate. idcft debxlitatem m fua aecate
contxngentcru . Dkit uh tertus^ illud quod dixft Gaf^in ifta expoiitione
conj^or daturHfp.inlirodeaere<5l^aqua^c.ubidixitcitomo
riuntur.cxpofitioergoiftorumnon cft tencnda. Pri- mo dubitatur llnc argumentis»
Q^uomodo hyems pof fi t clfe au^rina. E t brcuitcr dicendum ,q» propter cali-
ditatcm auftri flantis, autpropter conftellationcm hye Dubia
mispoteftcireuerecaiidior. Secundo dubitatur.Q^uce conilitutioanni
fitpcfor an prsehabita an prsefens. Et
brcuiterrefpondcndum5q»abroiu2:epraE:habita eft peior cum adipfam fequancur
febrcsacatae<S^ uehemetes pu- trefaccioncs.hGcc tamen pronior eftadcaufandum
fuog raorboSjCumeoscaufcc uere^utcoiirgtturej^ comtt^.cn». Tertio dubttatur de
fupcrRuitaccapl)o. nam ii hycmsi cftauftrinaintdiigitur pluuiofa<S: humida.
Si uerb.o- rcale i nteiligitur ficcum . Ef breuiter dicendum <? hyes. poteft
eire auftrina etiam non pl u uiofa uel dicl:u eft jp- fam eiTepluuiofan^jUt
magna huniiditas acopia piuuif denocecur , ilc ucr diclu m eft fi ccum Sc
ijoreale ad denQ tandumexceirumfrig;oris. Q_uartodubitatur.Dequi
busmulieribusinteiiigatapl^o. Etbreuiterrefponden dum 5 C^ de m ulieribus
cuiufcuncg complexionis poteft intelligi apiio . maxtmc tame n de frigidis auc
cali df s ex- ~ tcnuatis modicum habentibus caUdum ipirituofum, maximc
etiainteiiigicur demuiieribuspariturisin uc- re.quamuis enfm fxtus fint
debflioresin primtsmenfi- bus,propter tamen conatum ad exitum 6C propter exi-
tum,dum paritura: funt uaideiseduntur. Q^uinto du-r bitatur circa conimencum.
Q_uomodo plilegmaaceto- fum gencretur ex frigtditate nimia , cum acctoli cas
iiat a calido ut patet in aceco. Et dicendd breuicer q> phleg
maacetofumgencraturafrigorenimiorefpcccuduicis 6<:iniiptdi,licetnon
refpecluuicrei.Adpunctum refpo dcndum <J> acetoiltas coniuncta acuicati
gencratur a ca lido ut dicflum eft m aceto. acecoiiras autem coniuncla ponticirati
aut iiccitatipotcit; a fr igidogenerari. uc pa- tet dc acctofitatelyaionum
agreftx <&:£ . Q_uomodo ta- mcngenercturpiilcgmaacetofum habec prima
primi» ; cap.de humoril^us. Scxto dubicacur. Vtrum tn coair plcxionc non
cholcrica pofritopthalmia iicca gencrari. Etfincpbiedis.Primodicendum q>
iicpropter confti pationcmpprorumoculi afngidicate uerisi contingen- tcm in
habcntibus oculos debilcs <Si: capuc pienum. Se- cundodicendum. q>maxime
choierico cotingere poteft proptcr ficcitatemcorporis<Si cerebrf. unde
fupcrfluf- tatcs lachrymg 3c lippg non funt aptg in magna quanti tatc flucre
conftipabiltbus etiam porismulcum afrigidi tatc. Septimodubitatur.
Q_ualis|gritudo fit cathar- riisdequploquiturHip. Et breuiter dicendum cj>
eft modusapc^IexiCjqux caufatur a matcria pcr conftipa- tione f rigoris a
capite pr eila ad artlierias fabiedas qu^ appellanturuif fpiricus periiasenim
uitalcs fpiritus a cprde accrcbrodeferuntur,Dequibusfecundum fen- Auice»
tentiam apbo.pr|fcntisloquitur Auice . fecunda primi. Auer* * do<ft.fecundacap.8.adprinapium.Q_uern
modiiapo- Auic^, plexi? tangit Aucr. tertio coliiget ad nnem. Aut caufa- * tur
ifta apoplcxia oppilatis decurfibus feu originibus
fpiritusfenili>iIisetmotiui ut colligi poteftprima tertg, trac.quinto ca p
.de apoplexia.ad principium* Notan- dum tamen <^ quamuis Hip.in prf fenu
dcprfhabito ca tharro intcIligat,nihdominus SC in tali conftitutipne ac ddcre
debcnt ucri catharri<&; coryz^.caufa eft nota. Qaauodubitatur.
Q^uarcaccidatparalyfispoaus in lateredextrocum latusdextrumfit fortcus d:
calidius Dcxt^ A^plusrcpugnansrcccptionimateriae. Breuiter refpo latiis,
dendum<^periatusdextrumnonintelligitIatusfituatu f n dcxtro,fedlatusdextrg
conueniensproportionatum &apparatum,ficut dicimusmihi acc^chocdextrum. Vel
dicendum cj-potiuscompetitin latcrcdextro , quia parsfiniflra(fe9undijfrn
plurimum)eft pleoaj ideo mic? Acctoii tas qt modis gcncrc tur. tftmatcrfanjad
partcm magts uacuam.Prtma folutioi tutior eft, quia nondum facta paralyfi
parsliniftra noo; uidetur ica plena , quin multam poiritreciperemaceris^
facciuamparalyfls.Veldiccndum tcrtioiiiud conungc
repofrcproptcrlatcrisdcxtriraritatcm. Prima folutio (uteftdictum)tutioreft.
Vlcimo notandum eciam <j catharri ctiam acciderc pofTunt frigidis Sc humidis
na.f tu raliccr, aut prgccr naturam difpofitis ut fcniores difpo fiti func.
pofTunt ctiam contingere inalijs gtaubus , fec| non icafrequentcr .idco de
illis tacuit apho. Aphorifmus* 13* S 1 uero aftas ricca:& borealis
fiat^autumnus uero piuufofus , SC auftnnus , capias dolores in hyeme»
tulTes.brana' , dC coryzae fiunc Quibur- damaero &phthifis: Si ^ftas
fqualida aquilcntac^ fucrit autiinus pluuius, The, auftrinufcp,doIorescapitis,
tuifes, rauccdinisgrauedi- nes,pcr hycn^e cxiltuut.Tabcs etianonnuilosinuadic.
Siucrofftasficcafueric,<S;:aquiIonia,autunusuerQ Lcon ;
pIuuiofusd:auftraIis,doiorcs capitisad liycme fiunc,cj;
i;uiTes,rauccdincs,atcj;grancdines.Q_uibufdamautcm. <8C tabcs. Expofitio
MsixCilri fuper apho. Praefensapho.ficconcinuacuradprgcedcntcs. Poft- quamHyp.inprgccdetibusdcecrmmauitdecffectibua
qui confequuntur hyeme 3C ueremodo contrarto com- plexionatis
uitradtfpoficioncsnaturalcs,nunc exequic
determinandodceifectibusquiconfequuntur ^ftate 3C autumno prgter naturam
contrarie comples^ionatis. Et diuidicur prgfens pars in duas par ces
principales. PrimQ tangic cfFectus qui confequuncur aeftate ficca 3C bercalt 3c
autumno pluutofo<S^ auftrino ,3cin quo ccmporchi effeclus confequuncur .
Secundo tangit cifeclusqui coa fequuntur his cemporibusmodo oppofito fe habe
tibus. Sccunda ihi apho. I 5 .( Si ucro autumnus borealis. )Pr|
mainduasprincipalcs. Primo tangrtelFevftusqui pluri
busijQminibusconfcquuntur.Secundo tangit eiFcd:um fpecialem quibufdam
hominibusfpecialiter contingen tem Secandaibi( Q_.uibufdam ucro. ) Inprimapart^
uulc Hypp.conclufionem iftara. i&ftate exiflente ficc^ 3C boreali 3C
autumno fuccedente pluuiofo 3c auftrino hycme fequenti caufantur dolores
capitis tufTcs branchf 3C coryzg.ConcIufio fic probatur.iUo tcmpore caufan
turfeufunt aptacaufari eaquaeponuntur inlictera,quo
tcmporcfuntaptgrepcriricaufae horum fcd in hycme aef|ace cxiflentc ficca 3Cc.
hae caufae funt aptae rcperiri. crgo maior notifTima eft appar ebit minor
conclufio ue- rQficexplicat intextu.fed fiaeftasfueritborealis&; lic- ca 3c
aiitiinuspluuiofus 3c auftrinus,dolorcs capicis 3C tuiTcs «^branchi
<S::coryzgfiunt fupplein hyeme. . In fecunda parte IHtyp.facit quod eft
did:ii,<S;: uult conclu- fioncm ifta.Stanteiiac anni coftitutionc phthifis
catur in quibufdacorporibus. Conclufioprobatur fic.in illis corporiiauscaufaturphthiiisinquibuscft
apta rcperiri caufa phchifis . fcd in quibufdam cft apta reperiri caufa
phthifis . ergo.conclufio fic ponitur in litcera. fed corr
poribusquibufdacaufacur ^phthifis. Primo ,p intel- led:.u apho.eft ponenda
concordia , qux habetur primo problematu.problcmate. lo,3C,iy. Contmencis.cap,
Arifto, de aereplurics.alle.<X;.5 .thcoricg Halya.ut fupra.<Si:fe- Rails.
* I cundaprimi.doc.2.cap.8.admcdiucap. Secundo noHaiya.:
tandautilitasapho.Eft.n.praefensapho.utilisq^tumad Auice. 1 acl:um
pronofticu,ut euidenseft.Efletiam utilis quan Phthi-^ 1 tum adactum
praeferuatiuum.corpora.n.parataadhos ficoru 1
morbospofTumuspraeferuarcpraeeuacuandQipfa,f?ita «nofti (
caufahorummorboriiexnotitiaprxfcntisapho. Ter^ cusprg tiocftnotandaampiiatiQ.continetetiahicapiiQ.ucritar
feruati tcm fi resnon naturalcs ^portionatg teporibusanni ap uufque : plicandg
corporibus cofimiliter difponant. Ampliandu canon.
-^«amcft<SidiccndiinonfoIuhospolTccarimorbos,jrcd " euam Digitized by
Google A P H O R. ctiam ncutralitatcs his morbis proportioiiatas. Q_uar
tonotandum Uttcraliter.Hip per gftacem ficcam mccllt grtaeftatcm fccunda fe
totam,autfcc5dam maiore par temapropnanaturamiiccicate mutata. Q^uintono'
.^ftas tandam . Per aeftate boreale intelligf t aeltate licca 8C hi £cca. 8c
gida^propter flatuborealis contradaticla ^ftati Cicce 8C boreaF.
auftrin2jdcqualoqufturAui.fecundaprimi.doc. 2 . 8C cap.^.Exquapatct gftace
iicetpermucata anatura ,p priainduabusqualitatibusmutaca tamen eiread unam
iimilem,ut iiccitatej^S^^aliamdiiiimiie , utfrigidttate. idzo
boreaiisdicfta,quam exprghabitismemorando po teftisimagmarifrigida.quia cahda
remiiTius temperata f ftate aut ccia frigida refpcctu auciini aut etia refpeAu
teperati ucris ad infrigidanda cocurrentibus conftella- Autii'
tionibusautEatubore^. Scxconocandii.Hip.pcrau- liusplu
tumniipiuuiofum<&:auftrinuiatelh'g/c autumnu uc- uiofus
hemcncispluui^.^auftriniiquiacaUdiipropter flatii ^ ^u— auftri .8c hoc ucl
fecundii fe cotii uel fecundii parte ma tonus forem .Si.n.contingat autiinum
ciTe aliquahtcr pluuio- fum 8c non uchementcr ip^o flccitate gftatrs contepcra
tcac ctia acuicate humoriicx gftatcreli(ftoru cotinget jpfumeirefanioreiUt
patet fccunda primi.doc. fecunda cap.4.adiine. Septimonotandiiq^morbiinlittcra
po /iciprimo noncontinguntin ^flate.^S; hocfccunduplii rimum g ftacefua
iiccitatcpaucificantur humorcs,pof- funccamcafftatehicontingeremorbi pcr
cxprcifione humo:^ uere incapi tibusrepertoijz.non cotinguntetia hi
morbiauciiso i>qucntc.<S^hocfecundii plurimiiau- tunanoprimo
conccmpcrantcgftatis ficcitatem. apertis ctia poriSjUtf uperfluitates non ad
fuperioracapitis,fcd ad infcriora capitis deriuentur,auftrali caliditatead cx*
terioratrahentc.nonmultiplicancetiahimorbiautum
Bomulciplicatispotiirimuhumoribusadiinemautum ni 8C nondiiexpreirts.
muldplicacar uero £n hyeme fua feruantenatura, auc apropnanacura
ucrfusqualitaces confimiles.permutataucrohycme adcalidii<&; ficcum no
fic hg cotingcrent paifiones.ut ergo apho.contineac ueritacc 8C hos morbos 8C
non fic alios hyeme conceda^ PalTio rnusconcingere,hyeme fuperponeado propria
feruare o^a-eata riacura.,uctangicGar.incomento. Occauo notadum uFhemi
^c^ta.nxjcv elTe dictum capicis doiorcs. Primo proptcr di- cr ania ^crfltate
doloj^ in capice concingenctii .quoi^ quida C0"«' ^uid prehendunc totum
caput uc eftin galeata pairione.qui- ■ * dam media parce appellata icmigranea .
Aut^ictum eft, dolores propter diuerfltace oculoi^ cx parte caufaijz a 3
busprocedunc.frjgtditateji.hyemfs cercbro imprcifis humidicatibusexteniion^
panniculo^ ab humoribus facta,aut propter malacoplexione frigidafecunda^lu
rimum hi dolores potcrunccaufari repletis capicilkisex auciino
auftrino.Caufancur etia tuiTes pl ures,quia aii- quandoli ccg aliquado humid^
defluxis humiditattbus acapice ad pulraone & pcctoralia,qua]§t quibufda
aliqii cxpulfiscufleshumidg caufant,cis uero cxpelli nequeii tibus flcce tuifes
fubfequiicur. Caufantur ctiabranchi Cori^a dcfiuentibus ^s:
cxpr^iTishumiditatibus ad fauces.Cau ^qdctco
fanturctiacory^^^hisdcfluentibusadloca nartii,quae: ja.
proptcrfoHitumcorraappellatafunt^dictgcoryzg. Phchi- Nono notandu. Per phthiiim
intelligit Hipp. corporis n3* confumptione^xpulmonisulccrecontingcnte dcfluca
tibus humiditatibus acapite ad pulmone,<S;: tande cor-
rodencibushuiufmodipulmone. Vltimo notandii no- tancer diccum
eirequibufda.quiacorporibusphchifl pa racisjnon quidem quta branchi coryzg 8c
culTes non rc quirant ctiam difpoficione paiTorum,ucrum quia phchi
fiscontingitcorporibusdcbitafpccialiindifpofitioncec difpofitis,ideodictum
eftquibufdam. fed ali^paiTtoncs dicjcg pluscomuniter contingunt corporibus.
Expofitio iy\arfil^fup Come.GaF. Eadcm tcmperatura. GaF. comentando prgfentem
^pho.fic procediL.Primo coparat prgfentcm apho.ad p jbabttum utrtufcjg
fpaim3r(a€:i^plicandoint?naone.§c-» H I P P o; 45 cundo tangit uaa conditione
ad apho.requifica. Tertio lemittit nos pro quor unda detcrminationc dictorum ad
alium Hip.iibrum. Q_uaiio prghabicarepejic condmo
ncm.Q^uintotangicapho.fentcntia.Sextopmictit^fta tc alfam habente coplexionem
(S^autiino fimiiiccr non morboshycmcfed fftateconcingere.Sepcimo oftendic feu
ucrincatapho.ufcpadillapartem. Q_uibufda ucro 8C phthifis.Octauo uerificatiilam
partem , Nono cxplt cac non acutiores his teporibus contingere mor bos ho^ rum
prgtactas repetedas.Secnudacaibi (Noadiedt au tem . )tertia ibi( Ver um in
illaquid > . )quarta ibi(^ N unc
uerodeea.)quintaibi(Seruateita^)fextaibi(Sij'g2E.) :>eptimaibi(Niic uero cvl
fftate.^Occau^ibiC Q^uibuC damaute eorum.)Nonaibi(Alijsucronuilus.) Deprt ma
dicic c^ Hip.hic tttizit coplexiones autuni ?C eftatis . f pr gter natura echic
fpecialcs ut fupple pr|feaci apho . SC fequenti,ficut prius hyemis 8C ueris
tecigic coplexio nes,hycme diccnsciTc ficcam 8c uer auitrinii 8C pluuio fum 8C
sftaccnafci feb , acucas dyiTinccrias 8C opthalmf as.in hoc ucroapho.dixic
nafci dolores capitis 8Cc, No adiccit aute<S:c.
Nuncfacicquoddiccumcftdicensc^ Hippo.ibi,quia in apho.Secundo dumfupple dicebat
io 2:ftat€ nafci morbos non cecigic aeftacis copiexione , nec etiam hic dum
fupplc dixic m hyeme nafci morbos ceti-^ gic hycmis coplexione ,uidetur ergo
intellcxiiTc aeftate ibi 8C hyeme hic proprias feruare complexioncs.fuis.n. m
ucatis coplcxionibus ali) morbi fient dicftis m utacio- nibuspercinentcs. Verum
in iliaquidem cS^c. -^^^**^ Cocra- 4^Hyp.ahbidfxichvemefrigidam^iiccam<S:uercaii
^^r.^^^ . 4um8C humidiia;€Coacrahic,quiaapho.3 .dixic hye- j^^-pp^^ mem calidii
8c huraidl uel frigidum 8C iiccii,^ iioc in ^q^£ 2ibro de aerc 8c aqua
regionibus.in quo coplexione non ^iominauic hyemis diccr^ ii gftas fic calida
8C humida ec :^c a ucumn us 8c mulca alia dicicqua^ cacuicquaeomnia
«xplanabo.dicic GaLdura exprimaltbriiillum. N unc ^crodeea.
Dicic<j>modoipfc difpucabit feit ioquetur 4de qualitaiibus cepor um
tac1:is fupplein praefcnti ^ho* ^incipiet utdixicdiceado Hip.intrndiiTchycme
fu^ feruafTequalitates utfngidicace 8C humfdicace fecundii -«^^locis
conuenithabicai>ilibus5i mcdiocribusquae lo- ca parum poft explanabicjquia
comcaco fcqueci . Pra |Hcr parte ultima unum eft notandum^ji illaqus: dicun turde
coplexionibusteporumin tepcratis rcgionibu*
prindpalitercontinenteuidcntiaJ"ecundario.perquan- dam coparatione
adceperatasregioncs5;:inrcgi.Qnibus difteperatis conanet ueritace . Neclicter?
obfta.caucco ritas allegaca cercio pronofiicoru (Si;cc£_comen.42. .No
uulc.n.Hip.auc Gaf.<^omniadicca abHyp.uerificen- Hyp. tur in
quacunc^rcgione,fed uulcx^ flgna bona 8C mala f n quaUbec uificentur regione ,
ut paccc afpidenti com- mencum. Seruanteitaque^c. Nunccacicquod eftdi Aum 8C
didc ilc, q> ii hyems ficfirigida «S;; Jiumida ( ut eft
di<rtum)praecedcnctbus calibiK ccmporibus non ge- nerabic hyems(fccundum
plurimum) niii morbos hos. dolorescnim capicis cuiTes braachi corysae folent
nafci capitc rcplcto humoribus 8c fupple expreiTis ad inferio ra. Siigitur<S!:c.
Dicit ulcerius 0a£ftare<S^aucumno fupradiccisfintpIuui^iSiC ueti auftrini,a
principio ^fta tis ficncmorbi calidt 8c humidi fuppleraulciplicacis hu- moribus
propccr ajftaccm 8c partim referuacis cx uere. per prindpium intdligcndo tamea
notabilcm parccm aeftacis,aucacddicct£amm proceiTu. Etfinon contiu^
gcncinaeftatenondumcorporibus fuificienter difpoil- tis ad hos morbos finc
dubio cxpccfccntur autumno fc- , C[ucnti calidicatc 8C humiditatc ci us
rcplentc amplius. Niic uero cum aeftaccm . Nunc facic quod diccum cft diccns
q> scftacc cxiftcnte Mgida. 8C iiccacS;: autiino plu- uiofo 8c auflrino ,
nccciTc eft hos morbos non dco fic* ri ,immo fupplc fcftinare ad
hyemcmfecundumplu- rimum , quia humiditas autumnt mf tigac ficdtaccoi .^ftaps ,
hoc cft ficdtatcm corporum 8C humoruni laco.s,apho» F «^ Digitized by Google
Prgpa- ratioaci phthf- iimqc Phthi- iicus cur ala |us 4?. Htppo. Gaf. Thp,
|Uo.= P ART I. ^scftatcprodudotu.ucrurnqufa autuiiufi pctfeaera- irithunw^tat?
oeceifee talesrepfones nafct hunndrs na turaliter.etfupple adhuc roagfs
huajfdis prgter natura, ^ius non neccilario humidis |tatiue,quf repFones funt
caufahoi-um accidentiii feumorboriihicabHip.dicto tum*
<^uibufdaautemcorum«S:c- Nunc exponens ultimaparte
apho.diccns^phthifisfitinquibufda cor poribus.f.apparatis phthili,quia habe
tibus pectora Cui cta «nquibus foHti funt humores defcendere a capiie ad
pulmones.cuius ultim^ partis apho.habetur ctia cocor Sia. I o .3.trac.4.cap.dc
caufis ulcerumpulmonis.in fi nc, Pro partc notadii q> prf paratio ad phthi
fim eil m ul tipIcx.Primacoprchenditur exmala coplexionepecto xisdC quarunda
par tiii fibi adiaccntiii ut q^pectus ftri- Ctum St.ex tali.n.ftrictura dc
pectoris exilitate Sc ma« crefcentia coprehcndimus pectora effe dcbilia ad
expel- iendum catiiarrofes fuperfluitates ad eas etiam debite fu
pcrandas.cpnicauratur eti^ cxtlitas uenarupeccoris 6C pulmoniSjUtruptioni
difpofitg fint et iic ad phthiiim pu ^refactofanguinedicenteapho.I 5.
Scptimeparticuig. in fanguinis fputo faniei fputii fit.ipfo fequente dicentc.
in famei fputo phthifis fit dc fiuxus.coprehcnditur etia ifia pectoraiiii
exilitas ex fubieuationc fpat ular ii ^ de- clinationc carii ad antcriora ad
modii alarum .idco decj ma terti) trac.4.cap.de pr^paradsadphthifim. appella
turiflialati.Coprehenditurctiamhoc ex longitudinc gutturis
etfubtilitate.accidit ctia phthiiis I quibufda co lorefubalbidis moUibus tactu
8C gracilibus uenas hab§ Mbusdifpofitasfracflioni, ^uisetiacorpora dura fpiila
proptcr ficdtate uenarum ^^nimiam tenfione iint di- fpofitafracturg
uenarii.Itemcorpora catharrofaeciam f unt difpofita ad phthifim raaxime habe
tia principi um cannaliii narium ftrictii non debite per narcs fupcrfiui
tatecxpurgacajfed ad pulmone expulfa. Ite corpora ma ximein aliqua
gtatefuntdifpofita,gtain gtatcq e int an num. I <^ .<S:.30tfccudii
Aui,aIIe.loco.<Si Hip^d; GaF.
icntcutiapfoparte.j.apho.apho.illQ.f.Phthiiisfit-S^c. ^ hoc proptcr fanguine
illo tempore maxime ebuHire^ ctiampropi^inordinatosmotuscorporeos ad ucnaru
fractione difponcntcs.Itemcorpora in regi one frigid^ phthifi maayme difponunt
propter falte catharror umde iuxus;ltem maximedifponuntur in autiioo ^pter in*
ot4ioatafrigtditate &autiinificatate humore§intrinr fecusrccludentes.
Aii)sucronullus. Nunc GaF.facit quodcftdictii dicens q> niUli morbi his
tcporibus contin gunt homini fortiorcs fupplefecucdii plunmii nifi tuf-
fesbranchicatharrtcory^f 5;?mori» finiilcs fupplecau
fabtles€xhumoribusrctenus.<Si^io cau&ri pofTunt epi fig apopRefpafmi
dc^.^uis non ita ff pe.nam hycms in uenitcapitaplenapiropterpluuiasauftrinasinautiinp,
imor atc ergo capitis repletione et nuUis humoribus dif- folutisfupple
notabiliter in hyemequibufdacorporibus proptcr hyemisfrigiditate
exprimentedcfcendunt hu- mores acapttc ad mebra fub capite cxiftcntiajideQ cau-
ifentur tuffes <Sii fimilia tufVibus. Aphorifmus» 14» Si ucro autiimnos
borealisfacrit SC f naquo> fus hiinudfs natura &:mulieribus confert.
Reli quis ucro opthalmiae fiunt Ciccs^dC febrcs acuta? ctcoryzae
diuturn2,quibufda ucro^ mdacoli^ Atfi aquiIoniusfit5(:
ficcus,ujrisnaturahumidis,ct
muJicribusproderit.Reliquisaccidentlippitudincsari- d$, 8c febrcs
acut|,^grauedincs,npnnullo§ ctiam atrabilisurgebit, Si ucro aquiIoniusj&
ficcuSjhis qui naturam habcnt humidiorcm >(^ muIicribusconferet.RcIiquK autcm
crunt lippituAncs ficc§,<S!: febrcsacutf ,5^§rauc4in€8» ^pxpuilis
ucrp^^atrabileg. ' Expofitioiyiarfi];^rupcrapho. ^^ Prgfecs apho.ita cotinuatur
adprgcedente.Pofl^ in prgccde tf apho.Hip.fecit q^ dictii efi:,in pr^enti apho.
intentio cius cfl oftedcre quales cfFectus c6 tingant gfta te cxiflente ficca
3c boreali 6c au tuno fimditer. Et duo f adt. Primo ponit iuuamentaquae
fequiitur ad tale co ftituti<wie.Sccundo nocumenta. Secunda ibi( Reliquis
uero.) In primaintcndit ifi:aconclufione .Talis confU tutio teporiiconfcrtmuhcribus
8c humidisnatura.Co clufio probatur fic.illa teporum conftitutio confert mit
lieribusin qua earii lapfus corrigiturjfeu per quam func aptae conferuari
alapfu/cdaeflasfrigfdadi^ficca fucce- dcnte autixno etia boreali etinaquofo
eflhuiufmodijer go.confcquentia nota.maior eft manifcfla-minor pro- batur in
comcn.conclufio ponitur in littera. Hgc efi fecunda pars huius. 1 4,apho.in qua
Hip ponitnocume ta quse continguntex prsshabita conftitutione ffcatis ec
autuni.f.ficca<&:boreali.Etdiuiditm duas paniculas. Primo i pfe ponit
nocumenta fequentia ad- copkxtones choleric^. Secundo ad coplexiones mcficas.
Secuda ihi (Q_uibufdam uero.) m prima ergo particulaintendit aud:or conclufione
iflam qu3e efl fccunda conclulio huiusapho.f.i£.fias fri gida ficca(^ autiinus
«&:c. nocent corporibus- choFicis. Conclufio probatur fic.illa tepora
nocent choIericis,in quibusdifponuntur corporachoFicaadmultas aegritu-
dincs.fed aeffcas (S::c .funt huiufmodi.ergo.cofequetia no ta.maiore
euidens.minor deciarabit. coclufio ponit in littera»
Infecundaparticulahuiusfecundae partis.l^. apho .in q ua Hip. uolens oiidere
nocumen ta feque tia ad copIcxionesmeFicasin teporibus dicfcis.f.quado autii-
nus ficcus dC boreaiis fequitur ad aeftate ficca.ponf t hac coclufione
quseefttertia inordincapho.f.iEflascarVda &: ficca fuccedente ei 8c autuno
boreali 8Cc, nocet cor- poribusmeFicisprobetutprecedens. Primo notanda
efi:c6cordia,qua2habetultimiapho.prglect:i. Seciido sotanda eft utilitas
apho.efl.n.utilis^tum ad actii pro nofiicu.fcimus enim^ nofticari quales morbi
co tingac ££a quiftante tali teporum coftituticne. Valetetiaqua tumadactii
prgferuatiuii. na fcitiscaufisquare exhac coflitutione praedidimorbi condng3.t
corrigendo, cor poraprgferuabimus. Tertio notadaeft ampliatio.No folii.n.hac
teporii coftitutionc eajiftete hi poffun t coti gercmorbijimo ecali^s teporibus
confiFr ^prianatura mutatiSjConfiFr horiimorbo:^ caufa cocurrere. 4* no
tandum.Apho.iiptumadparteprima duplicif intelligi poffe.Primo ut coftitutio
teporilin pfenti aphor.tacta pr^iiabiti apho.coftitutioni penitus opponatur
dicendo ^ftaCecalida 8c humida (Si auflrina autiinii uero ficcii &:
boreale,<S: licetmo hocpoffit uerificariapho.no ta- menronabiliter 8chi
cotingcr€ntmorbi.Secundo ueri ficari poteftadmente GaF.in come.utdicat fi^ftas
fic ficca^borcaIis<S^autiinusfiFr.{S::hocmolittera fup- Autui pleatur. ^
.notandfi. Autfinii intelligi boreale<&: ina- nusqui quofumhoceft
ficcii, addenotadiiq>autiinuspoteife borea borealisjtS: aquofus.na quauis
boreas fitfrigid| 8c ficc^ Us 8c t coplexionis,^ptet,m pluuias muhas
cotraoperat^ fic aquo" citatiborcgcotingitacreeifeaqtiofum&humidu.
6.fus, ; notandii. Autixnii intcliigipoffe iKjreale ctinaquofum^ uel
rcfpc<ftu fui teperamenti uel refpe^fcu teperati tepo* ris,cuicoparatur omne
tepus .Prima coparatio eft da. rior&ucriortcneatur. Septimo notandii.
Autumnii ^sJaeftate <&:c.confcrrehumidisnatura intelligi poteft modis
duobus. Vno modo cj> coferat rcfpe<ffcu autumnt temperati.Et haec
expofitio tcncri poteft.nam licet CO'- muniterautumnus temperatus
fitfanior,quibufdam tamen lapfis corporibus plus conferre poteft diftempc-
ratus autumnus.Secundo intelligi potdct confcrrc humi
dis&c.rcfpc<fcualiorum corporum, cum propter fic- citatem did:g
conftitutionis corpora humida prsefcr- matm^ corrigantur ia lapCu . O^fcauo
notandumna tantut Digitized by Google A P H O R. tanter efiTc di<flum
humidis natura , hoc cft cx natutali compIexione,qu(a sctatiuc humidis non ita
confcrt harc conilitutio , immo pluribusadueriatur , utnaturalitcr iiccts 8c aetatiue
humidisjper humidos tamen natura in telligamusetiam humidospraeternaturam»
Nonono- candumhanc conftitutionem communiter mahcribus conuenire fexualiter
humidis SC ex indthito regimine m ultas fupcrfl uitates m ultiplicantibus,quam
uis m ukc ti humidx{ fecundum naturam )p\ us conucniat a$ ficcae, quae tame
mulier choIerica,Iicet in fexu muliebri fi t fic
•ca,comparatatamenhominimafci^io humida cft, falce cholcricara mulicrcm uiro
cholerico comparando. Oc cimo notandum q> Hipp.per reliquos maxime tntcHigic
chokricos habentes humores acutos , quia cxacuuntur proptcrtemporisficcitatcm
Sc phlegmatis paucitatcm quibus dicit contingcrc opthalmiasficcas.cxponcndo ec
rcddendo caufam comentidecimitfrti^. M. notandii c^ caufantur feb.acutx quia
continuae,quf appcllantur acutae refpcdu in tcrpoIlatarum.Caufantur autem prop
ccr ficcitatem in ucnis choleris cxacutis 8c bullientibus propter
i:rizi<5iizttm etiam claudentem poros prfmcntc intrinfecus.Eftcciam carum
acuitasproptcr muitama teriam <&: accidencium di flficultatcr^. PofTunt
ctiam di- ciacuterationeterminationischolcr-afactaacutiori,^;^
peraccidensfubtiliori.quamuis ccjam caufari poiTcnc feb.ntuitum longg dc
materia groifa rcfoluto fubdli 8C groiTo rcmancnte. 1 2 .notandum .Canfancur
ctia co- ri^g diuturn j remanente matcria groiTa ia. capicc dC rcu «^ «. matif
atc ad nares qug fuigroiTmc cory^am caufantdiu \^^ * , . turnam. i
j.notandum.iVieFiaqi^antumcft mprppo- 2 ^^ * fitofumipotcilrduobusmodis.
Vnomodopro hunK>rc ^' mtYicojdC hoc modo ucrificatur eciam pars aphor i cum
proptcr iicdtatem temporum difppnantur cbrpora ad humoris
mcftc<gencrationem,Secundo fumi potcft mc n . -
FiapropaiTtonemelanconicaquiuf patet primatmif» ^ ' cra<fl.4.cap. 1 8
.demcFta cftmucawcftmiacionum <S^ cogitationum afuocurfunaturafi^dmaiitiam^i:
cimo remS^ic.&IicmaximefumiturmeKahic. Vltimo no tandum,notater ciTe diclum
quibi^fdam, quiacum hic meficapaiTio iic paifto ualdegrauts Sc ftxa magnam rc
quirit &;fpecialem corproum dtfpotitioiicm quibufda»
crgoquiameRctsnaturaltter ucniantmerf^ propter iri
giditatem<S(:iicci.matcriasmeFicastagroifantcs^^r€ti nentcs.i^fion per uiam
adufiionismateri^ meFic^,quia tunc non ciTet uera mtYizStdt potius maniaaut
denjoni* -|V\eKa ^^ iupinum utfumicur cx Aui.alkgato loco. i^4eladjo dca ma
^^<^^^ uerohumorem haaccfFtccrepaiTionem GaF. con tiia uel ^^^^cur
auCtontatc quinco<Je accidenti 8c morbo ad fi ^emoni "^ *" ^^^
uerba . n o cft enim mir um dum cholcra nigra umlupi rationahs animae fundameto
dominatur fi triftitiam cc 2j um . timorem mefici patiantur 8c mortis fuijsictoncm.
vidc* £^^5 * _ mus.n.q> nulla res extrinfccus adi^enicnstantum gcne * ^
rattimoremilcuttcncbraE^quoniam autemeamquaS tcnebrx partem rationalis anim?
operiunt necciTc eft uc infirmi tiaiorem patiantur , quia rem unde nafcitur ti-
morfempcr tntcrius fccum portant. Expoiitio Marfilf) fupcr Comcn.Galcni . - -
Hic fcrmo nunc dicffcus. Prcfci^s comentum crcs co tinctpartcs principalcs.
Primoincentionem apho.expli— cat 8c ucrificationcm.Sccundo Hip. a defeAu
dcfendic. Tertiopcrtracftatquxdam qux fe dixcrat oftenfurum in comcntole(fco,ad
propoiicum camcnfacicntta. ScciX daibi(SufFidatautiE in pra^fcntia. )tertia
tbi( Q_uod uc ro paulo antca 8Cc. ) Prima in duas. Primo prsemittit fc tcntiam
apho.<X:intcntione.Sceud|o ucriiicat apho. nos adaIialocarcmittcns.Secupdaibi(Gaufam
uero tpfcdi xit.) Dcprima dictt<j>iftc noneit apho.pcr fc,fcdpars
apho.cxpofitt.^S: ita ambo funt un us,quse littera ut no
rcucrtarfccundumc^fonatfaifaeft^cumquelibctpcrfc unum poiTumus facerc
3pho*ucrtt«amen dicipotcfl: hoc fflxodo^ifte apho.cft parsapha.iam
«fpoiitiiquia fi 4ic^ H I P P O. 44 tur fic.fi
gftasfitiicca6<:borcaIis<&:autunuscttam fic
cuS(S:borcah's>notumcft n.<j>iifceaphor.^cumad fua primi partcm
principaie cftparsprf lccciapho.etitaam boqutapr2cedens<f^tftccruncunuscotalisapho.
X>i- cit ultimo GaF.<|> cum in prima partc habiti apho. pofa it
aeitatem iiccam «^borealem,aucumnum ucroauftri num^piuuiofum hicdixitautunum
ficcum clTe ct bo reaicm.nam non eft diflFerentia dicerc ficcum 3C inaquo f um
. Caufam ucr o tpfc dixi c. N unc uerificat apho . di censfedicercq^cura hgcduo
temporaaeitasd: autunus funt ficca<5l:non aquofa,necciTeefteanon folum non
\^ derc modo cxpofito fed iuuare nataraliter huraidis.quo rum caufas monicrauit
Hip.in lih de aerc 8C aqua 8C rc gionibuSjdi cit. n.cofcrrc phlcgmaads,quta
corpora dc iiccantur nuilis humi(itatibusruppkfuperfluis.<S: fecm dum
plurimu daminantibusfuccedcntc hyeme, 8c fup plc ali}s phlcgmaticis ut
fanguinei aliquakter iuuari po£ funt.fcd ali; 3 phlcgmaticis , quia ficctfu|^
paciuntur opcfaalmias ficcasfebrcs acutas 8C coryf as & qutda me
fiam,quarum infirmitatii caufasmonftrauittMcm di ccns chofids confequi
nocumentii,quiacx tahteporc vA. mium corpora deficcantur,idco contingut ^ccx
opthai miae fcbrcs acutx <S: contt nuae,quibufdam meliam,in ^ bus choFa
fubcilis dominans 3c aquofa confumirur ct dc ficcatur,groiTaacuta per aduitione
permancnte,<S: cuc fupplc cauiacurmeFiafumcndoipfam coraunitcr adpaf iionem
ucrcmcFicam ccmaniam.fimiliterintdltgcndii cft dc fangutnc,<^fuppic
confumitur 3C deficcatur fab- tiIc<S: tranfit in njeFiara hoc crgo quod
citdifctu eft ca ifixjrum morborii.& haecdicta Gaf.futEdantfuppIc dc
hfsqualitattbusaeris. SafFidatauteinpr^fcntja. J^i- citq>ipic
ignorabatqirarcHip.rctro tacuit aitasqualita tcstcmporum 8c foium has
tctigericnam altae funitcm porura qualkaces( ut eft notii )Eamen d;cit
GaF.cgouo- - - iohicoftcndcrcquomodocognofcanturcoplexioncsom . sium qualitatii
aeris (npplt cSicitxxdo mcrbos, oporccc -^ crgo te prius cognofcerc fingularcs
compofidoncs acris fup.pr^tcr naturai&:e2s^a!tarii faccrc matcrt a ucl
fun" damentum.dctur cxemplu, primo fupponamus aercm
ciTccalidamtantiiudfrigidum tantum ud humidum tantum cS:c.&: ficutpartcs
appcliant matcria totius uci ^^^-^ f undamcntii,^ hoc impropric,ita lapfus
fimplices funt copFo- ^cut materta copofitoru quas didt GaF. fing ular cs fcu
nes fi m ^mpliccscoplcxtoncsdiuidasintrcsmodos.f.inforttt- pijccscc llmas
dcbililTtmas 8C mediocrcs. inucftigcs dan^t qui copoii
TOorbicoBtingantindtucrfistcmporibusanni<S^ diucr ^^ fis corporii>us,pofteat
ungc coplexioe^ duorum tcm^ por um fccundum cj fccit yiii^,3c dcindc. 3 .dci
adc oiuoi ^refpcvftu diucrfarum cdplexionti corporura, quofa- Ao optimc d:
pcrfcAc operab£S.<5:€g6 didt GaF.fi «oa defcccrit mihi temp us Sc natura de
iitis facta fingulares libros fcu tractatus,icd quae funt dt^fta fuflfict^t
hic.aa coplexioncs teporii annt tacti in hoc apho .ab Htp .pa u-^
di^mxfuntrcfpcAunonfcriptarum^quaslidixcriscfi -i - pofuiiTcnoa pofitaspcr
limtle dando incciitgcrccris ue- rior in dicedo ^ fi cofirmes hicpoficas
ciTepartes rctro . tacitarum 3C fup .tacicas non ciTc comprehenfibii^ v^t
ipfas.cgo ucro dicit GaF. di^ mulca 'Sc ciartora fupec eptdcm^s 8C fupcr lib.dc
aerc 3c aqita 8c rcgionf bus. D ub /a - Primo duhtttatur. Q_utd intcUigitHip.
pcr reiiquos. ^ 1?roitl:odtccndii^maxtmc inttWigit choFrcos. probac cx comento
3c cx caufa partis. Sccundo dtccndii c^ in- tciiigipoiTuntcalidt tantum ucl
ficcitantii.priraocaiidi taatumquiproptcrc^iditate fortitcr cxiccante. propc
ctiam hanc ficcam conftitutione opthalmia pofi unt in currcrc
ficcaficd.ctiat3ntii.pptcr acuitate calorts coa fequente ad
ficcacoftitutione,ac ctianaturale iiccita-
t€m,poiTunccciaopthalmiadicftatncurrere. Sccundo dubitatur . An morbi al^s
poiTtnt dtcftiscocingei e cofti tutiontbus. Dicendum
q>fic,utbranchi^^i^resaiix d^uftulg aariS cc aurifi,quia canie hif unc morbi
pria laco.s.Aphp. F «17 Digitized by Google Locate paca6<: hitabi- iiaqug.
des cid Coal, Arctur ruscjd ufarcto £ilax. P i\ E T I. dpaliorts <S: plurres
cont(ngentes,ide^ de ipfis prxfente protulit aphp.Jpe fecunda regula Gar.ciTent
multadi- ccnda qua; poteftis coprchedere ex pr ghabitis .^ Q_ uod ueropaulo
antca. Niic Gaf.facitquod eft dictuai. Et continet hxc pars p ytes duas . Primo
prgmittit lo ca di- ftemperata^Sitcmpcrata.Sccundoaucloritateahorum
docctnofccre c6 ftitutionesanni. Primaintrcs. Primo
^^ngitlocadtiicmpcrata.Sccundo tepcrata.Tcrtio po- ^iit epilogum . De
primadicit {ic,q^ ipfe intendit diccrc d.c mcdiocritatc fcu tempcrie locorum
habitatorum fe- cundum q^promiiit fe dtccurum commento .14' dum diccbat dicfca
Hip .intelligi in locis teperaus dc habitabi libusloca tamen qusefunt
propinquioramari,ficut lit- tora SC iicutpclaga ut c( uitates 3c ter rae
propinquae pe- lago feu mari,^*: loca etia rcmota mari, ficut in Lybia
S^aegyptofuntomiira acofidcrationcHip. Cuhduq^ lo <;aThraci2e funtnimis
frigtda<S: hu.r?fpeccu tempera- mcn^tjfed in Lybia 8C aegypto,calida et
ficca ntmis,qus locapofuttnuncpropter necciTitatc ad oftendendu quo
mo^oproptcrpropmquitatemueldiftantiam maris ua rianturloca.namlocaThracig
uicinioramarifunt fri- gidtbraficutpropinquioraborcoe infrigidanti. 5;^ loca
Thraci^ rcmotioramari funtcalidiora, quiaremotiora aboreainfrigidantc.fimiliter
in Lybia^Si: fgypto uici- jia mari refrigerantur proptcr boream,rcmotiora uero
amari funt calidiora^quia rcniDtiora aborca infrigidan tc.
ExquafententiafoluiturdubiumThadei.nam li cct aquamarisdeberet calefacere loca
fibi .ppjnqua mic tendo uapores caIidos<S: ficcos^propter tamen boream.
flantcm tn tali mari contingenseft in propofito loca pro
pinquioraefiefrtgidiora, ficuc propter flatum auftri 8C caliditatem
aqugmarispotentiale loca^ppinquioracriit calidiora. Oportctautem.
Nucfacitquodcftdictunn, Etdicitfic.q>locatcperata&;mediocriafup. mterqua
litatcsextremaslocorumfuntfecundum lineam rcctam gqualiterdifi^ncia
ameridie<S:feptentrione<S^ ortentc .<&:occidcntc. Sermoigitur.
Didtq>de huiufcemodi locisinteUigitHipJoquensdecompIexionibus aeris 6C
tetnp>orum cx quaparteconcipitur , q>cu talia loca fint fubiinea ^quinocftiali
cotenta fub illa linea crit pofis ha bitacio dequoalioloco dubitandum (S:nd in
prxfenti. probabilicastame huiusdicti concipitur hoc modo. cii
cmmiftelocusfitmediusfccundum^quidtftantiamalo
cisualdecalidis<S:ualdefrigidis&:ualdehumidis 8c fic cis tcmperatus
debct eirc «S: mcdius inter qualttates ex- tremas caliditatis et frigiditatis
iiccitatiset humidrtatis. Ordoautem tcmporum. Nuncfacitquodcftdictum diccns fe
diclur um de coftitutionibus anni ill ud quod dicuntfapicntes&:Hrp in cpicJimia.
nanti aliqui cJicunt initium ciTc gfiatisabortu pleiadisfeu pleiadum i.mc- dium
gftatis cflc in ortu canicularium ct dicunt inchoa
reautumniiinortuarcturi.i&: dicunt initium hycmis in occafu
pleiaduni.&: dicunt initium ueris elTe in §qui- jioccio fcqucnte hyemcm.
Pro partcpr^mittendu ple- iadcs eife feptem ftcllas,quarum tantum fcxapparcnt
fc cundumConciliatore in glofa tcrti) problcmatis primg
particulgindorfo.tauri^circagradum. i^ .«Siappclla tur pleiadcsquafi
pIuuadcs>quiainortu carum comu- nitcrfiuutpluui$.aatappellat5 funtpleiades
an^atrcca. rum uocataplcia.aut uocant pitadcs apluralitatc.fune cnim
ftcHsminutg inccr ftcllas maxime coiunctf , tdco, apluralitate fic coniunctorum
dictgfunt plciades appa rent tamcn tantum fcx,quia fex filig illiusmulicris cu-
buerun t cum di)s,ideo trafmutate in ftellas audacia ap- parucrunt.feptima uero
iacuit cum hominc tcrrcno,<S: tdcopropter uerccundjam nonapparet. Q_uid fit
cani- culadiceturquartaaphor.aphor.5 . SecuncJonotandu quidfitarcturusfecundum
Concilia.JpcpalIcg.cft una de. I 5 .ftcllis fixis exiftens in cxtrcmitatc
maioris urfg , fcu in extrcmrcate temonis plauftrc arcturus , appella-
tureciamar.aofi[Iaxqu^ amor arctosfeu ur%9^prop- The, I III. tcr cius amorcm
femper fequatur urf^m . I^ubi tatgf Vtrum tempora anni n nt ^quaha. Non
fornjando o^ KCtarcfppndendum fccundumd(ftinc:ioncm adequacji aftrologorum funt
^quaiia uclquafi corrcfpodencibus tribusmcnfibus cuilibecquatuor temporum.
Secundo dicen<ium cj. confiderando ipfa temp<3rarationcmanife
ftarummutationuni feu manifeftediftinctatii fic gftas 8c hycmsfunt tcmpora
ampliora. Autumnusautem 3C ucrparticipanfcsquafitcmperieminoresfuntproquan }
epo^| to tempcrics ucra uerts maxime compreheditur quo ad a"* ^"*
fuimedium,ficctiamtemperiesautumniintereftatem "'^^ 8c hyemem maxime
comprchendicur quo ad fui mediii ^ hadc ; extrcmisantumni&: uerisad fibi
confiniatemporadcr ^' clinantibus.Dicic tamen Tha<3eus tantum cffe tempo-
^^* ' ragftatrs&^autummfimulquantumhyemis 8c ueris, fexenimmcnfesfuntfecundum
GaF.abortu pleiadum ufcjp ad^ccafumj^S: totidem aboccafu uf^ ad ortum,,
Aphorifmus. "15. Conftitationes uero anm.o mnino quide Cic^ caeplumalibus
rutraniores^d: minus mortiferac, Conditionum anni,fquaIores(quodin totum
dixeri) ialiibriores q^ imbv^sM^^f^ mortiferi funt . Ex-an ni
aatemnconftitutiom"bus ( quod in totum di- LcOt \ xerira)i!ccitatcs
imbribus funt falubriores,(Si minus mortifer|, ■ ■ •'
ExpofitioMarfiL^fuperaphor. Pr^fens apho .fic continuatur ad pr^cedentes. Poft-
quam Hippo .in pr|cedcnttbus tettgitquafdam compa^ rationes fpcciales temporum
anni , tetigit etiam quafda combtnacionestemporum fpecialium et eireccusqui co
fequuntur nun? quandam tangitgeneralem temporum annicomparationem in una
qualitate palTiualapforum adaliainalteraqualitatcpaiTiualapfa.Etconcinetprg-
fensapho.partcsduas^Primoponiccompofitionempe- nes caufationem morborum maiorem
uelminorem.Sc cundp pcnes maiorem <S^ minorcm efFectionem mortis.
Secudaibi(Etminusmorttferg.) Inprimaparteuult Hip.conclufionem iftsm,
Temporaanni inquibus cor poracpnftitutafuntomninpquidemficca fanipra funt
pluuialibus.Propofitioficperfuadetur.iliateporafunt
fanicrjpainquibusconfumunturfuperfluitatesputrefcf jbilcsd: factiu? morbprum,
fcd tcmpora iiccafunt hurr iufmodi,igitur,Secundo poteftargui fic in tcmporibus
humidts<S{:pI.uuialibusconferuantur<S: augentur hu- midjtates factiu$
morbprum. crgo. harum rationum, conclufio ficcxplicatur in textu.fedfup.tempora
anni x quibus.corpora conl^ituuntur certe omnino ficca fanio ra funt pl u
uialibus . In fecunda parte facit quod eft di- ctum.Ef
uuicconclufionemiftam.Taliatemporaficca funtminusmortiferatemporibushumidis.
Conciufio . fimthterprt>baturfic.illateaiporafunt minus facciua
mortisJinquibusconfumunturhumiditaces morcis ef-
fcctiu:gil!iscorporibusinquibushumtdicates conferua tur au^;augentur,fed
tempora ficca funt huiufmodi re-. ipectu.humidorum,.ergp,cuiusconclufio fic in
littera pQni$ur.<S: fup.teppraanry ficca funt mortifera minus ceporibus
humidts. Primp pro intellectu apho.eft no' ^ginda concor<3ta aphp.qu| habetur
. 1 7 .Con tinentis ca, pituIodeacrc-<S(:quinto theoricg. ubi fupra. 8c
fecunda primi,doc.fccundacapytulo.6. Secundo cfl notada uti Tepo^
litas.Eftcnimprgfcnsapho. utilis quantum. ad actuni. diuerfji
pronofttcii,acetiapr^uifiiiii,prono.fticatiocuides cft. ru^nc notacftetiara pr^
uifio.namin teporepluuialifunt cor Ihcus pt ppra exiccanda 8C non
debentreplcrimultum . Tcrrio. uifiuui
notandacftarapliatio.noncnimfolumdcomnibustem. q^ can poribusanniaphp.continet
uarictace.Immoctiam dtcc repoiTumus<5> aligresnori naturalcs ficc^ 8c
fuanatu- ra refpcAu nimis hurntidaj^t fc habe t c<5fimiFr. Q_ uar Tga ai[ to
notan^um litter^Iit p/optcr.iy ucnes q> tempora anw ni. appeilant Digitized
by Google 3V P H O, Cofti- ^ppf^lmtm ^nnhSc appciiantur coft{tutione?ajini\ Ap
tudocs ptllmtm inquam tcmppr^. annuan^ tipom pmi^H^ i anni»
jocoejciftenMa^^WMus.yndelicucdicimus^jli? ianua-' r^ita^icimusuer
anni.AppPUancuraute coftijutiones anni^quia hictemporarunc iinjul feu
coniimilicer inaA .jioftatuta,autea"an»quiai)uaiana corpora temporibus iimul
f^atuuntur fcu in tcnjjx)rii>us conftituun t ut om nia q\x% funt iint m
autumno uel in uere 6c^. Q^uinto iiotanda^ hf cliptera.omnino «5!;:?
.poteftlegi roultipi^r, Primoeaaiprfpopendo huic litterg
conftitutiones>«S;:r €rittaJisfenfus littcre.pmnino,i. uniuerfahter
coRftitJ* tiones annij&c . vt denojetur non unam folam anni ijc- dcam
conftitutione fanior.cmeire^immo totu annuni ii^ c^m humxdo extfterc ianiorea)»
.i^uigetia probabilic t^ aieMpoiTit.quancunq^annifonftitutione ftccam humi jda
cxiftcre fanioreni .& hac »ia cjicetur asftatem autil*- jium ficcos humidfs
exiftcrc faniores, Sc cundo legi po- jcft h?c littcr^.oinnino.fS
hacjitt.cr3.iiccg.et eft fenfus littcrc.talesconftitutioncs. omnino.i,
tocaliter iiccg,uF iiccitasnon fojum in una partc coftitutionis denotetur, immo
in tota.ajit omnino.i.ualde jEt uchternenter .utper huncfenfun?
ci5pr.ehendantur oonftitutiones anninon folum par unj delMto iicciores parum
humidis e^iftex.fa niorcs^mnio 3c uaide flccas ualdehumidis. TertipJegi poteil
hf ciictera.pninino cu hacpartepIuuialibus.<S!:; e littcrc fenfus hic
conftitutiones anni ftccf funt faniorcf omnino.i.ptaliter ualdcfeu uehementcr
pluuialibus.p quem fenfum denotantur ftccas conftitution^ maxime coparari
uehementcr humidis.Q^uarf o icgipoteft cuo? hac litccra. funt.<&: cft
fcnfus coniticutjones anni omni- no.i.totaIitcr,quiafecundum fe tot^aut ualdc
uel uehe mcnc faniores^intcr has cxpoiitioncs prin^a obrinct pri
cipatumjUttangetur, Sextoexprghabitis mcmioran- du.m,Cpftitutioncs intelligi
poiTuPt ficcgsuej quia a^p prianatura in ficcitatc mutate,ucl quia tanta iit
muta- tio ut confticutiones humidae refpecl:^ teraperatg confti tutionis
mutentur in iic^as refpjecftu iIlius.ExempJicau fa.hyemspQteftintelligi ficca ,
quiain iiccitace ajshye- rae temperata mutatajuel quia mutata taliter in
ficcita te utiicca appelletur refpectu ueris, Applicando adpro poiitum tgaximc
incelligitur exiccacio prirno mo . Sep timo notandii. Aliqua confiicwtio
appeUacur pluuialis, quiain ipia abundancpliiuigrerpe<ftualferiusconftitu-
tionis ut rcfpeccu 3eftacis|iy?mcm conccdimus pluuiale 6c uer. ScYiQC modo non
fumitur confticif cio pluuialis. in hac cnim pauciores mothi de faifco
concingdnt q^ico ixitxxtiont iicciori.minus eciam rjiortiferiaucumno exi ftcnce
ualde mortifero.apho. i p -huius. in autiino aegri tudines fiunt,*^ maximc
acutiifVmg mortiferf. Secun- do imtWigi poteft conftatutio pliiuialts refpeclu
ipfi uf- inet osnftitutionis tempcrat| inter coftitutiones tsiiter
denominatasjUt dicamushyen?e pluuiale rcfpectu hye mis temperatg inter hyemcs,
dc koc modo fumitur plu uialis confticutio hic. Oitauo notandum q> illa
confti- tucio appcllat fanior qu| eft coformior fanitatibus con
fcruancjisprgferuandis aut producendis confiatutioncss crgo iiccs funt
faniorcs,quia magis conucnitcorporafa iiacQnferuari in iplls.
Nononotandum(^morbi(fc- cundii plurimumjcontingentcs acaufa intrinfeca,ac cti
ani ^onftitutionc anni funtmatcrialcs ut expcrictiano
tatcau0sprimitiu(s(fecundij plurimiim) anteccdcntcs coinoucncibus.quodcolligi
poteft primaquarti. l .cap Autce ^cfermoneephimerarum. Sccun^oetiam infcreduni
* cx co mcnto q> fatis clt rationc nof um h umoralcs matc- rias multiplicari
in conftitutione h umida ct CQnferuari hebctato calido, nefufFicicnterdigerat
<Si:refoiuatqux pauciiicantur licdori conftitutionc cxiccanfc ct minuc tc
cas 3c caIi4o amplius fup?r eas uigorato <^ ad digcrcn dum potentiorifaAo qp
remporc liucnido. Exquo tn- f ertur .?rgQ licc^ fufit faiiiQ.res
fup,fe<;undum piurimu* tUamo^ s^rguit ur fic morbi i»attri^c§ (fccun4ui»
pfoi^ Tpjs jtxicca- tio du' Pfr. Tepo- riicol^i tutio pluuia- lisgd. Auice..
jcontingcctcsin /icca oonftitutionc p^cificantuf . igii an tccedensex prg
hajbitis concinet euideiitiam . cofequc tia tenet per dcfcriptionem tempor is
fanioris;ad pr^iens propoiitun)fpecEantera,concedente*ntamcn liccascon
ititutioncs refpedtu quoxundam morlsoru elTc aegrota- jciuasraagis utrelpcctu
meficorii(&: immatcriaimm. 10, nptandum q^ ali^^ua confticutio appcllacur
mz%is Te po- morcifera prcpccr fierimorte ineafrequentius, Secun rii coftc do
etiam fupponendum mortem contingere(fecundum r ucio
pIurimum)cxmori>ismaterialibus &proptermulr3m magts .cpcicacem 3c
maiitia maccrise.quia crgoin confticuHo- morri- nc h umida nacura ii umoralis
amplior rcpcritur 3c ma- fcra,. lignior pcr uiam putrefactionis ecindcbitg
rcgulationis a natura>ideo humida ficca contingit circ magis morti- f eram
tamen refpcctu raort^aiiqualiter fpecialtter con- .tingcntis iiccam cocedendum
cft magis efle morcifera, utrcfpccftumortisextai^cautmarafi^o contingentis.
Vitimopro intelligendo debite apho. pro comprehea dendo etiain an con&tutio
licca uel humida dica c pr 9- ter naturam memoradum quomodo temp^ra fe habc t
naturaliter «:nono co.rnen.huius illiusapho. Modera' Auice , tis
temporibus.jS(: eft Aui.fecunda primi.doc.^ .illo.ca, Acrcahdusdic. Expo£tio
Mariii^fup Come .GaF. Q^uodmeliiisfuiflet. GaF.comaitandoprffentcm
^pho.ficprocedit . Pximo.n.tangithunc apho.potTc mc Jius ordinari
(S^^angitordinem Hip. cx caufa forte fer- uatum.fecundo comentatur apho.Secunda
ibi.(Echo<: cum racionc. )Pnmain duas. Primotangit primum . Sc :Cundo
fecundum..Secundaibi(Ethopeft necefjUcacc.) . De p.rima dipt^mclijiseife ii unc
apbo. priores Jcccos apho.prf c.cdcrc>quia naturaii modo^ arti^ciali/cmgi
generalia prg ccdcrc debent fpecialia. ergo fup.cum iftc
apho.fitgencralisrefpcctu quorundaprf lcctorii mclius
«iretipfumiilo.spr|ceiriirc. Nocandii<j»jhabitisapho» Vt illo.quando
seftasiirucri fimilis , accaam firquenci- ims.&maximeincipiendo a. 1 2
.aplKJ.aliquadicuntur .deiicds&; hurnidisconftitutionibus anni , qug fuppo-
jiuntcoparatione ficcaru conftiturioniiad humidas,q[
.ctiamioquunturdeparticularibuscoftitutiombus.igf tur hic apho.vniucrfale
conftitutionum ficcarii 3chu. midarum implicanscoparacione iliosinordineprgccdc
redebuic. Sccjund>nocandam.Q_uomod>naturaliter ^^f"
,generaIiapr$Ccdantfpecialia.quodcxponipoteftadhiic talcq ^
fcnfumnaturaiitcr.i.modonaturf fcunaturali,quiain ^^ fp5 jnodo opcrationKnaturg
priusprodudtur rcs dsnomi- ^^"ff^ nabilisgcneralidcnominationcq^Qscciali.&iftomoito
^^'^^^ P generalia,quiagcneralcsdcnominacioncscnaum mo- cedic. 'do naturali
prgccdcntfpedaicsjitax^ finatura ageret co gnofcendo pri us nofccrct rem fuh
dcnominationc gcnc rali ^ fpedali loqucndo.dc natura uc fic dicji. naturata
.5;: fccunda <S^ cx nontoco naturanteprimo , qaia apad
jfummanaturaomniacognofccnte pr^fcatiapreccrita . •&futuranon fcruatur
taIisordoa>gm'rionumdicciru. jdetur cxcmpl um .Si.n .natura producar ex
fpcrmate ijo mincsantedifpofuit^S^Tpr^parat ipcrma denominabilc hac denominationcgcncralisquialjoccft
uefica,<^ dtno xninetur denonjina«onc fpeciali,ciccn^hoc dc cor, uei hoc clt
homo . Caufa ucro h uius ordintt eft,quia natura liter proceditur in opa-ationc
naturg abimper&cco ad perfcctum ,quia crgo dcnominatio gcncraiis corrcipcw-
^tt imperfcctiori, idco 3c gcneralis prfccdit fpcciaiQD. Tcrtio notandii q>
anifiaaliccr gcncraiia pr^ccde t fpc cialia.primo ad fenfumdacum
.ars.n.quomocbIil>ec aU tcr difponcnsnaturaiia, primodifponit >
ucgcnerali dc- nominaaonc uodtcntur ^fpcdsdidcnoniinationej pri us.n.doiabrator
prfparat iignum dcnominabiIctali<k nQmiuationc.quiaquadratumiS^c.
qpappdletur lignu .culmiiws,ficut ctiam «i artifice nauisl^na prius deno-
mirmii d?nominatipnibusgcncraiibus.fic etiara dcfu 3ttbu§ 4iccn4u«j,quf appU<^|naiabus
tandcm <S: fpc* Digitized by Google P AR TI» fia!^ter{!£u.atsot.dinatge«amin
quafdam opci-atioh^s fpcciahi>usnominii>usnominancur,u£qu£dam ^^lle
tUrcaEulajuelcciaarfificialir gencralia pr|ccdent 8c£. Quia in habito
artificiofo ordinato ad rcde opcradum notitiauniuerfaiisjquiafacilior Sc
fadlius deducibilis cx fenfatis particularcm debet praeccdcre notitiam cxe
plicaufaiadliuscxfenfatis deducetur camomillam ciTc calidam q^ circin tanto
gradu calrdam.hoc fatiseuidens cft. Q^ ua?to notandum q> g poiitione
praefcntis apho» hf c qugdam pr$ccdentia adin uiccm colligantur fe u ali-
qualiter continuaotur .nam quaedam did:a funt de con- ftitutionc humida 3C
qu§dam de iicca. vt crgo fcizi con tinuatacoparatio conftitutionumhumidarum
adficcas «>nucnicns fuithic prgfentem exprimercapho.includc ^cmharum
conftitutionum comparationem. Ethoc cx neceiritate. Nuncfadr quod cft didum
dicesq>pr^ icnsapho.tamcfl crat hicprgponendus utqu^edam fpe-
cialiapraeccdcret.non tamen propterillapr^cedere eft i famandusHip.cumetiamfcquantur
qugdamquf ideo fccutafuntillis prfcedetibusutgpracfence apho. quaii qdgcncrale
adinuice cotinerct/ £t hoccii ronc. Niic qar.facit quod eft didu . E t
iicprocediE Gaf. Primo ta git ucriiicationem apho.Secundo explicat quadam cau
fam pr|feruatiuam amorbis.Tcrtio cxdudit quafdam s^lias caufas tan^ non
pcrfedasiS^ uerefuftidcntes. Se- cunda ihiC Niii.quis, )Tcrtiaibi (
Q^uae.n.fit. ) De pjfi iiia didt Gaf .bcne dicftum ab Hippocra. conftitution^
:^nnio5iminoiicaspIuuialibuscfrefaniorcscumdeiic- ccntur & confumantur
humiditates in iiccis tempori- Nocu- ^^5*"§^^tur ucro^ congregcntur in
pluuialibus pa menta ^J'^^^^^"^^^* Propartenotandacftcaufa.namprimopro
confto Pf^^^^^^^ft^^^^^onepluuiaicmcffchumidiorcm huma" nis plu ^^ corpore
confequitur humcdatio iiue matcriajConfe mj^^yg: quitur etiam pcr uiam
debilitatis 8c obtufionis calidi ct ,.per u(am CQpfcqucntis indigeftiom^
fupcrfl uitatu aug- mentum et adunatiojConfcquirur ctiam putrefadiohis ■auctis
fuperfluitatibus prohibitam fadcntibus tranfpi rationem quf cft
caufaputrefacfcionis.primo de difFeren £i^ fcbrium propter ctiam augmcntum
harii fuperfluf tatum fit debiHtas 3c naturc irregulado ad quam confe Cap • 3
«JU^tui^P^t^^^^^i^^^Oi*?."? "^ro fit caufaputrefaciendi has
humiditatcsimmcdiatcin prffcnutaceatur. Secundo cx didis memorandum q> licct
conftitutiones humidac de pcr fe li n t ca u fa augmenti humiditatum > de
pcr acct . dens tanien poirunteltc caufatabis <S;:confumptionis
corporishcticaliscalidum hebetando naturaleutdc^ ditum rcftaurari-nonpofritquoin
humidum agentcra dicalccontinuetabes&hcticaconfequctur. Nifiquis. Nuncfacit
quod eft dicfcum dicens q) h$ fupplc humi- Aiuce. t^^atcsaugcnturf! corporanon
mundiSccntur quoli- Exerd bctdicabhumortbusper cxcrdtia. Propartc fuppo^ tg utili^^"^4°^*2cdi£ftisAui.terdaprimi.cap.decxercitio.q»
ps ^at ^xcrciuum habct mgorarecalidum naturale junde red^
.diturpotcnsadrcfolucndas fupcrfluitatcs &:casdebitc cxcutiendas>ideo ad
excrcitia conf^quitur bonitas digc ftionum appetitiuum 8c aliarum
opcrationumjintclif- gcndo cx tcrda primimoiii uoluntariii «Simaxime toti |is
corporis pcr qucm anhelitusfit uclox Sc frequens.na pscrdtiu partlcularcfeu
partisquamuis confortetpar- . tcm cuius cft cxerdtfum,d: maioret faitcm i
seftatc ali qu3>tamen non ita toti corpori confcrt» Ex quo patet uc .ctiam
colligitujr thidepa cxcrdtium excufare a medidna •plurics propter excuterc
fuperfluitatcs qu§ egeren t mc <Jidna. E t notanter Axit quolibet dic
propter fupcrfl ui tatcsctiamquolibctdieaggregari. Q^uae.n.fit. Nuc
Gal'.faci£quodcftdi<fluni. Etcontinet hgc pars partes ^uas. Primo faat quod
eft didum . Secundo iterato in^ fertapho.ucritatcm.Sccundaibi(Ah'm,enttfiquidem
) JPars prima diuiditur induas iecundum numerum duQ rum quae excludit tan^
infufficicntia.Scciidaibi(Ncq^ Balxiei mc^.) Pcpriinatoj<5af4c;.^p^r
baln^iJQOftC^ IIL fumunturntfimatcrifquae funt uicinaa cutiquccfup. ^f^^s ^-
apud mcdicum appellatur fubcutancae.nam mateiig ex et inUu txinfec^ exiftentcs
in merabris folidis intcrioribuSjquia. ftd c cta fup.in neruismufculis & c
.quoniam funt membra foii- da 8C compadanon mittuntnr excra pcr balnea exterio
ra. Ncq^tamen. NuncGaF.facicquodeftdid:um,<&: continct partcs duas.Primo
prgmittit dictucn fuum.Sc cundo aliqualiter probat.Sccunda tbi ( Si ucro
quifpia> Dcprimadidtq> dum humores funt multiplicati non educibilespcr
balnea,corpora non funt purganda uonai tu uclpharmaciajqu^ pharmacig
fup.folutiug. ventris SC fa(ftiug uomitus requiruntur raro,^ propter neccffi
tatem magnam .iila ergo fuperflua quf unaquaq^ diein cotporibusadunantur
euacuanda funtper mcdicinain tcrhgc, Siucroquifpia.
Defeciidadicitfic<jfiqufsfe melinmenfcuelbis uoluerit capere pharmaciam fup.
folutiuam ucntris^iel uomitiuum.i.medicinam uorai- tiuam,erittimcndumin
corporibus humores adunarf nimios&nocentcsreducentescorpora inmalasconfuc _
tudines. Primo notandum , Pharmacia Sc uomitiuiim ^^i' rarofunt cxhibeda.
Primoquia pharmacafuntpFm dc ^^\ ucncnofanatura,ut colligitur fecundo
regiminisacuto _ ."-°^ •rum.cap . 1 2.<5i: tcrtiaprimi.cap.
decxercitio. noccnt i *"^^ ciia?MfecundumpIurimumftomacho,utpatctfecundo
^^*^ r^iminis acutorum comento . 1 2 . Ite fuppofito c^ phar ^ "^ ^ maca
non fint matcri^ uenenofg , tamen ctiam rem eua ^"° • 'cuant naturalcm (ut
fpiritum )ac rcfoluuat if^um,cuHa . ^^^^ fintpharmaca fecundumfccalidadt:
ficca. primoapho. g^i^ c6mcnto.24.id€o^rumpofrumus uitandafuntprop^ CaV*
terquoddicebatAuic.tcrtiaprimi.alle.cap.aucteHip. . *
medidnapurgat<S::inucterat. Secundoaotandum..Ex -^"^ ^* frequcnti
ufupharmaci^ timcndumeftnedebiktaca uir tute naturali incorporibusa^unentur
humores^neetia corpora in malos ufus rcdigan tur .quia primo ppter hos bumores
m ukiplicatosuenie £ corpora ad malos ufus ea plexionum^afTucfaAaetiam
frequentius euacuasioni.- ' busper artem non irritabuntur adcuacuandum linear '
tis adiutorio,frequens.c£iam uomitus,cum fitfaEis prf ^ ter nafuram ftomacho
cum debilirat , 8c facit eum Jaeu: nam fuperfluitatum tentantibus mebrisfuas
fuperflut tatcs expellcread loca cxpulfionum quanide uomitu _ . :_
fententiamponit Aui 1 2 terti^ trac.^.eap.de uomitu. c "^*^^^ Tertio
notandum. Per rcm mcdiam intcr boc inteili^ . . ^^
gitexercitium,quodcil:mcdiumintermedicinam folu j.*g^^^a, tiua uen tris 5;:
uomitiu a 8c intcr balneii na exercitiu e j„> potcntius in cxpcllcndo
fupcrfl uitatcs incrinfccas 8c ex uf ^ trifccasbalnco.eft aute minus potens6«::
agitati uum<^ P- ^ iitpharmacum folutiuum uel uomitiuum faltcmafor j^:^-°^
ma. Alimcnti fiquidero. NuncGaFfadtquodeftdi- , ,^ - Aum diccnsq» cibo duplicem
habcnte fupcrfluitate hu " midam<SCaquofamIui5ricantem cibum
^pcnetratcm alteramquafifumofam cibobabente aiiquid nociuum nonpotcnte
afl"imilari corpori a natura.his ergofuper-
fluitatibusmultiplicacisdequalilxt neceife eft quaquc dic
corporamundificari,quf raelius mundi^cant in- fic cisconftitu£ionibus anni
^pluuialibus ideo benedi' xit Hip.conftifutioncs anni omnesquidem iicc? pluuia
Q-k-* rr libusfunefaniores6(:c. No£andumq> cibushabetiJu' pgj.flu| plicem
fupcrfluitatem immediatc ucl mcdiate.n a cibus ^^ ^^^ in ftomacho £ranfmu£atur
in chiiu Chilus aure in hcpa Hmj^p- te tranfmutatur in quatuorhumores ^Ss:
tranfmutatur * ^ fnaquofitatemurinalem tanqpin rcs manifeftas. trani^ mutatur
ctiam per a<ftionem calidiin quofdam uapores ad modum f umorum,c£ non funt
ueref umi cum ucru* f umus caufetur quafi acaliditate ignca. aquofitas ucro
urinalisfecundum maiorem quantitatem tran fit ad ue«- iicam feeundum partcm
aliquam cum |fanguine tf anfic ad H^um ad
corporfsprofundafadatprofundarc,ctpoffc quamcxercuitfuumoffidum penctratione
cgetrefolu: tionc<Si cxpulfioiijr.fignum huiusc^^ ipfa cum fanguiiie
jraf^a^^ftj^uiafe^ra pj^^tomiaapparet aquofu3scft Digitized by Google A P H O,
laflgiunc.fomo(a ucro fupcrfluitashofl mills corport fc cundum partcm
cxpdlunfeniibiiiter , cSifccundum ali am egetrcfolucionc qug fupetfluitaccs no
afTimdantur coi^rianon primoaquofltas proptcr fui fimplicitatcm, ncc etiam f
umofitas proptcr iimiic , aut etiam proptcr qualitatcsinconucnicntcs. Sccundo
notandumq>non • folumproptercxcuirioncmharum fuperfluitacuegenc
corporamundiflcationCjimmo etiam propter cxcuifio- ncm aliarum fuperfluitatum
quar tf d/geftionis m ulti- plicataru in ambitu totius flcut terrg fordes , aut
etiam ifecundum particulares partes , quia caracn primg erant communiores 8c
plus egentcs hac mundiflcationcj idco hascxplicuit GaT. Aphorifmus. i6*
AEgritudines uerofn piuuialibus utmultu
fiunt&:fe.Iong^,8^uetrisfluxus:etputredmes,
&epifia5&:apopIexia,^rquinanti^,in{lcdsue ro confumptiones
phthi(is50phtalmiaej&: arthri tic^jftranguri^5&: dyiiinteriae. Thc, Morbi
per imbres magna cx partc co nflftimtjfcbrcs a!ui fluores , putredincs,
attoniti,comitialeSj anjiinae. Per fquaIores>cabitudines>lippitudines,
articulorii do- lores,ftillicidia uring ,dfficultatesinteftinorum. tmCo,
]V\orbi in pluuiarum multitudme,magna cxpartefl' untfebreslog|,alui^fluuia,putredincs,
morbi comi- tfales,<&: attonicijquosapoplexiasgrgci uocat,ec aging, In
flccitatibus aute ,tabitudines,lippitudies,articulo]5t doloresjftillicfd/a
uring 6c difFicultaccs inceftinorum. Expolitio Marfili) fuper apho. Prgfens
apho, continuatur fic ad prgcedente . Poft^ Hip.in apho.prgcedenti coparauit
ficcas conftituciones humidisnondefcendendo ad fpeciales morbosjin prgfen ti
apho.coparationem ponit inter pl uuiales fi ue humi- dasconfticutiones<S^
ficcaspenes eiientum fpecialium morboru . Et diuiditur in duas partes. Nl primo
tangit morbos in humidiscoftitutionibus euententes.Secudo
tagftmorbosinficciscoftiEutionibuseuenieccs. Secun
datbi(lnficcisuero.)Prime!ndaas-PrinioHipp.pr9- miccit aptitudtne temporu
humidorum ad morbosge- uerandos.Secundoquofdam fpeciaks morbos cxplicat a
humidis temporibus concingentes.Secundaibi( Ecfe- fcres longf .) In prima
uulciftam conclufionem .Tem- poribus pluuialibus fiuac mulcociens
morbi.Conclufio probatur fic illis temporibus iiunt morbimultociens in quibus
mulciplicancur fuperfluicaccsjfed hocefc intepo ribus pluuialibus fiuc humidis.
igitur . maior effcnota. Patetminor ex commento habico. Goncluflo {^cin lic-
tcraponitur.cerccmultocicnsliuncmorbifupplcfn cem poribuspluuialibus.In fecunda
parcicula facic quod di iftum eft. 8c uulc hancconclufionem , In ceporibusplu
lualibus fiunc febr cs prolixg fluxus uencris pucredines cpiFieapoplexie (Si:
fquinanccs . Conciufioiftaproba- tur fic.tllo cempore fiunt himorbi ,quo
temporc rcperf imtur caufg fumdcntcs horii morborum,fcdin tepori-
buspluuialibusrepcriunt cauff fufficicntes.crgo<S::c» maior cf^ nota.minor
declarabitur in comcnto. conclu fio uero fic explicatur in littera.
teporibuspluuialibus Rafis finnc fcbrcs longg fluxus ucncris pucrcdincs cpiFi^
apo- Auice. p^cxie<&:fquinancig Infccundapartcfacitquoddivftu huido-
^^8C uult hanc conclufione .In conftitutionibusficcis xu cor- fiunt
cofumptioncsct phthifis opchalmig arthricicg ftra porii ;o g"f *? ^
dylTintcri? .Concl ufio probacur fic illis cempo «ofti- "^"s gcncran
cur hi morbi in quibus repcriuncur caufg cus pre fufficicntcs <S:c .fcd in
ficcis cemporibus rcpcn unt.igi- fer uati tnr .maior cf^ noca .minor fimili
habecur cx comen . con ixuf^ clufio R cin li cccra cxplicacur. tn ficcis fiunc
hi <S::c. vt C^pn » ^^""^ *^* Primo pro apho . eft notanda cius co
cordia quf c^fprcfrc habctur. l y.Contincntis.cap . dc acrc.po f cft eciam
craht feDtcocia feciida pximt doc«Z .cap ,6KC\i HIP P 6» 4^ f usinitium. Act
calidus. Secirndo cft notaada iitilitas Sc ncccffitas apho.eft.n.vtilisq^cum
adactii,pnofticii^ doccmur.n.eftprf fentiapho.qufdam corpora prgfcr-
uandaciTehumidain pluiuali temporc ficca xficdorite porc.Secundo etiam habetur
necciritas,cu n.in prgha- bito apho.coparaucritficcascoftitudones humidis, nc
fortc crcdatur liccasforc omninofanas, ut eciam coprac henderentur
fpecialesmorbi his temporibusconcingen tes f uic expedicns proponere prf fence
apho. Tertio am phacurapho.non fblum.n.apho.continet ucriEatem dc morbisjimmo
de neucrisdifpoficionibus, ac cciam lapfi bus quibufcunq; materiaiibus aut
immaccrialibus in temporchumido<S:ficco. Q^uarconocandum.Hippo. per
aegricudines maximeintcliigeremateriaies , utcolli gi poteft cx comento
pr|ieao, qug contingiitideo quia f uperfluicaces 3c humorcs augecur. Q_uinco
nocandfi (^ iicccper ccmpora pluuialiapoffimus inceiligere cem- pora
qugfuntpiuuialiafecundiinaturamj ex fencencia tamcn GaF. pcrpiuuialia
incclligamus temporamultts pluuijsabundantia Sc humida prf tcr naturam,co
<j> te pora piuuialia tcmperace appellantur fana ec non ggra» Sexco
nocandum.nocancer cifcdivtii utmultu fiunt> ad denotandum cj>non
fiuncfcmpcrnccin quibufcunc^ corporibusjfi corpora.n. bcncrcgantur fepoceruncab
his dcfcndercmortjisjaddcnotandum etiam teporaplir uialiaquantum eftdefe effemulcuma;grotatiua.
Sep timo notandum q^ per ficcas confticuciones habcmus cti am
incciligereconfticuciones ficcaspre cernacuram , li- cec eciam iicc^
fecundumnaturam difponat ad has f gri tudinesproducedas,cn ficcg pr^ter
nacurafuntamplius ,pductf ug iftarii.maxime ueriticat pars prima ^ tempo
rapluuiaiiafecundum nacuram liacpluuialiaprgtcrna turam.de ai^spoteftincelligi
apho.quauisnonica clarc. Expoii cio Mar fiiij fupcr Co . GaF.
Febresquidemiongas. Gaf.comcntando praefcncc apho.criafacitPrimocomentattturprimapartem.se-
cundo fecundam.Tertio Hi p.excufat a qmbufdam de- fcccibusfibiimponibilibus.
Seciidaibi (Inficdcatibus aucem . )Tercia ii>i( Non eft auccm sequum . )
Prima coa tine: coc parces quot difpoficionum tangitexpoficioncs,
Primo.n.cxponit <S;: ueriiicac hancpartem , febr^lon- gas Secundo
haac.vencris fluxus.Tercio hanc. pucrc^ ncs.C^uarco hanc.cpifiae *S: apopFise.
Q_uinco hanc 8C fquinancig.Primain duas Primo GaF.facicquod eft di ccum
.Sccundo infertquales fint febr^ quf in Hccis ce- poribusgcncrant.Sccuadaii>i(Inficc^autcm.)Pr<ma
in duas fecundum q^ duabus cx caufis ucrificat |mrteu. Sccunda ifc>i(
Accc<ic ad hoc. ) Dc prima <i*dt^c ,<^Ci^ ac dubio fiuntm tcmporibus
pluuiaiibusfcbrcslongse, propccrmuitasfupcrfiuitatesquglongotemi^rediifol ^
-^^^ uuntur fi uc f upcrantur. Primo notandum q> lice t de S-^^ u ^ pcr fe
febris non confequac ur humidicate ^quia eft calidi - j^ ^.^ cas prgccrnaturam
cui iicdtas alTodatur, tamen dc per [^ ^^^ acddcnsad multam humidjtacem pcr
uiam prohiisit^ nii-^-ur tranfpiracionisautpcr^jiam putrefaAionis poteftcc^- *
fcquifebr^* Secundonotaaduq>fe.longitudoinceiiigi ^^15^.^3^ tur rcfpc Au fe.
tcrmiaabihs ia prima quarta aucfcpti- j^j^ j^j^^
ma.uel.i4.ueladpIustcrminabiIisin.:SO. Tertio no ^ * tand um ^ aimig h amiditaccs
fadunt fcbrcm faiubrcm longam , fed febrem mortalcm feduat clTc brcuem
huncfenfum c^ uba. uirtus fuccumbat morbo quanto matcriacritampliortaato
morbusbreuior plus potoi^ tcal^paribus multamateria fupra uirtutem c^ pauca»*
Q_uar to aotandua q» hgc littcra. diiTolucntes. poteft cxponi duplidtcr. Vno
modo diifolueatcs.i. debilitan- }3^fl[^^
tcsuirtuccm,uthicfumiturdifrolutioproquacuaq;dc j^^^ bilitatioac,<S: crit
fcnfus partis <^ fcbr^ fiuntlongf pro „ ^^j-^ -
ptermultashumiditatcs,utdebilitantcsuirtute loago teporcantcql fancc
corpus.Scciido po t ftc csponi ut dif folucatcs.i.difrolutioac Si^^rcmorionc
cgcntcsloago te- jorej w cdmdigcratiKfli^ta humidit^ac <xpcllatur. Digitized
by Google Fluxus uencris dictus dihar- riauei Epiftae ^apo' pFi| ca. Auice, P h
R T |. IoRgil«fttcmpusfcquiritur. Q_uin£oiiotaftdutnhasfc Jjressjiaxime
con^ingere corppribus fecundum complc 3^ianem uelxt^t^m ueirecundumrexum
^paratia , ut phlcgmatia'§>aut etisy^ m,uheril>us SCc . q^ais etia al^s
cotingere polTint propter h.as conititutione^. Accedit ^dhoc.
rN[uncfwquodeft;di<^tumdicescj. caufantur febresl.ong5,uelqujaphlcgmafici
humores funtfrigi- dior^ (n temporiJbus pluuialibus. Primo notandu. ^
f^uistantumpluuialelumodcratuminter caiidum 3c jfrigidum^per fuam
tamcnhumjditatem cahdumhebe- taritem naturalc cit ^aufa ut humidicas
phlegmatica dc l^atura ^ue exiftcns reducat fc ad maiorcm frigiditate . Sccun4J
notandum.phiegma fr tgidius tadc febrem Iq gior^mjquiaminuscito poteftdigcri
acahditate natu- yali Sc infenfibili?cr^.utfeniibil«er expelii. In ficcis au
tem . Nunc facit quod diclum eft . Sc dicitcp febres longf nunc<&:4'.
iicutmcemponbus ficcisfiuntfebres ^cutg Sc breuiilimg cx cholericis humoribus.
Nocan dumcj>intcmporciicco^ temj>erato imcr calidum5c fngidum propier
ficcitatem ex acuto calido raultipli- catur chQlericutshumorfadcnsfebrcm
acutam.quiacu diificulcatc accidentium propccr actiuitatem cholcrae
£unt€ciambrcui{Iiimglt:brcs ^ptercitam aAionecho lcrg j(^ G,c eciampropter
<;icam reaccione nacurg , undc breuiccr confcquiturfalirsaucmors, aucctiam
propter citam rcfolutioncm cholerg,aut ultimo ^pccr ciuspaij citatem ficcitatum
pauciHcante hiunidicaccs , uc pacuic dicfto comcn. Aluiauccmprotluuia.
NuncGaf.fa- ^icquodcitdiAumdicens. q»clarumeft uidcrequadc ^aufa caufecur
fl.uxus. ucntris in nimia pluuia,quia hu- moresfup^rabundantcs ^liquo modo func
purgandi. Primo notandum q>,in nimja plu^ia caufac^r tluxus
^encrishumoralis.,qu(adiharri^5im'ixicfluxusphjeg m.acicus,co q> phlcgma in
nimia pluuia maxime mulci- piicacur.maximee^iam expellendumpcr uiaaptiore,
quiaper jnceftina.muiciplicacum eciam uald.^ circaito^
ma.chum(Sj:mteftina,^uisctiam fluxum cxal^shuraQ yibusficri concingac.caufacur
etiam i|u3;us uencris di- cftus^enceriafeuSluxu^cibalisdeficiente propcer nimt
atp humidicacc concenciua uircuce ftomachi adrecinen dum cibum , concurrence
eciam defecludigeftiux , ica Vicnon cranfmutetdebite cibura >3c cande hpc
fjuj^us lie tertcuscaufctur. dcdyiTintwa uero dicctur loco fuo. Secundo
notandum q^ pcr humores quoquo modo ciT? purgados, uulc GaF.caufabilem ^iTe
tiuxu uencrispro ^co maxime purgandi func pcr i llam regionem, Pr iJmo
humoribus fua gramcacc infer iora petentibus.Secundo. ctiamfua
grolTiticjSjcorpulcncialaciopem ^ aptiorem uiamcxpeccncibus. Sicutieciam. Nunc
facicGaF.<5^ dKftum cft,dyicens<^cum pucredines cictu§fiant,auccer p\i%
fecundu. aliqua licceram in, humidis cemporibus,fi- cpi; plpresfadtg in
hiscemporibus curandg funt cc remo wendg. Notandum q> qpuisin
cempK>rc,ficc.iQricalidum fitacuausq^ in ccmporehumido, quia tamcapotencius pft
ad debicp rcguiadum humidum in cempore uero hu fnido humidicas cgic calidii
ineptii debit^ regulacioni, ideo ci^ores 3C ccri^orcs plurcs in tcmpor? humido
pu- trcfactioncscavifancpr.ij ucro in ccmporcficco concin-r
gitfieriputrcfacftionem iitaerit acutior^in cemporc j}un|ido,iic colligicur ex
parte prghabita. Suct ucicj. Fgcit GaF.quod cfti^dictum dic^ns.q^ pacicnce§
cpilep^ fiam <Si; apoplcxiam finedubiofunp plilegmatici , idea
cpi^ia<^apopicxfaaJ>undantin cempor jbus humidis. Primorjotandum
q^IicccepiTi^ d^apofia ficripofrint npn folum cxphl^mate,iitpatct prima tfrtJ^.
quiata- n?en fpcunduniiplurimum ex phlcgmace contingcre pof funt.ideo epilepcf
cos 3C apoplecicos di xic fine dubto elTc phlcgmacicos fecunidum plurim um
phlcgm acico^ inq^, quia phlcgmacc prg tcr naturam abundanccs 3c non fo- ium
plilegmaticos fccundum nacuram. idco fcquit hos fj^rbosgenerari ^ c^ppribp^
hmQi^is inul(i^'^a|t§ III. toTif. mater j^s ut phlegmaticus,fi ue eti a hi
niDrbi fint ^' propriam eifcncise cerebri laefioncm, fiue Iincpcr com-r
municacionem macerierum a ftomaciio ud ray:rach,uc
aliquandocaufecurepiriaftomacichaaucmyracmalis. Anginaaucem. Gaf. facicquodeft
dtAum.diccns<j> b-pixia aliquandocaufacurfquinanciaexhumoribus adunanti
aupfr. bus fe inguccure,(5^alfquando cx humoribus<S:defce- decibus acapice
ad gutcur .Cu ergo in nimiapluuia adu nencur humores in guccurc 6C maxime
defcendanc aca piceecdemebrodifcurranciumcmbrum.ideoexnimia pluuia caufancur
fquinancig . Primo nocandum fquir banaii nanciaeiTeapa guccuris, nocum eft.n.
guttur eiTe locu tia ga,^ ucl fpatiura prope meri 8c cannam puimonis, cuius no-
oC gutc titiamhaberepolTumustertiopronofticorum.comen.
l8.aGar.facisadprincipium. Secundo nocandufqui Gaf. nanciam multipliciter
dmerii iicari polTe ex parte rubo ris feu
tumoris>expartedolo?isfcudifftcultatisanheI«- cus,uc pacec tertio
pronofticor um. Ex parcc eciam ficus, quia quxdam cil cum exceriori eminentia ,
Sc quxdam no. Exparte eciam raacerig, quiaquedara ficex fangui
nequjdamexphlegmate, utpatecnonacercij.cap- 1 1. . _ de prgfocacione. Poteft
eciam diftigui fquinatia ex par AuiCe ^ temorbigeneracioniseius.nam quedara
generancur^ uiam paulacing congeftionis raaterif in guccure , quae- dam per
uiam deiluxus. Ad propoficu ^uis modis al^s <^ftinctam fquinantia in nimia
pluuia fieri contingac, cpfam tan cum modis diftindam comunioribusin htcc- ra
GaF.explicac. In liccicacibus autem. Niic GaF.far
citquodeftdicftum.Eccoanechicparsduasparces.P"> moprgmiccic licceram
fecuudg parcisapho. Sccundo exc quicur exponendo . De prima dicic Hip. diccre
confum pcionesharcccicasilrangurias&:dyfnnc,erias fiertia c5 fticuctonibus
ficcis. Nocandum q> hic liccera Sc phchi- |is
poccf^dupIiciccrincelligt.Vnomodoadinence GaF. uc ly <&:,ftec expofictuc
uc incelliganc Gaf. 8c Hipp.per ^onfum.pcioties.t.phchifis.Echancfcncenciam
uidec uq ](uiiTe GaLfolii ponenscofumptiones et exponens plithl fim.Secundo
poteft fumi ly ^.copulaciuc , ut per con- fampctones incelligat coniumptiones
cocius corporis k quacun^caufaprouenianc.gphthifim ucro incelligat;
confumptionemparticularemautaparciculari caufa .p
cedencem.primaexpofitiocftmagjsadraentem GaF. ; Satis ut. Nuncfacic quodeft
didum.Primo e^scpQmt hanc parccm.phchiiis Secundo cxponic hancparce , oph
talmis,Tc.rtio hac parcem.harcccicg.Q_uarco hanc p^ Ccm ftrangurig.Q_utnco hanc
parccm.dyiTinceri^ Pri< ma pars fccundum primam aiTtgaacionem parctum dt-
utdicyr in duas.Primo Gaf .facicquod eitdii^cum Hip_. aliqualiter
reprehededo.Secundo ex expofitionequorij dam faluacHip.Sccunda ibi
(Q^uarea^mthi.) Depri ma dicic fic.q> fi audcrecdicerec Htppo.omtfiiTe
quseda feunegIigencerpQfuiiTe,damdixic proptcr ficcitatem! caufari phchifira .
nam phchifis duplicicer caufacur , uel phcht- propccrfrigiditaccmnimi^ra
riipencemuenasin initru fiscau-* mentis anhelitus, quia fup . in peccore uel
pulmone auc f^ 4^-5,? propcer calidicacem ec humiditatem,propter quashumo
resadun^ntur in capite Sc dcfccndcntcsin pulmonem Sc ipfum corrodentes fadli
acuti gputrefaiftfonem fup. fa ciuncphthiiim.fed.acr ficcus nacuralic fe habens
in c;ali do ^ frigido omnibus morbis generandis cft apparacus
folaphchificxcepca. Q_uarc5:mihf. Dcfccundadi- cic,q>tdeofup.quidam
uolencesfaluareHip. tnceUigiic per phchifim oculor um confumpcione,ac fi dicac
Hipp, q> morbi nafce ces in ficcis ceportbus fiit ophtalmi^ (&:c .
pphcalmig dcuencurg adoculorumconfumpcionem dc-
ficicnccnucrimcncoocuIis,^oculisfadismaciIcncis<Sc pluscxiccatis q§ naturg
conueniat,&; conueni t hoc ocu lisftantibus etiam ftridurts pupillarum,uel
propijer de iiccacionemhumiditatumgelidarutn.f.fluidarum. Dc . fcrtiadicit
fic.c;^ |i tntclltgantur ophcalmiae fiert c^licer f uptVt eft ^d:ii oporcct
cofidf rart ca§ effe ficcas m nc^ dixtmv[§ Digitized by Google A P H O»
dixioausattte clum loguebamur dc Rcckzte aens qualtc incclligitur ophtalmtaijcca,<Si;
eA taclum hoc commca to.lS. illiusaphor. Siucroauitrina. Q_uasigitur.
NuncGaf.fadtquodeAdictum dicens<:j impoFeeft cx ficcitatc aeris caufart
artheticas, propter deEuxu hu morum adiunAuras feu cocatenationes membror um ,
& ideo necciiceft inucftigare>quare dtxerit artheticas caufsrt in
jSccistemporibus.nam cum aer nimiu deli cc^ tur humiditasiuncflurf
confuraituraunde mebranimi- um dellccata duriter feu diStcuhcr uoliitario motu
mo uentur.<&: hoc cft caufa dolorismembrorum.f. durjtics «ucturarS ct
grauis phcajio.hic tamen dolor non credic elTeartheti^us-aliquitame omncmdoiore
iuncfturara feucoQcatenatipnuuocantarcheticum. (Sfiicintelligi i^rthrt--
pojeftjSednosinuenimusHipp.taliterdixifTc fecund^ ficus do particulaepidimiarii
hominesinaeno. comedcrunt le-* ^* gumina SC icde debilitati funt eor um pedes.
vndc cx f^ jncorobiicomedcntibusfecutuseftdolorgenuum.qu? nominauit
Hip.arthei;icum.<^ ii fophiftf nos rcdargu- ant nondebcntesnommare dolorem
artheticum inquai libet una iunctura contingcnte, fed exiftcnte in. multis 6c
diucriis iunAurisjCtiapoteft accipi doior artheticus ufipfidicunt Dcurmae» Nunc
GaP.facit quod eft d< «ftum . £t pximo pr|mittit caufas quibus i iiccitate
cai? faripoteftftranguria.Secundoinfcrtinquantaticcita- te acris debet caufari i^ranguria.
Tertxo tangit caufas i mediatas ftranguris.Q_uarto infertadmultipliccm co
plexionalemlapfumftrangurfam poiTcfequi. JDcpri- madicitetiamidem
intelligendumeiTe dc ftranguria, quod fup.de arthetica dicTtum eft, quia fupple
i iicci tatq aerisnon patiuntur ftranguriam, propter deiiuxii hu- morumi5i:c.
Scditranguriain ixccitatetribus patiun-. tur cx cauiis tantum. f. vltimata
iiccitate caliditate 3C frigiditate,quai5jnuIIanominathiCr Scdutdixi. Niic
GaF^citquodcftdictum dicensq^ inueftigare uolen? naturamaerisquocun^ tepore
anai intclligat Sc ufdcr- at anaer iit ultime iiccus aliter operans in frigidis
cor- poribusaliter in calidis aliter in humidis,^ ahter in fic- cis:,3c
iimiliter diuerfimode operans tn lapiibus compa iitis>quia aliudincalidis <S::hum£dis
3C aliud ia alijsj &; ficfuppleinmebradiitincftarii coplexionum diftinct^
producetoperatione jVnde ueiicam membrum frigidii <5<: iiccum ad
iiccitatcm ualdepoteritalterare. Hacigf tur. Nuncfacitquodeft di(ftum dicens c^
cum tu in- ueftigaueris fecundum q> oportet inueftigare fupcr.cir ca caufas
SC clfentiam ftrangurif poteris fcirc quid, fcn Stangu a^qm^idixerit
ftranguriam.Stranguria.n.nafcitur uej P^Si^^ propter acuitatemuring uelpropter
defecftum uirtu- tis retentiugin rctinendo urinam,qui defectus eftexdc fectu
coplcxtonis uirtutis retentiug.^noteashancpar tem,ftranguria ergo ufq^ ad iinem
partis. Cum uero o^to. Nuncautem GaF. fadtquod eft dictum , diceng nouem elTe
c6pIexiones,quia fup.vnam tempcrata, 8c 8 Japfas,uel.8 .ciTe coplexiones.f.lapfas
naturales,qua rum unaquaq^ deficientc,quia multum lapfa prg ter na tura uirtus
contentiuadeficit caufent ftranguria.acut tas ucro uring caufar cx corruptione
coplcxionis.i . ala pfucoplcxionis.<&:maximccaIidse uelhumidg tatum»
caufatur etiam ex uulneribus accidentaliter ueiic^ coa
tingeniibus&exapatibus.f. uciicae <S^cxmaIa diaeta acuente urina uel
quomodolibet. debilitantc contenti- Bvffin uampraefcnstamenintentio eratde
qualitatibusaeris teriaad quomodocaufcntftraguria. Q^uaeucro. GaT.fadtt^ ^ cft
dicftum dicens fe dicerc de dyifinteria quicquid eft <k ctum dc
ftranguria,ncc tamcn abfolute in iicco tcmpo- re dylTinteria dicitur aducnire
iine tenore quoda.i. finc tcnor c <Sii fuppofi tion e quor undam , u t
fupponcndo pri- moacre eiTe ultime iiccum,dema calidum etfrigidum» alia llttcra
habet dyifuriae, dica de hoc in dubio. Non cft autem ssquum . N unc GaF.f acit
quod eft dictum df ccnsq^ Hip.in his dictis dc phthifi ftranguria 6Cc,no d| H I
P P O' 47 rcdarguendusj quia primus , cft qui hancfciaitiam tr^ didit,mcdicinfr^
fcietialatiiGmaeft &proftmdii5[ma. vnde non mirandum ii non certificauit
aliaquasrcs,fi- cut funt certg et certiEcandx,fedpotiusmtrandii eft:de Diocle
8c Mnefitheo al^fi^ pluribus Hippo. rectam 8C certam uiam experimcntisfequi
uolentibus meiius <S^, magisnecelTarium inucftigare debcttbus,quiaquaiita
tes aeris utex tali inueftigatione uenircnt ad ccrt um ii- nem,quiaad iinalciir
cognitione quarundam diCpoiitio numprodudbilium tnquibufdam temporibus, cum
pcnitus nil dtxerint,de ipfis tamcn ft deus omnipotens hocopusexpkre permifcrit
. quiacomentationem libri gpho .fadm us. fadem us fpecialc opus. Aphorifmus.
17* . Quotidianae aero coii:iturion€s,borea!es qui dem et corpora conftftaunt
fortiora,etbene mo bilia,&: bene colorata, SC mdias audientia fad>
untydC uentres fkcaiit dC oculos mordent,&: cir^. ca thoracem dolorem
£icimt,8C fiquidem prius eft doIendam,magis dolet. Auftrinae uero cor^ pora
diftbiuunc. & humecf^t,<S:: capitis 3C zadi^
tusgrauitatesfacfunt,5^uertigines inoculis, S^, incorporediftidlc motam,dC
uetres humcdac- Conditionii quotidianarum,aquilones corpora, con^' ^The^
ftipatiora,contentiora,mobiliora,coloratioracj' fadiit' auditum etiam
adiuuant.Scd aluum ficcat,oculos mor dent,<S^ fi inpectoredolor
aliquispr^eft^acriusexdtat» Auftri corpora dfffoIuunt^iS:: humefaciunt , caput
ag- gTauantauditumjobtundunt,ucrtiginesmoucnt ocu- lis^Sc corgibusafferiit
tardnate,aluos ctiahiicfadunt, Q_uotidianx aute conftitutioncs, aquilocig
quidcm ^" corpora denfant >contendunt, Sc benc mobtlia ^ colora-
tiora,(S; mclius audicntia f adunt,ct aluos cxicfa0t,ocii iosmordet,<Si: fj
pectus d6loraliquisobfcdcri£.,doJorcin ^ugeat.Auilring dilToIuunt
corpora,<5;:humectant, aii diium obtundiitjCapita aggrauant, 8c
uertiginesfad- unt,oculis,atc5 corporibus difftcilem motum pr|ftanc ^ aluos
humcAant. Expofirio Marfil^ fuper apho* Pracfcnsapho.fic continuatur adprf
ccdcntia* Pofi:* qp Hip.in prgcedena"bus,fIlo apho.^uftring ucro.flatus
forcaliscS: auftrins ^Qffcitutionistetigitnocumetapofi; c^ etiam in apho.
l^,8ci 6.coparation^ inter ficcas cq ftitutiones ppfuit<&humidas, nunc
jxjnitcoparationcs inter confbtutionem frigidam 8cRcc% borcie ^cali-
dam<&:humfdamauftrinam,pcn^ iiiumkcn&Scnoai menta ex conftitutione
contingcntia. Et continet prae- fcnsapho.duaspartes prindpalcs.
Primotangitiuua- fncnta 8c nocumenta cx borcali conftituaone conting< tia.
Secundo cxaufbrina. Sccundaibi( Aufcrinf u«:d.) Prima in duas. Primo
tangitiuuamcnta.Sccundo noc« incnta. Secunda tDi( E t uentr es ficcant. ) Prima
in qua- tuor.PrimoHip.tangit iuuamenta conftituaonisbo- realisex bonitate
naturalis uirtuds 8c algs iimul. Sccii do fpedaltter ex parte uittutisanimalis
modus. Terdo cx parte bonitatis naturaHs. Q_uarto iuuamenta tagic cx bonitatc
fcniiti u 9 uir tutis exterioris. Sccilda ibi (. £ t benemobilia.) Tertiaibi
(Etbene ojJoraia.) Q_uarta f bi( E t mdi us au<i"e tia. ) In prima
pardcula prim S par tis uultHip.ifcam conclufione. Conftitudonesborca- les
quotidic apparcntcs tales ccrtc fadunt corpora fortfQ ra.Propofitioficpcrfuadctur.illgconftitutionesfadut
corporafortioraqu? uigorant inftrumcnta uirtutii <^ corporum fupcrfiuitates
confumunt . fed conftitutio- nesborcalcsfunthufufmodi.crgo.maiorcftnota.cthoc
quia uir tutcs uigorantur fuorum inftrum e torum forii ficatcone, 8C fic corporaiuformata
iiirtutibus.minor pa (ebfc excdmcQEod: notandts.coduiiQ ucrofictnlftteri
Digitized by Google expli^ftir.fcd conftituttoncshorea!esc(iiotf dic
fup.ap" pa^cctcs ccrte fimul iiatuunt,or4jnent fca cfJJciunt
cprfx>rafortiora. InfccundaparticulaHip. facftquod cft di<ftum,6«?
u^Ithanc concIufionem.Conftftutfones borcalcs 8Cc. factu nt corpora benc
mobilia. Hsec j>pog tioficpcrfuadetur iils conftitutioncsfaciuc corporabc nc
mobilia quf confortantinftrumenta motus 8C uuiiit &fortificarit calidum naturale.fedcoftitutiones
borea lcsfunt huiufmodi.ergo<Si:c.maior cft nota.etmmorpa
tebitcxdiccndis.conclufio ficin littcra dicitur fuppO' nendo litteram et co
nftitutiones borcales fup. faciut cor porabenc mobilia. In tcrtia
particulafacitquod eft ha bttum 6C uuh taiem coclufionem Coftitutionesborea les
faciunt corpora bcnc cobrata.Conciufio arguit fic, lilf conftitutioncsfaciunt
corporabene coloratajquf co fprtant uirtutem.digeftiuam hcpatis<X; membrorii
alio l-unj.fedconftitutib.nes.borcales funt huiufmodi. ergo.
maiorcftnota,(5uiaconfortatadigeftiua hepatis <&:mc bror um gencratur m
ultum dc bono fanguinc 6c bonis fpiritibusjquibuspropulfisad membra extcriora
8C ad <^rporis totius ambitum apparet corpus bene coloratu,
Minorpropofitiooftendeturin cxponcndo. Couclufio 4c in Ijttcra
ponitur.conftitutionesboreales faciiitcor- pora benc coiorata , In quarta partf
cula hcii quodcft di<fium.& uult conclufionem talcm. Coftitutionesbo
rcales faciunt corpora ciTc audicntia mclius. Conclufio probatur fic.ill^
conftitutioncs qug darificat organum auditusexpurgandofeu
confumcndofuperfluitatcs, q uigorant ctiam intrinfccum naturalc calidii faciut
cor^ poraaudientiamelius.fed borcalcs conftitutionesfunt
huiufmodi.crgo.huiufmodi fola codufio explicat i littc ra ficHip.^cente et
coftoncs borcalcs faciii t fupplc cor pbra ce njclius audietia. In fecii<3a
pticula prim % par tis Hip.facitquodeftdicflii^Etcdtinctpartcstres.Pnmota,
gitnocumentumexparteespulfiug uirtutis <S;:maxie fuperHuitatum
digeftfonisprimf .Sccundo tangit nocu mcntum ex parte If fj opcrationis
tacfliuae ex partc orga no^ uifus.Tertio ex parte igff operationis ta Aiug tho-
racis.Sccuda ibi(Etocu2os mordent. )Tertia ihiCEtdt cathorafeiS^c.)
Inprimaparticula uultcociunoncm ift^m.Coftitutioncsboreales ^c.ficcant feuftypticat
uentres.Propofitioprobatur fic.illae conftituaones fic- cant ueatr« qug ficcant
feces.fed conftirutiones borea- Icsfunt buiufmodi.ergo. maior 8c minor
propofitiones funtnotg fatis.ConcIufio fic in littera ponitur 8c cofti
tutionesborealcs ^j:c3int uentres. In fecundaparticu- lafacif quod cft
dia:um,dicens ^ conftitutiones borea- Jcsniordent ocuIos.Probatur ficiii?
coftitutionesmor dent oculos qug funt ualdcfrigidg 8c ficc^, fed boreaies
iunthuiufinodi.ergo; Propofitio apparebit idubio.mi jior cft nota . condufio
fic ponitur. 8c conftitudones borcalcsmordcnt oculos. lo tcrtiaparticula f adt
quod cft didum .Etpoteft diuidi pars in duas>fccundumnu- inerum duarum
condufionii mtcntarum.Secunda tbi. (Siquidcm amplius doluerint. ) In prima uult
con- clufioncm hanc.Boreaiesconftitutiories caufantdolo- jrcscirca thoraccmfeu
pc<ftus, Conclufio ficperfuadec.
iligconftitutioncscaufant&c.qufhabentcaufarema- lam conjpicxioncm fn^idam
doions caufatiuasqug etia hal>cnt indifponcrc thoracem dcbitg diiationi ,
fcd cofti tutionesboreales funthuiycfmodi.ergo.raaior etrninor patcbunt
fatis.cpnd ufio litteralis eft h^c,8c conftitutio ncs borcaiesfaciunt dolorcm
circa thoracem . In fecun da uukcondufionem iftam,C6ftitutionesborcalesau ^ent
(Joiorem thoracis.Condufio ficperfuadet. ilig con fticutiones augetdolorem
(Sic.qug intcndiit caufam do loriSjaut nouam caufam faciunt>fed borealcs
conftitu- fioncsfunthuiufmodi.crgo.maitorcftnotiiffma.appa- rciMtminor.coclufio
ficponitur.'(^ fi cci-tcthoraxdo- lucritpcrconftitutlonemborcalcm dolel>it
magis. In fffgQdapartcprindpaiiiadtqucHJcft di(fhw» Et conti III. flct
partcsduas.Primotangftnocumcntaauftrinarun» conltitutionum. Sccundo unum
iuuamentum. Scciidar ibi(Etucntrcshumc<ft:ant.) Primapoteft diuidiinfex
partcs,Primo tangit nocumcntam cx partc totius cor- poris fccundo cx parte
capitis.Tertio ex parte uni us fea fus extcrf oris.Q^uarto cx parte corrupt^
acftionis ocu'- lor um .C^uinto ex partf If fionis uirtutis motiug ocuio
rum.Sextoexpartcl|fionisuirtutismotiug totius cor pons.Dequintatamcn(S^
fextapartcficf una conciu- fio.Secudaibi(Et capi«sgrauitatcs)Tcrtiaibi(Et gra
^esaudifus.) Q^uartaibi (Et uertig<nes.) Q_uinta ir>i (Et in
ocuiis.)Scxtaibi (Et in corporemelius cft tamc facercunampartem.)
Inprimauuitconclufione hac. Conftitutioncs auftrin^ dcbiiitant 8c h
ume<fcant cor- pora. Propofitio fic pcrfuadctur. ilie conftitutionesde-
btlitant <5^c»quarum cft laxarc <&: humc<rtarc,fed auftri n%
conilitutioncs funt huiufmodi .ergo .maior eft nota. patebitetiam minor.conclufio
ficinlittcraponicur.con ftitutioncs auftrin^ difibiuuat feu laxant 8C hume-
Aantcorpora. Infccundaparticulafadt utcfthabitfi, diccns
conftitutionesauftrinaegrauant capita.Condu- fioproljaturfic.illcconftitutiones
grauant capitaquae replet caputhumiditatibusjquf humiditates diiroiuiit calidum
naturaie/edauftring conftitutionesfunt.hu- iufmodi.crgo.maior<5^minor
patcbunt. conciufio lic ponitur conftttutiones auftring fadunt fupplegrauita-
tes capicts. In tertia particula fadt quod eft di Aum 8C uultcondufionem
hanc.Conftitutionesauftrigrauant auditum. Condufio probat fic. illg
conftitutfoncsgra uant auditum qux repicnt 8C obtundunt inftr umentii auditus
8C debilf tant calidii naturalc fed coftitutiones
auftrinifunthuiufmodi.crgo.maior cft nota.minor pa tebit.condufio taliter cxplicacur
. <S^ auftring confticu tioncsfadunt auditus graues. In quarta particula fa-
citquodcftdi<rtum5<X:uulthancconclufioncm.Auftri n|conftitutionesfaciunt
uertigines. Conclufio pr<>l3ac fi<:. ili| conftitutiones faciunt
uertigines qug multipli* canr uentofitates<^ uaporcsante oculos intrmfecus
uo litantes.fcdauftrinec6ilitutionesfunthuiufmodi.crgo
maior<&:minorapparebunt. Conciufio.ficin iitterapo nttur.<5^auftrinf
conftitutiones faciiit uerctgtncs. In quinta particulafadtquod €ftdi<flam.<S(:
uult conclu- fionemiftam. Conftitutioncsauftrinse faciunt ocuios ^ corpus
dtfFiculter mobiles. Propofitio probatur fic.il I| ^onftitutionesqug
hume<ftando 6;;laxando indtfpo^ nuntmotuioculos 6i:corpusfaciunt<S^.
fe4auftrinac funt huiuf»?o<3i.ergo. maior <S^ minor notf funt. con-
clufio ficpomtur in textu.^S: conftitutionesauftnng 6* ciun t motum
diflf<cilem in oculis 8c in corporc. In fcx- ta particuiafadt quod ci^
di(ftum.& uult Hip.conclu-s fioncin iftam. Auttrinf
conftitutioneshumecftant ucn-^ trcs feufaciunt uentres flu:^ibtlcs. ^pofitio
arguit fic. illf conititutionesquf habent liuiwedarc ^mulcipli-' care
fuperfiuitatemjqusEhabent etiam humecftarc 3c la. xarcinftrumema expulfionum
iadunt uentres fiuxi- bilcs.fed conftitutiones auftring funt huiufmodi .ergo^
maior eft noca,quia iiliscaufis caufatur iluxibtlttas ue trisjutpatet fecundo
huius c<5men .2 .minor nota eit.c<5
dufioficiniitteraponitur.etconftitutioncsauftring fa Auice* ci unt uentr es
fluxibilcs. Primo ad intcllccrt um apho. Halya. cftnotandacocordiaqu|colligiturfccunda
primi.doc. Rafis 2 .cap . I o .de naturis uentor um.sSSi:. 5 .theoric^. l .cap
. Aui^n'- acrisauteproptcrucntos-iSCcolIigipotcii partim.17. naj^z CQ
Contincntis.viMfupcriuseftallcgatum. Scciidoeftno ftonutn
tan<3ai}tilitas.eft cnim ualisquantumada(flumoperatt ^nofti u um , ac etia
q^tum ad pronofticii jut fatis euides ?ft ex c us o ga notiiiz. apho. Tertio
eft notada anxpliatio aphp. non fo tiuufc^ lum cnMn de conftitutionibus his
coatinct ucritatcm c«^ft(?ft« Sphor.immo ctia^cal^s rcbus non naturalibus,qu5
his conftitutionibusproportionantur.non foluni cntm a>n •ftinitjoBCS
fft«<ftiu| i^nx cfFf <fluum inbttcra propofitQ rum. Digitized by Google A
P H O. rumjJTmo&aKoru , ut coUigipotcft fccuda prrmf . yhi g^ co cof dia
allegatu cft. Q_ uar to n Dtan d ii n ot ater eiTc dtcflumquotidianas
conftitixttones,addenotandum cj> ii hx conilitutiones dcbent efficercca quas
in Jutera po- iitafuntrequiriturcas conttnuarf «Ss: quottdtanas cife, iit
potcntiorcsiint m producendo effecxum , agens cnim pluri lempore applicatum
pailbpotentius eftad produ- ccndum ejfg(ftum. Q^uintocxpraehabicismcnioran-:
dum Hip.intcnigcrcpcr conftitutiones boreales conftf-r tutionesfrigidas^
ficcasmaxfe caufafpeciali,quia fla- ju borcap, Aha notanda explicabo in dubio.
Expofi tio Marfii^ fupcr Coj??en . (jaf. Cum frigidus ac ficcus. Prf fcns
comenf um conuV netduaspartcs principales.Primo Gaf. cometatur prt mam partc
apho.Sccundofccundam.Sccundaibi (No-- fccsautem.)Primain duas PrimoGaf.tangit
iuuameji taborcfScciindofangifnocumcnta ipfum adaui^ri.nii aliqualjter
comparando . Scciida ibi( Adfun t ucro ct ma la. )Prima in duas. Primo
iuuamentorum generalc cx plicatcaufam.Secundo ad httcraJem jraniit cxpoiitio-
nem .Secunda ibi< Nam anim | quidem . ) Dcpnma di-, ci t,c^ neceirc cil corporum
fupcriiuitate? dcii.ccari, me bra confortari,animales<S{; naturalcs ^aioncs
uigorarj i>orea frigtdo Sc£\cco. Ex qua par te prio c6 cipit gcncra Jis
caufa iuuamentorum,quiacon£umppto fuper^uua-r jumpcriiccitatem
boresemaximefacta. Concipicc.ti^. uigoratio 8c confortatio uirjtutum , proptcr
iiiam cau- fam&propter uoionem caloris afrigore facT:am. Na animsequidcra.
Nuncfacitquodcit dtCtura.Ecdfuidi tur induas. Primo facit hoc.Securido
c^s^plicaf corpojra, quibusb^c iuuamenta maximc contingunt Secudaibi (
l-lsecigitur.) Primain quatuor. Primo cnim exponij: hancpartcm.Bcnemobiliafcu
applicatad prf dicm. Se cundohanc pattem. Beqe colorata. Tcrtio hanc parte .
Conitituuntfortiora.CJ>.uartohanc.Ef:-mchusaudien- tia. Oe primadiat q>
Hipp tettgtt animaiem operauo-- 21 cm fupplecofortari diccndo corpora
bcnemobilia, cii dixic cciam naelius audicnpia,in qua partc fup. tetigic co
fortaaoficra uirtufis animalis niotiuf pcr mobilia 6i, fcn iitiusperaudicntia,
Naturfuero. Nuncfacituc cft habitum diccns JHLip tetigiiTenaturalcm av^tioncm
coa fortari,cum diccret boni coloris,patctfenxentia cx prf' habitis,cum
Jaonuscolor confequaturbonum fangui- iicm 8(. fpiritus iignificantcs bonam
digeftione ct iic i>o, uamnaruralcmopcrationcra. Comuncautcm. Nuc GaF.facit
quod cft dicTtum.diccns Hip. intcnderccofor tationera utriufc^
uitputisnaturaltsctammalis,dum aa te dixit cor pora borcam facerc.fortiora
papet ctiam pars cum forticudo corporum includat fortitudinem omniii pirtutum.
Et cjar um cft. N unc facit quod cit di Aura dicens,<^iHlip.per tacftum
audtpii intcllexitquatuor fea fusfuppic alios extcriorcs rctro tacicos ,
^busomnibu§ uidctur conferrc lDorcas,propter caufam fupplc in partc
prtmaalTignapam. H^igitur. Nunccxpitcaccorpo- raquil?us hgc iuuamcnja
conricguntjdiccns primobo- rcam maximc.coufcrrc corporibus iiumidts dC ianis.
Proptcr partcm notandum Gaf . intelligcre pcr corpo ra fana corpora robufta,dc
quibus locutus eft GaF.pr i^ mo huius.Comcn. I 5 . Vcntrcs hyeme &
uerc.inqui- buscorporibus rcuocatio calons fadaa borcacx>iifcrc piurimum.in
aegris autcm a>rporibus,aut algs^alidum naturalc dcbilc habentibusplusnocct
^cofcrtijoreas. Sccundopr?mittcndi|c^htClittcraaIiquantul€gipo? cum
iiacpartchuraidiswct cft fenfus<^borcasc6fert cor poribusaliquantuium
humidiscxiccado fupcrftuitate, quiamukum humidispropterhumiditatem raujtaual dc
in calido fuffocacis plus noccrct infrigidando qp con-
fcrrcthumcctando.potcftctiam lcgifccundum q>diui- ii littcram cp dicam . Ad
fun t ucro 8c mala. N uc Gaf , jfadtquodcli:did:um,<;|icehsfccundoq>borcasnpcctpa
r um,tainen ooceECou^cmperatus ad auftrum non*{L»cl^ Hi p p b* 4a in
diibiumaltcuf ficcare ucntrcsjinofdercoailos, Scda' lorcin faccrc, cf rca
thoraccm ciremalum . Nofccs au- tcm. Nunc GaF.comcncacur fccundampartem.Ecprf
mo tangic nocumcnra auilri. Sccundo tangit uoum^i u-^^ uamcntiun .Tertio
oftcndit apho.melius po ITe or Ana- ri .Q^uarto tangitgencralemmodum
nocumcncorum» Primainduas.Pnmo tagitingcnerali cf&drusauftrf.
Sccundomagisin fpeciali, Dcprimadicftprfmo,<]^co cipitur auftrum diifoluerc
6c humcAarecorpora 8c na turahbus<S^ aialibus a<5tionibus magis clfc
nociciuum ^fupernoceacboreas,uclcipfup. cofcracauftcr. Non paruum . Nunc GaF
facitquod cft dictum Et dicit fc cundo quafi intcrrogatiuc , non nc grauicaccs
capitis QC auditusfuncquidmanifetlum, quaii dicat fic. ucrtigo cciam iincdubio
cftmala,quia ufcfnaapopfig 8c cpiFif difFioilis ctiam motusoculorum 8c corporis
non confcr renc^corpori malf func.cum ergo fup. hf cnocumen»
Contin^antperauftrum,patctauftrumclfe ualdcnoci- tiuum. Solumautem.
Nuncfacitquodeftdi<ftum,di ccns auftrum nop prodcfre,nifi quia humcclat
uentrcs, . facit autcm quicquid facit fola liumeJtationc dC calo- rc.
Idauccmqucil. Nunc GaF.facitquodcft^cfcum, ■ diccnscjeiretbonum Hip.
propofuiifc auftrumhumc dftarc ucntrcsjd^ df cere talic auftrini.f. venti
h^mcdiTtX. corpora . deindc dicerec alia das intclligere «jquicquid
facica.ufterfacitfolahumcctatione&calorc. Fiuntll quidc . Dicitultimo
fedicercomncsaiftioncscorporis cx mcrabrtsproccdere fubitatialibus.ideft principaiius
grauari iblitis iS^ corrupi nimia hucctatione. Aphorifoius. 18. Secudam horas
quide uoris 3^extreaiae aefta^ liSjpueri S^ eorum affines actatibus , &bene
de^ gunCjdt^ maxime fam fanc . Aeftate &r autumno ufc^ad
aIiquidquidemrenes.reIiquo uero aucu no bC hyemej.medrj atace.
Pcrtem{X>raanDf,puertctquf setateWs^Xflnffunt, thu iiere at^ primazftate,
opcime de^unt , 8C maximc ua- lenc. Scnesaeltate(&:auciinoaliqaandiu.
R-cliquoautii ni teporc.quimcdiafuBt aEta.tcmclius ualenc. Pertemporaanni,ucrcquidcm,5^prfmasc(tatepuc
^^» ri ,<&: qui hosfequunt .aetatc,optimcd^unt,i&: fani func jnaxic.
.^Eftate uero,ctauciino,u%adaliquidfcncs.Rc ^iquum,^ hycmc,qui mcdiam secatem
h^bent. Expoficio Marfilgfupcraphp, Pr^efcns apho.fic concinuacurad
prgccdenitan. Poft ^ Hippo. in pr^cdcnti apho.iuuamcnta %itxi%it 8C no- Atttum
cumcntaconfticucionum^borealium ^ aufixinarum, ""som nunc
cangtchabicudtncm corporum astatiuc diftin<fco ^^-^fati rum
adtcmporaannifuasnaturasobfcruaniia.Etcon- *^^"" tinetprffcnsapho.pr^part^.Primoponichabitudine
"^^* pucrprura 'SC hhi setaciuc aiftnium ad u^Sc parte seita tts.Sccundo
fenum ad aeftatem ct parccm autumni.Tcr tio t u uen um ad auciunnu 3c hycme .
Seciida fJM ( Aita te ucr6.)Tcrtfaibi { Reliquo ucro.) In prana Hippo. uult
condufioncjniftam.Pueri dC eorum afl&hcsa?tatt. jbus bcnc uiuunc,&
maxnnc func fani jn ucrc 3C parcc. adtactsexcrcinac. Gonclufioprobacurfic.
iHacorpora melius fc habcnc f"n uerc 8c pri ncipfo aeflacis quae funt
aecaaue meliora 8C tcmpcraciora/cdcorpora pueroruni <S:fibi affiniumfuntaetacfuc
mcliora <&:canpcratfora» igicur d:c .maior cft noca. quiacum ucr fit
tempus tcni pcratuni accciam principf um scftaas, cum ccfam princi
piumgfiatisfic corrc<fciuum fupcrEuitatum , aliqualid ueris corpora
aecaciuemcliora func 8C tc p>craciora. igit meU us fc habcbunt in ucrc q^ «n
tcmpor c fimili 6^ tem- pcraco.<&: il etiam corppradcdnicnt ad
aljk|uaicm humt dicaceni corcfgenc cx^in^a aeftatis.mi nor uero colH
^curcscomcQ^CkmcluiioilcfaiftcqMi^po&itur.Puc^ Digitized by Google Rafis
Auicc Corgm ^Efta- tfsprlcf Puer qujd. Bn dc- ger feu Viuerc PARTI. f i &:
fi affines ^mihus henc dcgunc .i . viuuftt Sc maxf- n»e func faw/ecuqdan»
tempora ueris SC cxcrcms afta %is, In fccunda f acic quod eft diccum .5^ u ulc
hanc con;- ^rufionea^. Senes beneujuunt Oi^maximie funcfanim
^ftat?<5<;al<quaparceautunim. Conclufio^bacur nc.
lllacorporabeneuiuunt.&c.qugluuacur pcr aftatcm ^^hquamparten? aucumni,
fedcorpora fenum func hu iufmodi. igtcur . minor patet <p comen . conciufio
iic in lit^craponic. {>cncsccrtcfuppl«bene de^unt 6c maxic func fan? in
apfta^c 8C aucun^no ufqp ad ahquam ex us par tcm . In ?crcia faci? quo4
eftdi<rt;um SC uulc iftam con-- cIufione(n.M?di)x?atiueintcrpucros,
*S£:fencs<Sc nbiaf fincs benc fc habcc in alijs parcibusautumni Sc hyemc.
ConcluiiQ ricprobacur.illi mchus fe habcnc rehquo au tumno(S: hyemcdic.qui
habcnc complexioncm contra riam hyemi ec autumno <5^c .corrigibilem per
hycmcm SC rcHquum autumni.fed medi) a?tatiue funt huiufmo'
di.maiorfatisnocacft.minor tangicur in coraenco. con duHo ponitur in textu hoc
modo medi) atate modo ex- ppfitiof^pple bcnc dcgunt <3c funt maximc fani hy
emc. Ad intcUeccum apho.primo cft notanda apho . concor diaqus habctur. i
y.Co^tincntis.cap .dc aerc. fecunda coUigitur concordtafecudaprimi.doc.i .cap.4.JC
una diuifione.cuiusprincipiumomnccempus. Secudo cft
nocandautilitasapho.cft.n.utihsaddcbicc rcgcndu cor pora.cxifto comprchcnditur
proptcr quas rcs corpora djftincta mcliorcntur. vtfatis cft cuidens. Tcrcio eft
nocanda ampliacio aphor.quamuiscnim cxplicatus fit apho.de
gtacibusrcfpccTtutcmporumannijampliari ta mcnpotcftCut colhgitur ex
c6mento)adcompIcxiones' jiaturalesquf .jiportionaliter gtatibus fc habent ad
te- pora anni . Ampliatur etiam apha.fic,quia non fohl gta tcsifto modo fe
habcnt ad tcm.por^ anni,immo ettam ad regiones>ut coiiigi poteft ex comcn .
Q_ uarto littcrali tcr notandiim. Per tcmpora uerisHip. intcnigit totum
ucrmaximctamenparteoimedia tanqp magistepera' tam. O uintonotandum.Pcrextrema
gftatis nitelli-- guprincipium sftatis,quod(uc eftnotum)appellat unil
extrcmum.Sexto notandum Hip- perpuerosintelligit
fosqiiifuntabinfentiacxclufiucufc^ adtuucntute cx cOiic Similitcrpcr fibi
affines fecundum gtatesintelli gitinfantesjUtinfrairitelhgatur apho.
fecundumdiaa Gaf.pueri benedegunt 8c maxime funt famfecun.dum
temporaucris.&:aamcshorumgtatibusbcncdcguc^ fani funt,ma3dmerecun4o cxtrcma
gftatis uel fecudum tcrapora cxtrcmg gftatis.i.inchoantis gftatts. Septimo
notandu.Bcne d^crc fcu uiucrc non cft nifi benc ope- rari,q> corpora
ordinata funt in fua jtate.dcgunt.n .be- ncpucri <5;:infantcs,quiahis
temporibusfuas opcratio- ncsdebitccxcrcent. Ocwuonotandum. CorporaaJt- quo
temporc maximc fana appellatur ucl quia maxtmc confcruantur fana ucl
maximemeliorantur in fuafani' tatc.quibusduobusmodtscxponatur pars pucri cmm
confcruantur in ucre,tn6antcs ucro cx aeftatis principio incliorantur . Nono
notandum rHip.per af ftatcm mtcl ligerctotam jcftatcminquafcncsaliquajit
prgferuatur &refumuntur.cun^ cnim, fintfrigidimuUipUcantcs cti ^m
fupcrEuitatcs m ultas prgfer uautur per caliditate 8C ficcitatcm gftatis. I p .
notandum Hip.per ahquid au-- tumni intclligitprindpiun? autuipni,quodc6fo?mc
cft eftatiprgccdeti fatis, in quoproptcr d«fcas caufasbcnc fc habcnt fcnes. 1 1
.notandmn . Per rcliquum autum- num Hip.intcUigttmcdium. Sc fipe autumni: per
hyf' incm ucrointcUigxthycmcm tota.pcriflediosuero dCc, intcUigit iuuencs. 1 2
. notandum . luuenesfc haberc melius in autumno poteft dupliciter intelligi . V
no mo- do.^mclius fehabeant q^ tn alio tcmpor?,quod puto tal fum ut
dicctur.Secundo q> melius fc habe^t in autum-
noq6aliquaaliarumactatum,cumiuu€nturproptcrfri giditatcm autinnni,«&: fic
fimilitcr fc habeathycmc^a ^uucnturpcr frigiitato» hyttois^^» - C .111.
E;i:poficioMarfii^£upC6m€.Gat \.r ^ Nonfolumin statibus.
Gar,c6racntandopr$fcfit<: apho.ficproccdit. Primo.n.ponit unain aa^hacionem.
Secundotagitcaufam ucri£cancem apho.Tertcoineert partem apho.Q_uarco cagit
aliam amphacronem aphp. Q uintatangicutilitatemhuiuspartis,a^cxtremagija
t&.Sexto infcrt bonam ordinationcm apho.ver tUcanao
2pho.Septimaiteratoinfcrtamphationemprtmam.^^C
cundaibi(Naturisfiquidem.)Tertiaibi(Q_uarcF>ue^ ror um etas. ) Q_ uartaibi (
Et cadem rattone. ) QumtSL S[(Adiun^tautem.)Scxtaibi(Magisautcmcxqui^^^
tus.)Septiraaibi(Sica:naturarum.) Deprtma diat,
cbfituinucftiges(&:certumfaciasdi<ftumHtppo,tpfutn inuenies uerum non
folum in 5«"^"«' ^^f* "^^^"'^^^^^ corporibusin coplexionc
tempcratis aut j^l^^l^''^^ Naturisfiquidem 8Cc. Nuncfacitquodcftdt<^um_dt'
ctt,Q>aptima tempora teperata fcmper luuant &: contor cant corpora 8C
etiam naturaies coplextoncs fC ect a cem peratas regiones,quafi dicat cj
temperace regiones maxt me bone funt in optimo tcmpote annt ,quta hgc tempo-
ranon mutantquaiitatcsfupple tempcratorum corpo^ rum.immopotiuscogunt ut
cuftodiantiir quautatcsco plexionales temperatt,quiaomnecufto Jendum culta
dicndum cft fuo fimili, 8c ccontramutabiltamutantur percontraria. Q_uarepuero^
?cas. Nuncfacit quod. eft diaum diceni-c^pueri <&: fibi aifines state
meli us f^ habcnt tn ucre exiftentes inter aliasgtat^^perf ecltorc^ in
fuisGjmpIcxionibus qualttaciuis, quta hg |tates (unt meliores.f.pucrarfi 8c
fibiaffinium. Etca^em ratio- nes. Nuncfadtquodeft diclum dicens,q^iccun(lu ea,
dcmrationemconfiderandumcftin omni regtonetcra i>erata.f.etatestempcrataa(S(:corporatepcratateliai3c-.
re. Adiunxitautcm. Nuncfacitquodeftdicftudiccs,,
ucriadiucfcumcfrcfupplcinlitcera princtpium gitatts,.
int^ndensfupplepcrprincipiumsilatismaiorarttuua-. metum. Magisautemcxquifitus.
Nucfactt quodcft diclumdtcensbonumtamcnefrctHtp.diccrefic puert oDtime fc
habcnt in uere. infantes in pnnctpio |ftans.tc. nes uera adiuuantur
acaliditate^ftattsin frigiditace fuc, c6plexionis.id€o fupplc bene fc hab.ec
sftatc fencs , hrai liter perfccfti in iuucntutcbcnc fe habent in hyenic cha lerarubead&mtnante
iuucnibuscontraria complexto- nihycmis. Sic&:naturarum. Nuncfaatquoc[citdi-
<rtu.Etcontinetbscparspartcsduas.Prtmaraatquod eftdidum
SccundoinfertduaspropofitiQncs. vnamd^ ucf c &:aliam dcautumno.Sccuda ibi
(IUud prit<?rca. ) Dcprima dicit fic.c^codcmmodaintelligtt de natura
libu&copkxionibus corporum fupplercfpeclu tcmpo- r ura,ficut eft dictum de
gtatibus , quia hyems cft bona. cholericis,tcmperatis ucro rcgiontbu&,(S!:
fupple complc xianibusucrcftbonu.gftas.uerobonacftffigidis,nyc5 ucro
caIidis,(S^fecundum candemrattonem inteliige te pora media. lUud pr^tcrca. Nunc
facit quod eft di- ctum.<S^ h?c in duas,{ccundura numer um duar um pra
poficionum. Secundaibi(Autumnus5^c.) l^9^jf^ didtperquirendum elTcuer non omni
gtati optimu fedi pucris,ipfum tamcn dixit Hippa..€ire mediocre . Autu nus omni
&:c . Nuncfacitquod eft dictumponens pra pofitiancmfccundam . Et dtcit
autunum eiicnociuum cmni gtatiomni complexioni naturali <S:omn.i regtoni
minus tarncn cft nociuus caUdis 5^ humtdis.f. corpori^ busfccundum
naturam,autcalidis<S^humidis.f. regio nibus. Dubitatur utruipomnc
cuftadicndumfitfua fimili canfer uandum . Et fine formatione obiectorun? 4ica
unum uerbum. Priraapropofitio.Omnc confer-
uandumfuofimilieffcctiueeilconferuandum.Hscpra pofitiopotcftperfuaderi
fic.omueconferuandum eftj:,^ litcr conferuandum utmancattalc&c.igituromnccq
feruandum fuo fimili cfFectiuc eft conferuandum . anc^ fcdcns eft notu per
notitia conferuationis > confeque^;^ ^eiif t>quia f^ctiuuoj aliquid
mancrc ^icer poreft dcnoT txiinzri Cufto- diedua fificu' ftodic cnutabi Ic ucro
mutac acocra rio* DubiC decu' ftodie doafi- m.tli<t Digitized by Google A P
H O R. mf nari tale cfFipctiuc, S^cunda propofi£to.Omnc cuiro df endum inq^cum
cultodiendum non aii unde fumpca i dicationeucirepugnanctaper iimiiia fecundum
deno- minationem ad:uaiia aut poten ttaiia cft confer uadum . Propoiitio
patccquiacaiiter ilmdiafecundumdenomt nationem non alio repugnante concrarium
indicance cu ilodiuntsSc^nonpermutant. Tertiapropoiitio. Nulifi cor.pus<5cumIibettcmperatu
etcn gftacc ^tuncanq? te peratajfedomncmembrum eil penituscultodicndum.
PrQpoiitiocuidcnseit,quiaquodlibetiale egctcuenta
tipnccordis.igitur.antcccd^nscitnotum.confequentia tenctjquiatalis eucntatio
iitnonfolum ad conferuandii fcd prgfcruandum. C^uartapropoiicio. Guftodicncia
funt cuftodicnda fimilibus iioc cft d< iTimilibus pcrmu- • tancibus.
Propoiitio fatisnotacft.iic iimtiiter concedc dum eilq^aliquacorpora (ut
tempcrata) conferuantur pcr iimilia,quia pcr minusdiiTimiliajimmo iimiliafccu
dum dcnonainacioncm . tcmperata enim corpora confcr- uantur pcr tcmperata
fecundum denominaaoncm,qua uisaliquodiilorutepcratoriialtcrctcorpus tepcratu.
Aphori(mus» ^9* AEgritudines quaedam omnes in omnibus horis fiunt , quaedam
uero maxime (ecundum qusedam earumfiuntjd^ exacuuntur. Thc. JAorbiomnesquidem
tcmporibusomnibusaccidunr, fednonnulli cettis quibufdam dc oriuntur 8c
irntatur. X^Q Morbi omnes quidem in omnibus tcmporibus iiunc, guidam uero magis
in quibufdam ipforum > dC fiunt, 5i: cxcitantur. Expoiitio Mariili) fuper
apho. Prafcfts aphor. fic continuatur ad prf cedente .Pbfi:- quam Hippo. in
prafccdcnti aphor. prgmiiit quandam comparationem aetatum ad tcmpora anni,in
praefenci aphor.poniccomparacionem gencrationis aegritudinii ad tempora anni.Et
continet partes duas.Primo tangic generaiemcomparationem.Secundo fpecialem
magis» Sccundaibi( Maximc uero quaed im. > In prima Hipp. uuk conciuilonera
hanc.Omncs segritudcncs apcae func iicri ifi. omnibus teraporibus.Concluiio
probatur iic.il iicffevcus ia omnibus temporibus funt poiTibiles quo rum caufae
inomnibustemponbus funt poiTibilcs. fed morborum omniuminomnibusteporibascaufae
funt poiiibiles.maior cilnota,quia itantepolTfbilitatc cauf^ ilabit <&:
jxviTibihtas eifeclusapparebif minor in littera. ficcoHcIuiioponit«r.ccr£comn€smorbiinomnilx>ste
poribus neri poiTunt. In fecundafadtquodeitdicftuca Sc uult conciuilonem
takm.Alique aegritudines max^ me fieripoiruntxSiacui inqiubufdam Eemporibus.Coa
)duiioprobatur iic.ctiam iilamaximc iieripoiruntia cf bufdam temporibus 3c acui
, quorum caufas maxime Conucnic illis rcperiri tcmporibus j fcdquorundam mor
bor um caufasmaximc quibufdam conucnit rcperirf te
poribus.crgo.maioreflnota.minor etiam patebit. iic in If ttera concluilo
cxpWcaciir.quf dam acgrf cudincsma la tcx.
ximefieripoiTunt&acuifccundumaliquatcmporumi: . I , ' Ad intclleccum
apho.primo cil notanda coosrdia^qus j^gxi' ^uantum ad partem fecundam aphor.
iiabctur fccunda tudinu primi.docl.fccunda.primocap acrcalidus totius ucro
fieda^ apho.fenccntia habetur tcrtio pronofticomm in iUa pae jpnofti
te.Scito.omnesuaIitudines&c.<Sicftinfinciibri. Sc* cus caii ^'^"^^
^^^ notanda utilitas. eit cnim praefcns apho. utiUs Alber
quantumadactumpronoiticumjUtcitcuidens. Tcr- Mor--- ^*° ^^ notanda ampliatio.
non folum enim dc mprbis bus di" apho.continec euidcntiam,fed etiam,de
ncutris difpoii- rircini "°"^^"^^ fanitatibus cfficicndis aut
confcruandis. .Q_uartoeanotaducxAIi>erto<S:cftampiiatioapho. c|»per
morbos inteiligcrc poiTumusaliapraEtcrnaturam Itite3ufas<^accidtntia,
(^yintoeiinotandum aphw:» H I P P O, 4-9 non folumtntclligidc
tcmporibusimm!or€giocii5tts,c5 plcxionibusnaturaltbus, aetatibus, <Sii
fexibus. ia iiip. eninj omnibusomncsmorbicontingcrcpoiTuntquam-' ui^in
quibufdam maximc quidam, Sexto notandumfc quofdam morbos ner i in quibufdam
temporibus maxi"* mc,ueipropter proporuonem qualitatiuam tcmporuni ad
morlios einciendos>autpropter di fpoiitioncm occul^ tam aiiquo tempore
potiifimum apparcntem.omn<^aii tem morbi omnibus poiTuntaduenire tem poribus
non mcrito tcmporum tantum jfedcaufamorborum tunc te poris exiitentjum. Vitimo
notandum. Morbi acuunt in quibufda teporibus.i.priuscxiftetesintcdunc, quia
acuti fiuDt 8c pcriculoii prima cxpoiitio teneatur dCc^ Expoii tio Marfilg
fuper Comcn.Gaieni. Siambicntis acris. GaF. commentando praEfentem apho .fic
proccdit. Primo comcntatur ipfum. Secundo cius tangit unamampliationcm.Sccunda
tbi ( Non pa- rum autcm. )Primain trcs. Primo tangit propoiitionc ad
ucritatcmapho.fadcntem.Secundoinfcrt ueritatcm apho.quantum ad partem
prim^n.Tcrtio quantum ad fccundam.Secudaibi(Nuncucr6.)Tcrtia ibi( Omnes quidem
. ) Dc prima dicit iic,<j> ii iblx complexibnes ae ris ciTcnt caufg
morborum ncceiTe ciTct omncs homincs segrotarcaegritudinciimilitcmpori. Nunc
ucro. Dc fecundadicitq» cu jgritudincs ti uit cx mala diaeta cxer--
cit^&:iImilibusnccciTccitomnibust€poribushomt-:
ncsinfirmaripoiTc(&:iicpatccueritas propoiitionis pri moapho. Omncsquide.
Detertiadicitiic.q»corpus aniirmariconucnit in unoquoque temporc iimili fup-
plcmorbo cum tcmpus flt caufaaugmentaaua morbi ti biflmilis. Nonparumautera.
Deultima dicit hc.q^ diucrfitatcs oaturalium complexionum funtadt utrices
fup.in fedendo morbos , quia complexion cs frigidae 8C humidaenon patiuntur
aequaliter, ideft acqualibus mor biscoplcxionibuscalidis<S:ficcis.5;;,ilciimiiiterintelli
gcndumcftdealijsfupplecomplcxionibus Sc Cita^lici^ bu3<&:
compofitisquaedam ergo complexioncsadquof- dam funt inclinatae morbos.
Aphorifmus» 2o» Vere Cquidem mantae^S!: me!ancho!ix,et ept kpfiae, (anguinis
fluxuSjiquinantes^coryzeabra d,tufl[csjleprse,lichenes , alphi , ruborcs
ulcecoli plurf mi>puftul2e,&r artheticap*
ycrccnimatraebileSjfurorcsconMt^csjprofufiontt ThCi
fanguinis,anginf,tuiTcs5grauedines,rauccdincsUepr^ impctigincs,uittligines3piiitulaeuIceroii£plurimae,tur
;bcrcula,articulprum .ijlores, Vcrc Sc cnimf urcjrcs,^ atrae bilcs,*S: morH
comicia ^^^* lc&^SC profluuia fsaiguinis,<S^ anginse,& grauedincs,^
j-aucedincs,^ leprae,d:tuiTcs,& impcagmcs,<Siuidli- gincs,<S^puftulae
ulccroiae piurimg,<S^ tubcrcula, d:ar ticulorum dolores.^ v j Expofitio
Marfil^ fuper apho. Prcfcns ^ahor.zo .contin uari potcftadprccedectcm
iic.Pol^uamHippo.inaphor.prcccdentipranifitmor bosomnesomnibus polTc cucnirc
tcmportbus , aliquos tamcn cxacui fccundum qucdam tcmporum,nunccs:c . quitur
oftcndcn<i> m quibus tcmporibus maxime qui- dam morbi contingant. Et
potcft diuidipars prefens m quatuor partcs. Primo tangit morJios feu acddcntia
co tingcntia ucrc.Sccundo §ftatc.Sccundoautuno.Q_uar to hycmc.Secunda ihi
aphorwZi. ( .&ftatc ucro quc*- ^zmdCc )Tcraa
ibiaphor.2j.(Autunoucro.)quar'- ca ibf(In hyanc ucro pJcurctidcs. ) Prefens
apl^ir . am tinctpartcsf^cm.PrimoHippo. tangitatorhosTeu ac cidcntia
conttngcntcs in ucrc,qui fu nt ccrcbri If fioncs. Sccunda tangit acdden&raagis
attributu naribus. Tcr- ^:caDgitacddens%ttributum gutiuri^ Q_ua«ot3agi5
iaco.a.apho, G Digitized by Google P AR Tl^ dao a.ccid€ma quotundm tmm^otmum
mthrL O uintotangtcacd4enspuJqionis&: ojernbrorum pe-
duiraliuiiJ.Sexfotangipqu^fiW mds^ei^^d^tiones.Vl «imo rangic iun<fturarum
If lioncm . SccijniJa ibi( Etfan guimsfluxuS.)Tertiaibi( Etfqutnantis.)Q_uarta
ihi ( Et coxy^c 3chT%chi, )C^uint3 ibi( Et tuffcs. )Sexta M ( Ec lcpra.
)Sfptinia tjbi( Et arthctics ,) In prima par tc uulcHippo.coadiifioncm hanc.
iVUni^ melancholis 6C epilcpfis fiuot uerc. Concluiio probatur fic. illi mor hi
«el l$fionffS fiiint ucrc , quarum caufg reperiun- tur in ucrc c x fcmpowbus
precedcntibus Sc dt||bluun tur 3C commouenmr proptcr calidtcaccm ucris . fe4
inaniaemclichoiig d^c.funt huiufmcdi.igit <S:c . maior «otaeft.CQlI^it minor
ex comcnto Codufio iicin littc raponit.ccrccmante melanchohf 6C cpilepilg fiiit
in uc rc. In fccundafacit quod eftdicS:u.&: uultconclufione hanc.In ucre
multiphcatur fluxus fanguinip.Coclufio probat fic.illo teporc multiplicat
fluxus fanguiniSvquo teporcmultiplrcat 3c dtiToluit fanguis,<S;: qup ycmporc
xiaturapurgatfupcrabudante humore.fedtn uercmul tiplicac, &c .ergo. maior
eft nota. quia talia funt caufa fiuxus fanguinis.minor cx comen
.coUiget.codufio fic inlitteraponit.<S<:in uercmultiplicatfupplefluxus
fa^ guinis. In tcrtiafac(tquoddt(flucfi:dicenshanccodii fionem.Squinantis
multiplicant in ucre.Codufiopro< batur fic.tllo teporc>quo humorcs
dilToluuntur fluxuri ad guttur 6^ apti aparc guttur iicri pnt fcu fiunt fquin^ tcs.fedhoccftin
ucrc.ergo.maior notaeft pcr caufasfq^- ^antu.minor colligic cx come .coclufioin
littcra cft ta- lisSctupplcinuercmultipItcantfquinantif. Inquarta
^dtquodcftdiAu 3c uult condufione hanc.Brachi dC corycf multiplicant in
ucre.Coclufio arguitur fic. illo teporequodtffoluiitur humiditatcs cercbri
fluxur? ad |auc« dc narcs m ultiplicantur feu multiplicari poffunt fcratichi
<S: coryz^.fed hoc cft in ucrc.maior notacft.ap
parcbttminor.codufiohgccft.branchf 5: ?»ry<^f Aip. multiplicatur in ucrc.
InquintafacitquodeftdidtucSi? uultcondufione hanc.TulTcsinuItipIicaturin uer
e.co dufio probatur fic.illo teporequodiiToIuuntur humi.- ditatcsccrcbri 3C
fluuntadpc^ftus 3C pulmone multipli camur tuiTcs.fcd hoceft tn perc.crgo.mator
eft not3.raf nor apparebit.codufio inlittcraponitur.ct fupple in uc
rcmultcplicatur tuiTcs. In fcxta fedt quod eft di*.^u co
dudcn4oimplia'teinucremuItipIicart cutis dcfedattV iics <5i:c
.Conclufioprobatur fic.tUo tempotc cutisdcfc-
dationesmultiplicanturquoteporenatura cxpcUit ma loshumorcsabintcrioribusadcxtcrioradija
mcmbris »obilibusadmembraignobilia.fedhocfacitin uere. er go.maior cft
nota,quia pcr talcm expulfioncm caufant h| deff dationes.minor propofitio
tangiturin comen.co dufio ficcxpiicatur in tcx.lcpra,lf chines,alphi^ubores
iilccrofi plurtmi 3c puftulg fup.muUiplicantur in ucre. ■ Iii fcptima fadt quod
cft di Aii diccns<j> arthcticg fcu Igfioncsiuncturarii multiplicantur in
uerc. Condufio j>robatur d c.illo temporequorariflcantur 3c diiatatur
fimaurarii concamtates&diiToluuncur humores flu- xuri
adiuncturasmultipiicantur arthcticf. fed hoe elt tn uerc.maior eft nota minor
ctiam apparcbf t.cod ufiq fic expli caturin littcra.cS;: arthcticf fupple
multtpltcan Htppo. tur in ucrc. Ad intcUectu apho.eft notanda concprdia, ' quehabeturtcrtiopronofticorii.c6men.40.&:partim
I y.Contincntis ca.de aereallegato fepf ushabetur ctia Halya. quinto theoricf .
l .ca.hor um in iingulis habctur quar-- Auice. to.Secundaprimidoc.2
.c^p.illo.aer calidus. Sccundo JEgri' cft notanda utilitas cft cninn pr cfeus
apho. utthsquantii tudinu ad aaum p^-onofticura acctiam quantum ad actum prc in
uere uffiuumieuacuando cntm corpora hospoflumusprcui- pnofti dcremorbas. Tcrtio
notandumad ampUationcm noa cuspui folumhosmorbos ucrc
contingcrcfedctiamalioscueni iiuufc^
entcs,proptcrdiiToIutionemhumoruminucrciactaiii caaon ♦ ;quia tamen Wx
funtpluricscontingciitcscofac^ cxplte llh pautti n litteraHtp. (^uarto ett ani
meindraftdo Hip*' hicloqui dc ucrcfuam tenentenaturam . (^uinto eti^ nocandu
hosmorbosin uerc contingercdeper accides, quia propter crrorcsfactos ia alr^
tcmportbus Sc r»on de per fc a ucrc cii fit tepcratii . ]LiteraIia alia dica i
dubio^ Expofitio Mar filij fuper Co , GaF. Etquomodo» .Ga?,comentandoprcfcnte
9pho. duo iFacit. Prtmo mouet quada qujcftioncm . Sc<:undo foluf t .
Secundaibi(Manif quolfbet.) In primaparteformat dubium hocmodo.Vtrum in
uercfiat didimorbi.Qt non arguitur iic.uer cft faniirimum 3c minimc mortifc rum
ergo coniVquentia tenet,quta fi in ipfo fiant morbi ficutdiciturhiceritucrinfirmius
alijs tcmporibus cii fupplc pluresmorbt dicantur in ipfo ficri. De ifta confc q
ucntia duo facit Gaf . Primo tangit confcqucntia. Sccii do
probationcm.PicitcrgoGar.ficq) {i fittahtcr,ficuc didtur hic.f dc generationc
infirmitatum in uere>quo- modo inteUigtf Hip.hoc dicftum fupcrius,ucr ciTe
fantf- fimum <S: mtnime mortifer u, cumhicdtcatipfum alijs temportbus
infirmtus. Furores eccnfm. Nunc folutt dicfcam quaeftione .E t continct hgc
pars partes duas. Pri motangitmorbosccmporibusmagis appropriatos. Sc-
cundotangitfoluttoncm quasfttonis. Sccundaibf ( Sc4 haccomnta.)Primainquatuor
.Primo tagit morbosau tumnales.Sccundohyemales.Tcrtio rcmtttitnosad fc-
qucntempro notitiaaeftiuorum. (^uartotagitmorbos uernalcs. Dc prima dicit q>
mantas melancholiae cpilep iia: «Si^fquinantiaefuntmorbiautumnales. Defecuuda
dicit,<;^brachi,coryjae,d: tuiTcs funtmorbi hyemaies.
DctertiadicitHip.tacfiurum poftca morbos aeftiuos &afTinitatem
gftati§<S^ uerisdicentcm.in fftatcqugda horumfcilfcamorborutnueniunt. Dcquarta
dicit^ himorbiplusnafcunturin uercqpin algs temporibus, fluxusfangutnisleprf
Ifchinesalphtruboresplurimi ul ccroiipuftulg&artheticg. Sedhfcomnia. Nunc
fa- citquodeftdid:um»Etcontfnetparcesduas.Primofol- uicadqufftionemoftendendo
uernalesmorbos ciTcfa- lubres. Sccundo de dire<flo foluit oftendendo niorbos
no per fe a uerc proucnire.fecunda ihi( Si uero ^liquod cor
pus.)Primatnduas.Pritiiopremitcit hosinorbos ucris ciTefalubres.Sccundo
infcrtgcner^tionem horuni in ue rc.feciida tbi( N^ h(?c ipfg> |p?, ) Peprcma
<3icit ficq> hi morbi ucrnalcsoinninp funt falubrcs. ideo <:on4rmacur
jlippo.^ccr^ u?rum dicendo ucr cifc fani u§ qp infirmi-r us cum in uerc
interiora et cxtcrior^ corporum mundifi ccnt 3C mali humorcs deriuen t fcu
peU^nc de mebris no biif bus<&: principalibus ad cute . Na hoc ipfo tge.
Dc fccuiidadicit<^quia cxpcUuntur taleshumorcs^c.fup plcidco excoriatur
cutis<S^ generantur aIphtlichines<S:: puftulg , adhucetiam alitcr
mundificatocorporeper rn JborcsulccroibspuftuIas<S;artheticas , quorum^
omniii cft eaufa tranfitus humorum a membris nobilibus a<|
fncmbraignobiitafanguinisetiafluxusfine diibio pur
gatabundantiatninalorumhumoruni aufcrcndo mpr bosnafcfturos ex tali materia
maia . St uero aliquod corpus, Nunc facit quod cft didum ^ conunet hgc
parspartcstrcs.Primopremittitintcntioncm fuam Se- cundo confirmat
<3i<5lum fu um per quodda fimile ,Ter- tipcoafirmatper adioneni caltdi
naturalis.Prima in dii asfecunduni nuaf^crumduarum propoficionum pro fo-
lutioncfacientiuiii. Pcprimadicitfic.q>fiuerinucni- ai corpus gqualiter 3c
debf tc in fuis humoribus tcmpcra tumipfum cuftodit in tIlapcrfection<:&
fui partc 3c ca plcxipnenihilinfercndo mali.Dicit fccupdpq>autum-
iiusgftas<&:hyemseconcra faciunt cx fui tamcn partc; corporc inucnto
mundificato fibi morbum gcncrando fimilem ut gftaterui>cam choleram feu
caltdura mor- bum, faycme uero phlegma 3C fupple morbum f rigidii
autiinoucronigrachoIcraiSifupplemorbu meFicum. . Jpfdt tcrtib ucridein
corgcfaccre quodexcrcitiai nXi^ Digitized by Google Disbiu Auice, Exerd «:i)
efFe- Ctus Thc» I^eo; ais cdrporibusm qbusexercitacis plen/s phlegrriatcaut
huniore alio propcercxeratiugenerancurepilepilf apa p!cxf jjcSi^ahquandom
pulnjone uenaecrepant > <&: qut- jbul^iaaifebresacucciiafcuncur.dum
uero exerciciamu. ^ificanccnceriora corporum hamoresexpdlunc ad exte riora,idco
puftulg in cute nafcucur $C rcabies.exercicia (crgo ia corponbus m undifTcatis
generac putluias. ih ue reuerogeneranturhj,quiahumorcsmaiidiirolutipro-'
ptercaliditacemaeriscircundantc corpus egrediuntur ad cuteaj ibi fupra
manentes. No folum autem. Nuc facicquodeftditTcumdicensnon folum excrcitia ueri
af iim ii anda fore in a Aonc corpor um (ed etia acl:ion es na
turaliumcoplexionii feu calorem naturalium fup. fimt Jantarueri.non.fempcrfup
cabresnaturalesrefoluuc a corporibus rcfolutionc uocataocculta amedicis , imo
iup.ahquando humorescxpeiluntur adcutcm fenllbfh"-- t€r facicndo
puftuias.cum tamen h j actionesmundificat: corpus peilendo fup. fupertluitates
a mebris nobilibus ad ignobiiia cxtcriora,libcrant corpora af uturis ggritu
dinibusfup.malis ecpericuloiis-. Primo dubitar. Vcrii in ucr e
feruanecpropriam naturam piur^s morhi concl ganc qin non feruantepropriam
naturam. Rcfpondcn. dumq)inferaantepropriamnaturam conctngunc mor. hi de per
accidens(ut cft did:um)quorura quida appro- priaBCur u<ri,proptcr cepcratam
caliditatem ueris ex- trahendo materiara caufarciUosmorix)s.ideo quia pra
caufationeiiiorii plus operatur copiexio ucris,ideo ap^ pcilaci funcappropriati
ueri» Sscundo diccndum c^ ia uerc non feruante naturapropriamorbi codngercpof-
funtmerito coplexionis ueris,utrura plurcs ucl paucia r«s dubium eft proptcr m
ultiplicem fore mutatione ue ris a naturali difpoiirionc. Secundo dubicatur
quomon do cxercitium hocefficiaccum reibluedo cxcufet a phar. macia>urpatet
terriaprimi.ca.de excrcitio. Dicendam cxcrcicium cfficcre ca quein partcpoiica
funt.Addubiii: crgo diccndii q> cxcrcitia cxcufanc &c .corpora no ual-
de repleta, uaide ucro rcplcta nocen t ur ab exercitio pro- pterdiccascaufas.
AphoriTmus. zr. AEftate uero quacdam honim, febres contt-^ nuac dC caafonjS^
certiance plurima?, &: uomitus dC ciiharriaf:S^oculorum
etauriumdolores,oris ulcerationeSjSirpudendorum putredineSj& de^
fudationes: JEflatenonnulli ex his,ac febres cotinuf ,<S:: ardorcs, 3c
tcrtiang plurimg, uomitioncs cdam, alui profluuia, oculorums^auriumdoiorcsjons
ulccra,genicalium pu tredines tS: fudamina» Aftaccautem nonnulli horum,ec
fcbrcs continug ct ardentes,^ tcrtiang febres,(&:quartan9,<S:
uomitus,<&: alui ^fiuuia,&: lippitudmes ocuIorii,<S;: aunil dolorcs,
^oris ulccrationesjgenitaliii putredines,<S^fudamina. Expolitio Mariil^fupcr
apho. Prcfens apho.ficcotinuatur adpreccdente . Poftqua Hip.in
prcccdentiapho.oltcndit morlsoscontingcntes £
iicrc,nuncoftcndicmori>oscontingentesin ^ftatc. Ec conttnct apho.duaspartcs.
Primo tangi c conuenientiam ^ftacis ad ucr ia quo(dam caufando
mort>os.Secundo ta gicmorbosf ftatimagisproprios.Sccuda ibf( Et febres
continu^ . ) In partc prima Hip . uulc hanc concluiione . <^uidam morborii
ucrnaliucaufantur fftate.Conclu- iio probatur fic.in ilio tcmpore caufantur
morbi uema 3cs,quodtempus fimilatur ucri.fcd^ftascft tcmpuSjqd* iimiiatur
ueri.igitur.maior eft nota.minor tangitur in principio comcnti.cdelufio
ficinlictcradtcitur.iSi^que- <dam horum.f.nocumcntoru ucrnalium
^ftatc.f.fiunc. - In fccunda parcc Hip.facitquod<ftdictum.<S!i uulcco
clufiocm ifi:am Febrcscontinuc caufon ^s^c .caufantur
.gftai:c,Propofiaopcriuiad£t:ur ilc.iii^ f grijudiucs cauil H ! P PC 50 cur
^ftatc.quar {i caufas co ucn it f ftatc repcmiSed caii fas iftarum paiTionum
conucnicaeitatc rcperf M.igitur. maior cft nota.colligitur minor
ucrcficadoapho.<Si: par tim fumicur in comcno. c<5clufio fic ponicurin
iittera» Febres continuae caufon plurimae certian.2 uomicus flu xushumoraks
opchalmiaedoloresoculoram ccaurmm ulcerationes oris pucredines uuinerum
pucrcdincs pude dorum puftuice cciam exafperantcs cutcm Gcftace cocia gunc.
Primo ad intelied:um apho.eft notada apho. co cordia,quxhabecurq!iinco.
Concmecis.ubifupra.har^ becurfecudoquincochcoricae i cahorumia fingulis.. 8C
fecunda primi.docl.i .ca.^.cufusinitium. Aer caii^ dus.iflaparcc.
Aftiucaegricudines. Sccundoelc notaa da uciiicas.cft enim uciiisquancu
adaccupronoft^cii^ prcferuatiuum .fcitis enim caufis propter quas «ftate hi.
mori>icontingunc,corporaapcahismorbjspoiTumus^ fcruarc. Tcrcio eft nocanda
ampliatio.non cnsm dicen- dum hosmorbos foium concingerc asitatc , imoSC ahos
rccicaeos fccunda primi .ailc.c.iios aucemcanquam cook, m uniorcs hic
cxplicatos. Q_uarto notandum Ht p. hic^ intcil^crede seftace non fcruancc
propriam naturam;» fed aproprianacuramucata ucrfushumiditatem , utpa tct per
Gai^.in co men . Q_ uinto notandum . j£ftacem % parte prima
fumitproprmcipioajftatis, ucpatetin pria cipiocometi,q>quiafiraiie fini
ucriscaufacaliquosmor bos confimiies uclcpram lichinesalphospuftuiasrubo- res
uicerolbs plurimoscrahcndo maceriam ad cutcm no. ilcaucem caufacalias
ucrnaicspaiTioncsia» paucifica* ct s macer^s . Scxto nocand um Febres contin
uas ir.ceilt gicf«brescontinuasdc quacunc^ maceria finc abfolucc appeliacas
concifluas,qu3e noncaufancur ^ftatc^quiacu iufcunquctalismateriam cotingic
mulciplicari asicacc^ i«dqiua materiam incra uenas cxiftence maxtme seftace
pucrefiericonucnic. Sepcimo notandu quauis caufont llrfeb.continua, tamenquia
eit continua cum magno; caumatefeu cafore propter materia eius eiTc in ucnts .p
piaquiscordi,uc pacetprimaquarti^cra. 2. C.3 2. fiuchti; matcria fit diolerica
fiue pliiegmafalfum idco nominc fpcctalidixitcaufon.
Octauonotandiiquiadicicplu^ mae tertianse q) per tertianas p^urimas inteliigerc
poiTu-f m us tcrtiana pura Sc non pura 6c intcrpolaca 6C conci- nuam
.pportionaie ,qu2 cauiantur cholcramaxime mq biii adputrcfacxione ^ftatc.ud
caufancccrdanae piuri m 3e,quia pluribus corportbus 8C plurics uefliet» . No^
sionotandii.c^caufant5i: uomicus maximc cholcrici^ cholerK fupcriora pcce abus
io dicftii cft. qu^ca apho^ apho.4 purgare qde aeftace. 1 o. notandu .q^ in
sefcatc caufanc diarrhceae .i.fluxus humoralcs Sc m^imc cho lcrici. namulcii
cholerica matcria ad inccftinadcriuacc auc cholcra grolTiori cxiite 3;:
inferiora peccntc.lte caix fancur fluxusaliorii humoriiaBiiatefubciliance
mobiii tanccampiiushumores.pcrdiarrhias iBtciitgcndo etia dyifintcrias
cofcquccesacuicaceliumorii cxaeftatc fa^ <ftam <S^ intcftina cxcoriance .
1 1 .nocandil .<^ in f itacc caufanc opthaimiae 3C maxinjc {iccaz cholcns a
cerebra deflucntibusad oculoru coiunctiuas, maximetameQ i corporibusdtfpoiicis
(S(:malo rcgimmcredis. l z. etilT notandii.In eitace caufanc doloresocuiorii Sc
smxiux^ pcer cofimile caufam, aucccia ppterficdcatera aeitans oculorii tunica
exccriorc cxaipcranccm^ undein moci* oculiquafi fpinaperctpic. I
J.ccianocandii. In atftatc caufanc uulncrarioncsorisfcu ulccracioncs ppcer
chol^ ricamateriaadiabiadetluece uulnerance feu ulccrate» autppternimia
ficcicate gftaaslabianimiucxiccance, undefoIuicurlabi}Concinuu 14.nocandii.In
aeftacc «jaximc m ucata natura ppria ucrfus humidiiate putrc dincs in
uulncribus caufan c calidttatc cbullicntc 6c hu:' midicatc cbullibili
concurrcntibus. 1 5 notandum . In •aeftatc caufancur putrcdinte pudcndorum.
Primopcf pucrcdincs incdligcndo mulcas 8C £aedas iUarum par?- '«"um
fijperfl^itaf cs. Aut cttam intciligciido u^uaspii- Iaco.s,apho* ' G jg Rafis
Halya, Auiccy. iEitiua ru ?gri tudinii ^noiti cus prg feruaci uufquc canon»
&Ct3S dupfr Feb.cS cinua quid Caufoa quid Auice, Tcrria naplu- rima^cl
Pucrc- dopudc do^^d Digitized by Google PARTI.
ircdine$,^apttftulas|>uw4a§,autaliasp«trcdm€sq«^ caufacwr in ^ftate,maximf
cum f ueric uerfa m humi- ditatcwjlicet toioj pudcnda £im ner uea
fttts^quiatame faHsfuiitJocaexpuliionum,quiaeaafortit:cr confricaa tur <5^
delittofe ad ipfa mult$ 4e<:urr «»t f uper a uitates,
plurestamenadpudendamuUertSjinproptu eft caufa» VUimonotandum, In
fftateferuantcpropriamnatn ram ud non>cau6ntur defudationes , quia qugdam
pu«- Dcfuda ftul2 dcorfum afudatione manentes. propulfa etitm fu<- «o ad.
dori§ materia ad cutem,af eiusper poro§ cutis parte fub alipri
propul^>groifiori remanente cholerjco fit puftu latioautqu^d^ cxafperatio
cutis.boc ergo appellatur defu<fetio , quafi de f udacione uel de fudor e
fac9:um ucl eiusmateriajueldeorfum reraanens afudorc. ubiciiim fudans maccria
pulfaeft fiirfum <3c esf teriu§ hic manfi? deorfum ^incerius» jxpoiitio Mar
filq fuper Co .Gaf» j&ftatcinquit, Gar.cdmcatando eciam prffentcm
apho.duofacicPrimo uertficatapho.quantum ad par- tcm prcmam .Secundo quantum
adrcfiduum. Secunda ibi(Inquitemmalio§.) Deprima dicitht p.tcftariquO: fdam
ucrnalesnaorbosnafci $ ftace mteilfgendoprinci^ pium $ftati$ nam ficut Hip. aifimilauif
prindpiu f fta «s in complcjtione acns fini ucris, ita hic fimtlauit initi
umeilatisingcredismorbisiiniueris. Inquitenim ali os. Nunc Gaf.focitquodcft
dictum. Etcontinctprj- fcusparspartcsduas. PrimofacitquodcftdiAum prg-
ojictendo morbos $ftati proprios.Sccundo per caufas uc rificat partcm Secunda
ihK Nam 8c uomicus. ) Dc pri ma dicit Gal^.Hip. disdffc tamen morbos quofdam
gft:a ti pfoprios,ut febres continuas caufoncm 8c tertianas 8C_
fijorbosccterosdcrub.cholerafientes, Nanj<S;uon«V tus» Nuncfacitquodeft
dictum. Ec continecpartesdu as. Primo facit quod eft dictum . Secundo noftram
alia fuj^lcndo translationcm dubio facisfecit. Sccunda ib< ( O
ucficruncaliquimcdicorum.) Primain tot partes diuiditurquotucrificat. Dc primo
didt uomitus eiTc fcilicct in gftatc cholcra rub.natantc 8c ebuliie te in or c
ftomachi,quam multiplicati conuenit f ftate ei us calidi t3ce6<:fic. Et
uentrisprofluuia. Dicitfecundocaufa- ri diharrias choierisinferiora petentibus
, ut in notatis rupcraphodictumeft. Lippitudinesquoc^» Didtter tio caufari
opthalmiam impleas capttibus 8C fup. deflu afishumiditatibusadoculos.
Sic<S«;auriu. Didt quar to GaF.alias pifiiones uitra iftasnarratasin apho
.nafct dereplcxionc ca|Mtis pulfisfupcrftuitatibus a capitibus «1 mcmbra, undc
oris ulccrattones confequuntur de pul iisfuperfluitatibusad os,utdictum eft-
Genicaliu uc- yo» picitquinto^putrcdincsnonnafcunFffpcinuul- jieribus , nifi f
ftas mutata ia humiditatcs , au|: c^rentc ucntis aut in ipfa flantc auft:ro fi
gftas f ucrit alf qi^Q mo- douentof^^ nonfolum m uulneribus cauf^untur pu
«refectioncSjimmo inomnibusmembris hoc Hip.tefta (cinccrtia particula spidimis,
^ftatc tamcnmutata m paruamhiuniditatemexparuacauia etiam pucrefaccio
liescaufantur caufa humiditatis 8c ca. Pro partc no- tandum c^ cum ad caufandum
putrcfacttoncm caliditas ^ hu.requira^, utcoHigitur in c3mento prcfenti, ideo i
lial)ieriJ?us quantum cft pcr fc merito qualitatum gfta- ps non paul^titur
notabilcs putrefadioncs ficdtace f ftf uaadhocnoninclin^nte,proptertamcndifpofitione
paf ^rum pofjjibile eft in aeftate multas confequi pailioncs. gudamina. Nunc
Ga?. fecitquodcftdidum dicens, . Idlicecdefudationcs nafd jn aefiiatc in cutc
exteriori ^x afperantes cutem cxteriorcm ixcut uulnera,quarum ca «ft nimtns
fudor cholericus modo c:^pofipfuper apho, ynde graed uocant abiifiuc has
pifftiMas 4efudationes, qu» qtMMijodo dicantur defudationcsuifum eft fupcr
aphorifmos.Hocomne Gaf , non eft fcd credendum ali-
^biM3rfii.lcgiflrc(Si:cxpIanafrc. Q^uaeficrunt&c. I^tm^fadtquolfft M^um
dicess qa{>fdam qusfiC? III* me<ltcos,quare putrcfa<fiiones fiaC
fccuttdtt anu et p«dg da,ciitame hf cmebrano fint humidi,lmoncruofapa
rius&dicutcQdnuudeflipcuhumiditaciiadiitatneai bra eife caufam huiiis
putrefadionisjno quia hgc niem bra fiat humida fecundu naturam 8C
maximepudcnda* Aphorirmus* %^*- Autimo ucro: dC afftiuomm multa , dC febrcs
qu3rtanae.& errantcs,& fplmes,6C hydropes,ec phthifisA
«Icerationes>6C ftranguriae, Ss: hentc
rfe,&i(chiades,^fquinates,&:anheh'tas,3(:ilcf, d:epilepli^,6(:
maniap,6(:melancho!iaet Autumno magna pars ^ftiiiior um , atq^ etiam fcbres
/j-ij^^ quartang, 8C errone|,liene§>aqug intcrcute>tabcs, ftiV licidia
urin|,Ieuipcc$inteiiinorum,coxendices , angt-
p|,anhelationcs,uoluuIi?comitiales,atrf biles, f urorcs» Auduno ucro,6^
plurimi,ucl gftiui morbi fiunt> <S;: L^cq» £ebresquartan$,<S^ «rraticf
,<S(: licnes^aqug f ntcrcutcm , ^ tabcSjd^ftiUiddia urinf ,5f
diflFicultatesintcftinoru, &leuitates intei^orum>d«i coxcudicum dolores
,et au ginf ,<S<: anhdatfoncsCquas grapci afthmata uocanc)jlei
morbicomitiales,furores,acr|biIe§. JBxpofido jyUrfilij fuper apho» Intcntio
Hip.tnapho.prifcnti eft tagcrc morbos au* tumno
contingcnte.EtdiuiditurprcfcnsaphorUn dua^ partcs.Primo tangit q^dam
colligantiam autiini ad fi^ tcm.Secundo tangit morbos autumno appropriatos» Sc
<:undaibi(Etfcbresquartan9,) Inprimaait,Hip.coa^ dufionem hancMutti morbi f
ftiui caufantur autiino» quo^ caufas ex fftacc reli<ftas autuno repcriri cq
ucnit^ (cd multorii mori>or ii matcrcaUu f ftiuorii cauias aucu no reperiri
conuenic &c .ergo» maior eft nota^uilibet» minor in principio comcnti.
Condufio ficinlittcra po* mtur.multifftiuimorbifiuntautuno» InfccudaHip,
^dtquodcftdi(fluintendcnshancmuIttplice codufia nem. Fcbres quartang &
errantcs d:c,quae ponuntur in parte caufant autS no .C6 cl u fio probatur iic.f
lli morb( caufantur autuno,quorii adequacs caufg reperiunt au
tumno.igitur.maior nota eft cuiiibet.roinor dcclaratur per procciiu
comcnti.Coclufio ficin littcra ponitur . Pc brcs quar tang eciam fcbres errances
8c paiTiones fpienii 8C hydropes 8C phchifis 8c ftragurif 8c iieteri s ct
ifchia des <St fquf nantes 8C diffidlcsanhclitus 8c paifiones ilio rum 8c
epilepfig manf|melancholif caufancurfup.au- tumno.
Primoadincellecluapho.cftnocandaapho.co cordiaqufhabecur. I y.Cotincntis.c.allc.
fupcrius. lia j^^^g betur.2 .5 .theoricg.allc.cap.j.habctur feciida primi.
j^^jy^ doA.2 .<5i;:.6.cap.prealleg. Secundo eft notanda uctli' j^^^^^~
t^apho.uaIet.n»quancuada<ftumpronofticiiacecia p Ay- jj^
icruacfuu.pcripfumenim fdm uspronofticarf,qui autii ^^^^^^ no fincmorbi uencuri
fcimuseciaexcaufaapho.prgfen jjj^j-Jjq ^fS cprpora difpofica his morbis
preferuari. 3 . nocandu ^.^„3 ^ ci|: ampiiacio aphor . diccndo non folu aucunq
hos poile ^qQ.^^^ <:6cingeremorbos,imo<S::alios>ucpaceciocisaIle.hi
ca- cuspfti menqufac6iQres<Scfamofioreshic nominati func»non ,,_„.,,, lolu
eciaaucuno hi pnt conngerc morbi, zmo etia neu' ~ ^^^
tralfcacesproneadiiosmorbos. 4.nocandu.Aphor.in-^ telligf de autOno fua fer u
ace nacura, ut poceft coiiigi ex comen.acecf aperpropri^autuni naturl,q^uis eua
ucri ficaripolTft I autiino apropria naturamvicaco ucrfusca
trariasquaIfcaccs,ucfa(fcofrigidiori<S!P itcciori. 5 .noca dum. Apho.in
prima parte ucrificari,ma^ime <$cum ad primaparce aucuni ,
quiaprincipiuaucunicofimtlceft fini g(latis,eo etia quta maccriac cx aeftate
reli<ftg maxf- me coferuant in autiiniprfncipio , no iic aute in me<3io
8c afittc utaj^arcbic. 5.nocandii.Morbf |ftiui qui ca ti piitautuno pnt
ciTefebres cotinug caijfpn^c .pptec casaiTignatas^SCmateriasmorboi^iaucuniesc
gftacc reli iflas,^uismorbi gfti ui ^pccr <3ifp6ncs paiTo^^pcer e?
|or#iamre§ime poifit cotigel fic spho.dicecc. 2.mp^ iEgritudines Digitized by
Google A P H O R» iEgntudmwquidem omncs. Scptmjoflotandum. Fe- Jbres quartanas
£erf in autumno contmuas 6c intcrpoia cas proptcr matertasquartanar um m
autumno elTc r e^ cas.Primocnimproptcrconforraitatemautumni frig* 4ioris
etiicciorismaterif multiplicantur melancbolicg. Item ettam propter aduiiionem
atrtace fa»ftam reli(ftis aduftismateriebusfebrcsgencrantur mclachonicc feu
Q^uar jguartanae.Necmiradum quartanasgcnerarihismodis,
sansmaxummateriaquartanae fit melanchohca nacuralis ud tcria .^ adufta^utfumit
primaquarti.capi. dc quartana.<S^ tcr- Auice. fibpronofticorum.comen.j9.ad
comen.principium. Hypp» mcmorandofcmpermatcriamaduftamfaacntcm quar «anam non
totaliter aduftam eile 8c incincratam , co o^ xink non eft uchicul um
putredinis.Caufantur ctiam ia «crpolacse udcontfnusejfccundum contin^cntia
putre- facicntismaterig intra ucnas ucl extra uenas.in hoc cnl ^
contcnuscfcparanturabintcrpolatis.primaquara' &c. Febrts
G^^auonotandum.Hyp.pcrfebreserrantestntelligic «rrans f<^bresaonunummodum
afflicftionis obferuantcs , uel QW^ quianulliusccrti humoris obferuant
periodum, uci ga fccundumnulliustemporis morbi ordmem affligcndo
proccdunt.ExempIicaufa. ft nuncaffligatur iniirmus V ichr^^dc itcr um in dic
tcrtia jdeinde in quartajdcinde in ^guinta^jS:: Rc ulterius iftg febrcs
appcllabunturerr ates. icilicet ab inordinato humorum modo in afiligcndojfi-
fniliter ii infirm us afflf gatur cotin ue de tcrtio in tcrti5 antidpantc
aliquando paroxifmo aliquando mancntc acqualiterjaliquando poftponendojd:
iterum anticipaa dohancfe.crrantem pocerimusappellare, acctiaminor
diiiate.uagantera,acetiam inconfiftcntcm. Primusta sien moduscomuniter
intellfgiturjquae febres crrant^ caufanrur , propter diuerfitatem matcrierum
primo ia fubtilitatc d^groffitfe, ac cciam in fitu aceiusforma ca fingentem
aucumno,propter cius diucrfitacem nunc ad calorcm nuncadfriguspropteretiamdebilitatem
uirctt tis non potencis gquarc humorcs , ad quasfebres errates
quartanaeplurimumeonfcquunturdtccnte Hypp. tcr- tiopronofticorum
texcucommcn.l^.Fcbribus inordi
nateuaganxibusquartanaefuturaefunt,€o<j>taIiscrra- tio fcbrium pl urim
umk materia grolTa Sc di uerfa depe dec.cuius foluiio fuhtili dc groiTo remanc
te ccrrco quar tanx confcquuntur «S^ mazime aaturano. Nono nota
dura.PaiTioncsfplcKumautumnocontingunt,quiaop- pilationesaut apoftcmacat&:
fplcnum durities.quae om- niacoacinguncproptcf mult^gmciancholiae in aucum-
noabundantiam . quadeiaca ad fpkncm durities confc- quicur auc
apoftema.Spleniaucem hxc pluries cofequu turtanquam rcccptacuio mclanchonif .
Excuiuspaifio nCiS^coliiganttapIuriummembrorumlaefioncs confc- quuntur.Prinio
ilomachi pluri meiacholia, utlutormT fa adftomachum,utpcrcipiat infirmus
teporeacceifio- nis quafi rcm aduftam aut I utum .Ex paiTionc ctia f^c-
nisconfequuntur hydropcs.hydropcsinquam cympant tK<SCafcitcs^hypofarca
debilicaca digcftiua hcpatis. aliquando diminute ut iangutncm gignat.aquofum
fact cndo hypofar cam .ahquado uero debilicata ampltus ut faciac ucntoficaccm
tympanicicam.aliquando mulcum, Hydro ucfaciacafcitcm Sc aquofitaccm. Decimo
nocandum fMs cu- hic pcr ciTcntiam 3c proprium heparis nocumcncum hy f uflibct
dropscaufaripoteftautumno dci^ilitantcfua inordina- fyU C3i,
tfoccuirtutcmhepatisdigcihuammultiplicantceciam groiTos humorcs,qui poiTunc
oppilarc hepar,ad qua op- pilationem potcfl hydrops fequi. 1 1 .notandii.Phthi-
iis caufatur autumno,maxime in corporibus phthifi zp pararisproptcr
frigidttatcm 3C fica tatcm autuni ad uc narum fraAionesdifponentcs ,
utdcfrigidftatcdiAimi cftcomen, i6.tcrtio huius. Ite caufatur autiinophthi
iisproptcr corrupcoshumorcs,quia adufi^ <Siputrc6a- ^
<%os.qutbusadpuImoncaicranfeunt{buspulmonis con Stragu fcquitur ulceratio 6c
phthi fis. 12 .notandum . In autii- ^^l ^^ ,no ftran^uris cpn(equiimur , n^
prqptcr mordiaaap H I p p o; > I fiem aueumni nunc ad calidummincad fr ^idum
genef rantur fup.proptcr calidf tate acuti humorcs,qui inciu- fipropterfrigidicace
corporicontingente,propceracuH catcm ueficarum faduntftraguriam, inxilacc
uerohu ^ mores calidi diiToiuuncur 6c trah&cur ad extcriora. . I } Lientc
notandum.Autumnohcnicri^caufantur.Prtmopropc ng ca. ulccra in fuperficie
itomachf intcriori ca ufata ^pter h u morcsacutos in autumno relictos 6c
gentcos fuaacufca- ' tcinteriorcm itomachi fupcrfidem uicerantcs. idco ai^
fumptocibo,propter ulceraftatim nocumcmo perccpto . quafi in quancitate confimf
h emittf tur <Si:quahcate>qd' . . > dfcftur
lienteria.^.apho.comcn.prfmo. Secundomo^ caufatur lienteria propter defcctum
contenu uae uf rtu- tf s, ut patet iHdem tcrtio modo caufatur iicntci ia in asx
tumno uirtutcitomachi 8c intcftinorum uaidc debilita
cajproptcrautumminordfnationcm mulciplicatis cti% m autumno,proptcr
inordinationem autumnihumfdi- tatibus contcnriuam deittlitantibus itomachi. 1
4. no- g^--j tandum.AurumnomultiplicanturfciadeSjideftpairio^ . s.
nesieadolorcs ancharum , pcranchasah'asintdligeiKfc> ^ j^ iun*ff uras.Primo
caufantur doloresfciarum,^pcer.frt- gora autumni federepartes iiias neruofas Sc
oiTuofas, proptcr«t<am maloru humorum dcfluxum adrdasau-^ tumni teporc
daudentc 8c in fci)s conftipantcmaterias, g _j
i^.oocandum.SquinanciaccaulanturautumnOjpro- ^a^ pteraucumnocoaitfpare(uC€ftd<ctum)maccriasini:ri
* iccus ucdefluancintrinfccusadguttur. Sqmnanciaeca-^ men(uttang(cur m commcn.
)aucumnaiesdi5"erunc a ucmalibusquiaautumnalcsplurimumfuntcholericse,
fup.etfamadaitaemelancholfcac^primacxaeicatcchoic- ^ risrelid:isadaucumnura<&:
conftfpacionc autumni<S^ comprciilione deiiuxis fn gutcur . V ernales autcm
fucc phicgmauce(fecundiim plurimum ) proptcr caifm hyc- mcm f n capf cf bus
relicco phlegmatc diiToluto pcr uer dc ' fluitingutcur faciendo fquinanu^.
id.notandum dfificultatcm anhehtuscauiariautumnopr£^>ter mal^ Afth—
humoresmotos per compreiTionem tranfmiiTosad pul^ ^^ gA^ Moncm ec uias anhelf
cus .prc^ccr eriam iti^^xzxxm au ^ * tumni hocaliquandoconucnit
utdoleatpcd:us&no dc bicc ualeatcxtendi.^aliquando confequitur^ricudopul monis
appcUaca aithma, uc diBRcultecur anhchcus oun quodam foni cusgutcuris 8C
pccftoralium propter pra^-r fentiammalacmateriaeopiMiancis. ly.nocandum-Aai-?
Y&xl^* tumno caufancur ilia idcft paiSoncs iliorum.pcr iha ca- qc du'^ men
non ici\\xm iutelligenda i ntcftinum appcUatum fed inteftina gracih'a.quat
paffioncs contingunt ud proptcr frigfditatcm autumniplus gradha dcbilitantaaj
,quia gradhorafuntdcbihora.ucl caufantur criam doiorcsiSJ apoft^mata 8c
oppiiarioncspluscomparientibusgrad- Uorfb us inteiiinK icomacho ideo humor^
cahdi 8C fub «lesmulripIicatiin2lcace<S;:inaucumnorcdufideflu-
cac^adinceftinahasinfenmcpa£G[ones. l3.nocandii. £pi|ep
Inautumnocaufancurqsiicpfiaeincorporibusappara- £e ca^^ tis cpilcpfiisjd:
cauiantur propter colhgantiam 8C pro-r fa du^t pr<um ccrcbri nocumencum.
Prano pcr coihgannam miiiis malis f umfs^ uaporibusami^crta mala cxiftea tc in
myrach auc ftomacho . Caufancur eriam cpilcpfias pcr proprium ccrebri
nocumoicum recenta mala mat^ ria uencofaaucmclancholia incerebro mmfum caam Qc
fuixco mota,propter fubitum motum autumni nunc -adfrigus,proptcrquammutaaoncm
fubftam fcjuuntr tiurincerpolatae q>ilepfif ,ficucccfam ficintcrpolata mo «0
humorum,nunc adintra ncc adcxtra proptcr quam mottoncmdicbilitata
uirtutecercbriqulqsfie dtiuscau fantur * Etmerico dftftum cft
cpilq>fias<^ phthifcs cau fari ia coiporibus apparat^ proptcr has
uehancntcs paiSfoncs magn<uxi pallbrum rcquircredifpofitionem, »on fu^fdtme
ad hoc acris nacuralt df fpofitionc. - Maniae 19. notandum manias caufari
aucumno , propcor acmela Kumorcs cholcricos cx aeitacc fclt<ftos corrumpi
-> 8C cholfx y cri aucumno qui in cercbro cs:f ftcQUs fadunt ma- cau^
laco.s,aphQ» G i^ Digitized by Google P A R T I, , 4,tal»s€niWeftniatcm<S:
gcneiratto mmk,m;^lk garumeftprima tcrtq, Vhimo notandumcaufariau ruoino
mcKasper cfTentiam 3c coliigantiammulapli- catts mcKjs itt cercbro & tn
raebris ccrcbro col%ati§ ad fpfum malasmatcrias dcriuarc potcnttbus» Expofitio
jyiarfilijfupcr Comen.CaaF» . Inautumno<5^^. GaF.comcntan^baphor.duolacic
primocomentatur partcm primam . Sccudo fccundam • Q,uar
Sccundaibi(Nam^quartanas.) DcprimadicitHip. tanf fc. ^iiTc plurcs g
ftiuosmorbos caufari autuno, quia hu- cau&» morcs Aolerici r ubei
dominantis in fftatc rcmancnt in corporc ucnicntcautumnojinquo poft ^ftatcm non
ita purgantur humores,ficutin gftatepurgantur poft ucr, autumno econtta gftati
portante humorcs ab extcriori busadintcriora. NamsS^quarcanas. Nunccomeuta-
furpartcra fccundanjaphor.Etcontinet totpartcsquoc paffioncsin apho.pofitas
comentatur . Dc prima dicit Oai'. quofdam morbos caufari autumno ^ ut quartanas
caufatas duobus modts ut de cigracholcra, quia ud pcr aduftioncm rubcg cholcrf
uel dc groiTo fanguinc fi uc fccc fanguinis aut fup. de aho humorc adufto ,
quia pcr cuiushbethumorisaduftionera potcft gcnerari mefta,
Vtpatctcap.dchumoribus. Fiuntautem. Dc fccun- da dicit caufarif cbr es crrantes
propter coplexiones au- tumniconturbantfscorporahominum. JEthcncs, Ite
conangunt paiTion^s fplcnum , proptcr abundantiam choler^nig. Etaquaintercutcm.
Contingunt etiam hydropcSjiSi: propter palTiones {plenum. Et fi quadifpo fitio.
Contingit etiam phthifisin corporibus difpofitis phthifi,propter frigiditatcm
8c fic .6c corr uptos humo- ^tragu j.gg^ Fiuntquoquc&c»
Continguntetiamftrangurif V.§ . proptcrfubitasmutationesinordinatasnucadcaiidum
lieterif ^^^ adfeigidum.idco ucficg patiuntur^proptcr acutos fauw , ^ corruptos
humor cs>maximc calor cautumni mutato
fubitoinfrigiditatcm,utdaudanturhumorcsintrinfe- ciisSc reucrtantur ad ucficam
folici diiToIui fubito in ^ftatc Leuitatesucro. Caufaturetiamlicnteriajpro ptcr
uulncra in fuperflcic intcriori ftomachi 8c intcfti- nor um.ucl propter
defcdura cotentiu| uirtutis.Primo propter humorcs acutos 3c puugitiuos.E t
ftcundo pro- ptcr nimiam ajutationcm complexion^ ftomachi <5^ ia- teftmorum
autumno contingentem. Gjxendi cum a« tcm. Itcmcaufanturfciadcsproptcr
corruptoshumo- rcs<5^frigiditatemautumm» Anginguero. Itcmcau-
fanturfquinantigjproptcr cholericoshumorcsdcfcende tcs in guttur. ideo
cholcric^ fcmper fiip. ucl fecundum pluronumdifJcrcntes
afquinant^ucrnahbusphlegma ticiscxiftentibus. lamucroafthmata. Caufanturdif
iicultatcs anhdituSjproptcr motus humoru fup. ad pe- €tus 8c frigiditatera
autumm. Proptcr hgccadcm. It« patiturcorpusiliacampafiionem proptcr ajpoftcmata»
nam ftomachus 8c inteftina patiuntur maximc i n tcm'^ porc frigido 8c ficco co
quod humores fubtiics fe moue - %es in ^&axt petentes autumno intcriora
fcilicct proptcr frigiditatemrccludcntem fiuentes ad inteftina £aciunt pauioncm
iliacam. Morbi ucro. Itcra fiunt epflcpflg corporibusapparattSjproptcrmmium
«S^fubitum mo** tum nunc adcalidum nuncadfrigidum ,quQ motu nihil
cftmagisiuuansadinterpolandaum cpilcpfiam* Furo- jrcs ucro. Caufantur «cro
mamfjproptcr corruptione fcu aduftionem humorum cholcricorum. Sicuti mcla
cholif . Vlfimo caufantur mdancholif jproptcr abun- ^ccholcramni^ram
fup.uaturalemuclgenitam po? gduftionem choIfr| rybcg. Aphonfinus; z^
Hyemepleiiretides, pcriph!eumoniac,cory^ srse,bf^Bd,tii(les,4o!ores pediorum ,
laterum QC Ium!>org,do!orcap£tis,uertigmes,&:apop!exif; T|y?*
flyon^^Qft^I^s^palmoQfa^Tgtittc^acs^attccdmcsy
tuflrc%d<rforcsIatcnxra,pcdorum,Iumbjrum , doloret capitis,
ucrtfgincsjattonitt • Hyemc ucromorl)ilaterales,d:pulmonisinfiamma- Lca.
tiones3graucdines,atque raucedines,tuircs, dolares pe- d:oris 5 <Sf latcrum
, atquelumborum, capitis doiorcsa ucrtiginc5>& apoplexiae. Expolitio
Marfilgfupcr apho. Prsefens aphor.z 4- . fic continuatur adprcccdentcra*
Pofi:quam Hip.in precedenti apho. tctigit paflioncsauc tumno contingentes, nunc
tangit paifiones contingen-c teshycracEtuuIteonciufionemiftamrauitipiices^coa
tinentcrapaflioneshyemecontingercin iittera pofitas. . . - Etprobatur
ficcondufio.ilie paiTiones contingunthyc me,quarum caufasadequatashycrae
contingit reperiri fcd palTionudi quae in littera ponuntur ad^quatas caulaa
hycmc rcpcriri contingit.igttur &c .maior cft nota cui-r hbctper
propofitionera faraofam dicentcm pofitis caufis
fuffiaentcrproduAiuisalicuiusctFcc^tus,^ iiieefifeclus ^ - - ponipoterit.minor
coJJigitur uerificando apho.^exdl ™^^^ d:i§ commenti conclufio fic in litccra
ponitur.apoftema "U §gr|
tapJeuraevSj^pulraoniscorycgbranchituficSjdoiorcspc tudimt ctorumjdolores
coftarumjdolorcsiumborum , doiorcs ,pnofti capitisjucrtigincs , 8C apopiexise
fup.fiunt in hyemc. ^"s pr^ Adinteilectum apho.priraoeft uotanda
concordiaqug feruaci babeturinlocisprealle. Secundo eft notanda utiiicas.
uufquQ eftenim utilispr^Efensapho.quantumadaclumprono- caaon,. fticum ac etiam
prsferuatiuum.quantum adpronofti- cum uteft euidens. quantum etiam ad a<fcum
prgferua- tiuum.fcica cnim apho.caufa fufficientcr corpora poiTus raus
prgfcruarehismorbisinlittera pofitis difpollca. Ter tio cft notanda ampliatio
apho.dicendo non fol um hos hycrae concingerc raor bos>immo 8C alios iocis
prae habitis comprehenfibiles.hos taraen norainauft Hip. uc coramuniores &:
famofiorea. Q_uartoIitteraiicer intcl iigcndum aphor. hyerae feruantc propriam
natur^, quamuisctiam hyeme mutata a propria natura uerfu^
confimilesquaiitatcspoiricapho.uerificari. fed rautatai hyemeadqualicatescontrarias
naturaii denominationi con fic uerifi'cat apIio.utfaAa ficca<5^ caUdida.
Q^uia to notandum apho.inteiiigi poffe qno ad prmcipium mc dium 8c finem
hyemis, maximctaraenad mcdiii in quo hyerasraaxirae fuara tcnetnatura. Sexto
notandum* Eteftdi<fluracomracnti q> in prindpio hyemis ctiaai
quaedaraauturanaiiacdtingercpoflunt.Priraoproptcc finem autumni
fimilariprincipio hycmisj utpatec fccii daprimi.doc.f€cunda.cap.6.fatis ad
principium.nam n„:„^, finis unius teraporis afTimilatur principio teniporis fub
* fcqucntis.Itcra ctiam quia raaicrias autiini hycme caa refcruari
contingit-<S: ideoqucdamautumnalta contin-r gcre polTunt hyeme,ut
fquinatesanhelitus ilci8Cc^ qd* «deotacuitHip.quiacxprghabitisinteilectura.
Septi^ «jo notandura.Cura pieurefisfitduplcxsucraetnon uc jajUthabitum cft
fuperius.Et uera fitfecundum piurt> mium cholcricaspropter caufam
aflfignatam fuperius ex Auice.deciraatcrtg.tr^ci.^.cap. j .ad principium. Ec
p^^{^^ . qu |dam phlcgmatica fcu dc natura frigida raro .omnem cnim hac hyemc
fieri continget. Nara prirao ueram 8c cholericara proptcr raatcriara
cholericara ex auturano ■' '^ ycfcruatara 8C inclufara frigiditate hyerais
ccrcbro,auc alijs partibus fupcrioribus dctnde cxpreifara ad pleura,
autproptcrincludi hanc cholcricara materiara pleurg d:prohibcri
areiblutionefrigiditatchycrais. Ite phleg raaticaplcurefis aufari potcftracrito
hyemisraulupli*- <antisphlcgraa,^tncuncatura plcurg phlcgraaticaplcu picurc
jrcfira opcrabitur, propter cauias confirailes. non uera iJg ^ur, pleurcfisqugcftapoftemamufcuIorumcofi:arura,raa-
* xirac cxteriorura hyerac contingerc potcrit. Oc3;auo notandura
pcriphlcuraoniara pluries hycmc contingerc coquod fecundura pluriraura eft
phlegmaci ca , ut coll^itur dedma tcrtq all^. traA.cap .de peri- phl<^ttmoxuaa(|pniicipiumthaaccrgoprop£crxonformi
tatcra Digitized by Google A P H O R. ; catcra qu^itatum hycmis hyeme
n3ulciph'cart comin^ gec. Nononotandumbranchos,quiadefluxus humi- - . ditatum
adfauces^i corri^as , quia deiluxus humi^ jditatum ad loca narium appeliata a
fonicu corea , hye ine polTe contingerc . primo propter qualicaceshyemis
phiegmattbus. multiphcacis > ac eciajnn ems fngtditace ad loca praedicla
fuflficienter cxpreiTis. Dccimono- • tandum hyemC:Cau£aritu0eshuinidas 3c
liccas pro- *^^^^s pcer praealTignajam caufam. ii . notandum q> hye- ^uid
njecaufantur dolorespecflorum inceiijgendo per pccfto- ra partcm tjioracis
aaterior e neruea 3C olTuofam hy c- mi§ fngiditate laeiibilera,maximc
corporibns ftricfca 8C inacrapcvlora habentibus pertingenteacre frigidoper
ifpiratione ad pectoraliajtem etiam abinrrinfcco alte-: ^ rantc 3c coprehcndir
ur hic doJor maximc in infpiratio ne pc(5fcore fa<fco,cxtcnfiori.dolens
autcm eft mufculoii tas pe Jlprisj aut ctiam panniculiintrinfeci , ut adtacta „
non taracn dolor pcrcipiatur . I tenxnocadum caufari do yy Jores later um
,ideft coftar um funt-cnim coftae in lateri^ ^olens jjyg QQj^ ^ Q^^ qjjg ^^^^j.
^^^^ doleanc , fed quia par- quiQ tes mufculofac circ«nftantcs coiiis ac
ncrucae aut ctcam partespanniculofaejintrinfecse^prope coitasexntcs. cor X-ubus
fta? tamen quia dolenci iiotiorcs dolcre diciicur. 1 2 .nc> ^"^'^
tandum .q>.per I umbos primo.intcDigerc pofTumus car- ncs m ufculofas in
directo rcuum exncea incclligedo per hos eciam renes qui doloresprimo caufantur
a mala com pIexioneii|iem3tcria,quia afrigidicatchycmis, autma La
coplexione,cura maceria dcfluxa 6(: rccenta circa re- 2ies,<S;: prohibita^a
t efol utioac propter frigrditatcm hyc aiis loco,tamen lumborum cxponii: GaF. f
emorum per^ femora inteliigendo parces aliqualiter pudibundisfupe-» ^iores ex
dircccopudibundis oppofitas^ac eciam part^l 4;cllig.edo laceral^ qui dolores
cauiancur .ppccr aiTigiia^ cas caufas,auc eciadolencibusinteiiims&:
per-cepcis do-^ loribus in parcibus Iaceraltbus,auceciam dolentc ueiica
fubccnfafemori, i j.notandum.Doloresetiamcapicis- caufari ^pcer
fumos(S^uaporeselcu3cosadcaput(uc ca minura cocius)ibi recencosv*^
coilipacosfrigtditate hyc iiiis,ac etiam propter humores multiplicatostn hyemey
Sc ibidem hisde cauiis retencos,qui ideo nominati funt . .
piures,quiacontingercpoiruntpercoiligantiam5!:pro "
priumcerebrinocumcntii^quiaedamcontingcrcpof- funcin totocapice uel in
parcibuseius. 1 4. nocandum. Hycme caufancur uertigmes,primo retentiauaporibus
^ uencoiicatibus circunuoluencibusfpiritus uiiibiles . Alia tamen lictcra habec
ftupores frigiditacc dC humidi- «pljcp^ tacehyemisconcingenceshebecancibus
uirtutem fcnii- ila Quid wuamjaut ex loco fenfationem auferentibus.aut multi- ^
plicantibusphlegmahuiuseitectiuum. I^.notandum Q» per apoplexias habcm us
Itelligere epikpiias incubos Sc alias neruorum palTiones cxfrigidicate 3c
humidita- tc line maceria uel cum maceria cocingences propccr ma icria
phlegmacica hyeme mulciplicata-.idco cabilcs dCc*. *
BxpolicioiVlarfilijfuperCo.Gal'. Hyemales morbos. Gal^.comecado prsefcnte apho.
.tria facit.Primodubio fatisfacit. Sccundo morbos nar- lat hyemi
appropriatos.Tcrcio ueriiicac apho. Dc pri madiciciic.i-Iyp.
nonnarraiTcrccitandomorbos hyc- mis morbos contingentes hyemc fubfcqucntc
autumno ^utumnales f.iicutantenarrando autumnalcs mifcuic &;
aeitiuos,imofolum tetigit hicmorbosnafccnLtes hyc nie,<S:: fup.hyemi
appropriatos quod dicic GaF. H ypp. ^uplici de caufa fedire , ut hoc
intclligatur canquam ii- miie fuperiori dicco,quia fup, ficut ia autumno
contin- guncquaedamaeiliuaitainhycme quaedam autiinaliai; niclfortchocfecitHyp.
nonopinansmorbos autijnalcs £cri hyemc,quam caufara fccundam iic rcmouct GaF^
43uia ratio 8c cxperimentum teicantur oppolitum,qu.ia iniciura hycmis iimilacur
iini auciini in gencrado mor Jbos. Vcrum morbos hyemis. Defccunda diciz c^ hi
jsorbi Ciini ajorbi apprQpria» hycmi pleurclis psri* H I P P O. >2
ibpkumonia cacharri branchi 3Cc. De tcitia fic dicic c^ pleureiis Sc
periphleumonia caafantnr propccrlae- iionem initrumenxorumanheiitus.nam ii
omniameai brapoffinc defendi afrigidttacehyemis,tamcnffiiem- bra anhelicus feu
iniirumcnta. Sc tdeoquiadefendinoa pofTuac iiunt cuiTcs dolores coiiarum
.Similicer fiunt do loriK capicis humoribus afccndencibus capica Sc replen- tibusea.Icem
humores fup.adinferioradcfccndentesfa a unc dolorcs f asmor um <Si: cr u.r i
um . hi cciam afce nden- tes faciunt catliarrum ct in gcnerali dicendo om nia
mc braneruoiapatiunturpropccrcapicispaHtones.apopIe- xif ucro contingunt cx
repkxione phlcgajatica csipttis, Dubitatur finc argumeacis,quomodD ex paiTione
ca- piculiommaneruofapaciantur. Etbreuiterfupponea dum cft a cerebro &:
nuchaoririomnesneruos, ut colii-' gicur prima tertg.2 . cap . Sccundo
fupponendura efc , .;- <j> paticntc prindpio patiuntur 3c orta,cum
operatio or -^^^*^' tor um depcndcat sh ipfo principio . Ex qurb uspatec co
ciufiorcfpon^is.^omnianeruofa patiuntur paticatc - capitc quantum ad akquam
pardum ccrebr um uel nu- cham.hxcpropoiitioexprehabit^infertur cuidcncer*
AphonTmus. 24» . In^tatibusuerotaliaacddtmtjpua-fs qaide d^noaitergenitfs.
Vlcerationes oris, uomitos, Gi3b/arioges,ti'mores,iimbiHdphIegmones:iii
giiiaejaadum humidiiates, Pcr setatcsbaec accid ua t,parui s 3c reccns
natispu«- q^^^ rulis.Vlccraorisuomicus,infomnix,pauorcs.inilam- raationcs
umbth*ci,humorcsaurium. ' In^ecadbus a utem taha concing unc, paruis,&
nupcr L>eo» Eatis pucruiis,Oris ulcera(quae aphth^ uocantur)uomi
£uS:^taiTes,uigiiia£,pauores3 umbilici indaxamaxiones, aurium humiditates.
Expoiitio Mariil ^ fupcr apho . Praefcnsapho.z^.inquoinchoatur fecundustradta-
tm tcrtias particulas continuatur ficadprf cedetes.Polt quam Hyp.in
tractatupra?cedenti tetigicmorbos con- tingencesrationctcmporumauni fcruantium
uei noa fer uaatium naturas proprias,niinc cxcquitur tangcndo morbosaetatiuc
contingentes.Eccpncinetpraefcns tra- <ftatusquatuor capitula
uclpartesprindpalitcr. In pri- ina Hyp.tangit morbosmagiscotingcntesinsetatc
puc ritiae^ crementi.Secundomagiscontingentesin actatc
«uucntutis.Tertiomagisconangentcs in primo fenio» Q_uarto plus in aetate
decrcpita.Secundaibi aphor .3 O. (Adokfcentibus uero.)Tertiaibi(
Vlirahacactatem.) Q_uar tatbi( Sembribus ucro. ) Pars prima conrinet du- as
partcs. Prirao Hip .facit quod cft dio: ura .Secundo ta git tcrrainos
asgricudinum puerorura,f£cundumpluii- mumapparetes,Secundaibiapho.29.( Piurimi
uero) Primainquatuor.Primo Hyp.tagit morbosin ^t atera infantif contingentes ct
antecedenaum gencrationem, Sccundo tangicmorb^ contingentes aproductionc den
tium ufqucad concuiTionem. Tertio tasgit.morbosca tingentcs in gtate
concuifionis uiquc ad pubcfceatiam ^ Q_uarto tangic morboscontingences in
piibefcencia. Sc cunda ibi(Cum uero dcntcs producunt. )Tcrita ihi ( Sc nioribus
uero. ) (^uartatbi( Senioribtis uerp 3C ad iu- u^ntutcra. ) Pra:fens
aphor.continet duas partes Pri- mo Hyppo. pr^mittit in gtadbus acctdere morbbs.
Sc- cundofpedficarhosraorbosinxtate nouiter genitoru. Sccundaibi(
Puerisquidem.) In primaparteincendic Hyppo.coclultonem iitam. In
gtatibusfiunttaks mor biqualesdicencur. Cxjncluiioprobaturfic. in^tatilsus
accidenc talium raorbirum caufg.crgo (S^ morbi acctdc x€ poiTunt.Conduiio efi
bona.anteccdcns coUigit ur cx diccndts.Condufio ficin Itttcra ponitur
.calcsmorbi ac gidenc in gtatibus fup.quaks dtccntur . , In fecunda |iip,£»ac ^
cftdictam.dc uuii coaduiloncm iilaoi» iaco,s,apho, " G ii^ Digitized by
Google P A R T I, Morbicnuracratiio parcccontjnguntparuis^i; gcnitts nouiter.
Conclufioprobatur fic.iilimorbi conttnguiic in tali ^catequorum caufas
concingit in tali gtace reperi xi.fe4 horum morborum contingif caufas reperiri
in ta ll etatc.ergo ^c.maior eft nota.minor fumitur ex com mento.Conclufio
ponitur tp lictera fic, certe paruis feu piieris SC genitis de nouo accidunt
ulcerationcsoris,uo-- R?itus>tufi'es,uigtlif ,item tinaoresvS^apoftemata
umb< Autce, iici<SJhumiditatesauriu. Prinjopro intellectu apho» eft
notanda concordta,qug habetur ia fumma tertiapri • mi.cap .de f gritudinibus
xnfantium,quia tamen fecun- dum diftinctaspartesapho, habetur in dtftinctis
parti^ bus capituli.ideo etiam partium apho concordias fpccia les explicabo
tbidem.Q_uancum ergoad parcem iftam. oris ulceracionis.colltgtcurdicto capttulo
tlia parte( E«j i£gf «' eft cum ^cddic alcola. ) Q_ uantum ad fecundam colhgf
tudtnu tur ib<( Et eft cum accidit tnfanti uomicusfortis. Q_ua^ 5 tatij,p
tum ad tertta ibi( Eft autem cum ^cddit et tuilfi s. ) Q7-^, .cedetiii rum ucro
adquartam ibi( Eft ettam cum infanti acctdii^ ,pnoft nedormiat.)Qrtum adquintam
iht(Eft<SCcum infan- cuspfer ti accidunt foninia ScC')<^tim ad fextaori
tbi( Ei^ aute» uatiuuf cumtnfanciaccidit,6<:propriecura umbilicusincidic.} <$ nanQ Q^tum uero
ad feptiraa ii>i( E ft etiam cum auribus . )^ Sccund^ cft notanda
utilicasapho.eft.n.ucilis quantii adaccum pronofticum<5<:
prsfcruattuum.Primoprono fticari fdmus morbos talesdebcf e aduenire ex nociria
p* fentis.apho.Scimus etiam fcitis caufis horum morborii
prguiderenehimorbicotingantdifponedo corpora ad ' • oppfitum.
Tertiocftnotandaampliatioapho.dfCedo non folum in hac ftatc hos morbos
contingerc poffe. im mo 8C alios iilo capitulo numeratos.vbi pofita eft cocor
dia .iftos taincn hic ciTc pofi tos tanquam com uniores^ principaliorcs.
Q^uarto notandum non cflfe Hip.intew tionem talesnaorboscontingerein gtatibus,
quia gtates lintquf dam cauff confingentescorportbus diftincte a
coplexionibusnaturalibusjficutdetemporibusannidi ctum eft.fcdacddiittalia inf
tatibus i.in corporiiausca Jitcrftatiucdifpofitisut morbi confcquantur 8C nant,
qpufs cauff raorborum fintali^ ab ^tatibus fecundum plurimu. Q_uinto notandii.ln
gcatibusaccidunt tales, 6^tales morlM maximecoplexionenacurali coformi^ta
tijUttalesmorbigcncretur.tunc.n.maioreftdifpofitio paffi. Scxto propter iuuenes
notandu. Per contingen- ttaratnhisf tatibusinteUigit uerosmorboSj(S:quecun-
quepreternatura,d3toq)non finc ueriraorbi. potentia »raen nominarimorbi,quia
uertantad fe curam. patec Vlcera J^oc.nam tuiTis^ uomitus non funt ueri
morbi.phleg- ■ ■ raonautemeftuerusraorbus. Sepcimonotadum.Per **°. j ^ ^
ulcerattones oris non habemus fol um intelligerc folutas A! la
cotinuitatescumfaniefiucfine fanie, fedetiam puftu- ? lasoris ulccratas,uel non
qug appellanc alcola tertia pri ^ mi A^itt cftallcgatii.Continguntauterahg
ulcerationes quia pueri utuntur lacte,in qub funt partes acut? ferofg ■ixt
dicetur fuper comento. vlceratiuf partium mollium quales funt par tes
intrinfccg oris pueri . Propter coS.mi' l&n caufara cofequuntur
puftulg^^his partibus acutis pa gentibuspattesoris.<5!!:propter punctione
crahentibuff imatcrias^adloc3dolentia,autetiampropterhumiditates acut^oris
pctcre exitura,unde cofequitur quf dam pu ftulatio .<^ de orc plus cft
dictum propter pelliculasoris intrinfccasefTe ualde molIes,<^ propter lac
imediate at- tingcre os><&:tbi fecundii aliquas partes remanereinui-
fcatiipeHiculcoriSjidcolingua etospuert apparetalbf . Voml-
pctauonotanduraq^ettamcontinguntuomitusjprop tus pue
tcrniraiaraguIofitatcminatTumendoIac,undeftoma- roru ea ^^^^ grauatus irrttatur
adexpulfione .Item propter de> bilr tatcra SC mollitie ftoraachor ii ex
facili caufa grauan tiir,<S:: ad uorattfi difponunc» Nono notandii.Hgccor-
pora incurrunt fingultu prop^er raatertasquf tnuticaitt in (tamachis corura
.taracn quta ci§ pFics txointtus cocti gebat^notiBc fiogUlcus^td^o^e Qilis
uoimab«s feoim rii. iitteraraentione. io.notandri.TuiTes.icciduntp«erfs TuiTs
quia cum habcantcapica ualde humida. defluettbushu puero- mtdtcacibus ad
pecftoraiia confequnncur tuircs>^ no fo rum cac lum tuircs,feddtfftcultates
anheIituii,propter hocdeflu dttttcul xa phlegmata ac etiara fonitus ia anhelando.t
tem phleg tate m monesutcoliigiturtertiaprimi.alle cap, I I.notadii. hclitusw
vigtlie contingunt puerisper acddens^ concra natura Y/j^fi*? lem indinatione
eorum.quia. n.habent capita humida ^a, x pu« , inclinaci fuucad
ualde.dormiendum.vcrum alTuraentes yun^"
multumlac,proptergulofitatemeorura corrupto lacle
«S::ignftisd:putrefa<5:isquibufdampartibus, cura afce dit uapor raalus ad
caput per uiam exiccationis confeq- tur uigilta.confequuntur etiam
ttmorespropter fomnia ttraorofaquaccaufatafunt propter huncfumu.raalum. 1
2>notandum.Caufantur non foium phlegmones,im ^ hleg- mo aiiquando d:alia
apaca umbihci, maxime ut colUgi^ monn tur ex Auicc.alle.cap.i^ Gai'. in
comento.facca nouic ^aufa, incifioneumbiiicijCumpropterdolorenicurranthamo ■. r
es ad locum dsideiineancur qui foluerunc expelli , quia tamen contingic plus
fanguine decineri,^c currere,ideo plusphlegmonescaufancurumbihci. Vlcimo
notandii q>eisaccidunthumtditatcsaunum. Nam quia habent capica
huraidiiTtmanatura expurgante fuperiiuitates g uiamauriumconfequunturauriumhumiditates.i.pec.
auresdefluxushuraidicacum. . Expofitfoi^lariili)fuperCoraen.GaIent.
Q^ugadaecaccs. Gaf.comencando prslectu aphor,' ficprocedit.
Primoprgmictitcoparationera decermtna rionisde.gtattbusdeterminationide
teporibus anni.Se-- cundoapiio.comentaturin fpeciaii.Secundaibi(ln puC rulis
igitur. )Pe prima dicit c^ Hip.plus iucftrgauit §t* tes q^
tempDraaniu,diutdendo ^tatcs per minimas eori^ parctculasmorbos t^ngldo
fpeciales gtatis cuiufcg. Ex quo patec eoparatio harum determinationum caufa au
tera huius.determinationispotuit elTeifta.naquiapar— ticuiaresgtates
erantinfuisoperationibuscotter notio-* res qp tempora aliqua annt,ideo plusde
gtatibus fecera#> mentionejrecipiuncenim etatesadolefcentias uelpuert** tif
raanifeftasdiueriicatesfecundum particulares deno-*' minationes.fecundum etiam
particulares& manifeftais carporum diucrficates,non fic autem de^inico
aliquo t€. q^^ pore anni continct ucritatem.Praeterea eciam aetas com. plexiont
annecltcurjaqua eciam ut naturali eft fumen- daindicatto. Oclrauo terapeu.
iinalicapiculo. anni uero tempora extrinfeca func,ideo plus habuit Hyp.gtacum
fpfctalesnominareparticulas. Inpucrulisigit. Niic
faci?quodeftdidT:ura.Ecprimocoraetaturhancparte. y ulccratfoncs(5i:c.Secundo
hanc partem.vomicus. Ter- * tio hancparcem. vigiiig <&: ciraorcs.C^uarco
hacparce .. umbiliciphIcgmones.Q_uinco hanc.aurium humtdit a yj^gf^ tcs.
Dcprimadiciculceracioncsorisconcingerepueris^j-^^jg ^ quta inftrumenca puerorii
ucosiS«:c.(^ labia moliiafdt ^^^ ^^ <Si:teneranonfuftinentiapropter fuam
teneritate qua- ^^^,- ^^ litates laccis.habet.n,lac parces acucas 6C aquofas,
unde noneft mirandii fi cocingant ulcerationesoris fup. pro pter partes acutas
ulcerantes. Primo notandu hsec in- ftrumenta(uteft ta<ftum)eiTe
partesoris,utiabia,gfn-. giuf 5ltngua,ac eciara peiliculf interioresoris ,
maxime 2^^^jj-g in parte tnferiort propter ibt detineri lac. Secundo pre-
tj.,pjex. mittcnduralachaberctrtplicempartemfecundii Auic. a^jc^" canon.Z
.cap.delaAe.f butyrofara cafealem ? Sc aquo- ^- |^^
famrmquaaquofaquaeappellaturpfiesaqualactis aut j,g^fca aqua cafet eft
parsacuta foluttua,(Si; pars aquofa de nat u ^^^ ^ ^ ra aqueexiis. Etio fi
uellerauspofferaus l^cti quatuor pj.acci-' aiTignare,parces,qpuis duae
coniungacur aAimiccS. aq ^^^^ ^^ - fa^ferofafiueacuca.Exquoapparccinpraccica,qMar
^^ ^^^ uokntes conftrtngere ucncrera coquunc ualde, lac , aut ^^ - ^:^^ ^'
etiaraferrumtgneum imponunt lacti uelhpillostgni- ^^„4^^ tos hoc entm ut
reraoueantur par tes aquofe Sc fcrofe, Sc^" rcnaancant partcs cafeales ter
refttor es qux conilrt cti u g fy:m Ncc miraadunj vftioncm hoc facere pluries
enini ' otex Digitized by Google A P H O. Vt cxpericncianotat > plus racic
ad icringendum tefrC" llriiicandoqUam factacadloluaonem caiefaciendo,fa- ciendo
exhalare partes fubtiks calidas.hocniodo eciani peraiTationenj reabarbarum
aliqacujuni uftulatii ftri gic uentrenj . cafe us ecianj antiqu us ailat us
iden» ecf icit, Reu— Tertionotandanj<jqaamuisaqualactispropccrpac Jsarba-
tes acntas habeanc hoc cScere( ut eftdictum > ng tame rii uftu a^fluali
participat mordicatione,(^ ica intellrgitur a ca- lacu ad
non.Secundocap.deiade.duuultin talinonciTemor uencre dicationem
aclualem>qpuis non mordicando ualeat ul- ftringe
cerarc,autaiiquotemporeraanenscaufet ulcerationcsj. dum» Vomi%u.s3cc.
Nucfecitquodediccudicensuomita contingere pueris .pptcr guioiitacem^.i. multam
alTum ptionemiaccisfadam, propcer guloiicatem feuautditsi Curpu temlaccis.
VigiliS^c. NuncGai^iacitquodcft.di- cri mul <fk.am dLvigiU^ non uenire
pueris naturalic , nc<|F fe- tfr ufgi cundam confuetudinem,Cum fcmper iint
ad doroiicn- imt, dum inclinati,corttm tamcn ftomachis fup. indigeren- do
deficientibuspropcer multumlacrumpcunj>proptec fuam guloiitatem corrumpuntur
cibaria, quorumfu- tno afcendcntcad capita uigtUg gencrantur Sc timores,^
quodconfirmatur in perfcdis aetatc terribiiia fomnian tibusjdum di^tati
funtmalo cibo,maxime habentibus os ftomachi debile. Primo nocandum q^ uigilig
fuper-, fluedequibusloquicurin prgfenti nonfuntnaturalcg pueris,quia exfuo nacurali
aetatiuo dccurfu non contin gunt pueris, immo potius QppolicumsCii fint in tali
aeta te ualde humidi,non eciam continguntfecunduni coSa^. tudinem proptcr
confimilem.caufam . Secundo prgnaic. tendum ,quia iJittera ponitur hos dormire
femper <$ ^X poni debet fcmpct.i . piuri tempor e, quod patet ^ aliaia.
transiationem dicentem.dormiunt.n. c^plus temporis,
&:propterhocmuitamhumiditatem(uteftdicfcum)ne, etiampropter
uigilia&nimium reibiuantur,cum habe- anthumidum dtorefolubile,ticetiam per
actioncm ca. lidiin humidum nutrimcntaie cempore fomni fiatfrc- qaeasj&:
fortis reftauratio. Tertio. prgmittcndum q^ i itomachis eorum corrumpuntur cibi
corr uptione, quae cfliputr^factio feuqufdam ignitio.IaAe.n.non regula- to a
uirtute cofequitur putr^actio d:c .ideo . £um us uej
iiapor€leuatusadcaputtacituigiiiamexiccando(utdi- ■ 6tam
eft)prohibendo.oppi?one uiarum fpiritus fenfibi Jisd;motiui,adquamcorequicur
fomnus.hic ctiam fii mus per uiamadaftionisgenitus &: putrefadionis opa-
cus&:niger habetinferreiimorem comprehcndi poteft hic modus 3c. 5
.dcaccidcnti<S;morbo.cap.7.fatis ad fi ncm .^uis hic poiTctimphcari dubiii
naturaie fatis ma- gnum,quod omittatur ixi prgfenti, quiafecundum iil% uiam
opor tet tencrc obieccum aliud rcale imprimere in. potentiam fenfitiuam interiorem
, fccundum cuiusim- preiTionepotentiafeniitiua interior coprehendatobic
<fcum,dato<j>obieccumimprimensnon egcricin potca Ctbi fa
jciamfenfitiuamexteriorem. Q_;uarcopraemittea<ium cientcs ^ ^^i^i facientcs
fomnia terribilia funt, a quibus elcuaa fomnia ^^^ ?^^^ terrei S^opaci , licut
caulesdl^c. aut aquibus terribi cleuantur multifumi jS: uapores, ut ficdica
uohcantes, liaiicut fi^ut funtfabaegencrantes uapores terreos gcnerantes func
ca cciam uaporesraultos rcpletiuascapitum 6C obtuliuos uirtutura intcriorum.
ideoutdidc Tulliusinlibro dc diuinatione.Oiimfuicprohibitumftudcntescomcdcrc .
fabas. Q_uintoprgmtctcudumq>nonfolumorc ihxm chi exiftcnte debili
confequuntur ex abis malafomnia, fcd ctiam f undo cxrice dcbili in quo
pociilimum uigetdi (Auice , geftiua. 1 5 . tertij.cap . I quia tamen elcuantur
f umi ^ * os ftomachi tancg pcr correctorcm f umorum.ideo eli: di <^um
confequi mala fom nia fi fuerint dcbiles in refolue do Sc abg ciendo f umos.
VmiMlicoru autem . Nirnc f a^ citquod eit diwcum diccns non ciTe mirabilc
phl^mo-^ ncs umbilicorum acciderc propcer propinquicatem inct fionis umbiiicoru
modo qui ac5cus cft fupcr apho.quaf «ero incfdatur
umbilicus,^quidhabcacfacc;e*2,i «tcf ules<5<: fabx» H I P P O' 53
trj.cap.degenerationcembrionis. non(|i Aui.faciat me Auice. tionem dc inci
tione comprehcndere poterimus. Vcr5 «S^aurium. Factt quod eit diccum . diccns
Hip. dixiiTc dc humiditattbus aurium 3C non narium aut palatihu- midicatibus
contingenttbus nacuralitcr xnaioribus fecu dum aecatcm.fed humiditatesaurium
contingentcsin- fantibus funt cxtranaturaiem curfum a)ntingenc«,uc capita
infantum amuito phlegmatcmundentur. benc ergo diclrum eft humiditatcs auriura
8Cc. quia talcs hur njiditaces h uic a?tati appropriancur , quia corpora infan
tum feu nafcentium hupjidiiTima funt,<Si: cum cerebrii aetate perfec^cor um
iic h umidum nacuralicer eric infan- tum ccrebrum humidiiTimum , cuius
humoresper au- _ rescxpurgancur deijucndo. Primo dubicacur. Q^uo- E)iic>iiE
modo humidicatesaurium iintextracurfum natur^e. Pro ifi:odiccndum<j
fuperfluitaccs auriuminaetacc i fantig nonfuntcxtra naturf curfiim.
Patetprc^fitio». cum h%c contingant m cor{x>rc quantuoalibcc tcmperatot
naruralicer.Etpatct propoiitio cx hoc , quia hg fuper- iiuicates
continguntnaturaquantunjiibcc naturalic opc rante.ig(tur<S:c, Secundo
dicendumhas fuperfluita- tes in gcatibus perfedis 8c prouectioribus for e excra
n^ curg curfum. Propoiicio intcllcifcaad fenfum fccundi prgmiiTi.54 .qu|fttonis
ftc pcrfuadetur ^ hg fupcrfluita tcs contingunccorpore apropria
nacuramuiato.igicur, confcquemianoca.antecedenscoiligiturexprftebitis»
Sccundodubicatur,Anfolumabundans phi^mapur ^^^" gccurpcraures.-
JRefpondendum(^non,cumjMin3ppa ^**^» rcac fupcrfluicascicrina^^porisamart
choierica,cci5 pcr confequensfuperEuicate euacuata ., quia tame incc rebro plus
abudacphlegma.idco diccii elt capjita phl«^-
maasabundantiapcjdefluxiihumidicacumauriuna* Aphorifmus* z^. C am uero dentes
prodtraxritjgmgiaara pr iz ri tas, febres/pafmijdifaarrise^ec maxiraeqaado
prodacaaccaniaQsdenceSjSCpingaiffimispae^ rommj&^ daros aentres habeiuibase
Pauloaetateprogredicnttbus,cunidencireinc4>iiic, Thc, gingiuarum
pruriginesjfcbrcs, conuulfiones, aluifluo res,m3xime cuin caninos edunt 8c ^
potiilimum puc- ris qui wrpulentiifimi f unc> 6C aluos habenc afcrt Aas* In
prt^reff u ucro,cum iam dcntirc 1 nd^iic,gingiaa rum
prur^in^febrcs,conuulfioncs,alui profluuia,ct maximccum caninos cdiic dentes,
8chis prf fertimpac r is qui crafiflPfmi funt,<S(: alaos duras faabenc
Expoficio Marflli^fupcrapho. Pr^fens apho, flc continuacur ad prf ce(fcntaM
.Poft- ^ cctigit in prf cedenti nocumcnta in aecateinfandg coa
tingcntia,nunctangitnocumcntaconcingcntfainaeta- te dcntiii placaciua.Ec co
cincc duaspsrtcs.Pjrtmo Hip» hidt qu<^ cft dictii.Secundo cangic cafus m
quibus hgc nocumcncamaxime in aecacc hac xontir^nc. Sccunda
ibi(Etmaximcquandoprodaciic.> In primauulthic
conduflone.Pucrisproducciuibusdcntcsacddancprii
ricusgingiaaram,fcbrcs,fi3afmf,ct<3iharrif.C)oacIaiio probatur fic.tllK
calia nocumcnca cocingancqufcbusac cidunc caa% nocamencor um . f^produccndiius
dcntes acddunt nocumcntorii cauf^.crgo iSf c.maK>riiota«ft» ca pofica
caufaponacur cScdrie^ninor ftxowcur cx^o-^ menco.O> ndofio fic in littcra
pooitar. cum pucri prcH- ducuncdcnccs acci dunc pruri tus ging^aa^,-febres,
fpaf mi,<S;:;diharrif . Infecundaparcelacic^uod cftdi*ft5* Ecconcmct
ti^sparces fccundum namcrum crium ca*- fuuminqufbus hgcnocumeta contingunc.
Scca<iifW ( E c pinguiiCmis pueror um . )Tertia &i( Etduros uca- trcs. )
In primaparticuia Hip vult conclafioncm hac» Hfc nocamcnta contingant maxime
pacrisproduccnti bi^ dentcs caninos. Condafio probatar iic-iliotemporc v^aimt
h%cmc\meauGQntmgvm^quomsaamt<^ Lco* Digitized by Google P AR T I.
Icntgtogiue pucf orum,red temporeproduv^ionf^ dcntx umcaninorummaxtmf doleiit
&prariuntgjngtuf . er go 5^c .n^ator Sc mtnor propoiitiones colligciitur
ucrtli ^ando parfcni .Conclufio iic in liwcra ponttur .maximc fupplcconangunt
hgcnocumcnta, quandopucri produ c:unt de tes cantnos.In fecuda parttculafecft quod
diSiu. ?it djces<jfebresfparmi<S: dfharrtf cottngut maxtme
pigutfiQmtspueroru.CocIufio,pbatur fic.tiiis corpori- |>us raaxtmc
hjcnocumenta contingunt,tn qnibusabii dant ma^ctmchumoreshorum nocumentorum
catiui. fcd ptngutifimts pucro^^abiidat humores etc .maior no la.minor fumitur
excommcnto.conclufioficinlittcra ponic.pinguiifimis puerorum
conttnguntfup.di<fta no curaenf a, In tcrcia particula Hip. facit quod diclu
eil. SC uultconclufioncm hanc. H^cnocumcntacontinguc roaxin^e habentibas
ucntres duriter expelletes feccs <5C ftypttcos.conclufio prohatur
fic.illismaximeh^c nocu menta, fxxntinguntinquibus reti nentur fupcrfl.uitajes.
^rgo.^c.maior nota.minor habctur ex coracnto.con- clufioponitur fic inlittera.
h^c nocumentamaximc co tingunt habcntibus uentres duros d: lcypticos . Pro i
tclleduf aplK> .primo eftponcnda cocordia qu^ habctur fertiaprimt.cap-3
.doc. i . Etquantum ad partcm pri- ttwmhjibcc ihil Etquandoq? in tpfiusgingiuis
fiat acui tas.)Q uantum adfccundara.illaparte( Acadunt&: fe- bres.X^uantura
ad tertia( Et cit etiam cum ets accidit. 3P_u«ro ^ proprie cum cft origo dcntiu
3c fpafm us. ) Q_ uantii *"? 5f^5 adquaftam ibi (Et eisautcmqug infantibus
accidunt tetiude c{tuenfrisfolutio.)(^uantum adfcxtam habctur con- tes §grj
cor^a utq^um adquartam,quantum ad partes ahas no tudi nu jjaJjetur ihi ( In
propria forma, $uts colligatur inde. ) prono- Secui^do cft notanda utihtas
apho.Eft.n. vtilis ^tum ittcus ^^ adti^m pronoiltcum.ut patet,Si etiam ad
deb/tc rege c^non. dumhfccorpora.fdto.n.hsecnocumentafutura, haec
corporaregerepoirumusdcb/tc. Tertiocilnocadiam pliatio apho.diccndo q) non ibl
um in hac etate hgc nocu mentg contingunt jimmo Sc in alia ubi pofita ert:
cocor dia colligcnda . Q^uarto notandum ofTa gencrari a cali
ditatequafiairantchumidiigroirum coagulationeco- ^"
pletaa^igtdo,uthabeturfccundocolligetfatisadprtn- Cap ,2 pj um .ideo
idemdcdcntibus conie<fturadii gcnitis cx hu midxtatcfimiiatafpcrmatibus
inforaminibus contenta iiiandi|3ularum.* C^uinto tnfertur exiflo in productio
jic de tium prurirc gingiuascaliditatc acuta tajitcr affan tc hun^dii 8c
mclius, ut cx con^cnto naturapropelle tQ dem:e
adgingiua,(&:gjfoxadogtngiua,d: tpfampiigedo co tini|e ficut/acit fpina
infixa carnt,fiue qug infigtr jC^ p — uisquafi fit diffcreaainterprurirc
gtngiuarii ^sptcr de IJ-rurir fgg
^pjjQ^fJQijefpjjjg.lSIamprimoefldifferenti^uttan »1^ "^v git G^F.quia
fping non caufant dolorem tta accrSii. n|l ru dr t a poftqp f uerunt affixg non
motf ,ultcrtus non caufaiit do, puctto |Qj,gnj uiteriorem pungcndo.feddentespungencbXQnti
ne ipi- jQuegtijgiuaufquequodcbite cmittantur,gingtuasfcm -^' per dolcrefaciunt
.Secundo cfl diffcrentia,quia,doior gC giuari|im non eftmerc
pungiauus,imopruritiuus. qui bufda etiaacutispartibusnutcrig dcntiii gigi uas.
prurf cnabus^idcircojpucriappeciittilat^efricationegtagt- uaru,tdcirco
Jenietiac^ unctuofacopctuntui tali pruri tuharuparttufedandoacuitate . Sexto
notadumcft:» ^FcbrriConfcquunturad talcm pruritum gingiuarum. iiaproptcr earum
dolorem comoucntur 8c agitanc hu- morcs <^fpiritus,ut aliquando folg
cofequatur cphimc r$,aIiquandoprurituexfitcintenfiori<S; corporc difpo
iiaorifcbri humoralifebreshumoralescaufantur., Sep. timo notandum.Nonfolum
adpruritu«n gingiuarum confequuntur fcbrcs,immo «S^apata gingiuarii deiluen
temateria adiocumdolentcm.ltcm confcquunturfpaf mi^primoTpafmimandibularii ut
os nequcat aperirt co motismatcriebusad maudibulas,propter dolore r^pl«
tibusner uoias partes mandibularii caufantur (S^fpaimt bliiuspropfci cofimiiem
caufaoi^iccfn c^uC^tur dth^r III. rix propter caufam dictam,quia comotis
humoribusct in fiuxu pofitis,propter dolorem ac etiam proptcr debi- litatem
uirtutis digeiliu^ puerorii , unde fiuxus confe- I^e tet
quunturhumoralisautlienterict. Oftauo notandum . canini. Per dentes
caninoshabemus intelligere dentesduoscxi Albcr- icentes in dirccto oculorum quf
dicuntur canini>quta in ^^* acuitate canii denttbusfimiIati,quorum
acuitatibusgi giug uaidepunguntur (Si:perforantur,ideo dolorcsfiuc prurt tus
confcquuntur intenfiiTimi , aut ettam feciidii . Albertumquiamultotemporenaturalaboratin
exprf mendo hos dcntes, propter ergo dolorem m aximc con-- . tingentem h^c
accidentia d:nocumenta confequutur i . , .. maximc.
Nononotandumhgcnocumentacontingerc maxime pinguifTtmis pueror um co q» repleti
funt m ul- tis hiimoribus caufatiuis( ut eft: dicciimjmultor um no- '^
cumentorum,aliter nocffcnt pinguitrtmi. Cofimtlic h gc nocumenta contingunt
duros uentres habe ntibns» propter rctenttonem fuperfiuitatum ctiam. . , _
Expofitio Marfil^fup Come .GaF. Pruriginesquidem. Gaf, comentando prasfcntcni
apho.duo facic. Primo comentaturprimam partem. Sc cundo fecundam.ibi ( (^uod
autem dicitur. ) Pr ima in. duas.Primoprfmittitnocumetaqu^cofequunc.Sccii, do
uerificaado exequitur.Secunda ibi (Liquctautem,). Deprima dicit non cffe
miranda prurtrc gingiuaspro ducentiumdentes.febresctiamfpafmi d:dtharrig con-
tinguntinfantibus dentesemittetibus,ut teflatur Hip* in prima parte aphortfmi.
Liquet aurcm Nunc Ga?., facitquodcildicftum.Etcontinetduaspartcs.Prtmota;
gitcaufampruritusgingiuarum.Secundorcditcaufam aliorum accidentium. Secunda ibi
(Febricitanr ergo. ) Prima in duas. Primo facit quod eit dicfcura fimilit udi -
nem quadam interpruritum gingiuar um ponens 3c pir (ftioncm fpinar um ; Seciido
dtfferentiam poni t . De pri mapartedicitfic.q»caufahorumnocumentorum 3c irri:
mediatepruritus fup.efi;,quia dentes pforant carnesgin, giuarum,ficut cum
fpin^pungunt carnc,Cii infigiitui^. carni. De fecunda dicit.q» dentestamen
faciuntdoio- res aceri>ioresfpinis,quiafping cum primo penetrat ii\ carnem tantummodo
faciunt dolores ^lcd dentes fem- per faciunt dolores ufqucquo ex toto emittant
ur fup.. fecundum q> debct emitti . Febricitant ergo . Nunc Gaf.fadt quod
cfl difcum diccns . q^ propter dolores tnfantcs patiuniur fcb. vtgilia
confequitur etiam fpa-r finus ad didos dolores feu feb. 8C ettam quia ctbaria,
nonbenedigerunturabeisnondii exiitefirm.a naturai SC forti in dtgerendo
cibos,ideo neceffc cft fubfequi di- harriam,quiacibisnon digeitisnccin
corporibus rema nentibus diharria confequitur. Q_uod autem dicitur , Nunc
Gaf.fadt ut elchabitum dicens.hoccontingere maxim€,quia fpafmos febres
etc.pueris pinguiilimis et habentibus uentresflrj^pticos plcnos humoribus<S^
pro pterconfl:ipationcmnonegredientibus,ideoincurrunt ^
fpafmumd:altageneradictamorborum. Primodu- Dubiut bitatut. Vtrumin quocunc^
corpore circa natiuitatem dentium confequantur fe. Dicendum hoc non eiie ne
xCefTarium, fedmaxime contingerepolfein habennbus maxtmum
pruricum,utdolores(S;: fpiritus ualde infia- mabiles. Sccundo duiatatur. Q_ui
fpafmi conti ngant Spafmi pueris. Prtmodicendum.<$icoutingunt fpafmihumidi
puerQ-*; feu de replctionc utcolligtturfecunda terti)»cap . de fp^ ^g ca. '
mo.<S::patetexcaufapropter mmias humiditates.lavcis /^utce» Sc coagulationcm
humiditatisin partibusncrucis ipfciV
rumquifpafmusconfcquituradpruritumgingiuarum j^ ^utadfebrcs diflbluentcs
humidititcsjd^ideono.nom- * ' nisipafmusfcquensfebrem efldetnanitione, fcd
folum quando fequitur febrem mulci temports 8c ualde exicr cantcm qui non
fi'tfubito fcd paulatine. SecundodiccQ dum<jpotcfi:fequi fpafmusnon
proportionatusadm.^ terianj,ut fi fit gtngiiiarum tanta triftis fenfatto, ut
ht<; ^fiaijsconftquaturv , - .- Digitized by Google A P H O. Apfaoriimus*
t6. Smiotibijs iXGco fedis , parifthmia > fpondy^ f iLs feoindum collum mtus
impulfionesr afthm a tajlithiaiesjlumbridromndfjaicaridesjaaochor
dones,{acyriafis/aophuIa?,&: aliae puftulae. Thc» .
Adultiorfbusiamjtonfillaej uertcbrae in occipitio fi- uc
luxatfoinpartcminterioremjanhelationes, calculf, lumbna terctes,afcartdg,uerucf
,fatyrig,ft:rum2><Sj; rc Jiqae abfcciTuSjfcd praeapue qug enumeraui, jTj
CumucroiammagfsadoIcucrint.TonnUgj&ucrte ' *
brgqugxocapmoadmtcrioraiuxatconcSjCrcbrianhc litus,quos grgciafthmata uocant,
caIcuIi,lumbriciro- tudi.AfcarideSjUcrrucg^quasgrgci acrochordoasuocac
fatyrigjftrumf ,& aliatubercula, fcd pcipucaiidiifla, Bxpofitio Marfilg
fuper apho, Praefensapho. ficadprccedentcm continuatur. Poft ^ Hippo.in aphor.
prscedenci tetigit nocumcnta cotin gentiain aetatcdentium plantatiua , nunc
tangit nocur raentacontingcntiain aetate concuifionis nominata.jEc «uic Hip,
condufioncm hiinc q>corporibus pr$habitis in astateproucclioribus
nocumentacontingatin apho» dicfta.Conclufioprobaturfic.ilJiscorporibuSjhgcnocu
«nenta osntingunt in quibus caufg nocumentorum repc riuntur.fcd corpora in
aetatc prouc^ftiorafunt huiufmo di .ergo &:c .maior cft: nota 6c minor
probatur pcr com fncncum fatis.conclufio fic in littera tangitur .hiscorpo
ribusdcquibuscftdicfcum faosfcnioribus accidutapa tainter os <^meri,adquae
confequuntur ipodilium col If intrinfccg pulfioncs Jtcm confequuntur
difFicuItates anhelitusfcuafthmata, Iccm hiscorporibusmultiplica tur
iapidcsJtem ctiam in eis tiant lunibrici longi lati cc
cucurbutini.Itemincisfiuntueruc^.Itcm fiunt porrt fcrophulg SCdLii^ puftulg. Ad
intelleclum apho.folum lluiCc; triageneraliacxpcdiunt, Primoponaturapho.concor
diaqu^habeturtcrtiaprimi. vbiallegatum cft;c^tum ad primam partcm cSCfccundam
apho. dC ctiam dc ucr* 'iSgrl " mibusjde quibus ctiam dictum eft . 1 5.
tcrtj^. Seciido iiudinu notandaatiIitasapho.efl:.n.ut£lis quantum ada<fciipr
cotin-|_ nofticum(utnotu eft)utiliseft: cciam quantuad a(5tum g^ntt u
prgferuaciuum, fcito.n .q> hi morbi uenturifunt corpo gtatc^
raabhispoterimus prsfcruarc. Tcrtiocft notadaam uectio- pliatio apho .dicendum
<^ non fol um hi morbi in hac g ta arf ^no tccontingercpoiTunCj immodSi
ali^pluresquos grawa fticf p' brcuitatistacuit. fcruaci
ExpofitioiViarfii^fupcrCoracn.Galenf. iif ^ ca Prim um quidcm fcripfi t. Ga?.
comcntando praefen COQ» tcm apho.duofacit. Primo continuat ipfum adpr^cede
tiaciusponcndointcntionem.Secundocxcquiturcomi- fnentando<SiIittcram
cxponendo.Sccundaibi( Verum tcrtiam aetatcm . ) De prima dicit Hip.nominauific
pri tnoqualitateSiSifup.nocumenta infcintibus «Scnafcen- tibus contingentia,poft:ea
tctigit qualitates Sc nocume taproduccntiii dcnt€s.Nuncucrotangic|tatem inqua
dentium natiuitas completacft: uidnam aetati pubcfcen ti^qaetatc
c6pIctaanno.I2.ucl.I3.adplus didurus eft Hip.actatcm aliam,cuimulta ccwrum
nocumcnta ca tingunt. Vcrum tcrtiam aetatcm. Nuncfadtquode df(fii;um.Et primo
cxponit,hancpartcm pcrifthmia fpo dylium intus impulfioncs. Sccundo ueri ficat
8C cxpo^ nit hanc partcm .afthmata.Tcrtio hanc partcm. lithia.- fcs.Q^uarto
hancpartcm.liibricirotundf <SCc.Q_uinco cxponithancpartem.acrochordoncs uiq^
adflne aphow Prima in duasfccundum <^prima continct duaspar- tcs.Primo facit
quod cft di<flum. Sccundo dubiofatisfti cit.Secunda ibi( Cur igitur Hip.)
Pri ma in crcs. Primo «xponithocuocabulumpcrifthmia. Sccundo quadaai diftincfcioncm
pcriffchmiae fcu tumoris. Tcrtio cxponic haaic partcm fpondylium .Sccunda ibi (
Hx autem con- fillac.)Tcrtiaibi(Ec ucrtebrg.) Ocprimai^ctt Hi^p» HIP P O' 54
.dixtxlc periftbmiam cucnirc pnoribus , quodaomc im portat cumorcm in loco
tntcr osd: mcri ,qucm lociino^ minatgf aeciiithmum, quod cftdfctii uia ibi/ta
pofita f ntcr duo prf dpitia,qua uiam latim' nominant fcmitam graecitamen
utdcntur abufiuc hocnomem prgftiaijc huicloco. Hgautcmtonfillg.
NuncGaf.faci£quode habitum diccns q>iftctumorcft aiiquandoinpeliicuiis f n
trmfcds ftx)machi 3c meri Sc guicuris 8c oris,aliquan do cft in m ufculis
pofitis poft has pdliculas. Bt ucrtc- brg . Dicic q» ideo eft neccirc,
utfpondylcs colli paqan c fmpulfionesincrinfecasfubinfcrcntcHip.fpondyliiifc
cundum colium. Nam cum laccrtifianc cumidincccirc cftfpodyltemoueri
ucrfuspartcm intrinfccam colli fcu ucrfusproram,quam tamcnnonnominauic HipAnlit
tera, CurigicurHip, Nuncfecfcquodeft;diccii&ccns q^ oportet nos inquirerc
quarc Hippo. non dixit hg c ac- cidcntia fieriin pucr^ Sc nouicer nafccnribus ,
aquorii ccrcbrishumidis defccnduncmultg humiditatcsadinfc riora fup.potcntcs
faccrc hf c nocumcnta. Adquod re iix>ndes Gai'. dicit q> Hip. cft
opinatus. 8C patct g ratio nem q> pucri nouitcr nafccntcs moriuntur antc^
hgc I9 ca tumcant,propter dignitaccm horum locorum , quia ncruorum 8c
laccrtorum non |X)tcntium fuicincrehgc ziocumenta. Itcm mcmbra nouiccr nator um
func i ta tc ncraq^nonpaaunturcxtcnfionejimmopropccrcumo^ rcmrumpunturpotius-
lamueroaftfima. NiicGaE. facit quod cft;diccum .Et primo fadthoc. Secundaiatif-
fadtduiMo.Secunda ibi ((^uoshumorcs,) 0c prima dicit fic Gaf*.<j» caam
hgcaecaspatstur afi:hmata.aftiima uero dtfi-equentia anhditusquam
patiuntucfufifocati, propter neccllQtatem frcqucnccr rcdpicndi acrcm,quo- libet
entm animalinimio motu fcu quafi fuflFocato tocua anhelitus amittitur.vndc
nccciTe eft trahi mulcii dc ac- rc,cum uclitrccupcrarcanhclitum. fedii afthmano
H atproptcr has caufas.fed proptcr ilriiftura uiar u anhc- litus 5 quae funt in
pulmonc proptcr quam itrf cturam <^rtct ipfum fieri,€ric cunc exh
umoribusdcfccndcn- tibusafuperioribus. Hasautcmfluxioncs. Dcfccun da dicit
fic.<5>o|>ortctifi:oshumorcs maximcflucrc afu pcrioribus in gmitis
nouicer , quod non neglcxit Hippi. /cdquia talcspereuntantcig
hgcnocumcntafncurrant, nam uix moriuntur dum tranfcunt acali^itatc matrf-»- ds
in £rigi<3itateoi acris , du cdam patiuncur piil^mo^ Bcsumbilicorum, du
ctiamproducuntdcnics,<Sitani» magis moricntur antcqp incurrant aftiim^. L^is
ue ro. Nuncfacic quodeft^divftum diccns «^^litiuafcsfunc morbihuic
aEtaciappropriatf,proptcrgulofitatcshuiufi 2etatis,&idcomuIti
crudihtunorcsadunatiintali^t^e . ingroilantur cxiitcsf n uefica fimul di
urina,&: fic fiiic matcrialapidis. nacalorccorum cxiitcmulcoco^ulac hf c
materia 8c trafmutatur tn pctram , hi ctiam humo- rcs crudi quanritacc
multarcmanetinfcnionibus.nam quamuis non fiat,proptcr gulofitaccm , gcncraniur
ta- mcn proptcr dcfecfcum digcftiuf uirturis , non conucr- tuntur tamcn
iniapidem defidentc calidi tatcnacuralt ad csriccandummatcriam 8C tranCnutandum
in iapidcj. . I./umbriducro. NuncGaf.£adtquodcftdiccum,di ccns<^Iumbrid
rotundiaf<aridcs<&:qufdam animalia carcnriafcminc nafcunturfup.de
pucrcfa^oncnonio la,caIorctamcn au^mcntantc putrcfa<faonem.nos.iv
intcUigimusbcnccibum corrumj^ <S^putrcflerifnflx>f macliis<^ i
fnccft:in^ pucroriijqui fiuntmatcria ucrmi iu3i,fnnouitcr tamcngcoit^ non cft
caliditas tantaut polTit hos gcncrarc ucrm^.proptcr crgo msitnzSC ca- lorcmfunt
appropriari huicactaa.lyumbrid ucro funt ucrmcs fubrilcs nafccntcs fco^ in i
nfcrioribus ct grof fisfntcittnismulriapparcntcsfn animalibusnon <hgc-
rcntibusbcnc.Aicaridcsucro fcpiusapparcntmultf 4: plusininfantibusgcnirifn
«ctccfttnis fupcrioribus JS.& auccm ucnmumg^iustcrrium qui ucrm<^<^'aintur!a
rictciioyrbiaiiic^emacrimbusbosfom,^»!»!^»^ Digitized by Google P A R th ihi
tnuc^l coctf nuanturjquos tamtn in hocloco quia ra rilTinjc nafcuntur puerfs
Hippo.tacuit. Oh hac igitur ^ufam. N«neGaFiacitquodeil-4<Aum,4tccnsacro
^ordon«s 3C fathiriafim cltc mortos , quos uulgus ap^ pcllacucrrucasSCporros,
Dicit ulamo<j>hgcnomma, icrophuls^^ puftulf >n6 ^et cxp6nc,qug o la
appcllata funtpcripfupuftulgiSf fiuntcx humori^uspcffimiscc multis pulfis
ahintcriQribus ad cxteriora corpons , ta- mcnfcrophulf nafcunturininguinibu? ,
maxic tii in af ^^f§ SC gutf uribus ^ptcr tcnerf tudines carniu iftaru»
Aphorifmus» 2.7. Senforibus uero,8(radmuentut€m accedeiv tibusjS^ horum
multa,&: ^res diuturn^magts & ex naribus fangumis fiuxus» Thc
Adojefccntfbusiiam >& pubcfccntibus , magna eoru ,pars acciditjatcj e«am
fcbrcs df uting potius, 6c fangui pise naribusprofufionc^* X^Qi
Grandioribusautcm,5i:iamaccedentibusadpuber*- tatcm, plurimi ex lus, 8c febrcs
diuturn^ ma|;i? , ^ cx - Iiaribusprofluuiafanguinis, Expolitio Marfili) fuper
apho. Prgfens apho.fic continuatur ad pr^ccdente . Poft^ Hippo.in
prgcedentiapho.tetigit nocumenta qug in gta tc conculTionis contingunt, nunc
tangit nocumenta co tinge tiamagis in aetatc pubefccntig. Et cotinct trcs par
tesfccundum numcrum trium intcutarum conclufio--
num.Se<udaibiCEtfebresdiuturns.)Tertfaibi(Etex naribus fluxus. ) In prima
uult Hip. iftam conduiio- aem. iAuIta prgdidorumnocumentoriiacciduntiftis
'Corporibus fa<flis fenioribus 8c acccientibusad iuuen^ tutem . Conclufio
probatur Hc.illis corporibus accidiit fnultaprgdiAorum nocumcntorum qug
affiniafunt et iimiiiain fuis difpofi tiombus prgdi Ais corporibus. fed corpora
pubefcent;a funt affinia prgdidlis corporfbus in ftiis dtfpoiionibus.ergo 3Cc.
mai or eft nota.quia ^ptcr confimiles difpofitfones corporaIabuntur,c6fimihV ab
agentibus patiuntur.patetmfnor.ConcIufio ficin lit-c tcra poniturjfedmultahorum
nocumentorum accidut fcnioribusaccfdetibusadiuuentute» In fecunda Hip. Btdt
quod cft dfctum, 3c uult iftam conclufionem. Iftis corporibus acciduntfebresmagfsdfuturng.
Conclufio probatur fic . iUis corporibus acci dunt f ebres magis diu- turn g in
quibus reperiun tur h umiditates groflioresjfed f n iftis corporibusinucni unt
huroiditates magis diucr^ fg grofliores etiam.crgo SCc. maior eft nota quatum
ad partem pri mam,co^cum natura n5 poiritfuperarc ita 1» atcri a diucrfam jfi
cut uniforme confequir ur «natcria ^cxiitcdiucrfa prolongatiomorbi . Ite
patetmaior qptu 3dpartcmaliam,quiamatcria grofliorineptior eftre- folutioni
«Sifupcrationi uirtutisproptcr ipfamplusref! ftcreagcnti. minor
propofitioprobabit cxcomento dc dubi^. Conclufioinlittcraponitur.
Ethiscorporibus ?iccfduntfcbrcsmagisdiuturng. IntcraaHippo. ^acit iguod cfi:
did:ui?i5 8c uult conclufione iftam .His corpo- tibusaccidunt fluxus fanguinis.Condufio
probat fic. 'ffliscorporib^saccidunt fluxusfanguinis,quorii cali^ Jlitas acuta
dl,qug ctiam corpora loquuntur multum, qug ctiam corpora hab(cntia caliditatcm
fic autftam non inultun) crcfcunt , fcd horum a>rporum caliditas aucfta
t&ySc h§ccorporaloquuntur multum ct non crcfcunt» crgo &c .maior q^um
ad par tem primam nota cft ,co q^ prc^tcr augmentum calorisagitato &
fubtiliato fanguf pe confcquitur defluxus.Patet etiamquoad partcm fc- irundam,
co^prc^tcrmultamlocutione calcfitcaput, ^am fanguis ponitur in motu.
yndcfadliusfangui- pis fluxus confa|uitur qptum ad parte terti am .quia cor
pora habcntiacaliditate au<ftam, qug non crcfcutmul- tum habent fanguinis
abundandam foliti nutri rc cor- -^us^u|pg[ietarc ipfuix^ gii^^unit cftc p-gofa^
II r^^ tietts non facicns augmcntum fluit maxi mc g nares pro pter locutfohem
8Cc.ininov coliigt tur excomento.Con clufio ficin littera ponitur.fanguf njs
fluxus ex oarfbus fupJunthis corporibus. Primo adintellccfluaphor. Cjar.
prsfentis cft ponenda apho . con cordia , qu§ licct non ha beatur tertia pr imi
allcg.c.in littera , colligi tamcn po- .tcft proptcr affinitatcm pri^fcntfs
aetatis ad prgcedentcs, ^ concordia dc fluxu fanguinis narium tcrtio pronoftico
tnm poteilis colligcrc. vbi uult fluxum maxime contia gere in aetatc minorc. 3
5 . annts. Secundo eft notanda ' ^ utilitasapho.eft.n.
vtilisadaflumpronofticum<S^prg *^-«4» fcruatf uum.primoadaAum pronoftfcum,
quia fcimus ^S^^^ pronofticarinocumentaa^c. qptumadaaumprgferua a»na_pu
tfuum,quiafcfdscaufispropterquash|cc6tnigcrcpof^eiceti funtipfam potcrimus
cuftare,ucl falrem remf ttcremul ^m pro tum. Tertionotandaeftampliatioapho.
dicendbihac noiti— aetate non folum dida contfngerenocumentajimmo 8c ^"S.
prg aliaqusinueftigaripofl^untper notitiam coplexionis et ieruati-
difpofitfonishuiussetatis.Q_u3rtonotandu.Hgc corpo uiucpc^
raimpropricappellanturfemora,cum cnim comparati- ^^^ uumfuum pofiti uu prf
fuppontt fi hgc corporano funt conftitutain aetatefcnij non funt etiam
feniorajCum ett am diftent fatis notabthter a iuuentutc debentdid ab- folute
adiuuentutcmaccidetia, appellatafunt tamen fe fiiora cumplus ^proptnquent
feneduri 8C iuuetuti ^ prius, Q^uintonotandummultafftorumnocumenta rummcrfto
contingunt hts corporibus,quiacumha2e corporamultasfuperfluftatesmulttplicent,multaseria
indigcftiones m uita poter unt ex didis nocumenta con- tingere,<Si: quarc
dixeri: m ukavS^ non omnia dicam fuo loco. Sexto notandum ,His corporibus
accidunt febres magfs dfuturn|,quiaproptercalidftatem acutiorem 8C quf nmgfs
exiccat humiditates funt groiiiiores 8c terrc-r ftrioresmagts prolongatiug
febrium. Itemctiamhu- moresmaforisdiuerfitatisgeneratur in hfscorporibus^
propter inordf nati o nes 6C propter maiorem impotentf 3 calorisad debit e
regulandum liumores. Septf mo nota dum^uis fanguis fitmagfsaereusin setate prf
ccdentc quia tamen in hac cctate calf dior acutior di choicricior > 6sJ^pter
caufasaiT/gnatasinratione, ideoplus fluxuni
fanguinisnariuminhacsetatercperirfcontingtt. Viti
monotanduq)h|cnocumetafiiitinhacastatemaximc ^ corporibus dtfpofitisjcorporibus
autem debite regula- tis 8c temperatis non contingunt hjc nocumenta. nam
maximaparticulagenerationis aegritudinum eilpalTu ^
ricorporispr|paratio.primodcditFerent^sfei>rium. , ^ Pv : Expofitio
Marfil^fup Come .GaF. Indpiunt quidem . GaF. c6mentado prf fente ajAo* ,
triafactt.Primo comentatur primam partcm.Secundo fecundam.Tertio
terttam.Secundaibi(Laborat aute > Tertia<bi(Sanguintsu€ro.)
Dcprimadicttfic.<^puf: ris. I z .an^orum fiue. 1 4.iam pubefcetibusfup.
diueir iimodesSiinteraporfbusdiuerlisfecundum dtucrfitatf (Complexionum
naturali um , quia calidiores pubefcunt (Ciriusali)s , his accidunt muita
dtcTrorum in al^s setati- buspr|cc^ntrbiisproptcr fimtlitudinem ambarii ata
tum. L^aborant au tem. NuncGaP. facitquodeftdi- ,.; <flum dfcensc^ipfi
patiuntur febres longiorcs ^ptcr ca- ' lorcm fuum,<S:quiamutantur fubito ^in
diuerfas quali tatcsproptcrcorum diuerfashumcdtationcsiX: proptcr
for.titudincsuirutumcofum. Sanguinis uero. Nunc GaJ^.facit quod eft di
cftum.dtccns iilis accidcrc fangui- nis fluxus,qua calor cor um a ugetur .
Sccundo quf a in hac ^tgtcloquunfur multum>Terqoquia noncrcfcunc
»juItum,<Si:ideo tatoampliusaugetur fanguis qpto Cap n„K;g plcminus augcntur
. Dubitatur utrum ucrucc por- ^****^* xi8cc, gcncrcnturin aetatcalia.
Rcfpondetur q> fic, qufa tamcn h^c stasmuittplicat multas materias caU di
tfLte ctiam cjjrifixnteforti ad pellcndum extcrius ifdcQ . h$Q(\m ualdf hujc
gctaji appr.Qpriara. ' Aphorifmus Digitized by Google AP HO. Aphorirmus* 2.0.
Plurimacttero pueris paflioficstcrminatur, fiae quidem in.xl.diebus h^ uero
mieptem men Obus,has uaro in (epcem annis,has uero ad iuuen tutem accedunt.
Qusccunq^ uero permanec pue ris,&: no fbluutur drcaiuuetute,autfoaiiiniscir
ca meftruoracruptiocs^ueterafcerccofueuari]^ ^Thf . Plurimi ucro
a£Fed:uspucrilis gtatis iudicantur, aut iniraquadrageii m um diem 5 aut intra
feptitn ura mcn- /c«j,autintra fcptimu annujautcum ad pubcrtate itur. Q^uiaute
pduranntnec folui potueritpubcfenti ,auc foemin|cu menftrua crumpunt , ^s cofenefccf
aflblet. ILco* Plun'm|autem pafirfonespuerulKiudicantur, non n ullg q uf dem in
quadr agtnta dtcbus , nonnull f in fcptc mcnfius,noniiulIf
ueroinannisfcpte,quaedam ucroia ad pube anteccdentibus. Q^u? uero permafcrint,
ncc f pubertate finicnncpueruhs, aut f oeminis cii mcnftr ua
«rumpunt,confencfccrcconfucucrunt. Expolitio iy\arfil^fupcrapho. Prgfensapho.28
.continuat adprgcedcnte fic. Poft i^ Hfppo. in prgcedcnuapho. coparationcm
quandam pofuit ^tatis proucctioris ad gtatcsprgccdcntcs , Sc pofu itfeb,f tatfsproucctiorismagtsdiuturnas,
nunc tangft comuncstcrminationesmorborumpucrorum,<Sf ma- ximc chronicor um .
Ep continet prffcns aplio , duaspar- tcs.Primo cxplicat terminationes
morborumqug noa inuctcrantur.Secundoinfertmorbosaliguosinuctcrari jnafculfs SC
tocllis.Secundaibi( Q_u^cnq^ pcrmane t) Prima i n dijas. Primo Hip. prf mittit
tn gencrali inor- bospucrorumtcrminari. Secundo fpecificat terminos
iiiorhorum.^ccundaibt(Hgqufdcmin.40.) Inpri- ma uult Hip.codufionem hanc.
Plurimg pafftones puc rorum alfquodcteraiinato terminorcmouentur. Gon- dufio
^bacur iic. fupra pluriespalfioncs natura cftpo «nsjut non deucniant adaltas ,
feu falte pcrfcucr cc uftp adfincm uitg.
ergo<S:c.antecedcnspatetadcxperientl- am,& cttam proptcrltmitawone
matericrum .c6 fcquc tta nota fatis.cofcqucns ucro m lictera ponitur, fic lip.
dicence plurim^pafffoncs pucrorum tcrminanturino^ do cxpofito. In fecunda fact
tquodcfidf cfium. E? con ttnet quatuor partcs, fccundum numcrum quatuor tcr
ininationii.Sccundaibt(Hf ueroin.7.mcnfibus.)Tcr tia ibi ( Hg uero in.y. annis.
) C^uarca ibi (H$ ucro a4 iuucntutcm. ) In prima particuia Htp.uult concTuflo-
11 cm hanc.Aliquf ggrttudtncspuerorumterminaturin
dicbus.40.ConcIufioprobaturfic. dies.40. cftprima diesmorboriichronicorum
ergoaliqua^Cc antcccdcns ponitur in comcnto.confequencia tenct , quiapofTibtlc
eft maceriam talitcr difponi tn pucro,ut fibi hcc cr^cica tio
correfpondeat.huius rationis cofcqucns in lijfcrapo nitur dtcendo,ccrtc he
egritudtncs,quiaaliqu2e tcrmina turin.40.dicbus. Infccundaparttculafacisquodeft
didum.^uultcoclufionem hanc. Hg^gritudincspuc rorum terminanf ur in fcptem
mefibus. Condufio pcr fuadctur fic. aliqu^ aegri tudmes pu^rorum tcrminabi- Ics
funt per mef<s Sc non per annum folum ncc pcr dics. fgitur aliquf
tcrminantur in feptem mcnfibus. antccc- dens fattseftnotum.confcqumtiatcnct,
quia tcrmina- tfo carum maxime debet eile in menfecritico qualiscft.
7.huiusconfcqucntif confequensponiturin littcra.Hg aegritudincs terminantur
pucris in ftptan mcnfibus. Itcm tcrtiaparcicula Hipp.facitquodcftdit^umtntcn
denshancconcIiifion«m. Aliqussegritudtnes pucrorg tcrminanturinannisfcptem.
Coiidufiopcrfuadctfic» /Uiqus talcs fgritudincs tcrminabiles funt g^annosnon
Siptc protclari ad iuucntutcm . ergo maximc tcrminatur pQ anno.7 .antcccdcns cft
notii.cofcqucncia tcnct,qui;i aSi<}ua criticacioattribuf tur ai^io.7*
huiuscoaff^vfi^ H I P P p. ff jt3$cofcqueiis fic c a littcraponitur. H^
a^ritudin€spuc rorum tcrminantur i n feptem annis. In quarta parti cu la
Hip.factt quod eft diclrumjuolens condufionon hac. Aliqug «egri tudnes pueiorum
cxtenduntur uf<^ ad f u- ucntutem .conclufio probatur fic.al^uf tales funt
cum ddcStu uirtutfs<S^ taraindTpofitfonc, utualeatadhac setatcm extendf
.tgttur apparebitanteccdes. nota eft co fequentia.Ck>ncluilo
fictnlitccraponitur. H^paiTioncs puerorum cxceduntur adiuucntutem. In
fecundapar te prfndpalifacitquodeftdiccuin,& uultcondufionc hanc. .^r
ttudines quf non funt curacg i n iuuentute ia mafculis aut f cemi nt s ofrca
mefi:r uationcs fol ucr unc in uetcrait. Q.ug condufio probatur fic. fllg
aegritudincg iblucruntinueterariquf nofuntrcmotg agentcextfi:e tc fortiori ad
rcmouexidu,fcd fiegntudf nes funt huiufmo di ergo 6Cc. maior cli: nota.d:
apparcl» t minor. cond u Iioficfnlfttcraponftur.omn<% aegrttucbncs non curatae
circa iu ucntutcm aut m ulicribus drca crupciones mcn
ftrtsoiiiconfucueruncinuctcrarf. AdfntcIicd:iiapho. ^^ .
cftprimonotandaconcordfa,qu9habccur.l9. Concf- ^^^pf
ncntiscap.dcfigmficaaonemorcfsabfq^crifi. Sccun- OiaupiM do cft notanda
jitihtas apho.cft.n.prf fens apho.uttlis^ °^^ ^ tumada<S:um pronoftfcum
utnotum eft. Tertio cft oottf- notandaampliacio apho. diccndo c^ no folum tn
hts tcr ^^ ^ ' ininisprgdiclgpafrionespuerorum terminantur,fmaK» ^^ dC alfar um
setatum , quia tamcn pcr «ecatum mutac»>- tics quofdam morbos tcrmtnari
contingtt, 6c quia dicc^ jnutatfoncs maxic ficri piit fnci{»'en<k>
apueritia dCc, idcp depucritta fedc mencioncm. Q^uarRj nocandu no tanccr circ
diccum plurims,ad denocadum <^ ctiam alf ( ^gricudines chronicg ucl acutf
al^ pofTimc termf narj tcrmfniSjhi tamen termint funccomuniorcs. Vd dfXft Sc
mdius plurt mf ad denotandu q^ hic loquitur £>Iii de chronic^.
Q_ufntonocandum.Pertcrmfnarf fntellfgf _ —. jnusuclfnteiiigercpofrumus cridcc
tcitnfnarf udnom "^^ criffcc. Scxto notandum. Perpairronesintdl^itH^*
qufo» raorbosmaximc complexu>naIesi^ cri fim terminal^- Ie3,aut acddencia
confcqucncia morbos. Septimo noca dum.Notancer incepcum cflc aquadraginca
dicbus,»^ pccr eoscfrcprimum cerminum chromcoru morbora* Expofitio Marfiig
fupcrComcn.OalcnJ. Sf ucrbumdiutinf. Gaf. commcncandopr^fcntein apho.duo factt.
Pnmo tagit diucrfitatcm (en^>tur<^ ca. ^'ncdle6:uhuiuspartisplurim9.
Secundocxcquttur uc rificando apho. SccundailM ( Ex<i*cbusautan.) Dc prima
dicit GaF. <;^ in al^ libr^ lUiuenitur fci^tuQi in hocapho.qualitcr puen in
uita pcrmaneant^fi tamea jaddidfflet huic partiplurf mg diuturn^ mdi
uscilct>c6- ruetudotamcnfuorum ucrborumcum dicat ab£>luce morbos aiios
ucllcf ntcliigidiuturnos,qu^inIocismul tisuolcnsdiccrcdemorbisacutisponithancdetcnnfna
fioncm acutos.dt uturnosucro ponitabfoiutc.ud diccn 4um parta» ci^c i
nc<»nplctc pofitam. fui^I^mus ci^ Prina- 4tpfamfic.plurinjaeaegritudincs
diuturnae termmantur pjjijjj^j. puffris, Ex dicbus autem . N unc GaFiadtquod
cft <fi ^ diu'^ <S:um <Jiansprimo quadra^cfimam <Kem cfic principid
j„ ^/2 inorl^* diuturni ,5!: fincm acutorummorl^rum mata- g^ torum indiuturncs.
Dfdcfccim^ c^omncs pafQon« ^uzati tranfeuBtcs hunc tcrmmum proccduntper
feptenarrSi non folum dicrum fcdmcnfium^Sf annorum , dicic ctia q^ pcr
tranftuntes feptenanum computandj funt per
I4.quartufdc<amus.n.finiscftfccundifeptenar^. VI timo <iidt<^maximc
contingunt mutation^ Imriipal^ fionum puerispubcfcentibus d(^mulicribus i^ruax^
admcnftr uatf oncm . paflf on^ autcm qug h^ tcmpori* bu? non fini untur neceirc
eft f nueterart . Aphorifimis, 29»^ Ado!e(centito uoro, £mgu!ttf s iputa phdii^
Csjfebrcs acatar,cpifcpCiac,SaUae^grftiKlmcs^ &:ii3«mcpraedidac» Digitized
by Google Th€» ciditiu. ina^ni-' buspro cixs ca- non. Adoler uFado' lcfcere
dok- fcens. ": P AR TI. iuucmbus/angmnts fcreatJonesjtaBesjfcbf cs acutse
i:omtCiales,etreI(g morbijfedpr|cipuequf enumeraui; Adoiefcenbus aute,fangainis
rpuitioesytabesjfebrcs gcafSpjaJorbusconjstialiSietalijjledprgcipueancedicl:!,
Expofitio Mariili) fuper apho. Prarfensaphor. contmuaturadprxcedente fic.Poft
^Hip. inpracedentiapho. tecigit cerrninoseomunes inofbof um chronicorum
puerorUjUC in ahaaetace mu- tabilium^nunctangitpaiTionescontingccesiuuembus. Et
uult Hippo.concluiionem hanc. SanguisfputavS^c. contjngunt tuuenibus.ConcIufio
probacur fic.iae paf- iiones contingunt iuuenibus,quar um cauf^ mazcate iu
uentuttspoteruntreperirijfed haruni palTionum caufae in setace tuuentutis
pocerunc repenri.ergo«^c maior e "jioca.colligicur mfnor ex
comenco.Concluiioficin li%' tera ponicur, fpucafanguinis,phchiils,fe. acucg
,epiftg, <S:al9.morbi,i;: maximeprgdtcfti concingunt adolefcen ttbus.
Primoadincelleclum apho.nocadaeftapho. co cordia,qu$ coUigi potell: ex cap.de
xcacibus.primapri- rai.vbt ponicur tluxum fanguinis accidere iuuenibus, eorum
eciam feb, eirecholericas. Secundo eftnotanda utilitas Eft.n.vtilisqpcum ad
accum pronofticii (uceft eutdens. ) Tertio eit notanda ampliatio apho. dicendo
cp non folum h| pafTiones contingunt iuuenibus,immo j^alie pairiones,has tamen
explicuic utcomuniores. ' Q uarconotandii qputsadolereueladolefcereproprie
tribuatf setati precedenti iuuentucem,quia in ilia iic cre- m^mu.8Cnoti in
ifta, quia camen iuuenesfuncin ejle g feAocrcmenti
dicipoiiuncadolefcences.veldicunc ado lcrcinperfecaone.ffenfuixinceriorum.
Q^uinconoca dum . Sputafanguints non contingunc in hac gcace pro- pcer
dcbiiitacem uircucum,fed propcerfanguiniscomo Itoncm ,5:: uehemenciamocuii
corporeorum.iiFrphchi- jfiscoi^tingit in hac §tate confcquens fpucu fangutnispa
trefaCtuni.Item in hac gcacc iiixc feb.acuc^, eoc^ in hac
.gcacemulciplicancurhumorcs cholertcimorbos acucos ctficientcs. Sexto nocandura
cciam ( ucfamicur ex co- mcnco)<^in hac ^cace non iiuncepikplig , nili de
per ac 'cidcnsdC propccr inordinacionem di|caru coplexionem iuucnutn non
apcacpilepiic,propcercalidicace<S^ iicci- tatcm iuuenii Scc. Scpttmonotanda.
Per ^gritudines aliasHip. intcHigit morbos matcrtaies aut immaceria'^
iespotcntcs contingcre in hac ^tate propter inordinatio- jiem digtarum,maxime
tamen incelligit morbos calidos proptcr caliditatem iuucnii igneam eiie^Si:
acuta, ut col iigitur primo huius comcn .14. qut crefcunt, Odcauo notandum.
^laximchg fgritudmesconcinguncinhac ^catcproptcr caufashabitastn eonimenfo
iiaecontia- gant dc per fc i! iic per accidens. Expofitio
MarfiIi)fupcrGomen.GaF. Cum primas|tatcs. GaF.comcntadoprgfentcapho.
ficproccdit. Primo tangit qucndam defeclii Hip.^ de- jFecius excufationcm.
Sccundo comenptur apho. Ter- tio tagit bonii ordine que debuit feruarc Hip. in
aphoi Sccunda ifai( V^rumhancgtatem.) Tertiaibi((^uar« indiusfucrat.)
Prio^ainduas fccundum duplice defe- ^um,qucmtangitGaF. inparte.Secundaibi
(Atuero lionfatplcnc.) 'Dcprtmadicit ficin fententia GaF. <^
Htp.multumfubtilicerlocutus cit abtjtateprima u£i:^ sdpubefccntiam.^S^dicit
Gaf. fe ignorarequare tacuc t^icftateintcrpubcfccnttarn 6Cpcr{cStzm iuucntutcm
«xiftcncciii.Adquod reipondecidcm GaF.diccnsq>for- 'tc putaiiit Htpp. nos
inccUigcre per <gcacem anteriore :et tequcntcmjquta |taccm
iuuencutisqualesmorbi ciTeitc ^uturi in hac f taccintermedia .nam hf c ftas
itcucmcd^ inccr iilasduas gcacum comixcashabectnfirmicaces, Sc
-hrittnafculimaximcfluxiifanguinisnartii , ficiicci^ di jftum
inpubel"centibus,etiinitur hi? fluxusincipierjLS-a pubefccntia tn
luuentUtc. cbhocergo rcticuit Hippo» |jaac g tatcm poQcas poft pubejfc^tcs
iadoicfcentcs feui« J uenesiquosdtcitpatifpurafangutnissphthifimjfe.acii--
r3scpiIepiias6ii:aiiasGegricudines, 5^bene utdetur adiii jciilcmaximc uero
pr|dfccas,fuppic propter caufam ^ Tignatam At ucro non fatplcnc. Nunc
GaF.tacicqcr eft diccum dicensc^ Hippo.neglexit hic detcrtninarede
febribusacuttscontingcnttbusnon minus pubcfccnttr- tusqp adoicfccnctbus.eiTct
ergo bonum fi diccret maxi mcacuci morbi.f.febres tcrtians SC caufon ueruunt h^
uc morbi propri) quibus choiera r ubea dominacur . Vc rumhanccstaccm.
GaFiacicquodcftdtiftum. Ecprt- mo prgmiccic qualicer, quia acctdencalitcr fpucu
fanguf nis Sc phthiiisconcinganc his corportbus , poncndoecia caufas fluxus.
Secudo infcrt caufas phthtfis. Tertio ept lcpfif. Dc prima dicit
fic.q>phthi{is<&: fluxusfangut^- nts non appropriantur huic actact
accidencaltter conciu' genceseidem.£ft.n.di(ftumrupcrius,quiainfecuado<^
fenesminusscgrocanc iuuenibus.cum iuuenespaciatur mulca.vnahccerahabecpropccr tenericatcm.
aliahccc^ y a propcer temertcaccm . ucrac|5 jiccera faluari poccft ,prQ
pcerenim ceneritacem rumpuncur,undedc facili a cau- facxceriorijpropter eciam
cemericace multafaciunctu- uenes,pu-Qpccr quf uene crepanc.non crgo concingunc
iftapropccr defeclum ut^rcUcura eorum tncurrunt ergi> fluxum fanguinis.f
propcer fracturam uene,aac,ppce^ pcufTioncs SC falcus aucquaslibet aliasrcs
talfcer > ut rS pantoccurrcntcs,ueIpropternimi3muocifcratione uel proipter
nimiam fr igtditatem , uel propter iacer e ad cerra fineculcicra uelleclo ucl
ftraminc,uclpropccr nimiani comeitione fupple uel pocum . Ad fpucu . Facic quod
^ftdict:um&;dicitficcjpropccr fluxum fanguinis fup» concingcnccm propcer
fraicuram ucng pcAoris uelput moniscaduncin phchifim.phthiiis ergo non uenit
nacu klf ter f uuenibus,fed confequitur accide taliter . Mor-. (^^^^j.^ bi
autemcomitiales. Facitquodcftdidum dfcensept^^^.^^^^ Jepiias rion ucnirc
naturaliter iuucnibus, immo eit mi-^^ joHicur randum qualtter dixerit Hip
epiFtas ucnire iuuenibus^^,^|^- ^ cum aIioiocodixerith.uncmorbum ciTe
.|>prium infaur tium. 5::mucarihuncmorbanj fecundii mucatione^a£ca'
tfs.cotingunt tamen epilepfig adoiefcetibus ,ppccrinorr dinarionem
dietg,<S:quiacontinuefatigantur , nuncfa mendo,nuncviigiIando,nuncnimium
calorem fuitinea do uel frigus.calorc crgo cxtrancato incurrunt meFiamp ^uis
hoc ilt rarum,fecundum hanc rationem alg muitt inorbicontinguntiuucmbus.
C^uaremcliusfuefit. [ '. Facit quodcii:di<ftum dicensc^ ciTec bonum fi
Hfppo. dixiiTct fic in loco ifto . omncsmorbi quos nos recorda-
raurdixifTcconttngcrcalijssetatibuspolTunccontinge- rcadoicfcentibusjSirproprie
caufon^tertiana. Circa Dubii* comentum dubitatur quid intelltgat g aecacum
medta f ntcr iuucnruteir» perfectam 8c pubcfcentiam. Diccn dum <^per gtatcm
pubefccntig inteliigtc setaccm mitce "dipubem ilucianuginem.pcr j£cace
ueroperfectetuue tucis inceliigi c accatem qu'^ eftin .30. vel.3 5 . anno.per
tetatcmucro.appropinquancemtauentutiqua Aui.ca} ^uice» ide tctatibusappeilat
setate fortitudinis icell/gichic CJaR. 'actacenjdtAisartatibusinte^rmediaaKSi^c,
' Aphonrmas. 30* . Vltra uera hanc aetatc,ailhmata, plearitides,
periphleumoniajlicargi^^phrenitts , caiifondi>' arrhtceae diuturnx , choler^
, dyffinteri^ , lica^ jerf^, h^morrhoydes* Q_uihanccxccfrerunt xtatem,i3S3chcIaftones,co»
^lcs,pulnionie,obliuiarij,deiiria,ardorc^, bilares,al u^ Jluorcs iongi
dtiTicuitates inteftinor ui;i , le uicates intct ^inorum,marifc2. -
yicrahanc2tatem,afthma,idcftcrebcr anhclftusj, 'tHorbilaccralcs ,
pulmonisinflamationes, ietargt,phr-c iiictides,ardorcs, diuturnaprofluuia ,
chokre, diificuli- ■mesiceftiiioruj ieuitates in ceftinorii , hf m orr ho^d^»
Expofirje The. r.yc©* Digitized by Google A P H O. Expofitio Marfilnfuper apho.
Prifcnsapho.i l .contcnuacuradprgcedcntem.Poft iqi H«ppo.in prf ccdcntiapho.
tetigirniorbos contingen tesingtatciuuentuttsnunctangjc morbos contingetes in f
tate fcne(flutis*prinia.Etuultconclulipnem iilam. Afthmata^^morbiqui
fequuncurfiynt in ftateiuuen tutis.Cocluiioprobac fic.tn
ftatefiuntafthraata&c. inquamultiphcantur ucl reperiunturcaufg horijmor
borum.fedin scateiuueritutrs multiplicantur lucl rcpifc- riuntur caufg horum
morborum .erojo etc .maior nota. minor colligitur ex comen. condulio fic in
httera poni tur <j ultra f tatem iuuentutiis, quia fup. in ftatc primi leni)
fiuntaflhmata,pleureftsperiph!cunionis>litargi9 phrcnefis,
c?ufon,d<arrhioeae long^ ,itcm cholcrici flu-
xus,itedyirinterigiS:licntcri^ethgmorrhoydcs. Prio ^gritu prp intellccfiu
apho.eft notanda concordia, qug coUigic dinuk" cxjJfiicrfislocis particularibus.in
quibusponuntur cau fiu ^no fgiftorum morborum. Secundo eftnotanda utilitas.e
^i^"sp cnimyttiisadpronofticandumut cfteu«dcnsaccaaad viiiuul
pr|uidendum,neh|ccontingantnocument3debitccor ^ucca' poraregendo.
Tertioampliaturnonfolum hfcnocu- fioa»
mentacontingereinhacjtate^fcdctiamaliautcxperic tia nocat.de hts tamcn ut
notionbus eft f acfta mcntio. Expofitio iV\arflIi)fup Come .(3af. luuenumgtas.
GaP.comcncandoprgfentcmaphor, fic procedic. Primo notificat nobis
iuuentutcm Sc fcnc- ^uteni per tempus in quo comprehedfitur . Secudo fup plcndo
apho . tangit quofdam morbos in fenio continge
tes.Tertioc6metaturapho.Q_uartonosada!ialoc3rc mi ttit . Se cunda ibi ( N am
quf iuuenibus. ) Tcrtia tbi ( Afthmafi uero. ) Q_uarra ibi( Amc quidcm.) pcpri
madicitq» iuuentus terminaturin quinto fcptenario, quia in anno. 5 5 .
vndedicebatHip.in lib. pronoflicoJ^t q>fupcrfluusfanguis
iitcxiftcntibusantc.35 .annum, cui f tati iuucntutis fuccediitduo feptenarjt),
fup.m qut buscftprima fenc<flusinqua ftatclaboratur multum 6^ afTuefdt
corpus omnibus pafTionibus , ut fami Scc^ hg tamen pafTioncs pl us
nocentfencduti ^ iuucntuti, quiaiuuenesfuntfortiores^
perfc<fcioresnaturaIiter. ^ Namqugiuuenibus. NunclFacitquodeftdi<ftii^di
citq>hialij,quiafenesfuntchoficf &nigre coplcxion^ iinde incurr unt
mania corum coplexionc <&: natura ft- milataaucumno,quifucccdens
^itaciinueniti^^rporg plcna chofa fuccenfa 8c genita in gftace. aiTimilatur
cr<- go autumnusfrigiduscxiftens huicgtati frigidf.fimili tcr in hac gtate
corpora in ueniuncur plena choFa fucccn lainiuuentute.&dicic
Gaf.ciVemirandum quarcnon afcripferit Hip. mcFicapalTione huic f cati
inquibufd^ tamcnlibris inuenit Gaf.hacinfirmitate attribuihuic
ftati.<&:dicitGaF.fencfcircquis fuccedens Hippo.hoc afcripfcrit crcdcns
hoc ab Hip .negligcnc prgtcrmilTum. Dicit ultimoqao ad hancpartem GaP.
q>muItimoriii tur phchifici in hac |cace.fpuences.n. fangumem in iu-
iicncucc in phthifim deueniunt in hac f tatc 3c moriun- tur .fputum tamen
fanguinis prius ceffat in cis non cxi- ftcntc tanta fanguinis q^titatc qpta in
mucnibus. Afth inafi uero. NuncjFacitquodefldi<flum.JEtprimo com inentatur
h|c partem,afi:hmata,plcurctides, pcMphlcu tnoni^jCt phrcnefis,ct
caufon.Sccundo hanc p^arte .diar rhioexdiuturn f .Tcrtio hanc partcm .litargis
. Q_uartQ hanc par tem . lienterig . Q_ uinto hancpartem . hg mor- rhoySes. De
primo di cit q> afthmata,pIeurcfis,(S^ pcrt phicumonig plus cucniunt huic
^tati q§ iuucntuti corpo ribus huius f tatiscxiftcntibusdebilioribus.fcdHippo.
t omifitmorbosadolefccntum brcuitcrtangensaliosmor bos,nam phrenefis contingens
exapatibus f^guincis 4 panniculorum ccrebri fiuc di?phragm3tis,cau£b|iesetc
amgeniticx choFarubcaputrcf^iftaintra ucnas,<Si cua I cuatio rubcg choFg
upmitu.|iFfecciTtt,(5!: dyfTinccri^ no t mtnus contingunt iu|jeiijibus q| hijic
ftati omniijm cair ; j^scxiftcntibusrubciV^holcris. jpiuturaiora, NwBg H I P P
O' s^ GaF.facit quod cft did:um diccns q^ logiores Aarrhioef Diar- caufantur in
hac gtate ^ in iuuentutc , quiacorpora in rhioex hacgtatcminusegentnutrimento^in
ftatibuspr^cc- ca SCp dentibus in his eciam non fit tantadifToluifoncc ctiam
ptcr qd tantum habent calorem ut prius,etiam uirtuscontcnti- longci. ua
dcfecftior eft in fcnioribus. Caufatur ergo diarrhia ucl propterminorationcm
uirtutisnutritiut^ in trafmu tando nutrimcncum corpori,uelpropter cholerg rubcg
acuitaccm intcflina pungetis qug omnia in hac gtaccrc periuntur primo primum ut
cii:notum>ac eciam fecun- dum exiuuetutcreferuatacholera, aceuam adufta ma
.teria,idconecciTariofitlongadiarrhi3. Fcbresquidem. Nunc GaF. facitquod cft
di<ft:um dccnscj>iitargia cum ^■cbr.c.eft cxhujajoribusphlcgmacicis
adunatis i ccrebro 5$!:dominantibusin hac gtate,in qua proptcrf rigi<iitate
minusgeiicranturfcb. quia tamen corum corporanon iunt itafri^ida ut fenior um
aliquo modo funt generati . uafcb. JLcuitatcsuero. Nuncfacitquodcftdictumdi
^*^°J* ces<j>caufajie.terigcftmateriafrigidaphlegmatica aut "getl^i
mutatacopicxiojfuppleinconucnicns contcnciuS uirtu ^'SfSc
tiflomachiuclintcftinorum autdcFcctuscotcntiug uir ^"^- tutisucl
uuincrainfupcrficieintcrioriftiomachi uclal- terius. Sanguiuisucro.
Nuncfacitquodcftdiaii^- ccns q» hf mor rhoydcsappropriantur hiUc ^tati , quarfi
caufa cft nigra choFadefccndais in uenas pDftcriores m ^uibusabundat.
Amcquwicm. NiicGaF.fadtquod cft dictum .dicens q^ omnes morbos uei accidco tia
tactos pcr Hipp.attineri hxiic gtati ipfefccundump>oiTe fuu cx pofuit.uolens
tamejti hocinucfti^arc prof undtus legatll brosGaF.quorumqucr^n^onumcrumiS::
utilitaccm lc gatlibrum lingularem <Si:folumqu«n deordinel^cn r:^^^
.dilibrosccanpofuitGaF, Primonotandumdrcaapho. ^- ^^^" Sc
comentum.litargiapotcft fumi dupliciccr. Vno tao^^ " .dopro
apatcphl^^macicofacto in mcaobus fubftanrif ccrebri, cum irarophlegma tranfcat
ad fubftantiam cc- rebrimedullarcm propter ci us uifcoficatcm , rarocti* am ad
cercbripannicidos, pr<^tcrphlcgmatisgroJQGltu-' /dmem
ut.utfa>fitate>adquodapa/equitoblfufo, phl^ ;niatis humiditatc m^ormasm
obtundcntc . Sumi- ^tur aliquando litai^ia pro tali acddcntc , quiaobli aio<«
iic.hfccolligunturprimajtcrt^.c.dciitargia.Adpropp £tum hicfumiturlitargia modo
primo , utpatct per .GaF.in cdmcnco. Sccundono»ndum.Litai^taaliqua do eft cum
fcbrc,<5^.aIfquandoiion fccundum conting^
tiampu.trcFactioni^phle^matis<S^ commumcacione ca liditatisprstcruaturam
cordi.Dccaufoncaut-e ScphrC" ^cfi.diccndum,utdiifi:umcftdcpleurefi.
Similiterdi' ccndumdcchoFicoftuxu. Etmaxime contingunt iita .rcnibusmaio
r^imine utcntibus,(3^iuspai|f onibusna jcuralifcrappropriatis.
Tcrdonctfandum.Hsnjorrlioy Hcmor jdcs multipliciter capiiit diucriitatem
..Primo rarioncde rJ^oy:.
iiominarionis<&:formg.Q^ugdam.ii.;^>pcllantur ucru d<scri-f
caicsinformafimiiacg ucrudsexmatcriapurioricau- piic«. jfatg&mcFfca.Q^uf £m
appdiaiur moralcs, qualimo «s in colore^ figura fimilcs>eaufat§ ex fanguine
mcla cltolico,ideo adcll; rubcdo obfcura.Q_ ugdam appcjlan t ucficalcs
tumcntcsad modumueficarum, quarum ma- ccriaaiiqualitcr cft pcrmixta phlcgmari.
Secunda capi- , unt diucrfitatcm ratione deuolurionis afltmilantisad
uifiuampotenriam. namqu^dam appcllantur cccg feiz furdc
aquibusnthiemanat.qu?dam autcm fluentcs. A<| Hemor propofitum quomodolibct
diiringuantur fenibushae- yhoy- morrhoydcsaccidcrepoffuntpptcreosualdc
mulripii- ^csfup, caremateri^mcFicam. Q_uartonoca,<;^hsmorrhoy .
dcsaliquandofumuntur pro qum^ ucnisdrcaexcremc tratem redc fnteftinf
cxiftent^^us, quarum tumortldus 65 rcpleaonibus^Af caufentur hgmorrhoydes.
Aphorifinus» ^l :Scn{oribas,diTpnqe«, catarrhi c5 tuffi, firangy^
^ie4yi&r%araai!oradolorcs,aq>hritidcs,ucr Digitized by Google PARTI. rigma,apopkxi'a5jCachex£ae,pmrftiis
totius cx>r pori's,meIachoh'ae iiigtliaCjUetris^oailora dC nari am
hamiditates^oculormn hebetudo, glaucqfis grauitas aaditus» ■Xhc.
Maioribusnacu,<KfEcu!tatesfpirand£,deftiiIatfoncs, tuileSjftiUictdia uring
,dtflFicuIcaccs urinf oarticalor um dolores,renumdoIares, uertigines,attonrci,
mali habi- tus,afpredinestotius corporis, inibmni^,alui, oculorii, ec auriu
huidicates,.hcbctucJiesocfo^,grauctaces*auriu |r*Q " Senibus>fpiracli
diBFicuItates,deftill2tio.nes cum t u f- fc, uringftiUicidia,
uringdifFicaitaces, araculoj^ dolo- res,rcnu
palTioneSauertigincSjapoplexilsmali habitus,
pruri(uscotiuscor|2is,uigili2,alui,oculoj^>ctnariiihui
"4itac«SjUirasobcufus,giaucedines,audicus graues. Expollcio
Marfilijraperapho. ?r|f€nsapho.i2.<5;: uicimusconcinuacur adprf cc' ^ dencem
fic.Poftc^ Hip.in prf cedenci apho.paffiones cc rigicprimis fenibus
contingences , nunc tangic illasquoe uirimo eueniuntfenibuSiS!;
eaumcrandoiilas5;:c. pio- cedit.Primocangit unam paiTionem peccoris.Secundo
tangic pafftoncra peclorisaliunde pr^ccdencem.Tercio tangicpalTioncs uefice.
Q^uarco cangic accidens quod dam tiicturarum. Q_uinco cangic pairioncsrcnum-Scx
_ to cangicquafdam pairioncs capicis.Sepcimo cangicqua dam difpofirionem
coriuscorporis.Ocfcauoicerato tan^ gic quafdam capicis palTiones.Nono
tangitquoddam ac cidensuencris.Decimotangic oculorura &;nariumpaf fiones
Vndecimo cangicacadensauditus.Secunda ibi (Catarrlu cum
culTi.)Terciaibi(Sctanguris.)Cluarca ibi( Ar ticuiorum dolorcs. )C^uinca ibi(
Ncfrefis. ) Scx-- ■ ' taibi(Vertigines.)Seprimaibi(Cachcxif.)Occauaibi ( Mefig
. )Nona ibi( V cncris h umidicates. ) ro .ihi ( Ocu lorum <&: nariam. )
1 1 .ibi(Grauttas audicusO De to- taparte Hip.incelligttunam
totalemconcluilone. Oes raorbi hi continguntia xtatc fcniorum. Ondufio pro
batiir dc.iniiia xcate rcperiuntur hi morbi , qua caufae morborum repcriuntur
cumdebilitatc uirtuiis.fcd in hacaecacercpcriuncur cauff horum morborum cumdc
bilitate uirturiscrgo «S^c .maior cft nota. minor c<^li^i tur in comcnto.codufio
fic inlitceraponitur.dyfiitg co ringut fenioribus <S: catharri cum tulTt 6c
ftranguri^ ct dyfTuris d:doiorcs arriculorumdJncphrefcs, <S(: ucrti-
gtncsfeu ftupores.fccundum aliamlitteram cachexiaci SC torius
corporispruricusjmcftg^uigiligyfluxus ue tris humcclatio oculorun? i5«:narium ,
hebetudo uifus glau cofisoculorum,etgrauis audttus. Ad intelledii apho.
cxIocisparticulartbusconcordiacQlligatur uc ex tertto canonis pr o parte
ma/ori.de pruricu uero concordia fu- j£,crr(- mitur fcpcima quarto.cap.de fcabie
Sc prurif u, Sccun tudtnii do cft notanda utilicas. Bft.n . vcihs qpcum ad
actum ^ fcniori nofticum nospronofticari doccns, qualesaducnicncefc busac' nto
morbi fuccedunc,cx quo pr^uifi r€ddamur,ne dic« cideriu morbi contingant.
Tcrtio notandumad ampliacionf nnofti non foium hos fcnioribus pofTc
contingerc,tmmo morr cus ca- bosdl^altosnorccicacosgraciabreuicatis.hoscameidcp
non explicauit , quia comm uniores dC magis manifeftos. Ouartonocandiic^^ii:
iifenioresinceiliganturiuueni bus insecaceprouectiorcs iiue finc fenes pnm iiuc
fecii di,dc fecundis tame ut debihoribus 36 frigidioribus ma
ximctntelltgicurapho. Q^uintonotandumq>reperii^ Difnia tur hgcnominajdyfnia
«Siafthmaqug duo importatdif ctafma -ficulcate anhelandi exntcdyfnia cu
dilFicultatectinor- quo dif dinatioc anhelitus , exiite e t dyfnta flne fonitu
pcctoris fcrunt. jmo uocccxritefubmfira , utraucorum uel leproforii.. in
afthmateauxcm cft fonitusgattorum anhcla»riu. yu dc uerfus. Dyfnia fc cclat
canit afthma maliic^ rcuclat» /^fthma uero et dyfnta diuidt poirunt, in m ultos
modos. Bft.n.aliqua diaficultas anhelitus refpcctu infpirario- pis fcu tradus
aerisad k no cxntc difficultatcf^tciJ? H IIL foccTtu huiusin expiraado, 8c
taiitcr patiefts appeilatur anhelofus. Eft fcciido c6trartadilFicultasanhehcu?,cja
i^ua- rcfpectucxpiracionisiSi ricpacicnsappcllacur futrtgtno mactscc
fus.EfttcrttadifficuIcas tnquacalicer diiricuk^ur aar dy^n^a: heiitus,ut
infirmusrcAcftare cogatur , qusjlifttcultas mocu>
appellaturarthopnoeaaborthosquodeitrectum.quia 3 ; ut eft dictum^rev^tus flare
cogitur .hanc orthopn_peae c^ ™PP?- pofictonemfumicequarco regiminisacutoru
com. 29, *jar. circa fine illiuspartis. quicunq; phlcgminacia^c . ideo liicit
uerf us . Expir at , late trahit ad fc cum dimculcate. Omnis anhelofus econtra
fuffigiaofus Orthopnosa quo quc morbo uexacur utroc^. Ad propolitum cotum ap-
plicando omnes hg difficuicaccsanhelicuii feniortbus co cingcrcpoiruncincellcA^
perdyfpaaas. concinguntau tcmpropcerdebtlicaccmmembrorumanhchtus<%,p- ^
ptcrmaceriasmulcaspIilcgmatic2s2dpuImone,5j:cius canalesdefluxas.
Sexconotandum. L.iccccacharrusfu macurmulciplictcer,hictamen fumicur pro
defiuxu ha midicacum a capicc ad pectoralia concingcr c tn his pro - - pcer
frigidicacem capicum eorum <&: uir cucum imbeciill tacem.^cum ucro fiunc
hts humidicaribus ftimulanci-' Sjj.2gj^^ bus uircuccm pe<fcorisadexpcikndum
eccciam iine ^.^f yj^f^ ^ il conringerepoiTuntfecundum quietudinem maceri^
Dtku- 8c uirtucis hcbecudinem . Septijuo aocadum. Sumpta ^^^ ftranguria pro
impatenria debice expdlendi uricani ,et diiTuria pro tmpotentiarerinendi,
hsecduo fenioribus conringcrc poiTunt. Primo ftranguria propter dcbilita te
expulfi u^ utrtucis autoppii^one circa collii ueflc*^ ca tinge te ex grolTts 8C
phlegmacicis humor ibus cppiianti bus. Difrurta uero, propcer dcbaicaeem
cocenriug ani mia acci4encali humiditace conringence. tion eft crgo ia
conueiuenshasconcrarias pafSoncs dtftinAas cempo-'
ribustpfarumcaufisoccurrentibusconcingcre. OAa . uo nocadum. Doloresarticulorum
concinguntiftispro pccr debilicacem uircucamSi: frigidicatem illarum par-
cium<^ defccnfumhumiditatumadiiiclurascanquani ad parteslaciores 3c
debiliores. vnde cum non jK)iTinc rc fbluiliihumores dolorem caulanc,ueIpropcer
maiam phrcnl compiexionem corum uelrepkndo 6C exceadenda fol- ^^^ ^^ uend^
corinuii. Nono nocadum. Perphrenciim habe ^j j,*tfjj^ musintclligere dobrem
renum conringente , ^pter hu ^^^ morcs groiiosdefcendcntesin renes,qui dictis
caufis do lorcsfaciuntrenum.fimilitercontingunclichiafcs.i.ia- pides ren um
caliditate renimi lapidante hos h umores. 10. notandum. V^rrigtnes caufantur in
fenioribua^ pcer debiiicatcm cer ebri eorum uapores deuaros ad cctr ^ jg rcbrum
uirtuceimpotente adhos refbIuendoa.Jcem cau ^^^ ^^
fanturftuporcs,qu£arcmtlTionesuelablationesfenfatio ^ ^^* numtacftuahumpropccr
frtgtdicacemaccidentalemfea -^^fg^ fum tad;usobtundere.Icem caufancur
apoprig,propcer q^^'^, nimiasphlegmacicashumidicaces cerebroabundances, q^^\ ^
pcrapopfiasincelligedoepacpfiasSi^parakfea. ij.no q^^i^^
tandumucdicicur.i4.cerci) crac.z.<S^crac.4.q».cachei; ^;^q^ xia non
cftaltudi^difpoilcio corporis. qua color mucac ^ ^*^* «yrporisadazurum
ueidcrinum cum inEammariocr ^^.^£.^ palpebrarum feu manuu uel peduni uel coti
us corporis "^ ixjnfcqucns maliriam digeftionis, SC. pn^ fen tiam m ulcar
rum humidicacuni htncir^ per Oirpus difperfarunu (Si^eft dictacachexta
achaco^quod cil; malu 6C exiadii- fpo qfi mala difpo corporis prguia ad
hydropiiim, uc.ta gttur fbide.hocaute conuemtfentaribus propcerfrigir ditate 3C
uirtutis digeftiug debilitate . 1 2 .nocandum, DiflFcrcncia cftinter
pruritumiS^icabiem, quia fcabies p^^i^s cft ciim puitulis , pruricusaucmi finc,
ut coilfgitur. :ji, quarri.cap.de fcabic^ pruricu.qpuisetiam aliam caa*
gatdiflFeroiriam ■> hicaiuempruritus contingftfentorir bus ppter materias
falfas appcUatas baurachite drimcs ■&fcrofas,qug per uiam ficacacis
6<:aduftionis genicae funtj&propcer impocenciam uirtucii fenumad.euaiCua
4um has macerias 3c proptcr carum groif itudinem . Cms-
4^^ssam^««^«? ftml?U&contin|;crf poteftmrcil(:s3^ pruritum. Digitized by
Google A P H O R. pt^titu . Ex ifto iferre poiTum us,quarc pfgucdo fcnio
lUcftatrinajCu.n.OTulcipIrcetparcesadultasut eit di <ftu ipiis comixtis cn
partibus phkgmaticis albis dc ac reis coior caufat medius inter afuru Sc aduftu
opacu ci trinusnorainatus. 1 3 .notandii q> mef ix caufan t quia pailiones
melacholicse cu timore quodacant in feniori bus^pter hacgtate for coforme
mukiphcatfonimefVg. Ite caufanc uigilias ppter nimia fenu iiceitatcs, qpuis p
accides&,pptermuItiplicatione mulcaru humidicatii Fluxus
circacaputaiiquotiesincurratfubec. i4.n0tandu.in iietris hacaetacc fiiit fluxus
uetris ,ppter debilicacem uirtutis cS infe
cotcntiuaeuclmultiplicatismulttshumiditatibus acci- liibus. detalibus, gbus
dciluxis ad ue tre caufanc uetris humi dicates, intcUigedo ^ uecris humiditates
fluxu humora le ct lieteria fcu cibale,^pter debilitate digcftiuae ct co Hebc
tcntiuaecotingcnte, I ^.notandu.Iftiscotinguthcbe tudo ui
tudincsocuIoru<S:auriii.t,uifus<&:auditusccaliorufe fusin fc
ftiu.Primo ^pccr paucitate fpirituu Sc calorisnatura- pibus.
Hsotinftrumetoru.Sccudo^ptcrmultas accidentalcs humiditatcshebecateshaspotetias
fenfitiuas. 1 5.noca Glau- ^^m Glaucofiscoucnitiftisquaeno cft aliud c^ quaeda
SoHs^d aibcdo ocuIorii,trahestiiadquadaobfcuritate contin gens ^pter paucitate
dc ficcitate albuginci humoris,ac ctia ^pccr defl uxu humidicatu aquofai^ g
ncruos obti cos ad oculos defluetiu.lte coucniciftjsgrauitas audi
£us,igadiminutio ucl ablaciopprer casaifignatas i uifu. Expofitio Marfili) fug Co.GsiF.
• Sencsafenioribus. GaF.comentadopr^enteapha.. 4uofacit.Primotangitquorundam
expofitioncm circa hancpartcm.fcnioribus.Sccundoexequicurparcicuiaci
iierificando apho.Sccunda thi{ Hi uerofepilTime. ) Dc primadicit fic,q>
quidam fequentes Hippo. comentado fup.ipfum di^crcntisim faciunc inter fenes 3c
feniores di centes Hip . inteliexiffe per feniores dccrepitos,per fencs ucro
eos qui fequuntur {uuenes immediace fup.vS^ prae- ccdunt
fcniores.quarcxpofitioquamuis fic uera, camen nonopinaturHip.difterenciamponerehic
incer fenes intelligcns omnesqui fequuncur iuuenesin qufbus ii- nem
imponit,dansintel]^ere feomnes atatcs tetigtlTe. Mi uero fepiilime. Nuncfacit
quod eft dictu.Ec pri- mo Gal* comentatur hancparcem.dyfpncsae. Secundo
hancpartem cacharricum tuiTi.Terciohancparce.ne- frefis 6c Iichiafes.Q_uarto
hanc partcm .dolorcs arcicu- iorum.Q^uintohancparrem.uertfgtnes. Sextohacpar
tcm.apoplexiae .Septimo hanc parte .pruritus touus cor
poris.Oclauohancpartem.uigtiie-Nonohancparcenu humid/tas narium (Si:oculorum.Decimo
hancparcem., hcbetudo oculorum Sc grauitas auditus. Vlcimo hanc partem
glaucofis. Deprima dicit morbos huiusecacis cfle difnias.i.defectiones et
inordinationes anhelitusex debiIitateinil:rumcntianheIitusprocedcntes. Q_uoni
am partcs. N unc f acit quod eft diclum dicens, cathar- ros cum tuiTi caufari
propter f rigiditates ccrebro domi- uantes phlegmatis abundantia,quod muitum
exiftens ec groiTum his corporibus dominans 3c maxime cercbro, SC fuppie
propter frigiditatem cerebri Sc humiditacem dcfcendcns in puhnonem facit
difniam Sc cum tuiTi ca- tharrum .nam cum tale phlegmafacitdcfluxii,qui fup.
jcft catharrus adqucm confequitur tuiTis(ut eftdiiftu.) Ad hasc cum uires. Dc
tertia djcit fic,<j) fi tale phleg- inadefcenditin rencsfacitnefrefim
adfenfum datum cc lithiafim ,quia lapidcm renum( ut eft pofitum . ) Arti-
culorura autem dolor^s. Nunc hcit quod cft divftum diccns A>Iores
articulorum fcu iuntfcurarum caufari ^ pccr humores defcendentcs in iuncl:uras
ut dixi, aut p" ptcrfrigidicateinfbrumentomotusuoluntar^quiamu y«ra*-
CajIorum,quacfrigiditashancaetatemcomitatur. pnis ca Vertigines SCc, N unc
facit quod cft didum dices, ucragincscaufarijexfumofis uentoficatibusin fubfta-
tia cercbri exiftcBtibus 3c commoucncibus feuagi tan-' fihasmfhn Ci^&»ntismSc
(up. fubftantram c«cbri H I P P O. S7 fpirituofam .Sc aJiquando caufatur
ucrtigo cx f umofitat tibus pclTimor um h umor uni afccndcntibus capuc cum qua
fupplc funt peiTima accidentia Sc quae prona eft ad apopicxiam uei mortem. De
apoplexia. Nuncfacic quod eft diccum dicensq> apoplexiae appropriatur huic
aetati,quia ccrebra horum pkna funt humiditatc phlcg matica,quae fup.replendo
ficitapoplexiam . Sc ideo li in his uulnera innafcuntur>propter
fanguinispaucitatcm, Sc fup.phlegmatisabundantiamnunquam fanitur , ca uuinerum
fanatiofup.fiat auirtutecaiidonaturali me- diante. Vehcmencius.
Nuncfacitquodeft dicrum di ccns hanc aetatem femper habere pruritum ,quia
raatc- r ia prurif us propcer ciitis a>nft ipationem Sc f rigidftate non
expeilit , fed fup.intra manensfcu inter duas cutcs pruritumcaufat.
Plurefqueipforum.Nuncfacicquod diccumeftdiccnsuigiliasliis contingcrc
fenibus.fcnes vigilia cnimuigtlanc,quamuisnoomnesduabusexcauiis aut rufenis
corpor um {iccitzte auc triftitia illata a fcnectute.quas ui ^^.Z^^ gilias quia
patiuntur fani remancnc , prout conuenic his<S^eftcauf3,quiapropteruigilias
fupcrflucntes hu- miditatcsconfumuntur.nam didc Gar.feoftendiiTc in libro
compicxionum,fenu corpora naturaliter ciTc ac"
ca,licetmulfiphiegmaticihumores adunencur ia his, <S;:ideo eftimancur ht
fenesfrjgidi nacuraiiter Sc humi- di,quibushumoribusadunatis<S^fup.non
expuifxs £c multis fomnuSjexpuliis aucem uigiliae confcquuncur* Humiditates. N
uncfactt quod eft dictum dicens ma- lumeiTchumtditatemocuiorura<S;: narium
procedere cx humoribusfup.phlegmaticisdrcacerebrumabun-
dantibus.quibusdefccndentibus in uentres humectan- curfcufluuntuentres.
Kebctesaucem. NuncficitqS eft dictum dicens hebetudinem oculorum 3c grauitate
audituseiTe ex defectu uirtuds uiiiuae&auditiusssS^ fup.exali)scaufadictafuperius.
Glaucedin^. Nunc faci t quod cft diccum dicens,glaucofim prouenfr e ex ul tima.
iiccitateininftrumenco uifusquantumfup.adhu- morcm albugineum iup.ramea cum
grolTitie fpirituif acetiamhumorum.Mulcacircahancglaucofim tangi poflunt.multaeciamdehis
quiuidcntIongcd::non pro pe&econtra.qusequianonfunt dcprefcnti propofito
imprcfentiarum omittacur» Indpic expofitio domini lacobi dc Furliuio fupec
quarta particula aphorifmorum Hippocratis Aphorifnms» r, R egnares G
couemtpurgarca quarto mefe ufc^ ad feptfmgj mfnus uero has. Minora uero ec
feniora uereri oportec Mulicre uterogerente purgabis mcdicametOjfi ma Thc.
teria turget, quarto menfc, Sc adfeptimum ufquc , fcd eas minus. A reccntiore
autem Sc auctiore caucHs. Vterogeretes funt medicadf , fi materia turgecqrto
^^- mefe,<S: ufq? ad feptimii fed has minus. I umora aucc,ec
i€niora,uererioportet, Expofitio lacobi. Ifteapho.trescontinet conciufiones.
Secundaeftifctf ( Minus uero has. )tertxa ihi( Minora ucro. )
Primacodufioapho.eftiita.Sipgnatcsexpeditpur garc,niaximepuigadg (ut a.4.mefe
u% ad.y.mefcm. Probat conclufio fic.hoc teporeex purgatione minus ur pgnas
icurrcrc aborfuspicuia ^ al^ tgibus Sc tai nusicurritfoetus<S^mrexpurgatione
nocumecu hoc t^ qpal^stgibus.ergococlufio uera. patet cdfcquetia SC aflumptii
circalitteradeduccc. Prlo notapenesau- ctoresrcgiri illa
noia,grauida,cnixa,puerpcra,pgnas, 5i:funtquafif)rnonyma,Iicetgraufdapropric in
pofte rioribusmcnfibus fit inteUigcn^in quibus fgtus fx>n- dcrc mulicr
grauac.Enixa didt qfi ad extrafgtu ei)cerc ml quado ciecit,^ fifr pucrf^ra.In
^pofito fKjnit fpc- cialitcr canon dc prcgnatibus dc maxime dcbilibus exf
fteat^.Sed dc oibuspr cgnaQttbus u«rifiatur ^pho^ lacotS.aph» H Graui daqd,
ScEni xa«&: puerga crpr£- gnaos* Digitized by Google P A R T I, ^ Sccundo
nota.Per purgari in pro{x>{i£odcbei:cfnteHf' gi euacuare cum
pharmada.f.cxoluendo 6c cligcndo cuacuante.Ahusenim moduscuacuandi prcgnanwbus
potcftconuenirc utlenicndotanjin priniisf^inpoftrc- mismeniibus.
Ecpcrphlcbotomtam in.primis pociiTi- OTCc6usnit,uc coliigi poteftquinto huius
comcnto.io SC m illo eodcm ca.dc modis euacuationu ad fincm cap< tuli.
Tcrtio notanotant^r diftism eiTc.n conucnit. uc per iioc darccur inceiligi
q> non nili magna neceiTitace co gentcfuncpregJianteseuacuandae.Exponacurigicurp
gnantcspurgare fi conuenit.f .fi magnaneceiTitashoc/i P urga dicaucric. Q U2C
quidem necciTi tas in fex potiiTime cafi daru p
busiminctT^rimuscafuseftutincoramcntocolIigicur gnatiu ubc maccria f ucric f
uriofa.Sccundus cafus eft ubi mace- nccciTf riafucrit
ualdeprajfocatiua.Terciuscafuseftubi fuxca tas coft principalc membr um iic
contenta materia paraca R uc- ftit in re ad iplum , undc cimcamus demorte
macris 3c faecus, fex cafi Q_uarcus ubi maceria peccans li c digefta, fed
uirtus prg bus. gnancis expulfiua debiiis,quare no poceft per fc iine au xilio
hanc raaceriam expellcre. Q_ uincus ubi maceria fo rcc ucnenofa.Sexcus ubi
continsacur in membro cuius operacio eii ualde nccciTaria uitae. Q_uarto nota.
Pcr pharmaciam cuacuantcm eligendo Sc exojucndo fitma gna uircutis debi licacio
ccmaxime G. iic debilis,ficuceft «ircus prcgnantis Sc adh uc fastus cui
comunicatur tm - preiTiopharmaci»fit eti am* fortis et magna humor|im ct
tnaccricrum agi cacio (3c commocio,<S? adhuc drca par- tesucntris 6c iterum
fii mufculis ucntrisin cxpulfioni- bus fcforciter conftringentibus 3c
laborancibus. vnde patet ex pharmacia tam matri ^ f|cuf magnum inferre
nocumcntumjquarcnonnffimagnairarainentc nccciri tate.ut in cafibus iam
di<ftis cit prcgnans cuacuadarao- doiamdido.
Etexhocfequiturnuliampregnatispur gatione ifferircgulariter cum
medidnafimpliciterclc- ^iua,fcdquamIibctcoa(flam uel irregularem . nullam cnim
euacuationem eligimus njii fortf indicattone oppo iicum indicante uc
patec,Iicec min us irregulari cer dCcn minori indicaci oncad oppo iicum fiac
euacuatio ta men iibus incermcdijs ^ in menlibus ex partc cxtrcmor um fe
cencntibus utfnfrapatebic.ee exhiscolligitur ucritas conclufionis. Q^uinto
nota.Ly a.& iy ufquc pofiti in apho.poiTunt tcnerf aut fnclufiue, aut exclufiue
, aut ^inuminclufxuctS^ aliud cxclufiuc. Scnfus primi eft c^ quatuor funt
mcnfcs in quibus poirunc pregnances pur garf jfdlf cctquarcus quincus
fcxcus<S: fepcimus.Senfus fecundus cft ille quod precf fc duo funt me
fes,fcflfcet mc diantcsjintcr quartum 3C fcptim um , fdlicct quin tus 3C
fcxtus.Scnfus terti) cftillc q^ trcs funt menfes Scc. puta quartus quintus
^fexcus , ly ufquc cxclufiue recenco, Q^uis iftorii fenfuuni Gt uerior
uidebicur i n qufftioc. $^cundaconclufio principalisapho.cflhaec. Pregna
tesminuspurgandaefunt non pregnantibus. Ptobacur ijc.dcbiliorcs
funcprcgnantcsnon pregnantibu? 3c cti ara cx purgationc maiora poiTunt
incurrere nocumen- ta.fg(cur<5^c.confequcntia^ aiTumptum circa littcr^
declaraijftur. Prtmonota.LymfnustripIicitcrcxpo-
Oftur.Primomfnusjidcftminusfrequcnter ucl rarius* J)ccun<b minus quf a dcbi
liori pharmaco . Ter tio min us quia minorf euacuatione.Q^ug omnia patent
fntellfgcQ ti.quodcftinicllfgcndum ubialiafuerintparia, utnatu ralfS
compIexfo,setas5Confuetudo,repro , ^ ficde al^'s, ubi enim hsec paritas non f
ucrit ftabit in cafibusplurfr tusprcgnantcm non prcgnantc magi§ cfTc euacuand|
omnibus modis di^is. Tertiaconclufioeft haec.Purgatfonesin prcgnantf- bus in
tcmporibus antecedcntibus ct confcquentibus ta di<fta tanpora oportec ucreri
ct timerc. Probatur fic.hig teporfbusincurritpregna$magispcriGuIii aborfus. igf
tur &c.patcc cofcqucntia. 3c afTumptu drca li ttcra d^ fiarabitur.
Primonota.PcrmftioracSt feniora fntellf g^r^poiTumus uaria tepora^Cccunda uariu
modui tenf dily a.,8c ly ufi^.Si.n.excIufiuc tcncajitur^pcrmf noKi dcbet
intclligi tepus aiisquartii,d: pcr fenfora tepus co
fcqucnsfeptimu.SiauceincIufiuetuncpcrminoramccl ligantur quatuor primi
mefes,& pcr fcniora tr cs feque tcs fextiimenfcm ,& fic de alijs ut
fupra. Secundo nota ut colligitur in cdmen.8c*Z I .tcrt^ trac.2 .cap.dc con
Au/cc» fcruattonefattus&Jcautcla ababorfu.AIIigacio faetus ad matrice
fimilatur alligationi fr ud;us ad arbore . In prindpfo.n.fru<ftusadarbore
dcbilitcr aIIigantur,pro- ptcr humidii illud concd:cns fru<ftu ad arbor e
non cflfc debice gl ucinofum et uifcofum aquofum - quia a facili ca agitantc
ucl ucnto ucl fimili cadit huiufmodi fru<fcus cc feparatur ab arborc.In finc
eciamacurationis frucftus e huiufmodialligatio dcbilisjCum propter illud
humidum ciTc confumpcii 3c ccrriftriftcacu ualde,quarefacfllimc feparacur,cum
ccia propccr fr uAus grauicace ipfum li- gamencum debilicance.Teporcaucem t
ncermedio quo frudus 3c li fua ^cicace fic perfc<ftus,nondri camen ma tur us
exiflit refoluta cft aquofa 8c fupcrfl ua humiditas abfpfo ligamcnco
&fa<ftaefthumidicasccnax<^gluci- nofa necadhuc tcrriftrtficaca e
cerrc reftrificationcred dente f pfam frangibfle ,quarc t unc tcnadfTf m e (^
for ti - terfru<ftuseftarboriconncxus.vndeexperimcnto pa- Prad:/ tctin
primismcnfibusmuIcosfru<ftusabortiuos cadcrc cus put
cxarboribus,&:fimiIiter inpoftremis.tn teporc.n.mc- fiuuf<$; dio cum
manu dc difficili fcparantur.tgitur <S;:c . Ita cci can. dc am imaginandu
ci1dcconcxionefaetus.admatrice,qua mulicri rcdifficiliorcftalfjsparibusaborfustn
menfibus iliis>busad- 3C per c6 fequcns fecurius 3C cum minori timore
poiTiit ulccrt s^ phar mada tolcrare. Ex quibus patec primo caufa ucri c upie
cf ficans apho. Pacec fccun<3oforcius alltgari i nquinco et bus ab fexco ^
in quarto 3c fepcimo . Paccc tcrcf o in his ccmpo orf um
ribusualdcperfcuIofumeiTcaborfum Tumpropceril Phlebo lud,quianoaficnfiicummagna
uiolecia.Tum eciam, tomia quia fic magna fanguint s cfFufio . Vndc cocra
adulceras ct phar proclamat Conciliator difFercntia.49 .<SC tu uide hi, di
macia cit.Et iam fibi prccaueantfcug adulterantes merctricu contra-
Iae,fnquomenfium pariantaborfum>muIta£namc^ hic rio ma funtiam extin<fl?.
Patetquartoq> difFcrcntcr fc habct fe hrit 1 pregnans adphIebotomia<Si:pharmaciaphlebotomiam
pgnati enim m primis menfibus facilius toIcrat,ut infra. 5 .hu- bus. fus
cLpho.3c com.nono &difFiciIiusin medijsSc poftre^ Purga mis.(S:ccontra fe
habctpharmacta , ga ipfam i nprt misdaru p ditlidliustolcratjfaciliusautcmfn
fntcrmcdijs. Ec fi-gnatiii milisfententiahuictocaliapho.colligft.2 1
.cercg.trac. <^ aq- 2 .ca.dc cofcruatfone faetus 3C cautcia ab aborfu .3c
ali- ciic^ c% qualiter quarto Alma.ca. deregimine pregnantis. licet agitada
nonexplicctdcpharmada fpecialiter. <S^ allegatur pnsriipra-
apho.^.colliget.c.dcmodis cuacuadi.lfcetpiitfs aphor . cfticus^
fcntcntianonpenicusapprobcc.Eteil; ucilis in aJlupra ^nofti <ftf co 3C
curacf uo <S;: ,pnoftf co uc patcc. Ec ampliat no fo cufquc lum
adpurgacioesg pharmacias fiedas,fed eria ad quaf canoiu cuncjcasforciccragftantcs&lcomouentes^S;:
aborfum Aufcew prouocantcs, ut faltus cafus pcrcufTio exercicium «Siic. Alm af^ AphonTmus* 2»
In pharmactjSj^ha ducere ex corpore quafia fponte uenientia itint,utih'a. Quae
uero cont ra^ ria uenient!a,gui'efcer€. In medf cametoru ufu,fi talia ducunt ex
corpore,qua The* |ia ucl fpontc cxcant, uttle cft^fi co^rajCohfbcnda funt, In
jncdf catfont bus , talia educcrc e corporc,quaIia 8c L,co«
iijoptcprodeuntiajutilfajquae ucrocontrariomodo pro dcunt,cohibcrc oportct. '
Expofitio lacobf . Ifi:capho.duashabctc6clufiones.2 .e fbi(Q_uf ^o.)
Primacondufioeftffta.Admedfcumcumpharma- ^ cta purgantcm pcrtinet talcs a
corporc cuacuarc hu- morcs qualcs fi a natura cuacuaren t cfTcnt uciliter ciiai
Ht Frobatur fic^qui a medi co talcs eiiante matcrias ciia cofert Digitized by
Google A P H ORi cor^en segtotznti.Sc bcne ipfam tolefatxgrotans/igi- tur SCc .
paccc confequentta 3c alTumpta probatur,qui3 cuacuacur cunc cale 3C taricu
quale 3C quancu euacuari oportcc,uccircaliit€radec!arabicur.igir &C. Primo
noca. Per pharmacias,med(cmaseuacuarcs fiue exolue do il ue eligendo uel ah tcr
intelligcre debemus. Secudo noca. Per talia no roJfi qualicaces fpeciales
intelligere de bemus/edeciageneraksadcancafeexccndentes. Ter ^?'^"^.^
tionota. IvicetfpontemuIciplicicerfumac,in propofito ^rf tamenfumit utide
eftquodnaturanaturaLicer no fyn^ 5^^ "^ diomaciceoperancc.
Q^uarconota.Operationuanacii tco^' ^^P^°"^"^^»"^q"aeda
eftfimpliciter naturalis,adqua yg pc-- .CnaturamcIinaturjCulIa.f.repraeternaturaadhuiuf-
rario e aiodioperatfone irritaute,.^cutellnutricatio(5<: dige-f ^ *
itio&c.Q_uaedaiimphciterfynthomaticcueIaccidetes pr|cer natara.quia caufa.
f prf ternaturaliipfam ad hoc irricance , uc <j> flne ordine debcto
prcmoueat uirtus ad opcrandiljficut iraultis ,puenit fympcomatibus.Q^ug dam eft
qaodamodo inter hasmedia.f.^ R proueniat a
Baturaitimulacadrc.nontamenadhancoperatione ir • rttata dC talirer quin debito
ordine producat hanc opera cione dc cam modica ];2iione,licut expulfio prsedigeftac
* matertx.Adpjropoiitupcrfpontecuacuataetiam fntel iigtc euacuaca tertio modo.
Alia.n .dicuntur uel Rmplici ttr naturahcer uel iimpiicitcr fynthomatice
euacuata. Ex qao patctprimojquare dixit confequcnter ciTe utt-
lia/ynthomaticc.n .euacuata non funt huiufmodi. Pa tetfecundononomnemeuacuationcm
anatura prouc- iif entem utilem eflfc. Patet tcrtio non femper medicum in
eaacuandonaturamdebereimttarf naturalitcr ope- rantem. Q^uinto nota utilitatem
6c conuenientia eua cuacionispotiiume comprshendi ex circunitantijs, dc quibus
fupra diclum eft.f.quantitace,quaiitate, tempo re,loco5Conferentia,d:
colerantta,qu2e omniaper quali- tatem dedit incelligere. ad hoc.n.uc
euacuaretur quale oportetrequirancur omnes circunlt;antif,ucbene dccla rabim us
tercio tcchni. vS: tu ibi uf de. SecuQdacoRcluiio.Admedicu operante
pertinetc]^- cfcere.i.quietareuelabcuacuandoderiitcrccaqtisefilc contrariamodo
hisquse di<fta funt euacuantia. P robac fic.talia euacuando
euacuareqaalianonoporteret eua cuari.igitur^c.cofequentia tenet. quiaeuacuatioqua
lisnonoportetnonconfertautnonfertbene.airumptir pacet ex quo funt con traria
his quse cuacuantur ilto mo dodidtomaliaconcluiione. Notaq>ifttera poteic
du- plicitcr cxponi . Pri" momodo quicfcerc.i. quiecare matc rias,quia
euacuatione illaru prohibere qug eucniunt.f. . ^ euacuantur contrario modo
primis , quia in utilicer. Sc J^-5^'' i^c fenfus eft ucrus. Sccundo modo. f
quicfcere ab cua- Sccr du cuando,utdi(ftum eft. uicn:^ fenfuseftbonus. Primu p
lacer dubium. Vtrummcdicusdebcac in euacuando femper f'mitarinaturam.Etutdecurq>non,qu!anonlicecmedl
co euacuarc euacuante natura ut tbi ( Q_uorii crifis flt ^quorumfadta
eft.)Etquarcapfimi.Sf naturano mo uet moue tu hora mocus eius.crgo non imitatur
. Ref- pondetur medicij dcbcrcfmitarinatura adhunc fcnfu, <j>taIitcrdebcteuacuarcaucabeuacuatione
deiifterc^ qualiter cftnaturg conformc Sc propor tionatu.Exquo fcquitur primo
c;^ aliquando nacura cuacuantc 3c medi- cocumcaipfeimitacurnatura* Scquitur
fecundo <j> al« quando natura euacuante ec medico non eti am i mitatur
natura.Tcrcio fequitur q> mcdico euacuanrc d: natura non etiam imicatur
natura. Secundii dubiu.Anliccac mcdico imitarinaturamfynthqmaticecuacuante. Vf-
Eiiatfo ^""S*^nc)nperHip.fnlfttera.<S: GaF fncdmmcn.2. iintho-
J^"«^adifto.Euacuatfo fyi>thomatica eftduplcx.f. f< matf ca
^^"'^'^ 9'^'^ ^ iimplicicciv^mpliciter in fynthomatica efl du- 5f
Pi^siuuatiui qp nocitiui cuacuatio. Secundii qd cca plex tra.f.plus nocitiui q^
i uuaciuf , iicut frcqucntcr in mate «afuriofa uirtutc uinccntc. Sccundadifto
duplcx dk tm<ta«o,f,regularis<^ coad»» H r P P O. 5g Primacoficluiio.
Nunquarcgularftcr me4'cusd&^ bcc f mitari naturam fynthomacice cuacuantcm .
Sccunda coclufto. Aliquando coactc medicus debcc Medi— f mrcari nacura
fynthomacicc opcrance . Patcnt i ftaecxjo ciinatu cluiionesintelligenti.
Etexhoceciapatetad illuddu^ raimi- bium. ytrumomniseuacuatio
fynthcmaticaiitprohi tari. bcnda amedieo, Dicitur.n.primo<j>liccc aliqua
iimplt citer fynthomatica nc amedico cohibenda , non tamcn quaelibec. Prima pars
patct dum euacuatur plus lauda- biiecum cafu uirrutis. Secudapars patetin
dylTinteria mortaIf,quacuacuaturresuenenofa. Tenendufccua do ^non omnis
cuacuacio fecundum qui d fynthomatt- ca eltcohtbenda Ccd aliquaaugenda ahqua
dimmueda, 3C aliqua naturae dimittenda. AphoriTmiis. 5. Si qaafia opor ter
piirgari,purgentar,&:coa^ iemdC bene ferLinr.Contrarf a uero grauirer. Sf
qualcpurgari oportcc,calc purgatur,prodeftj& fa '^c. cile fcr tur . Si con
tra diificulter . Sf qualfaoporcecpurgari jpurgcncurjconferc, «S^Icui r ^^
tcrfcrunc.Coatrariauerograuicer. ^ • Expo ii cio lacol». Hf c apho.quf a f ui t
prima pars fecui' apho .primg ^ ciculae,fbicg fatisdeclaracusfuitnonegecpronunc
alia cxpoiidonc.fmmoqueadmodumicnuic etiam Gaf»m paucislfbris rcpcricur
afcriptus , nccontra morem fuii feCflTe uideatur Hip.in cf ufdem.f.rcf
rcpccicfonc, Aphorirmiis. 4^ Pargarequfdem xftate ruperfora^hyemeiic ro
inferiora. JEftate pocius fupra , hycmei nfra duccadum mcdi- Thc. csxncatis
cft. Mcdicari aeftacc fuperior^magfs , ijyauc ucromfc- riores. Expoficio lacobf
. Iftcaphor.duashabec-conclufiones. Sccunda ciifc i}^ (Hyemcuero)
Primaconcluiio apho. cft ifta.Plurimumconucnfc t n arftacc purgarc fuperiora .
Probacur iic. In xftace ma ximemulciplicacur maccri a per fupcriora cducibilis
igf cur &c.patct confequcncia.<S(; aiTumpcum arguicur; ^a in aeftatc
maxi meabundat humor cholcricuslcuisad fu pcriora facilitcr mobilis.igicur Scc,
Sccunda concIuiio.Teporc hycmismaximc purgan dafuncinferfora
Probaturilc.ceporehyemis maximc abundac humor per inferi ora cduabilis.igitur
Scc. Pa tcc cofequencia,^ alTumpcum probacur,quia phlegma
cxfftcnsgrauceftinferiorapeccns. Sfmilis fentecia col ligf tur dcmence
McfucdccofoJationcmedicinaru.inte tioncprimafecunibca.adfinem.inquititerii Hip.
Scc* Sc tcrtia. primi.docfc. 5- .ca iilo.Hip.quidcm uifumeftec 4.ca.f.de
uomicu. Ecseftasquidemcftccmpus d,geici-f uum . Pnmo noca. Per purgac(one
intelligit cuacua^ tioncm facta cum pharmaco qualitcrcuncj euacuantc , uc fupra
dictum cft. Sccundo nota. Per arftatcm i ntcl- ligic tcmpus fcx mcnii um
includens ueram aeftatem 6C iinem ueris<S:prfndpiumaucumiii.Similicerpcr
hye- memcempusfcxmeniium indudens ucram hycmcm 6c iincm aucumni 3c principium
ucris , uc coiligicur in commcnco.ueris cnimprincipium iimflacurhyemi. fi- nis
ucroseilacf.djautumni prindpium d:iinisccontra uc fupraprima huius commcn.l 2
.in iine illi us , fcflicet ucncrcs hycme 3c uert,3c fecunda primi .doA.fecunda
ca . ^. Ter CfD noca . Ly fupcrioia <^ infcriora muIcipFr poc cxponi . Primo
fuperiora.i .g fupcri ora cducerc.Sc- cudo fujgiora,i.fu giorcs
huotesjgakuiorcsgfu^ior^ laco.s.apho» H ^ I/CO*- Mcfuc Auice» Pui^ cf o gd.
-Sftas quid. Hyeaj» quid. Auice, Digitized by Google The. Purga tfonil mole--
itarum cxfitm pracci- cuscan Catijs dupFr. Canjcu laril cJ porum prmcf- pm dC
iims/ Purga tio ^d. V>v^m P A R T I, potcnfcs educi.Tcrtio ruperiora,idefi:
partes Cupcrforcs euacuarc , inquibus uidecur magis humor chokricus abundare.
Pr ima 8C fecunda expoluio eit tenenda.Con iimiiicer per omnia de ly inferiora
eit dicendu . (^uar tonoca.Ad uericatemapho.requiri ahquas coditiones. Prima
eit;,ut cempora feruencfuasnacuras .Secunda uc ponan tur ex parcc diTpoiition
um corpons 3c regionum omnia paria quancura eft poiribile.Hts enim itancibus
cum in temporcscicacismagis abundethumor.choleri- cusc^-incempore hyeraii,,
«Sieconcra cempore hyemis humorphIegmaacus,patec uericasapho. cholericuseni
magis uoraitu dc phlegmaticus magts fecelTu cuancur . Aphorifmiis. 5* Sub cane
et aace cane,molefe iut purgatioes Sub canc3^aatecanem,medicamentorura uius
di£- ficiitsclt, Sab canCjCtantecanem jdifFiciles funt mcdicationes. Expoficio
lacobi. Conclufioaphor.eftifta. Purgacionesfantmoleftae fub canc Sc ance cancm
. Probacur ilc. illo tempore uir- tutes funt debiltores 8c refolutae 8c corpora
func iniiam macioniparaca<!5ircfifticaeriscaIidicas euacuacioni fi- endse
cum pharmaco.igitur t^c-patecconfequencia.cS;: airumptum colligitur m comen.iSc
habccur iimilisfen- tcnti a quarca primi capitulo quinto dum inquit. Ec ki'
co^q^tempusdumafceriditmaiorcanis <&:€.&: a Mefuc de
confolationemedicinarum intencione prima. capjtu lo fecundo dC eft utilis in
a<ft u praccico 8c ampiiatur uc patet. Primonota. Percaneminpropoiito
inteliigere debcmus tempuscanicularc,<Si eft tempusinquo qug-
daniftcllameridionaliscanisappeilataab aftroiogis in matucinis apparet 3c folis
ortum antecedic,^ hocell rc <fcc inmcdio sftatis.Incipicaucem canicularc
tempus. I o.die lulf^ uel circa,<S!; durat ufquc ad.2 o . Augufti, ica
<3» in fumma cft quadraginca d(erum,fci3icec. 20.ul- timorum luli) 5c
uiginciprimorum Augufti, uchabe- cui- aGaP.fecundoaiiroentorum. cap.fecundo.
Ecap- peliacur hoc tepus hora aquo ctiam fruccas horarij ap- pellati func. uel
igicur ante hoc cempus,fct!icec par um ec fub tempore,quia durance canicula ucl
fub , i deftparu poft purgacipnes funtmoleft^. Secundo noca. Per pur
gationesintelligic euacuationes factascum pharmaco cxoluendo euacaancc.de
lenitiuis auccompreiriuis iion omnino haberec uericatem . Tcrtio nota.
Huiufmodi pharmaciaefunttuncm^oIcftaE propter multa. Primo proptcr uirtutis
debihtatem.cum enim in his cempori- bus {inccorporadcbilicatamultum per uiani
refolutio- nis, fiiperucnicnte dcbilitatc ex pharmaco exolucntc fortius muko
dcHlitantur. Sccundoquia illo tcmporc fpfricus 8C humorcs ualdc inflammabiles funt.tum
etia quia pharmacum corpus infiamnjac.tum quia calidum cftiSiilccum fccundum
plurimunj.turaetiamquia agi tando<S^ commouendofupsrcalciacit ipfum. patet
etia tcmpusmulcii raoleftare.frcquencer entm cx leui phar inaa> hoc
temporeperducicur corpusadfebrcm. Ter- tia cauf^i , <5uia acr cxcerior ualde
calidus trahit humo- rcscorporis a ccntro ad drcuuferentiam,pharmacum ucro
adrcunferentiaad centrum , fcilicet ad uentrem.
caufaturigiturmagnarcfiftentiain hocmotu, ad qua fequiturmagnahumorum
inflammatio , & fpirituum rcfolutio,^;^ confequentcr
corporisdebiIitas.<^ q^acrca lidus contraopcretur taliter dcclarat Commen.
in com- inen.dcbaineo.lftxtrescaufae aGaF. in commen.im- plicite tacfcoe
explicaatur a Mcfue optime in prceallc.Io- co. Ex quibus ftquitur primo caufa
ucriticans aphor. Scquitur fccundonunquani hoctemporeciTe rcgulari
tcrpharmacandum,fcd folumcoaftc, iicut frcqucnter contingic. Scd proptcr dictum
commentf dubitatur, ii^run^jMlncurn impcdiat operaponcm phaima«» Ar- iriL
guitUf<;^ftoii, quiabalncum uiasaperit <S:durf tiesma' terierum
>^materiasfubtiiiatd?ad motum difponic, igitur d:c .patet
confequentia.<?^ afl umptum iimiiiter . Oppoiitum uult GaF.in commen . Primo
nota.balnc^ Baln c- um eiieduplexjfciliceccaiidum dequo eft fermo , iciM"
um cali cec de caiido actu cancum ,& de caiido in pocentia.cxem du du-
piapacenc. Secundo noca.cb balneum approximari po- pUcicei:
cell:,aucantcpharmaciexhibicionem,aucp>oftpharma- ci exhibitionem ,auc dum
eft aclrualiter pharmacum in operari. Primomodofecundumplurimum praeparac ad
operationem pharmaci. Secundo ablacam pharmacf operationem compIet.Tercio
diuertic Sc impedit,<&: fic intelligit Commencacor in commenco. E t per
hoc patec folutio adargumenta. Aphorffmas. 6, Graciles,S:: faciie uomentes^ purgare
(aperi^ us, timenrem hyemem. iMaciientosaduomitumfaciIes,purgandosfupracu-
rabisjcauendohyemem. Thc* Graciles , 8cizcilc uomentes , purgarefuperius , ca-
Leo, \icnteshyemem. Expoiitio lacobi. PrimaconcIufioe£%h?c,CorporagradIia^
uomi-» tum faciiiter tolerantia funt per uomitum potiirime in
gftacepurganda.ProbaturconcIulio/ic.intalibusma- xime abundat humor cholericus
per uomitum facilicer cducibiiis igicur(S:c.patetconfequentia.6ii: afifumptiS
facisnocumiieccircalitceram. Secunda concluiio.In tali euaeuatione debemus
timerc hyemem. Probatur iic.Intemporehyemishumoresomnesfunt in corpore latences
conftjpaci 8C euacuationi inepti.igitur 8Cc. pa
tctconfequeatia.(S:alTumpcumfacispatec. Simiiisfen^ .^
cenciacolligiturinquarcaprimi.ca.quarco.Eteftapho. ^"- _^* utiIis5i:c.EtampIiaturutpacec.
Primonoca.Graciles. ^^'^^ funcduplices. Q_uidamfecmidam totam habitudinem ^:
£<ilictt tam carniformium ^ fpermaticorum. Q_uidam ^^^
perfolampriuacionemcarnoficacis habences uenas la- cas<S:fpermacicagroiTa
primifecundumpiurimu funt melancholici.fecundi autem cholerici. In propoiito de
fecundiseftfermo. Secundo-nota.Perfacile uomentes rrom^s intelligendum elTc
illosqui ex hcili caufa incurr unt uo faciic^i
mitum,necetiamexuomitunotabi]iafubeunc nocu- ^ mcnta , ut habentes peAus latum
cum .magna iatitudi-. neftomachi^uirtutem expuliiuamftomachi fortem 8c ad hoc
alTueci . Tercio nota .Tempora maxime apca adhanceuacuationem iiendam func nnis
ueris, autum ni principium 8c gftas , co q> iftis temporibus potilTimc
multiplicatur cholera et fubtilis reperitur .eft eciam cuc maxime in motu unde
faciiicer cunc per uomirum ad ex tracxpellttur.EcontrainhyemeCumfinthumorescoa
gelati 8c uif expulftonisangufte diiFiciliter 8c cum labo
refichuiufmodiexpuliio ,quareadhanc fiendam eua- cuacionem oporcet timere
hyemem. Ec ex hoc patec caufauerificansapho. Patetfecundainhocapho.rangi
quatuor ctrciiftantiascoiideradasm cuacuatione fien- ^ per uomitii.f.habitudine
gracilicatis 8c eius oppofi- ti d^cxcofequenti coplexione naturale quf per hoc
da tur f ntelligi aptitudo ad cuacuationcm,dum dicitur fa- cilc 8cc.8c tt pus
dum dicitur timentes hycme . Ex qui- bus
aliadanturfntclligicontcntainfolitiscarminibus,
HfcfuntpenfandamedicopurgarcuoIcnti.Ars^casufr tusrcgio coplcxio forma.
iV\os(&: fymproma replexio tempus <S: ufus ^c. Vltimo nota. non ciTe f
ntcntione • Hippo . hgc corpora efTc magis pcr uomitum qp per il u- xum ucntris
cuacuanda,fed<^ inter cgtera corpora eua cuandaper uomitii maxime funt ffta
^ inter cf tera ce- pora,in quibus hgc corpora funt euacuada potilTime cft
|ftas^aiimetepushyemi§, Priraudubiu.Sicfehni: hiiets Digitized by Google A P H
O R. faaBentespcicasmacrum 6!^gradlead iiomilum ; ficut habentes uetrem tcnuem
adrcccirum.fcd habcntes^juc^ trcm macr um malc tolcrant pharmacfas cuacuates
pcr fcceirum,utfuprafccundohuiusaphor.d^c6men.3 5.. «gitur SCc, Confirmatur
talcs diificuiter tolcrant Eu- xus uetrisXeddifficiiius tolerat uomitum <$
feceiTum. fgJtursSCc. Sccundumdubium.DifpofitiadfluxunQ.
funtntfiraro&cumtimorcpurgandid: cum cautela cuacuandi pcr fecelTum .«gitur
pcr idem ad uomitum di , ^ ^poiiti non funt ; nifi raro <&: cum timorc
pcr uomicum JPmicc* purgandr.igitur&c.confequentiauideturnota.^SCaf-'
fumptum coiligiturquarta prrmjr. c^.^.<Sc.4, Tmiii- dubium. Videturq>in
aeitacc lltdiificiiius uomitum p iiocare qprnhyeme.namin gftatc humorcsfuntpcr
cor pus difperfi&:mouentura centro ad circunfcrcntiam iitfupra.in hycmc
uero funtaccencrati, 6C locisexpul-- iionfsper uomitum uel fecciTum direcfti
uclpropinquf . fedfaciiiusefthoslicpropinquosadioca cxpulfionis di rigerc
q^difperfos.igitur dCc. Ad primumiftorum di^ citur.q> iCti non funthabentcs
peclusgracilc.f.ftriAum fedlatum hcethabeantipfum noncarnofumj-Sc tuncil }a
iimilirudo negatur . uel conceditur.q> iki non jqucbc
neal.jsparibustoicrantuomitumjficuchabetes pccftus debi tc carnofum Sc m
ufculofum . 3C negatur iimilitu- . . doj^ ut diclum efc. quiamateriaquae pcr
uomitum cua- cuatur n«5 tranlitp pciftuSjfcdboiciUaquaepcr uencre Cjuacuatur
uentrcmattingittSi^c.. Proconfirmationcdi citurconcedendoq^iitiditFicilius
tolerant uomitum qp. firccifum abfoluccjcum quo tame ftat q>faalius colerac
. uomitumcorpoiibusphlcgmaticisautpinguibus,qui' Vomt" busmpropolito
coparantur. Ad fecundii conccdicur g.ua ror
cotum.q>ficutdifpoiitiadiiuxumnonfuntniftrarocii i/aquae pjiarni acia exoi
uente euacuandijica difpofiti ad uomicii '^^^\ . dequibuseitfcrrao cumforti
uomitiuononfunceuacu i^ract^ andi ut eft elleborus 8C condiii Sc llmilia, fcd
cum leui. <cuscaG 5^iicuiicumIeuifcceiTiuo. Adtemumdicicar<^plus Ad uo-
promouetfacilicatcmuomitushumorum fubtilitas 8C ^iicuca njobilitascum
appcrtionc uisrum in humoribus diipcr iiendu fisq^propinquicasiS: direcftio ad
locum expulfionts in ^^^yl^ bumoribuscongelatisugsconftiicftis cxiitcntibus.
uel £9.mii . aliter ^ ht h umor es non func fi c du'per ii niii te por e ual ^e
calido in quo ctiam cauendum eit uomitum prouoca Dcquancum eftpofribile. ,
Aphorifmtis. 7: DifRcile uero uomentes dC mcdie carnofos^ mferiiisjtimentus
aeftatem. * Q_jui autcm ad cuomcndum ditFiciIesfunc,d: corpa- r.£.rajediocriter
conftant,infrapurgabis,cauedo gftate., - l-COf Vomcnccs ucro diffi
culccr,<S!: mcdiocriccr benecar- nofoSjper <nfcriora,caucntcs f flatem.
Expofitio lacobi. Primaconcluilo.Diificilc uomentes 8c medio modo
carnofifuncperinfcrioracuacuandi.Probacur. in cali-. busabundacmacerii
maximcper inferiuscxpcilibilcs» igicur <Sic .patetconfequcntia.^afTumptum
declarabf furcircalitteram. Sccundacoclufio.Intali cuacuatia ncoportcc timcre
asftatcm, Probatur .circiiftantig atte dcndg in cuacuadonc talium corporu
oppofiC| func cir- cunftancgsattcndcndisin cuacuationecorporum, dc g. bus
diccbacur in prgcedenti apho. fed in calibusoporcct timerc hycme .igicur in his
acftatem.patctcofequcntia. A.uice . 8c afTumptum declarabitur in comenco.
Similiaf«5nte voraes tia huic cblligitur quarca primi.4.ca .ad medium ca.Et
difFici- cft utilis.Et ampliatur uc patct. Primo nota.Perdtflfi- lequid cilc
uomentcs intclligendos cfTc illosqui non nifi afortt Vomi' caufa uomicum
incurrunc 5i uomitum incurrcntcs cx*. tu§.difFi indc fabcunc magna
nocumcnta.Q^uacquidcm difficul &lisc%t
|;ascxmuIc^cauiis^uewrepotcft,ucquat(ap«oji.li: H i P P O. ^ $0 cap .fcf
iicctpcdcoris anguftia.colli longitudine. facilita^ tefracfcurx
ucnaE.pingucdinc.inconfuetudinc. &matc lix incptitudinc,ut in quibus
dominatur humorcs grof a uifcofi Sc graues,& de his in propofito ma^ximc
intel- ligicur. Notacamcn<^licecincaIibusnon'iicrcguIari'. ter ficficut in
fupradictis uoraicus prouocandus, quani doquccamcn propter diuerftone auc
fupcrnacate phlcg macc conccditur,uc in praeferuatione a fciatica ucl poda .
grauclconfimili. Sccundonota.Illapars.mediccarno fos.poccft dupliciter
cxponi.Primoq><ntcr cseteracor- pora carnofiora
funcfanguineaali)sparibus,minusue^ ro cholcrica &;melanchoIf ca, medie uero
phlegmatica, idcft q> pcr mediecarnofos phlegmaticos intelligic.d:
eritfcnfus.q> mcdie carnofi phlegmatici difFicilc uomcn tes func pcr
infcriuseuacuandi. Aliter dixit quidam.me dic carnofos , quia nec cxcrcmalitcr
pingues necextrc' malitcr macri funt,nifi fortifTima neccfTitate imminen tc cum
pharmacia-cuacuandiidco dixitmcdie carnofo& 8C difficiie uomcnccsii efTcnc
excremaliter pingues ucl macri non forcnt per fecefTum euacuandi. 8C fic patet
"^ , tcllccfcusucerqueprobabilis.primustamenuidecur ma Euo '« gis ei(c dc
mencc Comcncacoris. Tcrcio noca. Liccc^ rerius cuacuarioneminforiuspocifTime
inccllfgi dcbeac cua- 3^« ; cuaciopcrfeceffum, pofTcttamcnadcuacuacionem pcr
urinam ampliari cum concingat matcriam phlcgmati-', . ^ campcr urinam
cducijuccolligipoccftca.dcphlcgma' ^^^^^* tica . prima quarti.
<&rfecunda aphoncommcnto. 5 5 . Hippo» Q_uarto
rk>ta.T€mcntesaeftacem,quia in aeftaceno fic in corporibus
fuperiiuicphlegma,quare caueamus qua , liccr in ^ftatc phlegma euacuamus. Alf)
timcntesaefta- tcm, ideft cuacuatione §ftaciappropriatam,fcilicecuo'
raicum.Primacxpoiicioeitfamor. Exquibusomni- bus.patctfcntctiaapho.quiain
talibus corporibus abi dachumorminimcuomitu cdudbilis, <S^ cum hocca-
liacorpora jx>nuncur ad uomicum inepta , licct etiam finc mcdiecarnofa
,funccam€nmuUam pinguia pencs: linam expofittonjem.igitur <Ste. Aphoriimus.
B. PhthiGcos uero metuentes ad Ciperiores pharmadas, Tabfdos cauc unquam
adfupcmas ducas ciiationes, Thc^ Tabidosuerocauentes,adfupcriorcspurgariones.
j,^, Bxpofitiolacobi. Condufioaphor.cftifta.iyicdicusnondebcteuacua, - re
phchificos cum pharmacqs uomiauis. Probacur iic, quiapcrhuiufmodipharmadas
incurruncgrande no- cumcncum <&:mortispericulum.fgicur
<S;:c.pacecconfe qucncia.<S:alTumpcumdrcaIittcramdcdarabitur. Si- , .^^
milisfcntcntia colligitur quartaprimi.fecundo capitulo Cacisadprindpium.Ec eft
ucilis aphor. Ecampliatur uc pacct. Primonotacjhicterminusphthiiismulciplid-
p^^^y^ cer fumicur.Primo pro quacunquc corporis praernatu ^^ rali confumptionc
a quaciun*^ caufa notabili proucnf en ' tc.Secundoprototius<:onfumptionc
confcquente ma- lam complcxioncm cordisaut prindpium. Terciofurai tur uc
cangicur ibidem pro cocius confumpcionc confe- quence paulacinam confumpcioncm
fpiricus propter ac- cidencia anim§,uc fecundaprimi,doct.2 .cap . 1 4 de hiq qu?
proueniunc cxmotu animalium , dum inquic. Vi- j^uici^ minucio uero 8c phchifis
nacurg nunquam fcquitur , ni {i illudquodpaulaam cuenit. Vlcimopro totius
confu- ptione cofequente ulcus puImonis,uc quinto huius.co- njentonono phchifis
fic maxime in gtacibusa. i g .anno niryoo ^fqucad. j > . Ec fimiliter
fumitur hic inteliigcndo pcr ^*^* taliccr phchificos non folum iUos qui
fuDta<S:uphchi- ficf , fcd eciam illos qui ad hoc pra?paraa , func puta
babcnccs collum longum gracilc 8c pe<ftus angu- fi^vim 3 6^ fic dc algs , ut
quarto tcrc^ . Sccuada laco,s;apho» H ig Digitized by Google P A E T !•
ttota.€^ m taKbus titnencia #ft phapiiiacta uomKiua,qii/4
iielactufmilphthtiiciaU?! funcdiQjofitiadhocut phthi iicifent,
Sia4afuntphthiiic^,fequtcurd.upIcxnocu- mmtum. Pirii^um eft aug;mentum
ulc^rationis pulmo ^iscxnjotu><i hocdi uaidemalun^. Sccundum cf^agi fatio
i:ortis,<S: comotio fanici m pulmone cotcntc, qua (upcxagitatafumi ciuscordi
cpmunicant^r dc uchcme ff u§aftiiguncaud fortcipfafaaics.Ycrfuscor fubico pro
pulfa udociusincerficitaegrotantcm. Adquod concur" |-icq> huiufa^od*
phthificiTebrie te^ fluntjquarc ex phar maco uomitiuo fuperiorifeus agitatis
augctur febris,<S? per confequcn6<5^c . Si aute illiid corpusnonf ueric
a<f^u i>hchificum,fcdcantura pedus cius ficanguftum Sc uc qaegraciics SC
par^tae fciiTurg faAa f orci comotiQnc cx iiomicu cio^endum cftnc in pulmonc
uei pcccorc aliquc «cnaBCrcpencur,quare 3Cc» Tertio noca. Non folum
phchificoi^noncfi*cpharmada uom.itiuapurgandosjfcd niec ctiam fuccclfiua,quia tamcn
plusnocet uomitus.d^ ipfoipccialitcrprotuhtapho. <^uarto i^ota, hoc tocu
rcgularitcr incciligcndum ciTe cdaccc , tamcn licec uc fi tn ftomacho f
uriofan^aceria cotincrct rcpens ad os fto-
machi,licerctipfamuom,i^ueducerc.patct. Cotra.ma pubiu tcria faniofs^ in
phthiiicis concinecur «n fuperion>.us. er go ipfa cft per fupcriora
purganda» Diatur conccd^- dofcdnon pcr wtomicu fcd per fputfi a 5iP ficdcal:gs
6i?. Aphorifmusu 9* Mdaticholfcos ucro infetws ttchcmeatias ca dcm rationc
contraria appoticaccst Thc* Atyabilaripsplcnius i£ra,eadec|^ ronc co traria
^cre§, LcQ, MeIancholicosplcniustnferiores,cadem rationc con^ tranaapponcntfs.
Expoficio {acobi, Condufio apho.cft ifta.McIanchoiid funt per infc^ :f iusalqs
uchcmaitius purgandi. Proba^ur fic. humor euacuandus in mdancholico cft maxime
grauis 3c diiFi ciliscxpuifione.igiturcondufioucra patet confequCn
na,quiaficuthumor uaidclcuises^Icuitatcfua purgan dus eft pcr fupcriora jita
graufis pcr inferiora.<S^ hoc no- ^uit cum dixit cadcm ratione fupplequa
cholcrici erat per fuperiora purgandi apponentcs contrarium .« -Co tra riam
caufam. conduditmeiancoiicoseifcpcr infcriora cuacuandos.Et colligitur idem
quartaprimi.cap.4.<SC Autcc. cftutilis.Ecan^iai:urutpracccdens.
Primonota.Pcr Meft— ' meiancolicos inteiligipoire mdanchojica paifione pa Cus
ad, ticntes,in quibus humor mdacholicus abundat per cua cuationcm purgandus ,
<Sc fic propric fumitur hic fiuc raiia corpora fanaaegra ud ncutraf ucrint ,
qdbus hu- iufmodi cuacuatfo comp«at pro cura aut prb prgfcr us^ tione.
SccundooocaJt^ospcrinferius.i.pcrfcccirum cf fe purgandos,hmnor cnim mcFicus
cft humor ^^rauiiTi- inus undc per inferiora purgandus eft , Tcrtio nota.uc
hcmentius.t .cum uchcmcntiori mcdicina. Sc hocquia jitfortior in folucndo
anatura fua , ud c(u(a in x^aiori ^fi cxhtlseatur proptcr humorcm mcFicum
cuacuatio nieircmtulcum incpcum. Nota tamcn hanc medicina ineficorum purgatiuam
poiTumusin uchemcntia corn^ parar c,aut algs naedicinis per fccelTum cuacuarc
dcbcn ttbus,auc dd^^dbu^ cuacuare pcr uomitum.S^ primo inodotntdiigitiifr ut
fit fenfus,^^ oportct mcFicos uehc- mcntius.t.uehiementtorilbluisonefoluerc
alijs corpori |>us in qutbus cft ue^^er fo|u^us,quod ucrum cft fuq;
pcaindicationeamatcria cduccnda,fump»cnim auir^ f utc ud alio potcft oppofitup)
concmgcre, ut patet, Q_uartonota.hactotum ucrun? tSe ubi maccriame-
landiolicaconcin^ur inloc^diftannbus alocfscq>ul iionum,ut faiitettn
fpl^ncaufei coii^ contineretur in in teii^norcctofacilc (^udpoiTctj^ik ctiam
redundance ad Qs fton^achificutin quartana frcquentcr a>ntingit ip fai^
cirep^ uomitum expdlendam. Gontra. melacho pim abuadatm ot^ftomachi.^tufiSrc,
aiTuinptu ar-r guicur,quiaproiluitados ftomachi uirtutc diuina.pri
maprimi.c^piculodc humoribus. Itcmquta in quarta- na copccit uomicus.prima
quarcicapiculo de cura quar tanae. Pro primo dicicur q>
mci^cholianacuraiiccr ^ Auicc»' flucns ad os ftomachi non cft per uomitum
cuacuanda, quiauaidemodicacxiftcnsfcciidum parccm rcfoluicur infcniibiliter 3c
fecundum parccm ad infcriora dcfccn- dens cum eg:eftionibus > auc mdius pcr
kccSum # pcr ^omicumexpelicrctur , Dequaitanaautcmdict potcft
q»prouocaturuomitusinprincipioparoxifmiadminQ- randum n?ateriam initantis
paroxifmi, ubi tame intcn deremusquartanac matenam eradicarcpotius per infe-
riusqpfupcrius purgaremus. Vd dicicur^ noniit hoc ad cuacuandum materiam
quartanae propriam ,fed etia maccrias c<5mun^ circa ftomachum
mulciplicacasquas quiacitiuseuacuanturpcr uomitum q cuacuarcmus ^ fecdTum
euacuamusuomicu 6c non fcceiTu,unde nun-^ quam caics cum pharmacia exoluentc
habente iongam in ftomacho concrahercmorara cuacuamuSjicd cum le
uiprouocacione,ucpatet<S:c. Circacommencum no-^ Dubia. num primo dubitacur .
An meiacholia eft omnibus algs^e mc- humoribusnequior. Videtur q»non,cum non ^t
ncqui^^^^'* orchoieraeruginofaquaeeftuenenoia. Sccundumdtt hae na-w bium
.(^uomodomulcoaens fola porcat corrupcionem tura aliorumhumorum. Tercium
dubium.Q^uomodo eft fex aliorum humorum. Q_uarcum dulMum.. Eadem medidna eft
cholerae dc mdancholise cuacuaciua,<S: fi-^ militcrphicgmaiiis^
mdancholiae.non ergaalia cholc- ricis aiiamelanchoslicisncceirario
compctimcmcdicaaic ta.Conflrmatur,quiafimiiibu§utccmpcratisnutriun- 7 tur
cholerici dimdancholici , ut pane bene fermentatov igitur <Sf c. Adprimum
ifi»r um dicitur primo q« mcla- cboiia exccdit aiios humores «ftis tribus dcn
ominacioni bus fciiicetcireuioiaitiorcmjnequior6m>& glutinofio rem,Iiccc
choicra eruginofa fic mala, non camen eft ne-
quioruioIentior<S:giucin<?fior.Ideoplacct mihi aiitcr dicacur <5>
ipfa eft nequf or , quia inobediencior euacua- tioniproptcr ccrrcftreitatem 6c
glutinofitatem. ScRc etiam mecaphoricedicicur uiolcntior, ficuc nolens fupc
rioridebicepareredidcurmecaphoriccuiolcncus. Ali ter dicitur <^aliorum
quorumlibet humorum compa- ratione ineiancholia eft ncquior algsparibusjuc
copara tamcfi^nacuralis cholerg naturali,pcernacurali pcer- nacurail^juccholcrf
eruginofae comparacamdanchoiia pefTinaa per aduitioncm gcnica,<Sc tunc ipfa
eft nequior ^ Ad fecundum dicitur q> ipfa fola portac corr uptione alio rum
humorum <S!:c.quia aicerius cuiusiibec humoris >, corr uptionc gencracur
meiancholia, non auccm chole- rauclphlcgma,utpatet, Adtcrciumpcr idem pacec c^
ipfa eftfexaliorum,quiagrauior 5^fubfiftensalijs, xSi quia aiijs aduftis ipfa
remancc, ficuc cinis ct fex aliorii* Ad quarcum dicicur quse alia euacuantia
debe tur cho lcridsinquancum.huiufmodi , ^aliamdanchohcisin- quancum huiufmodi.
Ec licec idem medicame ciTec cho lerae «S^mdancholiae euacuatiuum..non
camcncompccc reccholerico ucfic, fedinquancum in mdanchoiico ef- fec abundancia
cholcrae,<S^ in cholerico m dachoiiac. ubi autem cantum alccrum illorum
eiTcc euacuandum pro- culdubio nulli iftorum compcterec huiufmodimc<iica-
mcn .fi autcm oanueniac idcm <^bus cholcrico Sc mdan cholico,non tamen
adacquace praefer uatiua mdaciiolici ^ cholcrid funt cadcm <S£:c .
Aphortfmns* i^. Mc4icari in ualdcaciitiSjfi cxpedi^ cadc die; Difforrc emm in
talibus malum cit Inualdeacutisdicprimauacuandumcftsfimat^rfa ^u-
turgct.SupcrfcdcrccniminciuCnocfimalocft. * Mcdicari in ualde acutis fi
inatcria turgct,cadcm cfi^* %^^s Tardarcc«a*ia(;alibwt«alu«ci|, Digitized by
Google A P H O^K. . * , ■ Expofitio lacobi. - . lCtius apho .fcntenuse
concordanciae notanda, <S<i da< • hi^ a rca iprum 1 urfict enc colhgt
pofTun t fug .22. apiio*: primacparticulae.Digcitamcdicari &: moum dC,Z4-*
fcilicetinacutisaegritudinibusiSic. ^ y AphoriTmus, ^^» ! Quibufcunque
corfionesrS^circa umbilicuni floiores,&: Iambos,&: doior non fblucus
fic nec^ pharmacqs,necp alicerjin ydropc ficca gficituri Thcv Q^uibusi:orminacircaumbiiicumfai:igant,<S^Iabor»
atque lumborum dolor infeftac,nec medicamento , auc ullo alio modo folut
cruciatus potcll,^s in aquam inter-, Cuccm ficcam decumbitur. I/CO»"
Q^utbustorminaj&circaumbilicumlabaregy&lii ^or um dolorjqui ncquc a
mcdicamcntOjneo^ alitcr fol^» uicur.lQaquamintercutem liccam Hrmacur, Expofitio
iacobi. Concluiio aphor.cft ifta. Q^uibufcunqg corporibus • iimc cortioncs
circa umbilicum 3c lumbos qui dolorcs non foltiuntur pharmacia ncq; alio
medicamine pcrficf tur illorum difpofitio.i.conuerticur in. hydropcni ficca-.
Frobatut fic.falibusdoIoribus& tortionibi^ non folu:
*is<S:c.fignificaturmalam adcirc coplcxione ficcg hy^
dropifiscaufaciuam.igicur conclufio ucra.cofcqucncia iloca>quia pofita caufa
alicuius cflFeclus probabiliter po nicur cfFcvftus dli^fequitur.tSi affumptum
circa lictcram lEotu g dcclarabicur in comcn. Similis fcntentia colligicur a
couer' Serap.4.brcuiarij.5.cap.d:.24.ccrti).tracw^.c.dchyj «unt m dropjfi.Eft
utilis hic aphor.inavftu praAico utpatet.^. fjydro- adhucinoperaciuo ,
quiafcicur cxaltcrantibuscHcap- pe pra-
proximandum^malamc6plexianemrcc1:ificcc.Ecam. ^fibicus
pliacuradomnesaErcaccsfcxus <&coplexioncs. Primo canotj, ooca.Hoc noracn
cortio fecundii uariosintcflc<5:usfa- Tortio mi. Q_uandoq^ cnim prindpaliter
importatdoloremuc aut con tris appclkndo ucl connotando propcer illum dolore.
tor «ortio querc corpu? , ^quafi in unarecicudiuc uelfigura non dupJ&r
pafi^c permancrc undc corquecur quafi quercns figuram. fccundii quam cqeinus
doleac .<&: fic torcura cft actio cor- ' rupca uircucisfenficiux.
Q_uandoq; autem pencs alics. pnncipaiiter impKjrtatmotum iftum
contortionisiSsco notando dolorem ad quem huiufmodi fcquitur concor-
i:io3<Sc:ficconcorcioiUacftmalusmocus.Q_uandoq^uc roimporcacdoiorcmtortuofe
fecundum intcfiinorum jECuoiuciones inccdencem > SC ficiterum eftaccio
corrup ^Tmhi ta fi ue etiam corr upca fenfatio . unde pacet tortionon fic lici
do-clTc doloris fpecicm. Secundo noca Pcrdolorcs ctrca ior ijd.
umbiiicum<S:c.inccIligicdoIoresinteitinalcscx oppoli t^vibusto umbilici uel
in rcdiicudinc umbilici pcrccpcos contin. quii
^cnccsauencoficatcgroiTainteftina replcncc<Sc:cxten- dence , liccc eciam
propccr dolorcm in mufculis ucncri^ in dirccfco umhilici cxiftentibuspoiTcc
dolor ihi caufa- ri jUC pacct. Ter cio nota. Pcr lumbosintcUigi poiTe ilia
hypocundriarenescSiimufcuIos circa rcnes comunitcr «xiftetes. Q^uartonota.
Incuraiftorumdolorumcii fint uentofi auentoficaccgrolTa ck groflis humoribus
clcuataprocedcndum ciTccum pharmacijs folucndbus Mt^ci humorcsillos.iccmcum
medicinis uentofitaccm fpar- ftc ueto gentibusjut carui,cimino,<X; rucha,cc
huiufmodi.Iccm ficatem ccrtio cum ue tofis fi nc fcarificatione dC calefaccor
j^s cx iparge tcriusappolir«. Dolorcm igiturnon folui pharmac^s tes,
necaltcer,eft ipfum noo rcmoucri pcr folutiuam potio-. ncm ncc ctiam per
carminatlua 3c refolutiua ucntofita-;
tum,necadhucpcrcalefactoriacxtcriusapproximatai ii cnimdolor
perfeuerathisapproximatis, nonfoluitur pharmacia nec aliter .3c non cft in
telligcndum dcrforcs Hy- iiullo modo remouerf ,fed non ita remoueriquin iccrato
dropg rcdeanc. Q_uinco noca. Pcr hydropifim ut coiligitur. ^"*d
I4terti^.cap.de hydropifi.Hydrops eitaegritudoma- terialiSjCuius auraeft
materiaexubcrans frigida ingr^; H I P^ P a 1 6o <i*cn&membra,5i:
crcfcuntpcr cam mcmbra omata ma nifefta aut loca uacua in quibus fiunt rcgime
nutriiaai ti <S; humorcs , 6C fup.confcquenshcpatisnocumcntii.
Guiusficponuntur tresfpccicsfcilicethypoiarcainqua Hy-
propccrinfrigidationcmhepatistranfmittitur mcmbrjK drops fanguiscrudus,quia^embraipfumperfcctcnonaiiimt
,: f ianc , fcd remanet fic coagulatus Sc non afTimilatusmc, Bris , quarc
dicitur carnofa hydrops , fiuc hypoiarcaafa* hyposquodcftfub ,&farchoscaro.
uiderur emm caro ... J multafab membrislatcrc. Sccunda uerofp<des<hcifuE^
afcliccs fi uc aq uola ,fcd magis propnc dicit u r afci ices ab afclos fccundu
gr aecosquod cft uter . uidctuf entm utcr fi uc ue tcr aqua plcnus.Tcrtia ucro
fpecies dicitut typ% paniccsfiuc uencofa quam inprppofito hydropem ficca, uocat
Hip . Ad propoficum igitur pcr hydropcm ficcam inteiligerc debemus hydropcm
tympanitcm , h cccim- propricappcllcturhydrops,utincomcn.ufdeiMtur,Ec ;
dixitnocantcrpcrficitur,qufanonfoIum praeparatur
corpusutcadat,fcdactupcrfcctcfithydropicum. Sc- ■ <:un<3o nota .h
uiufmodi dolorcs quan^>q^ciTc exte ii uos quandocp pungiti uos,quando;]^
uero corrofiuosaut ali _ . oSj^uandoqucetiamciTcmobilcsaliquomododclocoad .
locum <S: quandoquc non . Ad propofitum dc cxtenfiuis
<5i:dclocoadiocummobilibuspotii1imccft'fer,moin ^ . . \ pofitOitaIcscm'mfccundu.plurfmumfuntuentofi.
Ex , quo poccft coliigi caufa uerificans apho.cxiitcntc cnf m, — , .
huiufmodidolorepharmadanon foluto fignificatur f n iotcftinisclTe
coplexi«icmfortcmaiam ucntoficacisgc Ecratiuam,qua pcrfcucrancc « non rcmocapharmac^^s
probafeilc cfttadcm ab ipia , proptcr uicinitatcm hepar l2edi<&:
ucntofitatcoi intantum mujtiplf'cari,uc cxtra in tcftina tendenstandem par
porofitat^ cgrcdies rcplcac uacuicatcmcotaminterinteftinaiSiifyphaccxiilcnccm,
quarctumcfcet ucntcr <Si: corpus tympanitem j»tictur «&: fict
tympaniticum.jS; hocin plurtbushabctiat^gi clTc ucrum .Et hsc de aphor,
ApboriCnus> li* Qgibus uentrislimcertd hyemc,(iipaiis me dicarijmalum.
Q_uorumaIufkuitatctntcftinorumtnfcfi:anturhy- Thc» berno tcmpore ,cos fupra
pui^arc malum cft , Q_uorumaIuiintcfttnorumIcuicatcIaboranchybcr txo^i ao
tcmp6rc,fupra purg2uri,malum. Expofitio lacoiM.
Concluiioapho.cftifta-Corporahabentfa.ucncrcsli cntericosnon funt hycmc pcr
fupcrius purgada uci eua r, cuanda.Probaturcondufiofic.matcrishorunonfunt _ pcr
uonMtum cduccndae,fedpcr uentrcm.tgitur <S:c.pa . tct confcquc tia.,6c
aiTumptum fimilitcr cum lin t phlcg maticae uttangitur <n commcnto.ltem
habetur quarta prcmi cap.4.<&: cft ualisapho. Sc ampliatur ut patct. ,.
^: Primonota.utfaprafuperilioapho.l4-fecund^par- Autcc.
tfCurac.Inucntrisfl.uxibus.Triplcxclt:fluxus. Inpro- . t pofito aute cft fermo
dc ctbali quf didtur licnteria,iicc£ ctiam ad omncm fluxum poHit ampliarf ubi
cifec inten tio euacuandf fine indicationcforti ad c^^iicu Sc non .
principaliter di ucr te <^ . Scciido nota.lientcria a tribus ^*<tt^^
poflcficri.Acaprimitiuautadbolubricoauc corpora "f cau If .(^iftae in
gcncr e funt trcs f.debilitas co tenciu| cu for ^^ 3* dtudinccxpulfiug ,
ulccraudqualifcunq^intcftinorii 3C ftomachi mordicatio,<S(:phIcgmainuffcatii
in intcfti ms<S:careddcnsIubrica,<S:dehoceftpodlTimc fermol Ec notaquid
cft licntcria.Gaf. i n comcnto an accides 3C an jgritudo <5^c . Tcrdonota.in
apho. trq>lida poni indicantianoneifcpcrfupcnus cuacuandu.Primil cft difpo
matcri g,qug phlcgmaticacft.Sccadu eft locus aj que matcriadedinat.Tcrriucft
tepusanni . Exquibus patct ucritasaphor.Ex quo patet ctiam hic racdicari^ i4
4c|blui^c.ojalum ciTc ut diidumcft» laco,s.apho.' H ii^ Digitized by Google V A
R T U AphoriTmus. M^ AdheUeboroshisqijinon fecilc rurfum par
gantar,ancebibirionem oporcec prxhumedare corpora,piarimo nucrimenco,6(:
requie, '^^* Oui »o defadUfupra,ueracro purgantjCorii corpo ra ance potioue j
hutticicada Cum ciho picniore ^eccquc. Lco. Adhcleboros qut nou facilc
iuprapurgatur , corum corpor^aa poKoae plurt dbojaccp fjcte humcJtada fuc
£xpohcio lacobi. Conclufioapho.etthaec. Corporanonfacilitcr pur-
gationempcrfupcriusfciHcecper uomitum colcrantia Cura cllcboro camen purganda
funt ante purgacionem pluriojonutrimenco ^requicprchumcccanda. Proba^ Vomi- tur
fic.per caleo? prehumcclacjone taliacorpora abcl- tiu3.ru lcbori nocumcnto
prefcr uancur^cS:; cum hoc ab cllebo- purg2t-
rofaalius<^meliu5purgancur.fgiturconclulio ucra, tionum patct cofequcntia.(&:
airumpcum drca littcram dcclara practi- bitur, Ide
habeturquartaprimi.cap.4.<S£ cap.^.jbf cus cafi (^Cam autcm corpus iiccum
cuacuare etc. )Etcft: utilis. Efaia e in acftu pracflico.fitampliatur
adomacscuacuationcsii pharma cndas cum pharmaco uomitiuo cxcciTiucfor ti ut cft
cfu cumuo la<^c.iniajoperquacuncgrcgioncmcuacuctur. Pri- miciuu
monota.Elieboruseft duplex.f.albus <^ n(gcr. Albus fonCt dicitur fccundum
platcarium,quia aibospurgathumo- yes.Niger ucro ccontra.Cui pro partc concordat
Auer. 5.coIl/gec.<S:Serap.cap.deeIIeboro.infuodc fimplici bus j^ partc uero
difcordat Mc? ue capitulo de eilebwro. Et utercj; calidus 6c ficcus cit in
tcrtiogradu.EtcoIligit Ellcbo ab Auic.2. .cano .3c eit ucncnofus homintbus ,
Ifcct ma. rus du^ g^albug.JjecundumcciamMefucnigcf cft:ufc|;^d hodi- Eilebo er
na tepora incol umis medicina ii dcbite ^dm iftretur,; ri cople ^ purgac
cholera groiT&m phlegmatf pcrmixta et phlcg. xio SC
ma^mciancholia5<5!;^cuacuacaloasrcmotis,utaiun-; ^prie- (ffuris 3c a cute,^
covum corpus mundtficatyundcponi cas ac tur mcdicina foienis contraicpram
fcabicm impctigtne walitia ^ omnibus his. Ellcborus ucro albus cft nf gro magts
pc ricalofus^ cft uenenofus.undcc^prf focationcm indu dtjproptcrfortem
agitationem «5^ comotioncm, quan^ circa caput 8C fpirituaita inducit,<Si
fortaffc ctiam fpaf- mumfactcndo , intantum q>fccundii Scrap , fofTor eius
incurritobfcuritatem uifus <5!^ capias doiorcm,niii ante Ellcbo potaucrit
uinii fortc pur um 3c comcdcrit allium, ct eft rus e uc uencnum cani , uc
coHigitur ibi. Etpro nouo habeatis ncnu p modum intcrficicndi coiumbos cum co a
Scrap .8C.Z^ canibufcanon.mur^occidcndi.<S^quartocanon.fcn.5J\dpro coluhis
poficum,quta plurcsfuntcllcborinotantcrdixit dldbo etmuri
r<^.intantumcnimfortcscrant<S^ robuft^ uirtutis,uc bus.
nonnigrumfolumfcdalbumctiam elicborumtolcra- Vomt- rcnt,tum ctiam quia cempore
Hip.incoiumesmcdiang tusdif- noncrantijcne nocg . Sccundo nota. Corpuspoifc non
ficilis g fadlc tolcrare uonjttum cum cIlei)oro <5i:c .propter m ul-
clicix>- tascaufasfiipcriusallegatasquartaprimicapitulo fccii fUCl^f doqug
funtped:ori§anguftia,collilong£tudo, dtfpofltio adftacfturaqi ucns,pinguedo
nimia, inconfuctudo, 6C caamIiua|ori|0?grauita§.5tdcnuiloiftorum cft fcr- |iio
in propo iito . Primis cnioj tribus n ulio modo com-- pctit uomitus cuni
cllcboro, quia non nitl coa Ac. Ptn- guibus autco? non coippeMt iiumcdatio
ut^tet, Inco fuctis etiam non copcfit uonierc incipcre cum clleboro.
Vltanisautcni conucnit,fednon humedatioiam di<fta. AKa i^ipur eft caufa
pretcr di^fhs.f.iiccitas corporis 8C choficic^,iicct cnim taliacorpora uomitum
abfoiutc to lcrcc: faciiiccr,non lamcn cum cllebor o, cum ipfc iic ,p
t|ocatiuu§fpafa?i,adquem talia corpora promptilTima funt. Corppra/gipurnon
facilitcr tolerantia uomitom cum clieboro ab Hip.hic tacla funt.corporaquclibct
fm ctIe<S^c.ab clicboro tamS paratilTimafunt ad arc^c^io jicm,extccacioncm ,
fpafhium 8c febrcm pcrducf, <&:dc hi§ iatelligit qu| Cust corpora ficcj
coplc^ais» T«« r:o nota ut ojlligtcur tn quinto huius. Corpora e^e n u^ trienda
nucrimcnto piunmo .i .nutf tmenco plurtmum re
ftauratiuo^rcftaurantemuIcum.<&:hocperd{es plu- r es antc.Cum cnim h^c
corpora fint ficca,nifl talitcr rc pcrientur h umecftata cxiccationem ab
clleboro proueni cntemtolcrarcnon polTent. Etdebcnthuiufmodi ciba- ria eirc
und:uofa,ut ctiam corpus ad uomttum habtlite tur,qu'atcnuscilcborusminori
cempore rctincatur ia corpore.Dicitd; limiiic uti rcquic multaquf cfta^ftua
liter corpushumcclianSjUt tn comento hutus utdctur, Exquo patetcaufa
ucrificansaphor. corporeenim flc Dubt^ humectato mclius refiftit imprcirioni ,
8c meltus pcr- ■ " fidtur euacuatio. Circa dtcfta comenti ct apho.cadun t
qu|dam dubia. Primum dubium. No uidctur corpus plurimonutiimcnto
humectandu,quiaper tale hume- ctadonem ingrofTantur humorcs <S: caufantur
i»<:prpa r€ oppiiationcs, uci faltem ii c eiTc eft pof ftbtlc.ex his att^
tem rcdditur cuacuatio magis iabortofa.igitur SCc. Sc cundum dubium . Anquado
datur clieborus aut aliamc dicinauomitiuadebeatexhiberimedidna cil» extftetc in
flomacho uei fto uacuo. Et q> debcat cfTc cfbus in fto- maclw uidct ucllc
Aui.fccundo cano.cap .dc ellcboro. Q_uodtamennon apparcr,quiactbustmpedit
opcratio- nem pharmaci.igitur di:c. Tcrtium dubium.Q^uo-
modoquiesaccidentalttcr humeccat, cum acddetaiitcr cxiccct.tertiaprtmi.doc.
fccundacapttulo primo dc cx-' crcitio.adiincmfrcqacnterallcgato. Q_uartii
dubiii* Videtur <^omniscibus fiuc mtdicinalis fiue cibusab- foluteactualit
humeaat, quiaquilibctrcftaurathum* dum dcpcrditii mebro.igitur ^c.Ite quiltbct
calefacic rjcponcndo fubicctum csLYm.igii cjlibet den<»ninadus cfthucc^larc
reponedo fubtccTcii humidum.patet confc quenda,& afTumptum coUigicur tertia
pnmi.doc. fcca <j3capituiodccoquodcomcditur 8c bibitur. ubi ponic laaucam
mquantii n utrit calcfaccrc. Ad prim um i(to rum dicitur <^ pcr calem
humectationcm non fic h umo rc§ingrQfrantur,quinfcquaturiuuamcntumeiusutpa
tct;.<S^dicitur (jjtiianon critnutricatiooppilattua, noa cium
dtctturnutriricorpuspiurimo nutrimento , quia
niultoinquanto,fcdquianutrimcntopiurimumnutie-' , tc,quiaplurimum canucrdturin
ftilsftatiam noftri cor Medtci poris, Adfecundum didtur ^ dando clic£>orum
uel fl- *°^j "^ mileautintenditmcdicusfubitamiS^ueloccmoperatio^^^"'
5* ncm <S^cxitum cllcbori a corpore 8c refracdonem etus lebora imprciItonis<S^
obtufrioncm ,<S:: fi c dch>ct dari cibo exi- ftcntc in ftomacho^dtius
cnim infurgtt uomitus>uel ca fidcntcsdcuirtute qugrimus attractioncm a
membris rcmotis (S:magnam corporismundificationem,<S^ tunc dcbcmus
cxhit>crc fiomachouacuo. & ad primam inte «oncmferctulicAuic.fecundocanon.lods
pr|aliega. ^. : Adfecundum uaditargumentum.<Si; nota hic modos . j- j.-
«xhilxndt pofitos a Mefuc 8c Auic . locis prf aUegatis. ^^ .^ '
Adtertiuradiciturq» quies accidentaltter humeccat,"^^ ^^' quiaeft caufa
utcaitdumminusagatinhumidum,qua- rcnou ficcxiccatur corpuSjficucmotu
nimio,tamen cj- cs potcft accidentaliter cxicc^re, ut probatargumentii, nec
rcpugnatabeode prouenireduosoppofitos CtFect us rr pcraccf<iensutpatet.
Adquartumdiaturucalias.Du ^^"^^" plidtcr dicttur aliquid humectarc calefacere
ucl infrigi- , r^- — darc<S<:c.Primoquantitatiuc,ctficomnciliudquodau ^
j"J| gctfubflantiamhumcctatquantitatiuc.Sccundoqualt ^^.. *
tatiuc,<S:ficponcnstnmembrismatorcm gradum hu-^^^* -
miditatis<S^c.humcctat.Adpropofitumcibusllccushu <^^P^r«
mectatquantitatiuc fubftantiiice, fed tamc quaiitatiuc cxiccat.fed ficnon
fadtcibusabfoiute. AphonTmus. 14. Cum bibenc qais heIfeborii,ad motiones qui
detn corpus magis oportet ducere , ad (bmnosi uero &:immobiH£ates minus.
Dedarat autena »igatto,quoni*am motuscorpora turbac. Cum Digitized by Google
Thc, (/CO» A P H O, Gaoiguis ueratrum bibcrtcad c^rporis «tHtoncsma
gisadfomnosqutetcfqucminuscluctto.Modonccarpus turbarijtndtcio cftnauigaao. Cum
bibcrit quis hcllcboru? ad mottoncs quidc cor- porum duccr magis>adfocnnos
uefo,atq;qaicce minus. tndicat autcm nauigatio turbari mocionc corpus.
Expofitiol^cobi. Ifteaphor.trcshabccconclufioncs. Secundaibi(AcJ fomnos, ) Tcr
tta ifti( DccFat . ) Prima conduiio. Cum corpus ahquod fumput ellc- borum ,aut
fupple aliam medicinam cuacuatiuam cor^ pusiftudeftlocaliccrmoueiidu. Probacur
iic.pcr mo^ tum corporislocalem magis accclcratur «Si^perficitpur gacio.igitur
SCc. patet confequcntia. 6C aiTumptum pa tet,quia matus agitat <&;
comouet humores cjbus fic co motfs uirtus pFs co tra ipfos cxpelledos
irritat.igit 8Cc, SecundaconcIufio.Sequitur cjhuiufmodi corpuscft minus ad
fomnum 8C quictem reduccndum . Probatur iic.per fomn um impcditur opcratio
pharmad .igit 3Cc^ patec confequentta.^ aiTumpcum probatur,quia fom-r Auice*
nusfortes rettncte^acuationcs fecunda primi.doc.Z» cap. I j.dehisqaf proueniunt
exfomno &uigilia. Ep idem patetdequtetc , cum fomnusiicfimiiisquietti ca^
pailc. Poteftctia vpbari p caufam fumpca cx oppofito^
Tcrtiaconciullopomtur.Caufaameccdensadante- cedentes motus corporisincitat
cuacuationem.Proba- tur,quia caufacin corporc perturbacionem . igitur Scc^
patctconfequentia. 6caiTumptum excmplaritcr decla- ratur denauigatione qug
corporamultum perturbat. Ficdki Primonoca. AiTumpco hclleboroucl aliopharmaco, ince
tio d uplex medico poccft infurgcre inte tio. Prima eft phar ^aiTum
macaauirtutej&:caIorcad:uari,utuirtus eiusadhir- ptum morem.euacuandum
dcbitc dirigatur . Secunda i ntetia pharma cft,uc ipfo fic ad acfcum rcduclio
cito materias ad cxtra cu uFel ducaCjvS: mcnori tempore fuanocumencain
corporcim lebd^, primac.Adpropoiicumcumdicitur corpuseiTe mouca
dam,incelligitur poftcpipfum pharmacumfueritdebi-
teadactumredu<ft:unQ,itautiam euacuarcincipiat.Att te. n.competit fomnusd:
quics. Et caufa hutufmodi eft, quiacum pharmacum debeat humorcs a
circunfercntia ad centrum ducere, dc pcr fomnum iiatmotusd^decli- jiatio
matericrum ad intra , econtra uero per uigiliam, snclius igitur fomno
fuperueniente poteWt pharmacii matcrias ad uentrem attrahere.Secundo ctiam ,
quia ca lorc intcrius unito Sc mcHusintrinfecus uigorato , mc- lius corrigentur
<5k: impedient malg impre.iTiones aphar macofiendg,cum fitnaturaaliqualiter
uenenofum.mc ' lius eciam feparabitur materia nocitiua a iuuatiuo cua
cuandajunde uirtusmcliuspoterit iuuaiiuum rctinerc Scpcr confcqucnscffi-cnitate
pharmaciprohiberc. Tec tioetiara,qutacumuirtus limulconcurrat cumphar-
machoadmouendum humores ad uentrcm , ineliusia ifto cafu mouerc potcrit, quarc
ex confequenti pharma ci opcratio meltus perficietur . Poftq^ uero humores a4
uentrem perduAi f uerint «S:: pharmacum cuacuare incc pcrit uclexpuliiuam
aliquahterfttmularc,tunc copetic motusjcxmotu.n. agttantur humores
(Scpharmacuna circa partcs uentris contcntum quare molcftant natur^ propter
quodmagis irritaturad ipfos expeIIendos6^c. Intelligenda eft igitur fic
condufio.cum quis biherittl leborum , 8C fupplc ad adum euaeuandt iam rcdudus f
ucrit&:c . Nota tamcn «j^quandocp in uomitiuo cxhi- bito intentio eft folum
eius educlto, iicut cum prouoca turuomituscum fyrupoacctofo uelcum aqua calida,
ut ubi intendimusfolum ftomachi abaltqualeui matc- ria m undificationem Sc
nonagitationera in toto,&: tilc proculdubio non copetcretquics 6s:fomnus ,
fcdpottus motuSjfeddchQCuidebitinqusftione. Secundo nota. Pcr motioncs
quofcun<^ motus localcs intejligcncfos no? fortesjUt uirtutem proftcmaa?
<S^ caJora«j3c iiuwpr^ H I P P 0. 6f Pur^ tiocsac cipictt- tiii mo uedoru
practt- Cuscaii Thc^ Leo» Tbci Kotto ^uid. ad cxtenora trahaat, feddcbjlcsitaut
materiam folum^ agitent uirtutem irritando ad cxf^Ucndum. Tcrtio no
ta,qutadicit adfomnosminus ,iyminuspoceftdupIictc cxponi.Prano minus.i.
rarius,pauciorcs.n,funtcafus inquibusdebet corpus quicfccre<Siic. qu^ hoc
noneil nifi in quo uirtus eft deiilis ualdc,aut etiam pharmacii ciFrcnitaret. Secuni)
miniis.i.minori tcmporc, Prima expoiittoeftmelior. Q_uarto
nota.Nauigatiopertur- Jbat corpora , quf a in nauigatione fit magna humorum
c6OT0cio,maximc in non confuctisjSiJpcr marcnauigan tibus,adquam
fequiturirritatio naturf ,«S;:maxime llo jnachi,cuius uirtus t parte fupcriori
fcnfitiuamuicaui- _gct multa perdpicnsnocumcnta. Similis Xcntcntia col
Jigitur>j..primi.cap.5.<S: a Mcfucinfuo dcconfolatio ne medicinarum
intcntionc tcrtia. cap. 5 .&.4. canon. -vhi prg fcntcm allcgat apho. Et eft
utilts in actu praAi- ^,(S^ampiiatur utprfcedcnsiS^c. Apfaorifoius. 19*
Cutioheris magis dacerehd!eborg,mouecor
pus.Cguerofiatuere,fecfona,8i^noIimouerc . Cum libucrit ut ueratrii
amjAusducat, corpus mo- ueto . Contra cum fiftcndum ccnfaeris, fomnum moli-
tor,necquicquam moucto. Cii uolueris magts ducerc hdlcborum mouc coipus, Cu
uero fiftcrc,ibmn um faca:o,& non moucto. Expofitio lacobf . Iftc
apho.cxpotltus cft fuflfiaenter g notatain pr^cc
4cnti,(5^infcriustangenturpIuraadhocpertinentia. Aphorifinus. 16* HeIId>orus
peripiloCasc& ianas carn^ habe dbuSjSpafmum enimfadc. Veratrum periculofum
^ cft,^ corporcimcgroiut. Facitenimconuuliioaem. . _
Camesfanashabencfbushellcboruspcricuiofie.Fa- Jjcoi ctc cnim conuulfionem .
Expofitio lacobf ^ Ifteapho.cxpofituseftper illaqu^notata funt fupmfii
pcr.jy.apho.fccundeparticulf .tllo.f.fana haiietcscor pora.
hicnonhal3csdedarare,m'fiquomodo dleisonxs ipafinum facit,<S(:ibi uide tu
3^c . AphorifmiK. 17. No febridtatibus exiftcntibtiSjG fiat feftidiij, et
cordis morfiis ettendsrofitas odbrSet os ama ricatum,furfumpharmada mdigore
fi^uficac Siquis non febries inedia cxtgtt,& cordis dolorc,aut q»^
caliginofa ucrttgine infeftac, ac oris amaritudinc fcna t purgationefc
cgercparcc fupcriorc figniffcat. Siquisfebre no halscnsabllincat kciho 6C
cordismor l^eo» f um,feu uertigtne patitur, 8C ore amaricudinem ientit
purgationc fndigercpcr fupcriora fignificat. Expofitio Iaco!>i.
Condufioapho. cft ifta. Corporibus non febricitan- tibus,fi infitfaftidtum^
cordtsmorfus&osamarica- tMm 8C tencbrofitatesocuiorum fignificat hutufmodi
corpora indigcre pharmacia g fupcrius cuacuante. P ro batur Cic. huf ufmodi
figna figm'ficant in talibuscorpo- ribus humorcs abundare fupcr fl uos
cholericos ad fupc-^ rioratendentcs.igitur condufio uera patctconC^ucn- tia.^
afrumptum circalittcram dcdarabitur. Similis Aui ce . fcntcntia famitur
quartaprimi.cap .3 .8c fccundaquar ti <k fignismotus matcriei ad
fupcripra,<Si: cil uolis, 6C ampliaturutpatct. PrunonotaHippo. dixifTcnonfc-
bridtantibuspropter altcrum duorum .f. autquia non magisaudaces efic debcmus in
euacuando fcbridtantes l>cr uomitum ^ non alQS paribus,unde 8c mtnus rcgu-
i^ris eft cuacuatio,eo <^ pharmacum iS^ iiiaxiinc uoxM« Digitized by Google
P A R T I tt uum ea|olu€ndo euacuans corpus uehememer calefa--
cu<5^^^i(;cat,aut ucpropEerhQcdaretinte]h'g(,<5>non fo. luw^ciu
apgrotancesfnquibashuiufmodi apparcanc ii
^gnafup^eyiacuandisfedcaaiunonac^curedparaci, Sc <:undono?a repertri iftos
j;er«jjinoa,uomtcus,fubuerfio, «porfarajfai^idium 8c abominacto, per quosquidintel-
ligendumfapraintclhgencideciaratumcrtprimahuius F^ftidi $pho.Z.(S;.l3
.terti^.Per faftidium igicurinteliigimus W gd» d/fpofitioneni ftoinachi^per
quam homo odit 8c refugit cibum,unde eft a<fl<o appetitiuaablata
contingensmav gumcproptcrhumoresmalosctpotiiTimechoiericoscir
caQsftomachiinuifcarosautcontcntos. Tertionotaut • .^
tncomentotangiturjantiquiosftomachi coriiuepra;' ^^Jf ^* cordium
uocaueruntjut^.accidcnci.ca.y. d: tertio ca- ^•^^« no.fen.ii.cap.l
.proptcrraulca.Primo quiaiicutcor btocm cftacutiiTimifenfuSjitai^Qsftomachi. 6c
licutpropccr os intel igiionemcordisfitfyncopiSjitaetiaproptex Igfioneons
''S^*^ 6 ftorftachi.Simiht quiaorisftomachi ad cor maxima cxi ^^* ftit
colIigantia,ut colligitur in locis allcg.Pcr cor igitar in propoiito os ftomachi
inuMigi debej;. Vnde dC mor- fuscordisintclligidebet mordicatioons
ftomachicon-; -, tingcnsamateriamordicatiuaibicotentaccineomordi ^^'^
catianemfaciente. Q_uarto nota. Per tenebroii tatcm ** j"
intclligasaclione uiii ua di rninutaj proptcr fumos ad ce tas ^a , ^^j^j, ^^ ^
ftomacho afc?ndentes dc uifi uo fefpiritui co ' mifccntcs.Haecigitur omnia
fimul concurreutia figni- £cantcorpus cgcre uomicu. Per osautem amaricatam'
jl^telli^erc faporetn amar i; inS,citTi%l Jingua uel os . . AphoriTmus» i 8. ^
Supra diaphragmst dolorcs/nrfu pharmada indigere Ggnificant,C[uicimq«e «ero f
nferlys/i^ gnificantinferius» Thc Dolorcs qui fupr a prgcordia ipfeftant,
purgationcm fupra^quiinfrajinfrarcquirunt. i It^CO» .
Stjpraprarcordiadoiorcsjpurgatione indigereperfu pcriora Jignificant,
Q_uicunque^uero infcrioramoli? Jtantjperinferiora. " Expofitiolacobi. _
Conclufio apho. fatispatet.Idem dicit Aui. I . quar-r Doloru^i j^^j^
iScquandocS^qualitereuacuarcoporcet. Eteft f K^^"
utilisin actu curatiuo. Etampliatur adomniacojpor?^ fub dia qmb^s hi dolores
contingunt. Primo nota.q» per doio tragma i^sinteiiigitxJolores
caufatosabhumoribusjX&Cmaxie tc cura- ^cutis ad dittercncia doloris uentofi
qui per fe non carac tiuus ca pgj. noniitum aut per fecciTum. Secundo nora cura di-*
»on, ^i,. ^ndigere no debemus intcUigerc ncceiTtcatem in om jjil?us/ed in pl
unbus. AphonTmus ip* * Quicunqp in pharmacijs non fitiuntcam puf gantur,non
quiefcant donec fiaant. * Q^iiiin mcdicamentorumpotione nonfitiunt cumi
purgantur,i) non definunt prius ^ fitianc. i:^co. Q_ui inmcdicamentis
purgati,noa fi(iunt , non quic fcuntpriufquam fitiant. Expofido lacobi. CDondu
fio apho.eit ifta . Q^uicu nq? pharmacia pur^ ganturcS^perpurgatione ad
iitimnonperducutur.no debe t quicfccre donec perducantur ad fi tim . Probatur ,
iic.talcsnondebetquiefcercnifipurgatione completa, ' ■■ ' ffdnonnifi
ipfisadfitim perdu(ft(sd.l:perfecftapurga- tio .igitur . confequentia patet. $C
allumptum in littera jVlefuc declarabitur. Idcmeolligitura MefuedcconfoJationc
•^ni<^e.-tntcn(ionequarta.6.cap.f.dcfignispoftpurgationcm. ^uatio
'«&:quarraprimf .cap.4.f.dcreguIiscomuaibus folutio uisfufn ni
ucntris<5^ uomitiui.d:.5,cap. defuperfluitatcmedi cicn cis -ciaf uentrcm
foluentts 8c de hora conftringcndi ca. £t ^goo' •cftualisin^du pradicoad
cognofccndumfufiicicnw II fl.
euacu3ttoncm.EcampIiacur(utp3tct)adx>mh2acorjSo-' f^en^x ra per pharmacias
ehgences pcrfecte pu rganda cu cixci^ pracct -^ itantijstamen inferius
explicandis. Primo nota. Pei; cus cau pharmacias inteliigendas eire attrahendo
cuacuantes , fi j ue per uonjitum fiue perfeceiTuni fiue utroq^ modo,ii-
cetdefucccfliuismaximeucrificeturapho. Secudo no ta.Nonfoluanpcr fitimfuper
purgationis cdplemcritu fignificari poiTe , fed etiam per conferentiam 3c
toleran tjamutfupraj&ctiamperfomnu.quartoprimi. ca.4. Sc leuicacem
iocunditatem 8C quietem,ut Mefuc aheg^ Aai ce» ca. Q^ uia tame fignum fumptii a
fi ii magis apparet am Mefuc biguum,<Si: maior poteftinco error
contmgere.hocfpc ciaiiter uoIuithicHipp.nobisnotincare. 'i>rtio nota..
Sitisca.. Jijam caufari ex confumptione humidi roridiori.sfto-: Famis machi,
queadmodumfamesex confumptione humidt.caufa. fubftantifici.Propter quod
ficiseft appetttus ^cigidiSc^ Arifto»
humid/,famescaiidic&;ficd.Secundodeantma.t.c.2S.^ Caufatur autem quandoq? abintra
acaufa matcnali, 8c tuncfitiseftnaturalis.quandoq; uero arepenuusp- ter naturam
, ut a febre. 8c quandoc^ a re non naturaW ficutmotucxcrciciopharmacia debite
exhibita.ln^po fitouerofitiseitnonnacuralis. Q^uarconota. Phar- - • z^ niacia
producente 8c attrahente humoresad itomacum tmpediiltne pharmacumin os
ftonjachi imprimat, qua rcnec tuncroridum huraidu eiusnotabilitcr refoluitur
uel cxiccatur,& exconfequcntinon fit fiirs opcrationc pharmaci.CopIetaaute
euacuationc impreiTio abcade, relicca non habcns tmj>edimentu ex par te ia
diclorii hit moru osilomachifortius exiccat, quarc 8c tunc infur- gic
fitis,<SiC per confcqucnsfupcr uc tio fitis cft fignii hu-
inorc&iHosiaeuacuacoseirc. Adquod etiaconcurritq> * \
donechumoresattraai funt in ftomacho,nifi ualde cho^ krici fucrint os ftomachi
remanet accu hiiectatii,qua? . son infurgit fitis. EthDCpatctcaufa
uerificansapho. : Q_uintonota.Nonquiefcant<S;c.quia.f iocaliterma
aeantur,utphaimacuraeIiusoperetur,&:hocnonpIa- cct.Secundonoqmefcant.i.ahcuacuacionCjquia.f.eua
. ^^ cuationc non fiftant cii his qug habent pharmactafran. gere.vel fi
nonfufliccretadhucnon quiefcant, quia ad-, h uc ib cii pharmaco cuacuant,et in
fumma non quiefcac qui in unaueiin pluribuseuacuationibus ad fittni non
perducuntur . 8c confequen tei» patet corpore taliter ad il lim producto dcbct
quiefccrc adinteikctum datum. Aphorifmus. zo. Nonfebricitantihus exiftentibusG
fiatftro^ phuSjUel genuum grauitas,6^ lumborum dolor , deorfum pharmacia
indigere fignificat. . Si tormfna acciderint non febricitanti,etgenuum gra f
ije» uitas.j &; lumborum dolor , purgatione infra opus eile' ilgflificacur.
- Non febricicancibus ii tormina acciderint , 8c gcnu- Leo. um
grauitas,etlumlx>rum dolor, purgari inferiusopor, terefigniiicacuf.
Expofitiolacobi, ■ Concl ufio apho.eil ifta.Strophus 8C grauitasgenuu^ 8C dolor
um lumborum faAus incorporibusnon febri<^ citantibus fignificat huiufmodi
corpora indigere phar- maciaper inferius cuacuante, Prohatur fic. huiufmo^*
accidencia fignificat in corporibus huiufmodi materias frigidas ^ graucs
fuperabundarc per.i nfcri us confeque tcr edacibiles.igitur conduuoucra. patec
cofequentiaj €c airumptuni uidetur in iittera, Similis fcntencia colli-
giturquartaprfmi.cap.j.&altqualicaRait.^. Alm.a, ^"15^* cap.de pronofticationc
fignorummorborum antequa *^*"*» aug.'nentetur.<X: eftutilisetampiiacur
utpatec. Prima nota.notanterdf<ftunieirenonfebria"tantibus,aututil *
mus minusaudacesin euacuado febricitantes , aut ut in telligcremus non folum
actu aegrotantes eile euacuan* ^^>f«d e«anj paratos agrotarc,uel forte ut
tangit.QpQ ftantinusj Digitized by Google A P H O, CS&l, &mtims^ quf a
finc pcccato ipmerh^ pamtmt icri kw iufmodi dolorcscaufafebns.^el iioliioius
utpriusctinc lius ad primam expoiiHOue redirc , quia non fenapcr £c-
brienfcs^;: fi huiufmo4i dolorcs matcrialcs pcrpciTi fuc gtro'-
rincerutcuacuandi. Sccundonota. Pcr ftrophum in- phusgid telligendum
elTcintcftinorur^ doiorem matertalem tan tumjquiapcndcntcmamateriagroiTa
uentofapcr inte ftina tortuofcmotaaut phlegmaticacrudauel ctiamor Gcnuu
dicatiuauclcholcrica. Pcrgcnuumautemgrauitatcm graui— intclligcnda cft
lafTitudo i uncfturar ii genuu Sc etia alio tas ^d, rum/ed quia in iila
laiTitas potiiTime manifcftatur,' cu
iitiunccuraiaHahabcnspondiisfuftincrCjideoeaprae- cipue tetigic. Proucnit etiam
huiufmodi laifitas a matc riaphlegmatica ad iu Aurasilias flucntc dC
iilasrelaxan tc^quareadmotum incptf fiunt. Pcrgcnufiaute graui tatcm
intelligcrcdebemusgrauitatcm in gcnibuspcr- ceptam,proptcrmateriaingcnuu
iundturis cotcntam lyubo- uel ibide grauitatcm , Pcr dolorcm autcm lomt>or u
f n rudo'- telligidebetdolorcircarcncsucipropc carncsillasmu- lor» fculofas
circa rcncs cxiites fccundum plurimii a matc- ria confimiii. C^uaiitcr autem
difccrnantur iftg caufae debetpriuscognofdlignis. Tertio nota.fiuc matcria per
pharmacii euacuandafucritfubttlis fiuc groitagra uis uel leuis , ipfa tamen
deciinante adinfenora cftma- gis pcr infcrius qp pcr fuperius , nifi fitaliquid
acluali^ jphibens cuacuandajquoniauficunq? rcpitnatura<&:c. Ex i° coiligitur
caufa ucrificans apho. quoniam huiuf modiaccidcntiaucl proueniunt amateria
phlegmatica groiTa frigida ucl ucntofa aut cholcricaf ubtfli mordica
tiua,fcdqualitcrcu<^ fit ipfa ad ifcriora dccIinatc,quod coprehenditur per
fignaia di Aa,cft magis pcr inferio- Phar^-
raeuacuanda.igitur<S^c.patetc6fequetia. 4»nota.pcr ^ada pharmacia intciligi
pofie non foiu f cccifiua,fcd etia uri duplcx ng prouocatiuam,potiIfimc tamcn
de fcceiBua in propo fito intelfm cft. Q_uinto nota . notantcr dicfium cf- fe fignificat,non
autcm dicfium £ft corpus fic cflc cua- cuadum,quia 8C fi fumpta indicationc a
fitu dC loco, ad quam deciinatmatcria fittaliter cuacuandil, non tame abfolute
indicandii cft ipfum fic «uacuari ddberc,utubi fintalig indicationcs fortius
oppofitum indicantcs. Aphorifinus. ^h Egeftloaes nigrae , ud quaO ^gufs ,
fpontc ucnientes, 8«: cum feb* &: Gne feb.peffimae, 8C ^ tuncunc^
fiicrmtcolores plures,mag{smaliim» Cum pharmaco uero meUus , 3^ quanto plurcs
fuerint coIores,non malum* Thc, DcicAioncs nigr^,modofanguinisatrf,fpontc ucnie
tcs,fiue cum fcbri,fiuc finc fcbri, pciTim| funt, 3c quo
pIurcsfuntprauicoIorcs,eopcius.Sed fi cxmcdicame- to talescgcruntur, mclius
cft, SC quoplurcs nonpraul colorcs funt,co mdius . l-eo» Deiecftiones nigr
g,qualis eft fanguis nigcrjfponte ue jucntcsjfiuc cii fcbrc,fiuc finc
fcbrc,pclTim^, 3c quato colorcs magispraui fucrintpIurcs,pcius.Cii medicamc co
uero mclius,<5^ quanto color cs plures noa praui* Expofitiolacobi. Iftc
aplio. quatuor habet conclufioncs. Sccunda cft ibi.( Etq^tuncunquc.) Tcrtiaibi
(Cumphannac^.) O uartaibi(Et t^tocun^.) Prima condufio apho .cft
ifta.Egcftiones nigrg qua fi fang uis fppntc.i. a natura cucnicntcs, fi uc
corpus fc-^ bricnsfucritfiucnonfuntpciTimg. Probatur.pcrhu- iufmodi egeftiones
fignificatur natur alibus mebris uc-* 5go tri hcmensincendium ucl
uchcmcnsaduftio ud uchcmcna PlicitCf caloris naturalis mortificatio , quorii
utrunc;^ cft pciTi- mum 6C mortificatiuum. Primo nota ^cftionem fu-. mi
triplicitcr . Primo pro quahbct fcnfibili fupcrfluita-» tum expulfioncpcr
quancunq^ rcgi one f ucrit. Sccun-f 4opro fupfrfiaiotepning
digeA^Qn^tTmfoproquali HIP P O' 6z bct(apeffluttateud materiapcrufam pnm§
^eftio^ nisexpuIfiom'^utataexpul&, qualitcrdicimus ege-
ftioncmaliquameiTcfimguin^m, cbilofam udbumo- jroiam,taiitcrfumiturinpropofito.
Sccundonota.Nt- Egef^i^ ^e^ fciiicct ficut fanguis grolTus niger 3c f ecalis
cxiftes nigra» ficuteftfangu^ hgmorrhoydaIiS<S^non nigrae proptcr aliam
cauf^ accidentalitcr tingcnte,ut cibu pharma- cum ctc . Tertio nota.Hmoi egone;qiiq^
ci[e ^fcuera tes qric^ no . In ^pofito fcrmo cft de igfcucratibus,ul^ enim non
perfeucrarent no clTet ucr a coclufio. Q^uar to nota.Huiufmodi cgcftiones
apparcre poITe in princi- pio ucl augme to , 8c uniucriahtcr antcqp figna
dt^e&io nisappareant,<Si:ficinteIligiturinprojK>fito. Deaj^- Egonte r
cntibus autem poft figna digeftionis cft aliter fcnticn- nigrg dum.
Q_uintonota. Huiufoodinigrg egeftion^pof' caufafe funt amult^caufiscontingcre
Primopropterapertio' cupla* nem apoftematum interiorum , utdul^latiin hepatc iu
quibushuiulmodi materi$ coUctftg fuerint, <^prius^ ad famcm tcrminata fint
cr upta funt ud faniata funt ik Die nigra mala,qu^ pcr infcriora cxpuliacaufat
egcftia nes nigras.Sccundopropter apcrtione oppiilationii hc- patis,fanguinc cm*m
oppiUatione «ufantc coagulat 8C dcnigratur -Tcrtio propter debilitatcm
attraiciuf fplc- nis in attrahendo humorem mdacholicil , Sc abij^o Jbe
patcj&nguincm dcpurando,quiafanguini comixtusrc manct,<3^frcqucnter
ipfanaturaper inferiora «pellii:, quarcapparent cgcftion©nigrg.(3 uarto
propterhcpa ?is contcntiuam d^cifcrctiuam d^iicm in fequdiran- dohumore
melancholicum aianguinc,quarcdusplu- nmum cum egcftionibus comiftetur. Q^uinto
propter fanguinis 8C humorum aduflaoncm in hcpatc ud ucnis quarc ad fubftantiagroiTam
nigram feculcntam conuer tuntur et cxtra a natura per inferius cxpdluntur 8C mt
quamfuntfinefebre.Scxto prcH?£cr frigtditatcm congc lantem aut caloris
naturalis cxtin<f^ione ud n»>rtifica- tionem,caIorc enim extlcto fanguis
8c humorcs multa fpiritibus dcpaupcrantur, pcr quorum psxtidpajchn^ redduntur
humores rari dari & pcruq . ipfis^ttur ipirt tibuspriuati fiunt opad 8C ad
obicuritatcm ^n^r«^- nemtendentcsconfequenter h^pcrinfcriora cxpulfis fiuntmgrg
^cilioncsjficut fanguKCo^ulatusn^er,* quo totus fpintus cxpulfus cft, unde
proptcr faoc parcci noftri corporis frigorc multum paticntcs liucfcunt. Ad
propofitum dc ^cftionibus nigris ulcimis duobusmo- disintdligitur c^ndufioapho*
Ex quibus patet eius ucritas,huiu£modi enini ^eftionibusapparencibuspef fcucrantibusantcqp
fignadigeflaontsmanifeftcntur fi- gnificatur in intcrioribus udicmesadufiio aut
fi^itud cxhaIatio,<^ matericrum aduftarum udcongda»<- rum dominium in
intcnorf bus in quibusnon dommac natura,ncc ipfas criticc , fcd fynthomaticc
cxpdlit , fcd hoccftpeiTimum.igitur. Exquopatet notabiliter di- d:um ciTc
cn^hh.8c finc fcb.fi cnim f uerit cu ^eb^ figni ficac icediu.fi
finefcfignificacmortiflcatio caloris. Sccun<3a condufio. Huiufinodi
egcftiones ^to func pluriumcolorumfunt tanto dcteriorcs. Probaturfic» (anco
fignificacmaccriam mali^am an^iorcm 8C ma giscchcrogcncamtS^ minus auircuce
ufnabilcmudfii pcrabilcm .igicur condufio uera.patet confequcntia.61; aiTumptum
drc^Iitteram dcdaralMtur. Primonoca. g^^jjij- Per plmfcs colorcs incdligi poiTc
plurcs odorcs n^ros^ ^ ^^ gradualicer camcnadinuice,fcdmagis<S^minusdificre
^^q^.^ tcs,ucfiunapars^eft3onis€lTccintcnfcnigra&^cera ^ •*
iremiiTiusdifficdeal^. iiccundaintdligi potcftper[du
res,faliceclpccificc<itf!erenccs,quia,f.^cft«ontBaaliq parces func albf cc
alig nigrg ccalij cicrinf <S:c.fic tami <^ parce nigra in ^onibus
dominance n^r^ dominan t^ h^cfccundomodo incdltgicur. Secundonoca hoceiTc
fncdligaidumfpfis perieueranc£bus ^fign^digcftio- iusnonpr(paranctbus,ucfupra.
Tercionoca haspo^ U ttcairc &mlaut fac c c flG b a€ ^urium GokmmiiB;^^
Digitized by Google 3Egoni p:ra4u- 2|^gQnu uario:^ «:olorii practi- tuscaii - ^
i> ^ R mi. i>d||fd intdligitur fimul; CLuartoaotahdiulTaiodi ege
fooncsplurium colorum apparcrc polTc uel parcs in qp ficatc puris nigris,«&:iic
nonmtcIKgitur cackmo.ex plu yalitatcemmiUa iigntficaturminor aduftio. Secudo
ap- parcrcpoiruncficcjinhisquae funtp^ariii coloriipars liigraiatafic&
tamintenfenigraiicuttn egeftiombus purenigris.
«f^ficintelUgiturconciuiio^^Ssiuera cftq» cum taliiius hrs circunftanti^s
apparentibus iignificatur plures cifc macerias uirtute infeftance3,fed hoc
alijs pa- l-ibuscft decertus. Vndepatethas egeftiones malasef fepcr uiara
figni.expartc enim humorisadufti alia fac pariaj&cum hocin t lia qug cii:
plunum colorii > eft ex (clTusin alijs membriSjidcD &c.
Tertiaconciufio.Egeil;ionesntgrgnonfpontejfedui pharmacif euacuate funt minus
malg qp iponte egredte tes.Probatur licpcr taics iigniticac mtuor malicia ma-.
$erif quf cuacuatur.igitur.aiTumpcumarguitur, quia pcrcas tignificatur
materiamhanceoacuanda noncan ?am habcrc malitiam ,ut per cam uircusftf m ulccur
ad ip fem fynthomaticc cxpellendam .igitur <Sic. patec confc.
qucntia><&: aifumptum decIarabitur.Primo nota.Ege- ftioncs poiTc ciTe
nigras a prfmftiua caufa, ut phar maco caffia uci cibo.Secundo intrinfece Sc
pro fe. <5<: iic m tel ligitur in propofito.JE t dicun tur
mei iores , quia min us malcabufiue. Sccundonota. Egeftionesui pharmaci
quandoq; euacuari prgccdetibus iignisdigeftionis,qua doojnonprfccdcntibus.
Inpropofito inteiligitur non prgccdentibusjipfis emm prgcedentibusin cuacuacis
ii. gnificarctur uirtutcm magis pcrfectc 8c coplcte domi-
mrimatcriae^pptcreapharmacinon cguitauxilio. Ex quibuscolligiturcaufa
ucrificansaphor. his enim tali-. busapparcntibus ui pharmaci figniflcatur(utin
piuri- bus) matcriam nonfuilTc ficmalignam , ut uircute ad
fynthomaticeexpclkndum irritaret,econtraautem ip-. iis fpontc.euacuatis. •
Q_uarta condufio.Q_uanto uarietasegeftionum \\i pharmacieuacuatarum eftmaior
tatocftminus malii. Probaturiic.tantofignificat magis purgacionis com-
plcmentum .patet confequentia Sc aiTumptum declara bitur ftatim. Primo nota
q> h uiufmodi egeftiones ua- riorum eolorunj uipharmacieuacuaripoifunt
dupFr. Primp fimul,<S^ iicnon eftadpropoficum.Sccundo fuc ceiTiue^d: fic
maius complementum purgationis Cigm" ficant , fcddc hoc uidebiturin
qufftione pius. Similis fcntentiahuiccoUigitur. 1 4. terti). trac.4. difecundo,
Ck)ntincntis.cap.3.fcilicctde^cftione,(&;. i o. Alma. dccgciiione. Et cft
utilis aphorifmu&in actu pravfcico, Et ampliatur ut f n no tatis dicftum
cft^ Aphortfmus, 22, AEgrittjdimb«s quibufcaque f ncfpfeatibuSj fi fel nigrum»
jiurfqrfiim, aut deprfcm exie^ ri^monalc Inquocunc^ morbamcrpietCjii
atrabilis,uelfupra, ucl inlra cxicritjlctalc cft. Morbisqi;ibuslibetincipicntibus,fiatr^biIis,
uel f« pra>ucl infra mcritjlctale. Expoiitio lacobi. . Condufio apho.cft
ifta. In cuiufcunq^ morbi princi pioeuacuatum fucrit fcl nigrum furfum uel
deorfum il ludeft iignummortalc. Probarur iichuiuihiodi euar cuatio iignificat
in cotporc abundare materia peiTima a naturanon fuperabilem. igitur
condufiouera. patet psnfcqucntia, (SiTaiiumpcum circalicterani declarabic*
„"Cocordan«a& utilicas apho.huiushabetur ilcutprg <:cdcntis,<^
iirailiccr ampliatio. Primo nota. Per ccgri rudincsquaicunqucintdligcre debcmus
aegritudines a cholerapcndentcs ii ucacutg iiucchronic^ fucrincdc pmnibuscnint
ucrificatur aphoiut patcc.Iicctdeacutis fifiRastineucrtiicaM<s,
S^uadofiotawaaferdi^ii IIII/ clfe racipicntrbus,quia.f in principid uftiuer
faji cxifte • -5 libus ad dcnotandum huiufmodi felnigrumcmitti fi- gnis
digcftionisnon apparcntibus. apparentibus cnioi lignis digcftionis cft ahtcr
diccndum , ut in prxcedentf apho. Tcrcionota.illc tcrminusfd.ab auctoribus equi
Fcl m-^ uoce fumicur.Primo p diiTci fellis choleram fupcrflua phcit. ,
contincntc^proptcr neceffitates <S^ utilitatcs notas. Secii do fumitur
procholerain chifti contenta. Q_uandoquc cnim poccft illc terminusfel.poni cii
addiuonc illius ter- mini nigr um ,& importat meFiam aduftam per aduftio
nem.f.cx cholerarubcageneraca , 8C taliter fumit hic. ^ . Q^uartonotaquatuor
eiTeiocamamfefta^perqugma relni- xime contingit felnigrum exire.f perfeceiram ,
p uias g"i.^x urine,per uomitum, d:.per fputum. Etdchisomnibus pci"
q- ucruscftapho. vcpatcbic. Deteriustamen fignum^efta^'Uprr. hoc per fuperius
qp per inferiusjquia fi cgredituj per fu- pcrius,aut per fputum aut per
uomttii.ii primii , £ic u- gnificatur aduftio uehemensin fpiri tualibus. fi
fecun- ' - dum fignificacur illam maceria ad fuperiora repere, qcf '
cftpciusperuiafignic^pcruiamcaufjutpatet^ Q,"^, . .*,
tonota.Adueritateapho- opoitechuiufmodf lignum
ciTeperfeuerans.hoc.cnimperfeuerante fignificatur uc hemensaduftioin
fpiritualibus uel naturaiibus mem- brisjfedhoce fignumortalcmaxime fignis
digeftionis no apparc tibus,iQ &c , Exquo colligit ueritas apho. Simiiiter
intcliigitut hanceuacuacionemclTc malapci: uiamfigniucpatet.Etcauf^,
quiahuiufmodi euacua- tijapoccit: ciTc caufai^iionis membrorum mortificatio-
nisquibusprffatushumorobuiac.hicetiamhumorexf ftens malus 5 uia figni cftmalus
p uia cz.% uf effc potclt* Aphorifmus. , 2-3» Quibufcunc^ex aegritudtnibos
acutis , auc muki teporis,autaborribuSjaucaIiterextenua^ ^ tis/i fel nigrum
exieriCjaut qualis fanguis nfger, fequenti die morientur. . Q_u'iciic^ ex
morbis acutis,aut diuturnis, aut uulne Thc» ribui,aiit alio qupuis modo exten
uati , atr a bilem fan- guiniatro fimilc emifcn"nt,poftridie moriuntur.
Q^uibufcuncg ex morbis acutis , aut diuturnis , uel I^^^»- ex uuIncribuSjfiucquouisaliomDdo
extcnuatis, nigra bilis , fiue utifanguis nigcr de fubter cxicrit , poilndic
moriuncur. Expoficiolacobi. Condufio apho.efthgc. Q_uibufcunc|^ corporis extc
nuatis ex aegritudinibus acutis ucl chronicis uel aborfi buSjueiquaUtcrcunc]^
cxieritf el nigrum aut humor ni ^ ger ficut fanguis,huiufmodi corpora fcquenci
dit cxiii' ^ co moriuncur. Probatur,quia in calibus corporibus efi"
fupcrabundantia corrupcg 8c peifimg macerig , 8c cum hoc uircus eft ualde
debilis ex cerminisconclufionis.igi tur conclufio uera.patetconfequentia 8c
alTumptii pa- gxte U* tercpoteft cxdiccisin prgcedentiapho. Similis fenten-
^^.^ ^^^ tia coiligitur. 1 5.tertijcap .deflux.u uentrisomniumo' pQrfi q
dorum.&. i ^.Ccntincntis.cap.deegeftione.Eteit uti-^^gg^ lisin acftupractico.
Etampliatur ut patet. Primono- fi-jtfcl ta. Ly quibufcunqjpoteftcxponi.i.
corporibus , 3C eft „,>rii fenfusucrusincondufionepofitus. Secundoquibufcii
ufj^uoj^ que ajgritudinibus dCc. prima cxpofitio tencatur. Sc^ ni^er fi
cundonota.PerxgritudinesacutasintcIligendasclTefi ^^ £^^
ueacutasabfolutCjfiucpcracutaSjfiucpcrpcracutas.ct g^jgpy^ segritudines m ulti
temporis chronicas^qug.f.ad. 4Q.dt ccicus cm<S::uIteriustcrminantur.
Tertionota.Pcrcxtcnua q^^qu^ ta non debem us folii inteliigere cx)rpora in
humido m e - braIiqptitaauenotabiliterminorata,fcdp>erextcnuat3 - ->;
debem us uniuerfaiitcr intelligcrc corpora ualde debilia
deomnibusnac^ucrificaturconclufio. Expiicauittar '*' men exten uata,cum
-corporis imbccillitas potiifimc pc» n bor ■^ ciuscxtenuationemmanifeftetur,6!i:uultq>qualitercii
r^.^Qd r\- ■+■ ^ u i5[^ue/ifit4cbfliafeguaturhoc». Q^uarwnota.Pcrabor» ^ **
Uigitizea Dy fwm Google A P H O. Mficr fum tttiUgettiichtmas ff tusprgtcr
natura exi tu urrtU'- jnagts <J t«n paricnds m uftum debihtancem,dcbilitatur,n
.ma- bilitac gisapud aborfum mulier qp apud partum naturalc .2 1 aborfus tcrti)
.cracta.2 cap .dc aborfu.Et dolor^ quide accide- c^ q^ p
tesapudaborfumuchementiorcsfancdoloribusacdde tus na- -tibus apud partum ,
quoniam illa eit res nou naturahs. turalis»
Caufaautemquareinpraegnantibusaborfum patientf bus fpecialem fecit mencionem
eft . Primo quia ut pl ur < mumcontingitillascxaborfumultumdebilicari.Secu
do quia in eis contingicmalas 6C prauasmacerias 3c pu- trefceces recincri,
quibusputrefcentibus ud aduftis5(: corpore debilicato per aborfum 3Cc. Ex
quibus patcc caufa ueriiiGans apho.huiufmodi.n.materif fcihcctpcr fcuerantes
lignificanc incendmm uehemens 8c rchdlio nem maxima maccrig ad
uirtutem,quacoiuctamagnf uircutis proftracioni proculdubio deproximo debcc fc^
mors. Q^uinto noca per fequcnccm dicmquida intelii- gunt uc uerbafonanc,quidam
fcqucntem criticu,quid5 largius tempusfatjsbreucjdcquopatct 8Cc* Aphorirmu5.
^4. Dy{Iiateria,fi' a felle nigro mcegir, mortale. Thc. -
Diificukasincettino^,^abatrabiIcjcepit,lctah"se. Lco ♦ DifFicuitas 1
teftino^, ii ab atra bilc tncegit,letalis e . Expoficio lacobi, Dylfin
Conclufio eft iita. DyiTinteria incipicns a cholera ni teria a gracit fignii
mortalc. Probatur iic. huxufmodidylTin^ colera teria iiguiiicatintcilinorij
pcriculofum 3C irrcmoutbi- alTimila lenocumencum.igitur conc|u0o
ucra.patetconfejjuea tur can
tia.<S:airumpcumarguicur,quiaiignificatulccrofum crodu-
ulcusinincefiinisprofundatum.igicur. Similis fencen reuel ^iacolligitur.
l5.terci).2.cap.f. defluxuuecrisomniu tardefa modoru.ecfecundoaircucum
nacurahum.ca.^.ccl^. nabili. Concinencis cap.j.f.deegeftionc. Eteitutiiismactu
Auice . praccico . Et amphacur uc paccc. Primo aota.In propo GaP. fito fumi
dyiTinceria ut diftinguitur concra lienceriam Rafis. <Sc:diarrhosam , uc
ahasfupra. Eftautem dyiTmteria k DyiTin di grf ce,quod latine diuifione ,
enteron uero inteftinij terig a importat iacine. V-nde dyiTintcriamquaii
diuiiione,fcif colcra iionem,leuexcoriationefnceftinorumappeIlat.vcfex- nigra
to ethymologiarii.Iiido.cap. denominibussegritudi- practi- numchronicarum.
Secundo. HucufmodidyiTinteria cus can quandocj; prouenire polTc a caufa
extrinfeca uel primi- Dy iTin tiuajquandoc^* ucrointrinfeca 5C corporah
.Exemplum tcriag^d primi,iicucfortefoiutiuu ctbusfalfusamarus uelcxco liidor,
riatiuuSj<Sc iicdcalijs. Si ueroconcingacabintra, ucl e DylTin proprium
inteftinorum nocumencu, uei propter mate- rerigca
riamabaliomebroaliundctranfmiiTam. Prtmomodo cit 2*, dicitur intettinalis.
Sccundo modo hepatica dicitur , 8C quandoc^ fplcnetica,<S;:: iicfccundum
uarietatcm mcm- brorii tranfmittentiu. Ad propofitudyiltntcriainccUi-
gimusperpropriuinteftinorii nocumentil caufatam,li cetnonomnis dylTintcria iit
cum proprionocu mento inteftinorum. quandoq?tamencaufa nocumenticftin alijs
mebris,<S:ibi aegritudinem con trahit. quado<^ uc ro eft inintcftinis
fixa,<S;: taliter tn propofi to cft intcUi- gcndum. Tertionota.Huiufmodi
dyiTinterif qug a ca <:ontingenseft corporalt, materiacftquandoqg cholcra r
ubea,quandocg phlegma falfum ,quandoq^ melancho- liaadufia.Ec
h?CRoteftcfTcgenitapcraduftione uclex mclancholianaturahadufta.Adpropofitiihic
perfelni grum intclligit melanchoham pcr adufirionem generata Dyffin
fiuccxcholerafiuc exmelancholia naturali.- Q_uarto tcrigab nota. DifFiculcas
curg uelimpoiTibilitashuiusdyfTin- atra hi tcrigexmultiscaufisprouenit.
Primocxdifponcme- lc cura bri Igfijquia.f ncruofum uel panniculofum cxanguccc
tiodiffi intrinfecii, undeminimcpofTunt appont mcdicamina, cilisucl
^appofitanonpcrmanentproptcrnccelTicate frcquen ipoffibi
flfrimeafccUationfs.Sccundocx difpofitioncmatCM^a lis c a ca qua pcndct
aegritudo in qua cft ucftfgium fortis aduftio triphci, nis,ficut calor ex
cin«:ibus,ac groiTiaes^a: fixio,ai a4 UIP P O' ^3 htrentk^Sc malitia
complcxionismebrf corrupttua Sc morcicatiua.Tcrtio quia ifia uidcctur fignf
ficarc i ntc ftinaiam caceraca cfTe. Vnde Auice .allcga.cap .iignf ^
iicatcancriiputrefactu. Exhisconigftur caufaucrifi cans apho. Patct fccundo
.q> lieet choicra r ubca fit pc- nctratior,quia tamen a natura fadlius
uinacur,cft dyf iintcriaab eaprouenicnscorrigibilior. Eccxhocul^
tcriuspatetcj>priufquahuiufmodi choleranigra caufct
dyfTinteriam,oportccipfara in intellinis longa raoram contraxifTe,cum ois
a^ftio eius tarda fit oporcecin logo temporcimprimat iScin hoc tototcmporc
inteitinorii coplex<oncm,in quibus tigitur corr umpat Sc mortffi-
cct,!&:f>oteft hocconferread ucritate apho. Vndc&; li- gnan ter
dixit fi a cholera nigra inceperit, quonia opor- tuit in intcflinis longo cepore
occurriiTe. Aphorifmas. z^. Sagtiis Carfum quidem,qaalifcanc^, malmn, deorfam
aaro mger exierir,bonam. SangufsfupraemflTus,qualfTcunq? eft, maluseftia- Thc.-
£ra auccm bonus cft.Icgitur in cod. grgco i GaF. Sc^ exe plarilacobi. ;
SanguisquidcmfupraquahTciiajfucritjmalus^mFra j;^- autcm bonus eft infra autem
bonu nigra cxcreanecta» Expoil tio lacobi . Hic aphor.duashabctconclufioncs.
Sccundacftilx (Deorfum.) Prima concluiio apho. ^ualtfcunq; cft fanguts flu- xus
furfumipfecftmaliillgnu.Probat ftc.quiaqua- lifcunc^ f uerit calis fanguis,mala
eft r egio, po- qua cua cuatur , iignincat etiam f n fuperioribuslf fione.
igitur conclufio uera.patct confequcntia ^alTumptn drcaHc tcram declarabitur.
PrimonotaSanguisfumiturdu- Sagufe plfcitcr.Primo promailactpro
fanguincali^stribushti dupFr» moribiis contra difticto . Secun do modo bic
maximc fu mitur,hcet utroq; modo pKjlTf t fumi . Scdido nota.Hu l^ocittt.
tufinodifanguinequando^ eiTcbonum «S: laudabiloa diciaun quandoc^
ucromalignum.Etitcrumquandoq^cft uc- dcfan- nali&quandoq;arteriaiequan<bq;cftmultusquanda^
guisex modicusquandoc5CaIidusquMdoq^frigidus.Etiterum ccrntc» quandoq^
cgreditur cxpcccorc, quando.i? expulmonc» quandoc^cxhepate rcfudanterame
cxgibboadpectus ^uzndoc^ cx cana,quandoc^ cx capite,quadoq^ cx orc* Ethaccomniaper
fignapropriadifiinguuntur. San- gufscniaiapulmoncfpumofus <Sic5 tuffi.
Expectorc non fpumofus. Ex ftomacho cum uomicu. Ex canna c& rafcadonc.
Excapttccumattra<ftfonc afuperioribus. Exorccumfaliuad^fputo. Deomnjbus hic
cftfermo qu§ coUigi poiTuntdcdma tcrti^.tracftatu-^.cap.dcfpii ^fanguinis.
Tcrrionota.Perfanguincmfurfumcua AufcJ, cuatiitntelligcrc debcmusfanguincm
euacuatumpcr os SC non alitcr ,quf a excuntc per nares ali ter cifct cUcc dum .
Q_uarto notahoc poiTemalum ciTc pcr uiam fi- gni,<S:quandoq; per uiam
czuf^^Sc quadocg utro<5 mo do. Exauplum primi,utfanguincmalo cxpuifo.Exem
plum fecundi,ftcutfanguisfuperiluus fnquanto ,iau- dabflis tamen in quaii.
Exemplum tert^ , ficutfanguis artcrialiscuacuatus. Exquopatctcaucrificas^hor»
naperoscuacuatumfigntficatfblutione in parcibusfii pcrioribus,pcr quas non
debet cuacuario nacuralit iic-r ri:ad hoc cnim non funt a naturadeputata, ut
maiama tcriam<5^c.hocautemeftmalii. ideo. Q_utnto noca» Hocutin
pluribusucrumciTc. Inpluribusenimfan- guispotcft ciTc fignum Sc caufa bona.f
eius cuacua> rio ,quamutsfit iignummalu praua in fpiricuahbus iignificando
contincri matcriam ,abfolutc tamc eft ma gis denominadum fignum bonum q? malu.
Vndcnon cft uera condu fio nifi ut f n pluribus ctmaximc compa ratohuiufmodifluxufurfumaddcorfum
, dcquoin fc quenti ^xQdufionc iiccmemtto» Digitized by Google - -. P A R T I.
Sccuttda coflclufio. Sangius.f. njgerexteas^eorfutn
eftbonum.Probatur.quiailgmficac uirtutera pocen- tem in expellencJo fuperHuum
3c corpons n}un<3ifica- SSgut- tionc.igitur concluiio
uera.patetconfequetia.ctaifmxj ne egrc ptum declarabitur. Prioio nota.
Sanguicem deorfum di dcor muUipiictter poffe cgredi.f.pcr fluxu uentris , pcr
uri- fum. jiam,permenit;ruorucruptione5<^perhgmorrhoyda- 4^^.
j-umapcrtioncmxqugfunt ucngqugdamcircaanumii- tuat^faciliter fanguincm
totiusrecipientes. Adpropofi tumhcctdemenftruah poiTic ueriHcarijin propoiito
fo lum.dehgmorrhoydaliincelIigit Hippo. Secundo no- ta.Huiufmodi fiuxum eiic
bonum i?gnum d:bona ca. Prtnio {igniScando uirtutemfortem in fuperfiuofau-
guincfecali cxpelkndo. Bonacaufaproquantoeilcau fa m undificationis corporisab
huiufmodi fuperflufs>ad quam munditicacionem fequftur dcparatio ^i^ciarifica
tio,licutexcractafecedcuino. vndcno exqualibetagi taciQne tit uin um turbulentu
poft^ feparaca f uerit fex ab eo,non fepar ata ucro B.c..dc itz de fanguine
dicendii. AuiC Exhocpatetcaufauenficansfccundaparceapho. Si milisfententiaihccc
no formalitcr habetur tertio cano^.. fcn. 4. tra^tacu tcrtio.ca.de
fpucofanguinis.&hocqua tum ad primam concluiioncm.quancii uero ad iecuda.
17. tcrto.cap.de fluxuhaemorrhoydaii.Eteilualisi.Et acnpiiatur , ut cx diccis
patet. AphoriTmus* z ^, Nigre egefitones/i a dyffinteria habftOj ut in
teftinorum carnes egerantur^mortaie. Tfac, Si ex difficultatc inteiiinorum
laborastij caruncul$ cxcuntjletale eit. A difficultatc intcftinorura habito, fi
ucluti caruncu *^^^* J^ecxeantjlctalceit. Expoiitiolacobi. Concluiioapho^clt:
iila.Si corporc exiitente habtto, id eii occupato adyiTinteria egerantur
uelutcarnes in- tcftinorum,iIIude£tiignummortaIe. Probatur iic.ta- Ifscgcftio
iigniiicatin intcftinis irreparabilenocumen tum .igitur concluiio ucra. patct
confeque tia,&: aiTum tumftatimdedarabitur. Similis fcntentia colligir.3.
fen. 16.C2L.Z .f.de iluxu uentrisomniummodoru. Et e
utilisinad:upraflico,utpatcc.EtampIiaturadomncm dyiTintcria aqualibct caufa
pueniente. Primo nota? Habii» dyiTiotcria,idcft patientc dyiTintcriam,ucIha-
bito.i. opprciTo ualdcad dcnotandum dyiTintcriaforte ciTcEt
eii:comunismodusloqucndiantiquorii, Sc mz ximc Hippo. vt «nfra fi a fcbre
faabito 6c a fquinantc ha bito SCc, Secundo nota.In intcftinis trcs fenfibilcs
par tcs <fa'ftinguuntur.cx quifausintefttnorum fubftatiaf n tegratur, falte
fccundum mcdicinale confidcrationem. Prinjacftintciiinorumquidapingucdo ucl
uncfcuo- fitasintrinfccg fupcrficr ei adhcrens in inteftioa a nat u- ra ibi
finaliter fituata.Primo utinteftinorum fuperfi- dcs pcr eam rcdderctur lubrica
, proptcr quodmatcrise per inteftinorum concauitate cxterius cxpulfse facilius
labantur.Sccundoutpcrhuiufmodipinguedinisprffcn tiam dcfendatur tnteftmorii
pannicuiofa fubftantia a roatcriebus acutis ucl pungttiuis ucl cxafperatiuis ,
ucl qualitercunq; potentibusl^derc intcftina.^ appellatur quando<^iiIa
aquibufda mucofitas tnteftinoru>licct il lamucoficas fitmagis proprie
matcria phlegmatica. Secunda par§ pcllicuiaris {icut pclliculaqu^da tenuis,
&cftdupIexintcrior,(S^extcrior,gratia ciufde ^aisSC ^torum finium reperta
alibi defcribendorum. Tcrtia uerocftpars.f. prof unda medians interincertorepellt-
DyiTia jculam <i extcriorcm. hxcquia carntmultii {imiUseQ::^ teriaz
ideocarnisnomincnuncupatur. Etpcrhariipartiudi- J^ecies ftincttoncm trcs
ipccics dyiTintcrig diitinguiitur . Pri IJ5S,
matnquamatcriaacutaulccratiuanondiiintciiinorum gttfgttfubftanriam >
ftdliiIui»ptnptf?4iQf Cpmuifaw Autce. Egonu in dyf- finteria ut car- niii itc
itino^ practi- cuscafi Inteftt f^i^di ftiicttoi pte tri pltccm. iriL
-tntcftiiiotuttiadhcrcnte fcparatquarccxteriusegredit. Sccundaqua humor
interiorem inteitinoru pelhcuJani ibluitjquafie cum cgcftionibus cgreditur cii
aiiquak" faa gutne comtxta, nondfi tamcn prof unda pars notabtlt^
uiceratur. Tertiafpeciestnquaraatcriaulceransadj> f unda penetrat
notabiliter parte groiTam foluendo 8c ie parando , quta cii cgcftionsbus egrediuntur
frufta,qug funt iicut carnes inteftinorum><Si: de hac in propofi to»?
fermo.Hancucrofecundupiurtmii antcccdunt fpecics alig notabili teporc,cii caufa
ulccrans prtusattingat ex tertores q^ intcrioreSjsS;: prius fupcrficiales q^
prof undas partes.Etdtxtnotanterfecundum plurimu ,qutacaibf imprimenspoiTct
ciTcita fortis q> falte non pnus appa- rcnterdifcerncretur. Tertionota.
HuiufmodidyiTm teriam mortale Sc pciTim a ciTe per uia figni et cag. Cait
f^quide squiacftcaufamaxim? debilicatis<&;proit:ra- tionts uirtutis.
Signi uero pro quanto fignificat magna deperditione partiu fubftatialiu
intcilinorum quse na reilaurari poiTunt propter m ulta. Primo propter inter
ftina exanguia ciTc (S^medicinam non apponi Sc appo- fitamnon permancre et
contmuematerias ulccrates cG currcrcideocSC hocmaxtme uerum fi tuucin
inceitinis gracilibus hoc fiac, Sed dices . Q^ uoraodo difcer nam fe -
cundamfpecie ateraa. Dicicurq>l3uando egeitiones^ <Si: pctias colando.d:
hoc de apho. Aphorffmus. 2^ 7- - Qaibufcunque in febribus fanguinis Eait
mukitudo undecunquejinrefumptiombus uen tres his iiumediantur.
C^uibusperfebresfangutsalicundelargcexierit, i)s in recreatione alui humidg
redduntur . Q_uibustn£cbribusfanguinisfluxeritraul£itudo,q JLco» cuni^ cxpartc
cum reficiuntur,alui hishumettantur. Expofitiolacobi, Conclufio apfao.cft ifta.
Q_utbufcunq^ corportbus fc bricitantibusfanguinisfluicmulcitudo undccunc^ ef-
fluathis corporibusfecibo refumentibus uentrcs eius humevfcatur.Probatur fic.in
huiufmodicorponbus de bilitatur uirtus digcftiua«S:: contentiua ftomzchi Sc he
patisactracfttua.igitur ipfisrefumentibusfiuecibo fe re Auice*.
ficientibusdebcntuentreshume^-^cari. patetccnfcquen Pracct tia et affumptura
circalitteradeclarabitur. Similtsi^en cusprc» tcntia coikgitur.Z.canon. fen. 5
.ca. dc fluxu fanguinis noiti--. narium.<Si: faocuirtualicer.Eft ualisin
a<ftu praccico ec cuil^jca, pronoftico.doccmur.n.uifomagnofluxufanguinisna
hqh fn. ri ura hepar <S:: ftomachum c6fortare><S;: cibis facile m u
mao-na tabilibuscorporadigtare. Etampliatur
adquecunque fano-uiv corpora fanaaegra(5c: neucra,iicccfpccial£terdefebrien
nis^a- tibusprotulcricapho. Primonota.notanterinaphor. rium.
pofitumciTelyfcbrientibuSjCoquodinfebriencibuspo £[^s;^, tiiTtme aduentt fluxus
fanguinistura quia'eft frequcns " crifisfe. tii qutainfe. fit maxtme
fanguiaebulliens. SC hoceft caufa fluxuslicet deomnibus corporibus( ut ta-
(ftum cft)paiTic ucrtficari apho.immo nec folii in fluxut fanguinis, fed
qualibetalia fuperflua cuacuatione po- Auice. teil iioccontingerc. Secundonotafanguiaem
fiucncf Sagufa dupliciter poiTedicimuItii.PrimoabfoIute,ut. 10. aut fluetis;
^O.Iibrae diccrentur cxtrcmamultitudo aut cciara, 2 5: . mulci*
tcrtiocanon.quinta.ca.dcfluxufan.narium.Secundo tudo in coparatione ad uirtutis
tolerantiam, <S:: fic inteiligi t X d upft:* propo|tto,aucfanguine
illummultu cffluentemdica- * mus cuius ijpxum non tolerat uirtu§, nifi cum
notabili nocumento 5:proftratione. Tertio nota . nocanter dj Refum^ cmm cft
undecunq},ut cam pcr fuperiora qpper inferio pno 2r rafluxumcoprchederctfanguinis.
Q_uarconoca.Per Qa?. ^ refuipptipnesintelligerc poiTuoius ciboru refumptiuo- f
um aiTumptioncs>ut fit fenfus.in rcfumptionibus uett tr€shumc<ftantur.i,
corporibusiftiscibariarefumen- ; ikuci rc(uoip«ua fumcntibus, Sccundp per
rcfumpti^ ncs Digitized by Google A P H O.
liesfnteII^«rcpoffuOTusconuaIcfccii£iamcoirpo]5tutft£ fenfus.m refu«nptiombus.f
.conualdccntibus , co q» cor portbus con ualcfccntibus debctur rcfumptf o, ut
habct Tcxti tcrtio tcchnt.co.n. q>conuaIefccnces comuniter confuc 7.06*
ueruntnjagcsiic refumcrc, hic conuaiefcentcs refum- ptionesnommautt^ctiam quia
tiic rcmotuseft calorf c^ brilismeliorcftappeatus. Q^uintonota. Adeuacua-
tionem fanguinis m ulti ad fenfum datu fequitur hepa^ fisinfrigidatio><Si
per confequcns attracliuf cius dcbi^ litatio fiue debilicasjquarc pcr mcfcraic^
minus de chi- lo attrahicur, unde rcmanent feces humidiores dC iiqui-^
^aiorcs,et confequencer uentcr humidior.Simditcr mul to euacuato fanguinc
uirtus digeftiua ftomachi debili-^ tacur,tu quia iijrigidatur totum corpus, SC
cofcqucnt ftomachus.tum quia ftomachusin digerendomaximii recipitiuuamcntii ab
hepate , quod poni tur infrigida- tum.hacautemdebiU'cataremancnt
pluresparccsaquo f$ huiufmodi egeftione rcddenteshumidam. fimiliter etiam quia
tnfrigidato ftomacho 6C hcpate debilitat fto machi contcntiiia,quarc non debito
temporctn ftoma- cho continetur cibus , 6C per confequens SCc, Ex qui-
buspatetprimo caufa uerificans aphor. Sccundo pa- tccquarc calia antc
refumptione no contingunt. hocn. tdeoeft,uelquiatuncuaIdeparua qptitascibi
fumcbac uigente febre. vel quia calor fubtilis cgones ualde exic cabac.igicur
<Ss:c.poirec cciam cibi clTc canta paruitas 3C f xiccacto febrisica
uchcmensquodplus uentris ftyptt- citatem moucrct ^ did:^ caufg lubricitatem .
Concra, quia cx fanguinis m ulta cuacuationc totii corpus cxic- catur .igitur
3C ucnter .Itcm quia mebra inaniunc igii^ forciterattrahunt.
Patetfolutiointcliigcnti. Aphorirtnus. aS. . Qiiibufcunc^ felieac egeftf ones
fant , fiirdita-^ . te fuper aenlente quiefomt , dC quibuscuc^ furdl UsfaUeis
egeftionibasfoperueieribusquiefcut* Q^uibusdeiecfrionesbiliofg cxcunt,
furditatc fuper- uenience finmntur,^ quibus furditas praecciferit, dcii JDit fi
deic<ftiosesfequuntur biliofae» Q_uibusbiliofe deiectiones,
fupcruenietcfurditatc, ceirant,<S^quibusfurdicas,fuperuenientibusbiIiofisdc
fcdionibusjcclfat. Expoficio lacobf . Iftc aphor .duas habct coudufioncs.
Sccunda cft ihi (Etqufbus.) Primaconclufio apho.eftifta. Q^uibuscunq^corpo
ribusadfuntfellcae cgeftionesuel phlegmaticchiscor-
poribusfurditatcfuperucniencequiefcunt. Probat fic» materig cholericg furditatc
fuper ucniente ad parte aha diuerruntur,igitur tunc quiefcut chokricg
cgcftiones» patct confequenaa Sc alTumptum, quia ad partes fupc-
riorcsterminantur uelmoucntur. igitur ab inferiori- busdiucrtuntur.confequcntia
uidecur nota&alTum- ptumintclligcnti. Priraonota,tamdcphI<gmaticis ^ de
fanguineis pofTct cfTc uer us apl^or . in cholerids tam,e
magnispropomtapho.quiaillg frcquetiusfluxum cau fanccum etia quialcuiorcs
(SCmagisaptg furfum mouc lurdt- «^faciliuscaufantfurditateal^smembris. Secundo
xasy^ notaperfurditatcmintelligipolTc notabilcmauditusdi m£nutionem,aut totalcm
eiusabIatfonem,poteftetiara Surdita ampliari ad corr upttoncm .H$c autcm
furditas duplicic ttscau- prouenircpoteft,autacaufaprimitiua «Sccxtrinfcca,
(kz^, utpcrcufTioned<:c.aut acaufacorporali&dchacin^ polito eft
fermo,primo,quia etiam poteft cffc in matc- rialis, ut mala conplcxio organi,au
t maccrialis,5c dc ta Auice. lihiccftfermo^CoIligiturharcdiuifio
quartatcrt^.ca^ dc nocumcntisauditus. Tertio nota. Surditate hacfu
pcrucnicntcfignum cfTcutinpIuribus cjmatcriaquas ad inteftina dcdinabat rcpit
ad partcm fuperiorcm,qua, tc corpulenta materist uel uapores oi^aao auditus com
Thc» H I P P O^ 64. mutucatitar <S::caufant furditatcm , rcdmateri a taHtcr
ad fuperiora Euentc 8c ab interioribus diucr(a ccilac Am xus uentris ctfeiief
egeftiones.igitur. Exquo pacet pri mocaufa uerificans apho. Secundo patet
furditate no <iTc caufam,fed ciTe fignum ceil&tionis fluxus felici. Bc
patct conduflo, quia dixit fuperucniente.ipfa.n. fupcr uemcntc non eiTcc
hocneccfTarium fncctti^m fignum materiam diuerti. Exquibus colligi poteit apho.
non cfTe uni uerfalitcr ucrum.polTct.n. materiaeiTc tanta q» fufFiccrct utrunc^
facere. Q_uartonota.quiefcunt.i. «X toto cciTant,et hoc non .vcl
quiefcunt.i.aiiquo modo fedantur uel auferuntur uel emitciitur, ^ hoceft ue^.
Sccundaconclufio. Q^uibuftunc|!ineftfurditasifia remouctfcUcis egeftionibus his
fuper uenicntib jis. hgc condufiopotcftprobar(utprgccdens conclufio. Pri-
Surdi-^ mo nota.SariitatcmdupIice ciTc.qufdam eftfixaetma tas du-
fiua,&dctaIihicnoneftfermo. qufdamueronofcdfa plcx. -cikter rcmquibilis ,
&: dc tali ucr um eft . Secundo no- ta.Non folum per ucntrtefluxum fcdari
huiufmcKii fur ditatem , cmmo edam per f ud>rcm nrinx prouocatipne 6c iicdc
aljQS Fluxum tamcn ucntris tanq^ euacuadone tctigitfrajuentius contingcntcm
queadaK>dum non fb Jum furdicas/cd 8c alia prauaacddcnua frcqucntcr pcr
uentrisfluxum rcmouetur, utfuntcapitfsd>lor5^ocu lorum. Et flmile fcntcnaa
huic coUigi poteft quarta tcrti^.cap .dcnocumento auditus. «Si^primo
canticorli* cantf" C.4 f 9 .Et cft utiIis.E t ampliat ut patet cx dicfis.
Patct ctiam furditatcm fupcrucnience ^eitionibus f elleis ciTe folum fign um ,
icd fluxus cconcra fupcrue- ctcnseft fignum Sc caufa. Primudubium. Nam par-
DuHa ua matcria fuflFicit furditate faccrc,non tamcn remouc t A uxus,igicur non
uidetur furditate fupcr uenience cflc iignum . Sccundum dubium . Q^ uia poteftf
urditatis ca elle uentofitas aut matcria phl^matica fuperuentcns fcd hoc pofito
nd uidetur pr<^tcr hqcquare curetur flti 5CUS. Tertiumdubium.
Q^uisciim<^usquomatcria caufansfurditatcm poffit expclif pcf SLiixum,6cnoa
ap paret. Ad primu didtur q» liccc matcria qug cft caufa furditatisconiuncta
fit pauca, ipfatamcn qug cftcaufa antccedcns cftuel poteft cfTcmidta, idco
fupa-ucnicntc f urditate flgnificac matcrias ad partcs fupcriorcs rcpcr« cuius
ifta pars f uit caufa a>ntun<9afurditatis,&pcr c5 fcquens SCc.ct
fimiliter ccotra.na aufa antcccdetc flu cntc ad inferiora caufa ccaiiuntfta
furditatis remanensa uirtutc fecilc rcfoluit 8C uindt\ir,8c pcr confcquesctc.
^ui setiam caufa coni un<ftapoflit adinfcriora cxpcUi. Ad fccuiidum didtur
tllud argumentii ucritatem pro l>are.f.<^apho.non fempcr fed
utinpluribuscfi ucrus. ud didtur apho. intcUigcndiunciTc, uWcaufa a qua<te
paxdethuiufmo<3idifpofitioncs fuericutrolM^^ fimilis* Vd didtur non
clTcintclic Aum Hip.pcr ly quicfcunt<5^ omnino rcmou»ntur,fcd apcg funtranoucri,
fta<j>fta tc furditatc apaum eft remoucri fluxum ucntrts 3c eco uerfo ,
Ucct non fcmpcr rcmoucatur . Ad tcrtium didc i^matcriaquf
eft<:aufaantcccdcns5;: conf un<fla fur<K-- tatis potcft anacurapdli ad
uenas collf , cx quibuspdli poteft ad uenam magnam cxStem drca <iorfum a qua
pofteapellitur ad hq^ar, 8c ficconfequcntcr admcfcrai cas dt^ ucntrcm
inferiorem. Aphorifmus. z^* Quibufoinc^ in febribus (extants exiftentf-' bixs
rigores fiuntjdiimti font. Q_mbufcunqucfcbridtantibusAcfcxtorigoresac- '"^*
cidunt,gsdifficultcr iudicatur. Q^uibusinfcbribusfcxtodicrigorcs
fiuntadifFicilc Lco» iudid um fcquitur , Expofitiolacobf. Condufioapho.eftifta.
Q_uibufcunq^cotpo«l>us, quorona fcbres funt fexcane fiunt rigorcs. hir^orfs.
Digitized by Google Auxce. Gorpo ru l^ho raailfe tnbus
fextaxs practi cufqp canon. Fcbris dupTr. Typus quid Horri' pilacio qutd.
Auice, Auice. Arifto. Horror qd,&: frigus fraccio SCcon' fraaio ireraor
rigor» malacrrfim fignificani;. Probatur iic.ht rigofesfigni- ficsit futur a
recidiua aut morbi Ipngitudine . igitur con dufio uera. pacet confequenaa. 3c
aflTumpcu circa litte ram declarabicur. SimiJisfententia coliigiturfecunda
quarti.ca.dcnumerodierum criticorij trac.2.Eteft uti
Ifsinadupractico.Etampltatur, ucpatcc. Primono- taq>licet apho. fit uerus fiue
contineac uericacem ta in alijs morbis a feb, per crifim cerminabiiibus ^ in
fe- bribus,defeb. caroen fpccialicer protuhtaphor.quia fe.maximeacutae
funtpluresper criiim terminabilcs. ipfarum cciam materia cft quae ^prie rigorcm
fadc , cii i!ccali(^(5^acuta fgua prouocansaccidentia 3Ccx>gcns uirtutem ad
citam d:ueloce morbi tcrminatione. Sc- cundo
nota.Perfc.fexcanasincelligipoifcprimo fcbrcs defexco infexcum diem periodicc
redeuntcs. dcquibus prima quar ti Auice.fpcciale facic ca.etquintanas uel et
continuas iftis ^portionales,<Scde calibus in^pofito n5
cftfcrmo.Secundo^fcxcanas intelligcrcpoiTumus.fe. tn fcxco die a principio
morbi cxiites , ut iicfcnfus qui^ bufcunq; infebribusfextanis i.in fexco dic
absegricudi nis principio cxiicibus,d; iic intcliigitur in propoii to . .
Tertio nota(j»au<ftorcs comunitcr utuntur iftis tcrmt
nisjtypusjhorripilatio.horror.cofracfitoifradtojfrigus yigor , cremor . tii
aucem cypus gcnus ad hgc omnia ac-
cidenciaantccedcntiaprincipiaparoxifmorum.viidc<&: de om uibus prf
dicatur, quia ta horripilatio q^ rigor no minantur typi. Typos.n.graece ,
latine iimilitudo for r ma,formaIc,ucfi:igiun:i,excmplar>iigura 6Cc. quia
igif h^c accidcntia funt llgniiicantia nobis fcbrem,hjc et cy pi nomtne
appellantur . Per horripilacione autcm intel' ligunt.vtprimaquarti.ca.de
rigorc.diueriitatcminfrf gorc<Si punclionem in cutcquae difpoiitio iic eft
intcl- ligcndacj»inquaIibcchorripilationc percipiunturduo. fcilicet
diuerfitasin frigorc etpunctoi n cutematcria.n» calidafubtilts<S(;acuta<S:uaporofapcr
mufculos ScU- ccrtos^d cutem fparfafut acuitacc punccionefacicad <^ icquicur
caloris ad incer tora rctraccio. hic eft c^ fubfeq ui turinfrigidatioquaedam
uelfrigus. Etdiciturdiucrli- tas in frigore,ucl quia fecundum diucriitatem in
dilatio jjchuiusuaporiscontingitdiucriimodcd: non unifor- roicer partcs
infrigidari. Et huic concordat didii Auic. cap.de caufis putredinisdum
dixic.Q_uod autem fit ex mordicatione caioris dignum cft utproportionctur hor
ripilaaoni.fecundapnmi.ca.dccauiis motuii non natu ralium. Et es? hocpatet
primo quarein horripilationc fitpaorumcrecfciojut 4.problema.problema.4l. Se-
cundoquarc fitquidammotus cuttstremulus. Poteft etiam in
prgdiAadefcripttoncexponi diiiunctiuc ly ^ cricin fcnfu <$ horripilacio cit
difpoiicio iqua corpus in uenic diucriitate in frigore uel punAione in cute .
Cre^ do primam clTe meliorcm . Horror aute eft remiifa hor ripiIatio,<S:
dicitur fradiQ&confraclio.Frigusautem defcribitur iic.eft
difpoiitio,inquafenciccorpusinme- bris fuis Sc dorfo ec Jacercts fuisfrigus
purii,quia non ca lidum aut pundioni comiifum . Vnde maccria caufans frigus eft
frigidanonpungttiua ut phlegmatica uelme- lancholtca.Tremoraute patetquid iit.
eftautrigor co cufTtuus mebrorum mocusquo tnuoluntaric moucnt mebraad
cxcutiendum rem prgccr nacuram in eis ma-. lam difpoiicione imprimcnte . vnde
Sc tim materia uc- hcmenter fuo f rigore nocens fubito fparfa per m ebra ^
ctiamcalidapugitfuacaufatrigore, iicutetiamab cx- trtnfeco caufareturrigor ii
quisaqua uehcmcnter frtgi da balpcarctur , aut ctiam fcruente.de tali igi tur
rigore cft fermo tn prQpofito,cui us caufa cft tam didca.f.fubtV ta dc|at|o
mgtcrtg acutg calidg mordicaciug.f multiino fcntisfupermebra. Ex qutbus patet
rtgorem fccundii pIurimuamatcriacaltdafifrt.SccundotnquodiflFertri gor ab
alijs.cft.n. rigor concuifiuus mocus, borriptlatto feafetio c6rrupta,Iiccttamen
tam rigore^ horriptlatto H^^frtguf pofr^mus^pp?Ilarf fenfattoacs^dicere
q>icnfattonepriiQcipaliterimportantaIia. Q_uartonp ta. Huiufmodt rigorcm
eirc triplice . Q_uida prgccdens . ud antccedcns,qut fit tn prtncipijs uel
parum ante prin J^fgor ctptum paroxt£niorum,dequo infraapho.^i ,Q_uibuf gfP^'»
can^ rigorcsfiunt.Altcr cii: fubfequens Sc eft qutfitin Htppo^ fin e paroxifmt
tntcrpolate aut exaccrbationis in coutt- nuisproportfonalibus.dequoinfraapho.^
8. Acaufo- . _ nehabito. a;:prima.4.ca. de caufonide. Alter eftinci- Autcc*
dcns ucl tntcrcidcns qut in medio f eb. cadens , falicct dum cft paroxffiuus
uel exacerbatio. de quo infra aphor.46.Stngor tncederit fe. non deficiente. Sc
prt- maquarti.ca.de rigore.ct de rigore eft g fignificac motr tem SC eft iile
qucm fequitur debilitas uirtutis Sc cafus calorisin animali SC ficcitas. Ad
propofitum in apho.eft fermodcrtgorctcrtiomodo.fecundomodo.n.noneltfi
gnumpronofttciimaIgcrifis,ucpatec. Q_uinconota. Huiufmodi rigor incidcns
quando<^ euenit prgcedentf bus fignjsdigcftionis Sc eftfigniibonum ut
patet.quaa doq; uero non praecedenttbus Sc de tali eft fermo in pro pofito.
vtpatetg Com.in comento.Etquandoq? figni ficatrigor<^ oppilatio
fanitacemiafe.infeparabjitbus, quoniam figniiicat q> materia expciiit ex
uenis Sc egrc ditur. Verum quando non eft cum dfgeftione Sc m ho- ra
critica^non fequitur eum Ieuiias,eft ligniScatto <^ cxpulfio quanticatis no
cft, quoniam uirtus eft uin ces> tmmo quoniammateriamulta expellitur propter
mul-^ titudinem fuam.prima quarti.ca.de horripilatione <SCrf gorc, Ex quibus
patet primo caufaucrtflcansapho.ri Autce^ gorc.n.incidentcdie 6.non
prgcedentibusfignisdige- gcftionis fignificatur, aut motus nouae matcriae nouam
caufantisaegritudine,autmotuscrittcus praecxtftentis paroxifmi f uturus, Primum
autem malii cft, ut patec. Secundum fimtlitcr, cum nun^ fit bona crifisanrcdi-
geftionem,autantedigeftK>nisfigna cueniensfi indie no
criticajUtprimahuius.come.f 9.uel.20.eoquorii crifisfi't SCc. fignificat.n.
potius ui morbi ^ ui naturae fieri. ExquQ ulteriuspatecperdiem.6 in ^pofitoin-
tt«__- , telligendum cfrenonfolura uere.^.fed eciam quacunc^ PP*** non
criticam,ut od:auam. Pacet etiam certio quid pet d;fcritam..i.bona crifi diuifa
uelfeparata. Aphorifmiis* 3^* Quibufcunque exacerbariones fiuntjfiqua hora
febris acceperft , in craftmum eadem hora incipiuntjdifcrita; Q_uibus
accefriones uentunt,fi fcbris quacunque ho radimifcrit, cade altero die repecit
jgs diificulr iudicac. ' Q_uibufcunq^ acceirioncs fiunt, quaciiqj hora febris
Lco» dimifcritjfi eade cras occupauerit, iuchciii hiit dtfFicile, Expofitio
lacobt. " Conclufioapho. eftifta. Q_uibufcunq^corportbus fcbrtcitantibus
fiiit exacerbationes Sc paroxifmi aequa liter inuadeces,fiue inuafiones
inchoates.hi morbi func difcriti. Condufio pcrfuadctur fic.in quibuslibeEiait-
bus matcria a qua dependent morbi tardc Sc diiFicuI tcr j\.uf ce • digertcur.
tgiturconclufiouera.patet confequcnciavS:: itgri- alTumptum circalittcram declarabitur.
Similis fenten tu^inix tia colligicur prima quarti.4.ca.f dc cognitionc
hora^i^t cii ^a fe.vbttnquit.&feruanshoramunam eftlongt fpatg. ccrbati Sc
praetcrea colli^itur prima huiuscommcnto. J 2 . Bft qh^ ^- apho.vtilisin
adrupronofttco <&:operatiuo utpatct.Et noflt— ampliatur adomnes
aEgritudincs cii cxaccrbationibus cusopaj SC paroxifhiis proccdentibus cum
coditionibusinfcrtus ^iuuftjf- dicendis. Prtmonota. Exacerbattones proprtc
«sntt- caQOH» nuisproportionaltbusattribut,ficutcconuerfoparoxff jnt uere tn
terpolatis .vtrafcj tgitur ifi:arum tangic Hf p, ' tetigit
conttnuasproportionalcs, duttidixtt. exacerba- ttoncs.rcliquas ucro dum dixit
paroxtfmt . Secundo na ta.Stqua hora <S^c.fi quota hora t ncipit Scc,
praecedens pLrojafiuiw ucl cx^cbaMO io 4ic pr^ccdcntijcande ho^ Thc, Digitized
by Google A P H O R. ram requens m rcquenc(.)^.g.prtniuspaifoxifiimsphIeg
matice mualic fortem hora fecunda. fequens uero in fe- quenttdie etiamhoradiei
fecundamcipic. Tertiono- ta. hicduphcem reperirilicceram. Vna habetiijcipit et
paiet. Alceradimiferit.ettunclittera eft ficexponenda, ii qua hora feb.
inchoans dimifcrit , quo ad fui ueheme tiam 3C f ueric continua propor donalis
, Sc tunc fequerc utprius. Velaiiter ♦quibufcunquefiunc exacerbatio- Ues,fup.fi
feb. iitcotinuad^nunahoradimittit.aegrota tem. Vcifiuntparoxifmi , putailfuerit
uerc intcrpola ta ucl aiiqua hora dimiferit aegrotantem . Q_uarto no-* ta.Pcr
craftinum intciiigerc non diem immcdiate fc- qucntcm , fed diem fuccedentis
paroxifmi uci cxacerba fnuafio tionis. Q^uinto noca. Paroxifmorum uel
cxaccrbatio nis ua- num quidam procedunc anticipando , quidam poftpo- riantis
ncndo > 3c quidam equaliterinuadendo , 3C quidam in^ caufg. ordinate
inuadendo , ut coliigi poceft prima quar ci. ca- /iuice, piculoalleg.(5i:primodecrificercio
capiculo ^fupra* 1 2 .commencoprimss huius. Haec autem diuerfitas in-
uaSonisparoxifmorum infcquitur uariecatcm difpofi- tionis materiac in
quantitatc dc qualitatc 3c modo fub- ftantiaeod^iicdealijs.
Matcriainmaiitiacontinuc aug mcntatacicius facit fequcntem paroxifmum,minorac
autcm tardiusai^s paribus. Ec fimiliter ia quanticacc maioraca,ec econcra
minoraca.Subciiiori cciam exiften tc 6C groiTiori confequicur cciam uircutis
difpofitio- nem ia fortitudinc 3c debilitatc. Et confcquitur cciam proportioncm
uircucis admaccriam. Iccm confcquicur difpoiicionem mcmbroruminfcniibiiicatcdSC
obtufio- ncfcnfus, Bxquopacecquare concingic alicuius fcb» paroxifmos concinue
ancidpando, alicuius auccm f qua iiccr inuadcndo procedere . hoc cnim reduci potcft
in <aufas didtas . Sexco noca . Ad ucricacem aphor . rcqui runcur plures
condicioncs > cum quibushuncHippo.in tcilexitaphor,
Primaq^hufufmodiaequalisinuafio iic pcrfcuerans. nifi enim perfcuerarct non
uidetur q» pcr jpfamfigniiicarepoiremus. Sccunda conditio <^ huius
inuafionis aequalitas iitcum fignis cruditaris . iSi cnim apparerec cum Ognis
digeftionis , ut in sftace non cut- dcncerpoirechocconcludi.
Tertiaq^fitcumrcmfino- 3Qe accidcnci um 3c uircucfs conftancia. nift cnim
accide tiacfrcncremiiTa,fcd fortia poiTctuircus in pauco ucl
brcuifuccumbcrctempore^quibusrtanctbusft appa- rcacfeb, cuiusparoxifmi uel
exacerbationes segrotan- tcm , sequaltcer inuadanc , adintdleclrum dacum ugni-
ficac maceriam indigeltjbilera ciTe ueifaltemduram a<i dtgercndum,ucuircusinlongo
cemporein eam niU- lam notabiicm imprclTionem £aciac,quarc fcmpcr ta <a
pcrmancc crudicas cum eadcm habicudinc ad uirtu- i;cm,propcer quod uniformiter
lacdic 3C inuadic.Ex hoc aucem arguitur iongicudo aegricudinis cum circunftaa t^s
di Ais. igitur 3Cc,3ciic pacet caufa ucrificans apho^ Bconcra fi maceria
difformicer affligit , 3C hocnon fta- le difformitate cx partc
parciMmmatcriaequatft:atfub formacaufae antcccdcntis. St
cnimdif&rmitcraffiigii: ali)s paribus , hoc eft proptcr uariabilcm 3C non
fi- xam clTe raatcria? difpofitionem fcd hoc acgrtcudi- ncm abbrcuiat 3c illam
caufam tntcllcxic. Commea* in commento , Ex didts tamen colligitur diflFormi-
tatem tnuafionisnon fuffidentcr argucrc morbt brc- uttatem , nifi ponatur hoc
non contingereproptcr ma teriae ccherogeneitaccm , ut in fcbribus contingtc
tnor dinate uagancibus,tui;c cnim potius longicudtm <^ brc uitati morbi
uidctur proportionarf . Et fi bcnc no tas tiiam foluerc poteris quaeftioncm .
qua quaeritur» Vtrum aequalis paroxifmorum inuafio ucl cxac<crba ttonum
longicudincm aegricudinis fignificec.Dicendttaa «nira ^ fic cum ctrconf^c^s
didisjUt patcc. ■ Apfaoriinms. 31^ Laborionsjaffbribasjciraartic^alosl^cfe Hl P
BO. ^s ca maxtlfas maximeapoftafesfitiat (^ ui per fcbrcs laflancur , ^s in
arttcubs 3c b&sMm pocilitmum abfcclTusdecumbunt, Lafii tudincm hahcnttljus
in fcbribus,ic articufas ct L^eo» circa. maxiliaspotiiTimum abfcelTus fiunc,
Expoficto lacobt. Condufio aphor. cfti fta. In ieh. laboriofis fupcra-^ Feb.la
bundant matcriae aptaecaufarc apoftemaca>(&: cum hoc boriofa arciculi 3c
maxillf poiTunt has matcrias maximc recipc ru cc fu rc , tgicur . patct
confequcntia . 3c afTumptum drca lit- pcr abu teram dedarabitur.
Similisfentcntiacolifgicur fccun- danciu da quarti capiculo dc fignis crifis
cum exitura.Ec eft uti materic listn aAu pradico 3c pronofttcod:
operaciuo,u£patcc. ru^pa Et ampliatur fimilitcr. Primo noca. Duplex cft la-; cu
pra- bor. Primoabfolucedtdtusquinon cftaliud ^ impo- cdcus tcntiamcmbrorum
addelMcasmotionescxmocunimio prono- uel cxcr dcio . Alcer cftlabor ab incra
racniens , qui fpo fticufs^ taneus dicicur a caufa corporali puta maccriali
proucni- canon, cns , qucm fupra habuifti cfTe criplicem {ciUcei ulccro- Labor
fum intenfiuum , uel cxcenfiuum &aix>ftemofum. Sc. dr du'^. cunda huius
. commcnto qutnto iUius fciliccc laborcs Hippo, fpontand. 3C Gaf. fecundo dc
r^iminc famcacis * <&: Gaf. tcrtiaprimi.capiculo
dcIafTicudineconfequente cxcrd Auice. ttum, Adpropofitum poteft fumi utroque
modo. Eft Htppo. igi£urfcnfus.laboribfisinfeb.t.Iaboriiam dictocomu Auice,
<fte.Secundo nota. Laborem fpontancum fi uc ab intra concingencem
e^cripliccm. Q_uid^n anteccdesfebres Q_uidamfcquens.Q_uidam fim ulcum febrc
eueniens. DifFcruncaucan.Primus.n.nundacfucuram ggricudt ncm,uc fupraiccunda
apho. 5 . labores fponcanct , 3c ter tiaprimidoc^ ca.pimlo prtmo falicct dc
fuccurrcndo accidencibus. Aitus uero fignificaccriflm pcrmucado- liis,
ucinfcqucncibuspatebicaphor- Tercius ucro fi- gnificac humorum colicccioncm ad
tunAuras flucn- tium, uc in fequendbus apparebir. Ad propoficum dc
quoHbeciftorumpoccftciTe fermo. Tcrdo noca. Pcr Arttcii
arciculosiunduraspartium mcmbrorum,per maxtl- liis gd;,. las uero carncs
quafdam fpongiofas iuxca mandibul^ ^ *^^ exiftcnccsad redpicndum fuperfiuicatcs
c«cbri dcpu- xilla. tat^cfrctntclligcndum.ma^dllf igitur cunc dicuntur rcdpcrc
, quia carnes drca ipfas cxiftaiccs rcdptunc. Q^uar£onota,Nonfolum
dcmaxillisfededamde qui bufdam altorum mcmbrorum cmunccor.^cfre hoc in
tcUigcndum. PociiTimc camen tnmaxiilts apparet , co C^infeb.humoraltlDus
maccria mulcum ad cerebruni dcuacur,quareuircutenonpocenccconucnientcradcs
traeuacuarccogituradmaxillascxpdlcrc. Q^uintono ^.^^ ta, Exmulciscaufismembrum
pamumcJiie^uc fu- °^^^^. perfluitaccs rcdpiat, cxquibus fianc apoftcmaca , uc
fi^gfiui colligi poceftfecundaprimt i>anna fccunda capitulo taces fu 1 8.
fi^cet de caufis apoftematum , Vna fumiiur cx ft*P*^/' parcc
complcxionismembri.membra cnmi forciaad dc '^*"^^ * jbilia fcmpcr cxpell
unc.pnma primi . capitulo de mem - brK.Sccundaexparcccom|x>i!aonis,
ucconcautoe <&? iatttudo , Itccc ettam quand>qucanguftiafic huiufino?
^ cauia,Tcrcia cx parccraricacis ficatlaxicasmcmhrt, jQuarca ex|arce ficus,
utficinferior, SC fi plurcscau- fgfuntiftgfuffidant, Adpropofitummaxillf igicur
^ hgcomniarcdpiunt fupcrflutta£« a ccrebro ud horum plura,Primo funr enim
dcbilia, Sccundo funy la0kra- ia<S;:Tpong!bfa» Viae eciam
iUiadill^fuperfluitatcsdc- forciKbsfunclatgjCumfincad rcdpiendas fupcrfluita-
tcs dcpucacf fin^itcr, SunsEcriam «korfum rcQ>cctu «rdiri ficuat^ , ad quod
concurrit cp cx motu hudU-e tcr inflammatur ,quarc fit ad cas
attraccio.DoIctcti amfadlc,qufacriad61orattrahitrcuma.3.tccbni. &c ^r» ^.
his colligtmr ca uerificas apho hoc mo.In fc Jaboriof^ * • ^ ^3 aucr^ric
JiaJbor abfolutc cofcqucscsardcfpet ift^i^ laco.s.s^ho« " i Digitized by
Google P ARTI. jnat , SC iundurasdjTpojiit ad matcricnim attfa^fboiie.
aiiccftIabonpun?aneus%nificansfuperai>uDdareina tcrtasm corparc > qua§ fi
cacuranon cx toro uiccric<Si: infcn0bilirerrcfoluac uel cxframanifefte
cxpcilacjopoy {ct iilas a uinutc cxpcili ad aicmbra dcbiliora 3c apcio- ra a4
xcctpicndaOT,£aIia ucro funt iun<fturae 6c ccrcbri cmunclioria,^ ettam
aliorum mcmbrorum uc didum eft,5^ quP pacccraaximc huiufmodi apollcmaca ficri,
il no fiat manif€ita<$i magna cuacuaao aut m ateria £i% if a paiica <^ a
uittute wda penitus ifenfibilit rcfoluac* Aphorifmus» 3 2- * Quibufcunque
refarget ibus ex morbis, G aK quia dolaeriejtbi appftafo fiunt* The» Q_uibus
conualefccntibus aqua u<s aegritudine,pars aliqua corporislabore uexat, x^s
ea in parccm abfcedit. J^eo, Q_uibufcunque refurgentibus cx morbis,fi quidla^
^oradtjiiic fiunt abfccH"u§» Ixpofitiolacobi. Conclufio
apho.eftifla.Q_uibufcunquc corporibus cx morb^ rcfurgetibus aliqua kilicct pars
dolucritiibi, fdeft inillaparte fit apofi:cma. Probacur fic. in taljbus
G)rporibus fempcr abundatmatcria apoiicmatis caufa^ tiua.^ cum haec pars dolcns
eft cius attractiua Sc rccc- ptiua.igitur conclufio
ucra.patetconfequcnua.6;Safru Auicc. ptumcircalittcram deciarabitur»
Similisfentcntia col Ifgitur fccundaquarti ,cap .dc fignis crifis cum cxitura^
Eteftutilcs.Etampiiaturutpracccdcns* Primo nota. Pcr ccnualcfccntiam
hictatelligiex morbis matcriali-- Coua- i3us,<S::maximcfcbribus,
Secundonota.Huiufmodi lefcetia conuaiefccnciacft dupIex.ucraSiperfccfta.Sccunda
np ^id ucratcS:; eft {Ila in qua reiicfta eft cxasgricudine materia apcacaufare
recidiua <S: dc his eftfermo in propofico. Ex quo coIJigitur hoc modo caafa
ucrificans aphor .m tahbus enim eftmateria apta faccre apofi:emata,et apta fi
uerc ad locum apoftcmandum 5 5^ cum hoc pars doles cft apta iilam matcriam
recipercjcum quia dokt dC do- lor attrahit rcuma,tam etiam quia iafiammatur }
tum ^ttam quia debtiitacur.idcot Aphorifmus* 33» Si uero 8(f prius doluerit
afiquid ante ^gritu> dinem,!llic confirmatur aegritudo. Q^um <Sj fi prius
q| xgrotaflent,partcaIiqua £\ii coif-» pons pcrdol uerint jcodem morbus
decumbit. &cd ^ fi antc morbuni ^ aliqaa parte dolueri c 3 hic
laorbusfirmatur. Thc, X^i gxpofitfoIacoH. ^oRdufio aphor .f ft ifta.Sialiqua
pa« dohicrit ante /Uifce» fcb.fiucinfcbribuslaboriofiginiita parte conn'rmatur
apoftcma. Probatur fic.quia cft rcccptiuaapoftematis. igitur co|jclu0o
ucra.patctconfcquentia. 6c aiTumptii circa littcraiw dcclgrabitur . Idem habctur
fccunda tcr ji)*cap .de fignis erifis cun? exitura.Et cftutilis. Eram pliatur
iit prsccdcas. Primo pota.Licctfit ucru»» de
lloloreprincipaliccrfcqctentemorbum , dcquolibetta- mea 8c pcr &mi\.l oufam
ucrificari poteft ^ ut ex dicftis patec. S$cundonota.Antea?gricudincaj>ideftfcbrcm
iicetin propinquo tempore.Secundo antcaegritudinaii fdcftparceiH apoftemandam,
quaelibet cft bona. T«r- tio uoia utia commcnto dicebatur. Ad ucritace aphor^
rcquiruntur«;onditioncsaIiquC. Prima*^ hic n^orbus fit fufpccftus ad ^ftematf oPCtn
.Sccundacj» osnaprchcn iJaturex fignisimpcrfccftae crifis.Tertia<^ non
praece* ^atmagna iS^ootabiiiscuacuatio, ut fluxus ucntris uel 4jriB»^ Q^uartp
aota,C^ftfirmai:iir,idcft fit^pitu^ IIII. i^onfirmatad: feclajquia femper
apoftema eft fiuens 8& ficamateriapendens.Velaiiter.confirmaturquiaconT
pletur<5t integratur quia alceracur. 6c caufa eft , quia
cuminhacfeb.fitmaterja pcrmucanda. 6c hoc ueru:n eft cum membrum dolens fi c
<j> ad id potiiTime eft ma- tertapermucanda,quare d!^c . Aphorifmus* 34»
Si a febrehabitOjtumcrenon exiftente m fa« cibus, fufFocatio
repentefuperuenerit, mortale* Si afebredetento,nullo tumore faucium, ftrangula-
Thc» tio fubito accidit,Ictale eft. Si a febrc habito, tumore non exiftcntc in
faucibus» ^^* ftrangulatio repcnte fuper uencrit,lccale. Jxpofitio lacobi. ^
Condufioapho.cftifta.fufFocatio rcpentefuperucnt cnshabito afclir e no txiikHt
tumore in faucibus, mor talecft. Probatur fic, huiufmodi fufFocatio fignificac
pcfnmamfpeciemfquinantiae.jgitur conclufio uera.pa tet confcqucntia.fS^
alTumptum colligitur.ubi pontc c<5 cordantias.
Simiiisfcntcntiacolligiturtertiopronofti- corum.&nonatcrti).
cap.deiigmsfufFocationura. 6CTt.lJ' quatto cano.f cn fecunda capiculo de fignis
fumptis ex j\uf . radfcelinguaeguttuns di: mcri, utadlictcram inq\xit, Suffo-
Etad ultimum quando accidunt infeb. fortiprarfocatio cati fe- nes
prauasituncaccidicmors , quia cor cget caufa uehe- briecis mentia^ caloris
anhelitu plurimosfed eius uia eitoppila pnoit» ta quamobrera inHammatur cor 8c
fuperuenrt mah tia caaon, complcxionis eius,quarcnon toIeratuicam.-Ec eft
utilia inacftupronoftico. Etampliaturutpatet. 'Primo no- ta. Per habitum a
fcbrc intclligi poiTcindifferentcr om ncm febriencem.Secundo intclligere
pQiTumus ualde cp prciTum a fcbrfbus,qui3fortiter febrientcm,ut coll?gi- tur
acommen. Secundo nota. Pcr prarfocationcm, ut Aui. nonatertij.intelligidcbet
prohibitio tranfitus anheli- Prefo- tusadpulmonem 6C cor. Et hoc ficri poteft
acaufapri- catoqd niitiua 6c extrinfeca ut laqueo , 6C rebus uenenofis in- ^ ei
us terius afiumptis ,ut iufquiamo 6c i\xn^is6c proprie an- ca dup« dachocha ,
utCcnciliator , «5<; detaliin propofito cft fer Suffo-
mo.quan<iloquetamenprouenit acaufa intrinfeca <&:caaoi8 corporali ,
8c de tali in propofito . eft fermo , quandoc^ df is* tamen proucnit a caufa
intrinfcca . Tertio ncta. E ue- nies a caufaintrinfeca multis modis euenire
poteft. Pnt mo propterprohibitum ciTe motum pecftoris uolunta- rium ,
ficutinforti contingitapoplexia. Secundo pro- pter debilitatem (Sjpigritiam
uirtutismouentis peclus <S:diIatantis5;:coniiringentis cp^lotim. Tertio
prop^ multam pulmonis repIetionem,utinperiphieumonia con tingit. C^ uar to
propter repletionem fpati) uel con- cauitatis mediae interpulmonem
<S^pc<ftus(S:^mediafti- num,quare non poteil pulmo dilatari ad aerem r
ecipie dum . Vitimo propter oppilationem in guttur e contt n- gentem in
epigloti uel cxtremirate tracheae ab apofte- maceoppilance,propter
quodprohibetur attradtio aeris abincra,(Si:decaIiinpropofitoeftfermo. BifFerc
autc hsecTufFocatioab hac caufa prouenicns a fuffocatione abai^scaufis
contingente . Primo ab apoplexia , quia inpnmafitablatiofenfus&motus . i n
hac autemnon^ immomoueturadhuc pecftus 3C attrahit. DiflPert afe- cunda -
quia illa fit paulatinc6<: non fubito , 6c ifta fic fatis fubito . DifFert
autem a tertia fimiliter propter idem . 8c fimilitcr de quarta, licct iftac
fint difierentes. Colligiturhacc diuifio nona tert^ . allcg. capitulo. Ad propofitum
igiturdefuifbcationeabultimacaufa pro- ueriientc eftin propofitofcrmo.huiufmodiautcm
cau- fa cft apoftema , quod ab auccoribus £q uinantia dici- tur . Ex his patet
cj (quiriantia eftequiuocum.quan- doqueaiim capitur pro fuifocationc ex
apoftemate Squina liircafutturcoBtiogcfltc^uandoque uero pro fpfo "^ a^,
apace Digitized by Google A P H O R» Sqaina. apoftcmate.
VI«monota,huiusapoft«watiStfeirqui-- tig fpes
nanuaepIurcsponunturfpeaes.Q_uando(^emmdiftm GaF. gut c penesm3teria,quare
dicim us aliqua fagutn ea e cc, Tc. i8
Q_uandoquepenespartemprincipalcmapoftematiSji5«: 19.20 ficpon untar ei quatuor
fpecies*Q_uarto interior um .3 SC,Zlr «? ^.J ^pronoliicoru. Primaeft dum
ajxiftema cftin m ufculis epiglotidis exterioribus ad in teriora,<5<: in
hac apparecrubor^S:: tumorinparteanceriori gutturis uel thoracis 8c ifta non
impcdit notabiliter deglutionem,lt cetnotabiliteranhelitum
ubifueritmaceriaexuberas. Secunda eft cum ttt apoftema m mufculis ucUaccrtisad
collipoft€rioratcndentibus.f gutturts , inquapercipic r ubor 8c inflamatio 8c
tumor in ore,<5<: illa impcdft no- tabilius deglutione ct fimtliter
anhelitum . Tcrcia fit m mufciriis intrinfecis meri, (S:iftanon apparct ad
fcnfum ^ifortiterimpeditdcglutionem Sc parum anhelitum, quia nonnifi proquanto
meri comprimit cpigloti. Vltf ma eft quae iit in lacertis in trinfecis
epiglotis , Sc ifta eft fuiFocatio pellima,<^ nullo modo apparet ad fenfum
3C totalitcrfecundumplurimumaufertanheljtum&:non degl u tion em , d: de
ifta eft fermo in propofi to quae pro- priefuiFocationem faat 8Cnon apparct
tumor in collo. ^xquotaaquamexfundamcnto patec caufaucrifi- cans apho
.cxiftente enim fcbre forti homo uehcmcntcr f ndigcc atcracftioncm
acrisfrigidipcr anhcIitum.Cun» igitur iit impedicus traficus propter
apoftema,patct fu- bitotnortcmelTefccuturam. Etnotaq^pofTumusima g ginari
quintam in fpatio mcdto,<^ illam tctigit Gar.4, ■^\ interiorum.capitulo
tertio.igttur. Aphorifmas. 35. Sf a febre habito,coIium co uertatur,ut uix pof
Ot degIutire,tumore non exiilente,mortale. Thc. Sifebrtcttanti collum
pcru«rtitur, utuix dcuorarc poffttjfinc ullo tumorcjmortifcrum eft. j^Of Si a
fcbrc habitOjCoIIum perucrtitur,ct uix potcft de uorare,finc ullo tumorc,Ietak
eft. Expoficio lacobi. ConcIufioapho.eftifta.GonuerfiocoUi cum impedc jnento
degluttonis in fortitcr febricitante contingens Uon apparcntc tumor e circa coll
um uel alibi eft fign um mortaIc.Probacur,per hoc fignificatur apoftema meri
profundum 5i:dtflFia"le uel eius ficcitas incorriiabilis.i^ turconclufio
uera.patct:confcquentia.d:.aiTurapciJ cir ca Ittteram declarabitur. Similis
fencentia coUigitur uc in prscccdcntiapho.Etfift ucihs.Et ampliatur, utpacec.
^htidc Primo nojca (ecundumThadaeum hicponi fignum <^ USp fignificatum
«SCconditionem declarantem cofequentia iignt ad fignificatum.Signum contorfio
coUi d:c.Signi iicatum mors Conditio cft cumdicit tumorenon cxtfte tc Sc
uixdegiutire <Si:c.et hocfecundum Thadcum.AW ter totum hoc contorfio colli
cum injpotentia dcglutiea di,etiam eft fignum fijgnificas ly mortalc. Secundo
no |:a.Pcrhabicum afcb.utfupra. Tcrcionota.Q_uado que contorfionicolli coniungitur
impcdimetum deglu tiendi tantum,quandoq; fimul impedimentum aahela& di.Et
iter um h uiufmodi impedim e tum quand<^ue eft: afalatio
quandocjdiminutio.hicfpedalitcr eft fermo dc impcdimento deglutiendi, cum
fupradeanhelitu fa^fbi }. K irucrit mentio, Q_uarto nota . Impedimcntum in d^Ia
pedtme tioncquandoquccftacaufamatcriali ficut ab apoftc- JJJ"* %^
matcquandoqucuero a ficcitate fuperflua quare qoa *^ ^^ poteft meri contrahi
SctiLtmdi fcciidum operationisck fiaufa, glutioniscxigenaa.Etiterum acaufamaterialf
uclconL jcnta in m ufculis extcrioribus meri, Sc tunc fccunduia plurimum
apparct tumor. ucl in intcrioribus , 8c tunc nonapparcttumorcx hoc.<^fic nec
cx impedimcnto contingcntc ex ficcitatencc ex apoftcmate intrinfccoap parct
tumor . Proptcr quod notanter dicflum cft tumorc
Ijipnapparitnrc^j^ufapcrhocdeoQtaturalcgrum^dir H I P ^.0, €6 ctomra.
Q_miitonota.ContorfioneaicoIliJiaccon- Cotor-
ucrfioncmamuItiscaufispoiTcproueni.rc.Primoapri-' fiois ca miuiia , ut cafu
perculTtonc. Sccuncb intrinfeca 8c ifta dup. potcft elTe uenenofi tas fpo
ndiles ad extrapropeilens auc intus,ut.22.terti).cap.degtbbofit3tc. Ec prstcr
hoc multf alix. Principalistamendequainpropoilto intel Jigitur cftapoftcmameri.
apoftcmate cnim mcri grauf 8c magno cxiftcntc cum meri fy^dilibus colli alligatur
apoftema,ad interiora trahitmcri,<Scper cofe^ucns fpo dtle cui adhcret meri,
quarc torquctur colium a rectitit dine,quiaexterius apparec concauicas quasda ,
interius autem gibboficas contracftiscnim neruis collt ex apoftc matc uel
c:g.£^ccitztc niraia,quia fK.icc2Ltis8c corrugatis fict colli contorfio. q>
fi apoftemaf ueritin laterali mcrt trahitIatusfpondtItsilIiuslateris.<S: fi
utranq?comprc-. hendit partem trahit collum adinfcrioraquare giblxjfa tur ad
intcriora. Exquo patcc huiufmodi contorfione, ciTe fignum magni <S^grauis
apoftematisin meri , fimt litcr in ficcitatc c6 trahentcmea c^rrugatur ad
intcrfo ra mcri,quarc trahitligamcnta^uibusalligatur ipondt
libus,&:pcrconfequcnsfit«>llfconuerfio. Exqu&us
patctfaanccontorfioncmcumcirciii^nci^ diAis fignf ficaremagnum
&:graucapoftcmauimcri, autficcita-. tcmfubfi:antiammericorrugantcm 8c
contrahcntcm.; Q_uare patct ucritas apho Patct etia praedic^ta co tor- fione
mala ciTc pcr uiam figni pcr uia caufae>utpatct» . Aphorifmas. ^6.
Febridtanti G ceperint fudoreSjbom funt ter
riani,quintani,fepteni,8^quinonodiej &r.i i. bC 34.6!:.37.Ifti enim
(lidores agritudines iiidic^ Ciiiueroitanonfiunt dolorem flgnijficant, 8^^
iongitudinem acgri»udi*nis:&:conuerfionem* . " Sudjresfebricitantifi flatim
inccperunc Ix>no funt Thc S:tertio dit 8c quinto,^ fcptt mo,& nono , 8C
undeci- mo^8c quartodecimo,^ uiccfimo, 8c ujccfim«^uarto, 6c uiccfimofeptimo,
8c txict fimo , 8c triccfimc^juarto; HKcnim fudoribusmorbiiudtcsntur .Q_uf
autcm non fta ucniunclaborcmfignificantj dilcMigttudina» mor
l>i,S^rcdc&'uam. .- Sudorcsfebrfcttanaiiincqscrint^lKjnij&tcrtiodic,
Lco» 8C quinto,(S;: fcpiamo,(S!:nono,<Sc undccimo,<S: quarto
xicamo,<S^ fcp»modecimo,6^ uigcfimo,^:: lugefimofc^ ptimo,<Si
trigcfimoquarco. Hi cni fudor^iudicat mor bos.Q^ui ucro nonita fiunt,laborem
fignificat,&mor Jbilongitudinem,^ recidiuam. j . . ExpofitioIacoH.
Iftcaphor.duashabct condufioncs Sccunda eft thk {Q^ui ucro.) ... Prima cond
ufio apho. Sudsr^ per tmpar» contin*- gentes<St in critids radicaltbus
euenientcs febricitanti- bus funt Ixjni. Probatur fi c fudores indicant, idt£t
ter-f ojinantaegritudinem laudata litermtno.igiturcondur fio ucra.patct
confequenaa. 8c aiTumptum colligitur i littcra.
PrimoDota.Sudorcftaquoficasfanguicisciii Sudor pus cholericum eft admixtum .
Sccundo canpn . T^ic qiia quid, re cum fang uine tranfit aquofitas . E t quarc
cholericum pus.Et cx hoc condudo q> exqualibet materia fccundS
fpecicmpoflTunta^ritudinestcrminarifudore. Sccui^ Sudorif <Jo nota ut
fccunda quarti - Q_uinquc mod^ per fudore figtt^" fignificamus Ccilictt
quantitatcyqualtcatc modo fubft* tto it^ tix^ tcmporc, 8c loco. Q^uantiratc fi
mulcustiel modi- nofticii iCiK.Q^ualitatc uifibtli
tagibili,guftabili><^rabiiictc. S«3 mocb fubftantise fi grolTus ucl fubril^.Lpco,
a toto iid apartc.Tcmporc,quia tcrrianis ud quartanis. Ite
.^aante digcftione ud poft, «S^: fic de al^sin jppwfito oc xcporc. Tcrrio nota.
Sudoresfieri pone aca primitiua xi4^rporalttIn^po.fito ^cit rermonc dc
corporili; 4, Iaco,Sraph9, I ^ Digitized by Google \
COta.NolifoIuaihoctnfcb.fedinaI^'sttiiritfs,pot«iIfOlc aut€m de fcbribus
intclligii:ur,quia frcqucntius fudorc tcrminantur .£x quopatct non in omnibus
feb. hoc cf- fe uer um fedmaxiroc fudore ccrminabflibusj non eni x hcdica , ut
patec. Q_uinco nota. Per fudorcs tertianos fudoresin tertio dic a
principio3Egricudiniscontingen- tcs.EtfimiIicerpcrquartanos><Sj:iicde
alijs ceperint.f. f grotati fuperucncrint. Scxtonota . Hos fudorcs figni £carc
uclindicarc.i.cffe fignum conuenientisindici^ec criiis ^gritudmis per fudorem
terminandx. Septimo noca.Proueritatcapho.c^adhocutbcnepfidatureua cuatio
critica multu operacur habilitasmatcrig ad cua cuationcm in talidic.<^
econtra euacuationem impcdit inepticudo materif ad cuacuationcm .Cum quo
px^tnit" tendum c^ materig choiericg funt difpofitilTimg ad eua-
cuationempcrfudorcjdi:q>carummotus naturaiis eft de tertio in tertio.Exquo
patet fudores tcrtianos quin- tanos<S;:c.eiTcbonosquia
taksfunteuacuationcsmate- ricrum qug aptiiTim^funt ut per fudorem euacuentur, ^
cum hoc earii motus elt in dicbus talibus. igitur con
cIuflouera.patetconfequentia5;:aiTumptum intellige ti Coliigicur
hgccaufaexdiAis Commen.fncommen. hoc argumencum maximc tenct de acutis
abfoIute<&;pc racutis ajitcr ,quia in . 2 4 . eit bon us , licet fic in
paribus cum fecundum plurimummateria aliquomodo phleg- macice natura
parcicipet,nec a cholera iic acutaaugeat flimulatio.igicur lic <|> uirtus
tunc alijs paribus cft debi lis 3c matcriainobedicntior,quarenon potcit; tunc
com pierecrifimqugauigefimoultrafit. Exguibus patet primo prgter
diesnumeratosfupraillo apho. Septim^n quartamantfeftat5;:c. Aliffuntcriticg quf
funt talcs «S^ per incercidcnciam 8C per accommodacionem ipfius
matericinaturalcmotuadhocmultumcomodicacis con fcf cntc,<^ hoc uerum eft ut
in pluribus<Sf per compara tionemadaliosmotus c%um paribus. Pac^ct ulcerius
fudorcs non (oVa ciTe fignu Ccd czm bong crifis,qre dCc* -'^" Secunda
conclufio. AJi) fudoresabiftisno funtboni, Probacur fic.huiufmodi fudores
fignificat dolores aut Ioogicudine<n aut recidiuam f gricudinis igicur
conclu-j; fio ucra.pacet confequencia. 3c afiumptum declarabit in littera. Ex
quo fequitur fudorem tertig ^ quincg ciTc fudorc quartg laudabiliorcm.Ex quo
fequitur aliquam crifimcfccrisparibuslaudabiiiorcm elTe in cricica per acco
mc^acionem q^ tn cricica indicatiua , ut fudores in cafu noftro. Primo nota. Per fudorcs
non itaexiftcn' tes intelligi po iTunc fudores non exiftcn ces in die critica.
£c hoclicec placcacali)s,mihi non piacec. Secundo aliter cxiftentcs qp d«c1i,ut
itatim patcbic. Sedidonota. Hu iufmodi fudoresnon ciTcIaudabilesrefpe(fttialiorum
di d:orum , quia tales aut proueniunt a matcria cholerica uelad naturam
choieraetendcntCjuelalia. Siprimii no cftmotusilliustcmporcquo ipfa erat apta
nacuraliter fnou?ri.igitur oportct ti£i ui fynptomatis,(S: per confe quens
figQtficat dobrcm . Sf autcm f uerit alia materi a> quiaphlegaiacicajcumfllg
ucplurtmum fintineptgper f udorcm euacuabuntur,*^: funt ggritudinum chroni ca
rumcau(atfu^,igtturpaccchanc ggritudinem futurgm ciTclongamautcumrccidiuaficut
plurium chronica- rum. Exquopateccaufa uerificans aphor. Sed dices quid dc. 1 4
.et. 2 O .quia f n illis etiam non uidetur motus paturalis cholcr^. Di citur
q>. 1 4,magn3m par tem ca- pf t df. 1 3 .d^ fimtlitcr de ali)s,utin computationc
fupra Auice . 4cclaratii ?ft . Similis fen tcntia coUigitur fecunda quar ' * ti
capiculo dedicbus fudoriStEt cft utilis. Et ampliatur utpatet.Ratio dicli quam
uidetur innuere GaF.in com mcn.cft illa , qu|acrifiseft uehemens SC u?bx motus
morbi . i gitur flia dic magfs debet aduenirc cr» fis in qua eft uehcmcns ct
uclox «Siic ,Sed f n tcrminabilibus per fu 4orem hoc eft magisin tertia uel
quinta , cum etia fint utplurimum materig dc tcrtio in tcrtiun? mobile§,igf*c.
<St hogfenfic Auice .f^cuoda quarci alleg. cap^tulo ^iim II II. niquf
t.SuSor tn f gritudinibus acuti s plurfniu fittn teic^
rio<S:quinto,minoratar in quarto,iramo parum contin git<5^iilgSgrftudines
crifim faciantinquarto nifi raro. • ante igitur occupat fatis ui rtus fi. 1 3
.<ic pr jparat ma- £criam,«5^adlocaexpuifionisdjrigit,<Si:in. I ^.cuni
iu^ uametocfieftisfnfluxusfubforraafudoriscxpeliiCjfed - - ^ in
tertianoncxpeUitperfuperf usdida. Aphorifinus. 37» Frigidi* fiidores , oim
febre acuta quidem fa-^ dijmortem Ognificantf Cum molliort uero fe-^
bre,bngitudinem aegritudinis Ognificant.
Sudoresfrigidi,ficumfebreacutaaccidunt,mortcm Thc»
fignifi'cant.Sicummicfore,]ongitudinemmoibi, » Fr jgidi fudores , cum acuta
quidem febre mortem.; ^^^' Cuoimicioriautcmjlongitudjnem moibi fignificant,
Expofitio lacobi. . Ifteaphor.duashabet conclufiones. Secundaeftibr
(CummoIIiori.) Prima concluiio aphor .eft ifta. Frigidi fudores in fe- bre
acuta contingentes-figniiicant mortem. Probatur^ huiufmodi fudores
fignificantcaloris exttnctionem uel difpofitionem extincftionipropinquaro , uel
ialtcm calo rcm naturalemmaterig morbifuccumbere.igitur con- diufio uerapatet
conTequentia,d: aflfumptum circalittc ^ ram dedar^itur. Primo nota. Per fudorcs
f rigidos in Sudor tclligcrc debemus fudorcs ad tadum medici aut alterius
fridus .revfte iudicantisfrigidosapparentcs,<S: non taks meritOqm^
caufaprimiriufinfrigidantis ut ciTet infrigidatio cuoi aqua uel flabellarione
qua fudor ftarim i nfrigidatur, ied a corporali caufa Sc merito difpofirionis
§grg uel . k : ^gritudinem confequenris. Secundo nota.Notanter dt ctum ciTein
feb.acuta,utquidem per hoc denotetur ma tor extraneitas uel rebellio maior
macerig ad digeftio-- . : i ^ nemuelrefolucfonem. Tertionota. HoctotuminteiU
gendumciTehisperfcucrantibus fignis fcilicet frigidita te fudoris d(iacuitate
febris. Si enim caufa non perfeuc- r"aret,aut etianonpcrfeuerarct febris
no oportetapho; ucrificari . Q_uarto nota.Non folum huiufmodi fudo- resefTc
fignum,fedciiam ciTe caufam morris,ficut dia- pJioreticusdiAus fignifjcans
impotcntiam uirtutis iri continendohumidicacem quarecalor prg ter nacuram ilmul
SC naturaiis fub fudor isf forma h umidita tes expel lic. Q^uintQ nota.Sudorem
egrcdi poiTc frigidum pro- pcerpluraifgritudineacuca. Primoqufamateriaqug
Su<3orff fubformafudorisexpcllitur eft ualde uenenofa,quiatrsgtd«=«'
plusrcfolufturfpiritusqpfpirituspoiTit in eam calefa-caufa <ftionem
eflFK:crc,<S^ fic egreditur f rigidus. Secudo quia cripiex materia eft
ualdemulta 8c calor dcbilis,quarc non fuffij cit ipfara calefacer .Ter tio ga
6C Ci corpus acute febriat, muitotamcn cxacuta feb jpiritu paucifi'cato^non po^
teft maieriam i Ilam debite calcf acere , aut quia m e br al
^xterfora&fpiritu& calore priuata iufrigK^sta funt^ quarc &
infrigidatur fudor per mcmbrailla penecrans, SC ficapparetfrigidus^pofifet
etiam poni^ ciTet feb.acu ta ratione accidenciura plus pcndens ab occulta mala
qualitate matertf cg amanifcilo caIorc,& pofict accide
rcfudorfrigi<}usficutfrequcntcrconringitinpcftiIen- ' tialibus.
ExhiscoIIigecaufam ueriflcantem apho. Secundacoiiclufio.Sudor frigidus cum feb.
moHiorf •Cgnificattongf tudinem f gritudinis . Patct, quia fign iA'
catm^teriamfrfgidam uclmultam ucl utrunquc<Sc tar ' "
de4igeftibiIem.igitur.confequentia& aiTumptum cir <^ litteram
dcclarabuntur . Primo nota. Per feb.mol-* liorcfp fctjicet rcmotiorem pcndentem
a materta non acuca iicut ^i&t phlegmarica aut quratana aut aliqua ta lium.
Secundonota.Sudore hunceiTcfr igidum,gaca iptmmi^BiO p5£ inat^ri a ifta
eofabtii ter calcfeccrc. quod Digitized by Google A P H O R. quod cotingercpo
t,auc qa materia eft aaldegroflTacale favfcioni
reliftesilcutphicgniauitreu.autqa uaidcmui ta auc .ppccr debiJitate caioris auc
propter oiaaut^ptcr pluraillorumiiaiulconcurrentta. 7crtionota.Adue
,ritatemapiio.oportct uirtutis adeiTc condantiam fi enl uirtus eirec ualde
debiiis poiTetm brcui fuccumber.c. ftanteigitur uirtute forti iignificat uci
ojaccriam uaidc groiTamjautmultam ciTe,aut utr.unqueincaacum utca lormarcrig
non muJtum dominetur uel mtnime.quopa Cco ilanre conltantia uirtutis necelTario
morbus crit io gusiiueralubrisfiucmortaiisfuerit.Sicnlfaiubrisjuir Gan jys
taj-^e macctiam uincet ct digercc.fi mortalis ccotra* Hippo;. simiiis fententia
colligitur tcrtio de criil . capitulo ulti Autce . QjQ jjj !ib.mco.i&:
primo.pronoiticor um capitulo de fu- ^ }^ dore.d:fecundaquarti capitulo de
fignis cxparcc fudo- ^ J^: ris.SC. I y,3c^ 1 8 . Continentis dc cognitionc
cempor ii, Uubi^ a^.Io.apiio.Rabi.Moyll.aplio.ry.&c. Primumdu- bium
JmpoiTibilc cii:in fe.acuta frigidum apparcrc fu- dorcm .igitur.pacet
confequentia^d: alTumptum proba tur.Prirao.quia fudor apparens in ggritudine
acuta eit: fccundummagnampartcm dccifus a matcria facientc fcb.qaae calida eft
<5£ acata. igitur 8Cc. ConHrmatur, quta materia fudoris fub forma fudoris ad
extra non cx peliitur^niii quia calor fubtiliatur.fed non fubtiliatur a calore
niii quia calefic.igitur non apparct frigida, Se- iCundum
dubium.Sudorcalidus<S;: frigidusfuntcontra- ria figna igitur concrario modo
figmficarediiturjfedfa . ^orcalidusnoniignificatfalutcmncceiTarionequcfcni
'■"'■■■ ' pcrjfcdaliquandomalumvS^mortemjUtfccundaqaar-
«.alicg.capituIo.Ad primum dicicur concedendo.fccua
dumplurimumdecii^meiTcmatcriam fudoris acauf^i ancecedence uel
coniuncT:afeb.q>illa efi: calida , non ta- mcn fcquitur fudore egredi
caiidum proptcr caufas cirr ca. apho . tac^cas. Ad confirmatione dicitur q>
fudor cx- pciliturad extranonfoIum,quiafubtiliatur , fcd propc niultas.ali^
caufas in apho fequencibus dcclarandas. di tfitur ctiam c^ ftataliquid
fubnliari ad mcntem medico- jcum>quamuis non caiefiat in naturahbus ut aqua
cx tcrragcnerata ficut itat aliquidcaleiieri, quauis in fub ftantia fua
continueingrofietar. Ad fecundum princi- palediciturnegaudofemper contraria
figna contraria iignificar^ uel fTgnificarcconcraria fignificaca , immo
ijuandoqucfignilcantfccundumfpecicm fimilia ficuc «riaaalbad: nigrautpatec.
Aphortimus» ^8. Ecubiin cor^e fudofjfbi ^grftudine narrar* Th€.
Ecquaparcccori^isfudorejibimorbuceflgnificac. 1X0* Q.ua partc corporis fudor
4i£t:,ihi fignificat morbu* Expofitio lacobf . Conclufio cft ifta Vbi la
corporc apparct fudor^illic fiarrac aegricudinem.Probacur ^c. ihi figni ficat
mate- riam segricudinis caufatiuam. igitur. patec confequen- Auicc* tiz.dc
airumptum circa litteram declarabitur. Sinjiha Rafis fcntcntia colligiur
fccunda quarci capitulo dc modis fi- Sudo— gnincationisfudoris.<5^. 1 7.
Contincntiscapiculofcctt ris 1 cor do fdiicet dc fudorc . Ec cfl utilis in adt
u pra<faco dc pra porje ap nofti<X) 8c dcmonilratiuojd: cum
hocopcraft[uo,utpa- parctts tcbit.Et amphatur ad omnia corpora in
quibusaf^jarcc pracfli- Tudor,huiufmodi cum drcunftanti^s infra dicedis. Prt
4:us pro monota.Ly ubipotcftcxponijidcflinquapartci^rj» nofti—
riSjCthicfcnfuscftucrus.Mcliustame cftdiccrcin quo cufque loco cor poris,quia fcilicctintoto
ud inparte ,qma eui- §iaoa, dcntius fic cxponcndo fignificatur pcr fudorcm f n
toco apparcntem,quauisetiaralypartcadhuc ampliarctur, quia exapho. fequitur
<j fi in qualibct partc apparct fu dor tn quaiibet cil aegritudo 4<: fic
in toto , Sccundo no ta. ISlon fblu«i hoc ciTc ucrum dc fudorc, fed ctia dc qua
libetfuperfiaitatcultranaturakmcurfum cxpulfa fi- tic urina fi uc^geflioncs
fiue fit fputii fi uc aliud. Tcr- f 19 A0£3» V Jbi «^parct «uitfcudo fudoriscum
diccdi&ccc H r P P13. 6y -ciinilant^sihcorporeprobabilitcrargattarfupcr
pcc- - - - catohumorisnonfoluminquantitatcfcd in qualitatc, huiufmodi entro
humor ncccilarip attinct plilcgmatf choicrae ucImelancholiae,fed non
mukipiicatur aii^siis iftorum nifi propccr cxcciTum alicuius iftorum a tepc-
,ramcnto.(5i:hocfccundumplurimum. igiiur <SCc. undc pacet ucritas apho.
Q_uarto nota.Huiixfmodi fudor p^ teft: apparcrc in acftu aegro con ualefcente
3c in ncutro dc cidente.in primo demonftrac. m fecundo rememoratur. in
tcrtiopronoflicatur , 8C idco ly narrat exponendum cft:,idefl notificat ucl
rcprcfcntat fciiicet praefentem prac tcritam ucIfuturam.Ettu dchocfaciiiter
cxcmplifica rc potes, Q^uinto nota, Ad ueritatcm apho.requiritur primo
hocfignum pcrfcueranseiTc,quianon foium fc- melfedpluriesapparcre.
Sccundorcquiricurhoc non a caufa primiciua pederc ficut mota uelcalorc aeris
SCc. His flancibus ucrus cft apho. ut in pluribus. PoiTet en i
apho.rcftringihocmodoq>Hip.uehtincorporcaegrora , tc aegritudinc matcriali
notilicarcnobispartem princi- paliter paticntem , Sc cft illa in qua
magismanifcftatur fudor5&: ciTet ctiam intellcctus bonus. Contra, Primo
Dubin cxiftentcfc.materialiin totofudatdetcrminatapars an te ut frons , Sc
tamcn ibi non cii: aegricudo. prindpalitcr m patet.fgicur 3cc. Sccundo,quia
apoftcmauitrinfccii potcft pcr fudorcm in toto apparcnccm crittce tcrminar ri.
Adprimum dicitur incelligendo ubi uirtus poflVc «laccriam cxpcUcre cocam
fudoralcm»Vcl alitcr q> fj. cir capartcm*ttamplurics<S:pcrfcucraatar
apparet fudor arguitur aegritudo drca par tart iftam, iicctnon «cduf dacur ab
algs. A4 fecundum dicicur q> fllc non crit fu- <i>r
pcrfcueranccr^plurics apparcns, ucl iidtur ^ iUc fu<k>r uniucrfalis non
decidicur a caufaconiunda apo- ftematisjfcd ab antcccdcntc quae crac in coto
difpcrfa ap ta caufarcajgricudincmjdl: £c naxrabic ^gricudincin ad icnfumdatum.
Aphorffmus. 39* Etubiincorpore calidum ael fi:igidum,ibi afgritudoregnar» Et
quapartc corporisfrigor aut calor e,ibimorbus e» Thc^:
Etquapartccorporiscalor^autfriguSjt^bimorbus. j^ , Expoficiolacobi. Condufio
apho.eft ifta. In quaciinf^ partc corporis apparet calidicas auc f rigidicas a
tcjnpcric rccedcns nata raliinillacftsgritudo.ProbacurfiCoquia in qualibcc tali
eft fcnfibilis rccclTus corporiVucrpartfs a nataraK 5 y^^r . tcmpcramcnto. igitur.ldcm
fccundapritnt :do(ft.tcrtia capitulo dc figniscomplcxiona;Etcft
utilis.Ecamplia- tur ut praeccdcns. Primo nota. A:d ueritate apho ,opor
tcrccaliditatcmhancautfrigiditatem ciTc perfcucran- tcmjSC non a caufa
primiciua pendcntem. hoc cnim po iito fignificatur ijimcmbroinalacomplcxio
materialis ucl tmmaccrialis calida uei frigida ut patct. Cotra. Pr^ mo
inprindpio paroxifmi extrema fantfrigida, in qui- "■ bus tamcn non eft
acgritudo . Dicitur q> non cit pcrfc- ucrans. Velq>ibi cft aegritudo.fr
igida tunc. Crcdo ta- .«ncni^iftcapho.iitad notificandum nobis in corporc
particulam principalitcr pacicntem,ficuc fi for.febrid- tetpcrcipio
omniamembraaequaliain calore,drcahy- pocundrium tamen dcxtrum uel finiftrum
pcrcipio ca- lidttatcmuchemcntcm,autcciamfptritualia. Sccun- - do.
Q^uiahuiufmodi calidicas apparens cft aegricudo, igicurnonfignumfgritudints.
Ncgaturconfcqucxiaa _ _ utbcncdcclaraturfccundotcchnf. * Aphorifmus, 40»
EtubiintorocorporemutationeSjS^ ti cor^ pus autinfrigidatur,aut (ktim calidam
fit , auc calor sdter ex altero fit,fignificant iongitudi^ nem aegyicudinis*
Iaco.8.aph9* I 19 Digitized by Google Thc» ^ Vhiititoto corporc mutatio fit, 3C
mo<Jo cotpns frc^ gcfcicmodo calefdc,auc coiorem alium ab alio rccipic,
longitudo morbt iigaificatur. Lco.
Etubiintotocorporcmutationcs>&i!corpusrcfri- ■gcrctur^ucl rur fus
calcfiat, ucl color altcr ex altcro fiat, longitudincm morbi iignificat,
Expofitio lacobi, Conclufio apho.eit iffca.In toto corporc fubito fadis m
ucatiombus a ctltdo in frigidum,lignincatur longicu do aegricudinis.Probatur
hc.huiufmodi mucationesli- gnifi^cat multam 6C di ucrfara eife
aegritudtnisj^iatcria. igitur conclulio uera . confequencia 3C antecedens de-
clarahantur . Stmtlis fencen:ia colhgicar.4.can.ien . Z, capjculo dc iignis diuerfor
um generum,5:. 1 6 . Conti- Auice. neRtiscapzcuio.2.«5i:a8.Eceli; utilis.-fit
ampltatur, Rafis. Primo nota. Vbi id eft quando in corpore to.to aegrota Vbi ^d
cc.(S: dicicur toto > quia non fufFicienter cITet eutdens ia Muta-
determinataquacunc]pparticuia. Sccundonota.Notan tio dux, ter diclum ciTc
ftaiim , fi cuim mu tatio ciTet paulatma non ciTctmala fcd repentinaraagis
terrct uirtutemvS:^ ftcrnitjfignificatctraniuirtutcmminusinfultibusma-
tcricrumpoiTercfifterc, idco. Tertionota.Ad uerita- tcmapho.rcquiriq)uirtusfitfatisfortis^
q^ ifta perfe ucrcnt . Stantc cnim debihtate poiTct cito mors fequi, Si mtlitcr
hts non perfcucrantibus non liabct cuidentiam, his cnimftanttbus fi
appareanthuiufmodi mutaciones iiclmorbuscritfalubrts uclmortalis.fi mortaiis cu
uir tus ponatur fortis abfolutc, licet ng refpcclu morbi no ■niia iu ccmporc
longo fuccumberetj<Si ^ coicque8<Sic. Si faiubi-iS morbus etiam ertt
longus.Primojquia raa- tcria eitm uita.Seciidooquia difFormts.Ditformitas enl
oufaci^iongttudinis. Primo ,quia3ugecmultitudinc maccioesCaiiibcc enini
matcri:^ correfpondct fuamine-
ra.Secundo,quiamuItumprcftcrnit&debilitatuirtu- tem muitum refoiuendo
caiorem.Tertio quia hacmace ria fic diii-ormtccr cxiilentCinon potcit caior
materia; di gcrendoe ucl rcfoluend^e ajque benc uel aeque diu occiir -'■ - rcre
uel applicari^ipfo enitn applicato materiae caiidae in furgit matcria
frigida,<S: econtrajquare diuerct^tur adi gcftionc 3C refolutione, quod non
cq tingit matcria exi iccntc homogcnea,fed hoc cilintcUigcndum cum drcu
jftantijs cxplicatis fupcr illa qugftione qua queritur qug ^eb.fit
prolixior,undcquia materiae hae diuerfse non ii- muli^sequaJiter
inuaduntargrii, fedunapriussS^^aiia poft,<&: tuc febris dcphlcgmatc
cholera pcrmixta eft ^ lixiorqpquae dcphiegmatefolum.fi ucrofimulinuadut
pppoficum contingit, Aphorifnms» 41» Sudor mukus cxfomno , Gne alfqua manife^
fta ca«^ fadus/ignificat quoniam corpus p!u> rimocibouticur. Siuero cibum
non accipientt iiocfiac, fjgnificatquoniaindigec euacuacione, The* Si pcr fomn um
fudoris copia finc caufa mamfefta cuc nicjufus cibi pienioris fignificatur. Scd
fi no pcr cibum td accidttjtnanitione corpus egerc ilgnificatur. Leot
Sudormultuscxfomnofactusabfquccauiamanife-' fta,corpus uciplari cibo
figniiicat. Si ucro cihuai non dcapicnti hoc accidat, fcire oportet c^
eilatioQC ind/get. Expofitfc lacobi. Iftcaphoftduashabctconclafioncs. Sccunda
cft ibi ^Siucro.) Prima condufio. Sudor multos c^ fcmno proucnieg ^non
ac3uf3.m3nifcftafigniffcat corpus,uti plurimo putrimcnto ud figniii^rc potcft.Prolsatur
fic.nimius iriii m ibmiio. ^ituf ♦ confcqucnuatcnct , quiaTempcrdPr-
tfcusapiM-opriatts poteft fupcr cam ipfius fignificarc. Sc aiTumptum circa
littcr a declarabicur . Primo nota no- tantcrdi(ftumcircmultus,p3ucascnim fudor
non fic cuidentcr iilud oftcndercc ucl argueret , undc de m ulto «ncntioncm
fccit. Secundo nota non fol um fudorem in ibmno contingcntem
hocfignificarcpolTc , fcd caamin uigilia>fcdnonprotuiicapho.quiain uigilia
frcquetius abai:^s caufis contingit impcdiri. Tcrtio nota fudorem g j
infomnomagismuinpiicariqpin uigiliaproptermulta. ^^^
Primoquiainfomnomagismultiplicatur materta fu' qjq/j-„ dorisco q>alig
fereomnes fupcrfluicatesrctinentur.Sc' j^ f^,^^ ■Cundo quiain uigilia piurimf
materiae infenfibiliter ex „^ ,„ peliuntur quare ante in forano in corporc
rcpleto mani- „^J^j- fefte<&:fubformafudoris3egrediuutur fecundum ma- ^
gnam partem enim fomni calor elt: in membris intcriori , " ^ .
busfortis,(5<:incxterionbusdcbi]is.Tercioquiatcmpo '"" re
fomninutrimcntum ad mcmbra copiofius cranfmit- ticurquarcmaccriasfudoralcs in
porofitatibus contcn- tasadextranaturaexpcilit.proptcrqaodfeciidaprimiv
docfc.fecunda capitulo. i j .Ccilicctdt his qug proucniut cxfomno<Si:
uigilijs. Sudornamqueque cfFicit fomniis n^^^^ cft fecundum modum cxubcrandi
matcriam Sc non rc- folutionts fubciliscontingit. Q_uarto nota.fudorcmvp
ucnircquahdoque acaufa extrinfeca manifefta ficut ia
borcaloracriscoperturapannorumxS^c.quandoqucctf
amacaufaintrinfeca&ignotanobismagis^S:: non fic manifcita>S: de cali in
propofico cft fermo.ideo dixit fi- p^^^^ ne manifei^a eaufa . A caufa autem
quae poteft dici mani * fcfta contingit proptcr m ultas caufas allcgatas
fecundi quarti capitiulo dc caufis multitudinis fudorisdcdiuerft tate di fpofi
tionum in fudando fciiicct repletio m ulta^agk tio pororum multa,uirtutis
fortitudo,dcf€<ftus uirtutis adigeftfoncjutpatct. CVuinto nota cibum
multipliet tcr poiTe clTc eaufam huius fudoris. Primo quia ab ipfij clcuantur
uaporcsmulti hiimidiquiad cutim perucnt- cntes condenfantur et ad formam
fudorisperducunturi -Secundoquia calidius cxiftens materias humorales-iii
^corporccxiftentcseuaporarcfactt, ficut cibaria caiida Aidarc feciunt.
Tcrtioquia inmultam humoralemma- 'tcriam tranfmutaturquae eft caufa
fudoris.Primo quia cum ca coniungitur multa aquofitas apta pcr fudorcm
^cxpcDi^Sccui^o quodin poris continctur exterius pro- pcliendo.Ad propofitum
principaliter ptimQ<Sc ultimo xnodo. Exhispatetcaufaucrificansapho,
Sccundaconclufio.SudormuItus cx fpmno contin- gensincorporenonfumentemultumdc
cibo fignifi^cac corpuscgerecuacuatione.Probaturfic.huiufmodtfu- ' dor
figniucac in corpore plurimam fupcrfluam abunda re humoralem materiam
indigentcm cuacuationej igit ■conciufio uera,pacetconfequentia<Si:aiTumptum
deda arabitur ftatim. Primo nota. Per talem fudorcm non -cxifccnce uirtutis
imbccillitatejnec ctiam corpus iit nt- .misraruminporisfifiac multus fudor
^c.cum talis jionproueniat a multitudine maceria: qu^ nouiter ex *
^nutrimentomultiplicaturjfequiturqjproucnit amatc- . rtae muititudinequae prius
fuit rcpofita , 3c per confc- - qucnscorpuseuacuationeindiget. Stmiiisfentetia
col •Jigitur. I y.Contincntiscapiculo dc fudorc. 6c fccunda Rafis
.primi.doc.fecunda capiculo. 1 3 .dehisquae proueniunt Auice / e^fomno(S:
uigilia.ubiadlicteraminquic Q^uiautcm _ inibmnQmultumfudatnuIIam habcns caufam
nutrt- _ •mcntoplcaus cxiftit quod toicrarc ncquit. 6c fecunda quartf.c^p .de
d/nerfi tate difpofitionum in fudado. ubi israefcnsalicgamr^phor,
Contrafcntcntiamaphor.ar -Du^x*/ guitur . Primo ftat corpus uti plurimo
nutrimcntOiqua 4ii∈cononmwlfipJiccturfuciortigitur hutufmodi fu- idor
non eft&c ,patct confequcntia,t&: aiTuniptum pror i>atur,qutatcmporc
hycmis hoc contingit. Secundo» «PoiTibile cft corpus aippliori uti cibo 6c
habcrc c^lidii' m&hxi^iiis&(apuQ.uitsimm£^XLiiki^t refpluete. itel
ufrtutc Digitized by Google A P M O R^ «iirtutcm cxpalfl uam fortem per altas i
cgtones cxpdlc te^quo in eirepoiico>p3tct apho.non cflc ucrum. Tcr
ttocontrafecundam conclulionem-Matcna humoralis fuperEaatncorporeiinquoexfomaomuIcus
fic fudor larn p fudore cuacuac.ig/cur cale corpusnp egcc ciionc confequentfa
uidccur noca cum antccedece.. Ad primu drcfcur negando co fequenti a,Iicec enim
mquohbcc cor porepluri ucencenutrimcnco no {icfudor<S:^c. propcer
impcdtentes caufas,tllis camen deductjs apcus eft iieri cc iignificarc iicut
diclium cCc. Ad fecundu per idem fol' .. -
tiitur,quianonuultHip.<}>omnccorpus-utens amplio ri cibo fudetjfed omne
fudans cum determinatis circun^ ftant^iignificatur uti SCc. Adtertiu dicitur q>
licec fccundum partem illa materia cuacuetur,n6 tamcn co iicnienter,quia
cuncnon perfeueratfudor,fcdcuacua- tur fubtiiuis remanenre groiTiorc.
AphoriTmus» 42* Sudor mulcus trigidus uel calidus (emper flu ^ €ns,frigidus
maiorem,calidus uero minorem aegritadtne.Ti Qgnificaf. TKc»
Sudormulcusmod^frigidusmocalidusaflVdue flu^ ensjfrigidas magis^calidus minus,
morbum figniflcat» , Lco, Sadormultuscahdusjuelfrigtdusfupcrflucnsjfrigi
dusmagisjcaiidusmiuusfignincatmorbum» Sxpolltio lacobi. Conduilo apho.efcifta.
Sudor frigidus in quocun<$ ^ tcmpore^^segricudmisceporecontingatjiigmficacma
iorem argritudinem ^ caiidus. ^ econtracalidus mino rem. Probatur fic.per
fudorc frigidum fignificatur ma tcriam xgri»:udinis a uirtutc minus fuperabilem
ciTc,S: ccontrapercahdum.igitur.cdfequeiiciapatct.etairum ptumpatec fuper
iUo.frigidi fudores.f.jy.aphor.pcr ea quxdictafunt. Concordia^S;;
utilita&vS: ampliatio fu-r snancinhocapho.iicutin illo..
Primonotafignatcrdi d:um clTe fupertlucns addenotandum hoc uerum elTc ii
ucinprincipio iiue in augmento fiucin decIinationc.il mihter fiuc tn dic
critica iiuc non critica. Sccundono- ta.Sudor frigidus iigniticatautmaximam
calorisimpo tentiam,ita ut in matcria non poiTj c notabilitcr imprcf' iioncm
facere,aut uchementia rebellionis materia:,aut muititudinc jfrigiditatCjaut
groffttie fua, aut omnibus autpluribusiftorum iimul,quodcun($ iliorum contin-
gat patet deteriorem clTe fudorem i-rigidu. , cum calidu?
iioniigniiicetaIiquodi.Jiorum. Tertionota Aduerita tcm apho.requirunc aliqua
conditiones. Primaq> jgri tudines iint falubrcs.Secunda q> huiaimodi
fudorcs cd' parcntur admuiccm cum aliorum paritate, puta in f gri tudiac iiuc
fpecic ggritudinis Sc forcicudjne uirtutis, SC ficde ali)s,ut acutaacute, 61:
chronica adchronica. His «nimfcruatispatctapho.ciTc ucrum. fudor.n. frigtdus
inchronicafalubri maiorem 6C deteriorem figniiicat ^gritudincaj c^ calidus in
fimiJi.Coniimilitcr in ^gritu 4inc acuta,tame in mortali gqucmala iigniiicant
sgri tudin«n , ii alia.n.nonforcntparia utfudor calidus in pcracuta , dctcrius
fignum ciTe pcteit <S;:maioris fgritu jdinis q frigidus in lenta ut
patet,Iicet dici poiTit q> fcmg fudor frigtdus mcrito fug proprfecatis
dctcrius portedac (qpcaIidus,h"cctproptcraliquodaIiud conringcre poiTic
oppofitum,quia fcmper cx frigiditate comprchedimus impotentiam
uirtutiscontramateriam limplicucr aut ut 'n uncjcx caliditatc autcm non fic.
Febres qua?cunque non defidentcSjtcrria dic (untfortiores,periculo&.
Quaecunqueuero fic defeccnnt jfignificantquoniamno pericufofe. ThCr Febrcs qu?cunc<?
nonintcrmittcntesjdic tcraa uchc- fnentioresjrcddunturjmagispcriculol^e
cxiftunc.~Sed (i t|uou^modo iQtcri»(ctufiC,l«ciir(tace iaeiT| iigmficac» H 1 P
P O^ 6$ Febr<S$quf cuoquenpn tntcrmmcntcs » tertia dicfor Leo- tiorcs
fiunt>magis pcriculofg. Q^uocuncj autcm modo «ntcrmifcrint,periculurn abcifc
ijgnificatur. Expofitiolacobi. Conclufio apho cic ifta. Q^ugcuncg non
dcficicntcfi fcb.in diebus tribus periculoiioresfunt SC magis molc- ■ftgin
trjbusdiebusnondcficientibus. Et eCt fenfus qj^ cotinugfuntmagismoleftg
interpolatis.Probatur (ic, huiufmodi febres uirtutem magisdebilitant Sc prauio-
ra(fccundumplurimum)inferuntaccidentia«&;nocu-
menta.igitur.convIufioucra.patetconfequentia.d:af' , fumptum circa littcram
dcclarabitur . Prirao nota, ixt F^bris primaquarti.Fcbriumqu|dam continug Sc
qufdamin dupFr» tcrpolatj.Etitcrum continuarum qucedam funt ccnclu
ff,<S:qugdamcontinu?proportionaics,Adpropofitum licet apho.ampiiari poilit
ad conclufas con tin uas propor tionaiibuscomparacas,taracninpropofitocit fermo
dc continuisproportionalibuscomparaas ucrc inccrpola- as. Sccundonota.Per
trcsdicsintcnigcndumciTenoii folum ucrc trcs ,fed quofcunc^ alios dics
paroxifmor um ^ . ucl cxaccrbationum fiuc fucrintduo fiuc. 5 . fiue.4. Sc fic
de alijs. Tcrtio nota.Continu? fcb.diiFcruncab in- tcrpolacis in m ulcis.
Prim.o in fitu fi uc loco putrcdinis xnatcrigfcbrcmfacientis,
quiafccundumplurimum fa cicns intcrpolatam putrefcitextraucnas>contiDuam ue-
rointra,5^diconotanterutplurimum,utaliasdecIara- cum fuic. Secundo quiacontinug
affligunc iinc intcrpo- ]ationc,intcrpoiat^ ueronp.Tcrtioquiafccundu pluri
mummateria faciesfebrc cotinuaputrefcitin loco iijil (n mcmbro nobiliori,(S(:
habet ad cot dirccubrcm afpcr ccum,ccontra ucrointerpolata. Q_uarto nota coanu
asconcluiasquaiiconfimihter fe habere ad continuas proportionalcs,ficut
continu^ proportionalcsadintcrpo
latas..Primodifferuncrationciicus,quiacondufaCii:dc materiaputrefcente in loco
propinquiori cordi.Sccundo quiaaccidctium fortiorum, Sc quiacarum afflicftio
e& uniformisquafi ccontra ueroin continuisproportiona- libus. Exquibus
patetq> conttnug proportionalcs funt moleitiores SC jsericulofiorcs
intcrpo^tis. Secundo q^ concl uff funt pcriculoiiorcs co tinuis pro
portionalibus Sc ficpatct caufa uerificans apho. Q_uinto nota ad ue- ritatem
apho.oporterc q> alia fint paria in quantitate SC
qualitatcmatcrigiSi^forticudinci,: debilitatc uircutis,
iSs^ficdealQS.aliascnimcondngcrcpotcftoppofitum. p t — Ex his fcquitur fecimda
cohduiio.Fcb.intcrpolac9 ."** oftcndunt fcciTcminus pcriculofas,quia
matcria cit cx ^^/^" tra uafat^cordiminusdircctainlocominusnobilipu-
^"°^ crcfccns,<&:habecccmpusquictis,inquo uirtusa rcfolu ^noiif
cfenc aliquaJiccr deuatur,cuiusoppoiitum contingitin ^-^^S continua.
Similisfcntenaacolligitprimaquarti.tract, ^ """_ fccundocapituloprimo.&deteriorcsquidcm
feb.funt J*^°P infj:parabijcs,quarum putrcdo e& intra ucnas.Et cft uti
"*'' ^ " lis in aifcu pronofi:ico Sc opcratiuo.Ec ampliac utpatcc.
Aphortfinus* 44^ Quibufojnque febres long^ , his dolores dC puftulae Bunt in
arricuUs» Q_ uos fcbrcs longg cscrccnt j gs ucl abicciTus 1 n arci- Thc.
culojuellaborcs dccumbunc. Q^uibus fcbrcs long^ , his
tubcrcula, uel laborcs in *^ articulisiiunc. ' Expofitio lacobi.
Conclufioapho.cftiita.Q^uibufcun£]^corporibusin funtfda.longaehisfuntpufrulg&dolores
in articulis. Probacur fic in calibusmuJtiplicaturmatcria aptaex-
pclliadarciculosquodnofufficicuirtusadcxtrapercri /
fimpcrfe<ft:amcxpelIcrc,<S<:cumarticuh fint mcmbra ad has rccipiedas
matcrias parata.ig^c . Ide fcciida quar - Auice ti cap .de fignis cri fis cil
cxitura.cS: cap .dc fign is crifis pcbri* cuoi pcrmutationc. Et cit utihs.Et
ampliatur ctia. Pri lonffa inoaow*Feb,logasintdligedascffc chronicasmatcria-
Iaco.s,apho, I u^ Digitized by Google P A R T L les a matcrta multa^grofi^a 8C
m ultum frigida pendc - Articu tes.
Sccundonota.peraraculosemriclonaintellfgipof lus
fc.poteftentmtnrenfibilitertotamatcrta morbfconfu- mu Tertionota.apho.np fempcr
fed ut in pluribus uc tumeOc.iSjpdtinteUigffiunt.i.aptafuntfieri. Q_uar to
nota.huiu&x>dipuitulas<&;dolores potilTimepcr crt- iim
permutattonisficrijuirtute enim ex longa aegritu* ^ine debihtata,matcria etiam
grolfitie frigiditate mul' titudinedifficultcr expcllibili cum nonperfcAc fupra
tnateriamdominetur uirtus illam non expcllit,undeno poteft criiim pcrfedam
efficere. cfFicit igitur tmperfe- (ftam non extertus matertam expeJIens , Ced a
membro iiobilt 3C forti ad ignobilc, 8c debilius permutando > uc
fangitur<n commentoj^i: eft caufa uerificansapho» Aphorifmus* 45.
Quiburcuiique cx febribus refur getibus, au£ puftal3e,auc dolores fiunt i n
articulis, hi ampHo ribascibisutuncun Q^uibus aut abfcelTus tn articulos,aut
dolores decu- t>yn; exfebribu^lQngiSji) cibo plcniore utuntur. Q^utbus
tubercula,uel in articults labores fiiit , hi plu iribusutuntut cibis,
JExpoiitto lacobt» Goncluilo apho,eftifta.Q.utbufcunque corportbus
^fcbribusrefurgentibusaducniuntpuftulae auc dolo res in arcicuiis tftt ututur
ampliort cibo qp oporcct. Pro |>atur iic.ufus cibiamplioris ^oportcc tn
corportbus ta didis eftfrequcDtcrcauia puiluiarum aucdoiorum iam ^icftorum
igitur condufio uera patet confequentia^qa effcvfcu^ arguif c%m-,Sc affumptum
circalittcram decla rabitur. Idcm JJ.Concinentiscapiculoderegimine co
ualcfcentis . 8c eft expreifius. ^ 2 .3 traA . j .cap . l f de doloribus t
unAurarii inquic. Et habentes sgritudines chronicas 8C conualcfcentcs , 8C qut
non rcguntur cum reclificatione fup.dolorcm incurruiu iuncturarUitdco dJiilud
quoniaoi eorum uirtus debilitatur digeftione Uon bona.Et eft utilts.Et amphatur
ucpraecedentcspiu jrtcs f ueruntampliati. Prtmo nota. Conualeicentcs dc quibus
in teliigitur per rcfurgences ex f cb. funt duplices Xueri, ScpQH ueritqui§ fit
utcrc^aliasdeclaratumcft. Dtcunt.n.quidam in propofito de non uere couaicfcen
Cibus inteHigcndii eife apho . Ego uero dico q> ettam de uere
c6ualefcent<bus euidens eft apho .Si.n.aliquod cor pusfuerit non ucre
conualefccnsfemper uel utplurimui fncorcmancntmatcrtacreliquseaptac ad
articulos auc cmuncffcoriapcrmutari. fl caiia cocingunc non concludt tur
emdcnter hoc eireproptcr cibum nimtum pr^alTum ptum,«S:per confcquens&c.De
uereautem coualefce tibusmaiorem habet euidcnciam.ft. n.tn talibus conti
gatcumnoneueniatamateriareitifcaprobabiiceftq» a fupcrfluitate nouiter
multiplicata quae npn eiTec nifi ,n pter nimium cibumaut quodcunqc alicer
indigeftibile, ideo 8Cq, Sccundo nota. In conuaiefcentibus e^ fcbri- buspropcer
rcfolucionem prcextftence uircusdjgefttua ^ebtltcataeftpauctficato
caIorc,undcfumptamagna c^ tttatc cibi tn eis malc digcr itur , fcd fccund um
magnan? partem cius fubforma fuperfluitateg crudse phlcgmati-* .^ rcdnentur, ^
quia uirtus dcbilisnon potef^uniuer- i^li 8c compleca c^fpulfione ad cxtra
cxpellerc, 8C prpp^ ^arumgroiTiued^proptercius debilitacem cogitur dc
Ujcmbrisforttoribus ad mebra dcbiliora permutare,d: per confequcnsad
iunclurasquae funt mebra fpas^ime Sifpofita ratione ficus concauitatis 8c
debilitatis cople- .2fionis,uc fccundaprtmi capicuiodecaufis apoftematii ^.2 2
, J .tra<ft.2^ .capituloprimo. £t ex hocpaccc caufa Autce» ueriflcansapho,
Tertionota. Licccitaiitiion oportcc q» fcmper tn hutufmodi corporibus
nimiaquantitatc c« bt utentibusfuperueniatpuftulae (S«:c.poiruntentmh;z
-ittfmQdi fuperii mm^ ^nm^w pcr flvpi^um. ucQUf s Coua- Icfccn? dup&. irii.
aut per uomt tum aut fudorcm -expeSt (ccuiKlum «^fpo^fi tionem uirtutts
(&:maceriaeinfortitudm« (Si debtJitatc obcdicncis & inobcdieniia.
Apborifinus* 4^. St rigor indderf t/ebre non defidentejiam dc bili exiftente
uirtute,mortaIe» Si rigor accidic,per febrcm non ffitcrmicce tema aegrd Thc.
tam dcbili,lecale cft. ' Si rigor incidac^^fcbr e no dcfidente,egro tam dcbili,
^c^ ; lctaleeft. Expofitiolacobi. Coclufioaphor.eft ifta. Si rigor corport
febrictcanct fupcruenericnondeficience feb. uirtute iam exiftentc * detnlieft
fignummortale.Probatur fic. huiufmodt rtV gor fignificat ultimum
uirtutiscafum.igjtur concluflo uera.patetconfequentia. «SiaiTumptum circa
litceram [^afis. declarabitur . Similis fententia colligicur . i ^.Conctne
Auice* tisca.i .&primaquarti.tra<ft.z.ca.derigore(S;horri' Rjgo—
piIacione.&derigoreeftquifignificacmortem.(S:eftti ^^^ ^^^ le quem fequitur
debilitas uirtutis 8c cafus caloris inna- uenicn ti 8C iiccicas. 8C fecunda
quar ti tracft. fecundo capiculo tjj^fc.t,^ defignis fumpcis ex rfgore, Et eft
utilis in aclu pronofti^jegcis co utpatec. EtampliaturadqacECuncg corpora in
qut- tj ^n^ busbufufmodirigoreuenit. Primonota. Per rtgorcm ^^j^^g:
nonfolumtntelligendumeiferigorem proprie dicftumcajjQjj^ diitin Aum contra
horrtpilationem 8C frigus <S:c . fed ut ^^ jgor
adhzeconmtacxtenditurquamuisprincipaliter de rigo d^pfr. rccanquam
deeuidentiori figno explicetur in apho. Se j^igor cundo noca,rigorem eifc
criplicem , uc nocatum f uit fu- tnpfr, pra apho. 2, 9 .quibus in
feb.fextanisjfciltcet anteceden-t tem fubfequen tem 8c in ter cidentem , in pro
po ii to a u tc de intercidenceeftfermo,proptcreadixicincidentem. Tertionota.bicpoirercperiri
duplicem li tteram , uc Commen .in commen. Prima incideric 8c eft fenfus di-!
«fcus.Secunda inaderint,fcilicec rigores 8C fignificatur pcrhocrigoremnonfoium
femel fed pluries conngtile, 8C ifta uidetur euidentior expofitio ut^fenfit
Commc .io comen.licet dici poifit fi rigor incideritjfcilicct pluries, Q^uarto
nota.Per fcbrem uon deficientem jntellige- redebcmusfcbremnon obftante rigore
in fuo uigorc conttnuc permanente, fic, fcilicetq^Rec eradicetur nee
diminuatur. Q^utntonota. Peruirtucem dcbikm in propoficointelligendum eiTenon
folum abfolute,fed eti am tn cmparatione ad morbum,hccceciam dict poiTec de
debilitate abfolu te,(&: ita cil fermo in ^pofico q> iila fic ualde
magna dcbiiitas.Ex hoc enim rigore arguitur tpfam cffe debilcm rcfpectu mor bi.
Sexto nota.huuc ti RigoxiC goremconungcrepoifepropter plures caufas.
Primaca4.i", eiimotus concufTiuus membrorumadexpellendum ma ieriasnocentes>quem
fi non fequacur purgatio iignifi- cac uirtutcm ab eius actio ne in materia
defi'cere, &: hoc cft fignum morcaie,aut fcquitur euacuatio ad quam ga
adhucfequicurdcbilitasmaior conftantefeb.in uigorc fuo adhuc fcquttur mors SCc.
Secunda caufa eife potefi dcfectusuirtutismembrorum contentiusenon potentis
Contineremcmbrain naturalt fitUjquare tremurxt ficuc C3fempdificacurq> folia
arborum ance cafum tremunc, ^hocucpateteft llgnummortalc. Tcrtta propter mo Cum
matcria? nouae ad caufandum ggricudinem, 8c icc' rumpatethoceiTe morcale. fi
enim utrtus cum unico fflorboproftcrnabatur^afortiorfurfimreliqup. .. Quar to
caufapotcii:e.jtcrexraccio(piricusad cor propter refo lutionem in
fpiritualibiis concingcntem, «: eft dti^H- . tio fecundum plurimum intecedehs
ihicopim,€C hoc itc rum proculdubio eft fighummortalc pcrmanente fcb. J^x quo
patct caufa uerificans apho » Aphorifmus* 47. Excrcationes G in febribus no
deficientibgs, foidae»u€l(aagu[i'aed?^ecfetidde»6CfeiIedennt,oa) Digitized by
Google A P H O. msmzlx fufttEgeft^ uerobettc,6oftae(iiflt,8^ fecundum fecellum:
dC fecundum urinas» Si ue^ ro no aiiquid uciliu egrediatur g hgc loca, malu.
^J^c* Excreartoncsinfcbribusnomtcrpdlatis,Ifuidg,aut cruenr|,auc fctidx^aut
biliofs, <>es fujicmalf , fed ilbii cxccrnuntursfalutarcs funt.
DcieAioncs ctiani,<S!: uri- 2ig,«uuanc .qu$ comodc cxcunt. At ii nihil
comode pcr ca ioca cxccrnf tur,raalo eft. T.ea» Excrcacioncs in febribus i^on
intcrmtttcntibus , liui dae cruenca:.faetidje,omnes malae, &: biliofae. Et
fi benc exeunt, liuc pcr alui cxcrctioncm, iiuc pcr urinas, bo- nS.Si uero non
aliquid eorum quae iuuantjpcr haecloca excernitur,malum. Expofitiolacobi. Ilte
apho.3 . habct conclufioncs. Secuda cft ibi ( Egc ftc ucro.)Tcrtia ibi(Si
uero.) Prima conclufio apho. cft ifta. Excrcatfoncsliuidae aut fanguincf fellcs
aut fctidae in fcbribus continuisap %%cttz par entf bus/unt mal^, Probatur
iic.omncs talcs fignt fi fio gd. cant mortincati onem aut magnam inccnfioncm in
fpf^ ritualibus aut alfam periculofam Igiioncm. igitur con- duiip uera.patcc
confcqucntfa.<5!^ alTumptum circalit- tcramdeclarabttur. Primonota.
Pcrcxcrcatfoncsin- tcllfgcre debemus fputa cum rafcadonc ucl tufli ciccfla,
pcrqugmaximefignfncare poITumus fempcr dffpofi- ^ tfonem fpiriruali um,puca
pc*fcorfs, puImonis,gutturis Excrea ^^jfaphragmatis. Sccundo nota. Non folum in
fe. no tfQlmf deficientibus.f.continuishoc habcrc ucritate , fcd cti a ^^^^^
fnfeb.fncerpoIata,qufatamcnlioc frcqucntiuscontin-* gf t in continuts dei
pfispotiusfpecialera fecft mcntione dans alias fcb.per hasintcUfgerc. Tertio
nota. Pcr cx creationcsliuidasintclligere dcbemus illasqug cpacg fu n t &
colorisf ufci,qualis cft a>lor carnis contufg,quia tcndcntis ad nigrcdincm .
Conti ngunf autem a ut ^ptcr niixtioncm mcf i g cum alio humorc ct maxime cii
phl^ matico, Aut propter humorcm mcFicum pcr rcgioncm iftam cxpulfum. Aut
propter fortcm aduftione opacan tcm h^imorcs 6C ipfosad nigredine uelliuiditate
trahea tcm, ut afs declaratum cft . Aut proptcr cxtind:ibne aut mortfHcationcm
fpiritus 3c caloris i n fpiritualibusme- bris,quia humores fpiritu priuati ad
cius coloran dccll nant,iicut^ afsdeclaraturacft.Adpropoiitum dc ol- bus potcft
ciTc fermo,quia tamen raro tontingit humo- rcmmeficiipcr fupcriora
talitcrcxpclli mimmeeciam abundat in fpirt tualibus, nt fi pcr aduftionem f
ucrit in- cineratus deipfo in propofito non f ntelligit. talcsdc qui bus cft in
propofito fcrmo potilTimc fignificabunt adu Excrca ^onemuclmottidcsLtioncmSCc.
Q^uartonota. Pcr • £^^^ fangufneasdebemustntcllfgcrcpurasfanguincasfigni-
cuinca ficantesapertionem ucnae in pevflorc ucl pulmoncnoa fluid antem mixtas
ficut in pleurcfi .tales cnt m non funtne- ^ *
cciTariomaIg,utpatct,perf$tidasfignfficaturulcuspu tridum aut magna putrcfadto
in fpi rituajibus. per fcl- Igls fciltcct citrinas magnum inccndium
fiueinccafio. Ex quo patet caufa ucrificans concluiioncm aphor. Scxto
nota.Huiufmodi apparcrc polTc ucl prf ccdcnta bus fignis digonis uel no
prgccdentibus. In ppofito ayi tcm cftfcrmocum apparuerintnon prgccdcnttbus fi-
gnis cgcftionts. Secundaconclufio Omncsfupcrfluttatcs fiuc pcr uri tiam fiucper
fecciTum bcne egcftf funt bon^. Probac iic. perquaslibettalcs fignificatur
dominium uirtutis fupramaterian).igitur conclufio uera. pacetconfcquca ua.Sc
alTumptum dcclarabtt ftatim , Primo nota. Pcr bcnccgcftascum fignisdigcltionts
prcccdcntibus , auc polTumus intclligcrecgcftas cu drcunftantijs rcquifi- tisad
hondmdc laudabilem cuacuattonem . hutufmodc funtquantitasqualicasrempus
locusconfcrcncia. Se- ca4oooc«i.Ift$fuQtboii|pcr u(amfigni^cauf{,quisi HI P P
O' 69 ^imtdomiti^ naturg fignii dCc. 6C edlLmpct uta cau^ quia funt cauff m
undificationis corporis. Tcrtiaconclufio.Q_u|ltbetfupcrfluitasperh$cloca Supcr-
f nuttlitcr cgrcdjens mala. Probatur fic. quglibct talis fi fluitas
gnificatuirtutcmtndebite regularcmateriam necade inutifr TuflFtcientcr
domtnarinccconferrc.igttunpatctc6(«3ue eilata t«.(S:aiTumptum
cxquidnominisfuperflutiacisfButi- quid. litereuacuare.
Primonota.Petfupcrfluitateseuacua Rafis tastnuttlitcr.f.non
prgcedencibusfignisdigefttonts ud Auicc. euacuatas non cum circunftantijs
rcquifi t^ ad dcbitam euacuationcm fupra numeratK. Similisfententtaa^- ■ -- . ^
ligitur. 1 5.Continenas cap . i .8c fecundoquarti.capi dc
fudic^seuacuationum.Et cft utilis. Etampliatur ut patct. Sc poteft coiligi
fupra prima huius comcnto. 1 2 ♦ fcilicctparoxifmos&confiftcndas.
Secundonota.etta in ultima<»nclufionereperiri duplice Iitteram,u£tagtc
Comen.in c6mcn.fi uero aliquid udltu €grc<i'atur ma li.f .corum qug non
.cuacuanda fcd rctincnda funt, ficut dii iafputo cxpuantur amiuli pulmonis.
Aphorifinizs» 4S. * In non deficienabus febribus, fique quide cx fra firigida
fuerint,quac uero mterius ardeant,6i^ fitim habeantjmortafc. In febnbus no
interpcllatt s, fi partcs cxtcriorcs iiial- The. gcfcuntjfntertores uruncur
& fitiunt,lecalecft. . In febribus no n incermittcnti bus , fi par tcs
cxtcri o- Lco,; rcsfrigidgjinceriorcs urunturjCt fitimheant,lctalccftl
Expofitiolacobt. Condufio apho .cft ifta. Frigidicas cxtrcmorum me Auicc .
brorum in i<^.n:in deficicntibus 5;:c6tinuiscura fitt et Hippo. ardore
membror um inter f orum eft fignu mortale. Pro Rafis
baturfic.haiufinodffngiditascumhis circufiant^sap Alma. parcns fignincat
uehemcsapoftema in interioribus. igi Frldita tur conciufio uera. patet
cocfequentia. ct aflTumptuni tiscx-"- circalittcram declarabi tur. Similis
fentcntia coUigir . trcmo- iecunda.4.cap.dc fignisfumptisexpartcexcremitatii.
rumia ^fecundopronofticorum.tex.co.quarti.&iacomea \t. noa
to.<S;.7.aphorifmo^.apho.ctc6mcnto. I .ctia. I^.Co dficie, tincntis.cap. I
.dC. I y.ultraprini^iu fatis.iS;; \ o.Ai- ^aoft. ma.cap .dc fignis malis.Et cft
utilisf n accu pronoftico. caaoa» Et ampliaturutpatet.
Primonotanotantcrdiccumee in fcb.non deficienttbus.cu.n.hocaccidesintrin(ecuia
infcquaturapa fectcnscontinuamdc intef|x>lacis noa ucnficabilceft,tum etiam
quiahuiufmodt frigiditas cx icrior dcbct ciTc pcrfeuerans quf tn intcrpolatis
noa per Auicc * feucratcumardorcintrinfccarum. Sccundonfoa.^Per Gaf. extcriora
potiiTimc in telligeda funt cxcrema fdlicec pe .desmanusfadcs ud capuc. Pcr
intcriora ucro ucntrea 8C rpiritualia,<Si: circaadiacentcspartcs.colligitur
fecua daquard.all^.cap.&fccunii>pronoftjcor6.alIe.cap. . Tcrtio nota in
talibus cft fitis fortiV calorc enim intxx ** fccus uehemcntt exiccatur<S^confumitur
totale m-ebro tum humidum,ad cuiusconfumpttonem fcquitur fias. . Q_u3rtojaota.
Pcr ardcre intcn ora , jnteUigcrc dcl^- «n us ipia uchemes incendium p^^ iauma,
Ex quo co prchcnditur has febres clTe acutasu:hroaids.n Jicct am tingat clTe frigiditatem
cxtcrius 8c tnterius calorem,no tamcn cft intcriuscauma & ueinccndium
cxquofe acu tas comprchcndat.Etdebct fcmpcr fuppont huiufmodi figna ciTc
pcrfeuerantia . Q^ uinto nota. State calore in
trinfecomulttplidtercotingitextremainfrigidart. Pri mo quidcm acaufaprimittua
8c extrinfcca,ficut «mo- rc d: occurfu rci extcriora infrigidantis,ct talis
caufa in propofito cft exdudenda.Q^uandoq; ucro acaufaintrx • feca<S(:
corporali, 8c hocpoteftclTcmuItipPr , ut colli^ potcft cx di<ftfs doAorum.
Prima oppilauo in uentsd^ artcrijs ad exteriora tcndeadbus^quare fanguisv^
fpirt tus ad interiora rcduditur 8C non tranfic ad exteriora» ^fiucum hoc
ponacur in inccriotibuseiTe pustedi&cm Digitized by Google Thc X^cp* Autce.
Cotor iionis inebro rum p ipolti-' cusc^n Copr iionis fi gnatto Tortu ygiabri
|> A R T I. \j^riiic5bit-urutdicturn.eft. S?cunda caufapotelteiTe
«uatenanacuraliiejruaidefrigidiincrmfeCLispucrercens aqua eleuatur uaporj quia
u CAa^^ iprum ucheme ter ca iefaciopice remotus a.d.priuuiani groiiitiem in
frigidita- texnfe red,ucii;.<^ hoc in rnembrio excerioribus, quiaex tra
apparcc friguSjintus uero calor. Ter.ua caufa potefc
cil"(?piacerachpiaicagroil"aputrefcensaqaaqualinul ^us
ueipaacuscJeuacur uapor qai refoiuitur>quaretnce rioracaict<Si exccriorafrigenc
uei aoncalencnocabiiic, j^t iizz cau.f^ colli^uncur pruna quarci .crac. fecundo
ca piculoaelipparia. 6C tu pro tfcis danus reprehendendis
:fecu,rrca.dConciiiatorcn3di:terencia.C)2. Q^uartacau fa pocefc eAe nj.acei ia
nj ui ca tVigida obiidens. 6C fubcl u- ^enscaioremtnceriusjiicucin fci;.
contingit chronicis, yt phicgmacicafrequcnier in principio. Q_uincaprc- pier
fyjicopim.. bcxta propter apoitei33.a acucum 6^ do lorofum exucens m mcbns
inccrioribus,adquodxecra- fciic^r cocus (piricus .5c calornaturai;i.propcer
doioremac trahenccm.jOc: quia ctiajii apoitemaaccriihaunguiiiera
(S:fpiriDumJicuc uencofa,<5i: lTiocpropneincc;I:giC Hip. in propjiico non
cib ferm.ocum dicicur de c^li ixizi^" tate quj nt in .^gricudinibus
chrontcis.quia non eic in i\ lisardor «5^c .necdeillaqug atachoicrajquianon^
perci paurmagaafrigidttasaficucuiieiugicurjnecpropcerop pilationem.£x his
coilig;ciir cauf^t uenficaasapho* AphoriCrnas. 4 ^* In noa degcie^ibiis uero
febribus , labiam, autpcuius,auc(uperciii5s aucnafus dilior^^uea^ turjautnon
uideatjauc no aadiacia Q.zhi\i exlfte Kcorporejquodcuque horii fiatjpropc mors
efr* In fcbre non interpellatajfi labrum , auc oc^lus, auc
fuperciliumjautnafuspcruerticur, il liifus, ii audicus defecerit,^ groiam
debilijqaicquid ex hisaccidit 3 mors inpropinquoeft. Infcbre
nonintermittcnte,filabrum,ueI oculusuel na.fus,uelfupcrci]iuraperuertatur,
uelnonuideat, uel non audiat, lam d.cbili exi itente corpore , quicquid ho- t,
um. eu^neritjmors proxima eic. Expofitio lacobi.
Conclufioapho.eftifca.ContorfiolabiJoculifuper- cili) uelnafi ablatio mfusuel
audicus in ith concinuis cueniens uirtuteexiitente debili lignincac morcispropi
quitatem Probatur fic.per quodlibet iftorum fignifica ;ur uehemens ccrebri
ap>oitema aut congelaiio aut uehe rnensexitura uci generatur uchemencafimuminrrinfe
Cum nocumentum igttur conclulio uera.pateccdfeque tia.&^alTumpcum
circalitteram deciarabicur. Simiiis
fenc€nciacoliigicur.l6.Conttnencisca.pr.imo.d:fecun
daquarcidefignisfumpcisexparcc nafi 8c ocuiorum* Ec eit utilis in pronoittco.Ecampliacur
ucpacet. Pri- mo nota notanr er dictum eife t n non dcncientibus^c .
xaro.n.uelnunq^merito interpolatacfeb. uel eius caufa apta funtacctdentia tiia
fequt» Secundo nota. Inpropa ficomaximeHip.menttoncmfeciffcdenaembrisfaciei»
J^rinjoquiaper iilamaxtme itgniiicatur fuper difpott*- ttonem lid
laefionemccrebri propter coliigantiam 3c ^ pinquitatem .Sccundo quia maxime
morbus eft ^ ima- XtmcnQbismanifeitatur,undeomnisdiuerfitasfntalt^ biisinagis ^
in alijs manifeftatur. Tertio nota. Per ta lccp contorfionem duo inteliigerc
poiTumus.Primo «lo. tum illum con?radionts,& fic efc acTrio larfa,quta
corru pta. SecijcJointelligercpoirumustpfam difpofitionem^ qua ficf ormaliter
comortum eft:, ^ fic eft segritudo cSi pofittonalis,quiainfi'gura utpatet.'
Q^uartonota.Hu iufmocJi accidencia cuenire potTunt auta caufa primiti> M^:,^
de tali non eit fermo . Aut corporali , Sc hoc itcru cluplicitcr. Velquiaper
proprietatcm in iftismcmbris^ ut.torturalabi) proptcr fgritudinem
proprtam-labionQ ^.^ndccomuflicajUjUppoftcma/pafojvsinoUifi^tto, iiir.' Aut PCf
Sgritudinem impropr iam labio ali unde co .ti u-. nicatamjutproptercomunicatcm
acerebro,^^ dc cali nunceitlermo. Q^uinio nota.iabij, nafi, uelocuiorS
contorfio,autfuperctliorum conungerc poceicmukipli citer.prtmoproptcrmagnum
nocumentum a maceria .v;: r prauauel uenenofajquia concrahicur cercbrum Sc cou-
torquecurad*: adems concorfioncm 6c aiioeparccs faciec fecum aliigantiam
iiabentes. Aha cauia ciiam potclt tf- fe apoitenia u t f r enefis quod exillens
acutu exiccac par tes lilas exiccacione ad quam fequicur concorfio 6c con-
tractio parctum iam dictarum. Exillo coUigicur cau- - v fa
uerificansapho.fi:ance.n.febre concinuad: uircucedc
btltconcorfiolabij&c.non per propriecacem cucniens figntficac
uehcmensapoftema uej incendiu in cerebro, quareconcraliitur <^ confcqucnter
contorqucnturpar- tcsiamdicftgj^illisrmcnfa iiccitascomunicatur,qua- rc
corrugantur,<5<: per confequens<S:c . Non uidere au- tcm d:non audire
fignificant tantara Isefio/ieoi in cere< bro,uttamoculisutfiuusfpiritus^aurtbusauditiuus
fublatusfit.fedhEccomnia uidentur fignificare mortis ^
uict"nitacein,ideo.Exquibuspatethuucfpafmumpofie .'!! ciTedc
inaaitioae,<&: non proportionacii ad macenam . . , ? Aphorifmus. 5^» Vbf
f n febre no deficiente^difpnoea fuperue^ ncritj&: deQpietttia,mortaIe. Q_
uibu-s in f<bre non incerpellacajdifriculcas fpirandi Thc*. cum delirio
acctdi c,lecale eit. Vbiinfebre non inccrmiiccncc,,<i"fficultas
fpirandi Lco^ 6c deliriiun accideric,iecalc. Expoficiolacobi. Conclufio apho
.eft ifta.difpncea 8c defipiencia fupcr
ueniensfeb.nondenciececitmorcale.Probacurfic hu iufmodi accidentia fignincant
cerebri 8C fpiritualiii ue- Auicei hemensnocumentum.igitur.patetconfequcnaa 8C
ailii Alma^ ptum circalifteram declarabitur. Similis fentenda,,col ^tin'^
ligiturfecundaquartidefignisfumpcisab anh.elitii.<S^ quidoC lo.Alman.ca.de
fignismalis. Etcit utilis.. Etampliat defipt^ utprcecedes,
Primonota.Difpnosa.i.difficuicasanhe tia* licus.D.efipientia.f .alienatio quoe
ambo dcbent intclligji fortia<&: perfeuerantia. Secundo nota.Huiufmodi
ac<;i dentia apparere pofiTunt ut aepcndent abipfa fcb . uei ab
eorumalijsnocnmentisproprijs, uel propter apoltema cerebrijueiin lacertis
peccoriscontentum.Excmplu pri mi,fifebrisfuauehementiadeficcandocerebrum cau- .
fcc aIienationem,exiccando uero mufculospe<ftoris caii. kt diflicultatem
anhelitus,aut uehementex incendendo hocfaciat.ExeoipIum fccundi,fi proptcr
apaexifi:ens t lacertis pectorisaut pelliculis collarumfiat diiticultas
anhelitus><&:propterfumosaliquoscerebrum petentes , iiatdefipientta.
Adpropofitum utroq; modo uerincari potefijdum tamcn fint lila duo fortia
ecpcrfcueracia ci\ acutafcb. vtdiclumeft. Exquibuspatetcaufa uerifi cans
apho.nam accidencia iila probanc uehemens nocu-^ flaentum in cerebro 5c
fpiritualibus,ideo Sc etiam diipr jiceaeftcaufamaximinocumetifpirituaiium
dcbitum , ^^ refrtgeriumprohibendo. Etnotahicaeeoquodtangic S"^P'^9
incomen.f.deanhcliru aIienantis,quareeftmagnus(Sg cauie»
rarus.Virtus.n.fortibus phantafttcis cogitationibus in tenta diftrahitur ab
anhelitu , quare non redit ad facien dum anhelitum nifi necclTitate uehementer
augmenta ta, fedtunc uirtute forti fit anhditus ualdc magnus>
tdeo.Etidemcontingitfchoiaribus amorc domtnaruni ^dentcr
rccalefcentibus.emittunt enim fufpiria^St: loa goteporeanhcltmcotinetad
cogicationcs uehemctes» Aphorifiiius» 51. In febribus apoftema no (blutum ad
primas crifes, Ipngimdinem segritudinis Ggnificar. •'■■■
p.ar£tbrcs,9bfc«iru§oifiprimisfoluatur iudicatioai Thc, bus, Digitized by
Google The, A P H O. feuSimoriMlofigttudincm mdtcat» - . Infebribusabfccirusqui
adprtmas iudicatioaes n5 foiuuntur longicudincm morbi llgmficaat» Expoiitio
lacobi. Concluiio aphor.cft ifta. Apoftcma in feb. cueni cns non fol
ucumadprioias crifcs ilgnificac locgitudinem segricudinis. Probacurjquia
fignificatraatcriam mulca jnobedientem,ucl uircuccm non ciTc complctedominan
JPiukc , tem.igitur.pacet confequentia. 3c afTumptum circa lit- tcram
decJarabitur. Idemfecundaquarticolligipotcft particularitcr , uhi tangit ilgna
ex parte apoftema- tum, 3c cap. dc fignis fignificancibus crifim longaali^
qualiter,<5^ eft ucilisc^ ampliacur ut patet. Primo no- Criiis ta.Primas
crifcs.i.primas dies criticas fecundum quof- ptiO sA ^^^^ "^^ ad . 40 . «^
feciidum quofdam ufc^ ad. 2 O . Sc cundonoca.Ipfumnon
folui,quiarumpi&:nontermf- nari ad bonam fanitatem Sc hoc
iignificatmaterfaE exu bcrantiam^uelnecrumpiner^faniarij&hocfigniiicat
materig cruditatem uel indigeftibflitatem , utcri^ fen- fusbonuseft.
Exquopatctcaufaucrificansapho. Pa tet etiam non foium iagnificarc longitudinem
apoftcma tis,fed ^^feb.confequentis apoftema* Aphortftnus* 5^» Quibufcanque in
khtihns , aut in afijs aegri^ tudinibasuoluntafie oculilachrymantur,nihif
inconuemens. Quibulcunqueuero nonfecun'' dum uoluntatem^inconueniens* Q_uibus in
febribus,aut in al^^smorbis , oculi uolun tate iliachrymantjnulium cft malum.
Scd quibusnole tibus periculoiius cft. 1^^^ - Q_uicunqu€ in febribus , ucl in
al^s morbis , fpontc illachrymaatj nikil abfurdum , Q_ui uero non ipontc,
abfurdius. Expoiitio lacobi. lileapho. duashabcc coaduiiones. Sccundacftibi (Q
uibufcunqae.) Primaconcluilo apho.eftifta. In quibufcunc^ fcb. aut aiijs
segricudinibus oculi uoluncari e lachrymancur huiufmodiiachrymari uellachrymf
nonfuntinconuc- oicnsuelmalumiignum. Probacuriic. pcrhocnonpo teft
fignificaregrandeautnotabilenocumcntum, igit. patet confequentia et
ailumpcum^quiasn qualibct fgri tudineiinclfiionegrauf piitocuh uoluntarie
lachry- tnari . Primo nota. Per uoluntariam lachrymationcm hic intelliger c
debcm us lachr y mationem tanq^ origina lcm caufam confequentem pairionem
appetitus fcniitf- ui qui large uoiuntas appeUatur,iicut eciam lachryma- ti o
ex triftitta uel compaiTtone ex damno proprio ucl al tcrius cum ileta .in
taltbus.n. fortibus accidcntibusaig fortiter agitaco aut compreiTo cerebro
concingit efmn- di lachrymasjiicut ctiam in rifu (Qrti ccrcbri motu con-
cuifiuoexntc. Secundonota.NoeiTcfntelkAii Hip. huiufmodilachrymatione nuUomodo
inconuenietcm eire ad ifta qug pcnitus eft pcndccs acaufa corporali. Secunda conclufio.Lachrymatio
oculorum in acgri- tudinibusnonfequens uoluntatem cftinconuenfcns.f. malum
iignum . Probatur iic. huiufmodi lachrymatio
iignificatcerebriapaautfortcipiiusnocumecum,hoc autem cft iignum malum. Primo
nota. Per lachryma tionem non uoluntariam intelligcndam ciTc lachryma- tionem
non confcqucntcm paflionem appctitus feniitf- . iiijUt trifticiam, timorem, uci
aliquid hniufmodf . Sc- Lachri cundo nota.Huiufmodiinuolutaria lachrymatio aplu
matio' J.JI3US cauiis poreit pro uenire. Primo a caufa extrinfcca iiis iuo
utfeftucaueiremordicantcoculooccurrete.talibus.n. lutariiK oculo riocumenpam
inferencibus fcniibiie contrahitur ca mui
oculoSiSimufculictadhuc.cercbrumquarecxtcrfuscx «iplcx » primuntur iachrymg^ Sc
dc talilachrymacionc non cft fermo iiipropoii£o»Sc£udopo(cftprouauce aauiacoc H
I P P O. 70 poi?a!f,&liocdupIfcitar. Primoproptcr pfoprfctate<SC p
propriu oculi nocum€ntum,& illg caui^j funtmulti- plidtcr collccftg tcrtia
cert^.trac. 2'.capv delachrym^» Auicc* utfgritudo uel apaocuiijiicutopthalmiadebilitasocu;
U quarc r ccipit f acile fuperflui tates5& dolor, iniiama- .
tio,dimtnutiocarnis iachrymalisproptcrfiftuiaminla chrymalf uel fimik
cum.n.iita caro iit fpogiofa raraiia bcns conterminarc d: aggregare
iachrymabikm ma- teriam.ficotingatillamcarnemauferriueidiminuino .
retincbitur,fed ii cut gcneraturlachryma ita ef fluet,<S;i
dcnuUatalilachrymatione cftin propoiitofcrmo. Se- cundocontingere
potcfthocproptcr comum'cat£onejm accrcbro,ct iccrum
hocpotcftcircdupIiciter.Primo cx difpo/itionc ccrebrinaturali , ut ii ccrdsrum
ciTct ana- tura creatum ualde humidum, ita utin co contf nue fu- pcrabundarct
lachrymalis humiditas qugcontinue ad oculum cfFufa caufarct accidens
dicftum.iUia aute con- fcquf potcft nocumcntum cercbri prgtcr natiiram,ec dc
tali f n propoiito cft fcrmo.Erit igitur fenfus conduiio^
i2is.quicunq;fnuoluntarfclachrymatur ncc acaufapri mitiuanecacorporak necper
proprietatcmnccpcr co- munitatcm naturalcm 3Cc, Secundo no».Huiufmo-
dilachrimatio confcquensaccidcntalc nocumcntumcc rcbri potcft cofequi ccrebri
repletioncm fupcrflua, hSi ditatcnicercbrinimiam,aut mocum materierum cria-
cumfuperiusad ccrebrum iicutincrifl fiendaper flu- xum fangiiinisnarium aut
defcccum contentiuf cx dc- fcccu calorisinnati,autnocumentum maximum,ratio nccuiusfortiterconcutitur
<&:agitaturcerebrum. Ad propoiicum licet de omnibus ucrificari pofQt
aliquo mo domaxime tamca uerificatin duobus ultim^caiibus. hos autem cafus per
iigna manifefta difcernerc poiTu- rnus, utpatetdifcurrendo iignareiblutionis6<:
humc- ^fcationis cer£bri,<S: ilgnaf uturf criiis-.quf ii bona ciTc dcbucrit
%na digeftfonis pr^cedunt . fi non,no . Ex h« patct caufa uerificans apho . Sc
ilmil^ fcntcntia colligf"t tcrtia tcrt^.trac.2 .ca.delachrymis.vbi
inquit.Eccur- Au^e. fusquidem lachrymarum quf fitinfc. dcinzgriti^dim Ahaa»
bosacutfs Sc eft iinc caufa,eft prcptcr nocumentum ct - apa cercbri fccunda
quarti.ca.de iignis fumpc^ cx ocu- lis.^,4.Alman.ca.deiignismalis» Apborifinus.
53: Quibus m deniibus in febribus KmoQtates fi imtjfortiores dC diutumiores
fiunt febrcs; Q_ufl>usIcntorcdcntcsopplcntur,i^fcbresmciduiit rr^^
iichemcntcs, Q_uibus drca dentcsf n fcbrfTjusqui dam lcncores na Lco» icuntur 3
hisforttefiuntfcbrcs. Expoiitio lacobf . Condufio apho .eft iita. Dymoii tates
drca dentcsf n "fc.exiftcntes iignificant longitudinem <S:fortitudine
£e, Probaturiic.huiufmodilymofitates iigniiicancforu- Auicc. tudinem caloris
febrilis 3C materig groili tiem^i ndigc Lymo .ftibilitatcm .igitur .patet
confcquentia.«S: aiTumptii cir fi cas de calittcramdeclarabitur; Idem
fecundaquarti.ca.de ii tium, gnisfumptiscxpartcdeiitium. Etcftutilis. Etamphac
utpatct. Primo nota.pcrlymoiitatcsquafdam ibrdi- tics dentibus adhercntcs , qug
quandov-]^ ita funt indura tgutlapidofg uelgipfcf uidcantur,quando(3^non.In^
poiitoautcmfermoeftdecouueriis adlapidofas. Secii Lymo do nota.Huf ufmodi
lapidofitaus ucl foTdittd caufa ma fitatis tcrialiseft humor
phlcgmaticusgroiTus ucl mcff cus uel caufa* c6mixcus,quo uaporcsaquoii groiTi
clcuantur , quiad dentes pro ucnicntcs <S: cis adhcrcntcs pcr acftioncm ca-
loris,refoluto fubtilf <5irgroiforemancntc tnfubftahtia
udutlapidcamtranfmutantur. Ex5quopatcccff5dcns ciTc calidum fortc
talcgroiTumphlegma reiblucns. Ex quopatctcaufaucrificansapho. Tcrtiooota.
Nonib- lummfd9ndaQabu6icd€tiamraii&aliquando hui uf- Digitized by Google P
AR TI. moditymontasmulttplicatur.veruni in iUk tionid loft go cemporejia
fcbribus ucro m mod<co . vnde oportet m apho. fuppkrec^ mericofcb.hu*
ufmodtJymQiica§Ia>r pottbus his muUifdicccur, Aphoriiinus. 54»
Quibus plerunquetaffes Ctccx 8C modice pro «ocatae in febribus urecibus no
ualde Gtieces fut* The. Q^UfBustuiTesaridg , lcuiter irritantur per ardores, ^
non admodum iiti a£Ficiuntur, L«i. <^uibus plurimu ficc^ tuiTeSjlcui cer
irritantcsjin £e bribus ardentibusliuntjnon multu fitiintcftantur.
Expoiiciolacobi, Condufio apho.eft ifta.Secundum plurimum homt ocs
intcnfcfebrientes in quibasmodfce tuffes ficcg pro uocanturjnon iiuncualde
iitientes.Probatur fic.g h\i- lufmodt tuiTcs humedtantur pulmo <Si^guttur 8c
confc quenter meri.igjtur conduiio uera.pacetconfequcntia. Hippo* ^ailuraptum
cfrcah"ttcramdedaral3icur, Idcm.6.epi Auice.
dimiarum.&primaquarti.trac.l .ca.42,defigniscau fQnidis. Ec eft uttiis. Et
ampKatur , quia Ucet caufetur j^tis merico inflammatronfspulmonfs,poiTctcame
cau larc pcr aliam di fpoittioncra oris ftomachicomunicaca uel pcr ficcitatcm
complcxionalem fiuc humtdum rori- dum euaporarc facicnccm .Ideo dixit
plcrunq^jquia rro neceirario contingiticajcaufa talia cxiccatefortiori ual
TuiTis dcexiitcinacfcu. Primonota.TuiTisiiccapotcftcau- iiccf faripropter
multa.Primo proptcr multam ficdtate pul <aufam
monis<iipiiuscann|.Secundo,quraipfacanacxiiteiJC ca <SC indurata
percipitur pun Aura, quapropter natura ftimulata ucnit ad iiccf tatcm meri proptcr
eandcm cau^ fam.Tertiopoteftproucnircpropter humidicate phleg fnaticam fubtilem
exntcm in canna pulmonis uel meri pungitfuam adquam irritatur natura ad
expellcndum cii for ti cmiirioncacris>5^ quia fubtilis eft cedit 8c i par
ccs diufditur 6c non emittitur extra, iicut il ciTct groifa * ' ut in fcrcatu
cotingft.Etille ultimuscompetrcmagisad propoiicum.
Secundonocacuircsiiccascu.mqmbusno eftfcreacus.pcr tales.n. potiusexiccatur
cannapulmo- nisi^humeclrctur. Tcrtfonotanotanccr diclum cifc modicc.li.n fortes
fuerinc & laborioff poitcntplasau-' gcr? <xiccando iitim q^
ipfam diminuereaarahcndo. ideo SCc* Q_uarto nota. Per urentcs ualce potiiiims
cholericas 8c maximc continua , ut caufonfdes non in- telligendo hos nuilatenus
fitfcntes iieri > fed<j>non ficnc , ^ iitientes,niii diminutc reip^clu
corum,quibus non ,p- ^UiCe. uocatur tuifes cum alijs paribus. Q_uinto nota.
Liccc iitislitpropriapalTioorisitomachiyUtcolligiturtertia. 3 .ca.4.de
accidente. Adde hi c ^potiiTima caufa -uehe- mcntii fitis
infcbrtbus>cftpuImons'siaiiammaciojqus ^ «
proptcrhashumiditatcsattracftasfedaciir.jSctllaminccl ^^^* Icxit Comcn. dii
inquit. Prouenic tamen iitifsmagnitji do <S^paruitasmcrito
difpoiicionispulmonis,utfccu3o tcchni.tex. 7. tn trac.dcuentrc,cxiccaco
cnimpuI'*monc cxiccatur meri humecfcato ucrohumeclratur.Cum ucro pcr hanctuiTim
humcdccurpuimo,tum quiamouctur humiditaspcr puimoncm ipfum humeclans 5 tum quia
dato q» nujla fierct humcdatio ifta,puimonc tamen ta- litcr
agitatoattrahunturmaterig ad puimoncm,quii3us puimo humcctctur, 3c cum
ipfocciam humccwtur mf yi.quarcpatct uericas apho. Aphorffinus, 55^ In
bubonibizs febres feci€,omnes malsc, exce ptisephemeris. THc.
Exinguincfibris,niii di^rrhoea iit,mali cft. |Leo. Ex inguinum tumoribusfcbrcs
omnes malac , ptx*' jper diarrhofcas. . ;- , ..■■ Expoficio lacobt. .
GQAfJuiip3pJ[jp»f^ift4, Owneg^fetcumbubowbus /: iiri..
cxntesfuntmaI§,cxcep£isephemcris^Probat iic. Onf- ncs huiufmodtfeb. fignificanc
putredinem cordi com u ^ nicacam.igicur conclulio uera. patec confequcntia Sc
af ^ ' :^^ fumptumcircalittcram declarabftur. Stmihsientecia ^'^^* coliigitur
prima quarti.cap .de febre ex apoftematc. Sc ^21^ . primo dc diffcrcntijs
feb.cap . 5 .&:. 1 7 . Contmentis ^d ^^Jj^* prfncipium.Et eft
utiIis,Et amplfatur utpatec. Prfmo ^^^' nota.Hicterminusbuboequfuocuseft.
Q_uandoq;.n. ^ t*itrt fumiturproquohbetintrfnfccoapoftemate.Q_uando-
P"<^*ft queproomm"apoftcmatecmuncT:orforum.Etquando- ""
qucproapoftemate emun<5roriorum hepacfs,(&:omnf- busmodisfumfcurhfc.
Secundo nota. Feb.quandoq? confequi, quando<^ antccedere , Sc quandoqi fimul
f n- choarcfnchoantcbubone,<&:dcomp.fbusueruse3pho. ..,
Ifcetiicdeccrfuscfsanccccdere. TertJonota.Bubocoa ^^ fequens fe. d uplf cf ccr
poceft con feq u f . P rimo modo pra^- . - "^ cedentfbus iignfsdfgeftionfs.Secundo
iignfsdfgeitfonfs fequecfbus,&:iignfticabfccriiim^mutatfomis,d:hoc ^
cftmeifds." Q_uartonota. inquodfiFcrunt ephemera ^P^^'
hecfcfcaiSiJputrida.Etq^ep.hemeraeitab ephcmeronpi "^^f^^"^ fce
dfcta.vnde patet fpfam mtnus malam eiTc. Cofeqai ^ P"^^ tur cnfm primo bubonem
pcr iimpJfcem altcracfonem ^^ P*" alterantem fpirftum 5i::fpfam
incaiefa<5t:o eiTeponente*. *^^* Q_uomodo autem iitautnon iic uera ephemera
ufdebi tur in quseflfonc. Q_ufnco nota. Malg.i.perfculofe no i;um cil enfm
cciam ephcmerasmalaseiTc «Srhocquan- dofcquunturmalam complexfonem.f.venenofam
im^ preiTam in orc in fpff rf tuaif bus ucl quando corporf ual dedcbflf
ucldecrcpftoaducnftjoeshimortalesfut. Et cx hoc coliigftur caufa uerf ficans
apho, , ; % Aphorifmus. ^6. Febricitanti fudor {iiperueniensj noa^eficie
tefebrejma!um,pro!ongataremmmorbus,Si^ -^ humorem plurimum Ggniiicat. Febrfcf
tantf ii fudor zcddit , febre non intermitteti'- tc,malo eft. i^orbus enim
prorogacur , plufque humt- dftatfsineiTeiigniticatur. . ^ • Febricfcanti fudor
fuperuenien3,febrenon deficiea-' te,raaium.Prorogacur enimmorbus, d:mulcam
iigrui ficac humf dfcacem . Expoiicio lacobi.
Conduiioapho.eilffta.Sudoffuperuenfensfebrici- tancf
nondeticfcncefeb.eftmalus.Probacur iic hufuf- modf fudor fignfiicacprolfxfcacem
morbi. aiTumptum probacur,qufa fignificac maceriam morbf elTe piurfma ideo .
Idcm fccunda quar ti. ca. de iignfs fumptfs ex par te fudorfs. Ec cft utfhs. Et
ampifatur uc paccc. Prfmo nqca.Sudorera crfpJicem ciTc , praeuenf enccm
confequiE tem 3C fubfequentem,Ifcet de omnfbus ueriiicetur fpe* . cfalf ter de
i ubfequcnte copiofo in toto iS: humorofo , Sc hoc iiue in die crf tfco fiat
iiuc prgcedente dfgeftione B" ue non* Sccundo noca non folum quoddf ctum
eCt defi} dorc ucrumeft,fedetfam dequalfbeteuacuatfone nota btlf , ut iiuxu
uentrfs urfna flaxu iangufnfsnarfum s^ iicdcal^s. Tertfo
nota.Nondciicfcntefeb.i. ipfa f fua permanentc uigorc.Secundo non deiicfe
tc.qufa hcet re mitcacur>non camcn penf cus ceiTec. Primo modo maxfe
intcHfgitur. Q^uarto nota.Ad ucritatem apho. requi- runtiir
duarcondftiones.Primautpoftfudorem no fuc ccdat alia notabilis euacuatfo.
PoiTibfie cnim eifet par*- tem matcrfcE pcr fudorcm cuacuarf fe.rcmanetepoftea
fuccedercaiiam cuacuatfoncmper quam fe.ceifaret.Se cundoc^fe.nonfitmortalfs.
fi.n.morbuseiTec morta- lfs,potfusfignificat breuitasex multitudfne materfse.
Ex quibu^coUigitur concluiio apho.quomodo per fu- ^Drem habemus iignificare
matcriam exuberantem ef fe aquapcndecfeb.idco. Aphorifmas.. ^7*
Afpafmo^t^oiabito^febrtsfuperuenu The. l>eo. Aufce^ Sudor tripiex Digitized
by Google Thc. Lco. The. Lco» Auice, Caufo quid» Rafis. Rigor Quid, Gan Auice,
ens,rokiCargrftudinein» . Q^ui conuullione auc diftentJonc tcnctur , fi accidit
£ebris,raorbum lcua^-. •Q_ui a conuuKionejaut diftentioncncruorum tcne-
tur>febrcfupcrucnicnce,liberatur. Expofitio iacobi,
Vidctftuapho.fuperfeciida particula aphorifmoj^j» apho.z6.«nciius eft fe.
infpafmo neri q^fpatou in feb, Aphorfrmus. ^S^ A caufbne hfto,rigorc fupcrueniae.foluo[o
Qt: Q^ ui ardore tcnctur, ft rigor accidit , foluit co malo. A
febre ardcnte habito,rigorefuperuenietej(bIutio, Expoficiolacobi. Con clu fio
apho . cft ifta . Rigore fupcr ucnien te caufo ntdicuratur caufon.Probatur fic.
tunccxpcHitur ma- teria a uenis ad extra uenas dc euacuatur . igi tur conclu
liouera patetconfequentia<S:airumpt{i circalitteram dcclarabf cur . SinMlis
fententia coUigitur prima quarti. cap .dc rigore 8c horripilattonc.dum
inquit.Et quando que figniiicatrfgor^Sii^horripilatiofanttateminfcb.in-
feparabilibus,quoniam fignificatq>matcria expeliitut cxtra uenas,&
egreditur . SC fecunda quarti.cap . dc 11- gnrs declinationts matcriei ad
fudorem , <5^ad fummum fe.incenfiug cum non terminantur fluxuin fanguinis
narium terminantur fudorc , «S;: anteccdit ipfum rigor, Et eft uttlts Et
ampliat ut patct, Primo nota. Pcr chvl
fonemtmeliigeredehemusfe.incenfiuamamateriacho lericaintra uenas Sc in loco
propinquo cordi pendcnte, uel faltem a matcrta fanguini comtxta, iicut cft phleg-
ma fal fum 8C eft hxc fe .conclufa, quia in ca non perctpi tur fccundum
periodosexcrefcenttaet uariatio,licet Ra fis.4.iilma.dicat ipfam de tertio in
terttu fortiusaegro tantem afiligcre non accipiens caufonidem ^prie fcd co
muniter ut fe extehdic adomnem fe.conttnuam choleri cam. Secundo nota-
PerrigoremintelltgendaelTemo tummembroraconcuflTiuam contingentem a mordica
cionc materis fuper mufculos Sc lacercos uelociter etiai petuofefparff
,Iicctpropter altsscaufas pofTet continge rcfupcriustacfcassSrcoIligendas. Q_uintode
acctdenti. cap . 5 .3C primaquarti. ca. derigortSc horripilanone, licet etiam
intciltgcredebeamus fenfationem hunc con-» cuftiuum motum confequcntem
utaFsdecIaratum eft» Tcrtio no ta. Matcria intra uenas co teta maxime cho
*lcrica,dumucIoctterv^impetuofecxcraucnasexpellat caufat rigorem proptcr dicfla
caufam , qug tamen intra uenas exiftensnoncaufaretjPrimOs^quia uengfuntme
braparum fentientia.Sccundoquta impref&oiiliusma. tcri^ iam eftmebro
afructa.Tertioquiaintraucnasna impccuofc mouctur. Colliguacur iftg caufe^.4. dc
acci- dcnti.<5i:prtmaquarti.alie.ca. Exquatanqpcxfunda- fnento poteft
colligt hocmodo caufa uexificansapho.Sij pcrucniente.n.
rigorecaufonidiiignificatur uirtutcm materiam cholericam intra ucnas
pucrefccnte extra ue nas impetuofe Sc cum uclocitatccxpuiiiu|,quttrc fpar- fa
rigcrem caufat,fed hac cxtracfta fignificstur folutio, quta uiitoria uirtutis
fupra matcriam.igitur. Q^uar- to noca.Ad ucritatcmapho.requirunturtresconditio-
ncs.Primac^ uirtus iitfortis61c:coftec.Scciidaq> ftgn* digeftionisprf
cclTcrinc.Tcrtiaq» in dic critica cotigat. His ftantibus ut in pluribus
ucriiicatur apho. Dico au tcm utin pluribus, quiapoiribilceft materiam foliifc-
cundum partem cxt ra ucnas expclli, Sc fecundum par- tem retineri.vnde3i: fi
rcmitteretur caufon, non tamS , pcrfcvfte fanabitur .Sccundo cti am
quiapoitibilc cil cx dcbilitate alicuiusparticulae noftri corporishancchok
iricam matcriam ad determinatam corporis particulam fnoucri,<S^ priufqp
rcfoluatur aut incincreturmaladc- rdinqucre qualicatcm,qu5 confcqucntcr poftca
crital- t€riuschor$ giodicc rcaggrcgatiaa,unde ^poftcauib* H I P l> 0. 71
liide f cmandsic ccrtianainccrpolata feciiduplurcspcrio dos. PoiTet igitur
cxfMJni fi>lutio .i ; fanatio ucl dtipoiiao ad fanationem prguia, quia uel
remiirio ucl pcrmucatio ad min us infeilabtlem sgritudinem . Aphorifmus. 5p»
Tertiana uera iudicatur in fep tem pertodis, longiffima. Febres tertianas
feptcnis,circuitibus iudicatuf jquod Thc» longiirimum iit. Tertiana cxquili ta
feptenis a'rcuitibus,quodlongiffii j^^ ^ miicftiudtcar. Expoiitiolacobi. Concl
ulio apho -cft ifta. Vcra tertiana non tcrmina ta in . y.pcriodis cft
logiiTima. Probatur . iic fe habcc pc riodus ad interpolatam cholericam iicut
dies ad choleri Cam continua. fed cholcri ca continua ucra tranfiens fc ptf
madie cft ldgiifima,quia.f.<S^ raro tranfit, igic SCc^
patctojnfequcncia.^alTumptumdecIarabitur. Sifis fcntcntia colligitur prima
quarti.cap . dc difFcrcntia in- tcr tcrtianam puram SC non puram. £ t cft
utilis. E t am pliatur ucparet. Primo nota. Pcr ucram tcrtiana intcl Auicc.
ligcndam ciTctertianam interpolatam apuramateria Tcrcia cholcricapendenccm.
Sccundonoca.Pcrperiodure^K naucra tumxgritudtnisadilludquodanccfuitcii
ordiaeadbo ^^^* numfcnfum,utdecercioin certium<S:c.vc primahuius Pcrio-
dcdaratumcic. Exquopatct.7. pcriodoscopleriuclia «usgd» I4.diebusuelparumance.
Tertionota. ludicatur.C cririce terminatur uei alitcr iudicatur .i. critico
iudido iudicatur . Q_ uarto nota. Li cct forcis pugnct uirtus co tra matcrtam
tntra ucnas choFaputrcfccntc in cotinua qp interpolata,proportionabtliter tamen
cxnteinterpo- lata ccrmino Iongiori,quo licet uirtus tardius agat con-
tramateriam qug eft antecedcns caufa interpolatc difpo nendo ucri/imilc
ap>paf et ipfam in .y.periodis eife ter- mtnandam,quod etiam in cxpericntia
uidit Hipjx>.i!mi Jiccr c^ materia digeittbilis , & ^) irirtutem maximc
irrt tans ad pugnandum in primisdieimscriricKdcbccad cS pleme tu m digeftioni s
perdud .Cum igitar matcria cha lcricaiit huiufmodi fequitur <S^c . Exquo
patetcau£i ucrificansapho. Q^uintonota.apho.ci&ucrum utia plurfbus
<Si:aegrotante deHto utcntc rcgiminc, Ex inoc dinarionecnim rcgiminispotcil:
oppoiicum coringcrc» Similitcr cciam ubi uirtus fiicrit ddHlis ualde Sc matc-
riachoJcrica mulcum conringcrepotcft ij^am.7 .pcrcra fircpcriodos,Iicct
raro.Nam fi fnordinatum r^ime po teftultra fcpcimupo-iodum lons^cudiiiem
promoucrc tcrrianf ,<Sjno minuspoteftmulritudo matcri^ promo uerc q^ rcgflne
maJu certum datum , /«juitur, Notaa dum tamen q» in pauciort bus hoc coangit
imo uaide ra ro coatffigit tcrria fcprima pcriodum atcujgcrc. Apliorifiniis*
^o: Quilsuiainqucaurcsin febribus furddcunt, fknguis ex naribus flucns , zm
ucnto: turbatus, foluitsgritudinem, Q_uibus pcr fcbrcs aurcs obfur Jucrint, ifs
fangu^ e naribus fufus,autaluus j^turbata^ibluit mbrbum. Q_uihus infebribus
aures obfurducrut , fanguts cx naribusflues3autaluusturbata,foluitmorbum.
Expofirio lacobi. Ifteapho.cxpofitus cft fupra.27. aphorif. Sc cria ex
^ctiscommcn.faris patct. Aphorifinus* 6u Qusc iudicantur in paribu§ dicbas
difcrita fimt,8^ amica conuerOonis* Fcbrisnff! dicimparf
dcficrit/olctrcddfuarc. Thc. Lco» The. Fcbricitacce nifl dicbus
imparibaS)£cbri$ rdiqucri^ L^o* Digitized by Google , P AR-TI. Expoiijio
lacobi. Iftcapho.cxdidiscpnimen.fatispatct* Aphonfmus» 6z* Quihufcuni^ ia
fcbribus icteritia (Iiparuene/' rit ante feptirnum di'em,malam. Thc. Q uibus
per febres morbus regius ante fcpamum ac ciditjlctaieeft, • trfCO » Q^uibus f n
febribus morbus regius ante diem fepti- mumaccidit,malura» Expofitio lacobi.
Ckjnclufioapho.eilifta.Ictcritiafuperucniens fc. an te feptimumdiem malum eft.
Probatur iic. huiufmodi icteraiafignifxcacapauel oppilationem hepatis uel chi
ftiinfclhsautexpulfione fynthomatica ueliniotocor poremaximum nocamcntu.igitur
conciufio uera. pa- . - tctconfeqaentia.<S:affumptumcirc3littera
declarai>i- A»«ce, ^^^^ SimiiisfentcntiacolIigitarfecundaquarti.cap.de
iignisicteriti3e>ubi adlittcram icteritiaante feptimam -
^antcdigeftionemeftmaia.<Si:infra.<Sc:adultimiiiete Scrap . r^-„aante
feptima non cft laudabilis.<&: Scrapio.4. bre- A^i^'^"
uiarg.O.ca.vbipr^fcntemail^atapho. Etcftutflisin ttg fig'° 2>j.^ pronoftico.
Et ampliatur ut patet. Primo »ota. ^uplex j^^gj.jj,a uc colligitur. l 5 .tertg
efi:alteratiocorporis|g_ Jcteri' ^^ ad citrinitatem uel nigredine propter
curfum humo tig te.^ ris nigri uel citrini adcutcm^S^ confequitur ipfam iinc
nolti-- p^tj.^f^cuone. Etpropterhoc<^dicituralteratiocorpo cuscan
yjgpQjjjj^rgenus.lnhocenim conuenitcumal^scutis .^^*^1' defcdationibus,utmorpheaaibaras&:c.
Etperryfaeda ^^ ^ - differ t ab alteratione ad natural e calorem . Per ly
citri- Auice. jj^j^jgjn d:c .explicantur fpesictcritiae qugfunt dus,<Si:
differtab infeftionibusalijsutfuntrubeae uirides<Si:c» Per hoc autem quod
adiungitur propter cur fum ctia t a- K *^'r m caufa cfficiens ud materia coni
uncta icteritig , quia ^ ^ * citring eft chofa,nigrc uero meria, Sed iy fine
putrefa- iftione.poteft dupliciter exponi.Primo,quia fine putre fe(fdone,qui^
ad hoc c^ dicatur i«;teritia rcquiritur hu- morcm iftum non eiTcputridum 3c hoc
non credo. Sc- cuodo ut pcr illud daret intelligi q> fccundum plurimii
flonputrcfcit,quiadu putrefdtcxhalat <Si; fubtiliatur SC non rctinctar
fecundum pluriraum.Exponitur igit iine putredinc.i.dato q> no putrcfcatjCt
fenfu puto me liorcm.h^c.n.paffio mulds modis nominatur . Pri-
mo.ij.diciturmorbusarcuah*sadfimiIitudine arcus cc
lcftis>ut.4.cthymologiaru.ca.8. Nonnulli ucrohunc morbum ri^ium, ali)
ueroaureum nominanttan^ci- bisrcggs curandum,qu!a fubtilibus, ucl quia proptcr
il lud proptcr quod aureus didtur quia in auro luftratur Cofta.
regcs.Vltimoautem didtur icteritia trafumptioncma Ifidor.* gispropria , ut
Conttantinusin i|iatico.et Ifidoirus.ca, Plinius
alle.6<:teftatur.Pliniusm€taphoriceabauc quadaicte lctetis ^is nominata cuius
color eft atrinus ualdc , qualjs ^ft co auig» lorfctcricf .dcqija
Plinmsic^erisnominatur auis acolo rc q\x% fi fpc(ftetur ab icterico , fanari
illud malura tra- dunt et illa mori,de qua in metro. Carpc uiator tter fub
arborc conciniticter. Exquo patet primo fctericiapro pricnon segritudmem
fedpotiusaccidens,quiaquaIita- tcmmutatam eirc nonifnandaqj. Et ex hoc ulterius
pa tet <^ licct diuidatiir i c^crida in citrin a 3c ni gr am , non
tamcnnigraproprieictcritiacftdenominada, ficut nec tymp^iteshy4ropifi^.^poteftaliqualiter
hgc fentcn- C^af, aacoUigii.5.dcaccidendadfinem. Sccunc^onoFa.Hu
iufinodiictcritia guandoqjproucnit acaufa primidua, iicuc ifcncno cxhiibtto
Iterius uel exteriusoccurretc,ut punvftiira ucfpaeaiit ferpentisautpcdiculi
autuulturis aut affumpdone fellis Ieopardi,<S!: de talibus in propofi^ tonon
^ftfermo.vencna.n.calidahuoresfupcrfluc ebul lirefacicndo fanguincm ad choFae
tranfmutantnatura, guc pcr corpus dtiperfa caiifa eft ictcrig . Q^uandoq? cti-
|ux? prouemta ^^^ corporali, ^ liqc iterum qqaodo^ II n*^ pfouenitifl modum
o-ifis aelfynthomadcae expulfio- nis.matcria.n.choricadigeftaaut non
dcgeftanatu ram uehcmcntcr ftimulante uirtus ipfam quandoc^ cx pellitad
cutim,qu$ quia grolTa <S; non fub forma fudo- ris expcllitur,fcd iuxtacutim trahens
morani tota cuti tingit colorc citrino. quandoq^ autem non criticani uel
fynthomaticam cxpuifionc fequiturfed cxnocumeto» Et hoc triplicitcr elTc.Q_ uia
uel fequitur nocumcntum intoto,utmalacoplexioncm choi'icam in toto perqua
fanguis totustranfmutatur ad colorem chof^ , Sc hoc e malum ualde.Q^uandoc^
autemnocumetum fcquitur hepatis,quodpoteft ciTcoppifo apoftemauel durities, pcr
quf non fequeftratur chof a afanguinc. Confequi c quandoqsnocumcntii
chiflisfellis, puta oppilationem iiise inter ipfum 8c hepar aut uig tendentis
ad ipfa intc- . llina.Adpropofitum dequoliixc iftorumin propofito poteft effc
fermo.CoIUgitur . 1 2 .tert^ .<S:.4. breuiarij. alleg.cap. Terdo
notaq>ictedtiaexcritica expulfio- nc caufatafequitur crifim permutatibnis.
Si- Q. uirtus ^^~ * potens effet 3c haberet completu dominium fupra ma- P *
teriam non circa cutim r etinere£ur,fcd exterius expelle retur. Ad quod etiam
coadiuuat hancmateriam choleri ; , -. cam fccalem ciTe 6C groffam in
comparadone illius qu^ pcriudorem expellitur. Exhpc poteft colligi probabf
liter argumcntum ad conclufionc apho. nam niiquani^ antc feptem uirtus poteft
fuffifcientcr dige^eremateria, hifi matcria fucritualde obediensaut uirtus
ualde fu- pra materiam dominaca fuerit,fed dum fit icteritia ante
y.uirtusnoncomplctedominatur dominio fufficienci > fdeo tuncnon
fuitdigefta,etpercofequenscxpul(iofyri • ; thomatica.totaconfequetiaeft
nota,<Si: patet maior.na non in ualde brcui tempore poteft uirtus digerere
mate riam nifi fupra ipfam maximum habuerit exceffum ,er patetmaiorintelligenti.Exhistanqpexfundametopa^
, ^^ tet ucritas apho.aut.n.hxcictcritia fitper modu crifis, •' • • " aut
pcr alia nocumenta dicta.Si fecundum, patet hoc ef
femaium.fignificat.n.aliquodnpcumentorufamdicro .- rum quoruquodlibeteft malu.
Si ucro fit per modii crf fis,cum fucritpcrmutationisjfcquitur uirtutemmate--
ri^ perfcAe dominatam non f uiiTc, 8C fic no in breu^t? porc
u3ldemateriampoteratdigererc,fed quandocii^']^
eftiftaexpuIfio,cftfynchomaticaetnonuerecritica,ec - ■ '^ per confequenamala. igitur.
Proiftoctiam uide con- clufionemprobatam,quatangitConcilia.differenria. 77.
Q_uartonota.q)Iicecitafic fecundum plurimu,- ^^3^«* tamen eil oppofitum
contmgens , quia con tingit mate-. ijator» riam ita effe paucam ,ut in . 7. fi
c d/gefta 5^ fiat icteri t ia materia groffa aliqualicer exiite,^ poris
coftipatis.Ite gacontingenscftuirtuteqptumad dirigendii ipii coni pleto dominio
dpminari,pouatur igitur in cffc,5i feq ac tur apho.folum ut in pluribus effe
uerum .Ncc dicendii ut Aucr,4.coIligcc.quiinquit.Q_uodaute dixit Hipp. ;^ucr»
ictcritia fi ante fcptim a diem uenerit in aegritudinibus
acutiscftmalusrcprobatii cft expericntiaiomnibuster ris noftris. £t H ueniat in
quinta laudabile eft uiua ra- tione,<S^ maxime,in corporibus calidis (S:^in
tcpore ca- lido.Echsec eft fentendacollegtprum omniii medicorfi perfarum Sc f
ndig inaioris, 8c pro maiori parte illorum deandaIufi.<S^poiTibiIc eftillud
quoddixitlocu habere in gr5cia,quia terra illa hac frigidior exiftit.Et tu
fequc rc didaConciliatorisallegata differentfa. Aphmfmus. 63. . Qgibufcanquefn
febribus.quotidie rigores fiuntjquotidie febres (bluuntur. Q_uibus per
fcbrcs,quotidic frigus accidit, quotidie Thc, fcbrcsfoluuntur. • Q_uibus in
febribuSjquotidic r/gores fiunt,quotidi<^ ^^^* &brcsfplnunwrt . . ,:.;
Expofitio Digitized by Google pimce. aris. Phkg- tnatica fe, raro rcpJtur
intcgrg radica- tiocisii cat ra* ro rcpc ritur quarca na con- nnua* The. Lco»
J<ftcrt' tiapro' priecri «cacft A P H O. ExpoficioIacoW* Concludo apho.eit:
lita.Q^uibufcunc^ fcBrictJttbus quoudferigorcsnunc, quotidierefoluuocur 5;:
eradica tur febres. Probacur Uc qaibufcuc^ taiibus corporibus
quondtereroluiturcocaiisinateriataciensaegritudinem igicur conclulio uera.
pacec confequentia» 6c aiTumpcii circalicteram declarabitur. idem fecundaquarti.
capv defigniscrifisqugericcumdeexicura.adfincm.Ecanj pliacur ucpac€c. Primo
noca. Per febres intell/gcre dc bem us materiaies intcrpolatas amaceria
facicnte rigore penderites.cales.n.func qug admaceriae rigorem facien^ tis
euacaationem cradicatur. Sccundo nota.Huiufmo di fc. fecundum inccncionem
Comenta. inceiligcndas cf fechoFicas.propric.n.rigor amaccriacaufacur choto uc
in comento colligicursliccteciam adquartanam am^ piiar/ polIitCjnon aucem
adphlegmaticas , cu raro inuc- niatarphlegmacicaincegrgeradicacioms, ficucraro
rc- pcricur quartana conctnua. iimiliter euam tn pluribus compoiitrs fe.patec
apho.non habere ueritatcm . Ter- cio noca.In fc.dicfcis caufari rigorcm matcria
ad putredj nem moca fubico lacercisctmufculisobuiatejCtfut aciM tace mordicacionem
caufance,quarc fic rigor ( ut aFs df- ccum cft)quta tamen haecmaceria
pofteacalore rcfolul tur 8c finitjauc g fudore aut aFr extra expellit,hincelt
^.feb.cxolutt.Et^ confcqucn§patctca ucrificasapho. i^phorifmus, 64*
QaibufojnqvLC m febribus,ta{eptimo,auLp» aut.ii.aur quartodedmo diejiderirfa
ifuperuene rirjbonum, (i non dextrum hypocutidrium du/ rumfiar.Siuerofit5non
bonum. Q^uibus per fcbr es , morbus regius die feptimo , aut nono,
autquartodecimo acciderit, bonocfc , nifiilia dextraobdurucrint. Nam
fihocitaaccidiCjnobiicit. Q^uibusin febribuSimorbusregiusfeptimojUclno- liojuci
undecjmo, uel quarcodecimo fuperueneric, bo- nujnifidexcrix tliuobdurucric.
Siucroao,nobonu. Expoficio lacobi. Ifteaphorifmus.duashabet conclufiones.
Secunda cftibt(8iuero.) Prima conclufio apho.cft tfta.Q^uibufcunq^ corpo-
rfbusfcbricitanttbusfuperucnericicleritiajin.y.^.ll 1 4.dieeft?]^num. Probacur
fichuiufmodt i<ftcricta fi gnifi'cac debicam 8c laudabilem crifim.igitur
condufio licra.pacct confcqucntia.S;: afTumpcu ubi cft coditto rc guifi
ta.f.q> dexcr um hypocundriu no fiac durum. Sec unda concla fio .
I<ftericia inf ra terminos cucntcnsj non in die crtticano eft bonum.
Probatur i*Ilud,quta fi gnifieat cxpulfionem fynchomacicam.tdco. Concor-
diaampliacio unIicashuius&pr§ccdenttsapho. eadcm cfl. Primo nota.Per
icleritiam in propofico tntclligea dameife criticam.fola.n.illacft
tcrminusacutorum ucl cfTe potcft,<Si; non tnfra.quod patet pcr tcrmtnoshos
cx plicacos.f.7.9 .11.14-. Secundo nota. Ad ucrttatcai apho.fiueprim|Conclufiontsoporterc«^
utrcusfitcon ftans SC <^ apparucrint figna dfgcfiaonis , qua ftan cc cft
flla conclufio ucra fecundumplurimum. Tcrcio nota^ Dexcrii hypocundriu fit
durum ex apoftcmatc ucloppi lacionc hcpatts.hoc.n.apparente non efrct conciufio
ue- ra.no cnim tunc cx tdcritiaarguimuscuidenter fupcr cxpulfioncm criticam,
fcd pottusfuper oppilattone uel apoftcma.Ex quo infcrtur ctia <^ fub duritic
dextrt hy pocundri) poffumus comprehendercchiftts fcllisnocu- .fsjcnta.
Exquibus huiufmodt contingitivlcritia, Ec tx his patet fencentia apho*
Aphorifmus* 6f^ InfebribusdrcaacntremaumafortCjS^cor dis morfasmalain» H I P P
O. 72, InfebribusfictfcaaIuumcaIoruchcmciis,acdolor The, Cordisinfeit:at,maie
eft. Lco» Auicc» Alma. Kafis. Febrici tantiu ^patiii tur cau maauc cordis
morfii pno ft£ cuso^a tiuuf.^ i^non- Cauma qutd. CordiS morfus cid,8c cordis
InfebribuscircauentrtcuIum,<&:forttsaeftus,&cor dis morfus, uel
doIor,maium. Expoiltio lacob/. Cdclufto apho.Cauma ctrca uecrem autmorfus aut
tremor cordisin fe.c6tinuts,eft fignu maiix. Probatur fic. hmufinodi accidencia
fignificanc choleram incen^ fam<S:putrefact:am elTecircaosftomaciii d:cor
uehe- menci incendio.igicur conclufio ucra.pacetconrcqucn- tia.<S^ afTumptu
circa litceram declarabicur. Idem fecfi do-4.ca.de fignisfumpcis ex parce
ftomaciiidxl inquic, Iniiamraatio ftomaclii Sc pulfus cordis Itomachalis cn
calidicace fcbris cftfignum malum. <&: fparfim colligtt idcm.4.AIman.ca
defignismaiis.<&:.25. Continentis. cap. i .Ec eftutilisin actupronofticoiSi:
operatiuo, Ht ampliatur utpacec. Primo nota. Perfebres hicacutas cffc
tntelligendas,tn folis.n.talibus merico fe. cauma ap parcre concingit . Secundo
nota. Per uentrem par tem ftomachi circunftantem , 8C ipCum ftomachum incellt'
gendum ee maximc non foium.<Si fimilicerampitari po tcftadparccs pectoris
uel fpirituajtum. Tcrtio noca, Per cauma ueheraens incedium , quod powXime
cogno fcttur ex fiti ariditace It ngu| pcr tactum eciam & ex t u
dictopaciencis. Q^uarco noca. Per morfum cordis oris ftomachi mordicationcm incclligi
debere proucnien c«n abhumoreacuco mordi<sciuo. f. cholertco exncectrca
parces cordis,aut afumo choFg mordicatio fibi occurre te, Q_utnto nota.Per
treraorem cordis ut colligit . 1 1 . tcrci).trac.2.cap.i. De tremore cordis
intelligendum ixemor cifc motum cordis tciminu cx dilacacionc 8c coftrictio ne
compoiitUjita ut inccr illum Sc motum alt umno £% perfccra quies,(S:
fitquilii>et iitorum paruus ualde. cu- ius duf poiTunt cfTc caufg . Prima
cft conculTt u us mo- tuscordisadexpellcndum rem nocentcm quf potcftei^ fe aut
mala complexto aut Col uta contt nut t^auc humor acucusaut uencnum afiumpcum
autmorfus ucnenofi ananalisautpunccuraaliquaaut ucnenofitas aucfenfl
bilicas,(^ficdeali)scaufisa3lligcndis.i l .tertij alle.ca. fecuda
caufageneralis eft utrtutis debtlicas. Prtmo mo do eft acctdcs uirtutis
naturalis. Seciido mo uircutts afa lis, Et cx lioc colligitur ca
ucrtficansapho» Aphorifmus. 66^ In febribus acucis ipaftni, 5;^ drca aifcera
do^ lor^ for£es>malam» In febribusacutis,fi conuulfiones , aut uifccru dolo*
res uehemcntcsaccidcrint,male eft. In acutis fcbribus^conuuIfionesaSi circa
uifcera do- lores fortcsmaium . Expofittolacobt. Hicaphorifmusnotus eftex
commento Galent. Aphorifinus* 67^ In febribus^exfonistimoreSjautfpafmijmafu* In
febribus , fi pauorcspcr fomnum j aut conuulfio- ce accidunt,malccft.
Infcbribuscxf<5nts,tfmorcs,uclconuulfiocs,malii. Expofiriolacobt.
Conclufioapho.Ttmor«5^fpafint tnfcbrtbusc^n- «ingcntcsfuncmalum fignum.
Probacurfichutufmo ^ acddaiaa figmficant tntrinfecusmalas latcrcmacc- .
riasquascalorta fomuo agitat.tg«ur Scc. patec con- fequenria.
<Si;.afrumptumarcaItttcram .dcclarabicur, Stmtlis fcntcntia conlligi tur
fccunda quartt , cap . de fi gnts fumptts cx fomno in Camz.Sc aliqualtt , I o .
Alma, cap.de figntsm^, Eccft utilts in a<4u pronofttco. Et ampliat. Prtmo
nota.pcr fc.matcrtalcs podffimc acu- tas, Sc cxpontttn fcbrtbus , quia merito
fc.aut cauf^ Sc iionfafoaixii8,quiafomnus{afe>fitht2iuiaiodicauia. Thc. Leo.
Thc. Lcow Auice. Fcbriu hntiuti mores a:fpaf- mos^- noftt— cuscaii Digitized by
Google P A R f 1. Sccundo nota.Ttmoresin fomao maxtmcperfcucrS-
tes&nonhorainuaaonisparoxtrrat , fedpotiushoraq fomnus conf^rrc
<Jei>ct iignificant intus njalaslacere ma tcrias ut mei^icas &:
naturf horribiles, qU^ furfum ad ca pucafcijndcntes cinxorem caufanf. De illo
autcm timo- f c i»-ifa fpf ciahtcr uidcbitur . H uiufmodi ca uapores no f umetu
infcrcndofpafinii non ^portionatu admateria cant ueJ caufare pni. Vnde patet ca
ueriiicans apho. Aphoainius, 6 8. In febfibasipiricus ofrcndens malum IpaC' mum
enim fignificac. Thc» Infcbribus.fpiritusfubiiftensjmalocfcquomamcQ «ulfioncm
iigniticac. t^^o* In fcbribusjfpiritus ofFcadens , malum, Couuliio- nctn cnim
fignificac Expoiitio lacobf , .Jfiuicei Conduiio apho.Spiritusofrendensin fe.
cftmalii (i- ^lma, g jj yjjj ^ Probacur iic . quia fpafm um iignificat .
Similis fcncencia conigtturfccunda.4. cap.de anhelitu.^. i O. Alman . de iignis
malis eft anhelitus. Sc pluries alibi. 6C 1 o.Ecrci).
Eccft utiiis. Et ampliacur. Pnmonora. In ^ - cfc.f.acutis.
Sccundonota.OiFendcnSsquiadifFiciliSjuF pus
^^giiccriicutbispulfansjdieiiiicutanhclitus ploranns. fidctt^ 'Ycttio nota.
Hulufmodi in fc.acuus apparcrc cii duri ^^auf^ lte pulfus 3c aljgs fignis qu$
attcftatur fupra laccrtos pc Ausmouentcsexiccatoseirc,d: pcr confcqucnsiam mo
bedicntcsdilatationiaundc uirtusnon potcft unica uicc pcdus ad fuffidentcs
dimcnfiones dtlatarc , quia tamcn
£ortisinfccundacleuatfuflFiciencerjquarc<Sii:c. Q^uar
tonotafignificacquiapronofticat ueidemonflracEft f tiam n?al una per uta fi|ni
dc cauf^, ut patct ^ Aphorifmas. 6p^ Quibus urinap gro|&jgIobofk,paiic9f
,non fi ne febrfbuSjmaltitudo ueaiens exhfs tcnuis^ia'^ ijar,maxime uero calia
uenianc,qaibas ex prinr' cipi'Q,auc celerius hypoftafes fiunc* *rhe
Q_uibusufinaBcrairaBgrumofar,5fpaucacrunt5nott * finetcbri, fi
tcnucsiSCcopiofaeprodicrinc, proderunc, maximc ucro cales c^eunt ^ qui Q^tita 3
aut br eui fc'- dimenhabcnt. Leo. Yrtna quid. Coila. Ifaac. ^uice. Vtinx
Q_uibus urinac crafTae, grumofae paucat , non iinc fc brc,mulcitudo ucniensex
his tenuis,iuuac prseapue iierotaJes ucnfUC,gbusabinicio,ucibrcui fcdime icft.
Bxpoficio lacobi. Ifte ^phorifmus duas habct coclufiones. Sccunda cft ibi(
Maxime ucro. ) Primaconclufioapho. Multitudo uring tenutsuenf cnspoft urinas
groiTas g1 obofas et paucas in corporibus »on
fincfcb.cxiftetibusiuuat.i.cftbona.Probatur fic, per hancprobatur potentia
uirtutis in digercndo 8c ex pellcndo morbimatcriam , igitur condlufio uera.
patcc confcquentia- «X^afTumptumcircalicccram dcclarabic. Prtmo noca. Vrina ut
cx eomenco a Conftacino col- ligitur cftfanguis colamcncumabhepatc uenfensad
vicficam.Ifaacuerofn fuo de urinis. Vrinacftcolamen tum fanguinisde naturf
actionibusnatum. Etdicitur colatura liuccoIamencum,quiaaquofitaspcr colatfo-
HCm fcqucftratur.Sanguinc cnim ad gibum hepatisca mulca aquofitacc cranfcunc,uc
prima primi.degcRera- cionchumoram oftenfum eft. oportethanc fuperfiua
aquofitaeem a fanguineremoueri.vnde g uenas cmul- gentesdu -T33 'dd renes cum
aliquafanguinis.quanticate 9t£rahitur,<^ :llecoIIatur, 6c fanguisprorenum
nucri- nientoi'ct<netur-/.^puraaquofitasad ucficam (Sj^tande
exceriuscxpcllicur, Exquibuspaccccaufa uringmar tcrialis, qaia huraorum
aquofitas. Formalis ctiampa- iiir. ro rcaes.tbicflim rccipit urina formam per
quam. f. uri nanominatur cjpuis non fubftanctaiicer cranfmucecur^ Fmalis uero
cft fanguis Sc aiior um humor um m uudtlx cacio abaquofitatc fuperflua 3C force
uefic^ Sc renii rc focillacioueiuolupcuatio <S:totiuscorporis debicanu- .
tricacio.iUicer eciaincerprecacur urinam ex nominis in
tcrprecacione,ucurinaquafiinrenibusuna .i. unica^S: formata. Vd aliccr dictcur
dcmonftraao, quia ipfa cor- porismollratdifpofiuones.velaburedoquiacalida5;:
ficca exiftens ualde 3C acuta 8c fortirer mordicaciua<Sj abftcrfiua.2.
canon.cap.de urina.propter quodabfter -rt-utcc. gic morphcam albaras faphati,
6C exiccac pucredine fl u cnccmabaurea^cftfubcdiaciuafplenis,ucallegacurdc _
fplcncticofomniacc. Sccundo nocaduplicitcr poteft di ^.^f^ ci urina groffa.
Primo refpcclu mcdiocris uel cemper a- P" tg.Sccundoinajmparationcadurinam
huicuelilUcor pori temporc fanicacisproporcionacam.in propofico au y^^^^ tcm
maximcfccundomodoincelligendum cft. Tercio j^|^^ nota. Pcr globofas duo
incclligcrcpoffum us .d^imo "« ^ ^^r, hemencisgrofriciei.Sccundoper
globofas illas inqutbus qugdam corpufcuia humoralia uel u t globi feminancur .
Inpropofico ucroq;modo,ucin comen.per fe.uero ma tcrialcs , aquibus uci aquarum
matcria pcndet urinae grofTitiesiamdicla. Q_uarco noca. Pcr ccnuem uri- nam
noncffeintelligendumtcnucm rcfpcAuceraper^ t|,fcdcenuemrcfpcd:ugroiTf
globofspriusapparcncis. de cali.n.uerificacur apho.& nonoportecipfam tcnuem
cfTc rcfpeccu cemperacf , immo potcft cfTe in fubftantia mediocris. Per m ulcam ucro
rcfpeclu pr^ccdencis ra ul- tamincelligic^titatipeccantismaterif proportionata.
;^uice» ' Q_uinco nota. In qualibet materia pcccante ad bcni- gnum non
redudbiliintetiocft aequatio,utprimaquar ti.cap.de curafe.putridarum. vt fi
fubciiisingroffecur ^ fi grolTa fubtilictur <S: fic de alijs. Cum igicur
matc- riapeccansfuper quapcrurinam dicftam fignificamus fit
fuagrofricicspeccans, fequicur q> digeftio in ipfa erit fubciliatio 8c
aequatio , <S::per confcqucnscenuispoft e| y^{f^^ i uuarc debet. Exquo
hocmodo colligitur caufa uerin gj.offg j cans apho.' Ex hoc. n . q> primo
urina apparcc groffa 8C- ^i^^o ^ paucapofteamuIca<Si fubcilisfigniiicacur
maceriara a jeQ^is^ jfwrincipio fui fua multa grofTicie peccaiTe,quam quia no
perfeCM ei dominabatur uirtus non poterac ipfam in ma gnaqptitatcexpcnerc,
uirtutetamen in proceiTu uin- ccntc fubtiliata materia ^digefta uci sequata ,
ipfam g uiamuringpotcrit uirtusinmagna ^ticateexpslJere, quare'huiufmodiurinf
cenuismulcicudo iuuac uc fo- natapho.iuuat.n.pcr uiam figni 8C caufg > ut
patec in- telligenti. Scxtonota.Huiufmodi urin$ mukitudine, proptcr ra ultas
caufas pro uenire. Q^uadoc^ fit proptcr mcmbrorum <^ humiditatumnaturaiium
liquefacftio- nem,aut debilitatem contentiug , aut forticudinem ac- tradtiul
rcn um , ficuc ia diabecica contingit palTtone, Q^uando(^etiamfit propternaturam
expelleremate, rtam fupcrfiua digeftionc,<S:proprie quando prgceiTit
groffa<S;:pauca.DifFefuntautem5quoniam adhanc ul'
timamfequituraegrotaDtisaIleuiatiQ,in alijsaate nff. Auicc% Bt hoc bcncnotaiut
Aui.fumma de urina.ca.y. dum di xit. Et nosquidcm difFcrentias incer eas
cogno£cere pof fumusfecundum uircutisdifpofitioncm. Exquopatec
conditioqu^damrcquifitaad ucricatcm.f. q»appareant fignareplctionis. : ,
Scciidacociufio. Talcsuringtcnuesmultgpoftgror fas paucas maxime fiunc in
corporibusillis in quorii uri jnis a principio ucl celerius fiunc hypoftafes.
Patet quia in calibus maxime adfunc fupcrabundantcs groffg raa- jcriginproceiTu
fubtiliabiles,adeft etiam uiarumnon multaconftipatio.igicur.pacctconfcqucntia.
«S^affunj ^ ptumftatim dedarabitur. Primo nota. Hictcrminus Hypo-
hypofiafisfumiturdupUciter. Primpcommuniter pro ^i^^^s
qaaiibctmatcriacumurinaexpulfaa fubftantiaurin^ dupfr. dtffac&(c,ficut didm
usaliquanij^ypoftafim ciTefanip fam. Digitized by Google A P H OR. ; feoi .
Sccufi^opropttcprofupcrfluitatcd/geftionis mc bror um ex nucrimento derelicia
cum ipfa urina expul fe.Ad propoiitumfumitur hicpnmo modo.humfmodi ^nim
hypoftafisnon eftniii huiufmodi humor groiTus «um urinaexpulfusuelphlegmaticus,
ueleius naturac attincns. Sccundonota.Apparentetaiihypoftafiiignf ficat uiam
non oppilatam cffe,fic q» natura uinccnte po itea polTit magnamquatitatcm
urtnae expcllcre. iignifi catur edam adcffe materias fubtiiationc indigcntcs in
-carum digeftione , quarcin talibusmaximccontinget. Tcrrio nota,ly exprinapiocxponi
duphcitcr. Primo «xprincipio.i.aprincipio. Sccundo ex princfpio.i.poft - . ^
prindpium ftatim.Et utroqg modo potcft condufio in> AUlCe» tcUigi,
Talisfcntentiacolligiturfecundaprimi.docT:. tcrtiafumma.z.ca.j.f.de
fignificationibusfubftantig urinx.Sc cap.y.dc figniticationibus multitudinis Sc
paucitatisfubiuntiae urinac £t eft util^. £campliatur utpatct» AphonTmas. 7o»
Quibiis untiae in febribus conturbae^jSi^ co-' iierfae,u€!at: fabiugaKumjhfs
capitis dolores aut adfuntjaut^denjnt» Thc; Q_uibus urina turbulcnta ,
qualfsiumcntorum cft, ijs dolor eapicis uel adcft, u cl aderit. *^
Q_uibusurinaepcrturbataequal€sCxnfiumentoru3 *
hisdolorcapitisucladeftjueladerit. Expofitiolacobi. . CoEcIufioapho.-cftifta.
Corporibusfcbrientibus q bus adfunt urinae turbidae aut con ucrfse
uelutfubiuga- lium eiufdem adruntucladeruntfortesdolores c^kis. Probatur iic.
per huiufraodi urinas fignificatur adeiTc liel f uturam elTe multam^rolTo^
uaporura ekuatione ad ccrebru, ad quam fenaper ucl fecundu'plurimii fab- fcquiturcapicisdolor.igitur.
Simtlisfententia'coIIigtc fecundaprimi.doc.3 , ca.de ngnis nuruiantibu^fodam.
Eteftuttiis^E^ampliaturuxpatec. PrimojiotajUtcol- i^uice* Ifgitur fecuda
primi.dod:. J .fumma de uriiiis.c.^.f. dc iigmficationibus fubftantiae
urine.Turbidum 8C clarii iiidifferentergroiTe<^ fubuli urinae attribui
poiTunt» Stat.n.urinam elTe tenue 8c claram fimultenue 8c tur bidam,5;:
fimilitergroiTam <Si:clara,grolTam 8C turbi-
dam.Inpropofito.n.perurinasconturbatas.inceiligerc Vrina debemusgrofTasopacaSjquia.f.uifum
terminates noa dupfx^ jranfparentcs. P,cr.conucrfasaute inteliigcrc pofTumus
urinas a naturali teperte urinaru tranfmutatas ecfacftas jtal^ ut funt
fubiugalibusanimalibus proportionatae,q funtanimaiiafub tugo hominis ftantia.
ut equi afiniin his.n. propter humorii grofTitie 8c uiarii urinae cxitus
latitudine urinaefuntgrofTaemodoiamdicto. Sccudo nota q) licet in no
febricitatibus poffinjhuiufmodi uri ncapparer«,dc£ebacntibu§tameninpropofito
intellc aut.lnhis.n.per acflione caJorispraeter natujra matcria cbullire
fadcntismaximc reperitur huiufmodi uring g turbatio ^ uaporii grofTorum
eleuatio. Tcrtio nota, Ad ucritate apho.requirituriiuiufmodr urinasefTc pcr
feucrantes . vndc 8C proptcx hoc dixic urinas in pfali 8C xion in
fingulari,(&: q> cofcquuntur lus apparetibus ncc y. ,
anteapparuerytntjfigna ^igoBis, nec cridca fitharij uri Y.^'^^ narum cuacuatio.
Q_uartonota.SecundiicIaruettur «ucru jj^ientum in urina inucniuntiftg
diucrfitatcs.Q_uf da *^*' cnim cmittitur clara 3c ftatim poft cflFidtur turbule
ta» « .^ Q_uaedaecontra.Etqu2edaemittiturturbulcnca,6i:ta nuice, jjjgjj
turbulcntam^ct.Etquaeda clara,ctdaramanct. '^^^* ■
ColligithocfcciidaprimiaIlc.ca.<S^,4.coll.cap.22.a: if primo dc crifi ca . 1
2 .& ab Ifaac in fuo dc uriais. parti- Af3a$;, g^ia.5 , Ad harS aute
d^uerfitatu fumedas cau&s opor tct primo pmittcrc,ut uifumfuit
Aucr.4»<^olligct. fcn ^fTe (^ ta ^rioa ^uia dedfa cft a mai]^ hmaorali vixm^
H I P P o; 7J adioniscalortsnaturalishcpatisSi^ucnaru rcmanei: ^
tempuspoftciuscmtfGione ueftigium cabrish^acis&: difjx>fitionismaterig a
quafuitdccifa.Exquofequitur <3^pcr tepuspot^eiuscxitii dcduclo impedxmeto
fit ia eaaclio j>portionaIis.Cum igitur calor interiusquan- doq^ agat ita
dcbiliter , ut nuHa in par tibus maceric ucl quafi nullafacitmixtione quandoi^
uero aliquam licet paruam,quandocg magna^quadoc^perfcctafacit fequc
ftratione.idcocmiffaurinain ea ueniunt mutationts his^portionalcs.
Inprimo.n.cafucgrcditurquf clara permanebit.In fecundo emittitur clara qus
ftatim poft: £ct turbida,quia flatim poft fiec a«fcio projxjr rionalis cf quf f
n ucnisjfed ifta pofi rurbabitur quia poft fiet cbul litio,idco.In tcrtio cafu
Get turbida pcrfeuerans, quia I tusmaxtmacftpermixtiofinefequcftrationc.ideo.la
quar to fiet turbida quae ftati darcfcit , aut clara perma iicns,quia talis
itus fubfequetur opcratio .Et ex hoc fccj turprimaurinainfalubri
fignificarcprincipiu fccun- dum augmcntu qprum ad prinapium cius,tcriiam ucro
imcm augme ti 8C ftatum ,quarta dcclinatione . Ex quo u!tcriusf€quitur,q»
tamproptcr coplcam cius Agcfiio ncm q^ propter extrema eius cr uditate potcft
urina da*- racmicti 8c in fuapcrmancrccIarirate.IftcmpdusfuiS ck mcdico no
curanamultii philofophari-, qui amultas hicmoduspaticur inftatias.
Sccundusmodushoc dc* clarandi fubtflior premittit qu^da . Primo . Turbulca tia
in urina qug non ntper putr efaccione eius, ficut qS putrefdtin
uafeextrinfcco,fitproptcrdifpofitione hu- morum grolTorii ucl falce opacoru per
fubftandam uri nf,<&rhocpropteruentofitaceineis& urina incluf^n
diuellcnte & feminante eos pcr fubftantia urin^,intcl- Iigcndo,pcr
uentoiicate f amu uel uapore groflum. Sc cundopr|mittenduq>aiiquis humor
uring permixtus cum calido accuali ftatrarus ucl paruius 8c diaphaBus qui urina
multu!frigid3caingrofTaripofTct& opacus ficri,undepcrfubftanriaurin5
difpcrfusipfam opacaia rc<i3erepotcft«S:curbulenca,ficucinfepo3|^3arctudia
ccra liquefada a calido. Tcrcio prg ccrmictedii.q» aca- lore fortiagente in
materiagrofTam grofTict opad^unl cleuaatur,don ec matcria fit d^cfta,qm'
parcibus cbul- licnci^businduduficiS^comifcetur^fedpoftcadumma-
tcriadigertcurcxduduntur,icaq»ipfapcrfcctc digcfta cxdufi funt. ¥Us
prgmifTispaccc primo q^ urina cruda 8c daracmiccicur.fubflancia
cnimciuscftpuraaquofa fine pcrmixcfonc matcricrii humor^tii. Sccun(k> pa- tct
q^ cbullitionein matcria notabilitcr indpietc emi^ tur dara,humoribusillis
acalidofuboliatisrarcfacfcis-a; trai^paretibus cxiftetibus , quia tamen pcr
fubft:anaa uringdiuuliifunc aucntofitatcindufaincis,ideo Hi£r« gidata urina 8c
cogdacis iTlis 8c &<fcis opads apparcba turHda.
Tcrdopatcc.<jinfincaugmeci ec ftacusd>ul If cionismingitur curHda ec
ranancc. Ex forci enl ebulli tioncfadtamultifumiopadiSigroiTi 8C multg grolTg
6C tcrrcftrcs materic urinf funcojmmixtc, quarc cmit titur opaca 8C Rc
permanct.in prindpiocnim in prima niedietateiS^augmcntononnifi fubuliores
uapores 8C minusgroiTi commifccntur urinf . Patcc quarts>u^dc
dinacioncaccedetecmicacur curb^da<S£ ftacim poft da rcfdt.cmitticur eni cum
mulrismatcricbus ^ge&is SC com|:^disfeucommixris,quf cxhoc^ a»nmifccntuc
pcrurfngfubil:antiam,indcapp»ctturbulcnta.ipfista men
auencofitatcdepuradscxiftttabusf^cim pccunt ftindum -iSC fic darcfdc 8C dara
pcrmancbit. ^ Pacct quinco,quarc urina aliquo di<ftorum modorum tur^
faulcnta darcfdt fi uascicfiat,aut ponatur in aqua cjdtda . Et cx hoc patct
quarc cx urina fic rc<9:ifica- cacuidcntcrpofTumusud non pofTumus
figtuficarc. Patct ulrimo caufa ucriffcansapho .apparcntibus eniia
I2rin^iamdi<fi:£ifignifica£ar fortcm cbuUitiona3ie& in matcria, ^^c^ a
matcriagro^Oi&opad^imideuan tur qui a^ro conva«nicabanajrj<&icx
cojrfi5^ica« Xaco,s,apho, |C Digitized by Google paRti, 4:au6buiit capitis
doJoics , quod <}uf 4€m ut in plur ibus contimt utrimcmiSc cim codmombusam
didts.Ex ifto fequiturfortenonexpcdire dicere adfunt uel ade- X unt. I n
propofito enim fcrmo cft de urinis talibus ii-
futfuiitfui>iugalium,^tttaiUet^^mingu2iturS(taic8 |)qr«m5nt.J4«>«S^€.
Aphoriimus* ^71» Quibas iay^termmanwr, his nubem habet qaarta dies in urina
rabeam, uel aha (ecandam rationcm» Thf • O uibus feptimo fiUc iudicat ad
falute, |s urina quar to dtc»ub<calam habet rubicunda 6C rcliqua ex rone,
tcot Q_uibusfeptima iudicaturjhis nubcculahabctquar ta dic urica rubeam ,&
alia cx rationc, Expofitio lacobi. lfteapho,duashabetcodafioncs.z.cftibi(ueIalia.)
Primaconclufio aphor.cft ifta.Apparcntcnuberu-
fceainurinadic.^-fignificatcrifim futura in fcptimo. Pf (jiatur fic huiufmodi
rubea ncbula fignificat in ma terf a notabilitcr digcftione pracefiiiTe , fcd
notabiliter roatcriadigcftainquartaquae eft feptimae indicatiua, i feptima die
dcbct ficri crifis, ut fupra oftenfum eft. igit ^ondufio ucra.patct
confcquentia .&afriunptum drca Auicc ♦ litteram dcclarabitur . Similis
fcntentia coUigitur fecu ^alya, daprimi.doc.J.ca.defignificationibusfpccierum
hy- Gaf. poftafis,«S:allegatur feptimothcoricae.ca.purgametu. Sc potcft colfi
fccunda quarti.ca.de fignis fumpds a fc- dimme.<S^ tcrtio dc crifi
cxpreiTius ca.4.per magnil ^- celTum.Et eft uttlis.EtampJiatur ut patct. Primo
nota ^ pcncs au Aores comunitcr repcriunt i9:i tcrmini , hy
poftafisjncbulajNcphelesjidem eirentialitcr imporcan tes.Hypoftafis cft cum
materia cft grofia,ita ut fit apca Hypo* fubfifterc.Ncbulaaute cum/ubtilior d:
leuior, ut uix ftafiset uideaturquafi afuperiorifuperficiependerc. Etnqjhe
ncbula lesadhucfubtilior, utfuperiorifuperficieconiunctaui Sc Nc'
deatur.HypoftafismaximcinpinguibustSi^habetibus phcles.
humoresgroiros.Ncphelcs^i: nebula in gracilibus Sc^ Nubes
cholcricis.Exquopatctquidpcrnubemrubeamintelli rubea gendum . Sccundo nota. Per
figna crifis uaria figm'fica tipoffuntdceIfeeius.an.f.fgritudo fitpercrifim
uclii jjc aifi cofumcndajcito uel tarde abfolute uel confufc. ^rimum per
fortitudine uelremiflione accidendii.Se- cundum pcr citam uel tardamapparcnte
digefiione ud tontrarium PoiTumus etiam maneriem eius figmfica- l-CjUt an crit
fglubris uel raortalisjan perfccta uel dimi- puta,an cum permutaponc aut cum
cuacuatioue,ct fic dc alijs. Sccundo dctcrmiuatam dc ipib poirumus habe
renotitizmS,C0t\im gd mapcricm Sc terminiiaducntus pius,ficutiig|iuinpropofitoabHip.Cxpreirmn.
Ter Hypo- ^o notalHuwfmodi hypofefis quando<^ figmficat di- ftafis fi
gcftiom's(:6plemcnti|,quando<5ueropon,fednotabilc giiones
digcitioneinmateriaproceiriireincoplcta tamcnquan ^C0 ucro fignificat
contrarium digeitionis.f corrujptio uclputrcf a^io.Excmpliiprimi?
ficuthypoiia/is gl^a lenis 6C aequalisrefidcnsin fundo.Ex albedine.n.figni-
^catur potcntiamcmbrorii fpcrmactporiifubtilip. fecu 4im ^lore fibi
aiTimilatii.fignificatur .n. ipfam decifa cSiJf amaferiaquaedealbatur<&:perfedlc
digfritur. Ex lenitatgeuim <5i:acqualitatc fignificatur calorem fuper jotum
uniformiter obtinere.Ex refidetia ^ute in fundo fiignificatur uentofitate
amateriaperfe^ftgexclufam cf fc,^pter quod dcfcendit unita ncciiat jliuulfa.
fed cum iucrit corpus humorii fubtiiiii uaJde,Ioco hypoftafis di fftae fiet
nebula,upl ncphcles non petcns f undii fi cut hy poftafis di<fta. Excmplum
fccundi , fiput hyppftafis jrubea clara ad alb^dinem tcndens fignificat notabi-
lem,non tamcn complctain matcria eife digeii:ioncm . ^xcmplum terti9,ficut
hypoftafis nigra uel uirulcnta» ^x^tto patct<^ ficuthypofUfisalba m^ore
Bsw&^i^ ia matcria drgcftione pr^ ceiTi^cqprttbeaita^ba !«&« la qp
rubea,qu« nebula r ubea fignificat in matcriano- lalem digcftioneprecciriifc.
Exquopatctultcrcushac jiubcm maximc apparcre in augmcnto,quia digcltione
manifeftadJnoncompIcta. Patcttertiohancmaxime apparcrcmatcriafubtili cxiftentc.
Ex hiscoUigitur ca uerificansapho.nam apparente huiuihK>dinebulafigni
ficatur lam roatcriam elTcnotabiliter digcitam.fS: acgri tudinem ciTe in
augmentojfed notabiliter materia digc .fta in quarta in feptima debet eiTc
completa digeftio,<Sc confequenter efft ftatus Sc crifis,<S:: per
confequens ter- . jiiinusaegritudine,<Si: maxime cumateria fit ualdcfub
tiIis,quod comprchcnditiir pcr nebulam.igitur. Et per idem patctc;^ apparente
con trario digeftionis in quarto ut ncbula nigra fignificatur mors in feptima ,
ut coUigi tur.j.decrifi.alleg.ca. Q_uartonota.NonfoIumhoc Gafv de nebula,fed
etiam de hypolUfi Sc al^s digcftionis ii- gnis eft fimilitcr figniff cand um .
SecundaconcIufio.Signadfgeftionis fecundum ratio nem eandemhisfup. apparentia
in quarto nuntiant cri- fim in fcptimo.Probatur, quia ficut fe habet hypoila-
fisautnebulaad fuum fignificata , itaalia fignaadfua fignificata,
Primonota.Iilalitteraaliadupliccm po- teft habcre expofitionem . Prima
alia,ideft aliac dics i n-- dicatiuatfccudumcandcm^ationemapparetibus incis
iignis digeftionis fignificat crifim in critiea radicali ucl in alia
critica,non tamen hoc diiFcrcntcr cft ut tangitur in comen.quia ficut tardatur
apparitio fignorum digc ftionisjita tardatur digeftionis complcmentum, dc cco
tra.apparente enim figno digeftionisin quar to, quia uc }ociter apparcnt
uelociter complebitur,undc in fcptima fit.fed fi apparitio fignorumdigeftionis
tardarctur ui^ que ad undecimum,cum fignificetper hocmateriama- gis eife
digeltioni rebellem , fignificatur tardius f uturS ciTe crifim poft hoc
undecrit crifis «n ^i^* 1 7 . ud. I O» expcctanda,ficut teilatur Gaf. in
commento. 6c lieet hic inccllcAuspoircc cife ucr us,non tamcn ualct ad mc ^ tem
Gaf . Aliter ut commeqto uidetur et alta fecundum rationcm his , ideG: alia
figna digcftionis fignificantia his fignisfecundum rationem.fimilitcr funt
fignifican tia,ut fputum,cgeftio,fudor,6;:ficde al^s. Vltimono ta. Ad ueritatem
apho.requiruntur aliqug conditioncs* Prima ^ non fuperueniat accidcntalitcr
impcdimentu, utregiminisinordinatioaautalia egritudo impcdicns
operationemuirtutisin materiam hanc aegritudinem facicntcm. S€cunda<jifta aegritudo
fit morbus uehe- mensjUt fcb.ultimata , quia fcilicet acddentia fua uehc
mentiafint,poiribiIenamquccftaegritudinem remif- ibrum acddcntf um in qua in
quarta apparct fignum di geilionis no terminari pcr crifim . Ter tia conditio
c^ na contingat m ateriam ad aliquod princQ>alium rcper e, fi- cut in
pcftilcnti alibus frcquenter Contingit.His ftanti- bus eritapho.ucrusinquo eft
fignum fdlrcetnubes ru*- bea<^fignificatumjideftcrifisJin.7,<Si: conditio
6Cc.C <j appareatin.4«& hoc de aphor. Aphorifmus. 7Z* Quibus urinae
!impidae,aut a!bac,malae , ma^ xime fi in frenetids appareant. Q^uibijs urina
candida,pcrIuddacmittitur,malo Thc* ^ftjdelirispotilTimum talis eucnit.
Q^uibusurtnaEalbae^&peripicuaejmalacjpracfcrtim , i(i in delirantibus
appareant. *^*^» Expofitio lacobi. Hicaphor.^.uasJiab.etconclufioues.Secunda
eft ibi (Maxime.jiero.) Prima conclufio apho,.cft . Vring limpidae quia clarg
autalbae in jcorporibus ggrotatium apparentes funt ma |«p,Probatui
fic,huiufmodi ^rin^ ^gnificaiic excrema crudicate Digitized by Google A P H O
R* crudttatcm B.uc digcftionis elongatfoncm.igicur con- -
cluiioucra.pacetconrequentia.&^aiTuraptumdrcalic-? Halya»
teramdcclarabitur. Simiiisrencettacoiligitur.y.theo llaac J.JC3J ca^ j ^yrinc
fubftantia.<S^ ab ifaacin fuo dc urinis, Kuct, -2,,ca.urinaaiba.d:.4«coUiget
ca.dc fignisfumptis a co loribusuriBarumdum inquicd; urina alba A: ciarafi-^ -■
cut aqua fignificat digeftionis defec1:uni 6c uirtutis nu- ^ critiua
debiiitatcm auc oppilatione aut omnia. dC quar Ainia, jQ Alman.cap .dc urinis.vbi
inquit. Cum autcm color ; urinaeinsegricudinibusapparccaibusaoncxifiicnccpo-
tionc aquc cum iargo ciho praeccdente, ulcimam porcca A ic'
^^^^"^"^^^S^^^^ig^ftioJ^^spriuationcmd^ipfiusfri- ^ . • giditacemj uc
primo cafi .fen.z docc.certi a de fignifica- al ^^^"'^"scoiorum
urin^.d: ca.de llgnificacionibus fub ?|f"L
&anciaeuriBae.EceftuciIisinac'tupracl:ico Ecampiiac P^'^ "' pacet,
Primo nota . Pcr ly quibus exponitur aegro^ a"' ^^^"^"^ ^
maxiaic acuccjquam uis de omnibus uerifi S^-^.^ ' cecur,d: per urinasnon folura
urinaSjfcd cciam aiiasfu if an P*^^""^^s uaide crudas cgrcdicntes.
Secundo nota. V n a
^*^""^^s^*^P^<^<ntciIigicurinas&:fubciIcs<5^ cia- r 7da
^^-P^^ ^^^^^ ueroaquofasquia calcsfunc ficutcil: aqua V in -^^^^^^^
careas^icatj pcr aibasno dcbemus inceliigcrc Jare ^^^^^ "^*'* ^^"«:
lac a ut fpcrma^fcd transluccntcs fi uc g £2^ ^P*S"^>^ic«cMamad ucrc
aibas poiTcmus ampliarc. *• -TercioHota. Huiufmodiurinf poiTuntpropccr mul- -
tas apparcr* caufas. Prima cfi: uehcmcns frigidrtas Iie- patrsi^nataraiiummcmbrorum
propccr quam non nt gcaiorccoramixcioparcium humoralium urinam cin- gere auc
aliccr ingroiTarc dcbenci um>undc cgrcdicur H pida SC aiba. Sccunda caufa
poccft ciTe mulcusaquse po tus,iS^cibi potilTimecrudi Sc indigeftibilis
alTumptio. Tcrcia caufa poteft ciTc debiljcas contentiug hcpatis 8C
caanaiifumuf mae.Q_uarta,fortJtudo attraAiu? renum iicui;-ia paiSonc
diat>ctica coniingic,quia prohibctur rc «cncio aquoiicaciscanco tcmporc ut
digcratur. Q^uin- £a,dei34iK2s cam actradiuf ^ expulfi uf cannalium uri 31S
.atcractiug propcerca q> non attrahit nifi fubtilc^ cx puiii ug uero non
niii fubtiic palTic expellcr e,Iicet actra liac, Sextaj oppiiacio in iienisSC
cannalibus uring unde rcc«i€curgroiiumd:non egreditur nifiquodfubcilee.
Scpc<ma,f aptus maccng adalia loca uc cerebrum , cor, SC
fpirKuaiia,ficucfrcqucncer concingicin f gricudmt-
busacucis,<S!:maximepcftiferis. Adpropoficumjlicct ,admixka.iam dictorum
ampliart poH^itin propofito cft fermo quadononeft tahs acaufaprimiciua,
nccperdia feecem ficc oppiiacionem,hcec in omnibus malii fit,cx-
du^stamenhisiigniftcatmatcrig maximam clonga- tionem an atura digeftionis 8c
caioris deben tis digcrc- t€ maximam impocentiam ut taies per feucrcnt. Secunda
condufio. Huiufmodf uringmaxfmcfunt fuais il^appareatinfrcncticis.Probacur fic.
huiufmodl ^urin^ figni£canc piurimum curfum maccricrum ad io- Auice . ^"^
^^* «i^ apoftcma,auc extremam crudicacem macc Vrif al ^H <5"^ *»
egricudincacuta eit pciTima.patetconfcquen jjg^_ tia.a: aiTumpcum drca licceram
dedarabicur. Simiiis gnu ma ^«ntencia coiligitur huic.4 .caii .fen .prima.tra.
j ,ca. dc iuoi» <:arabito,dum inquit.Etnuilus quidem uifus cft habes
apoftcma in partibus ccrebri,cuius urina fucrit aquofa qui
cuafcrit.£t.4.colligctalIeg.capitulo.EtpoiTibiIe c «c iic urina albain
ggricudmibusacutis, fed cft utpluri inum perdicionis fignum,quia fignificat
afccnfum cho Frcne- lerg ad fuperiores parces , dc ibi facicc apoftcma. Et cft
iis q^dy utiJis.Ec ampiiacur ad omnes ^grirudinesacutas. No- ^ cata
taperfrenefimcarabicumquicft apoftema calidum in hiius^ uelaminc fubciU* Sc
grolTo abfquc corporis ipfius <SCc.cc fita dc oranibus alijs f gritudf nibus
acucis intelligc. Alic fcniusconclulionisquem uidccurfequi Comencator^ falc^
uring maxime apparcnc in frenec«:is.igttur. Aphorirmus. y^ Quibas
hypoaindriafofpenla fimt,& kbm ^ *P PO. 74
gt^nti'a,fti'mbidb!orefoperuea{€at^uentreslMs .:' -i hamedatur,ri no
uecofitates er5pant,au[C urinac mulcitudo fijperueniatjin kbnhus uero fiac hf c
Q^uibusiliafufpenCi murmuxanc,ii lumhorumdo^ Thc^ loraccclTcriCji^saluiadmodutuhumcclacurjcifi^Eacus
cr umpac,auc urin g copia prodeac ^idij m f ebribas. C^uibusiliafufpenfa
murmurancia, lumborum do- t- lorc fupcrucnienic.his aluf humeAant>nifi
ilacuseru- pac,aut uringmukicudo ^ucniaCjhgcueroifebribus» Exjx>ficio
lacobi. Ifteaphor.duashabec conclufiones. Secunda cCtihi (Infebribus.)
PrimaconcIufio.O uibufcuHi^ corparibusfunt hy pocundria fufpeniafuBrugientia,
lumborum <3olorcfii peruenicntc,ucncer foIuicur,niii ftcprohibens. Proba
turfjc.in quibufcunc^caiibuscorpx>ribus abundac ma tcriae humorales
ucncoficacibus commixtf adinfcrK>ra declinances.igicur conclufio uera.pacec
c6fequcncia.<S^ aiTumpcum arca licccram declarah«car. Primo noca. H
ypocudria loca fub coftts iaceralia dicla zb hypos qd! Hypo*.
cftfub.d:cundriumquodcfta>fta. Secundb noca.Di cudriii dcurfufpenfaquia
ccnfa.rcs.n.fuipcnfaccniauidccura quid liccc aliccr rcperiacur fubcenfa.i . quf
ccnfa rcdduncur» aucpropter cxiccacione iicutpcUistympanidum e^C"
cacur^auc propccr apoitema, auc pr(ipccr collcctioncm humoralem fiuemukicuctfne
humoru,aucpropterhu mores fimul cum uencofitace qualiccr cft in propoiico
ucuidcbfcur. Tcrtionota.Exmocuucncofiiacisperin tcftina caufatur
fonicusquidamjqui comuniccr didcur rugicus.Sitamen fueric
ucncoftca£pura,ficforitusda- rusiSi: acutus propter mocum ucnrolltatis purg
uelo' Rugi- ciorcm, 3C ipfam eciaoi in aK>cu uelodus f rangi . Si uero t us.
f uerit ucncofitashumoraiibiis humidicacibus comixca gencracur
fonicusquidaraucusuclobcufuspropter ue. tolicatesillascardiusmoucri&mmusfrangi
in. mocii Adpropoficum perfubrugicncta incclligitur ibno iilo rauco ucl obtufo
fonancia, cuius caufa eft humidicas ia Subra dicla. Q_uarco noca. Pcr «blorem
lumbi incdligcrc dc giecs» bcmiKdoiorem ex dirctfco carniumittarum mufculoia rum
qug caiter lumbt uocaacur.non tamcn iicq^dolor Lul^ illc fit in lumbis yfcd in
intcftinisfccundu inuolutiones dolor» camcn inccftinorii ucrfusiubos^n
diccoscxiftentiu» pcr quod fignificacur matcriaipiam SC ucntoiicace, 3c pcr
flcxuoficatcs intcftinoru adinferioradedinare , 6C <x hoc colligitur caufa
ucrificas apho. Q_uinto nota, Ventofit^macericbushumoraliJtsuscomixca iuuacad
Vetoil carumcxpulfionemuldsmodis^Primoquiauiasdila- cas cur cat.Sccundo quia
cxpulfiuafdmulacTerdp quiamacc irricec jriam cuicomtfcccagicac.C^uarcoquiaranficac.Q^uia
expul- to quiaipiauentoficasfadIcimpdhcur,^adimpuifib fionem * «em faahcer
redpicimpccuquo rcccpcpfacilc materias propeliic quibusobuiac,ucpatccin tuffi
^bobardcllis puerorii,<Si iic de ai^s. Ex quo paccc <^ ucncoficate per Bobar
fc finc maccna cr urapence remouccur una de potiilimis delia pu caufis
cxpulHonis.f. ucncoiicas3<5<: ficpoccrit eiTe <^ no eroru» humeccabic
uecer,mulca ecia,puocacaurinanoflucti cii u na ciio minuac alia, uc infra apho.
ulcio dedarabic» Sccundacodufio.Tahsfufpcnfioa^fubrugicushy- -^ ^"
pocundriorCi maximc iiunc in febribus. Probac, quial fcbnbusmaximc
abundancmatcrif per fluxu uencris cxpcllibilcs <S: ucncoiabilcs.igicur.pacet
cofequccia.<^ aiTumpcii drca litccradedarabic. Primo noca.Per fc. macerialcsclTcintcIligcndaspotiirimc
depedaitcs:' Sc cundo nota.Hocmaximc ficri in fc. Primoq uia ia fdarf busmaximc
abundaat matcriac pcccantes tam propric ^ cocsdrcanutridua mebra.Scciido qain
fcmaxtme £t matcri«u ucntofetio,dcbiIitato calorc naturalt>aut f n crudas Sc
in^igcftasopcrantc matcrias. Terdo, qiaa in ipfis maxfliic fi u nt
indigcfttones adquasfcquicur ha «orum<S^ucxitoi!catummuldpliauo,
EtiimilisXca- laco,s»apho» k jg Digitized by Google Auics,
textUnCimm^4:^miilovitimo.3cCccm^qimtt&- sdtvio^t fignis4c<aina£ionis
matcrtx ad uias egefttonw Et.d:aljitu4o«Usqtto4cftfubhypocimto^
fnefui|icius&pennuta«orugitt^<ScdoIoris(forii<xc. Etaojpliatur
utdjaum cft. Dut>iu arcadia:a.Q,uo-
modoucntofipsgrofrapotcftdrecaufarctcnttomsf^- fum 8c caufans cholicam, Sc
quoroodo iuiiatad cxpuJ- fionP».wdiftip"«»aprimi. Aphorifmus. 74» . Quibus
fpes ad ^iculos apoftema conaerci, cniSab apoftemate,urina grofla A multa^et al
b^ Bi(fia,udutmIaboriofis febribus.Et maxi^ meCquartawsquibufciam
fndpitfieri/Siuero fa^is ex naribus fluat,ualde celeriter foiuutur. rht.
Ouibu§abfccffuraminarticuloscft,^cxijnitab'
fcci&urinacraffa,copio(a,alba.(^ualisinfcfanbusla
boriofisquartodicnonullisexircincipxt.Scdlifanguis
qaoljciwribuseruperit^brcuiadmodumlcuabuntur. 1^0* O uibusfperamrabfceffumfuturumadarticulos^lt
b««ababfcclTuvrinamuIta.crairactalbafaaa.(iu3 lisinlaborioris fcbribus
quartodtc quibufdani mc^it ficri.Siucroctiamc^naribi^fluxcri$fang;uts,bremaa
modumfolutiofif. \, . , ,. BxpofiHoIacobi.
Iftcaphor*duashabetconclufiones.Secunda cft ibf ^
p?Sa*conclufio»VrinamuItagroira alba cuenicns «idic.4..fdeft in dic indicante
criticamin corponbus igrotantibustalibusaegrttudinibusqualcsfuntf^rcs
laloriofxinquibus eft fpcs in articults ficrt apoftafes fru«
iftacorW^ap<>j^f "^^P^°*^."'*^'f,^^^
Lrot3ntibu?ficutfebribuslabonofis,inquibuseftfu
^cioaduetusapoftafisinarticulisliberatcosab^fta
fiurinagroiraalbamulta.Probatur,quiaper tftaeua- cuatur matcriafaaura
apoftafcs.igttur. patct confe- oucntia.ajairumptumdrcalittcramdcclarabtt. Prt- monopa.Spcs,idcftfufpicioadardculos,«S:perarttcu-
losomncemuna:orium.apoftafiro entm coUeatonem apoftcmo&m. Sccundonota.
Q,uia dicttmultat^per ^iamfignificaturmateriammuItaeuacuart,groiraaj
&albamquacatteftanturmatcriebuspea:anttbus,<Si
hocpraeccdcnabusfignisdigcftionisinfebribuslabo- riofisjidcft lapfitudini
coniunais,ut fupra fi quartaats
auibufdadicbus,ideftindicatiuis,p9uodfigntfiatex pulfiocriacaa:ordinata,incipit
aainal^s coplebtmr. Sccundaconclufiopatct. Nota hoc tntclligendum
materiatnucniscxiftentc5:ftantc fanguints pcccato, auima^criamultum fanguini
commtxta. Ideni habec iccundaquarti.capitulodcfignisaifiscumextiiura.fit f 1?:
utflis.Et ampliatur ut pa^et. Aphorifmus. 75* Sifatt^tnem:autpusminxerit,renum,
aut uctoulcerationemGgnificat, ^^ Siiangufsautpuscfiluitper urittam,*xijlcerattonc
;mprcnum,autttcficxfignificap. Leo,
§,*fanguinfm>autpustningat.au5renuni,autueficap *xulccra^aemfignifi«t.
E^pofiaolacobf. Condufioapho.cftifta.Midusfangufnisaut fentei udfccundum
aUosmidlusfanguiniscum fanic fignifi- cat ulceratiopem ucficae
autrcnii.Probatur fic.huiuf- modimiftusfignificat&nguinem uelfanticm ex
roif- busuelucficacduci.igiturconclufio uera. tcnctconfe- quentia.3^ alTumptum
circa litteram declarabitur . &! Auii:c,
roilisf€n'tentiacoUigitur.lg.tertg.tra<ft.fccundocapt^
^uIpdcul(:(]:a>u${cavmj9*apctu]9fc(im<]o4e.ulc^
busiiefica,5^dcmi(ftufanguints.«S^ aliqiialitcf colligf tur aScrap.quarto
fuibrcuiarij capftulo. I4.Eteft utf Sefa§»
lisinadupradaco.&liaturutpatet. _ Primo nota. Hic per (angiunem intelligendum
eue . , fanguincammairam,noautem fanguincm purum. Et Practi notantcr dixit
minxerint,ad denotandum hocf rcquen- cus cai| tcrcontigiirc.
Sccundonota.Sanguinismicftusucl nai micftus
*fi:urapoteftcxmultiscaufiscontingcre,ut.I9.tertio fangui^ alkgaco capitulo.
Primo a caufa cxtcriori. ficut cafu Mictus uclpcrculfioneucl potu ueneni iftas
uiasexcoriantis,ct fangis
potucantaridum<S:fimiIium.<&:dehocnonefthicfer- ca mul
mo.Secundoacaufainteriori. Ethuiufmodicaufa po- tiplex» teft cfiie multiplcx.
Prima ex fubftantia fanguinis in to to,undc repletis uenis nimis fudat fanguis
ad cxtra , aut uenarumaperiuntur oriiicia, autcogitur uirtus , utfc dcgrauetcum
aquofitatcper emulgences uenas pkiri- mum
anittcrefanguinem.Secundacaufapotefteilc f a guinisfubtiIitas<Sii
acuitasquareftimulat uirtuce, auc per uenasrcfudat , uelnon potcit uirtus renum
ipfum r^tincre fubtilitatc fua.Tcr tia caufa debilicas contenti-
uaeuenarumauthepatisautrenum nonpotetium aquo fitate afanguinefequeftrarcjquia
cu aquofitate cmit- titur fanguis , ficuthydropico contingic 3C dylTinceria
hepaticam patientibus.C^uartaquandoexpellitur fan- guis cxiticc pcr urinam ,
licut ettam frequenter per he- morr oidas.Q^uinca caufa poteft eire membri
abfci lio> ut man u& ueJ pedis, fed hoc reduci poteft ad prim um . ab
fcifo enipede cum in hepate tantudem generetur de farx guincilcutpriuSjnon
totum ccdit in nutrimentum , cu. unum mcmbrorum nutriendum deflciatjquia
paulatt- ncaggregacur in uenis jdoncc uirtute grauet 8C ftimu-
letadfcexpellcndum,quem expcllit quandoque fluxit ucntris,quandoqu^ fluxu
fanguinis nariuna, quandof^ pcr uias urinsc,^ aliquando uomicu,& huiufmodi
faa guinis micftusquadocg peri odicus cft^ut. J .caii, fen . I ^ .
alleg.capitulo,^ illa fcilicct fanguinismicfcura quae^fic caufarclblutionis
autdimilTionis exerciti) autabfcilio-
nismembriquadoc^habecperiodos.SexcacaufapoceiC cflTe apoftematis apertto uel
folutio continuitatis in he- pate uei fplene aut alijsmembris ut canalibus
rcnxi uej uefic3e,autlocis medjgsinter rcnes 8c uefica. dsftinguii tur autem
haec omnta per manifefta figna coUigcnda lo- cispraeallegacis.
<S;:tuibirccurre, Ad propofitum cum diciturinaphor.SanguinemdCc.oportet
fupplere hoc non pro ueniente proptcr aliquam aliam caufam de cau- fis iam
di<fiis,qu3e pcr propria dinofcuntur . Tertio no ta» Micftus purispotcft
proucni reab al^s membris ab in ^^^^ ^^ fi:r uoientis urinae,ut apertf one
apoftematis in gibbo he ppyjsc^
patisautindiaphragmatc,utcolIigiturinIocisailegatis quando<$ prouenit a
rcnibus,quandoc5 a uefica,quan- ^oqiie acannalibusmcdigsintcr rencs&:
ueficam , quia poris uritidibus, SC difttnguuntur haecper manifefta ii
^na.Prima enim caufa comprchenditur cx lacfione he- jpatis uel diaphragmatis»
Sccunda ex dolore r en um 8C quiapus ualde commifcetur urinae proptcr
longitudine traniitus.&: cft dolor rcmilTuspropter abufionem fen-
fusrenii.d: fanics cft tendcns ad rubcdinem,aut genera tur in ucfica .8c cft
dolor uchementior 8c fanies f aetet. et egrcdiuntur uelut (quamae quaedam,in
u^s autcm me- dijs medio modo.Itcm etia exloco doloris quac nonfunt potiirimc
ulceribitsnonantiquisdlC confirmatis potcft cnim adrefaniesabulcetcfn
concauitate uirgae exifte Vlcera Ui8c tunclanies fecundum plurimum antecedit
urina, ^0, ad, Itrfnaipfacxpellcnte. Q_uarto nota. Per ulceratione intclligit
etiam folutioncm continuitatis notabilem ,tn lUs mcmbrts fcquatur ulcus proptcr
fuperfluitates ad membraiftacontinue fiucntes. Aphorifinus. 7<^» - .Quibus
in urinagrofla , quafi carnium fru^ jQ^^ild Qo)! piii fUQtabis derciubus
exeunt. Q^uibus Digitized by Google Vjrma groffa APHOR/ Thcv
Q.«'^uscumurmacran&,carunculfex%ufautuc^ Jucicapillamenta excuncjex rentbus
ijs cxcernicur. Vco» Q_uibus m uri na craflTa exiftcnte.carunculf parug, «aut
ueluti capilli una cxcunc, his a rcntbus cxccrni tur. Exponciolacobf. Conclufioaphor.eftifta.
VrfnagrofTa cxiftentc & Cum cacgrediencibusfubftantj^squtbufdam qug func
ucluc carnium frufta auc pili , huiufmodi fubftantif dc rcnibusexcunco uci finc
{icucfruftacarnium ucl Hcuc pilicumurina grofta cgredicncia cx renibus cxeunt.
Probacurfic.huiufmodi maccrig a renibus dccidun- lur- igitur conclufio uera.
patet cofcquencia, ^airum ptum circa litteram declarabitur. Similis fcntentia
col ligitur quantum ad primam partem. 1 8 .3 .tracft.fecun docapitulodc
ulcer£busrenum.&:quantum ad fccun- dam. 1 9.fen trac.fecundo capitulo.20.
Eteft utilis. E«, ampliatur ut patet. Primo nota. Per urinam grolTam
inpropoiitointeHigendam effe mediocrem , quia non iit grofTa nimis nec nimis
fubtilis , fed in fubftantiamc diocfis. Adquidauiem
ficintelligcrc oporteat , uidcbi tur incaufa uerificante aphor. Secundo nota.
Excun- tium cu m urina qugdam ex toto prgter naturam egrc- diuntur ,qugda uer o
naturaIicer.Exempluprimi,ficut lapis. Exemplum fecundi , flcut hypoftafis
laudabilis. Borum uero quf ex totog^ncrc prgtcr nacuram egrcdi untur , qugdam
funtindicancii prius q^ cuacuentur ali quando defuarccencionequgdammdicancdefui
expul ^one.Excmplum primi,licuc fanguis iaudabihs pu- rus ex fcifTura uenae
egrediens , autetiam frufta carni- um. Exemplum fccundi , ficut iapis Sc
arena,<S: pi- lus 5;:huiufmodi. Etiterum indicantiumdcfua rcten- tione ,
quaedam fuerunt partes membrorum quaedam non. Exemplum primi,
ficutfrull:acamium. Excm- plum fecundi, ficutfapguis, Ad propofitum dc duobus
fa^aeftmentioinapho. fcilicetde fruftis carnium 6C pilis. Tertip
nota.Perfruftacarnmmintelligendaef- fcquaedam uclutgrana , ut Gar.y.interiorum
capitu- lo fccundo partcbus uel fruft ulis carm um fimiiata ad ru
bcdinem.ueimodum fubftantiac carnis tendentia quae coiando urinam maxim^tdiftcrnuntur,
confequuntur autem ulccra 3c corrofioncs fubftantiae renum humo- re enim
ulccrantercnes*^ corrodente aiique particulae carnof^ feparantur 3c adporos
uritides fimui cum uri- nis ?xpcliuntur , quae poftea in urina apparcnt. Q^uali
terautem fitpoflibileiilasexpcIlicoUige modum.l 4. tcrti).capicuIo de caufa
afclitis. 3C dicitur quafi , quia non omninp ucram fcr uantcarnis fimilitudinem
, 6c ^ pter corroftonem «^propter longum tranficum 3C lon- gam ipfarum cum
urinapermixtionem. funt autcm ad rotunditatem tendcntia,proptcr
partcsangularesin tra ^tu rotundari . Q_uarto nota.Huiufmodifrufta cum
iintafubftantiarenumdecifadebentefre ad rubedine tendentia , quia ctiam
fubftantia renu cft foiida in fub- ftantia,debenteriam cfTcfoIidain fubftatia.
Etcx ifto fum dolorc rcnum compraehenfb <&:mordicationc com prchcnditur
difFcrentia inter huiufmodifrufta &: fan- guinemcoaguiatumcum urina
expulfum . Q_uinto nota.PcrpilostntcIii^enda cffe pora quaedam graciha inlongum
protcnfaad fimilitudincmpilotum fimulca urinacmtfragencracatnrcnibuscaiorc
forti agcntc ia matcriam uifcofam <S:groffam 3C ipfam cxtcndcnte 3C per loca
angufta expcllente j licct GaF. allegato ioco di- cat ctiam in uenisgcnerari ,
3c ad hoc adducit iimilitu- dinecQ corporisneruci uel neruo iimilis cxfanguineghi
tinofo ucl humorcin ucniscrurisgencrari. <&;modusfa tis cfi: clarus . Et
ex his patct primo . materia enim gc- nerationis non cfttcrrcf^ris,quia
dilatationcm fiuc ex tcu^Qnm nonrecipercc , fcdpoci us in ar€nula$«iu( U« H I P
P O, 7> Fruftu icarnis Vilus lirias pidcm renum conucr tcrctur , ncc cft
acrea ucl aquofe iubtiiis i quia luncin uaporcm conucrccrctur. cftcnim
macenaccnax fi uc uifcofagroira,quaE: uifcofitatefuirc fiftit refolutioni. Itcm
ctiam reflftic tcrrcftrificationi & mcincrationi. Patct fccundo calidum
huiufmo^ non cfTcmultum diroinutumjnon tamen itaforteficut a rcng ucl lapidis
gcneratiuum . Tertio pacct modusgc ncrattonis.matcria enim uifcofa cxiftcnte,
caloragittSC ipfam cxtendit, <X:pcr ioca angufta paulatim ,& pcr par tcm
antc partem propcllit , cutus uifa>fitatc partes iuuiccm adherent tenaciccr
3c nco fqjarancur , undc cotinuapropulfionccum cxtenfionecaloris gencratur
corpusquoddamfubtilemlongum proienfum fub for- mapili.
Patctquarcoc^cciamgencraturin ucnis.cau- fa immediata cft debilitas uirtutis
digcftiuf , 3c fitmo- doquocorpusiyudrubeum,dcquo dixit Gaf.allcgato Vrina
capiculo. Exquibusulumopatctcaufauerificasapho. naedio- af^arcntc cnim urina
mcdiocri quod notantcr dicitur, ^^*s uel quia tenuisuel grolla poffetaliam
«iTpofidoncm in me mcdja, bris alijsfignificarcjcum his fignificantur
di(fca.<S^ hoc deurinamcdia bene dcclaralxtur in commenco. Ex his omnibus
poteft coliigi <j> pilus eft ucl potcft cfiic cau. . , fa morbi uel morb
us ucl acadcns. Potcft cnim cffe catt fa morbi quia oppilation^ coarcatio. Itcm
txiam mor- bus fn numero unfmcdiate igdcndo. Tcrao accidccs, quia cxiens
mutatum . Apborilmus* 77- Quibus in urma pingm exift&e,forfbra mia
gunmr,his uefica fcabic Q^uibus cum urina crafla^f urf urca qus<fem cxcunt T^t^
^ ucfica fcabic aiiccca eft, Q^uibusin urinacraffajfurfurcaquaedamfimulexe Leo^
unjCjhis ucficafcabielaborac. Expoficiolacobi. Condufioaphor.eft
ifta.Vrinacxiftcncemediocri, 8t ficy t ^uamis furfurcisapparentibusin
urina,uefica fcabit 3 id eft fcalacm patitur . Prot^tur.huiufinodi uri na
cxiftente non apparct ahquod aiiud mcmbrum a quopoiTmchuiufhiodifquamf deddi.
igicur condufio ucra.patec confequenda.<SC aflumptum ci rca licteram
dcdaraiMtur. Idcmhabeturfccundaprimi capitulo dc fignificacionibushypoftafis.7.
cheo. ca|MCuIoiiIo.pri- mo purgato-<Sc. 1 9 . ccrcg . capitulo de ^cictit
ueficf .tra. fccuudo.Etcil utiiis.EtampIiatur ut pacet.<Si quarto colligct
capiculo de fignis hypoftafis. Primo noca.Pa: urinaimpinguem debemusurinam
naturalem etmedio crcmintclhgcrcqugpinguis appcllari potcft.ijuod cft
«nimbenedigeltumquodammodjpinguc cft propter dcbitam commixtionem hunudi
acrei& un<fcuofi cum iicco tcrreo , quia igitur naturalisbenedigefta
eft,ideo 6c i^nguis potdt quodammo<3o appcUari . Sccundo no' ta.Per
furfureainteiligcnda cflTccorpufculaqugdam la ca 3 quafi fupcrfidalia fquamis
furf urcis alTimilata ,auc corciabusfrumenti. Tcrabnota Huiufmodifquama
rumcxituscumurina'cxmultiscaufispofrecontingc rc. Primo a caufa primitiua ,
ficuc potuum excorian- dum ueficam , utcantaridum. Vndc Auicen. fecunda
primi.do<fl.tertiaca|MtuIodc fignificationibus hypofia £\%,3c <Kxcrunt
quidam cuidam homi ni tribuifrc canta ridcs »S:c.deilIis non eft fermo.Sccundo
a caufaintrih- reca&corporaii. Ethfcutex di<ftis aucfcorum coUigi potcftquadruplcxeft.Primamagnainccnfioinfanguf
nc 8c hepatc cx qua aliquc paraculg hepatis 5;: fan- guinisaduruntur,<S;:cum
urina «xterius expcUun* Tur fub forxna fquamarum , 3c appcllatur hypoffci- fis
fquamofa ab Auiccn.2.pWmi allegacocapitulo. Sc «uQckcaufa poteft cfic ^^rcis
aduftto intra ucnas exr- laco.s«apho* K ix^ Auicc* Halia. Auer* Vrina ptguis
quid" Furfu- rcu gd. Vring fqusmo ff ca. Auicc, Hypo- ftafis ^uamo ia.
Digitized by Google P A R T I. ftetts, quarc fit a fabftanda ucttamm fcpaf
atiQquarun dani parcium corocaJium fquaniis fimilium. Tcrtta caufa potcil clTc
fcabies rcnum cx quaftparaaturarai
busqa^dafquams6ur£urca;.Q.uartacaufapotcftcffc fcabisucricg ,
cxquafquam3equsdamquafifurfurc| albe fcparancur.PoITumusetiam
avjdcfealiam.f.f(^ie in poris uritidibus,quae inccr rcnes^ uelicam m?diat.
D&cruncautcm hae fquaais abinuf ccm,quia m primo cafu no cft urina
nacuralis nec mcdia,fc4 fecii4u pPm t| nuis ignea.Ec iimdir in
fccudo.ftatc.n.uehemen|iintc iionc m hcpatc ud ucnisnocum eft urin^ non egrcd|
naturalem.lnterciouerocafap?rcipiturdolorauc prif
rituscircarencs,ut.l8.tertij.trac.2.cap.d?fcabierc- num .funt cum lignis
ulccrum m cxitucius qup4 egrct ditur cum comotionc 8C pruritu m loco
renuni&:c. 6C tlludquodegrediturdccaquifitinmcatibuscft pannj culofum ,SC cum
hoc funt fquam? ille ad rubedmem te denccs.In quarto cafu percipitur dolor 8C
prurituscirca radicem uirg^ Sc mictum album raru cum fgtorc 6C pa rum urinf dc
hypoftafiscomixts, 3c deiftain propoii to eft fermo. Ex Quo colligiturcaufa
uenhcansapho, iicconditionatuquibusuclutfurfurcscumurinapm' Vcficg aui t
niediocri,utComcntacorinc6men.<&:apparente fcabies
dolorecircaradicemuirgea<:c. Q^uarto nota.Per fca quid, hicm ucfics
intelhgendum circfuperficialem uefic^ ul- ccrationcm propter h umorem falfum uel
acutum. Aphorifmus. 7S. Quicunque fanguinem fponte mingunt> his
derenibusuenaerupcuram lignificat* Thc. Q_uicunquc fponte fanguincm mingunt ,
^'s ucnula r uptam cffc in renibus fignificatur. - Q^uicunque fpontc fanguinem
mingunt , his arcni- * bus ucnulam ruptan^ fignificacur. Expofitioiacobi.
Coclufio apho.cft ifta.Sanguismiccus fignifiicat uc ne rupturam in
renibus.Probatur^quia non apparec ^ babiliter,undc decidi polTit fanguis
hicaliunde.igitur. patet confequentia.a: airuroptii drca licteram declara-
a„;r- bitur.lde habetur.1 9.tertii.trac.2.cap.20..dc mictu SnTrp
fanguims.Etcftutilis.Eiamplutur utpatet. Pnmo •- j nota.Spontc.cxponitur
primonaturalitcr.ucinfecudo ^ apho.primgparciculf .Sccundo finc n^anifcftacaufa
cx trinfeca , uclaboresfponcanei.Terciorponce,i.fubito, Talicer hic.f.quianon
praecefieruncnocabiliafigna uel Sae-u^s accidencia hoc indicancia,uc dolor uel
aliud huiuftnodi. m^is Sccundo noca.Sanguincm multipliciter mingi poue^ ^ mul
Prinio 3 caufa primitiua , ut fupraapho. 1 8 .declaratfi S»kx cft.Sccundoabintra
uel acaufa.corporali.Et hoc itcru ^
multiplicitcr.PrimoabhcpatcucIuenisucIalijsmem- bris extramembra urinaE.Secundo
a rcnibus. Tcrtio a ucfica propter apcrtioncm uenarum ueficae ejc ulcera- rionc
uel fimili.Primomodo potcftprouenircaut pro- ptcr abundantia fanguinisin toto
auc crifim auc memr- brimutilationcm auc debilicace contenuuae dc, difcret^ uc
hcpatis ucl uenarum.Ex rcncbus autem aut propter debilitatem contcntiuae uel
ucnae apertione , 6c fi apcr^ tione uel fra<rtura uel pcrforatione
auefica,patct. Dif fcrunt autem > quonia fi ab hcpatc uel ucnis egreditur
aquoilcaci urinaliplurimii cft comixcuspropter longi Saguis .tu4ine
cranficus.Ecfraduraucroucnaeinrcnibuscgrc cxies^'
dicurpurior&njinuscoaiixcusproptcrbrcuitate tra ^ fi tus. DifFcrt etiam
fa<ftu§ ab ulccre corrodentc a facjro propterrupfura,quiaillecil;nigcrau|:
uirulcntus aut fordiciei c6mixpus,alcerueronp. Similitcr uero^ifFcrt afaAo
proptcr fabtilitatem etus^Oia^fimc ucrp c^ phlo- botomia.f a Aus ctia a
pcrforationc difFert a faclo a fra- .(ftura,qufatllcpaulatiinhicfubito, Ex
quibus patcc ucritas apho .bcnc intclligcnti talitcr coditionati. Q^ui (unquc
fpoQccaXubitofaoguiQcm.f.puiruiiiMriaft noo multum comktum Sc multum mioguftt
«Sic . Dc fan- guincautcmaucfi?gc|;rc4icot^3pacccinCi5mento. . Aphorirmus, 79*
Quibuicun^ in urims arenofa fubftant iedi> mina^his ueQca aut renes
Ixthiafim habent. C^uibus
in urina dciSdcnc arcnofa , ^'s calculo ucfi- Thti calaborat, . Q^uibusia
urinis arcnoia fubfiftuntahisucfica Iab<j Lco^ ratcalculo.. Expofitiolacobi.
Condufioapho.cft ifta. Arcna fubftans in urina cft fignum lapidis rcnum aut
ucficse. Probatur fic. arena huiufmodifignificatmatcriam exquagencratur lapis
renum ucl ucficae,&cumhoc fignincacagens.f.calore
tcrreftrificante.igiturconclufiouera pacetconfequen-
tia.^S^aflTumptumcircalitteradeclarabitur. Ideraha- Auice» ^etur.j.can.i
8.tra(ft.2.cap.delapiderenum (S;:. 1 9. trac.prima cap.de
Iapideuefic3e.<S:4.breuiari} Sera-- Serap*. pionis capitulo. 1 9
.f.degeneratione lapidis. Ec eft ucilis Arcna apho.Ec ampliacur utpatcc, Primo
noca. Per arcnas £ quid/" telligendas elTe fubftancias quafdagranulofas
arenc fi- milesquandoq^adalbedinem,quandoqp ad rubeum co- lorcm dcclinanccs»
Sccundo nota.Huiufmodi arenofas fubflantiasquandoc^deciderca membris uel ucnis
ut hcpate,uel uenis ali)sab inftrumentis urinac, quandoc^ autcm
arenibusueluefica. A membrisaute daplicic» Primo ppterlapidofitace inmebris
exiftence,ficut.4» inccrioru.ulti.cap .de illo in cuius pulmone lapides ge-
ncrabancur,&:ipfc cum tufricxpcUebac 8C no uidccur impolTibile aliquas
parciculas ad minima diuifas illoru cciamexpulfasfuilteper urinam. Item. 5. in
ceriorum GaF,- capiculo primo auctoricatc quorundam dicicur in in cc- Lapis
ftinislapidesgcncracoseirc. Egaauc^ uidilapidemfub genera linguagencracum
indomino Nicolaodc fiimaripa.Sc- tur du'^ cundopropcerforcemaduftioncmin
fanguinc Sc hu- moribusconcingence,qua aliqua pars incineracur ec ad fubftaciam
couercitur arcnofam,ficut in fcbribus adu rentibus frcquenter apparcc.Diflrcrt
autcm hascarcno- fa fubftantia ab illa quae a renibus uel uefica deciditur,
quiaifta nondcfceditjimmofrcquetcr fupernatat. Pri moquia
acalorcIcuigatur.Secundoquiacx longttudi- ne tranfitus ualde condiuifiua cft SC
commixta urinx. Tcrtio quia tranficns per loca angufta eftmultum fub
tiliata.econtra autcm fe habet dc arcnulis auefica uel a rcnibus dccifisproptcr
caufas oppofitas. Ex quo patct Lapi— primo <^ cx arena non defcendentc uel
fubilftente figni dis uefi ficatur ipfam alongis partibus prouenirc. Patet
fecun ca; et re doquarcdixitfubftant, utperhoc cxcludcrcntur nonnii dif-
fubfiftentia. Tertionota.Taminrcnibusq^inuefica feretia
contingitlapidemgencrari,<S^conucniunt iixi lapides inter fe
(S:differunt.C6ucniunt primoin materia,quia utriufquemateriaefthumorgrofTusuifcofus.conuenf
untautem in gcncrante,quia utrobique fortis calor tcr r cftrificans,licet fit
in te QusSc fortius drca renes qt cir ca ueficam .DifFerunt autem in
magnitudine,quia ma^ ior utplurimumin uefica. Itemin colorc quia genitus in
uefica dcclinac ad albedincm uel nigredinem u el co- lorcm cineritium.ccontra
autcm in rcnibus. DiiBFcrunt ctiam in duritic 8C afperitatc. durior cnim cft
lapis ucfil cse 8c afpcrior qp lapis rcnum ,8C proportionabilitcr dif- fcrunt
arcnulae a rcnibus & ucfica proucnicntcs . lapis enimnon cft nifi multitudo
arcnoforum corpufculo^ r um adin uiccm congcftor um fi ue conglutinator um .
Exquibus potcft colUgi modus gcncrationis lapidis Lapi— rcnum^matcria cnim
uifcofa groiTa ad rcnes proucni-* dis ca* tnte , Sc ibi rctcnta , aut proptcr
dcbilitatcm cxpul-» iiuae,aut oppilationem cannalium, calor agit in ip^ fam
cius fubtilc 8c aquofum confumendo > quarc tcr<* tcftrifiatur haec
fnaccrxa donec iitcin^retur^ indu^ rctur» Digitized by Google A P H 0'R.
«tur,nbQ rcmancncc aliquo glutinofo humido-has p3f-^ tcs Cic terrcilrilicatas
continuante gcncratur quoddam corpusdurum lapidsum quodlapidem nominamus. bi
'«nihtcrenimcontingicm uefica. materia entm groiTa ad ucficamcxpulfasquae
cftmcmbrum exangue frigi- iduraibilongotcmporcrctinctur,^ cahdo paulatinc rc
'foIucntcfubtilccoaguJacurdonectandem ad fubftatia terrcftrcm lapidcam c6
ucrtatur .<^ Wnc eft q> hic lap» cft maior q^lapis renum,iSi durior 8c
ampliorjquia loa gotcmporerctinciuradaIbcdincmdeclinans,quiama- •tcriacft
pcnitus afanguine denudata.cconcra ucrofc ha bcc lapis rcnum . Ex quibus ut f
undamcnto foluuncur qucsdam probiemaca anoftris doAoribuspoiita. Pri mum.Q^uarc
in pucrisuel adoicfccntibushongcncrac lapis rcnum,fed uciicacjccontra in
fenibusjcum tamcfi tn re nibus pucrorum caliditas fi t maior 6c potcntior ad
tcrrcftrificandu^infcnibus, Sccundum.Q_uarencc in pucllisgcncratur
ficlapis,nccin ucficancc i rcnfbus, iicutinpucris. Tcrtium. Q_uarc in pinguibus
magia - generaturlapisrenumqpuelicae.cconuerfbucroin roa cris, Exquopatec incclled:us
unius di<5ti* Auice. 1 9« tcni^.dC ille cui pl urim um aducnit lapis ueii
cae cft cxtc nuatus. Q^uartum, Q_uareminusin iuucnibus ^ m fenibus
fitiapisrenum «Si^minus etia ucficae qp pucris. Q_uintum. Q_uarctnhabcntibus
ucntrem ftypcicii magis generacur lapis renum q^ habcncibus fluxtbile, Scxtum.
Q_uareinhabencibusconcinuearcnofas uri nasnon gcncracur lapis nili
raro.<S^li gencrat, gcncra- curdurior. Vitimum. Q_uarcurinaexqua fic fal fi-
gnificac corpusprazparatum ad lapidem rcnum, qug om niacoiiigi polTunt. J • 1 8
.cap .5^. 1 9 .ailc.capitulo . Ex quibus etiam infcrtur poiTibilitascius, quod
di ccbatur fuprafciliceclapideminintcitinis&lfublingua Sc fub pulmonc
generari. Ad prim um enim dicitur q> in puc iis Sc adolcfccntf bus cft
uirtus cxpulfiua renum forcis &humorcsfubtilesrcfpecturcnum ,quarc
cxpcllun- tur ad ueficam,quia tamen uellca eil: mcmbrum exan- guc debiic 8c
frigtdum non potensfuperfluitatcs refol- ucrc>nccfubciliare,<Si in ipiis
propcer gulolltatem Sc ia ordinatosmotusfuprarepFonem plurimg talesabundar
fuperfluitates. hinceftcjcontingitiilasin uefica con- grcgari,(&; tandem
lecundum modum fuprapofitum itt lapidcm conuerti. Econtra uero in fenibus
uirtus renii dcbiiis, SC humorcsgroiTi quare non expcliuntur ad uc iicam,fed m
renibusad iapidem conuercuntur.Colligic hacciolutio.l
8.tertf).alleg.cap.d:clariusa Scrap. al- Jcg.cap . Ad fecundu dicitur uc ibidem
habetur. <j> col lum ucficaein puclliscft breue 3c amplum ualdcjquatc
fupcrfluitatcs ucficae pcr illudfacile cflFunduntur.ficaii icm non
cftinpueris.in mulieribusautem minusmul- tiplicatur lapis rcnum prcptcr earum
frequcntcmmcn- ftruationcm,quahumorescrudi apti conucrci iniapidc cuacuantur.
Ad tcrcium dicicur ficuc ad primum.ia pinguibus cnim conftricftis Sc anguftacis
uijs rcnum mi nus cxpclluntur maceriaca rcnibus ad ucficam,fcd rctt- ncncur
.Econtra ucro in macris. Vndc. 1 8 . tcrcij ailcg. capicuio.<5^ illc
cuiaduenic piurimii lapis ucficae cit cx- tcnuacus. Adquarcum paccc.<$
iuucnibusminus fic la pfsq^fenibusproptcr uirtutisfortitudincm 5i; humorcs
fubciliorcs. minusctfam ucficae qp pueris propccr ideoh 6C propcer minus
maccriasphlegmacicas al^undarc , SC propccrcorumrcgimeclTefecundum plurxmum
ordi- nacius. Ad quintum dicitur q) in habencibus uencrcia ftypcicum
fupcrfluicatespiurimxpcr feccfTum cuacua dxccnduncad uiasrcnum.idco.Exquoinhac
paiTionc paccc cnemacii utilicas. Ad fextum dicicur <j> frqujs ha Jbct
urinas conunuas arcnofas mulcum funcjiiae rcmira amplgK,quia majtcriae in
lapidcm conucrtibilcsnon rcci ncncur,fedcamcn fl contingac rcHncri
ficlapisdurus«Sj magnus utpatct, Ad ultimum dicitur c^pcr illam fi- ^mSfum ia
xsmim tiX^ olidicacem ^drccm macccier jl H I P P a. 7^ Th^, Leo.
"attratftiuat&:/pfarumincin€ratiua,i<ko. (^uartano- Lith^ ta .Non
ciTe in celkcTiu Hippo. <j» fcmpcr fic lithiafis, ul;iji fi».
•arcnofafubfiftant icdimina , ftduuicx^quibus pxxtet fbiitum concingit hoc ibi
eft lapis, quia.f.actu gencrat ^ u^ «ft f n gencrari, uci difpofitto cit ut
generccurlapis in cifdcm -danc etiam alij aiium intclieccum ,fcdifte fuffX-
cic^hoc fi perfeucrent arcnoia fcdimina . Aphorifmus. S o. Si fanguinem
mingunt, aut trambcs, &: itra guriamliabeCjSs: doior incidit in pecftine,
^iub uetre,&: gitoneon,a'rca ueficadolore fignificaii Sf quis fanguincm
mingit,5^ grummos,&: guttattm cmittit urinam, acdolorcad ucntrcm imum , SC
pc&i" nemjSciemen ucxatur , morbis circa ucficam laborat. Si fangincm
mingant , autgr umos , ucl fhllicidium urinae habeant,<S; dolor mimum inddac
ucntremjCtpc Ainem^Sc femcn,circa ucficam labor cft. Expofitiolacoi«.
ConcJufioaphor.eftifta.Corporcmfngcntcfangui ncm 3C crumi>os 3C ftranguria
haI>entc,<S(: dolorcinci- dentc in pcclinc SC fub ucntrc 3C pcritoncon ,
hxc om- nia iignificantpaiTionem ucldoIoreclTccfrcaueficam. Probatur fic.huf
uimcdi acddcntia confcquun c nocu- mcntum cxiitens Cf rca ucficam .igitur
condufio ucra, patcc c6fcquentia.&: aiTumpcu circa littera dcclarabit,
Concordia(S:ampiiatioiS:uifIitascoIligitur ut fupra "<S:fnfra.fepama
huius apho.4. Primo nota.JPcr fan- guincmintclligeredel^cmus fknguine liquidii
fluidu. Pcr trumbos ucro ojagulatii <S: ad forma paruac fan- guifugts.
deduoiii. Secundo nota.Stranguria.f .impc- dimcntum inemiiTione urinae , unde
ftranguna graecc Jatinc diificultas mingcndi .quadofj n. funiitur pro im-
potetiarctinenAjIucfumitur primomodo^ Tertio no ta pcr pcctine partcm a femorc
ad umbilicii fub uetrc; Ika funt partcs pcr quas trafcuntpori uritidcs.Pcr pito
ncon ueroparte illam quae eftintcr anum 8C tcfticulc» in uiris, licct Simon
ianucnfis dicatpcri toncon cile fy- phac,<&: pro illo allegat loanne
Scrap -cap .dc hcrmactf ccntcm.c^ huius nois pcritoncon cit cxtcnfus fupcr ucn
trcm. (£uartonota.Hicmultacf&fignapofita,quo- jxum aliqua figniiicat
nocumetadrcarcncs 3C circaiUa fub ue trc aliqua drca por os uritidcs, dum iUcit
in pecti nc.aliqua drca ucfica ut gitoncon.Ex quo infcrt fcntS tiaCoin.i
comeMrca. ucfica^ga I uciica ucl circapuca i^^ urinf mftf is. Ex^buscoiligic ca
ucitficasapho» AphoriTmus. 81. Si {anguinem,autpusmmg«nt,aut(quamas dd odor
grauis Ot, ueilcae ulcerationefignifican: Sf
quisfangutnem,autpus,autfquamulasmingit,cc ]_ " cu graueolcnda in
urina,cxulccratio ucficae llgnificac. * hc.
Stfaeguine,autpusminxcrit,aucfquamulas,&gra i^^o^ titsodor adficuelicae
cxukerationcm fignificac. Expoficfo lacjobf . Condufioaphor.cftffta.
MiAusfangumis&fanicf SC doior grauis eius quod mfngitur figmficat ueficaer
ul ccrationcm . Probatur fic.cx ulceratfonc ucflcae f<K(uii- ^ur haec
accidcntia ficut cx caufa.igitur condulio ucra. patet conlcquentia,quia fcmpcr
cflectus cft apcus fuam ^ufam dcmoflrarc.patct confequcnti a, SC aflfumptum
drcalittcramdcdarabitur. Primonota. Pcr ^nguf- Pus^3
ncmuelpurumfangufncminteliigipoiTcueictiam fa- Cmies sfCf (K^iimixtum, maximc
ucro fccundj modi,Sc pcr dupfr 'pm potcft fncdlfgf ianics iiuc laudabilts fiuc
uiru- fquanKl lcnta,quae fquama fupra df<fta eft . Sccundo nota. quid Cdorem
graucm , id cft grauitcr faftentcm,idcocon tingerc , quia mult§ fupcrfluitatcs
concurrunt ad uc ficam,^tbi rctfnencur ulccrc ibi cafteitCjqufaafi Iaco,s,apho»
K ii^ Dtu dupfr, Stragic ria qd, Pcctca qd,<&: iliu SC gttonc on*
Digitized by Google Virgx puftu- Uru SC apatu prono- iljicus curatt- uufque
caooQ* P A R T I. dcbiUscft uirtus ueficae putrefiunt ualde quarp fitgrg-; «is.
Tertio nota. Ad ueritatem requiri conditiones ali quasfupra tactas,utq>
urina fitnaturaltsper quod com prehenditur hoc cx uenis uel ex alijs membris
nonpro- iienire,^; q>fquam3e iinc^lb|,5i: ^appareatdolpr inlg «■sfupratadis»
Aphorifmus. S^* Qaibas m uririalj uia puftulse nafcuntur , (a^ nie fedaj^^erupca/oiucio
fic morbi* Q^uibusinurinaria fiftula fubercula oriuntur, ijs ftippuratione
fa<fta,<S; <eruptione leuatur dolor. .Q_uibusinurinaria fiftula
tubercula nafcuntur^his fuppuratione fa<fta,^ eruptione^folucio. Expofitio
lacobi ftiper apho. In ifto apho.Hip. intendit oftendci e nobis termina-
Stionem paftulas uelapoftematisuenfentisin uirgaintri ifeceper quoddam fignum
poft^ per quacdam iigna do- cuiccognofcere uicas nsClcx^Sc riuitiftam
coclufione, quia tale apoftema ueniens ad fantem curacur .<S; eft co
cluiiogeneralisdeomniapoftemate.quaeconclufiopro- batur fic.quia per aduentum
adexituram adquam fcg- tiircuacuatiomaterigjCuratapoftema, utpatet.4.ter- t^:
Similis fentetia habetur . 1 9 .3 .capitulo dc difFicuI tateuring.
Eteftu£iIisina<ft:upronoftico& curatiuOj quia acftu cognofcimus nnem 8C
docemur uenire ad n- hem. Et ampliatur ad omnia apoftemata qug pofTunt fa
iiiari.Ethocdicopropterapoftematauentofa 8c dura, Expofitio lacobi fuper
Com.GaF. Ob fermonis. In ifto apho.Commen.primo narrac utiUcatem apho . Secundo
ampliat ibi(^ V cr um fi diligen jtius.) T>icit in prima.uidetur <$ iftc
aphor.fit inutilis, guia eft per fe notus.quia cano gencralis cft q) omne apo
jftemapcr faniationem tcrminatur.RcfpondetGaF.cj» daturperillumaphor.aliud
intelligi.f, cura accidentis wrinae, q uod cft ftraguria fequcns ad id apoftema
quod bppilat uias urinac, quia per folurionem illius apoftema
tiscuraturftranguria. Verum fi diligentius. Nunc ampIiat,<5^primo inftat
contrafe,quia poiijbile eft talc apoftema tcrminaripeir uiam refolutionis^S!;
non ad fa- niemj&ficcurabitursficutfaniatiod: fimiliter ftran- guria
curatur.concedit apoftemapoirc terminari, fiuc ad faniem fiue ad refoiutionem.
hunc tame modum ter fninationisficutnianifeiborem Hippo.pofuit. Aphorifmiis.
$:;» • Vrina multa fecfia nodu,modiajm {ecefliim ngnificac,&: econuerfo:
iV^icftionocrtu copiofc f acta , cxiguam fore deic<fcio- ncm figniflcat.
Lco. lAidiio novftu pFima fac?b,paf ua figfiatdeiccftione, Expofido lacobi
fupcr apho. Inpr gcedenti oftcnditHip.tcrminationem apoftema tisintrinfcci
uirga: , nuncin ifto uult compararc urina ad fcccfTum quas fi't tcmporc nodtis.
Et uult iftam con- dufioncm.Siurinaniultamingaturdeno<fte,q>tunctc
gulariter feceifus dcbet eiTepaucus.^S;: ccontra.lfta ^- batur,qutafi urinacftmulta
, fignificaturparum hu- midi tatum rcmafifTe in materia fccaIi,<S:: pcr
cofcques f eces exiccatas 3c minoratas.^ {{ feces fint multse figni
ficaturparum de humiditatciuiiTcad renesjfS; per £uandi
confequeusdiminutefi^eriurinam. Etfimilisfentcntia avcus ponitur. I
^.tertij.capituio demultitudinc urinf .Eteft pr^cti-
utilisadfignificandumquandooportetparumad eua- cus, cuandum pcr urinam aut per
fecclTum intenderc.Et am pliaturad omneseuacuationcsquaefeinuicem poiTunt diuer
terc , ficut fcccfTus 8c urina. Confidcra quod di- ^it no<ftu,eo q>
digcdio in qua fitfequeftratio fupcrflui tatunj aiuuatiuo mcliuspcrficitur dc
nodcltcnj ^^t 11X11» .inulta,quiafiiion forecmulta rionfuificjemadidtnou^
ftrandum,nec econcra. Expontio lacobi fuper Com . Gai*. Q^uodquidemneceiTarium.
CpBQcntatorprimouc rificat apho.fecundo tangit eius utilitatcs.Tcrtic ueri,-
iicatillam par tem nocrcu,fecundajbi(Doccbitautem») Tenia ihi( Nocftu autem . )
De prima didt.^ no eil dii bium q> fi Huat humiditas ad ueuas dc tandem
ueficam ic;iicctexuentreq>fitminoratioegelt:ianum,^fimili ter fecibus
multiplicatis minoratur urina. Docebit au tem . Dicit fccundo .q> dicit hoc
adoftendendii quomp ,do medicusutaturdisetaconuenicnterinfiuxu uetris. Nam
uentre cxiftente magis foluto qp dcbctminorctur potus<S:dcrmeturmateria ad
uciicam, fed ucntre exi-
ftentcficciorimaiorcturpotus,<&:quantampoillumiis fiein
uenasexeatprohibeatur, Nodu autem SCc, De Hgc^s
jertiadicit.q^Hip.dicitnocluiquiatuncefttcmpusdi- no ha- geftionis,<Si debet
intdligi ut expofitum eft. Finitparticula quarta. Sequitur quinta. _^
Aphorilmus. ^Pafmus exeIIeboro^,morta!e» Conuulfio aueratrojlctaliseft» Thc,
betur 3 [ Gale— no. The, Lco» Q>nuuIfio ex elleborojletalis cft* Expofitio
lacobi. - Conclufio apho.eftifta.SpafmusexcIIebora prouei' niens
eftmortale.Probatur.huiufmodi fpafmusfignifi cat exiccationem meaibrorum
<Si: confumptionem non releuabilem per refumptionem .ergo conclufio uera.pa
tet confequentia.6c: afTumptum circa litteram declarabi tur. Similis fententia
colligitur a Mefuc in dc confola Mcfuc tionc medicinarum intcntionequarta
capitulo. 1 3 .fdH cetultimodum inquit.fadusautemexpurgatione cft fpafmus
ficcus,d: eft ille qucm Hip.condenauit morta lem efre.61; propriequando
accidirut confi:rmetur.6«^ in fummain fuo deappropriatis.capitulo
defpafmo.<&:fe- cunda.3 .capitulo de cura fpafmi . <S:: primo
breuiarf) ca- pituIo.iy.Eteft utilis. Etarmpliatur utpatet. Primo Auicew
nota.HiC terminusfpafmusfumitur dupIiciter.PnmoSerap, propriequaliter
dcfcribitur fecunda tertij.allcg capitu Spaf— lo. Spafmus efi: asrgritudo
neruofa quse mouentur lacer mus du tiadprincipiafua, (S^inobedietesfuntin
diIatatione,ut pliciter dcclaratumeftfupratertiahuius fupcrillo.Fcbrem in
fpafmo.ubideclaratum fuit.In hacdcfcriptione ly ggri ^gri- tudofumipoteftcommuniter
adaegritudmem <S:acci- tudo d' dens&c.<S:
tunclyquadcnotatdrcunftantiam forma- lis caufs.potcft etiam fumi propric ,
<&; fic eft argritudo • in mala figura qua immediate impeditur tncmbru
8Cc, Exquopatetfpafmum utficfumipofifeproipfo contra .<fto cfremembri,<S:
fic eft cegitudo in figura.' quandoq? pro illo motu malo quo fic contrahitur
:,8c{iccCt acci- densqaaliter fumitur quinto dc accidentf. ubi dicitur fpafmum
efiemotum malum.fi tamen per fpafmum in telligatur tale extenfionis
impedimentum eft aclio Ixfa utpatet.Secundo fumitur fpafmus magis communiter
proomniGegritudineneruofa,qua impeditur membrf cxtenfio uel
contrac^io^fiuccontrahatur, fiuetenfum maneatmcmbrum,(S:ficextenditfe ufquead
thetanu, 8C ficfumit hic,ut fit fenfus fpafmus ucl thetanus <S:c .
Sccundonota.PcrcIleborumintclIigendum cfTeom- iicm medicinam exoluendo
uehementer cuacuantem . Spaf— Tertiocota.Spafmumduplicem cfTe (cilicct propor-
"lusdii tionatum Sc non proportionatum ad matcriam. Et ad- P^'<^'
hucproportionatiiefreduplicem.f.rcpletionalem fiue»"^* humidum 8c
exinanitione fiueficcum.EttuhocdecIa -^«^fuc rautfupraalleg.cap.
Q^uartonota.Exfortioiedicina Q.««> corpori indebi te approximatapo^c omne
gen us fpafmt ^^ phaf prouenire,utcolligipoteft a Mefueinfuo dcconfola- "^^cis
tionelibroprimo ulti.cap.etaliqualiter fecunda terti;. ^pal^—
jalleg.cap.Primocxcapotcltproucnirc fpafmusno^ muscac
portionatusadmateriamduplicimodo» Primoponen^ tur. doq? Digitized by Google
ixj^ cofpus el!eboropiirgatu«i]«ntefo ki§<m 6€cmtAt, cmus ncrui dc kccrii,qii<a
rarefadi propcer euacuacio- Titm Cunc paiTibjlesafc» occurrente frigore
tngroffante «nagBum recipiuncnoeumentumjquia autcongelantur autcon<!enrantur
<5l:»crtusorigincnj contrahuntur<&:
:iiciitfpafmusnonprop3rtionatusadmateria, fi^men - tunc jn neruis
fubtilismaccriaiuilTec imbibitaoccurre tef «giditat c jlle fpafmus |K«:uilTet
fieri r^letionaiig.Sc cundusmoduscftponendomedtcinam qualitatem ba- 'l>ere
uencnofam cerebro 8C laccrtis occurrente , quar^ contrahuntur&:£ugiunt.
Poteft etiam effe caufa fpaf^ mi repjecjonalis. Primo moucndo<S::
agitandomateria inultamsquam no euacuatjfedperojrpuscurrerefacit <&:
adneruos,quaretn neruospenecrans,<Si ibibitafpaf ^ .tnum caufat repletionale
:,<S: hocmaxime <»ntingitfn corporibjs ualde repietis in quibus
uisecxpulfionis an gultg iunt^Sc in quorum rembus eft excetfiua humidi
ias5&: qui foepefc muico uino fuppeditant. ^\cfue, allc. cap .iSecundo
contingit propterea q^ medicina eleuat ua porem grolTum turbidum quiad neruos
penetrans fpaf jn um caufa c modo iam dicTso . Poteft etiam facerc 3C cau jTare
SC fpaimudeinanicione humiditates naturalcs-cor poris cociiis euacuando m ultum
, d: per confequcns uc hemenaafa^ iiccicacis neruorum fujjftancia exiccan-
dojquare concrahuntur dc caufatur fpafmus. Ad propo iitum dum dicitur fpafmuni
cxclleboro eiTemortalem, per talem fpafmum proportionatum ad matertam 8c dc
inanitione intciiigercdebemus 8Cc, de tali.n. potCiTimc weriticacur ipfum eiTe
mortalem. Q^uinto nota. Hiic Ipafmum ex inanitione quandoq^ eile uniuerfalem
qua <3oq? particularem.In proppfico autem dc untuerfali po tilTimeett:
fermo.notum .n.eitfpafmum parcicplarem non neceiTario eiTemortalem ut in digito
conunge tem» Sexto noca.HunceiTe duplicem.f.contirmatum ecno
confirmacum.ConfirmaciiinceJhgo iliumqui poftre- iaiocionem caufae exiccancis
in fuo uigore uidec perma- nere.Econcra autera non coniirmatum^ntelligo. Ad p
poiicum deconfirmaco eft fermo.fjgniificac.n.ualdc ma gnam arefacftionem in
membris Sc exiccationcm pcef- iiiTe,a qua non poiTet corpus niii in iongo tcmpore
relc iiari,quarc cum accidcntia fpafmi funt fortia ualdcpr j- «s dcficit
uirtus.Exquo patet fpafmum hunc raorcalem elTc (Si per uiam iigni ut tactum t£t
«SsJperuiam jcaufae, iguia in fpafmo uniuerfali concraccis lacertis peccus mo
iiencibus impedicur anhelitus,quare fitaddtciQ in ^c^ cacioncm <S^
inflamacionem,immo fecundumpIurimS pr^focaiido interficit. propcerquodfecunda
tertg. alle^ cap^cum autem moritur aliquis infpaimocorpore ipfi- us calido,tiic
lilud eil ex eis qu^ prgfocando interfidiit, ^nc-^^fuffocandof nterfidt , nifi
quialaccrtus anhcU'- tus i^afmatur 8c deitr uicur motus ei us» Aphorifmus» 2^
In «ulnerejfparmus {upenienienSjtnortale» Tlic# Conuulfioauulnere,lctaliscft.
•Lcol ConuulfioexuuIncre,IetaIiseft. Expofidolacobf. Conclufioapho.eftifi:a.SpafmusfupcruenfcnsuuInc
i-icftmortalfs.Probatur.hufufmodifpafmusfignfficac
•weheraensnocumcntuminprfncipalf ud pdncipalibu^ Spafmi ■membriscummulta
ufrtutisdebilitate.crgo.pacetcon aAus
fequetia.iSiaiTumptumcircalftteraradccIarabfc. Ide prono- ■ fecunda terti) cap
. de fpafmo ad finem , dum f nquic. Ec idcan- omnisquidem fpafmusfequcns
uulnuseft moralfs. Ep di <S: «ft utihsin a<flu pronoftf co 8c operatiuo
utpatcc. Ec iD^andi iampliacur «fec. Primo noca.Li cec uulnuspropriefum ptum
contra uulcusdiftfnguacur , exfice uulnerefolu- tf oneconcinuicaci s finc fanic
uel pucredine,ulcere uero <contra,inprppofii:otamencap{cur utfetam ulcus pro
priedicfcu ^ ad uulnus ^xtendit, uc fit fcnfus in uulne^ 1% ud ulcerc»
Sccu&4o iiota» Pcr fpafiaumhi(;poici^(« Gar. H I P P O. 77
fticuttiuttfalefiitioii par ticularcm cKt mttXH^tniumi -patct enim particularem
fpafmii ex u olnercnon neceC- farionecutfplurdbuseiTemorcaJcm. Tertionota. Ad
uulnusoranegcnusfpafmf narum ti^t fequi .f. propof> tionatii 8c non
profKjrtionatu ad materii 3c propordo natum dcinanitione, 8c fimiiiterde
replerione. ^xitnq «nim nonproportionatus fequi poteftex uulnere , maxi
«nonocumoitocerebro «S:neruorii originibuscomu-^ aiicato,autetiamcecato uulncre
uirukntfa inneruofa nicbrareceta,ficutinthetanoetneruipuncfturacontin
git.5.£echni,tex 12 1. SimilfterfpafmusrepletionalfS^. apato«ian mebro neruofo
uei multum dolente, multa materiafluitadmembrum apatii,qu^ etiam indcadrc Jiqua
neruofamebradifpargi potcft, 8C iila replere. po- teft etiam propter uehementiam
doloris corpus uche> J -: mencer agicari 8c humores in mocu uehementiiri me
po ; ~[ ni^8C confequenter ad neruos fi debiles fuerint fluere et ::::"'
jpfosreplere.Simihter eciara fpafm us deinanicione ex" V:
uuIncrccaufaripoccit,fi ex uulnere maxima fanguinis- ^:
quancicasdeperde£ur,quareetomniamebra fubito arc V- fiant uel exiccentur,<S:
fic confcqucntcr fpafmo inanitio '- nis fpafinentur , Adpropofitum Uctt
dcomnibus poiTit p apho.uerificari.potiiTimctamenintelligf debetde fpa- "-
fmo ad materiam proportf onato S. de repleti one uel dc inanitione*
Q_uartonota. Ad ueritatcm apho.requirii tur aliqu^
cdditiones.Primaeft,q)huiufmodi fitin mc bro principali uel
neruoib,cuiusnocumcntu fitprincr- palifaciiecomuRicabile. Secundo huiufmodi
fpafmus fitperfeuerans A^forcis. ^quidam addantcj) fic cum
uircutisproftratione. Exquibus coUigipotcft aphor,- •vcricas. fi .n .cx u
ulnere tn pr indp^" uel ner uofo mem- i>ro fiatfpafmusperfcuerans
«S^proportionatus ad ma- teriam uniuerfalis fignincatur prindpalis mcbri maxi
mum nojcumentum cu apatein ipib uel neruoib tnshro quod eftmortale. vel
humiditatesmembrorum nacura jes ciTeuitimaconfumptioneconfufi^cas ctiam eftmor
tale.jdeo &c> Vltimo nojca ,m Comcnmtar figou mot tale, quiafecundu
plurimu^ipfumlequiturmors. 8C aiiquidxcuntmortaIe,quiaincIinata admortem ifer^,
^tpotesaddere,<5>n6 folu uiafigflfj&deccag^SCc. - AphorifinCis. 5*
San^ine muito flumfejip^us lonaG^jaitt CngukuSjmalum. , S%uin^mult§
profufionijCouulfio^aut fingultus Cupcrueniensjm^o cft. Vbifaaguisp!urimusfluxeritfiingiflcus>auti»nuul
X/Co* ^o fuper ucni ens^mal um . Expofi.tK> lacobi. Condufio
apho.eftifta.^jafinusauifingultusfnna- tus corpori multo fanguinefluente eft
fignum malum. Probatur.huiufmodi Ipaimusfignificat uchcmeutem f nanitionem
membrorum <S^ ui rtutKdefcvcione .ergo, patet cofequenda.a: aiTumptum
drcalictcr^declara- bftur. Simflisfententiac6!Iig{turquartaquarti.tra.2 Auice.
cap. 1 6.defluxufanguiius^dusretetioncdu<Rqui£. Spaf—
Etfcias^omniscuiacdditeuacuatio<S:propne fangui musma ;nea<&:propriearterfaIisa:fuperfluic
(Siacddicd^af- lusqiio muSjCt^malum . SimfTicer fi acddac ci fingultus morca
.le.<S: quancum ad fecundii coiligi poceft in fcnce cia. 1 3 .
tert^,tra,5.cap.dcfingultu.EtnonoAIma.defpafmo. Alma.- Spafmus ucro qui non
repcnte,'fed fuauiter acddit poft Spafint fe.autmultamuentrisfolurionem
autmulcii uomitii. canon. autfanguinisfluxum,ma!us eft <S^ uix curabflis. Ec
eft ^ofti' uttlisinadupronoftico<S:pracftico.Etampliatadoem cus 8c
languinisfluxumfiue artifidalemfiueanatura proue curad«
j3ientem,&quccunquecorporain quibus huiufmodi uus» contingum acakJentia ex
fanguinis fluxu. Primo no- ta.Sanguinem multtrm fluente pofTc intelligi
arterialc SC uenalem,fimiTiter potcftutcrc^ flucrc, Inpropofito
'gpscmikusroq^Iicccm^csdcbilicetur uirtusdeflazs CS ITie. Digitized by Google P
A R T I. irtcWali qp uen aK, utqiiar ti, ajlcga . cap . Secuftdo fla-
'ta»Buiuf«iodt fluxum poire eiVe mulcu Sc fu^icuni»fi- cut cu aperttur
uenauelartenamagnaapertiQue^^;; no tabtli. PoteftetiamciTepaulaunus ^modicus.
hiceic fcrmo de multo in apho.potiirime tRtelligitur il iit repe
tinus.afluxueiumfanguinispaulattnej^li.fitmulcus rarocontiiigic corpus
adfpafoiu perduci. Terciono,- ta.Admulcum d:repentinum fangumisfluxumprtmo
fubfcquiturmagna uirtutisproitracio^propter rauicam fptritus (S^ humtditatis
naturaits defecaonem , per quo- • ~ rum prjfentiaconferuatur uita.Subfequi
etiam eftap- tus fpafmus cx inanttione.mulco.n.fpu et fanguine eua cuato detidt
neruis5t lacercis debica Sc fubitatifica hu IBectatiOiUndcexiccatur fubftantifice
extccatione cor /ugante 3 <3C excofequentiiit fpafmusiam dic^cujs. Ex quo
pacec quaf addidtc tUam particulam muUo. d^ctc.n.. abfoiute fit fpafmus,quia ex
mulco fanguinis fi uxu di- JtinAequodamodocoprehendimus ipfumeiTe fpafmfi dc
inanitioue qui eft ualde malusjideo fpecialiter hoc ad 4idit. Et ex hoc fecundo
coliigi t caufa ucrificans apho, jq^cum ad primapartem.ex fangutnis.n.mulco
fiuxu ar guicur magnautrtutisdebilicas<^fpafmutllum cilede
inanitione.pacet.mulcaexnte uircutisdebilicace cufpa /mooQnpoirumusniiiualdcmaluarguete.
quare<5i^c» -, . Q_uartonoca.SinguIcumnonciTeaiiud ^maliimo- singui
^mnorisrcomachimer<,uelftomachitotius copofitum *^® ^
*c?:cotractiuo<&:cxtcniiomotu,quarcmou€tur itoma chusad expcUendumre
naturg noccnte nocumento p- <cpto . vel ctiam mo uetur natura ad reiiftendum
uel ob utandum cauf^ cotrahentios itomachi iine pcrcepto no « -^
fumcnto.VndclingultusuidcturciTclicutfpafmus.cit sad ^^^ fpaftnofus motus. Et
colligitur hoc totu.j . cano . «etus ^«u-li-ti^^c.^.cap.dcfingultu.^Sca
Scrapioac,4rfui caufa ttcuian) .6(:a Conilantino in uiatico . Cuiusquide cau
Auici fapoteiteffemuitiplex.Autenimciiin ftomachog co Scrao * *^unitate
hutufmodinocumentum uencriculis eerebrf C6l§* ^^^
ueIamiuibuscius.Autperproprietace.<X:hocquan * do elt caufa repiens
uelgrauansjut humiditasnimia im Jbibtta in ore itomachi uel mert. dC
contrahitur ii- cut 1 fpafmo replettonait .cxcutitur ilomachos 6c meri, ut
expeilac rem tiiam etredeat ad iitum 6;; quanctcacem ' 4ebitam
Iiuenaturalem.Q_uando<3^uer,oeit:caufamor dicansuelpungensjut utnu
purumacutum aac iimilc. quandoqg uero cxiccaturforciccr, quare contrahttur^St^
. ^prrugatur.yirtute tamcn huiccorrugationi reiiftcn- tc^Si^obuiatc ficmocusiam
dictus.Ecde hoc ulcinjo m? ximc tit «n propoiico fermo.facle enim fanguinis
eua- ^uacionCjmebraomma priuancur humiditate, <^ma:2^ mc contingit
hocaltquando iuxtameri , quarc corruga }3itur&c. £;^quo uidecur apparere
cocaapho.uericas. Vltimo notapon folum hgc dc fingultUifed etia de fyn
copahabcrcucritaten). Notapccrautem dixitnialuc^ no mortalcquia ii talia no
confirmata f uertn t no funt mortalia. velmclius,quia cx alia caufa qp ex
tnanitione contingunt) utcaufatmprimcnte iseiione percep^a , Sc tuQc licc^;
malm» fi ^ no» tamcn mortale <S(;^, Aphorimus* 4. Spafmos mnatus,&:
fingultus poft nimia ina |iitionem,ma!um. . Thc Ex purgatione conuulfio aut
fingultusfupcrucni- cns malo cit. L^o^ Ex fuperflua purgatione conuulfio, aut
fingultusfu pcrucmcps^malum. Expofitio lacobf . Conilufjoapho. eilifta. Spafmus
<5<:fingultus pofi: nimiainanitione cfirinalum.Probatur.huiufmodi acci
^entiajGgnificantuehcmcntcm mebrorura cxiccatio- jttcmSc uirtuus.debtlitatcm.
crgo conclufio ucra. patct «pofcgucnfi^^a^ .aifui^pf jam orca littcram
dcclarabit* . V* Stmthsfcntentia colIigituc,5^ ampliatio Sc util/tas d' cutin
preccdenti apho. Prtmo nota. Per nimia tnani- Inant- aonem inteiiigedu ciTc
omn.e fupcrfiuam euacuattonc tio c^Q. iiuc anaturafiueabarteliu.e3quacunq;aiia
caufaprp uenerit. Secundo nota. Ex muitain.anittone arguitur uiitucisdebilitasjutcircapr^ccdentemaphor.
dtcebac. - <xfpafmoautem<S: finguituarguitur ultima ucl quafi
ultimaexiccatiofubftanti.ficamebrorji, fcdftante hac ^tima exicjcatione cum
debilitaie uircucisno poteft ar ^uintii malum,ergo<S^c.
Terttonota.hocciTemaluoi pcr utam figni 6c caufe,.utfupra<3c:c, Aphorifmus.
5. ■ Si inebriatus aliquis rercnte (ine uoce tiac, fpa/mo innato , moritur , fi
non febris acceperic eum,autantehoram fecundumquam crapulae foluunturlocutus
fuerit. . Si ebriwsquifquam , ruhtto obmutuerit , conuulfus Thc, ■emoritur,niii
praehenfus afel^Jrelu.autcumadeam ue- nerit horam.qua crapula foluitur ,
facuitaiem rect- piatloquendi. Si ebriusquifptam,repete obmutucrit,couulfusmo
Lco» ritur 3 nifi fcbrc corripiatur , suc uhi ad horamperuc cericqua foluunt crapul$,uoce
recuperet. Expolitiolacobi. Ifire apho.tres habet conclufiones. Secunda efl
tbr(Si non febris. )Tertia tbi( Aut ante horam . ) Primaconclufioaphor.efttfta.
Staliquts inebriatus •fiacrepentc fine uoccipfe morietur,innatofpafmo.Pro Ebne-
batur.in tali corporeefi: ultimauirtutts cerebrioppref tate qp fio SC neruorum
a materia ct corum originis occupatia. fequat: ergo conclufio uera.patet
confecjuentia .5:: aiTumptum mors.. circa litter a declarabt tur . Simiiis fen
tentia huic colligi E brie- tur.J.problematu.problemateprro.etinpluribusalijs.
ta«s ca 5^prim3tertf).ll.trac.5 . cap.de apopFia. Eteftutilis no^no m
actupronofiico61: preuiiiuo. pronoftico quidem ut 5*'^^"? ^^
patet.preuiilua uero,quia ^ hunc docemur regere cor- p utii— pora regtmine prgferuatiuo,ne
huiufmodi segritudines uus» incidant.Propter quodtertiaprimi. do?. Z .cap. 8.f
dc regimine aque et uini.Inquit Aui.frequensquoq; ebric tas eft res malaqu^
hepaiis 3C cercbricdplexione corrCi pit,d«; ncruos dcbiiitat,!&: neruorum
acgritudine produ ctt5<S: apoplexia Sc mortem fubicaneam. E c ampltat a.d
omnia corpora cuiufcunq? aetatis, fcxus, natur e , 3C re-- ,
gtonis,mqutbushfCcontingunt. Primonota.Ebrie- Ebrtc- tasuccomunitcrdeicribitur
efllgfiocerebrt inopera- tascjd» ttonibus fenfuspropcer uaporcs uini uei fibi
proportio- nalis.Etdicttur notancer uel fibipportionalis,quia no Tolum ex uino
poceft caufari ebriccas propter uapores ad ccrebrum afeendentes fpiricii
animale perturbante^ SC efdem in uentriculis cerebri fe comiicen ces. L^f 10 cc
rcbri tn operationibus fenfus Sc motus eit genus uel lo co gencris,fub fcnfu
tam interiorcsq^ extenores fenfus .^ coprehendenda.Scdper hocquoddictturpropter
uapo- " -" res<Sic.drc alf fiombusab alijscauiis concingenttbus ^
_^ corporibusficuteftflupor,cogclatio,Iicet eciaex ebric tatc talia contingant
3c nafcantur. Et per idem oftendf tur caufa eflfi ciens hanc Igfioncm SC modus
, quia uapor uini fpiritui comixtus in uentriculis cerebri Sc organis
fcnfumrcddftipfumfpinoperationiianimaltiiineptum ; infirumentiijitautratiofrequentercxtoto
remouear, SCuiufit homo ficutbrutum et non difccrncns inter tur pe SC
honcftum,propter quod Ifaac tn digtis parti cular- -xtbus inquit.^Ebrictatem
lumcn antmg rationalis extin gucrc 3c fic rattonalem beftialitate gcncrare.
Alia au tcm dcfcriptiocbrietatts coliigttur primouiatici. ca. dc
cbrietatc.Ebriccasefl peruerfio ex fumo indigefto cau fata in fubfiantiam
ccrcbrt delato,qui afccndensad cetc brum ipfumoperic,ficucnebuIaopertmcncum
folifaae tt&a^ii U2i4c tQ(crj[i:ttium cit mcncis Sc cius fplendtdis
tntcntionisj Digitized by Google A P H O^ intcnttonisjundc omoia
mebra^ebtlttanturj SCmolUB. "cantur nerui.acfenriiscu wcinoria «tabattcSi^
intdiC' «flus.Ex gutbuspatcc ebrjecace clTe acci4en?> quja.f.ii»
potenttanmtrtutts antojaltg a4 debtte operandum pro- ptercaufamtadtdam,<^
fortc^ea: acito corruptauf «Jtmtnuta.Ecdicttur ebrtetas abequodell fine a^brta
wenfura. vclabequodeft CKtra.cui CQntradifttngutc ibbrtctas,4iAa afubquod eft
cum <5«:briamefura,qua ii CU01 mcnfura . Sccundo nopa notanter dtclu cire
r«r bente.cxboc.».denotatur corpus hocapoplexiam inci- dtirccaufatam.f.ex
fubita optlationc uentriculorfi cc- rebri,ad qua fcquitur ablatio fenfus 6c
motus fiuc octo iitas,qus fupranominabatur apoplexia, utcolligit pri- ma
certi).alleg.cap . li .Nam ccrebro debilt cxiftetc<SC corporc replcto
matcria multa apta cercbri uentriculos opptlarc,ii fumaturmultu uinittaut
Eatcbrietas, ua- poresutntfurfmwadcercbrumafcendentespcrucniunt ad ucntriculog
5f curfus fptritusfenfibiii"s<^motiui fe- cum m ateria? aptas opptlare
traiien tes f unt <S^ ad illa ati guita loca Eucre 8C penctrarc
fadetcs,quare fit oppjla- ttoucntrtculorucercbri curfu fpiritusfenfibtijs SCaxo
ttut,&:c6mumtercaufatur apoplcxta. Tcrtio notav O2
liocconttngentccaufaturuniucrfaiis fpaimuscu u< num ad ncr uos faciltter
penetrct.ducit etiam fecumma tcrt asaptasneruos replcre, quare replencur 6C
fpafman tur. Jtxquopatetprimohuncfpaimuefrc replexiona lem. Patct fecundohunc
ftcundu plurimu elTc uniucr falem.omnibus n.origtntbusneruorum aduenit cau&
ipafmi produ Aiua. Ex his patct caufa ucrificans aphor ► Q_ uarto nota.Dtxit
moritur,quta coniuccg func dug for ces aegrt cudines.CapopFia quae fecundu
plurimu cll: morcalisjd: fpaimus uniuerfaiis. Secunda concluiio.Huic
corporifupcrucnicntc febrt jion necciTartomoritur.Probacur. fe. eftcaufa
curacir ua huius fpafmt 8C caam apppiexif .ergo cSCc .patct con-
fcqaencta.<S: alTumptum ctrca itcceram declarabicur, ec. coiijgitur
fuprafecundahuiusapho, 27. <S:tnfraapho, 23. Prtmonota.Intcntio inremotionchuius
fpafmi cit materig fpafmu facientis confuptio Sc refojutio.hoa autem facilius
Sc habiiius fit per £ebre,ideo 3Cg, Tertiaconclufio. Aduententehoraqua
cofueucruj: iblui crap^lg ii hic inebriacusfuerit locutus non neccila
riomorietur.Probatur.ipfo tuncloquente fignificatur «ircuce fupra macertam
uini«SCmacertasab ipfomotas c6pleccobcinuiiTc,ica ucoppilattone cocam
ucntrtculo- rum f am deieuerit.ergo conciufio uera. patet confequc tia SC
aitumptum ct rca littera declarabitur . P rimo no Crapu ca. Pcnes aucftor^drt
crapulaproprie ab cbrietate.Efl laqiio cni crapula tertta pbieumatil. 1 8
..pbleumatc.cx uini d: ttert 8c ctbt immoderantia capitis fupercalef
a<ft:io,ita ut pul- ab cbri fatio
atemponbusmagnaper:ctpiatur,factc5,tumeat<S!: ctatc tnilamctur,<S: oculi
quafi jforis prsemineant,&: eit ua- fid&o,
poribusmulcisiumcant,ciiapictsdoioremcntctamen non if fa. Q_uid uero Cit
ebrietas f upra patmt.Iu propo- lito tamcn non curat. Hippo. pcr crapuiam
ebrietatcm inteiiexiiTc; Secfido nota.Hora folutionis ebriecacis ua xiecacem
rccipic iicut gcacrationis fecundii uarietatem liint in
quatitatc,quaittate,groiTttts,&J fubtilitate .V n dcetiam fccundum
uarictatem difpoiitionis corporistn fortitudinc Sc debilitace fui calorfs
debcncis digcrere ui lium,a: uaporesrcfolucrc. Ergo itabiti citimatiuame ^ci
cxpcrci qui coniidcrataq^titate,qualttatc,utniforti
tudinc,5:debiittatccaiorisprobabilitcrarguet ipfosi« quohuiufmodiebrictatis
uclcrapuls debetur folutio, ec tlla eil ho ra tn qua crapuls folucntur . Tertio
nota* Dicitlocucusfucrit.cxloqucia.n.iignificaturtaorga nacxtcriorumfenfuuqp
ctiam tnteriorum cfTe anocur mento ebrtetattsrcuelata, hcet.n. moueretur
localitcr 8C non loquerct,adhuc ilarct interiora organa ab ebri^ tatc ciTc
ualdc laefa ut patct.ipfo tamen loquciitcfempcr sanonabiliccx ligmfieitur
utttutcmiinagitiaduamjquf HIP P O. 78 ptindpiiim dS: fermonfsod cHeimpe^tatsi.
Et ex iGx> patetquarc i n prima c<5cluiionedixit iisc uoceiiat, nS a utem
dixit fine alio cxtcriori motu poteft <S^ alia alTi- gnari(^ufaliingua.n.
ebriorum maxime pecc^<S^tm> pedit
fermo.tertiaprobIeumacii.5Z,probieumatc.ii cr go foluitur lingua SC fermo
euidms iignum cft utrtutc d^calorcmebrtecatcm uialTe.quare<S::c. Propterquid
aute pcccatlIgua<S: fcrmo ebrio^ ni^. j.^blcumatii. Aphorifmus^ 6»
Quiojfiqiie cetano apprehenduntiir,in qua^ taor diebus moriuntur» Si uero hos
efFugerint, falui fiunt» Q^uia dtftentionc prf henduntur,fntr3 quartudic in
/j». , icreunt.Sitn hos cuafcrintjConualcfcunt» Q^uicii.'^ a diftetionc
corripiunc,inquatuor didbus L<0« pcf eunt.Si ucro has cfFugerint,fani fiunt.
Expoiitiolacobi. Ifi:eaphoriimus.i!uaiBhabcc condufio&es, Secunda <ft
ibi( Siuero.) Prima conclu fio apho.cicilla.Q.uicunq^ apprehenr duntur a
cecano.i.fortcm patiuntur tctanum , in qua- tuordicbuscomunitcrfuntmorituri.
Probatur.tcra,- f ctani nus clt aegricudo acutiiTima. crgo. tcnet.
confajucatia, ^g^ quiaqueiibet fal/s ccrminacurin quarta , <SCnonadf^u
^aria» iem,cumnonponacurfaiubris,€rgoadmorte, Primo
nota.VtcoIlig.tur&cundacercq.cap.8.dctccano. Tc- tanusdtdcur aegritudoofiiciai»
prohibcns uirtute uor luncarie mociuam a concraAionc mSbroru , de quorii
apctcudinc cft ur contrahantur propccr nocumcntum ia laccrtis^ ncr uis. L/y
aegrtf udo cftgenus, ^quia huiuf modt aegricudo cft mala membri nguratio,ut.f.
taiitcir tenfum mancat uccotrahi no poiTit a uirtutc,idco f gri tudo offidalts
iiuc organicaxiidtur eoquod aegritudoin £gura efi; morbus organicus ucl
oflSdalts. Ec (^citur prohibens uirtutem,quia liccc hoc ^pcdmientum iic x
cotomebro uirtutctamen cxntcillaquf prindpalker operacur cotradtone Sc
cxtcnfione mcmbrorum, ide» ipia prindpalitcr impcditur,ucl fortc quia a
teianoiioa fcmpcr l^ditur autimpcditur con»a(9ao.non .n. rcpu- gnac uirtuti
cxtcndcre membr um,cS^ nc»! tentante coa cracctpnc ficri tetanum ,
^i^cuncnonimpcdicur aciua- licer contrai^io, fed boK^cicudo ud potcnciaconcra-
hcndi.j&xquofcquicur noQquelibecmorbum^u ope racioaem
laedere,fedquandoq^£>lamad:iuicacem ud ap dcudincmoperatioms,uca?sdccIaracum
cfl. Perhoc Pria— autcmf;^4tctturderacioxicquorumnonefl: uoluncarie ptfmus
concrahi ficuc priapifmus Sc fachiriafis qug func prfccr gd, Sc nacurales uirgf
ccnfioncs,non.n.didcur aliqua iHarum fachi— difpofidonum
nominaritecanuscumnoniniicmebro» ria£s« decui us apcitudine fit uol unjBrie
contrahi. Dr c etia ^ hoc ateiioncalierum membrorumquibusnoncopecit uoluncat ia
contra<ctio , utos cruiis Sc br^h^ . Per hoc autem q^ fubiungicur pr(^ter
nocumentum ctc.di£fcrc a cenfione in mcmbro condngcnce propcer nocumcncii
exifcensin iun<9:urK,qug ccnfionon efl^anoianomi- nanda^cii i^on fic
pr<^ccrnocuraenciun exiflcns in ncr Teca-j uoueliacercis,fediniun«fturis.
Sccundonoca. cctanii numdu in fuas difFercnrias diui<ji, ficuc diuidicur
fpafmus. qui- plidc, dam .n . cit propor donacus,dC quid^n non proportiona
cusad materiam. Intelligcndo {Mrrnon pr<^rctonatu admaccriam
confcquentemntmmatcrif fuperabiinda tiam in mcmbro neruoib ud laccrmfo , ud
<jcfe<9:ii m- mium.vtfupradcfpalbio diccbatur.<Sipotcfl hicfcqoi
dolorem autfrigusc6gclansfincmatcria,ut fiin.a.me broofRdalis finc mufculi.b.c.ita
ut.b. mufcuius uel la ccrtus fic motiuus ad partcm antcriorcm.<Si:,c.ad
pof):&- riorcm,<5^ fuperueniat utriq^puncfcura aut cogdado ra
donecufushiduomufculi a^qualcmnixumud conatu ^ciant^ucirusor^gtacm
co&trahancuratjuncn, rei^ Digitized by Google ,^H^'cjnebmm tcoruoj
nonflejdbilcnoa coatirahibtlc ^df^mevht^per irefiftcnc/am -c. non ad poftcriora
pcr j-eiiltenciaa? .b.?3^q[ujbus conclude q^ thecanus cii fgri tudo,Ucef li
fuojaturpf o talt impotentia concracfttonfs eJTcf accidens, Econtra ucro per
proportionatu ad mate riam jncelJigeni^ma > ficut de fpafmo dicebatur.
potcft enim fieri de replctione iicut ii matcria lacertor um im-
plecjuSLaequaJiter fluet<&;profundccurin omnibus la-- f ertis
alicuiw?membri,i|n4e dilatentur acqualiter, qua feoesxqualcmfactantnixumad
conprahendum mem brumucrfusdiiferetfam politionisadqualintmociui, c
unc.n.maneittt membrum tenfur» ad nuUa diffcren- tiam ponis
flextJ^il^.Conlimiiitcr per omnia exinani- tioneficripotcftutpatec intuenti.
Adpropoiitumhic irft fermo de chccano ^d materia proport(onaco dC cx pic
nicudinc.calis.n.propriecltin criuquarta cerminabi- Te^a" jjg^
Tcrcionota.Huipfmodi chccanum mortaicm ciTe liusmor j jej.^jj, duplfcem^quia
quidam cft uniucrfalis > quidam Wits^^* particularis.lnpropolitofcrmocftdc
uniucrfali. nocii cnim eiiq» non omnesqui apprehendunc achecano par-
^icularipereunc in quatuor d(ebus,quiacalis fecundum plurimu non eft morcalis.
Q^uarco noca.Non clfe in- licncionem Hippo.cjquicunq^ a chccano caliccr apprehc
duncur pereanc in quacuor dicbus , ut pacec per auclo- rcs fcd uulc^j quieunq^
pericurc pcrcanc in quacuor dic busjquia a quatuor diebuscirca , quia.f. etiam
contin- git ance i pfos mori.qug omm a func intelligenda fecun-
dumpiurimuutpatebit. Huiusautcmcaufa fumipo- jcft exhoc.cu.n.huiufmodt
tctanusfltmorbus peracu tus,uItimacftpugaauirtutiscontramateriam,<S:econ
trajidcooportctuircucemcidlTime uinccrcueifuccum bcre.hocauccm cftprimadic
critica a principio aegricu ^inisuddrca.ergo &:c. Sccunda conciufio.
Patiences cccanum Sc tcrminum . quacuordicrumeffugiencesjfaluifiunc.
Probafur.fgri tudine exiftenccpcraeuca,/! no interficic in cermino pc j-acuti
morbi obcincc uircus, 6C morbusfuccumbic ,fed fiunceftica.crgopaccc
confequcncia.<&: affumpcu fimi- |itcr,quiafcmper aegricudoperacucainccrfictc
autfuc- cumbtt uirtuti in termino peracutiremoto aecidencali impedimenco .
Prirno nota. Duplieiter incelligere pof- fumusxgrocanccnj cflFugercquarcam die.
Primo abfolu te,quia.f.!n illa non moriat, Sc fic non clTct diclii Hip.
ncceifarium.Sccundo inceiligi poceft effugere, quia cu
allcuiationeiilumcranfgrcdi. <4;fubhocfenfu fecunda conciufione .procuiic
Hippo. Ec caufa eft, quia ficuc ex hoc c^ Ecgrotans cx cccano non moritur in
quarta, argui rur morbuni non pcrfeAe uirpuci efle dominance . 1 ca cconcra.exhocq»
amorbo ifto no releuac corpus^qano ^erminacur iu quarca,arguicur uircuccm non
dominari morbo.copleco domimo rcmanec f rgo pronofticacio dii bia, quia adhuc
ftac uircucem fuccumi>ere Sc fifr mor- l5um3tdcocxponcndunjfecundomodo.fi
hose^ugeric. .i.cu?nalleuiacidnctranfiuerit. Secvindonoca.Saluifi unc.i.ad
fanicaccm moucncur uFdifponuncur Sc ^gritu do r«?ii|»'cur .ycl ialui
fivinc.i.ad cancum producic ^gxi tudo q>iif<|icare polTumus tpf^n* elTe
falubrem 8c aegro ^uice. tantcmliberandum. Simtlisfcntcntiauirtualiter coII<
gi potcft fccunda ccrt^.alicga.capitulo. vbi dicitur cri- Iro tetani crifi
fpafmi uelocioren} exiftere, Et eft uci-r iis.Etampliacur utpatcc. AphorifmUs.
T* ppilepQxjquibas ante iapmtijte nafcuntur, ttiutatione habent , qtiibus uero
poft uigdmu quintum annum.commoriuntur ut plurimum» *^^^' ComitiaJes, quibus
antc pubercacem accidunt , mu- tatione rccipiunt,cj.busanno uicefimo. ^ .
comoriunt, ^^* Q^uibuscunquicmorbi eomitiales, fiuntantcpu- bertaccm,mutationcm
accijauntj^uibufcttHij amf fi" '0&Bfioq\iixip3^<xmm9UW^* ~ - - * •
' Expoficio lacobi. V iftcaphorifmus.duas hah>et condufioncs. Sccunda J «biC
Q_ uibufcunqj uero). Pnmaconcluiioapho.cftifta. Epilcpfi^curant ucl
funccuraiMlcs in corporibusin quibus nafcuncur ancc iuucncuccm.Probacur conclufio
in caitbus corporibus remouentur 8C confumuntur cauff epilepfiae producftif
us<S:conferuaciug.ergocondufiouera pacec confequi tia SC alTumptum arguitur,
quia taita corpora a fupcr- fluitatibusphi<^matiasdepurar. Primonota.Q^uid
Auer» fit eptiepfia etomncscius defcripcionespofic^ ab Auer. Serap , tercio
collig.ulamo ca. ec aSerap.primofuibreuiari).. GaF.
cap.Z3.<5i:aGaF.4.inceriorum.cap.2.<S^a Gordo-r Gorda^
nioca.deepilcpfia.&abAui primacerc:g.crac. 5.cap, Epifig de epilcpfia cacft^
funt, idco ad liia loca remitto ea , quae ca et de fupra iUo apho.dixi
percurrice. Sccundo noca.Hui uf- noiacio modicpilepfia prouenirepoifcquandoc^ a
caufaprimi diuerfai tiua,quandoqp ucro a caufacorporali uei per proprium
ccrebri nocumentum,&; dicitur cerebraiis, uel per co-
municacemabalf^smembriscrafmittencibus uaporem auc uencoficaccm
auchumorem.& hjc a mebris crani- miccencibus
recipitdenominationcm,utdicatur aliqua fix>machalis aiia myrachia,&
ficde ai^s fecundum <^ a dtucrfismebris deuatur uapor aut maceriaad cerebrii
pcrucnicns.vidicnanc]^ GaF.cibialem,ut.3 .interioru,
cap.B.<S:Aui.alIeg.cap.idemaiTeric.6;::dicic Aui, ibf uidilTe fpacularcm 3c
alia huiufmodi , 8c iht percurrite, Adpropoficum in apho. eftfcrmo dc cpilepiia
acacor- poraliprouenience 8c pcr proprium ccrebri nocumen-- tum caufaca jquas
proprig cercbralis didcur, hsec n.pro pcer mulca debilicaccm mebri,
cuiusprincipaiic ucl prt dpalior palTio eft epilepfia cft r cfpecftu aiiquar um
dilTi cilioriscuracioniB. Tercionoca. Pcrlyancciuuencu- tem. intclligcredcbaaaus
omnemaetace anccccdenccni iuucncucem,uccoIligicurinc6menco,fiu€ calis|tasfit
infantia uel pueritia ueladolcfcentia ucl quecunque. dc
talibus.n.omnibusuenficaturcondufioapho. Q_uar tonoca.cauftmepilepfix
cerebraliseiremulcipiice , u? prima tert^.alle.cap .quia tamenfecundum
plurimum. cftphlegmatica.de illa maxime in propofito eft feriuo,
Exquocolligiturcaufauerifi'cansapho.eo.n.q>corpo-
reabaecacibusancecedenttbusadiuucncucem ccndenc^ mulcum exiccatur
eiuscaiiditasd: reddicur-iialdeacuT ta<&: ex(ccatiua,idco
cotpusiliudabhumidicacephieg- macica fupple pocilTime accedence iuuentuce
depura^u? quarecaufacpilcpfi? iam diccg remouencur, Sc pfr con fequens cunc
epilepfia habecmucacionem.i.tunc rectpi$: ^uram.
Q_uinconoca.Hoccocumuciupluribusincel-r - > ligcndumeifcuerum. vbi.n.corpus
ci(ct uaide dchil^ uel haberec cerebri uircucem ualde defciftiuam , hoc no ,
oporcerecelTcuerum. Ecincelfs Hippo.eftq>ficeftiu , pluribus,
uelquiamcricohuiusmutacionis uei^tacisip :\. > faepilcpfia eft curg
f^fccpciua j iicccmerico alceriuspof . ^, . . , ,^ ficcuraimpediri(&:c. ;
Secunda conclufio. Homincs quibus exiftencibus»
^5.annorumnafcuncurepiIepfig,fecundum plurimu
iliisepilepfgscommoriuncur,quia.f.noncuracur. Pxq bacur.huiufmodiepilepfig
fiuica uchcmentiiTima cau faproduclf ,<Si: ca hocnon fuccc<3icraucacio
fuarum ca rum remotiua.ergo condufio uera.patec confequencia^ 6c aifumpcum
circa litceram declarabicur. Pnmo nor ta.Epilcpilaccrcbrali fnchoacepoft. I
y.annum cxduo buspociifime arguitur diffiiculcas auc impoFicas curar •
epilepfig.Primum eft forcicudocaufgipfam inducencis, Cii.n. hgc aegricudo fic
maxime difproporcionalts hui^ aecacinonconcingitnifi proptcrcaufgipiius
uehemen- tiam.Sccundo quia cpifiafitdefe aegricudo chronica» ucrifimiltcer Sc
fecund um piurimum procelabicur ufi;^ ad primf feneiluciseuetum,ucl
ucrfusiUudin quo cqs pusmfrfgidat hum<5resincrudantur<&;
ingrolfanturi qupfiwai^fajgdifficiUccr^rt iQipo0ibilc.fieteius cj^ miQf . '
Digitized by Google A P H O. ratto.
Exquopatecuericasrecuttd9a>ticIulion&. Se cund^ notanocanccr
dixttplerunc^, quia hoc non eft ne cciTarium .contingic. n. quandoq^ utrtutcm
ita fortem circ 6C regime bonu q> aeque Jbcnc curatur, ficut in ccr- to dato
puero. tdeo <S<;c . Simiiisfententia huic coUigit prima tertg.trad . 5
.allcg. cap . dum inqutt. Eptlepfia quando<$ acciditadolefcentibus.fi ergo
fiunt poft.Z $ . annosproptcr argritudine in cercbro dC propricin fub- ilantia
ei us erit comunicans,<&: non feparabitur $C erit finis aAionis curg
alleuiatio a prauitate ipfius (S;: tardi- tas paroxifini eius.Bt Hip.qutde
dixitc^ epilcplla rcma netcu dsufqucquomoriuntur, utfupraapho. fccunda apho.45
,Eteft utilis. Etampliatur utfupradidaSic. Aphorifinus. ' S» Qufcanc^
pleuretici fadi in. 14. diebus non purgantur,hi in empyema tranfeunt. yjpjjg^ Q^uibuscoftal^nonrepurganturcntraquartumdc
cim um da.tm^x^ tn fuppuradoncm uertuntur . Lco* Q^utcunq^ morbo
laterali laborantesin quatuordeci didbus non repurgantur,ht ad fuppurattone
uertutur* Expofitiolacobi. Conclufioapho.cftifta.Q^utbufcucg pleurettds.iio
purgatis in, 1 4. dic plcurefis tranfitin empyema. Pro batur.tn hutufmodi
corporibusmateriafeciens plcure- fimfaaiatur&adpc."coris
concauumpcllic. crgo&c. confcquentiatcnctpcrqutdaominiscmpyematis.&af
Pleurc fumptumcircalitteramdedarabitur. Idem.lo.tra<fi:. iis caii 4.cap . i
.dum inquit. Etquando non mundificatur cu pra<fd- fputo f n pleurcfi,tamen
facit coUedionem. 8c fecundo cus. brcuiari) ubi pr gfentem allegat apho . E t
cft udlis ta in a<flupronofticoqpoperatiuo utpatet. Etamphaturad -j -
omniacorpora cuiufcunc^ setatis regis fexus uel natu^ Ifleurc. yaj.
Primonota.PerpIeurefimintelligendumcireapa ^^^' . caliduminaliquolaterum
pcAoriscontiogens dicftum ct uii di picurefis apleura uelmeliusapleuron grsece^
quodlati catur, ,jc j^jus importat.eft ergo plcurcticus talc patiensapa.
Etdicitur hocapa caltdum,aut quia amateriapcndens . calida naturaliccr ibi
coileAa,aut quia 8C fi naturaliter Conctf f j.fgjda cft.fit tame putrcdinc actu
caiida. Sccuado no Plcurc tahuiufinodipleurefis.utcolligipotcft prfallegatislo-
lisduf, cis,xS:notat,C6ctliatordiffcrcnda.99.cftduplcx.f. uc ra 3C nott uera .
Vera cft apa calidum panniculi coftas . ^
pe(S:orisinteriustegentis,quaediciturpleuraueIpan- Auicc, jjiculf puimone
&pe<flustnduaspartcsdiuidentis.Col Serap, jigiturhsecdiuifio
utta<fcumeft. dccimaterti). all^at. X^^kfue, cap.<5^fecundo breuiari). I
I.cap.^S: aMcfuein fuo de appropriatis.cap .depleurefi . Ad propofitum hic eft
fcr mo dc ucra. Tcrtio nota. Plcurefis matcriam efTc poi^ fe multipiice, ut I
locis haberi poteft prfaUcgatis , quta ^.f.cholcricam phlcgmadcamfanguineam 5i
meFtcam. frcquentiusautem cftcholcricaproptercaufam notam confequcnter
fangutnea,raro phlcgraadcaS: rarius mc fica.In propofitomaxime eft fermodc
plcurefi chofica quamiacile SC facilisterminationis nominant. AJig ue- 10 funt
diffidles fi ue diflftdlis tcrminadonis ct tardg .To ta autem cauia eft,quta fi
non terminatur pleurefis dif p. fidlis in. 1 4. non conduderetur euidenter
ipfam eiTead ?*'"^' cmpyema icrminandam . Q_uarto nota.PIcurcfis m ul lis
tcr' t,pi,citerterminatur.C^uandoq^.n.perinfenfibae refo •**^*"***
ludonem. Q^uandoq^ ucro pcr fantadoncm. <^uado<^ uero ad fdtrofim fiuc
adduritie,fcd hoc cft ranus. Ter niinata ucro adfantem quandoq? per
fputum,quandoc^ pcr fluxum ucntris terminatur,<S: fic de aljgs. Ad propo
£cum pcr purgationcm iutcliigtt omne modu termina'- c
dontseiuseiiationefenfibiliauttfcnfibili,dutnpIcurc ^X^ fis tcrmf netur,Itcct
dc terminattone per fputu tanq| ca !?^ ^ . muniori magis explicet Comentator.
Q^idnto nota* timpyi jioipycjjia quandoc^ fumiproomnicoIIcAiocfaniofa> ^'*
quaadoi^ ttcro pro coUc<fUoii$ iasiiti tn ^%am CQ&ca^' HIPPO* 79
.uo^ti^ibCDiacd^ifiterpedus&piilmottemiicai; em^
l>yccoshabenceaianid.collc(ftionmi ipe<fi;orecdmu£^ QominamusJVd ^pofitum
8c fi utroq^ modo poilic uc rificari apho.in propofito t«unen pes cmpyma
fntelligi-j tur cmpyma fecundo modo diccum cuius uerificado hocmoMJo
coprchendicur exiftence .n. plcurefi cholcri- cafacilt,non debet
duscerminusdie. 1 4. tranf<:%nderc, 6c hoc utrtute matedg conucQienter
dominante fiergo traafcendttjfignificatur uirtutcm maccrig non pofie do minari
ucl impcrfc(fte,quarc (anabitur 8c rettnebitur matcria illtus,qua materia
tandem locum apatis corro- dHt effiuetfamesj&in medtaftinocoHtgctur
&pcr co confcquens&c. Echgceftcaufauertficansapho. Sc^ to nota.Non t^c
intelfm Hippou^ftadm pleurcfis tran " ~ fcatad cmpyemain. 1 4.fed
uulc<^fignifiartpfam cffc cnpoftcriiadcmpyana tcrminandafiue pcrmutanda*
Aphoriftnus* 9* Phtfaifis fit maxime, in aetadbiis, a» iS^ anms, ufque ad.3
^.annum» Tabcs maxime fit,per setatcs, ab anno dedmoocSa-^ Thsi uojad
trjgcfimumquintum. Tabesfiunt maximc,accattbus, a^dmoodauo u%
adtrigcfimumquintum. X/ea^- ExpofitK> lacobi.
Conclufioapho.Phchifismaxmjccorportbusaduc- Btt a. 1 8 .anno maxtme uf^ ad.3 5
.annum. Prolsatur, boc tempore maxtmeoccurruntcauf^ phtWfim promo ue tes.ergo
conclufio uera.patec confcquenda,<^ aiTum pcumctrcalitceramdcclarabitur.
ldem.j.<anon.fen. _ . ^ 10 .trac.4 cap.de prgparadsadphchifim.lioc idcm fu-
■^"'^» praterdahuius.comcn.3 1 . Eteft udl^. Ecampli^ur ucpatec.
Primonota.Hocnomc phtiiifisfumitur4'^, ^, . . Primo pro qualibet
corporisprajtcrnaturalicofumpdo ?~5^''' nefiuc acalido fiue afrigidoproueniat.
8C taliterfumtc "^""* abI^c.2.febdumca.i.a:.H.tert^.trac.i.ca.defi^
pta4.;- gmsaegritudinum cordiS,<SC caliccrnon fumicur hic.Sc "l ^^
cundo procotius praetcrnaturali a>nfumpdonc SCcxio* «"^wic^»
cadonc.<^ ficfumpfit Aui.Ioco 3C ca.allegads.5.pro ta cius confumpdonc
confcquenccacctdeQdaanmig,^ fic primo ca.fcn.i .ca.deiiis qu^ proueniunc
cxacdd€cibus animf .Q_uarco pro codusconfumf^tmc cofo^uencc ul ccracione
puImonts,ucl adhucpro ulccre pulm<ai^ , ad ,
quodfequicurcociusconfumpdo^ailnerfumicurm^
pofico.d«!:dccima.ccrc^.crac.4..ca.de{AiJufi. Secundo pu*i.« noca, Phchifim cx
m ulds caufispoiTc condngcre. Q_ua ^^?^" doi^ .n.acdiiccx
asgricudincpropda in fubfenda pul- ^^- momscondngencc. vcapaccudueng
fraAuranonab ™'^^'" aIiomembrocdmuntcaca<2ufa.Q^uandoq^uer6 onfe P^^*
quicur nocumcncum abaI^mcbriscomunicacu,ucca tarrht acud acapicead pulmonc
ddccn<knte 8c pulmo ocm ulccrands,auc maceria quacunc^ ajiaacuca auc c&x
rofiua ad pulmoncm ab alto mebro cranfmiifa, ficuc in fquinanda<S:pleurcfi
fgpe omcmgic. Concingic cdam quandoqi cauia primi dua , uc cxbo malo corrofiuo
auc mcdidnapulmoni ucnenofa, uclqwcmarino&c. Ad propoficum hi c podfiimc
fermo cft dephchtfi a>nf<^ue ce idcuspulmonis ud conf<^ucnte ueng
puimonis rup^ turam .cc non.n.cx cacarrhtsmag^ in ds ficphclitiiscS no magis
fiac in cis cacarrlii, Licec prolsaijiliccr Mcip^t fctin ds fierimaxime
catarrhosacutos pro|»cr caKita cemc6plexi<»itsinipfis ctiammas^c osncingu;
aper^ do uenf fflpuImonc.Prm]opro{»:crmordfnadoneseo]|t f n dbo 8c potu 8C ad:u
ucncrcooiiocus edam inordina-« cos falten uigtlias.propter cdam fcruorc et acui
cace taai guin^.Adh3nc.n.rupcuram ucn{^pr<»npceeftfubf^uf phchifis.Exquo
infercur<^magisperacddcns ^porfc iftifuntadphchifimmagisal^parad j an
pcrfecum m ipfis fic uircus&rcior apta nocumedstnduce tibus phskd Gmm^
rcfiftorc^fcd propccr cmiSm iam^^am^' Digitized by Google ~ t<xd6 nota
caiifas cor um qu^ di cuntmf m c6mihto^ '(aHcecq»habcntcs crura
tortajCollumlongUjd^pcAus tcnuc,funtintcraliospoqiruneparawa4 i?anc aegritu-
d»iicm,uidcil3i. Aphorifmtis» lo» Qgicmic^ fquiaantia effugmnt,&: ad pulmo
nem €is coauertiturjin diehus feptem moriutur* Si uero hos
e&gerintjempyiciHunt. ThCt Q uiangtnam euaferinc,ijs in pulmonem abfceditur
^iricra fepcenos dies inf ercun?.iii tamen hos dies euafc lijicfuppurantur.
IfCO» Q^uicunquc ab angina libcrantur , his ad pulmoncm ucrcicur ,<S; m
fcptcm diebus pcreunt. Si uero has effu- ^erintjfuppurancur. Expofitio lacobi»
Conclufio apho.eftifta. Q_uicun($fugiunt fquinan tiamconucriamin cisad pulmonem
pcreuncin.7. die- buSjUt iit fenfus.tn quibufcunqucpcrmutarur fquina^
tia^dpulmone iUimoriuntur&c. Probacurincalibus
rcpcriturmorbosacucusciidebihtaccuirtutis.ergoco clufio uera.paccc
confequcntia, Sc alTumptum circalit S:9"^ jgj^ani deducctur . Primo nota.
Pcr fquinantia intelli- "a od. gjjj^^sapagutrurisuclepiglotis prsfocatiuum.de
quo fupraquarcahuius.34.<3^35-^P^o- Secundo noca. Pcr etfugere fquinantiam
nou cll intcUigcndum cor pus fquinancicii a fquinantia ad fanitatem
tedcre,fed.eftma teriamfquinanti^ alocogucturisadaliumlocii pcrmu- < tari
ubialteriusfpccieicaufataegritudine.Si.n.permu- 22 er tetur ad pulmone caufat
peripleumonia,ii ad cor fynco ^a P*"* ^ pulfum uel cremore cordis , (i ad
neruos fpafmu "^"ad" iiaditoraacumcaufacuomitii^aute
ilomachiperturba V^^Ai tionem,at fic dc al^s,ut colligicur nona certq. ca. de
fi- Ti"a g«'S prQnofticawonu<5«:c. hic cangitur pcrmutatio ad A ^*
puhnoni. TcrtionotanoeircincelfmHippo,ipfosmo Ai^if^.
riin.y.diebuspoiTuncn.moriance. j.matcriacxiftecc plurimasSi:
uircutcdcbili.Iccm ccia tardius uirtutcfor- ti SC materia minoris qputaus.fed
dixit defeptcm , quia comunior ^ frcquentior cCx terminus iitarii fgritudi-
num. Q_uartonota.NonciTeintcntione Hipp^.q>cm
ncsmoriantur.contingit.n.ipfosltberari,licethgcper- TOutatio non lit
laudabilis,fed opor cet fuppleri moiicu- Pmovc «. Q.uinto nota.Hic non fumi cmpyema
proprie ficuc du- fup^ ^ ^P^- 9 '^^^ «^ft^ter pro cuiufcunqj matcrif faniatio
SLtcr oc>»f^ "^ fit fenfusq> ii ettugiunt hps conucrtitur in em-'
P'* pycma.i adfaniationcm ufempyici iiuc.Caufa aucem primi
cft>quiapcrmutaca&c. figoificatur uirtuce clTe debile ,unde uerfus
principalc m ebr um maceriam pcr- niutauic>quia tamcnhgc materiacolligicur
in pulmonc facitaegritudine rortcm uelfadct,licetaegritudinc for- tf cxittence
cum debtlicacc uirtucis 3c pcracuta fecundii plurimiiconangicmorsin feptima
uelcicra. ideacS;:c. Sccunda pars fimilitcr patct , quiamaceria illa continec
in loco ualdc calido . ergo in breui temporc efc apca fania ti «pfis crgo
cflfugiencibus .7. diem faniabicur^acetia, ^pcr confequcns SCc. Ec cxhoc pacct
caufa probans fc iPi^njda condulionem oiiusoblicus fui.patet eciam iftos
fccunclii plurimii ad phthifim permutari fanie corrofi-
vainpulmonediurctcnta.idcmcolligitur decima tcr- Ifii .
tracta*4.cap.dcpcrfpJcumonia.ad principiii, Et efi: Dubia
WtiIis.Etampliatur«&:c. Primudubiii. Perquauiam ■
expcilercturmatcriaagutturcadpulmone. Patetre-^ fponfxo. Secundudubra.
Q_uareitacito ,quiatu fep- tem dieb us iiia materia ianiatur,quia co uerticur
ad em pycmajubiauce cacarrhino nifi logo teporematura.t, Patci; cau^ quia
continetur i n loco calidiori.(S^c . Aphorifmus* U* Quiaphthifimoleftantur
fifputu qualecijc^ ptpmintgrauetoetfuper cgrboaes effijfmn,^ capili a capfte
deffu unt^mor tate. Q.uitabcinfefi:antur,riquoddefpuunt ^f cxtufri- r^i^^,
unt,grauitcr oJctin ignem impolJf um, 5!:vapiili dettu- pntjletalccft. O
uitabemoIeftantur,fi fputum quod cxtufTiunt I^«f» graue oiet iniectum
carbonibus , 6C capilli a capitc de- iiuuntslccale, Expoficio lacobi. Ifle
aphorifmus.duashabet condufiones. Secunda ^ ibi(£cficapilii.) • Prima conclufio
eft ifla. Sputu fuper carbones eitur fum grauicer ff cens morcale eft iignum in
omnibus , c^ ^ aphchifimoleftancur.Probacurhuiufmodi fpuciifigni £cat uehemence
pucrefaclcone ia membris fpincuali- bus.ergoconclufiouera. patecconfequencia.
a^aiTum p, . . ptum drca licceram dcciarabitur. Primo noca.Htcfu- ^;* mi
phchifim propriepro ulccrc pulmonis cu cocius con- ^f^f^* • fumpcionc. Sccundo
noca.Ex fpuco m ulciphciccr ligm ficaripolTecxcolorc,
fubftanciamulcicudmc.faporcsS!: p- - ^ odorchiccxodorcfignificat;
Etdeclaratuquid<&:qua ^? ,. litcrquohbetiflorum figmficat.
Tcrtionoca.Pergra =.^««»'- uicer fgcens incclligic fjtorcm horribile ,non talem
qua- lis confurgit cx fola aduftioncfuper carbones , Ud cx rc uehementer
putrida. Q^uarto nota nocancer dixtfic fu per carbonescflFufum.fputo.n
.infrigidaco quiefcic eua- poraciopucridaab co eleuaca.pofico aucem fuper carbq
nes cxdcacur 8C cleuacur,quare cunc m.agis pcrcipicur. - - . . / : Q uinto
noca.Non folum ex hoc coprehendi fputum
cJTeputridu,fedctianicxproiccT:ioneipfius<5c:receptib - ne in uafe aquc
pleno,q» si f undu dto pctierit , fignii ett , _ .- <j> cft putridum*si
auce non,non. vt dccima ccjti) .de piz rc 8C fanie.cuius caufa fumicur ex hoc ,
quta ex pucrcfa Tra.^i ccionccxhalancparcesfubciles rcmanencibus cerrcltri
ca.-l-7. busgrauibusquare ubifputuprioaqugnacurahcerfa . - - pernacabat
pofteriusfundiipecitpropteripfumphleg- . . «
mamuitumdcaereinfecocluderc.d:fimiliteraliafpu ,. ,:- ^ ta non putrida.quod
intelligcnda eft perfeueratc figno . vbi.n.nonperfcucretnonhabct.euidentiara
paucacni matenaretentainpulmonccatarrhali uclalia cohtin- gens eft ipfam
faniari 3c f gcere.ideo <Sic . . , < •
Secundaconclufio.CapiHtcfflucnccsacapiteinmoIc ftacis a phthifi funt mortaie
fignum. Probatur. huiuC- modi capillorum defluxus iignificat.maxiraa humidf
naturalismcmbrorum exiccationem 5; uirtutisdcbif -_ -.- .
litatem.crgo.concluliouera. <&:aiTumptum circalitte- CapiHo
ramdedarabitur. Primonota, Capilios propccrmul--r.udc-^ tas caufaspolTcdeficere
uel defluere. Primo prppter hu fluug morcm corrofiuum exiccantem refoiuentc uei
corrodc cauf«» tcm fubftantiam radicis piii , aut etiam refoiuence uapQ rem in
ptlum conucrtendu Sc ipfum exterminante . Se- cundoproptermalam complexione
iiccam ueicalidanj maccria illa ficca confumencem . Similiter propcer fr^-
gidicatem poros conftringente dC prohibencem tranii- tum SCc. Item propter
humorem oppilancem fimilif propterJiutrimcntidefectii.AdpropoiuumhicpotiiTi-
menon propter particularcm caufam , fedmerito confu
ptionisaphthiJiprouententis,dehacenim eftfcrmo. Ex quo coUigitur caufa
ucrificansapho.quia fignificat in toto maguam immo ultimata exiccatione
prgceiTifTe hocautemftantcphthificftmortalc.tdeo<&:c. Aliaeti- am caufa
eft defeclus humi di allfgantis capillos cucim> licecaucemdefectusconfequaturdebilitate
uirtutisriv tri ttug in toto cx paucitate fpiritus uitalts , Sc ob hoc dc
fcctiun uirtutis hepatis.Et pofTumu^ addere f umos acu tos pcr totiun tn
phthifico multiplicatos , 8c cutis humi ditatescs:iccantcs<Si:confumcnces.
Similis fencencia q^ tum ad prtmam conclu/ionem fumtcur decima cerci) . ai icg
ca.dcpure<S;;fanic.<S^ci^tumadfecundaibide.cap,
4c.iigaisphthif]^$.£(cll;uttlis,£tampliaturutpatet« , Aphorifmu§ Digitized by
Google Auice. Scrap. JAcfux Phchi' £scan cus» Thc. A P H O. Aphorifmus» ix; Quibufcun^phchiGdscapflfideflmiiit^diar^
rhoza peruenicnc€,moriuntur. Q^uibus pcr cabcm capilli dcfluunt, ij
fupcrucnicn- tcalui ftucfi^ioiiemoriunmr. Q_uibufcu ncj talc
laborantifausjcapilli a capitc dc- fiuuQCjhis alui^Huuio ruperuemcntemoriuntur,
Expolitiolacobi. Codufio apho.cft ifta. Diarrhaa fupcrucnies phthi ficis
aquibusdcfluuntcapiUicft iignum mortale.Patec quia fignificat ultirbata
debilitate . ergo codufio uera. patet confequcncta.<Si^ aiTumptum circa lit
tera declara bttur. Primonota.Licetdediarrhcea propricfumpta ut.f.diftinguitur
contra licnteriam 8c dyflcntcria pof- fet apho.ucrificariqugcft fluxushumoralis
Scc* hic th dtarrhoeicxtcndipoteftadomne fluxu fiuefueritciba
lisfluehumoraliscum excoriationc uel finc cxcoriatio aedum tamcn uirtutiscontentiugdefcdlumconfequa-
$ur. Secundo nota.Huiufmodi fluxu multaspofle cofc qui caufas . In ^pofi to
aute fcrmo cft de huiufhiodi flu xuconfequentcdebilitacem uirtutisregitiuae
totius.ex phthifi.n.debtlitato calorc cordts in toto dcbilitate caa uirtute naturali
hepatis ,debtlitatur tam contcntiuaqp digeftiua uirtus,qu3re fluxusfupcrucnit
humoralis uif cibalis. Ex hoc colIigt"t caufa uerificans apho . Ex quo
patetquaredtxitfuperuenit .f, cafuipilorii denotac.n, Jiancdiarrhceam
uirtutisconfcquicontentius defc<ftu. cuius dcfe<ftus arguitur ex cafu
capillorii.cx hoc arguic defe<fc us caltdi .Schu .naturalis in toto,^ per
confeques iiirtutiscontentiuf dcfecftus. Tcrtionota. Hoccircfi gn um 3c caufam
mort alem , ut colligitur in comcnto , aa .n. mortale fignil pro quanto
fignificat quod dictii cft.Eft etiam morcalis caufa,quia cn hoc eft maioris dc
bihtatis cum per huiufmodj fliixum humiditate natu- xaleseuacuentur ncc
cibusdebtto tepore retineatur ut iiirtusfoucatur cx eo , quare per amplius
profternitur. Ideo in comento concluditur non folum exhocmortem abfolutc
fignificarifuturam , fed etiam fignificatur ip- (km efle utctnam . Similis
fcntentta colhgitur decima tcrtjg.tra<fl.4.cap.de fignisphthifis.^ aferap.Z
. brc- uiar g.cap. 2 Z. f.de phthi fi. Eteft utiIisapho.ina<ftu^ noftico
utpatctEtampliatur ad oia corpora cuiufcii -^ fexus&c.in quibusfit
ciihuiufraodi fignisphthifis.ee Mcfue in fuodc appropriatisxap .dephthifi «Siic
. Aphoriimus. I3* Quicunquc Iknguinem rpumofumexpuunt; his ex pulmone cdudio
fic. Q^ui fpumantcm fanijuiucm deipuunt , jjs dc pul- inone educttur. ^ Q.
uicunquefpumofum fanguine cxpuunc , his e pul monccducciofit. Expofitio lacobf.
Conclufio apho.Sanguis fpumofuspcr fputum cgre- dicns egrcdicur expulmonc.
Probatur.fanguis cx mcm bro aliquo egrcdicns dcbet proportionari mebro aquo
cgrcditur.crgo (5«:c.patct.confequcntia.<5k: alTumptun» cfrcaltttcram
declarabitur. Primonota.Q^iwdpcrfpu mam <S::fpumofum corpusfitintelltgendii
utafs dccla. ratum cft.^fupraquartahuiusapho.^.Sanguine ci^o fpumofum
duplicitcr poirumusintelligcrc.Primo fecu dumparte eius fupcr£dalcm parttbus
quibufija acris partibusfanguinisinclufis<5(: ampuUas quafdacaufan- tihuSySc
iti fupcrficicm fupcriorcm fanguinc potetibus Sagufs ^^"*^ uidcmus
frequcntcr phlobotomia.Secundo poiTu- ibiiofas nausimaginarifanguine fpumofum
fecundiitotafub- jdrdu'. ft^tiacius,ita.f.<j»nonfitparteciusnotabiIe r^crirc
'qu^nonficfpumo(a. ^dpropofitui^ fi utro(]^a)odo I incclligipoi&c
pociifioiciccundoinodo cft boctQt^igl Thc* HIPPO. Jo dum*. Seeu&diot)Otanoca£er^'dilefle,per^uti,qufa
£ ab fUis alio modo cxpcllcrecur ut pcr iK^micum non cf
fccfigniiipfumcxpulmonecduci. Tcrcionota, Hoc potiilGimc intcIJ.gcndum fi cum
cufTf ^cdiacur afsnd. Q^uarco nota.Expulmonc.f .cx fubftantfapuImOT^ ^a ipugioficaccfua.Sedido
expulmone, q3 ex aliquo f pulmonc c6ceco,cc fic ex ucna uel arccna pulinor»».
Ad propofitum fcCundu ucrunc]^modum potcft ueti&caLri apho.vc
ficfcnfus.pulmonisfubiif^da uclalfqt»> inf^ ftancia pulmonis
cotcntofiteduoHo. Si.n. futrh&st^ guis fccundii fc cocii fpumofus, uc non
fic i n co rcpcrwc nocalMle quancicace non fpumofam,fignifi^chocegTC di cx
fub£baciapuImonis auci nfcnfiJ^libus ucnis g fub ftanciam pulmonis dtf{»crfis
udcarum extrcmitacibus co q» ficut fang uisacccckt ad n utri cndu pulmone .i ca
ta modofub(i:anti4^<bfponccur (ecundufubftantfi pulmo
nisdtfpofi»one,fcdfubftancfapulmoniscftipogtofa.er «^
go&c.Confimiliccrctiamfi^rcdicurex uenaQoa ca ^^"^ ca fpumoficacc
ficipumofus. Ex quo paccc magis fpn-' ^P^"*^ mofum elTc ianguinem cgrcdicnce
ex ucna pulmonis qp " ^^ altcriusmebri. Vndcpatctcaulauerificansapho. Si-
9fi^* milf s fcnccncia huic coUigicur. J .canon.fm . i o. crac.3 . **"**
cap .dc fpuco fanguinis facis ad princi^ii.&.2 .breuia- rg . 2 -f.cap . Et
cft aphu^r . vtilis in ad:u of^ratiuo uc pa- ccc. E c ampliacur ad omnia
a>rpora in qbus coctng^ Can ^uintsipucii cii coditionibus fam
di<ftfs<5^c. Aphorifmus/ 14» Phthifi habito diarrhcca (u^acnietCjmortalc:
Tabc detec^ fl ui^i oal ui acccdcns,lecdacft« A tabc habito profl uui ii alui fupcrucnicns,
Jetale^ Expofido lacobi. Iftcapho.patct ex apho.13.cum coquodad<&Q>oi
mcntatorin commcnto ^c. Aphori/miK» 15. Quicunc^cxplcurcti'dccmpyidfiunt»Cpinv
geaturin.40«dicbus3aqiiadicruptiirafeqiae^ icunt Si uero non,itt
phthifimtranfcum; Q^ui a cofiali fuppuratur,ii i ntraquai^ragdima dic Tlie^ ' a
quo fe^fta cft cruptio repuigentur, leuantur* Al»qui iranfcunt in cabcm .
Q^uicunq^exmorboIatcKdifuppurantur^fiaiqua- Leo^ ^aginta ^cbus pui^;antur,adie
a quafit riqxioalibera tur.Sf uero non^ad tabcm traBfttmc E^x>ficio lacoSx.
Iftcaphori(a2us.duashabetcoiidufiones. Secundae ibi(Siucro.) Prima condufio
apho.St fscflf onpyldexi^urecfde purgcntur in.40.diel3usabilla
AcquafQccpart^tura talcs (anantur. Probatur, quia in ills perfcd:crcmouct
yclcradicaturmaccrialadens«mpy«iia.ei^ocddufio ucra.patcc,con/cqucncia.&
aifumptum drca Hcccradc darabicur. Primonoca. In^^poficopoiTcfumicmpyc Einpyc
mapropric&comuniccrutfupra. &cundo nota.no- ma du-
tantcrdixificcxpIcurccidc.Primoqttcahgc frcqucntcr plicic. eucnit S^facilius.
Sccundo quia fi cx pcnphlcumonfa, quod ctiamfrcqucnccr ikk: contmgic ficri non
dTcc uci^t daco <j>in.40 . Acbus cuacuarcciu: maceria , al cx pcri-
phlcumonia rcmancac ulcus dc noGLbiUs £>{ucio C(ma<- nuicacisinpulmonc.
Tcrcio noca.Noncflrc.mcciicione Hippo.folum jin .40 .dicbus poffe fieri liuf
ufiooiK pur- gacioncm,icd debec incclligi a40. dieda^ poiTunc er-'
goancc.40.<&c canq^ acu^um cerminus aegritudinu
quemcualiquatranfiuerita^ricudo material^iecuiV'* dum plurtfnil eilnotaI»Iiccr
proli xa . contitigf t tamcn 3C ulcra Sc dcra ali qua cal^ ccrmmari fccundu
uaria dffpoficionem ufrcuc^d^matcria>idicadhucpropori^ siis
uircututisadmatcriam, utaTsff |:»us &&cqucnter dedantuiac^
Q.uattoii^aooma:^<^uxke£fead Digitized by Google frhc» , f» A a T I. die
ruptufe>curn.n.plcur€fis& ernpycmai!ntag^itu> ainc§ 4i^ticz^ ddtmftas
debe t habere cnfcs 6C dier u cri ' - iicorum coputaaones. Npn crgo dcbct fieri
computa- tio aprincipiopicurefisifcd a principio empyeraatis.hu
iusautenjprincipiumfuitindterupcurf . dum.n. ruptii jfuit apa
latcrisjreccptafuit «latcria in t^mporc media- iaino .3C f ota caufa cft,guia
alia e acftio uirtutis in maic i-ia 8c ^lia pugna.poftqua cflFufa ^ft mat^ria
3Cg, 8c alia poft^p cpllecta crit in peAoris concauOjUnde ^tiam aha ^rit cr
ifis,<&: alia confequf nter coputatio, Q^uinto no- ta.Non ciTc intciXm
Hippo,(j> fi eu^cuatur cmpyemaas matcria rcmoueretur cmpycma.hoc.n.cfTet
inartificia ie dictum quod quilibetnouit , fcd uult q> fanetur xgro
iansjquia egrcditurpcriculii cadencJi inphthilim, quog fncurrcrcp fi ultra
40.dics fanies notabiiit i etincbitur. Sccunda coflufio.Huiufmodi cprporibus
in.4P . 4fe jjjusnonpurgatis ciriciunturphthifici. Probaturfic.ta ^alibus
afanie Ipngo tcmpore retenta ulceratur pui-; pio ergo <S^c .patct
confcquentia cx quid nominis phthi fis.ai aflTumptum circalittcram
dcciarabitur»^. ?rimo poia.lSon eifcintclfm Hippo.q» uoil^erfaliter il np pur
gantur tranfean^ in phth* fim^quia polfec materia illa g inutari ad aliu§
mcmbrum 3c^% caufarc aegritudinem iit ad hcp'ar,guttur,et fic de aIi)s.Sed
codufio eft ficgl<? fandafinonpurgenturita utadhuc empyiciman^^nt,
iuncpctaiutanjur adphthifimj^S^ fic mfelle^it Hippp,
SccundohotautComen.incommento.Sanicsad pul- inonem effufa efficitur cali^a
ualdc 6c acuta,quare esic ^atditabefedtpulmonis fubftatiam filongo temporc
retineatuT,<&: tande aeuitatc fua ulc^rat pulraonis fub- ftantiara
corrodcndo,6<:per confequ?ns phthifim cau- iat.Extftocolligitur caufa
uerificasapho.Si.n.no pur getur in,49.diebuscurafignificatur yirtu?e impotcn-
ie dfead hanc faniem cxpcliendamjquarc Ipn^o t?mpp rc uiterius retincbicurjd^
cx confcq ucntipulmone ulce rabicuel ilgnificacur uirtutem iam ica cife debilem
8C ^z^^ct^m 8C pulmonem tabefiadii ut materiam hac no fupcrecjquarelongioiri
tcmporeretenta caufabit phtiii fimfccuQ4iimo4umiam4lAu. Etfimilisiencetia col
ligitur decim.a tertg . tr ac.4 .<Sc: cap . 7 , dc fignis permu.
tationispicrurcfis.<xquando non mundi^catur plcurcti Cus poft.40.d1es>
tunciam ca<Jitm pcriphfcumonia 6C phthifim.a: fecundo brcuiar^ .2 . cap
.f.de pleurcfi ,ubi prgfentcm allcgatapho.Et u?rif;catur aphp. Ec cft uti* lis
in a<ftupra Aico 8c pronofi:ico d: opcratiuo ut patet. it ampliatur ad ommia
corpora in quibus pleur efis con cingit calitcr ad cmpyema pcrmutari <5^c *
Aphorifmus. i<5* Calidum , nocet hoc frequenter utentibus. Camium
effeminacionemfadCjneruorumin^ continentiam , menas ftuporem fluxum fan^
guiais,&: defe<Sion?5 rpiritus,quiburdam uero, S^morsfequitur. Calidu
detrimenta h|c infcri: gsqui imodicc utiitur, Carnis efFgminationem,ncruorum
mcohtinentiaimcn tistorpedinesfanguinisprofufioncmjanimgdefcclione
^uibusabolitio fequitur» j^eo» Calidum, ubi quisfgpius cp utatur ,
hgcmalaaffert. Carnmm cfF^mmationcm, neruorum inconcincntiam, fpentis
iorporcm,profluuiafangumis , animi dc£c<fcio' ucm^haecad quae mors, .
Expofitiolacobi. Conclufio apho.cftifta. Calidum nocct co frequcn- ter
utcntibus. Probatur .huiufmodi calidu corpus ana tur^i teperic diftrahit.crjgo
8Cc» patet confequcntia 3C Auice. affumptumprobatur, quiacarnium facitetfe
^^mina jGaficu tionemneruorii incontincntiamfiuedebilitate,mcn- «ufcfic^
tisftuporcm6«:c.ergo«S:c. Similisfcntentiacolligitur ^
^£u£recHa4apriim,iaprimaru!?|Q|^;4Q(»^»P^ dc hts.qug proueniuntex ufu
balnci.quodinctpit fic, q bakei dam ornatcioquentiu <&:c.Etcft utiiisin
acftu pracfcico can pra 8C operatiuo ut patet , (Si ampliatur ad oia corpora h
u- cticus t% i ufmodi bahieo aduali calido nimiii ute tia. Primo no ogatt— ta.
Antiquo tcmpore,ut cpUigitur in hbro de regimine m$t' ,
fani!homincsc6munitcrppft exerciiiumbahjeo aquaeBalaei
d^lcismcdiocritcrcalidg.f!faniut?bantur,inquomuI' ^mi toticnsmultg
confcquebantur utilitatcg in refolutionc apud a» fupcrfluitatumqu|
cx?ratioderelinquuntur 6<:remo> ttquos
tionelafiuatiscxercitiumcpfcquentis, ut colligi potcft 8C uc|* terpaprimi.doc.2,2,
cap.netamen in huiufmodibal' iitas» nei ufu nimiummoraremur hic pofuit apho-
hiicper ca. iidii.n.intellexit acftualc uc balnei. S^cundonota. Ha t ufmo^i
calidi ufum noccre ex inconuenienti applicatio nCjquarc cife poccft
inconueniens aut ex parce qualica- . tis^putaintcnfionisuclremiifionisaut
mor|,autexpar . tc diipofitionis corporis,ut puta fi fit ciljacum repietum auc
f ameiicu,aut ex nimia ipfi us frequcntia, ut locis al- iegatis habere
poteft,hic autem expreffit foium frequea tia.^ tu dcclara quomodo al^s modis
nocct .Tcrrio no- ta . picit hoc relati ue ut fit fenfus . calidii nocct ipfo
caFo utentibuSjintelligendo f r equen cer pl us q^ corpori con- ueniat ,
fc<;undriiudiciu prac^tici medici djfpofitionem forporis^ balnci operationem
ipter fe coparatis. yfus .n.uni corpori frequentior c^ oportetnon eifetalieri
fre ques,fedf6rtemcdiocrisautrarus,. Q^uarto nota.Hts f ufmp4i calidi ufum
crarniumfacercefficminatione , in- teihgendp infrigidacioncm cii remoUitionc 8c
laxitatc quadam,qualis in mulicribusrepcritur.hoc.n.frcquen
tiusdebitooccurrente,muItumdefpiritu ^Ss: calore na- turaji
refoiuitur,quareinfrigidatur corpus, humidita- tc etiamfuanimia per
porospcnetrante,carnem remoi h"c,un<Jeremancccaro frigidahumidalaxa.
debilitato. cnim calorcnaturaii fuperabundatephlcgmate circaip- fum retineniur
humiditatcs fuperfluc ipfam moliificaa tes, i4?o <S:c , Q_uinto nota, r er
eandem caufam fade neruor um inconcinentia , quia firmi funt 8c non conci-
nencesd: foiidi folidicace requifica ad neruorum opera- tioncs.ipfi?
nanqftitahumecmcis 8c remoUicis rclaxan- tur,s3^ funt ftuidi ucl iaxi. Scxto
nota. Pcr mcntis ft u Mmtk pore debcmus inteiligere uirtutiscognofcitiu9,aut
ctia itupor aliarumuirtutumtnteriorumcognofcitiuarum hebe^ qui4- tu^nemin fuis
operationibus>qu^ a^flio potcft cife di-
minutaautforcecorrupca,iicetpoifitextendiadoium - jfcnfationum ta interior um
q^ cxcerior um operationes, - - hocn.xibre fpirisum mulcum refoluenccanimaiem
et uicalemfpiritii eciam infrigidance 8c humcvftancehebe tantur operationes
uirtutum cognofcitiuar um tatncri fccarum qp excrifecara,quarc uidetur homo
ficut ftupi dusj^iiisftuporpprie fitaegritudo infenfu tactus. 1 1 ♦ , ,
tcrcg.cap^deftupore. Septirao nota. Fiuxum fangui i^hioiJo
nispotiifimfincorporibusadhoc difpofitisfequi.facit tomati^
cnifijacfualicaiiditatefanguinemadfupcriora<&: pue- ^ ^"
iias'moueri.rare£icitetiam<S<:ampliatfanguinem in fii nu uel
isdimenfionibusquaremagisrepicnturuengrarefactt pe^« *P
ctian)(^moliificatoriiicia ucnarumquare difponunr pter ac adapertionem,propterqu.odphlobotomati
exmanute teneat^ ncntmanuminaqu^calida. Octauonota. Defection^ manui
fpiritusfcquirefolutionem <5<:fanguinis fl.uxum,uic^ ^^^
autemaximcfanguinc<S!:fpiricuconfiftit quareadh.^c «^- morscftaptafubfcqui.
d:potcfttntclligiad hgcommX. fciliectnocumentafupranarrata.f.fanguinis flluxum
ec fpiritus d^fectionpm.f.quia cuacuatur fanguin^ Qt.q,ui? non rcgnantifr
fanguinc defidcnPP>quarc 8cc^ Aphorifmus. 17*
jFrigidumuero/pafmos,5(:te£anos, dC nigro re§&:tebriumrigores. Fri<Ja,c6
uujfio cs ,difte tiopSjliuorcSjrigprcs f ebriles The* Frigi4um aucco)
cofluulfioncs,diftentioncs,liuores, Lco , Digitized by Google A P H O R^
ExpoiiMoIacobi, CocIufioapho.eftifta.Frigidfi eftcaufansfpafmum ^ retanu 3C
rigores febriu 6c alia ut f cbrcs. Probar ur .
frig(drieftc3ufapr2etcrnaturalisc6cracftiQnis<S: fimili tcr ccnfionismebri,
morcificat fpiricu <3c caufac fubico . . , . »i?alaa3 fenfacione in
laccrtofis mebris, crgo caufat fpaf Frigiai ojmj, cetanu «Sic.cofcqucntia
tenct. 3C aifumpcu circa *^|^'^^'' litteradeclaraljitur. Similis fcntentia huic
coUigitur. ini eitc j j ,primt.doc.2.fumma.2.ca.li.f.decaufismotuum iftus ca
jj^jj naturalm. (SC hoc q^tum ad illudquoddicicdefpaf- ^
P^^^moa^rigore.iS^.li.tcrtiJquantuadilludquoddc fpaf ffiQUS» jjjo ^r ict^no.Sc
quatu ad id quod dc rigore prima quar i:r.tract,2.c.i
.putrcdoaccidit.<&;.8. prob. ^blcumatc primo,8cq^tam ad febre
.primaquarti.ca.dc ephimera exfrigorc. £t eft utilisaphor .in adtu pracftico
utpatcc. Bcampliacuradomniacorporaquibus frigus indcbite occurric. Primo nota.
Aqua f rigida corpori noftro fc- cundu debicu modu oceurens mulca poccft facere
iuua jnenca coUigenda.j .primi.doc.2.c.5 .f.dc balncacronc cum aquafrigida.
Q^uia camen indebicc occurrcnte ca ^ti tate ^ qualttate qp ecia frequetia ex parte
etia difpo iitionis cprporis indebitc occurrens plurimapotcft in- ^
£errcnocumentautta<ftainlittcra>&adhucmulto plu ya , ideo
hicfpecialitcr introduxit iftum aphor. cius m debicum occurfum expartc
frcquentiae concerncntem* Secundonota. Spaftnu 3c tctanii cx ufu aquae frigidae
inioderato^ucnicnteeircpoire primo proportionacii
admateria<Si:rcpFonalemateriahumorali replente ut ii propterfrigiditatc
rctineant fuperfluitates phlegma ticae in neruisd: cogregent ncruos cotrahe tes
dC poros dilacaiues.Similiter tctanii ut fi in mebro retenta mate yia
untformitcr aggregcr ut iiat mebrum penitusinflc xibik, eode modo repFonale ut
ue tofitate untformiter pcr tota fubftantia me bri,d: eric tetanus uel
cugeCsaut deformiter 8c crit fpafmus.Cofimilitcr in non ^portio a^to admatcria
cogclando &: co trahendo etiam imifor miter cogelando iict tctanus. 8c
hg coia fupra declarata JsJioTor funtplcnc<&: no folii ab aqua, fed
abaercfrigido ctalijs «u5. *^^^ -^ iiunc. Tertio no?a Nigrore
.i.colore liuidu ad ni Arifto. S^^^i^^ tcndente,dequo in come.plene.&.8.
^bleu- ' matum primo ,^bic . ca ufa patec . Q_ uarco nota . Febre eciam cofequi
primo cphimera cxdbftrucfiione poroi^a non euentato calido, quare fupcrinccndit
<S^ inflaxnac. Tra.I , fi«^ihter eciaputrida crafpirationcprohibita. primodc
<a.3i»* ^^^^^^^^^^^^^^•^'^'^P^^'^^^^^^^' Q_uinto-nota. Eigor* l^igor^sfebriu
ut infcbribuspedetibusaiBatcria frigt fcbris. <^^3Q^2e inprindpio paroxifmi
delatafupermufculosct Auice*. ^^certos caufat.rigore,ga motuillu
cocufiuii,ficutc6-« Arifto» «"g'tin principioquartanae,dequo
primaquartf^trac. * 2.ca.de rigore. etia.29. ^blcumatii. ^blcumatc.i o.
Aphorifoms. ^S. Fngidu inimicu nertiis,o{Iibus dedhm^cere^ bro fpinali
mcdwII^.Carm uero,utiIe5(:amicEf, ^hci Frigida,oiribus,dentibus,neru(s,ccrcbrOjmeduH2^
dorfali, inimica cft .Calida ucro amica cft . S-^eo» Frigidum,inimicum
oiTibuSjdcntibus, neruis, cere- brOjfpinalimedullae.Calidum ucro ucilc.
Expofitfo lacobi. Iftcaphor.duashabct condufioncs. Secunda cft ibi
(Calidumuero.) Primacondufio. Frigidu cft inimicii ncruis oiTibus dcntibus
ccrebro& ipinali meduIlae.Probatur.haec.n,
oiamebrahntmodicucaiorcminnatii.crgooccurretc frigido multum laeduntur , 8c pcr
cofequens 8Cc. paccc Confequentia.& aiTumpcum circa Utteram dcdarabit.
Primo nota. Licet de aquafrigida fit fpccialitcr poil tus apho.dc quolibcc
tamcn frigido potciiintdligi a<Xii autpotcntiafiucpcrfcfiucperacddes.
Secundonota. 5^ocffcncruisqyi*c6pIc2poaaruifri^idacft,u|id?laal« H I P P O, Sx
c»rr4impitmodicumcalorecius.fac3c^ia fpfuta cogc lans ipedit fenfatione et
motiuaopera«one eius.patcc. Tercionota.Frigidiinocadcntibus. Primo proptcr
candem caufam. Secundo quia ualde funtcxcerius op- jx>fiti . u alde etiam
nocec fi pri usoccurrcmc ealido fuiaV to frigidum occurrat^Scptima cert^.cap .
de coferuatio Auice , iiedentium.Ecpcridempatec<j>ombusoranibuslaccr '
tis&panniculisnocec. Q^uartonota. Nonfolumcerc
brofumpcopromeduiIari'fubttancia,fedeciam udaoH ni eiuspropter eafdem cauias
qux dicftas funt. Secunda cocl ufio . Calidu omnibus conferc 8c fimilit
cftcisamicxi. Probacur. calidiicftai^itacis naturalis iftarumparcium
naturalitcr coieruatiuii. ergo coclu- ilo uera.patet con&qucntia.&:
aiTumpcu circa licteram ^ j . . - declarabitur. Prinionota.
Percaliduminpropofitol Ca^iaa tclligendum cffe quodcunq^calidumoderateoccurres
9^*^' corporictpfatismebris,talcamicu.circ. Secudo noca. Tam cajidu fupcrfiuu ^
frigidii fupcrfi uii nocec corpo ri, iicuc ecofra ta frigidii modcratu
o.ccurrens <^ caiidii cofcrt.calidu tanje diciiamicu 8c{rigidu. inimicu , ga
ali)sparibus plus laedit frigtdii qp calidii.fi indcceter oc currac etiafub
maiori mefiira eopetic caJida^ higida imo ifub aliqua me fura calidii cofortac
fulsqua fi frigi-^ dumoccurrerecmortificaret<Scftupcfacer£c. Similcixi
fentcntia huic totali colligc prima primi .cap .de cople-
xionibus.<&:ibide doc.^.cap.j.^S: fen.4.2.cap><5^ali qualitcr
fccuda primi .doc.3 cap .3 .f.dc fignis coplcxio
nurn.f.in.^.gencreiignorii.&fcciidatercq.ca.primo, &:fcptima
ccrti).2.cap.f.dec6i«ruarionc deriii.<Si: prt matcrcij.cap.de canonibus
aegricudinu hq>ads uide^ . , Aphorifinus» ip. QtrxcSc^mfrigidata
(untjrecaielaeere cpor^ tet : exceptis qmhuCcanqueOmgjaimm manarc imummeft
Q_u3i perf rixerinccafefeciciida fust, cxccpCK his The* quac fanguinem prof
undunt. Q^uxcunc^ refrigcrata funt cxcalefeccre oportctjCx Leo» cepcis his
quitus fanguis fluit>autftuxuruscft. Expoficio lacobi. Iftc apho. duas habet
c5dufioncs.2 .€ iiMfExccptfs.), PMmac6dufio.Q_uaecuc^praetcmacuraliter infrig^
^ta funt oportet calefaccrc.Probat, ga quccua^ t^ia oportec ad naturale
teperamcntii rcduccrc .c^o 8Cc, Primonota.Q_uaecun<^caicfacta
praetcrnacuraliccr, putaaegrauelncucra. Sedido«ota-.Recalefac€rc idcft Re^alc £
calcf aAione ad naturale cepcrie rcduccrc,<X: hoc ui« f acere nacuragfcad
hocnofuffiiciat^ec hocciicalcfacieccp fe q^^^
udpaccnsfiuca<ftufiuepoceriacaIcincffe<5:usequalis Q^f ' difcrafig,ut
alias dedaracii eft. Et fumicur caufa ex hoc a uic^ quia cii cura delseac iicri
p cocraria f quatia f gradu ccc. Sccfidac5dufio. Mcmbriiauccorpus aquo futurir
c ft fanguinc cmanarc,<S!: fi infrigidatii cft,n5 tfi cxpe*
diccalcfaccrc.Probacjg^a g calcfadaone prouocat flu- xus.crgo.patcc
cofequetia.sS^airumpcuinccIligeti fu-* perius. Calidii noccc co freque ccr 8cc,
Primo noca Sa- guine paracu ciTe fl ucrc cx ucna auc cx arccria uel ucra que.
<S:hocud magna ud paruafiuc forcc corpus fiuc delMlcfueric. Seciido
noca.£xo<fcauo chcrapeucice a<f £ne ,8c quarta primi cap . i .Q_uado
coplicantduas c^ trartae indicationcs dd^emus poriore tnfc^,alccra no ta
pcnftusncglc<fta.Mcmbroautciiipraeternacuraliccr in f rigidaco ^ ab co
fanguinc cfflncncc uel cm^arc para- toduseconcrari^complicancurfncerion^
vnafumpa amda c6pFonc frtgida quac in^cac dc f ut rcinotionc p caSa.alia
afluxu&nguinfsqug indicacct usrphilMrione cum 6rigf disjidco ad potiorcm
intcndoQdum . Potior cft autcmfccundumplurimumfanguinisfluxus uc fupra
bal»cameft,(dco&^«<S:caufaqutacaiida(&tat. T^
laco.s.api2o* c Digitized by Google C&Uh «13 i>^ GaF. Vkus duplcx Auice,
Fndii mulcf' plex* P A R T I. tio »ota«Duplf a'a?|ff c^ffaacnaa, qusedam
aBfolute, ^^uacdam i?©fj gbfeiutCjff dpucrcfacicntia. Ad prppo' ^ium<^gitm
»pn cir?i3lcfefif nj|um ^ur» cakfactcna- buf ^bfplj?t?,fcdcu«»
caut:cri^n.tibu?«SK^fcaram cau- fgptibuSjUt aUqaji»^
conu^nicjutquarjaprimicapiti; |94c cautWp, % f olligitur hf c diftinclio
fccupda pri- ini.doc.fe0UJ4^ fuf»ma fccunda capitulo prinjo fci Jiccc iie
filcfacientibus. Similisfcntcntia quatum adprima ^n0uiipncm coliigitur tertio
techni ccx. 33 • Curatio ixf rp.<S^.4.primi capipulo primo.<S^pluricsalibi.5^
qp- jum adfccundiim quinca tertg.capitulo de fluxu faot^ guicis cajrtum.gtcrt
utiJis.Et ampliatur ut patct. Vkmbus frjgt4am mordax,ajtem indiirat, dolorem
rine fanie facic,nigrores, rigor^ > fpap Ff igida ujccribuspiordax cft,cutcm
obdurac , dolo*- ycm ipfuppurabilcmmoaec, liuorem trahit,rigoresfc-
br|I^,pdpi|urupnes5.diftentioncsinuehic, y ker^uSjfrigidum quide inordax,cutcm
obdurat, ^olorem tnfuppurabilem facit jliuorcm obducit,rigof e§
fcbrjlcSpConuuUipnc$,Piltcntioncs. Expoiiiiolacobi. lilcaphor.quatuor conHnet
condufioncs. Sccunda f fl;tbi(Cutcm indurat. )Tcraa ibi{ Dpiprcm. )Q_uar-
tatbi(JNi^rores.) _ Pr ima c6 d uiio apho . cft iiia . Frigidum A . aqua rrigi
dacflmordaxuiceribus Probatur. huiufmodi fri^dii
adinccriorapcnctratulccratiiociuclmcmbri foluendo Cotinuum
folutioncpkiritsnumeri&:inordinati iitus. crgo conclufio
uera.patctconfequcntiacxquid nomi- nismordicatiuae medicinoe.ctaiuimpcum
declarabitur iiatim . Primo nota. Licet ulcus proprie fumptum di-
Itinguacurcocrauulnus^priefumptiisUtquartaquar ri.tract.tertio capiculo
primo.hic tamen fumitur large, ut fc tam ad uulnusq^ ad ulcusextcndat, de
quolibet.n. ucrificatur ut patebit. Secundo nota.In propoiicofri- gidum iumi
polTc proquohbetfrigido intenfo pcnetrati uofubtjli ilue acr iiuc aqua ucl aliudquodcunc^
fucrit. dequoiibctcnim ucrificatapho.licetin propofitopcr fri gidum
fpccialiicraquam frjgidam Hip.intcllexerit', uc quarto dc fimplici
medicinaexponit GaF.ubipraefcnte ^liegat aphorifmum.Sccundo capituio. Tcrtio
nota. Frigidumhuiufmodimaximc ciTc mordax ulceribus, cumloca ulccrata lint
facilius ad prpfundum penetrabi lia qp loca cuti coopcrta,ut colligitur a
GaF.loco prxal- lcgato cuti rcltftentc pcnctrationi. Exquo patet primp tam
acaltdopolTcmordicationcm tieri, ut Gai'. inquic 5^ afrigidp. Patctfccundononfolumuulncratas^
ul f cratas cffc af rigido mordicabiics,fcd ctiam non ulcera tas,raras tamcn 3c
pcnctrabiies exiftentes, ut oculi faci f s,imnio non folum rarae fed etiam
denfar-utmanus^p- pter multam eiTc intenfioncm Sc fubtilitaccm occurren
tisfrigidi,ut,4.dc iimphctmcdicina.3 .capituio.quia ta mcnfaciliusiSf magis
caufatur mordicatio aU^s paribus
inparteulccrataqpnon,fufficitetiamaliquodfrigidum f aufarc mordicationcm in
parte uicerata cp non fuffice - rcf in partc non ulccrata , unde taie eft magis
ulcenbus iioci^um & euitandum>quarefpcciahter de ulcerata partedixit in
apho . Q_ uaiiter autem fiat mordicatio ta afrigido q^ acalido,uidcbitur in
queftiope 3cc. Secundaconclufio frigiduniinduratcutem.Proba*' f ur.frigidum
condenfat cutem Sc ctian? infpiiTatucJ coa gclat humidam exiitensin cutc.crgo
confcqaentia no- ta.quiatalibuscpndcnratis5^tnfpiiratis lactui magis rc fiftunt
uel n?inusccdunc>ctper cofequts Cunt duriora. Primo npta. ^lon folum cutcm
/ed cfia quibus frigus pccurrit afngoreindurari.f mebranontamcn pmnia»
p|iqu3.c,afri^oicdiiTpIuuQt,ut,4*a3ech€oroxil«<S£»^t ^fi,c.3 dcclaratu e.
Secudj nota. Indurstfone qnc^ Ar jflo^ ficri a calido facicnte fabtilc rcfol ui
Sc cuaporarc , q ii^ J nd u ra jucroficri aiiccohumidurcfbIuere>qiiq: uero
afrigido, tioisc^ Et hoc dupfr.Primo ^ptcr forte cogeiatione uel infpif quo fit
fatione humfdiiffxprimcnte,utin luto cucnit cogeiato cai'nj
partibus^preiTisaqucistSi^tcrrcisrcmancntibus qfiq^ «ei fic- ucro foiii ipfum
humidii iine c^fprtiTipncfortitcr infpif cii uel
.fando.Adpropoiitiihisduobusmodis frigidiipotcutc frigidii
d:membraquibusobuiatindurarc.£xquopatctucrt- ; tasconcluiionis.
Tcrtiacoclufip.Fridii catdolorefanicf gcncratione in
uiccribusimpcdiedo.Probatur, frigidu inducit fen- fatione trifle fubito
(S^materialic fprimedo 3C calorem debilitando ct cbuliitione ad
fanieigencratione requili tamrcmoucndo.ergocociuiio.uera.patet cofcquetia.
«5k:alTumptiicclitteradcciarabic. Primonota. Frigi Fridu
dumdupfrpoiTccauiaredoIore.primofoiuedo cotinu cat do- um . Seciido organii
tad:us pcr frigiditate fubito «S: ma lor e 2« terialitcr
trafmutado,<S:potetia utrunqjifiorii cocur rere.In ^pofito aute tangir
uterc^ modus.primo dii di- citur mordax.catur.n mordicatio ^pter fofone conti-
nui.Secunduscii dicitdoiore facit &c .adde cam in co - meto.f.materia intus
(Sic addedo 8c eius trafpiratione ^hiliedo. Secudo nota.Frigidu impedit
generatione fanieilaudabilis,qug cofcquit potentia iiuedmum caio risnaturalis
fupra matcria faniada,quia no tit niii a.na turauincete,utprimodedri)sfebnu.ca.7.<S:primo
^ ^.'' nofticorii.ult.come.<5<:.j.quard.ubitagunt effictetia Hippp^
fanie.Frigido ergoforti ulceribusoccurete cxtiguit ca
lidum<S:c6geIatmateriafaniada<S^imobile reddit <S^ ^hibec fanici
laudabilis gcncratione . prohibet ctia gc- ncratione fanici iliaudabilis,quia
in illa 8C fi natura fit ui<rta,dominatur tamen putrcdinaliscalor qui
cxtingui tur afrigido utdicflum cfl.idco Scc* Q_uartaconciufio.Frigidum
caufatnigrores rigorcs febres fpafmos Sc tctanos.Et t cociufio apho.f fridii uc
ro fpafmii Sc tctanii <5<:c.Et lu uide ca quae notata funt,' Aphorifmus»
2,l Efl: aijt ubi in tetano fine uulnere luuene benc carnofo,aeftatemedia,aqua£
frid^muka infufio, caloris reuocatione fadt.CaIor uero haec libera!:. Nonnun^
pcr diftentionem iinc ulcercjiuueni bene
corpprato,aeii:atcmcdia,frigid|largaperfuiio, reuocat calorem.Calor autcm
maiahf c toiiit. Eftaute ubiin diitentionc iineulceratione,iuuene benc
carnofo,9fi:atemedia,frigid| aqug multaperf ulio calorem rcuocat.Calor autem hec
foluit. Expoiitio lacobt. .ConcIufioapho.Multa infuiioaqug frigid^ in luuc-
ncbcnccarnofoaritatcmcdiacct^uumpaticte fine uul nerclibcrac uel curatcecanum
uei faltem concingtccu- rare.Probacur.calis aqug infuiio reuocac<&:
forcincat caIorcmnacuralem,fe<j[calorc fortificatocuracur ipaf-
mus.crgoconclufio uera pacecconfequcnc:a. 3c ailiim pcum circa iicceram
dcciarabitur . ponicur in iittera fo- ium anteccdens.f maior Sc minor. Et
iimiiis fenccntia colligitur tcrtio compiexionum.cap.5 .<&:.2. tcrtrj.ca.
" decura tctani^Ecampliaturnonfolumad tetanum , fcd ctiam adfpafmum
<S;:aIiasneruorum aegritu^rnes afi- mili caufa.pcndcntcs V tilitas ucro
apho, patetex hoc Primonota.lnapho.cxcplificaridifpofitioncmrcmo licndam SC
caufam rcmotionis iiuc remedium Sc condt tionescum quibus dcbet taiis caufa
curatiuacorpori ap plicari.Tangitprimupcr iy in tctano. Tangit fecundii
cumdicitur, aquginfuiio. Tagiituretiam conditiones quarum qugdam funt ex partc
corporisfc tencntcs.f. q^ iiciuuenilc benc carnofum 5c q> fit tctaus finc u
ulacre, reliq; funt cxtrifcc§,utq> fit arfias mcdja Sc c^ aqua :f u ^^^'V'
falitmfca.totiipatctiapho, Scciido nota.l etan fihoc ^^^^- inicll^i potjiTxxnc
matcrtale cc rcpFonc , licct ad alique ^ « i* "? non Leo» Thc. GaF.
Auice«. Digitized by Google A P « O R* t liott proEkjrttonatil admatcriara
poiretcxtcftdijiit £[ lae . derct fngusacuitatefuaoiatcrtam Scc, Etruajttur hic
. tctanusprout adfpafrnumfe cxtcndtt.Etdixitnotanter ' cft
auicm^quianonncccflartofcquitur curatto ex taM : agpli catianc, nec nifi in
cafu uJbi alia r cmedia non confc rant pcrfcopcratiuacft hoc rcmedium
apphcandum. ideo ixit.cftautcm, quia non fircqucnter debcmus talc ; apphcarc
remcdtum. Tcrtio noca. Hoc uerum cfre ik intctano uniucrfali q^ parttculart.
fccurius tamcncft ..tn tetano particulari <^ in uniucrfah talc rcmedium Q_n
fri apphcandum,ut patcrc potcft tntcIhgcnti,immo etiam ^gidaaq ad alias ut
tacflum cftpoteft aegritudincs apphcari. Tcta-- <;^uarto nota. Adhoccj
huiufmodi aquae inf uiio pof- jnum cu iit iftam curare aegritudinem, rcqutrutur
coditioncs ta ^Sf* <^2e. Primo tctanum citeiine uulncre,quonam ulccri-
buscftfrigtdummordax. Simihcer quia pars ulccraca cft prgparaca ut ad profundum
ciuspcrucniat imprciTio aqucfrigidae,qutaiicadprofundum pcruenicntc pLtta
guitur 8C nonuigoraturcalor.cft ctiampars uwhicrata ncccrfario in fuo calorc
muhum dcbilitata euanefccntc ., Ipiritu multocx uuincrc.Secunda
c6cMtiocorpusdcb« «iie iuueniiein qjjo iltcalor m ul tus in quah
(5!:inquaa<' «o,quiaaIias a talifrigido poJfifet cxtingui.Tcrtio <J fi£
Jbcne carnofam.ficnim cft gracilc iicut corporacholerf ca propcer faum calor cm
cflfc in quanto modiciuBs^? ca fcoc corpus rart Sc gracilc fadhter poiTct f
rigoris acU» «dinccriora penccrarea^ calorem extinguerc. C^uarto 4j> iit in
2eftatcincdta,tunc cnim plus homof^titur frt- gortsiniprciTionemfuperuaiientem
iinc nocumcMo, ^re calido corrigcntc.Simihtcr etiam cumin tempore ^ycmis fi«
reuocatto abaerefa<fra,fi fuperucniret rcuo cacto ab aquapoffet ciTc
caloriscaufans fuiFocationcn^, ^on cnim quaelibet caloris ad intcriora nimia
rcuocado calorcmforiaficatjpatct tn principijs paroxifinorum.
Q_utncaconditio^iTlaaquafitmulta,quia calorcin c^ <o mukO'exiftentc&
proptcr aeftatem adcxteriora cx- Ijanfo non ntfi muItacSi fubito infufa
fufficcietipfum r« «ocarc , Exquo patet caufa ucrificans aphor, corporc enim
cum condttionibus iam di<flis matcrialem tetanu l>aticncc
cxrcplccionefifuperinfundac multaaquafrt- ^da proptcr carnofi catem pcnctrar e
non potcft , tamen ;^partcscxtrinfecasqiubusoccurric infpiiTat 6c poros -daudit
quarccabr naturalisin quanto multum interius unitur 8C fortificatur 8C
matertaefacienti tetanum mc ltusapphcetur,$S::pcr confcqucnsapho.cft ucrus
utpro <uIitHip. Exquopatctquaremulicrcsquando<$^^i^nc jcurant
uocisrauccdinem circacoUauirorum pannicu- 3um infufum in aqua frigida
circunuoluendo. 8c plura iimilia his patercpofTunt «S^c.Dubium cadcnshiac uaj
iie^cde cft d<:^ £x didis patcns, Aphorifmas» ^^* . Calidum faniem fadens
non m omni uulne^ re,maximumrignum ad cerritudinem,cuten| moUit^attenuatfinedofore,
rigorum, tetanoru, &rparmorummitigatorum. Eorumuero quae in capite funt Mmt
grauedinem.PIurimum co^ fertollium fracfiuris,magi§uerodenudatts,Ho rum autem
maxime in captte uulnera habenti^ bus,&: quaecunque a frigiditate oriutur,
aut uu! lierantur:5(: herpetis comedentibus,ano,pudea do,uefica£:&:
matrici*Cah'dii quidem , determt^ nanSj&T amicu,frigid3 uero>cotrariu,et
occides, Or>&fi Cali^afuppuratortaulccrumomniumeftjfummunn ftcuritatis
praBftatindidum,cutem molMccxtenuatdo Iorem,lcntt conuulfioncs,diftcntioncsmitigat
Capiti? autcm grauitatcm folutc.OiTibusfrad^ispIurimumpro
^cfi^/cdprapcipuc^fqudc «sucaraa(^fQ(tt{n^in«isuiis H I P P:0;i Zz j^qux
ukerahabentcapias,<S;qu«abaIgorcu^ mori
untur,ucluIcerantur.Nccnonrcpcntibus,comefis,fcd« gcn itali, utero,
ucficaE,opitulatur .Hts calida amicajiSiJ . dccretoria el?,
Frtgtdajinimicajatq^ intcrimens, Calidum fuppuratori um non m omni
ulcerc,magnti j^^ ^ ad fccurttatera indicium,cutcm molht, cxtcnuat, doJo- rem
fcdat,rtgoreSiConuulfiones , 8c ^iftenciones miti" , gat. E t ex hisquae
ad caputattinent,et us foluit grauica. tem . PJurimum autem confcrtoflrium
ftacfluris , ("ed n u disprsectpuc, corumcjfmaximc qui in capitc ulcera
ha- bcnt,<S:qu5Cuncp afngoremoriuntur,ucI uicerantur, 8c rcpentibus comefis,fcdi,pudcndis,utero,ucfic2.His
cahdujamiciijiudicansj&frigida ivxmicxi^^dC pcrimes, Expofittolacobt. Iftc
aphor. 9 xonttnct conclufiones. Sccunda cft iW (Cum autcm.)Tcrt3aibi( Rigorum.)
CLuartaibi( Eo r um . )quintaibi( Plurimum . )fexta ii»( Horum . )fcpt< ma
ihii Etquaccunquc.)odauaibi(Erhcrpetis.)iion3 tbt(Ano.) : Prtmaccmcluilo apho.
In oianluulncrecahdum »r «cns fanicm ^maximum fi^iimad ccrtitu<toacm id^ cft
ad ccrtafalutcm.Probatur.huiuimo<k' fignum oftc 4i£ uf rtutem domiiiantcm
dfe matcrtf 8C materiam cf /ebcntgnam.crgocondufioucra.patetconfequcntia. —
^S^afiua^umdrcaktteramdcclarabitur. Similis fen -. *-y tcntiahuic o^hgitur
quintode fimph*ciincdicina.capi^ Vulnc «ulo
dcmedicinamaturaaua.<SCi€r£taquartt.ibi mcdi-' X .
€tnarummaturatiuarum.&fccundaquarti.tract.3.ca pitulo primo.Et cft
Mtdi&h^c conduib iaacmpronoftt . ^ co ccoperatiuo,utpatc£. Primo nota,
L^ccc in prt^fi " yr . xa p« caiidum aquam IptrituaittcrintcUcxcrit Hip
.ad |L^" omnctamcnaaualccalidum ^fiarocalori conformc, ^lf^ -quiafcdicetabcononmultumrcccdensgradualiter
cx ^T^ tcni' pt»cft V <5^ fic ctiam per aquam eatom caloiri n<»' ftro
tcmfMfatoconformcmaCuius a>nformitas comprc hccditur cx dchcia quam
confequitur cs.eii^ infufionc fupramembra.^hocfiuetalkaqua cmbrocando fiuc
cuaporandD fiucfub balnci fpcdc corpori ap^oxtmc' g^ tur autmanbro uulncrato.
S€cun<k> no^. Pcr ^icm dupfr* sntdhgcndum ci£tCaniem laudal»lcm albam,
iciMcxt Ic nem<Si aqualcm.Exqua arguttur potcntia 8c uici»r« caloris fupra
matcriam Eucntcm ^t congcftam in uui sicratomembro. Etcxiftocol^ttur cau&
uerificars aphor .huiufino<i* cnim calidum tcmpcratum confort» 8c uigorat
c^orcm aaturakm , cx quoipfc fit uinccns &domtnansd^
confwjucntcre&fignum cercum 8Cc* Q_uod idco «Kcitur maximum , quia pcr
illud osmprc- hcndimi}salia. Et dicitur fignom ^ut^quf a figmficac cuacuationem
mcmbri a corruptionc ipafino 8c al^ dt fpoficionibusprauis.
Scdcotratftamcondufioncfunt o^hjj ahqua duba. Prinum .Huiufiziodi cahdum no cft
mc ijicinadigcftiua ncc maturariua.ajafumptum ^ prioxa partc colligitur .z •
can . capitujo quarco. quia mcdidna digcftiua cft illa 3 quaacquirttutcibo
digcfto.^SsIq» non fit maturatiuapatet,quiaomnismcdidna maturaciua debct cife
ftyptidtaic parttdpans,ut coancatmatcria inmcmbro donecmaturctur.aquaautem
calidano cft huiufmodt.undc.z.can.allcg.capitulo.&in ipfa foli- cct mcdidna
maturatiua cft uirtus fiypdca contracti-
uarcttncnshumoremufquequodigcratur&c. Sccua dumdubium.Sutmatcriamfaniandam
effcnimis calt- idam 8c fubalem > quo pofito cx aj^roximauone cahdt
xiondtgcrccur fcd potius inilammabitur. fgitur<S^c. Tcrdumdubium»
Matcriamiuuifincrc ud ulcerca iurtutc«5^calorcnaturalitnfcnfibih'tcr rcfolut
,eftccr*- dus d^ mclius fignum qp matcriam faniari .. crgo hocno cft ccr tiin m
lun , cut us oppofitum innuit Hippo . aiTuta ptum patct,quia
figm'ficacpcrfe<f);tus domi mum uirtu tisfupra matcriam. Q_uartum dubium
.Inahquo uul ficrcikaicsqiuncuni^unquelaudabtliscfi; £gnum ma^ Digitized by
Google lum.ergo^umptum arguxtur, quia m uulflctepufmo pis ut collfguur . 3 .cm
.4- tracc.capnuio-de ligms phthi Auice. -ils;<S<; tn^erius.y.huiusaphp.z
5 .mrangutms fputo fa- HiPpo* ciejrputUTOmalum,SiDi<litcrcocfjngenseil:
ujrcutem ■.«flepotentem acjmat^riam famandaip^utin empiema- •
.,te,nonfan»en€xpdlcnd3m,quopoiitononerttfigntt "certum,quia fequitur mors.
Ad hoc dubia pcr ordine fA^iid ..refpondctuj:. Ad prtm um dicitur q^ accipicndo
medici na ai%z nam digeftiuam 5:maturaciuam proprie , ut defcribit itiua i'^
iec^ndo ca5.cal»dum iam diaum non elt raedicina digc hiM^ iicc n:;aturaiiua.ut
patet ,capiendo tamencom' .iwuniter pro.medicinaquoquo modo calorisconfortati-
^iafc^^robaratiua utdigcrat u.cim3£urcc poteft" mcdict- jia digcltiua ac
maturaaua nominari.fecundum iftum crgomodumnegandaeltconfequentia. Adfecundum
dicjcur limicando conciuiiones . ubi , fciiicetin.raateria jion rcpenatur
djfpoiitio alia fortius indicans no.eile ap proxtmaduni caJidiim,iicut m
propoiito-Velpoteit df ci han c aquam calidam tunc co pcrere,quia agcc per
iiir' gidam ingroiTandomatcriam illam , quia remiiie Caiir dum aon agic intenii
us nili per frjgidicateni. Ad cer ci um df cocedendo q» no efc ccrtiirimii
abfoiuce, fed ubt ma?ertce non com pieco^S;: pcrfecco dommio dommatur
"uirtus.^ iic cft tn propoiito. Adquartum dtcitur q^i
teiicriusHipp-eftmaximumiignamStc.quiafctiiccx ' ■ ■ «Ex parce matcrjajno
repugnac q> membriiianecur^Si^c. Jicecexparccalccriusrepugnarepofict , ucii
uirtusexr pulfiua ii c defec^ca^aut etiamuicus ixLmembro ^i^iciih aut
ipoiTiJtMlis confolidacionis propter raoiii tuiiirs dcc., *
-iicutinphthiiQcontfngit.NotatamenhancjDaedicinam jion
eirccorf)oriapproximandammultumjcplcronenf mtam matcriam for taiT? attr aheret
,immo cx hoc espc- dii cuacuationem prxccdere. Sccunda concl uiio.Cal£dum
mollit ipfam cutim iin€ *' ' doloreattenuando.Probatur.calidumrarefaat cutem ^
maceriam circacutcm eJiquac iine refolutione. crgo .concluiio
ucra.patetconfequcntia.&rairurapcum circa GaP» iicceram dcclarabicur. Itera
quintode Cita^lici.mtdid- Au(ce, ^aubipriusquantumadprimampartem dCqnzniMm
Kaiis. ad fccund:an ibidcm^&i-quarca primi.capitulo de feda- '
tionedoloris.5i:qmntoCominenciscapitulodedolori- J^uS.Eceit utilis.£campiiatur
utprgcedcns. Primo no |:a.Non folum cutem,fed ctiam aliasparcesnoitricorpo ris
apcas mollificari calidum mollit. de cuci tamen f acic ipccialem mencioncm canquamdeiUocuifreqaentibus
pccurnchuiufmodi calidum,utin probacione codufio jiis eit aiiqualiter
ta(ft:'um,fua enimaccuali calidicatc ra rcfacic cucem 8C fubniiat,quarc
dilacat^oiliquando eci am humiditatesfub cutccongclacas afrigido cuce red-
^icmolliorem,quodeciam adiuuacacftualis humiditas, Cui coniunctum eit hoc
adluale calidum . Secundo no^ ^ta.Hoc totum intpJligcudumcirc huiufmodi calido
de- |>ito tcmporeoccurretcii cnim nimium occurrerecauc oimisincenfe
contingcr^ poilcc oppoiicum , ideo 6Cc. Tertio nojca. Notantcr dicfcum ciTe
fjn.e dolore , quia paujatinc 8c membrum afua naturali cc mpcrienon rc-
fnouendo. Primum dubium. Q_uiaactualc caltdum Dub "a ^^^ rcfolucndo
fubtile cum rcmanentiagroifi.crgo in- - *
durando.fortediaturq>ctiamfubuIiacgroifum. Cpn
ir3,quiafaciliuspilfubtilercfoluere^ groiTum fubti- Arifto ^^^^'^^^°^ 9^*^
^li^^t^ ponunc ur iicciora.aiTatis.3 .me ^ ' -chcororum .iccm quia iFrigidu m
moUit.ergo calidum in duratjiicut ^cecum ot|a aqua frigida camcsdi/faquje-i
aqua ponuntur ad macuranduwi . Secundum dubiunH .^Tale calidum atcrahit multam
matcriam .ergo cutem in groiTat.^TumptufH probatur,quia facrJiuscii atrraher
^refoluere. Ad priaium dicjti^r (j> licet sliqufddefub itili xzkH u:ic,de
ipfo ztiz. -itcrahit Sc rarefacit- dC- ia.ciUcis <ft fubtiliare qp r
cfoiucrc. ecdicit q> clixaca funt h, umidp proprio {iccior3,hti mido tame
madcfadiuo hamidiora. ^hoca^incpugnatdi<f«sd€acctO(5<; a<juap3ttt»
caufe titf tnim tHudhumiditatc accidentali Scxionhigiditite^ • qiiiafr2gidtcaspociusadoppolixum.i4iclinarct
utpatct. - -Adfecundum dicitur <^ non mulcu attrahic matcria» . pono
cnimcorpus non eifcaiultum rcpletum ncc m ul- . tumcitcinaccriani
paracam.ad£uxum. paceccuncqiw -licer refpondcndom, ... -
TertiaconcIuiio.Calidum hoc eft mitigator iiue fc- dator rigorum 6C
fpairnorum.Probatur. nuiuibiodica Jidum cit cauiarum iftarum remotiuum. crgo
conclu- 4iouera.patecconfcquencia.d;aiiumptumcircaItuera . _ tdeclarabitur.
Primo nota. Huiufmodi calidummiti— "• • \ gacoreftrigoris,porosenimaperic&:maceriamngoris.
. rcfoluic d: tranfpirarefacic,materiara eciam calefacic cc
caioremadexcra,reuocat,qua:omniafecundum piuri- J mura rigoremin toto ucl in
parte mitiga.t. Secuado no ica q» etiam rcmouec fpafmum Sc cecanum,immonoii ^
porcionatumexcongeiacioneucpatec. lum a maceria .pungcnte au c nocence quani
refoiuic. Icem fpafm um de inaniaonehumcctacdojfedopoftebic cunc ipfum eife
-minusactu calidum fedderepiecioncpacec proecedente . , :tamen uniuerfali
euacuationc. Priraum dubium. Ex Dubia»: -quo tale confert in rigonbuijquare in
princjpijsparoxtC jjiorumnonpraecipiuntauclore^ucitait actu cahdo in
j:emotionerigoris. Sccundum dubium-.Q^uia uidecur .augcre fpafmum de inanitionc
refoluendo dc de replecio Keactrah?ndo^ Adprimumdiciturinprincipijs ucplu-
•rimumaceriaeitmulia,ncergoiiacmulcaagicacio noa ■approximacur,quaraui8 de fe
iic rigorisreraociuum,ur pacetde^olcis actu calidisfpineapproximatis,^: ideo
iii dcclmatiqnc ubiconfidirausnon multam adeiremaceri^ djcneconcedicur.
Adfecundumpatetiimilicer quidrc ipondenduni» - . ^
(^uart^conduiio.Calidumcocfertgrauitaticapir .tis,i-*atetquiadigerit
(Siirefoluitmateriam, PrimouQ ;ta. Grauedopoieit intelligiaucgrauedo a maceria
gra- uance capucautfenfuumobtufo a uaporofamacertaco 'tenca,<5<:.ucroque
modo poceit incclligt. Secundo noca» Vcriquecompeciciimaceria noafuericrauica
dC cor- -pus replecum muitum , Sc materioe ad capuc dedtnanr tcs,alias ^nim non
competerec, uc pacec inceilige ci. C<> •tra.diiToIuit
ctampliatmaccrias^iccm uapores acoto ad caputaccrahit.ideo 3Cc. Patet rcfponiio
per hoc^ no compecit materia fluentenec nifi uniiierialibus prece.-
:<lentibus euacuationibus. Q_uinta concluiio . iMaxime confcrt olTium
fractu- jiis, dc maximc difcoopertts. Probatur ,quia difponit dla ad
confolidacionem nacuralem complexioncm coafcrua doydc mollicicm debicara.ergo
<Sic .patcc confequentia* ^aiTuraptumdcclarabicur. Nota.cofcrt fracturisof
iium 3c raaxime denudacisad dirrcreciam iliarum,qug
carnemanenccooperc3e.cuiuscaufaeft;,quiaiilaemaxi- meindigenccalefactione Sc
hume<ftatione , funt er.im expoiics excrinfetis alcerancibusmagis,<S^
fpiritus oiTis euaneicic raagisdenudato oiie ^ non dcnudaco. Con-
tra.PrimoquiaoiTacompIencurafrigido.Seciidoquia illudimbfbicur.
Adprimumdiciturc^ Iicet afrigido indurcntur Sc iiant folida, a calido camen
euifcancur» . Adfecundumdiciturq>beneiiccabitur» Sexta concluiio..Maxime
confert habcntibus uulnera i'n capice.Probacur>quiaibimicigat dolorem
confortac partcm uulneratam 6c prefer uat af rigor is aclione,
Septimaconclufio. Confert mortificatis 8c uulncra- tts afrigido.Probatur,quia
rcraoucc maiam complcxio pcmd^dolorcmamembrodolente» ^ ' Pctau^ conclufio.
Confert herpetis comcdcnttbus. Herpea: 'P3ter>quiaconfumitmaIamm3teriam 3c
caliditatem efao—- uiuificatnaturajem.ergo ^c.patetconfcquentia. <Sf af
mcntis •fumptumdcdacetur. PrimonotapcncsauAoresrepc cjdecca •riri iita
nomina,herpcs eftiomcnus,cacrcna,&; afcachij crena c6 Jos no diSicT ixt
cacrena 8c afcachillos, ni fi quia cacr^na afcachil i^i: apa cjummagQa corr upa
opciu weiwo>nQn dum tn Io§» fcnfus Digitized by Google A P M O R.
i&nfus^ditOjafcaehfUos ucro fic.fed hticpe& eftiomcau» cft
apoftemafcrpendod: comedendo membru circa fc tontinuo pcedens.& dccicur ab
herpcrcgraece q» (dem «ft quod ferperclaiine,<S: cftiomenus -, iddt uorans
aue commcdensquafi uorando uel comedendofcrpes. huic compctithuiufmodicalidum
proptercaufamdictam. Contrasquia incdmentodiciturc^nocet uulneribus corrofiuis.
Huicdicitur q^ iftud eft ucrumfumpta in- dicationc aqualitatc acfluaii Sc
fubftantia, tamcn con- fertfubttliando 3c refoluttoni preparando. Vltima
concIufio.Conferc ano pudcndomatrici 8Cc, Probatur^quiaomnibuseftamicu 8C
frigus inimicii. ergo SCc. patct confequentia . Sc affumptum patebit. Anuset
^"*«o nota. Anu«pudendum,quia lurile 5^ mulicbrc oudeda mcmbrum Sc matrix
funt mcmbra neruofa frigida, cuius ^^^^ hoccalidum tcmperatum cft fibi amicum.
Sccun- tfomDle donotaiUapars.Calidumquidemamicum& terminas »oms ^ ^^ fer
uanspotcft cxponi . P rimo ut refcratur ad anu £qj^ pudendum (S:c .Secundo ut
adomniafupcriusdida, 6C utcrquc inicllctftus potcft ciTc bonus. Aphorifinus.
zt* In his uero oportet frigido uti , unde fangms fkiere futurus eft^non fuper
loca,fed circa ea.Ec quecunquephkgmones^aut inflammationes in rubeum aut fub
(anguineum colorem funt ten^ dentesexrecent£{anguine.Quoniam ueterata denigrat.
Et tiiuat erifipilam non uuf neratam, quoniam uulneratam nocetur. JfU»^
Vfusfrigidas ubt fanguis prof unditur, attamcn non qua cffluatjfed iuxta
inijcienda eft . Q_uinetiam ubi in flammationesfuntautinflamminaad rubrum crucn^
tumuc tendenria fanguine rccenti. Nam uetejri bus qui- dcm nigrcdinem
affert.Ignem etiam facrum non cxul- ceratum iuuatjCxulceratum la:dit. tJt&»
In his frigido utcndum unde fluit fanguis, aut fluxu rus eft,non ad ipfa,fed
circa ipfa undeiiifluit. Etquscii quc inflammationcsjuclmflammincad rubrum,(Sj:
fub cruentum fanguinc rccenti tcnduntjnam ueteribus ni
gredincmaffert.Ertfypelasctiamnoulccracum iuuat, nam exulceratum laedit.
Expofitiolacobr. IftcajAo. 5 .habetconcIufioncs.Secundaeft ibi(N^ fuper. )tert£a
ibi( Et quaecunig. )quarta ibi( (^uonia. ) quinta iiH( Et i uuat crifipilam. )
Prima concluflo aphor . Opor tet uti aqua frigida uel Auice.
frig(domhispartibu8,undc,ideftexquibuseft fangut Saguxs nisflAixus.Probatur.per
ufum aquaefrigidae prohibcc fluxii fanguinis fluxus «Si^c.crgoconclufio ucra.
patct confc ^htbe- quetia.<&:airumptum arguitur, quia aquaf rigida uias
ic mul coQftipa£^fanguinemingroirat.igitur<S^c.idcmcolli tis uari gitur
quinta.3 .capitulo de fluxu fanguinisnarium. 8C if^ roo quarta.4.trad:.2.capitulodefluxufanguinfs.
Primo dis. Hota. Vt colligi poteft qufta tcrti). aileg.capitulo. 8c ali Exicca
quaIiter.quarta.4.aileg.cap.FIuxusfanguinis multis uiina modisprohibetur a
membro. Primo pcr diuerfloncm tichc— fiuc g recurfum.ficuf fanguinc fluente
exnaribus phlo luentf r botomamus cephalicam aut ucntofam fuper rcgioncm
|;Iutina hepatisaut fpIenis.Ponimusquandoq^ cum uchemetcr »ia f or ti
cxiccatibus 8c ftyptids,qualia funt n ux cupreiri I^dau ter , ftig gallse 3c
huiufmodi,quae partem cofoftando 8c co-' Cajitf- ftringendo fanguinemadmembrum
ucnircno pcrmit jriUi^U^ tu«t.(^uacdocjjucrocumfortitergIutinantibusut al-
bumen oui crudum,ctfarina uolatilis moIcndint.C^ua doquc ucro
cucautcrioavrtualijutdcclaratu cft.Q_ua- doc^ potcntiali, ut uitriolum attramcntum
8C alia cau- ftici cfcaramiacientta, Q_uandoq^ ucro cum htf qu» a H I P P O* 8i
£ofmaop«ranturfpcdfica,ficutftcrcusafim<Siaquaru thse 8C ccrebra gallinarum
comefta. quinca.3 .allc.ca. Sangut O usedam ucroopcranturiUud uchementcr i
nfrigidaa ne con do fanguHiem cougdando d:uiasconftipa<3o7Ui:fucais gclatia
folatri portulacs fempcruiuae <S^ Jaaucae <S:cmplaftru 8C i nfri de gipTo
in aquaf rigida diiToluto 8c aquafrigidaloco ap ^atia plicata. Ad propofitum
folum hoc ultim um tftor um «x uehc- - prcflTitHippo.
Secundonota.KoncircinccndoneHip. manex <j> uniuerfalitcrin fluxu
fanguinis<5;:c.fit utcndii aqua frigida . In m ul tis cnim cafibus non con
uenit, ut in natu rali fluxu menftruorum aut hcmorroidaru auc narium
critico.Scdhoccftucrum ubifluxiefanguin^talisfuc «t c^ indicct de fui remotionc
ut prohibitione,d: fueri c indicatio fumpta a fluxu itafortis ut alias
indicationes iiquse dOfcnt ad oppofitum fuperct. Q_uod notancer ad-
ditur,quiadaco q> fluxus fanguinis indicarec fe pcr infri gidantiaaucconftip^tia
cffe remouendum , partc ta- mcn pcrquam cxiret exiftentc ualdcdebili,utfrigidi
i- prcflibncm tolcrare non poffetnon dcbcc ficri cum inf rf gidandbus,fed
cumaI^m€dicinis<S:niaximcnonaqua frigida. Tcrtio nota.£xhishocmoA>coliigf
caufaoi uerificace a{>lio.fanguinc flucntca fluxu fuam prohibf tioncm
indicantc non ftantcaliaindicationc fiquacficc ad oppofitum approximatio aquae
frigidac fanguinoa f ngroilaciS: congelac <S: uiam cofiipac.cx hocprohiix-
cur fluxus fanguinis.crgo <S:c. Sccundaconclufio apho.Huiufmodiaquafrigida
no cft fupra partem applicanda a qua 6nguis cmanaturus cft . pK>batur,quia
cx cali appiicatione magna f<^uitur lafio ipfa potente applicari finc
laefione tali auccanca.ct go<&:c, Notaiftam conclufioncm cire intdl^cndam
dcpartc aqua fluitfanguis pptcr uulnusin cacxiftes» dc ali}s autem no cft
penitus ucrum quod dicitur.Et ca tCtqasa. frigidumcft uulneribusmordax&pcr
tliapc- nctrans ad profundum,<S;: pcr confequcns mcmbrorum illorum
uchcmcntcrIarfiuum.af4>ii<ataucro drcapar- um
coBftipat&ingrolTaclanguincmadpartan fluerc dcl5entem,quarcprohii3ccur
fluxus cius <S:c. Tcrtia conciufio. Circaqu^cunq^locaquae habcnt
inflammati<Micsad rubcum ud fubfanguincum colo rc tcndccte cx rccenti
fanguinco^rtet applicarc frigidS* Probatur fic pcr frigtdumhfe ^jplicatum
minorarur i flammatioapoftcmac^ , p^ohibccur etiam apofixmatis augmcntum
rcpulla matcria fiucncc . crgo ondufio ucra.pacecc6fcqucncia.d: affumpcum
dcdaralMcur dr p^^^^^ . caiitccram. Similisfenccnaa coll^cur ccrcia.4.capi-
culo dc cura phlcgmonis. Primo noca , PW^moncm. quandoqucfumi
proomra'apoftcmatecumquocft in- flammacio uchcmcns. Q^uandaquc ucro folum
pro apo ftcmate calid> fanguineo,^: caliccr in propofico fumic. Phl^mo
cmmgraECcJacincinccrprccacurinccndium. pt^jgg. Sccundonota.Perphlegmoncmex
fanguinc reccntt ^^^ ^r inccUigerc dcl>cmus phlegmoncm in prindpio cxiften-
jjj^jgcr-. cem,qiiiaadhuc matcria cftfnfluxu^cuiusfignum, ^a ^q^^.,^ coior
fanguinis nonduma calorc naturali fanguinis jgjjjQ<f
cftnotabilitcrpcrmucatus.huiccnimcumcompecatre j^^^j^^ pcr cufiio fi ucntis
matcriac compedt aqua f rigida auc ^ *" pordonalcfrigidum , quo
fangu&in fluxu cxiftcns in-'- groficcur <^ prohibcatur a
fluxu,inflammado cdam et ddor qui eft «ufa accraAionisaliqualic lcdetur &
acuf tasmaccriaeconfequenccraliqualiccrremoucatur. Ec cx ifto patct ucritas
condufionte. Patet«iam qualitcr dtxic.Galorau rubcum darum , aut calem qualis
fan- guis omaino nacuraliccr fc habcns , <S:: pcrfubfengui- ncum fanguma33
aKquali^ parum camen a nacurali f ua difpofidoncpcrmucacum. (^ufnconoca,Hic
rq>c ririinflammadoncs& inflattoncs.Ec ucraquc littcra ftarc potcft .Sf
cnim^atfniladones.f .tumorcs.Si uc- ro infiamm^ones patct. Q_ uarta condufio,
Frigus non conuenit phlcgmoni buiCZim^nei^cof^guii^cproccdemibus^Probsuur.s
Uco.s*«^^» la ii^ Digitized by Google Phleg' monis qtuor cafu§g bus no c appli
candu jFrigidu Erifipi Scdicit ignish PuHa P A R T I. frip^nm huf urmodi
fanguisiion repeHicur fed mdufac ^ membrum morMfi*^^tur. crgo condufio ucra.
patet j:onfcqucntia.6^alTumpciim colligicur aliqualitcr m lit tcra cum
4icitur.d?nigratur,quae dgnigratio atteftatur ifcliroii Sc morpificationi.
primo nota. Pcr inucicrata iiucuftcratasphlcgmonesintelligere debemus phleg-
gnoAesquarummatcrianon eftampltusin iluxu au( fliiereparaca/cd iam iiuxa eft in
membro confirmata . talibus emm non competit huiufmodx frigidum , ut fta tim
deciarabicur. Secundonota.<^licetfumpta indica tionc aqualicacem aterias
phlcgmonicompetcrctfrigi- duqiiamdi<ftum.inquatuor tamcij pociifimc calibus
non eft ahquo modo ct iam maceria ualde calida €xi£tm
tchmoifrigiduapphcadum.Primuscft ubimebrii pa ticnsphiegmoncmfuericemuncfcorium
ahcuius princt palis membrijficuc li ininguinc uelfubafceUisnemate ria ad
principaic membru rccurrcrec.Secudus ubi ma- teriacalidafucrituenenofamaligna,quianon
licet illa ad inccriora repellere,fcd ad exceriora f rahere. Tertius cafus ubi
phlegmon in membro caufatum fuerit per ui am criucae cxpuliionis,tunc enim non
Iicetad oppofitii icnatcriam attraher e,ne ipfa interius rctrada cauiet rcci
diuam radiccpciorem. Q_uartuscafus eft ubi materia
fueritiamaffis:amembroinquoeftcollecca& ibi con culcaca,tunccnim ex
appofirionefrigidimagisfigitur, &ctiamingroiraturmateria in membro
cofequcnter magis corrumpitur exdiuturniori retentione,undedu bitandum eft de
nicmbrt corruptionc.Ec ad iftum mo- dum rcducicur prsefens conclufio. Ec
patet cx his qu3? dicta funt ueritas coRciuitonis <5^c .
Q_uintaconclufio.Huiufmodifrigidumiuuatcrifi- pilam non
uuIncratam.Probaturjquia maceriei feruo remrcmouetipfanidigeritSinouaematcriei
fiuxii tol lit.crgod^c.patct cofcquetia.cS: aiTumptudeclarabit» Scxtaconclufio.
Noniuuaterifipilam uulneratam. Probatur,quiafrigiduhuiufmodipartiuuIneratxap-
proximatum eft iliius mordicatiuum <S:calorisfui natu
raliscxtincftiuum.crgo&c- Primonota.Erifipilam cf fc apoftcmacholericu
excholcra rubeaproucniensqua comunitcr erifipilam facrum ignem
nominauit.erifipi lon cnim graccclatinc faccr ignis iic dicftus , quia par ces
igni.j,.adigneum ruborem conuercit. Secundo noca. Per erifipilam uulncratam
incelligit illam in quacft no labilis^^manifeftafoluqoconcinuitacismcmbritecon
tra uero non uulncratam. uulneracse ergo no compecic propccr caufam uccam
quiapars cft rarefacta& debili tata intantum <j> per ipfam frigidum
ad prof undum faci icnimium penccrat,fic fortemembri naturalem calore
cxtingueret mordicationemetiamin primis caufando* partc uero non uulneraca
nocabilicer cxiftence cooipccc rec acuicatcm cholcrae aliqualitcr rcpr imcndo
eius flu- xum prohibendo,matcriam auulnerationcprohibedo* Exquoetiam colligitur
ucritasconclufionis&^c. Se4 circa dida func difl5cultatcs 8c inftantiae
qugdam^ pri mo contra primam condufioncm . Primum dubiuni , yd hui ufiijodi
frigidu uigorat calor e interi us 8C unit» quia fcilicet calor ab eo non
uinci?ur,fcd unicur uel uin- dturcalor afrigorc.Siprimu.ergofortiuscalcfit
pars. contra caijoncm fuperiorem quacunc^ infrigidatafimi liter.quia calefacta
partc augebicur fluxus.Si uincct c^ loremcdam debilicacpartcm.
Confirmacur,quiama- giseft fpiritus ^ fan»uis,fcd fanguincm congclabit, crgo 6c
fpiritum afortiori. Secundum dubiiu^ , quiai fcxperimenco patet intra
uuIneramedicQS ponerc albu- fncnouicum coni^ri<ftiutspuIucribus.crgonon
foluni circa contrafecundam conclufioncm. Tcrjnium dubi- poicontra
tertiam.Inphlegmonibus<S<: crifipilis frigi- ^um cxpeilit rnateriam ab
exccrionbus ad interiora. c^ goabignobilioribusadnobiliora confequentia tenct.
7 huius commcnto. 1 2 .<S(:c.ettfipilam extra fa<fta<S^c»
Itcmquand<?fattgu«nem ^x^ ucnasiam exiftfm«ai potcft frigidum cxpellcre.
Q^uartum dubium contrat quincam 8C ultimam foIutionem.Calidum iuuat
erifi"' pilam . crgo fngidum obei|:.anteccdenspatet, quia con- ferc
hcrpetis comcdentibus ut fupra. Itcm quia c^ni^ crifipilaeft uulncrata,nuUi
tamcn compecit frigidum» fcilicet fupra ipfam. afTumptum patet , quia eft
apofte-^ ma aquonon abfoluitur continuitadsfolucio. Adpri-- mum
didtur.c^frigidum fceundam quidobcinet cc no. fimpliciterfupra cahdum.ipfum
enimremittitnotabi- Iiccr,fed non tanto approximapur tcmpore cj) exciguat» 6c
fic repcllit,ncc tamcn membrum notabditcr Igdit. ^ Ad confirmationcm conccditur
<j aliquam particula fpiricus extinguit > ficut aliquam parciculam
fanguinis in uenisillis congelac. Ad fecundum illa non p<>nuncur
a<ftufrigida ucl faltcmponinondcbent , nifi aliquidfor tiusindicaret.
Adtcrtium<5>amembris anatura fina litcradrecipiendumfupcrfluitacesaliorum
dcputacis, quiafciIicecprincipalibusmembrisferuientibus<Si:iiIis fubor
dinatis non licet rcpellere , quia mclius cft mcni- bra
nonprincipaliaforeoncrataq^ principaiia. ab alijs tamcn licet ubi non fucrit
aliqua dc coditionibus tacftis, SC prcceirerit cuacuatio uel diuerfio debita ,
tunc enim interiora jfacilius uinccrc poterunt paucam materiam di fperfam pcr
ca c^ per cxtcriora.quomodo autcm fiat hu iufmodi pcrculTio alias dedarabit ur
. Ad quarturo po- teft negari confequcntia,utrunquc cnim potcft confcr- re prim
um quidem rcfolucndo, ut in dedinatione altc- rum
feruorcmrcmittendo<&^rcpdIe<iout in prindpio»
Adconfirmationcmpatetpercrifipilam uulneratam non eiTc in telligendam nifi in
qua notabiliter dc manifc ftaapparet ulceratio. Aphorifinus. ^4*, Frigida uelut
ntx uel criftaf fus , pecfiori inf> mica 5 miles commouentia , &ngulnem
fluere faciencia 5:! catharros. Frigida qualis nix aut glacies , pt<S:ori
inimica. funt. Thcf TuiTes mouent,& fanguinem,^: dcftillationem .
Frigidaqualisnix,&: glacies,peiflori inimica, tuffcs ^^^» mouent,<S^
f3nguincm,<Si: dcftfllationes. Expofitio lacobi. v i 'Ai
Primacondufioapho.eftifia.Frigida udut nix 6c rrigiaf cryftaUusfuntpectori
inimica.Probatur.huiufmodi €xccu< frigidacommouenctuires <S: fadunt
fluere faniem 6C u*»^"" cumhocfuntcatharri generatiua. patet
confequentia. C"»<=^ 3c affumptum ftatim dcducetur. Simflis fententia
huic ^^F-- ^olligiturprimo caiifcn.3.do<fl.a,.capituIode regimi- P«^^' n?
aiqus Sc uini^Sc hoc quantum ad niuem . 8C3^ Ifaac ^* . ^
indigtisparticularibus.capitulodeniuc.cftutiiisiadu ^"*^^*
pra<ftico,utpatcf. Etampliatpradomniaadualiterni 1^.^^%.
misfrigidauflpotentialitcr. Primonota.Pcr niuem ^"SJJ^? pofTunju^ intf
Iligerc niuem proprie didam ,quae quan- ^^^^^t\
doqucfitcxcongelationeaquaebonap uel uapores eius "'*'^^ finepcrmixtione
rei extranef fibi a gencratione com- P^^^"'
municatg,aucarefupcrquamcadit.q»ia£damauc? cco p^i-. » tra,(5(:iUaeftmultummala.Primacnimnonnifiad:ua
^f^?^ ^ li frigiditate nocct,co cnim c^ per congclacionem pft ge-
":'^" , nita aquam ufualem in frigiditate excedit, licet non hu ^- •
miditate,unde inimicatur neruis pc<flori<S:: omnibusiu tcrioribus.
Prpptcrquod Auiccn.allega.capituloquod nj;^ Hii (cx
mu€rcfoluiturd:c.ncrui§5cm€mbrisanhelitusno ^'^
cumcntumfacit<SiQmnibi|§iiitcriortbus,nequetoierat P camnifi
uchemcntcrfanguineus.cj» fi no ilico nocume tum fac?rct,alicui fecun<ium
dicrum loi^gitudincni fa- c^Ya* cict,5^ cum in annis procciTf^rit.
Secundonota.Cry- yg^^'^ ftallum quidam p<5fueruntei(rcuitrifpcciem,utScra*
Qy.^a| pio i fuo de fimplicibus capiculo de uitrp .Pe quotpirQr , - . cum uitru
abco ponatur cali<iaiprimo <Scficciiinfcci| _ ^"^
^Otlfidoru5aute,^,ccyaiolQtfa,^aryfttfis.Cin.4.p^ ^ -^ m Digitized by Google A
P « O R. titt£rylUiI«mexglac/cinaiia3niaxinpiei;i fep€e«tpt|a
libusalpibusmultos cogeJatapcr anosgenerari.Etide ialtbro de
proprLecatibusrcrum , unde^Si; uehementer frjgidum ibidem ponitur 6c ualccad
faciem dealbanda Sc lacamilTum recuperandum.Sed llne amb«gurtatedi Criftal
«ftumexponendoHip.percryftailum utantxqui intellt Ii^pric gimus g,l^d£aa quae
cum claritace Sc luddicaceiimiiis e casadfe cryftalio, ux. iiclcnfu$. frigida
uero ni:^ aucglacies. hoc cie deai crgpinim icacur pectorijquia olTuomm
neruofum Sc la banda, c^rtofumjCum fngidahis occurrentia dolorem inducac
Jacetre lacercos duros 6c dcnfos reddat SCc. Tertionoca.Caii ct^cra iat cuiTes
caufando.malam complexioncm frigidam finc dma» jnaceria fenfaca. Secundo etiam
malam compiexioncin -caufando macerialem raaltiplicandj ibi matcriam higi dam
ex congeftione d: de fl uxu propcer fimile caufam cacarri^nciafunc. Q_uarco
noca <^ eciam indurando pciftus uenas^i^ arceriasindifponuncflexioni Sc
cxcen- jfioni aliquali quae requiricur in pecl:oris anjpliacionc 4ar um eciam
SC congelacumfaciiiusinfrigidat, (o SCC £x qaibus patec apnor .uencas.
Aphorifmus. 2.5» InarricuHsdoiores dC tumores {ineulcera^ tioneS^podagram
Sx^fpafmum Si^horum plu^ rima,frigida aqua infufa refrigerat 8C attenuat, dc
doloiemfoluit» Scuporemmmedioais do^ loremminuiL .Thc» Tumores ardculorum 8c
dolores finc ulccrc acquc ctiam podagricos dolorcs 8C conuulfa aqua frigida
lar- ge affufamagna exparcc leuatjfoluit dolorejcxtcnuat. Torpor cnim
raediocris dolorcm mitigat. f^eo Tumores articulor um,atquc dolores abfquc
ulcerc, 8C podagricosquocg atq^ conuuIfa,horum plurima f ri- gida aqua largc
effufa lcazt^SC extenu2r,foiuitc;^ dolo- tem . Nam modicus torpor dolorem
foiuic. Expoficiolacobi. Conclufio apho* Aquairigida plurima fubito cfFufa
confert foluic 6c refrigeracdoiorem in arcicul^ i. poda- gram 8c fpafmum 8c
tumores accenuac. Probacur hec coclufio fic.huiufmodiaquafrigtdamediocrcm
caufac ftuporem materiam fluenterapercuric 8c ad arciculos fluere
prohibecmaceriam cciam fpafmumfacientcm rc foluic per accidcns.^rgo conclufio
uera. patec confeque tia.<&;aiTumpcumdcclarabtcurfi:aum. Idem.22.ter-
tij.capitulodccuradolorisinnclurarum. &quarta pri AufCe. mi^^ .ca.f.de
fedauonedolons.Et eft apho.lcuisfSi: ud- ■Aquae |is jq accu prattico
.Coperatiuo. Ec ampliacur uc pacec. frigidae
prifnonoca.PerarticuiosiuncrturasciTeinceliigen-- ipficu^ dasjuc
aliasdcclaratum cft. Secundonota.DoIoresqii canon. ^^ confcquuntur foiucam
cocinuitatem quandoc^ ma pradi- janicomplexioBe.6;:hocuelfincmateriauelcum ma-
cus. tcriacopoficam. Adpropoficuuihicmaximefcrmo eft Polo- 4c doloribus maiam
c6 feque cibus coplexione maccria iris ca. i^Qj uel immaccriale calidam pofito
q^ fccum confodet iblutio c6 cinuitatis,^^ patet tunc ueritas parcis. Ter- «o
nota. Vc Cdmentator in come .per tumorcs apoftc mofosrubicundoscalidos
amateriacalidauaidcad arti culos flucnteproucnicntcsjtalibus.n.cofertficut
fupra dcphlegmonesS^criiipiia ucdicebaturctmcrito fine ul ccredicitur ut fupra.
Q_uarto nota .Non folum poda- gram ,fed eciam alios arciculorii dolo.res.dc
podagra ta- men f r cqucn ci^s contingentcs cxplicat in fpafmo #tiam
confercaccidencalicer , ucfupra.5i: 4ixit,horu plurima qusenonprouenicncia
amatcriafrigidagrotfanec coiic <fca 8C infixa mlbroutfupra 8c fubico ciFafa
rcfrigcrat SC attcnuac.f mateiiarcpeilcndp 8C tumore prohtbcn- ^ Sc dolof e
fQlaic.Primo aliqualiter ftupcfacicndo.Sc cundo.f.materiac Euxum prohibcndo.
Tertfo cda ma- |am copkxfone rcmoucndo.f. caiida. Q_uinto nota. f^oi^fer
j^i^iw» f iTciiis^ioeris^qiua uclj«»ca§itupt- £a<S:io*oii eft corpori
approximandajncindicmordficc iwfpiritusj ct qjuiamagna aujfert Sc ifta mnmt
^fum* Aphoriimus* 2.^* . i Aqua quae citocaiefic,&: cito infrigkiatia',1^
uiffimaeft. • ■ • Aqua quae cito calcfcit5& cito irig^citjUuiffia&^.
***? * Aqua qug dto calet,<&: cito rcf rigeratur jkaiiTaJaa e. ^^^
Expoiitiolaojbf. Condufioa|Ao.cft iiia.Aquaquae in£rigidatm dt9 &:calcfit
cftlcuiiTima.Prol3atur.huiufmodi ^ua eft rariiTima.crgo
leuiiTima.cofequendatcncc, quiaquod cft rarius ali)S paribus eft icuius.&
aiTumptum arca lic tcram dcclaralsit. Idemfcciidaprimii^tulodeaqua, SC,J .primi
capitulo dc rcgiminc aqug w^ uini.ctprimo
dcfimplicimcdicina,Etcftudlis.Etamplia£utpatec. Auicc.. Primo noia. Aquapoteft
udodus caiefieri SCc,mt c% ^ 2 .c, partcdifpofidonis eius f n primis
qualitatibus , aut cx quinto partcmodifubfiantiae.f.raritads&dcnfitadsdus.
S* p^ u« cundo nota.Citam congeladonem uel infrigidatioi»m locius aquse
confcqui magnam infrigidantisproportioncm ucl calefic calcfadcntisadipfamrefiftentiaminaquaauc
paruana xidupSi diftaotiam aquae infrigidandae ud calefadendae a tcrna
noadquemcalefactionis uei infrigidationis. Exemplii
primijfi.a.aquacaicfiacuelinfrigidetur a proporuonc quadrupia.&.b»aqua
apropordone dupla,ali)spar£bus cf tius ad terminum caiefa<ftionis perducctur
.a.qp.b. 8c fimilitcrinfrigidationis.hicautemmaiorproportiopo teil ciTc aut
^ptcr paruitatem rei ex parte qualitacis co trarise agend quae eftpauca ucl
rcmiiTa auc ex partcpo- tencix agcntis aut utriyfque^ucl ex par te modi fubftaa
tiae aquze aliquaii ter calefaAa dtius calefit q^ non algs
paribus.&parua^magna^&rara^ dcnfajlicccijocre
ducaturahqualitcrinmuldtudincm formae refiftait^ intantumq» pptcr raritatem
aqua c^^cta fub _aliqu3 mcnfura uelocius .^dtius frigcfdt ^ aqua frigida , ut
Aufce • colligi poteftprimo caii.fcn.2 .do<ft.2 .capitulo.1 6. dc Ariftp.
naturis ipfarum .^. 2 .mcthcororu capitulo primo.coa fertdicitadcelcritatem
congciaa>nisaquam praccalcfa c^m cfTc;et.24.problcumariiproHcumatc.l3. Tcr
do nota. Propter fuucncs. AliudciTedduscalefied S^ ueioduscalcficri.Sicut
aliudcft udodus traniircucl at tingcre aliqucm tcrminum Sc aiiud
dduSjlicctfrcquca tcr fumantur pro codcm . la propofito tamcn per ddus i
teUigetllam qus in brcuioritcmporcal^paribus dud Aquf
turadtcrminosifrigidatiom'suclcalefe<fcconis. Q^uar bonitaf
tonota.Bonitas5:malitia^fiusaquaecxmuldscom^ uci ma prehcndi potcft . 2 .primi
.prseall^.cap .f.de aqua.C £x htia ua fapore,qufade^
ciTcinfifWda.Exclaritate<S^ turbule rie com .tia.Exodorc.ExqualitaribustangilsilitwSjUt
ueheme prchea tcr frigida.aut quae eft ficut m€i ud uifcofa mala. Itcm di tur*
cxfonoquf uehemcndoremcaufatfonum ciun cadit, algsparibusgrauior eft,ut
24.probieumatii. lcemcs rcflexf onc forci ud debili, ut fi i n aqua uf d«nusimagi-
ncm Roi^ram ficut fnfpccologroi!acft.Itcm cxmotu ct quietCjquia motamelior.Itcm
cxlocoadqucmjS^aquo mouctur ud motaadoriaitem uclfi^ecrioncm.Simf-r liccr pcr
fpadum per quod ut fi fticritlatum ucl iibc^ rum<5i:c. Similitcrcx
pondcrequod multipaicitcr fit, Vitimo cx udocf ud tarda calcfacdonc. Et
i&vm mo- dumalnsprfccrmiiiGstetigitH4>po.fnpropofitoapho, O uinco nota.
Pcr aquam lcuf iTimam duo intdligcrc ^^^. p^umus.Primopondcraiiccr ajhocnon
uoluftHfK>. icuiilf- SccundofntcUigcrcpolTumusleuflfimamjquia.fciltcct ^ :.
lcuiter aftomacholabitur Sc anatura uindtur, utcx- «^P • tra fcnfiMitcr uel
infenfiMitcjr cxpcllatur.ai fic cxpo^ pftCommcntacorin omme to.cxhoc cnmK^dco
<alc fitainsparibuscomprshcndfturipfam cflrcIcuiiTimam, ^ psr CQ&i^iuens
a caloj-e noftro£adlitQ: uf Qdl:Aesa». laco,s.apha, l^ «f Digitized by Google P
J. R T I- Aphorifmiis* ^^* Qutbufcanque bibere defldenum eft, nocfiii uaide
fmentibusjfi fupprdorniferintjbonum. If^c. Qjd no^vL bilxrcauefj^jjrjsadojodum
fiacnftbu? fi oMorniierintjboao eft. r,c Q-"' nosfiu bibcreappctuntjhis
adojodum iia^a- *^*^* Ijusiiri^perdormierincbonuni. jExpoficio lacob*. Conduiio
apho.cit iiia.<5_u«bufcunque habcntibus appccitum bibendi cic noclrc bonum
cft ctormirp. Proba tur.fomnusfcmoucccaufara huius {icis.crgoconduiio
iiera.patccc6fequcotia.5(: aiTuajpcil circalictcramde- 0arabitur . Similis fcn
jcncia coiiigitur fccu nda primi. opitulo dc regimtnc aqae^ uini. £t cft
u?ilis. Et am- phaturutpatec. Primonota.HuiufmodUicispoccftef
fcnaturaiisi^mcndofa.Naturalisquideni confequens «cxiccacionem humidi roridi
oris ftoraachi a calido natu f ali.Mcndofa ucro confequens prauam
confuetudinem, £cut fr cqucntcr uidcnus aut confequens nimiam crapu iam unde
uapores acuti cbuHicntesados ftoraachipro- licnicntes fitiminducuntjuel etiam
caliditatc 8c iicdta %t aH <S:potus j ut comcdentf bus cibaria acu ta ucl
falfa^ uc acrumina d: huiufmodi. Ad propofjcuni potiiTime X ^tcJIigitur dc fiti
proptcr fecundam caufam cotingcntc. Sccundonotacjfupprucnientcfoijinohi
uaporcsrcuo cato calorc naturaii refoluuntur 8c confumuntur ^ qua rc caufa
fitis toUitur 8C confequcntcr ficis,Ex ^uo patet caufa ucrii^cans apho.
Aphorifmus. t, 8. Mnliebriaeducit exaromatibus calefedib» Multoticns uero bC ad
aiia utilis eflet, (i non ca-* pitis grauedinem faceret* ^hl^*
Mcnfcsducunturfuffitu aromatorumjquaefacpcad ^lios ufus rcdpcrcntur jDificaput
tcmptarcnc. Suffitus aromatum , mulicbria ducit faepius ucro 5r ^?^*
^daliautiliselfct>nificapitisfaccrctgrauicatem. Expofitio lacobi.
Ifteaphor.duash^bctcondufiones.SecujQda cft ibf (Multoticns.) Codufip apho.
C4e£a<ftlo c^ aron^atibus cducit me ftrua. Probatur*huiufmodicale£avftio
uiaspcr quasd? bct currcrc uel cBucrc fanguis aperit 8c fanguine fub tfliat
d:uirtutcmexpulfi"ao?iocitat. ergo condufio iicra.patctconfequentia.(Scairumptum
circa litterani deducctur. Simihsfenccntiaquantumadprimam con dufionispartcm
colhgitur.z i .tcryjQ.trac.^.cap. dc rc tcntioriemenftruorum. vbi prgfcnteni
allcgatapho.et quatum adfccundapartcm.2 ♦caii.tract.prinio cap .3 , iicrfusfincajt.ibiponituromncarornaticum
ciTe fecun dum plurimil capitis doiorum gcncratiuii.Et cft utilis Etanjpliatur
utpatct. Prinionota. Permulicbriain- tclligcndascifcfupccfluitatcsquafdam
amulieribus cs pulfas pcr loca pudibudaquae fanguis mefcruus ucl me ftruanominantur.funt
enimmatcrix fanguincg in mu licrc multiplicatac ultraq§ fit pro nutrimento
mulieris ticccirariui^ adfincm confcruationisfpedci.f.procrca-
tioniSiSiSCGfcruationisfaetuSsquaeficutdemcnfefnme fan multiplicantur^ita
pcriodicc cxpcliunt ur, cum pro ptermoramfiantadgcncratione 8c nutricationcm
in« tilcsgratiacuiusfinalitcrmultiplicantur. Exquopa-
ictprimoantequalibetmulieris impraegnatione izm^ uel fecundumplurim um accidcrc
i pfi us mcnftr ua reti- |Acft-«- ncrisquia aliasmatcria nutricationis (SiTgenerationis
dc" ftruan- ficerct, Patetfccundononinqualibctaetateinmulicrc ^e mu-
hancfupcrfluitate muUiplicari, ut in principio uel mc- Sicriste
diopucritiacudinfantiaecum totusfanguisin ea gcnc- ^^4^^
(usfitproau^caciiu>u«2au|ricftaoaf prppna a^«4|-« Aui?e. MuWc- |jy« q. Arom^
ta quf <| i-iiis,aecietfaniiii fcncAutis proceifus cym tunc mufpf
fanguisdefldat.relinquittir ergo q>in afctatibus medi)s 2
quibuspoteftmulierfaecundari,uca. 1 4.ufquc^d.40f. uel.4. 2 . aut raro ad
quinquagefimu annum. undenon omnibusidcm menitruationfstermmus,uariatur enin»
feciindum uariationes naturaiis complexionis 8C regt-
minis.PluriraumautemeiTctdubiumquaecictus mea ftruarifndpcrctanfanguinca
uelcholcrica mulier ucl fnclancholica. utrobique cnim funt apparentcs 8C benc pcrfuadcntcsrationcSsfedhaecmatcrfaalibipertraAan-
dacftcS^c. Sccundonota.Huiufmodifanguintsrctcn- Mctt-^ tionem fieri m
ultiplicicer . Primo naturaiicer ficut in p ftruo-i^ gnante propter fsetus
nutrimentum .h cet enim menftr u retetK> us fanguis ualdcputridus usdear ,
tn eo tamcn funt par nfs c^
tcspuraegcnerarioni<Si:uutricatfonifaetusutilesex qui mult;- bus nutritur 8C
gcneratur f f tus in macrice. Simf liter ex plcx»
fenesfcutcnaturalitcrretinetur.Q^uandocjautemrcti- netur praetemacuraliccr.Et
huiuimodi retentionis cau fa poteft elTemultipIex, ut ex partc ini|:rumenti 8C^
alte rius caufaepretcr naturam Ex parte uirtutisquide_, uc debflitas expulfiuae
autfortitudo retentiuae ud utriicp. Expartciniitrumieti,utanguftiaortficg 8C
ucnarii etc^ Ex partc autem rci preter naturam alterius , u t apofte- ma
opptiatfo frigiditas 65;: uifcofi tas fanguin£s,If cec ual- de frcquentius
contingat propter ultimam caufam ma- triceexiftcntemcmbro ncruofo frigido ,
fanguineetta illofecanduin plurimum crudo phlegmaaco; De hac crgo caufa in
propofito potiifimc eft fermo ut fit infd- lectusapho , Muliebria preter nat u
ranj r etenta ex «latc riafrigidagroiTa uel uifcofa oppilanteautfanguinis ui-
fcofitace <S:c.educit 8Cc. Patec enim c^ non ex omhi alia ca ufa
cduceret. Tcrtio nota. Per aromata intcUigcn- das eiremedicinas
calidasboniodoris,ur funt cinna»io- mum lignum aloes ct dc al^s f n quibus eit:
caiiditas curcjt acuitate,unde<Si:fanguinefubniiant&:poros 8C ucn.a$
apcriunt. Q_u3rto nota.Per caiefactionemiftorum in telligit iftoriim approximationcm
talem ut calefiat,fi- uefiacpcrmodum emplaftri fiue fuifumigationfs uel
unguenti itd euaporationis uel peiTari) fiue naftalis ud inpotuexhibcantur.
inomnibusenim hismodis fit ^ his calefadio. Exquibus patet cauia uer tficans
aphQ* Secundacondufio.iV\uItotiensh(5rum aromatum i^
icf^difocifetmultisaljgs.f.muheribusucl morbis utilis ii non grauarcnt caput.
Probatur.talis aromaticitas.cfl: conformisprincipaiibus membrisomnibus ipforuin
CQ» fortariua.crgo condufio ucra.patct c6fcquentia.(Si: col ligituraiTumptutji.^.dcfimplfci
mcdictna. &i(, <; .cap> primo*^inlibrodeuiribuscordis'^.2 1 .tert^.
Prt- nionota.Aromatica ,quiamctnbrorum omnium con- fortantia^quiaremotiuamalf
difpofitionis ingid^ in mcrabrisprincipaltbus cxiftentis funt multum 8csd-
multauttlia. Sccundonota.Iftagrauant caput.Pri?* momultum cuaporando,quia
funtfubftantif fubcilis,. Sccundo quf3. fupcr fluc inflammmando 8c matcriasjg--
busobuiatcuaporarefaciendo. Exguopaterprfmoc^ maximc noccnt fcbricntibus. Patet
fecundo,quia ma atimecaput rcplctum habcntibus. Patet tertio,quta con
uenicntfora funt prccedentc purgati one qp fine pjur.- gatione. Exquo fequitur
q» i n aUquo poiTunt caufarc tc f n ^iquo rcmoucrc capitis dolorcm ct plura
alia 8Cc^ in hac trasla.dcfidt unus apho^g rcpcrit i al^ duobus Aphorifinus»
x^. Mulfcremiiterogerentempurgabis m^dfca Thit mento fi materia turget , quarto
menfe §<ad (£/ ptimum urc^.Scd eas minus. A rccctiore autem
6<:audiorccauebfs» Grauidaspurgare turgcntcmatcrfa aquarto fnenfc ir -q
tifq^adfcptimum,minusuerohas,R€Ccn«orcsau5ctB. *
^feflCorcguawiopomti, ' ^ qaF. Auicf*, Digitized by Google ^ufce Serap Ais can
^icus» IThc» A? H O. Pefictc c5nicntu Izcohi Cupet apJ>oriTmu.2,9»
Aphoriimus. 3^* MuliemtiuterohabentijabaUqua acutara aegritudinum
accipi,mortale. MuUcrf grauidcjcapi abaliqnjorJjo acuto ,lctalc efi:, MuUcrem
utero gcrcmem , c?piab aliquo worbo acutOjletalceil;. ' Expoutfolacobi.
ConcIufioapho.cll:ifta.Mortalc cftmuUcripra^nl ^iabaUquaacutarum
aegritudiniiaccipf. Probatjquja huiufraodf acura ggritudo eit uirtutis
maximeproftra tiu3d:nutrfmcntf fubrracliua crgo<&:c. patet confe-
quentia. <Siairuraptiidc.clarabitur itatimcirca Utceraj: ' idcm . Z l
.tcrtij. trac. Z.^cap .de iignis aborfus.d: trac, ' primo.cap.de
iignisimprcgnationis.a:. $ .breuiari).c. J4.S. deiorfu. Eteft utilisin
actupronoftico. Etam pliatur ut patec. Primo no ta. Per acuta sgritudine de
bemushic intelUgcrcomne aegritudine uelocfs tcrmf nationis cu uehementia
accidentium fiue fit cum t ebrc auc finefebre utexponit hf c Comen.in
comentoiiUus. acutor um morborii . Secundo nota notantcr <iictn ac cipi,ad
denotandam huius febris uchcmentta ut afsde- claracum eit . Ter tio noca.
Mulieres prg gnantcs uirtu temdebiUorem habercmultono prfgnantibus alijsp*
ribus,eft ctiam neceiTariu pro nutrimento fuf <S^iul%ca tatfone fetusm ultum
nutrirf .hoc auje opprimit ufrtU' tcm Sc auget morbii fiue aegritudincra ,
quarc eft mor- taie 3Cc, Exquo colhgft caufa ucri ficans aphorifmii. Primo
fi.n.f ueric sgritudo acuta in prf gnantccft no cciTarium proptcrfortem pugnam
«S^motum aegritudi- iiis cibii fubtrahf ,iramo 6C ui aegritudi nis modicii acct
pfturjquarc f gtuifubtrahfcur multum nutrimentii ,<&: pcr confcqucnsprf
paracur ff tusad aborfum uci admor f cm.Secundoquia ualdc laboriofum eiiec
uirtuti colc- raremociiforciSfraf aegritudinis Sc grauedineraprf-
gnationis.Tcrtio quia ab sgritudine acuta f f cus ualdc
profternitur<&:corriipicureius copIexio<S^ nutrimen- tum quo
nutrfendii eft corrupitur 8C pauci ficacur . Ec £ fumma uel mf copiofc cibacur
ut requiric faecus , 8C tnc lif rcuce debiU^ morbo corr umpetur cibus 8c augmen
tabicurmorbus.Si ueronondbabtcur deficiec uircus pif f s 8C morfctur infans.Et
hac fcntentia tuigit Auic^ ^ I .tcrtq.trac.primo cap .de fignisimprcgnatiomSjdu
inquic,6^ inccrfiacfe.acuca ff tum , ex hoc <$facit poiTj l3cre de malicf a
coplcxionis , cii ipfc fic debilis non tole^ ransfllud,^cxhac<^ nutrimcntii
eius corrGpitur ex partccoplexfoniseius. &cxhoc<^ciihocmf non nu- gritur
debiiicaturfstus,«S; ciihoc^fiiiutritur debilfca tur f pfa SCc. Q_uarconota.
Hoc ciTc figuum morcalc, igufafcmpeif ucifecundii pIurimumafFercnsmorce,aut mf
is,aut fnfantis,auc utri ufq^ mf is cantii ficut in apo- plcxia <5«:c .f|tus
aucem aut utriufcj.patet SCcMctt frc- qucntiusconttngatf|tum mori nonmortuamfc
, utpa tctfntclligcntt. C^uaeitfoncsqug ht^taaguncur £*cilcs funtjidcoomitco.
Aphorifmus. 30» MuUer in utero habens phlobotomata abor> (Iim fadtjfed magis
cuius maior eft fktus, Mulicr prf gnas fangui nc mi iTo cx ucna abortum fa
eitiSc magis fi ff cus auclior cft. Mulf cr uccro gcrcnsfangui nc miifo cx ucna
«bo?cit> ^ magis fi fgcus fic maior . Expofitiolacobf. Iftc aphorxiiaus duas
habct conclufioncs. Sccunda e |bf(Scdmagfs.) Primacondufio apho.
Mulfcrprfgnansphloboto- fjiatajibortit. Probacur.mulicrcpr^nanccphloboto^ H I P
P O, Bs tidficneceirarfu.crgo conclufio ucra.pat«; confirqucn^
Ma.<&:airun)ptum probatur, quia fubtrahitux fengut» quofgtuseit
nucriendus. Secundaconclufio.Mulier cufusfgtus cftmaforcici us 8c
frcquentiusabortft,qp cuius fgtus eft minor . PrcK jbatur.
cufusfgcuscftm^orm^ori indfgcc quanticatc fanguinisadfgcus conferuationc.
ergopernummenci fubcra&onmi ali)?paribusplusl|dicur f|tus,d: pcr confequcns
citius moritur 8c caufatur aborfus. iencen- tf a eft nota.<&: totum
ancecedens dedarabi:ur circa licte Auf ce» ram.
Similisicncenciacolligicur.j.canon.zi.fea.tra. Abor-^ ^ .cap.de
aborAi.i&^quarto Almaa. in Camma., cap, de fus cari
rcgimineprfgnancis.d^.^.colligec.ca.dcqualicaceeua ,pno.cc cuationis. Eceft
utilistaminaclu pronoicico ^ ope- opcrac* raciuo.Ec ampliacur adomnes
prfgaaaccs cuiufcuccp uos. nacurg gcacis ud regionis. Primo noca rcpcriri haec
no Auerr ^ mina,multcr &:£oemina idem imporcantia, uaria came Mulie-
appcllancia.DicfCur nanc^ mulser a moUidc.nacorpo- risccy- ra humidicacc fupcrflua
tad:u mollia 8C ni mia aQimi i n inolo'-" firmttacc accgin
coftantfamoUiadiccnda.Dicicurauce giaccf^ fcsminae
afcemoraquodanciquicusfamedicebacur.cE tnin^^ func partesquibus equf cando
ccrgi s equorii adhercmus i I .ecymologiarii.cap . i .eo .n.forcc q>hf parcesi
nma JUcre apcrtg func,ab ipfis f oemina dicca cit:. Sccundii ali-
quosaucemfcemina afjditacedicic,eo^fgd3s5^fCnor- Mcn— .mes
fuperfiuicatesemittitmcnftrualcs.pacec.Sola.n.fx ftruo^ mina cft menftr uale
am'mal,cuf us cruoris concad:u firu eScctu» gcsnoa
germinanc,acefcuncmuita5moriuncurh.erbae, sxkait* amiccunc arbores fructus ,
fa-rum rubigo corriipf c,ni- grcfcunc era,<&: il qui canes fnde ederinc
f a rabie cffcrfi tur,glucinii a fpalti quodncc ferro nec ai^s diiToluicur,
cruorcfpfopollutufpontedfipcrgicur. I i.ccymologia Vtcru» rum.all^.cap . Eft
auce ucerusmacrf'x,quiain uccro.s. Grauf- altcra partef^tum potcB:
continsrcSCin alccra ca.f. dc- da qd cs xcra ^ fini ftra.habens crgo f n ucero
cft prg gnans , fcd pgnac» grauida agrauicacedfcla iic.proprie.n.
grauidadfCftur dii fgcus mokgrauacur quodmaxfme eft ulcra ccmpo-
rfsimprcgnacionfsmedfii.coKJ ucro ceporcpr^nans« Phlobo f n urcro habens df
dcur . Sccun<i> noca . Non ciTc inccn- comta Honem Hippo^^libccmulfercm
aborcfrc.immofrequc dupFr» ccr cx phiobocomia 5;:fanguinfs cduccfonc ab aborfu
Aucr^ cuftodftur uc.7.collfget.alle.cap.(S!:.i l .tcrc^.trac^ . AufCiC^ capydc
a>nferuacfonc f2tus.f€d f ncencf o Hf ppo.cft <3> ^ phlobocomf a
fupcrfiua fcmpcr ud fccundura plunmii ^x>rfum fncurf £. Tcrao noca ut . 2 1
.ccrc^ . trac. Cccun do
cap.dcconferuacforicffcus&cautdaalx>rfus.<&: fu-
praquarcohufus.comentoprfmo.AUfgatfofscusadma trf ce proporcf onacur allf
ojacfonf fr U(ftus medf ante Ifga*^ menco quo conncccf cur arborf «S^allfgacur
ramo.Ec fi- cucfUomcdfantcfugfc <S:accrahitnurrfmencii cxarj»- rc,fca fgcus
exmatrfcc medfantc ucna umbflfcalf quc mr f cf allfgacur 8c cft mc^ancf bus
ucne pcr ramos <U- fj^fisucnismrfcfs conglucfnatfs cotilfdombus dfctfs,
ipfis.n.mcdfantfbus amatrfccaduena umbfltcalenu- p^fmencum, qufa.f. fanguine
mcnfi^ruuii? attrahcndo. Bxquo patec q^ iicucduplf cff cotfngft frucflii cx
sxlm r cance perfcccam macuracfoncm fcj^rarf .f.cx fra<ftu« cocflidonf s fr
uccum cu arborc connc^^cncfs 8c nutrfme tffubcracftfonCjundc&perfcfrudusiS^cadfcficfimf-
Ifccr duplidicrcocingfcfccu ancepcrfc<fcioae autcof^* mctum efus cmftcf
,f.cx oalfdonu fr2Ctura<S:nucrfinc , *
tifubtractfonequarcmorfcuriSCpucrcfcfc, undcfnfur- V^^j * gic uf rtus ad cf
uscxpulfione . Q_uarto noca.Pcr abor fP* ^> fum f ntcllf gcndum ciTc malum
8c fncacuralcm partuai , *^^ quofaetusantc tonpusn^uralf partuf dcputatum cx-
'^** pcllftur ad cxtra ud fi dcbf co tcmporcmortuus , aut m fcnuta mortf s
expdlf tur .m ulf crcm crgo abortf re cft par tum tnnaturalan habcrc. Q_uf nto
nota.Ex pfalobot» mfafi[tagftatfofn fangufne<S:humorfbus Sc euacuac fangufs^
fubcrahf tur,quf fn nutnmentumff tus^b^ Digitized by Google Serap. ftruoru
dcfide ^f u cafi JV\cn-- ftruade iSccre j^c<%u debilitatts^ per nutrimeci
ALbtradione in&ft, hinc eft ^inagis aborfunj prouocat phlobotooiia nutri
«ncntum fubtrahedo^ agitando uel <:6mouen<i>. %x Qaopatctcaufa
ucrificansprima cdduiione apJw. Pa f cc fccundo q> fgtu cxiften tf maiori
per phlobotomiam ^cilius prouocapuraborfus^minorialijsparibus^co. ipnim
q»rnaiori indigecnutriijiento du usper nutrimcn %i fubtrac^cipncmdeficic uiram
fftu 3 <&: pcr eonfequens iit aborfus. Ex guo ulterius patet non folum
phloboto pjiam,fcd ctia omnc aliam fanguinis uel humoris eua- cuationem
notabiliter fuperfluam aborfum prouoca- ire.
Exquopatetulterius^liqualicerop^lito modofe haberephlobotoniiain aisorfus
prouocadone 5i:phar'- fnadam .pharmacia enim magis rupendo 3c ujiuusfub
^ahendo,utquartohuius.apho.> .dedaratu eft. econ- tra ucro fehabet
phlobotomia. Ex qui bus poteft pro- l>abiiitcr condudi q» quanto fgtus cft
calidioris complc- xionis al:^paribus ciuus deficic eius nutrimencu per cu
|usfubtrad:ione nioritur.Ex quo patetfententia apho. Aphorifmus, 3^. Miilierj
iangumem uomentijm^ftrijis fug^ acni'eiitibus,roIudo fit^ Mulieri fanguiijcm
euomentijfi meftrua crumpun t, fplutioaccidit. Mulieri fanguinan
cuomentf,menftruis erumpen- ^ibusjfplutio, Expolitiolacoiii» Iftc aphoyifinus
clarus efl. Aphorifmus* 33» Mulieri menftruis deficietjibus fangvijineex
naribusfluerejbonum eft. Mulicri njcnftr uis deiicientibus fi fanguis e naribus
fluxeritjbonoeft. " Menfiruisdpfjciciitibusjfanguiniscx naribus flur
fnsbonuni. Expofitio lacphi, Conclufio^pho^cflifta. Sanguinemex ijaribusfiuc
recftbonum mulicribus cuius menftrua defecerunc. jprobacur^pcr
huiufmodifanguinisfluxum cuacuatur ud muitum minoracur matcria
prgternaturalitcr r eccn ta.crgo pacec confequcncia»<SC airumpcu colligicur
in co men. Simihsfcnc^ritta collrgiturquintobremari}.^ I . cap .Et eft utilis
apho in acftu pradtico 3c operaciuo 6C pronoftico.Ecampiiacur utpacet.
Primonota. Men- ftrua deficere naturalitcr autpr|ccr naturam . In propo iito
eft fcrmo dc «JcfcAu ipforum prgternaturam. 6c^
defcdlumincclligimusprohibitione cxitusmeftruo^ > cu
ipforupr$cernaturalirctcntiQne totali.f. uel partia- ii,quia.f.prohibeantur
potalitcr aut parcialicer pgredi, Secundo nota.Non folum ex naribus,fed eciam
per hg iporroydasexiftens eft bonum. de hoc ia excmplo dans
aliaincclligercfpcdalcm fedtmencfone. Tertionota. Hoc ciTe bonum pcr uiam
figui,fjgnificando potenciara uirtutisin cxpdlendo 8cf, Sc cft ctia»ii bonum
per ui^ <^iif$,qui3 eft caufa m undificationis cor poris mulieris 21
fuperfluitatibus prauis ualdc,ut hcri habuxftis . 3^ pcpatctapho/ Aphoriimus»
34* Mulicri in ucero habeti,G uenter multu fiaat, pcriculum cft abortieadi
Mulicri pr ggnanti ,11 aluus nimium fluxit, pcriculii £adcndi abortum imminct,
Mulicri in utcro gercnti,fi aluus plurimix profluat, pcriculum eft ne abortiat-
Expofitio lacobi. Iftcapho.edicluS(&: e darus.patetat magisfiafpi- fis
&itkta> qfuntiQ,4'p^ti€ul9t^ho»crcd{t^CJDito prlf « Ahorifinus. "3^
MuKeriquaeamatricemoieftaeurjautdiffi" culter geaeranti,fternutatio
fupcruenies bonu, Mulieri qua uicia utcri infeftant, aut qug difiicultcr ^^*'
parit,fi fternutamentum fuperuenit,bono eft; v Muheri qug uterinis mol cftatur
,aut difficultcr paric Lco^- fuperucnicnsftcrnutatio,bonum. , " Expofitio
lacobi. Ifteaphorifmusduashabctconclufioncs, Sccundac ibiCAut.} . ..-V Prima
conclufio apho . Ster n utatio fuper ucnicns m u lieriqugmoleftacur amriceeftbona
ueliuuatiua.Pro iatur.ftemutatioremouet uFaptaeftremouere caufam
moleiiationismrids.crgo conduilo uera.patet confe- qucntia.d: alfumptum cjrca
litteranj dedarabit . Pri- Mf icis mo nota. Per mokftationeai muheris araricc ,
utin jp mokl^^ pofitofumiturutcomcnta.exponitin comento intdlitioqt geredebemus
prffocationem mficisqug eft anheli tus modis» impcdimentii pcndcns a mrice
propter difpofitione iri ea prgtematuraliter exiftente , ficut menftruorum auc
fpermatis pr|ccrnacuralis rccentio uel collcdio materig. putridg ualde auc
uencnofs 8Cc- Scciido noca. Pcnes Mricfs au<S:ores repcririiflosterminos.f
prgfocatio,fufFocatio pfoca- pr?dpitationjric(s.Eftautem pr^cipitatioprgternatu
to etfuf ralisdefccnfasmficis adinferiora. Pracfocatio ucro<S:focatio
fuiFocat£o idem important 8C eft prsfocatio impedimf dSprae* tum anhelitus ex
rcteniione menftr uorii ucl fpcrmati% cipita- uclfiisiproportionalismatcrig
corruptione. modusau- tio, temhuius colligi poteft.2, 1 .fcrtij.ca. i
^.decaufispr|- Auice^ £ocatioms.&:.|5.interiorum.ca.4.a:dicmodutu. Ex Gaf, quo pacet
prefocatione mricis non eiTe aegritudine pro
priedidam,fcdaccidensquiaeftadiolsfa. Patctfecu do mn
cfTe difpofitione mricis,fe4 ab ipfa dependeat. Patec tertio in prf
focatione pati ta cerebrum q^ inftr u «lenca anhdituspolTe per colliganda.
Tertio nota.In hoc coferrefternutadone, eoq>f ipfa fitforciscomocio mebrorii
anhelitus&Smufculoru uentns agitatio.qua re excutitur materia circamrice contenta
8C fumi fpiri tualibu? et ccrebro comunicati.excitatur ctiam uirtus qug ficut
fopitaablatofenfu (Ssimotumacba^.Etex hoc patet cauTa uerificans concl ufionera
apho. Sccunda codufio.Sternurario fuperucniensmulicri
diittcuItcrgencratieftbona.Probatur.huiufmodifter nutatio c^icit partum facilem
.ergo 8Cc.pd.tcz confcque tia . 8C airumptum dcclarabic ur cir ca licceram .
Prirao ^ noca.Perdi^icuItergeneranteintdligicdifFicuIter pa- '^^T-r tience
,maxtmepropter pigritia 8C impotentia uirtutis ^^^ ^^
pxpulfiug.quodquidem^ucrii cft tadcnaturalipartu^ iicultcjr aborfu.&:hocfiucartificiahter
fiue naturalitcr fuper- St'^^^» ueniatfternutaMo. SecudonQta.Stcrnutacione in
hoc fimihter conferre,ficut prf focationi ut fupra diximus, fortem circa partes
uentrisfaciendo comotionem ad hoc ctiamconferrettuiFiS(S: uomitus5i; clamor Scfimilia,
his 8Cc, Exquo patetq^pr^gnanci non e^iCumcin par
tuurpropepartiihuiufmodifternutatio^iTetnociuaec aborfijsprouocaciua, ut.3.2 1
. ca. de aborfu. Similis „ • - fencenciahuiccglligitur.2 1 ,terti}.trac.2.cap.
deprg- '^"*^^* focatione matr!cis.<5<:^ tractatu fecundo.cap.de
tegitni- ne par tus diflfidlis 8C quinta tcrtq . cap . de fternutatio- jie.Et
eft utilis.Et amphacur utpatet, ^ Aphorifmus, 5^^ Mulieri menftrua habenti fine
colore prp^ prio,6!: non fecundum fe femper fada:purgatfo ne indiger^ fignificat,
Si mulicri mcnfes decolor cs, ncc fempcr code ^empo- Thc^;
rffproueniuncpurgationcopusefrefignificatur, Mulicri mefes decoIores,nec g ide
fcm^ tepus uenic 1^^%^ |€s,purg^'o^e tfi^caii; eiT^^cc^Ci^rtam, Digitized by
Google A P H O. Expofitiolacobf. rftcapho«'fmus,duashabec conclufiottcs.
Sccunda €ftibt(Etnon.) Prt nja conclufio.Mcnftrua fada fine proprio colorc
iigmficanccorpus egcrepurgaMonefiuc euacuaaone. Probatur.
figmficancabundarcmateriam purgattonc <aanda.igtt tcncc cofequenaa.et
aiiumptii dcdarabit . Secunda concluIio.Menftrua non
fecunddfcfacta ft gnificant corpus, cgere cuacuatioae. Probatur fignifi-
catmateriam menftruale prfternaiurahter effercten- tam.ergo&c.2 1
.tertg.trac.j.cap. dccura Euxusme fAtn-" ftruorum.fitcftutilis.Etamphatur&c.
Pnmonota. iiruico Naturaliscolormenftrui inmuhcrenonculpatc fana, |or na- ut
Auice.9 animalium.eft ficut fanguisarictisnouitcr ^euralis. decollati ^ eft
colorerubeus clarus adrubedine aliqua- literdcclinansproptcradmixtionemulti
fanguinis ar- tcrtalis cum ucnali in mSftruo uclpropter multiphlcg- matis albi
comixtioncm cum fan|;uinc etc . Variatur ta. mcnfecundum naturales
complexioncs. inphlcgmati- ca.n .magtsjin fanguinea uero minus dcclinatur ad
albc dinem . Menftr ua ergo fine colorc proprio cgrcdi,cft illa clTc altcrius
colorisqp debcant cifc naturaliter meftrua tnulieris. Secundonoca.
Hocfignificarc corpus cgerc purgaaonc,pofico q^ fi fit prgternaturalis
extcnuatio in tnulicreaucprgternaturalisdebilitascotcntiuf^quonia fccundu
plurtm um uariacur hic color proptcr admix- tionem h umorumcnftruo prf
ternaturalitcr comixto- rum,qui indicant dcfui euacuationc.quod tamcn fccun
dumplurimu uerumeftintcIIigendusS^ maxime fico tungtcurcum
algsfignisrepletionisautdomin^ humo ^tti-' ris. Tertio noca. Menftruanonfacflafecundum
fcin- ftrua— tclligendaefienonfacfcadcbitotcmpore. Tempusaute nioniste debit|
menftruationiscft triplcx.Primum cft generalc pus dc' coprghendens totum tepus
atermino aquoincipit mu hitu3^lic[ merico gcatis ufqucquo dcfintcetiam merito
statis JVicn— menftrua emtcterc.quod ficut habuiftis pridie cft a. 1 4. ilrui
c-ui;^ad.4^.annum uclplusuelminusfecunduuariatio thiiijo-
nemnaturaliscoplcxionis.Aliquodcftmenfuras pcrio ^Q^iS^» dmu intcr prtmam
menftr uationem Sc aliam quod fccu dumplurimii cftmenfislunarisfpatium.
ideo.n.men- flruum dicitur amenegraEce, quod lacineidera <;^Iuna
importat.Tcrtium eft tcmpusadequatemenfuransifto r um mcnftr uorumadualem
cfFufioncm.quodm%tmii cft uniusdieimaximiicft.B.mcdiii.^. uei.4«5!:c. Ad
propofitum de quoltbet iftorum poteft ciTcfermo , licec potiiTimc dc fecundo 6C
tertio» Q^uarto notaXy fem- pcr poteft dupFr conftr ui, Primo non fcmper
facftafec^ dum fe dCc. Secundo fcmper facta fecundum fe uc deno tcturnon
feruari ufum uel faite raro dcbitumordtne.Et patct caufacum condicionibus. Scd
ctrca dida quasda J5iffi— dtfficulcaces infurgunc. Prima cft. Q^ uia fi ex
rccencio culcates nc fpermacis caufacur praefocacio , cum in uiris concin-
Prima. g^t fpermanonminusrccincri qpinmulicribu§,fcquic * q> in uiris cx
rccentionc fpcrmacis dcbcrcc ficri prgfoca- Sccuda
tio,cuiusoppoficumuidecurcxperiraencopaccre, Sc- cudadifficulcas eft,Q_uare in
alijsanimalibusabhomi- I ne.f.femcilis non mulciplicantur mcnftrua,cum in ipfis
nonminusdcbeat (upcrfiucrcmaccria gencrationis 3C ' potilTimcinfrcqucntcrgencrantibus,cuiufmodifunc
Tertta caculi<&:gatti&huiufmodi. Tcrtia diflFiculcas. Q,iio potcfl
hicf umus tam par uus hgc fcua acddcntia produ- Q uar- ccre, dcturmodus
producftionis. Q^uarta diflScukas. ja» Q_uia fecundum hanc uia uidcretur fempcr
in prggnan tibus <^ quibufcunc^ menfjrrua rctincntur cauiari prg-
focationem.fenipercnim ^cuanturfumipraui^Si^c, Si- njilitcr in coeuntibusa
uencreis, cuiusoppoficum cxpc rimur.Ecadhucma^mfinacftu p3rienctbus.agitat.n»
6C comouctur nacnftr uum quarc a|> ipfb dcbcrcnt pra- «i f umi
clcuari,<&: jqercbro 8c cordi comunicari. Q_ul Qjuipf> tadifficulc^.
Q^uiacuncfpcrmaticacfTec minusmal^ iiacQftrualf , $0 <j co|:rupao ^
^cii?n,9fior matcrjacft HIP P O. $6 &itb&mvm ^ ^rmascum^fum fitnatur^tcr
uctie- nofum,fpcrma auton non,f^ natural^ Scixaigns, hvf^ miditas.
Sextadifficultas.Q^uianonuidccur<j>pcrpr^ Sczta* focationcmdidiampoiric
aufcrri anhditus utuidccur. Ck>mmcnta.diccrc, quia cuncquglibct pt^iocatio
cfTci; mortalis.non.n.potcllanimal rcfpirans uiucrc finc an^ hditu,
Scptimadifficultas.Q^uarcobftetriccstcflant ScptfJU «j» matrix aJiquando ad
taftum intra portct manu pofil tafentituradfuperforamota,ita ut uixadipfam
manus poiTit pcrucnire. Ec quandoc^ rcpcricur ipfa aliquandb ad dcxcrum
aliquando ad fimftrum, idco 8Cc, Adpri-. Ad pri-- mam dicicur,c;^fi uircusin
uiriscirecdcbilis ficutm mu mam» licribusnon pocens maliti f fpermat^.refiftcrc
nccipfam prohibcre aequc bcnc cx fpcrmat^ retentionc cauiarc? in ipfis
praefo(:atio,fyncope,cjHlcpfia 3Cc. ficut ui m u- licribus.fcdnoncftita.
Adquodoa:urritq» uiri maio-. xi utuntur cxcrdtio 3c laboribus
Confumaicibusfu|Kr fiuicaccs,muIier&aucGn odoplurimo, Icemconcinue calor
plus rcibluic in uiris,quarc hui ufmodi nccumcn;^
minusincurriitcxii^rmac^recedonc , q^uisaliqiiin- currat.vndc Aui.2 1
.tcrt^.cra. l .ca.dciuuamececoi- tus.Ecqfique
uiroaccidicexdinitfiSionccoicusd^abun- Coitus dancia fpcrmacis 3c frigorc
ipfius «S^ ccmucrfionc ipfius dcfide ^ ad ucncnofitacem , ucmiccac fpcrmaad cor
Sc ccrcbrii cis 8C maium uaporcm ucncnofum,ficucacctdit imulieribus matri- cx
coarcacione mrtcis d^c.Ec idcm colligi potcft.6.in- cis coar
tcriorum.alle.ca.4.Ettudehocuidenouaturpia,quac tatg no dc hoc rccicac Gaf .ibi
in G>dcm<^. quod cciam noiks ex cume ca pcrimcncum confirmacdcauibuspluribusquf
ccmpo- GaF. requo adcoicum cxdcantur coitu caicnccsmoriuncur- Ad fc'-
Ecuulgaresdicunccasmoriamorc, ficucacopitc^phl cunda iomeng 8Cc. Ad
iccundamdidcur <^ ia femcllis aliotLU uci^me animaliura ab homine eciam
fupcrfluic mcnftruii,^uia ftr ucnc tamcn homo et m ulicr coparacionc fue molis
dfcanimal cf cera maximefanguineum d:plurimum abundans fangui- aiala ne
fuperfluo quare ubiin multcitbus apparec fcnfibili- abhoic ter 3;: manifcfte,in
ali)sff mcUisoccuIcat <&:in pclos<»r- . n ua a uc f uper fl uicace
alias notaMicer expeiiit . , Ad qd*^ cciam confercocium mulieris proptcr quod
ctia uide- Qip. % mus uirgin^ muIcocxerdcK> utentcs<^ laborcpauds
mcnl^ru^abunckrc.Et colligttur hgc folucio a philofb
pho.y.hyflori^umduminquit.Animalificantibuspc- Ca. I^ dicancium purificadon^
quidcm fiunc. non t^sien qua ^ tum mulicrcs ulli aliorum animaIiii.Etprimo
dcgcnc' racionc animaliii . in fsemcU^ fic fiuxus dc for&folum <Sii:
horii in muhcribus manifcftifirime.plurima.n.cmit tit fcgrc^cione mulicr
animaltum.Ec tcrdohyftoria- 0|p.4 r um .maximc nan<^ f^dlarii cft muld
fanguinis. idco quc «S: plurima mcnftrua. Ad ccrria fbluic GaF. 7. in-
(criorum,qui3matcria ucncnc^afubq^cime ualdepar ua poccft mirabilcs
cfS:ifcuspr<Kjuccrc, llcuc cxcmplifi f:acdcucnenofcor{Monis &:araneae.^quia
huiufmodi f umus cft ucncnofus.idG> 8c^. Forte autem mirarccur
aliquisq^innobisgcneracur uencnudcdararc, hocnon P&. mirandum uc pacec de
canc ralMdo. potcft edam de- clarari de pcftilendali infectionc.quarc 3Cc. Ec
cu uidc ibiGai^.cerdoinccriorii.y.ca. AdquarcafoluicAuic. 2 1 . ccr cij .allcg.
cap . quia in paricncibus coca cxprciTio macricis eft ad infcriora 8C non
fupcriora dcdinans. In prggnancibuslicecfrcquencer fuperucnianc malaacd- dcnda
ex menftruisraro camcn prgfocancur , quia a uir tutc mirisiS^infantis
regulantur,ne ad ucnenoiitatc ^ ducantur.in alijsautcm omnibusrcdnctur cci
anofcoi pcr ad ucncnofam qualtcaccm nacurae camhornbilc pcr mucancur . vircus
cciam frcqucnccr forcis cxiftcns malos uaporcsrcpcllic&rcfoluic.
Adquincadiccndum ^li cccfanguismcnflruusnon pcrmucatus anaturali difpo
ficioncmcnftrui ficdcccriorisdifpoficionis fpcrmacc,dii tamcn fperma pucrcfdc
dcccriorcm modum putrcfa(5h'o nisacquirit,4$£hoc autcx occultadifpofidoncipfius
in ftjiafccaipfvim ad hoc p p^atc^ficu^ mulca bcn^ d^eft§ Digitized by Google
Thc. Mricis coiiiga tiaad mamil }as, ^uicc. P A £ TI. ^um putrefcunt
uidcmusadualdehoriribilcm difpoii^^ tioncm ^mutari magis ali)s, ui; fanguis lac
ciro dC fimi iia,autquiacahdiim <5^humi^um eftmagis mcnftruo iangumiconucnicnsaup
propter gcncrale caufamqua fradidf runtquidam , quia corrupuo cft dc concrario
in contranum ,idco ex optimo digefto in peiTimix putrela- ifcum.Q^uicquidtame
iit cxpcrimencixdiclatqf corpo xa. calida & h umida fadle pucribilia dum
putrcfcunc ad pclTimamputrcdmc permutancur. Adfes^capoceft^di- cinon auferri
poiTc e:^ cocoanhdicu, nocabih" tepprc fta tc
uica,hcecadhocperueniaCjUtnon pcrc^piacurnificx pcrimento Gai'. Sc Aui/locis
praeallc.f.decoco 3C daco ?iqua picuo 3cc, Q^uod autcm pcrducicanhelitum ad in
feniibihcate , uidec ur magis minoracio nccelTicacis a f u- mo frigidoiam
diccoq^inobedientiainftrumenti^uel^c bilitas utrtutis.ideo5^c.Ecibidcmdeclar?c
dcrefpiran tibus in hyemc lacicantibus, uide thi in libello cuoglo^ faco .
Vltima eciam diificulcatcm refoluit Gai'. pcr lon gum proceiTum alle.ca.5::
Aui.fimilic?r diccns hiic mo tum roacricis elTc cancracuuij Sc fpafmofum.
fanguine ,n.multoadmacricef^ucncem «Siretcncomulcii replcc "sc ingroiTacur
matricis corpu|entia', quarc<S;; fccundii iongicudinem concrahtcur
uclabbreuietur,ucfuprain fpafoio repledonali dcclaracum eft. Si eciam uniformi-
ter repicacur coca uniuerfaliter contrahitur, 6C fic uide tur moucri ucrfus
furfum . Si ucro replccio f ucric magis tn parcc dexcra>fccundumparceni iiia
concrahicur, qua re uidecur declinaread iiniftram auc econucrfo. Ad ar gumcnca
principalia. Ad primum cum omnibusfuis co £rmacionibus pacec folucio e^
4icl;<$. Btili^ilita^aha patfrcpotcftfolutio^ Aphorifmtis/ 37* Mulieri in
utero hdbaitifiCuhito mammilfg graciles fianc,abortiC Simulieri
uterograui>mammaEfubito cxtcnuatur, aborcusfequicur.
Mulicriutcrogercntijiimammg gracilcsrcpcntefl- ant , abortit. Expolitiolacobi.
Conclufio apho. Gracilicas mamillarii fubico f^cia £ fnulicreprargnantc
fignificat aborfum. Probatur huiu fmodi gracilicas fignificac nucrimenci
defe<ftum , crgo condufio ucra.paccc<x>nfcquencia.<X: aiTumpcum
drca litceram declarabitur. Idcm.:^ l ,tcrti).crac.2 .cap.ad primum SC fexto
intcrioru cap ,4 ad iJnem. Et eft uti- lisapho.Etampliaturutpatcc.
Primonoia.Perlyfu- biK> intelUgcrc debcmus ualdc udociter ita ut paruote
pore notabilitcr graciles fiant.quod notanter in aphor. ponitur,quia dato q^
paulatinc gradlcs ficrcnt , non ta- men cuidcnter concludcrctur aborfus,ut fi
in ,8 . menfe f ncipianc ficri paulatinc gracilcs aut fcptimo probabilic
poterit fgtus habcrc fufFicicnsnutrimcntii donec ad te- pu§ naturalis partus
perueni^t. Secundo nota . Macri- ds ad mamillas magna clTc colligancia. Primo
per ncr- uosquofdam,unde 6C delcccacio hctz drca mammillas cxdcliciofo
tacfcumultumcomunicaturmrici utcoUi- gitur.2 1 .tcrti) trac. I
.cap.dccurafterilitatis.Colliga tureciam per uenas.attrahunt.n.mamilijfanguinem
a mriccper uenasucnismatriciscontinuas, utcoUigicur incomen.<S:.2 1 .certi)
ca.degencracionecmbrionis<Si; primaprimi .ca. de membris, vhi ponitur
fanguinem inenilrruucemporeimprcgnationisinplurcspartesdiui diquarum aliqua
tcndic in nutrimcntum <S:gencratio^ nem ff cus Sc mebrorum»a!iqua uero
tranfic ad mamil- Jasper ucnasiamdicflaSiUt ccmpore opporcuno couucr taturin
lac ^infantcm nutriac excra ucerum.natuta.n. nulliusprodairione
uiuentisintend/t, adcuius confer uationem non fit foliidta ut.^.dc gencratione
animali- jim.£a.g . £x quibuspateux diipoficionc jtnatndlaru.» argui
ajiqualitcr poiTe difpofitione laatricis Sc^itusim prcgnaatc. Tcrtionota,
MamiUa pofcftfierigradlis ^^^^; proptcrmultas caufas fubito.Primo propter
fubtracfcia Mamil ncm replcntis mamillas ut in nutridbus euenit. Secun- la
poiTe dopropterfanguinis cfFufione amatricequodcotingic: nertgra in
cribuscafibuspotiiTime.Primusfi amatricemultus cilemul effundatur
fanguiseuacuatur uena matricis , uc in flu-. tipfr oC xuconcingit fuperfluo
mcnftxuorii. Sccundo proptcr quo» magaumnocumcntii cxiilensin matrice ut
apoftcma ud dolor .Tertio proptcr nutriraentii fgtui in imprcgna
tedcficere,quare cogitatur uirtuspartcm retrahcreilla qug ^ ia<fcis
gencratione erac necciTaria. Ec hoc ulcimo modomaximcin propofico uerificatur
gracilicas cum alia caufa poceft clTc oppilacio ucnar um fanguine fercn- cium ad
maoMlIas, fed propcer illam non ficfubico fcd p .^ alias,ut patet dc primis
duobtis . Similit tertio , quia cx: nacuraliordinc nacura fanguine ad
fgcusnucrimcncu finaliter ordinatum folum atcrahic rcliqucns parces qug
adgcneracione ladisflnaliccrordtoancur. illis ucro con fiimptis cogitur
attraherc cu aces ad mamillas , Sc quia alius deficic,in par uo tcmpore
dccumefdt, £x quo patcc caufa ucrificas apho. Q.uarto nota. Ad
ueritate apho. qugdam conditioncs rcqiiir unt ur. Prima q> iffca dccumc
fac&ofitperfcu6rans<5<;nocabilis. Secunda conditioc^ sfta detumcfaaio
fiac rcfpedu folici. fi . n. fueric refpe- «flu foliti ucriflcat
apho.aFsno.vndc. A. ibifup. Q^uae cunq; duarum mamillarii detumcfcii a
folitudinc fane». tunc habens eam abortitin illa die. Aphorifinus. 5 S. M
ulteri in utero habenti, fi aftera mammilh gradhs fiatjgemCnos habentf 5
aiterum abortiet» Ec fiquidem dextera gradlis fiat mafculii, fi ue^
rofiniftrafo^minam. • Mulierigrauidfgcminis.fialtcramama cxtcnuet, The»
altcrumamitcic.Ecfidexcra mama excenuata eftma- rcmjfi finiftrafoeminamamictit.
jyiulicriuccrogercncijfialteramamagracilisfiacgc I.xa, *
minoshabcnci,alcerumaborcic. Etfiquidemamadcx- $ragradlisnatmare,fi uero
finiftrafoeminam. Expoficio lacobi. Ifteaphorifmusduas habccconclufion^. Sccundae
&i.(Ecfiquidem.) Prima conciufio. Si altera mamillarum fiacgracilis mulieri
prf gnanti cxgemellisipfa abortiet alterum ge- mdlorum.Probacur intali muliere
deficicc nucrimen- tum pro altcrogemellorum . ergo Scc. pacec confequca
lia,<5^ aiTumptS declarabitur circa litteram . Primo no p^ «^^
ta.PergcmcIIoshabencemincelligcndumeiTc mulicre gnacis? expluribusfgcibusfimul
pregnancem cuius caufa po* pi^j.^^ teftciTc uclfupraimpregnatio, uelmulcicudo
fperma- g^ajgi^ tis,auc ccllarum diftin(flio,cum diucrfis mocibus degiu i^^ ^^
tionisinmatriceproucniencibusutdeclaracumeft.2 1 . muitfV
tcrt^.ca.dcgcnerationc embrionis. Sccundo noca. Sl- pjex • cut mamille
diftinifig funt,ica cu diuerfis parcibus ma- ^bor-
tricishabcnccoIIiganciam,utdcxtracum dexcra fini-r £^^ ^^ ftracumfiniilra.qufaergofiaecibuspluribus
exiftenci' nicIIoB: busadiftin(flisparcibusmacridscarum fecundumplu cano^
rimumfuguntnutrimentum, hinceft<^ tantum altcra noft^jS
mamillarumgracilifatflafignificatfolum fecundii plu ^„5
rimuminalterapartcmatrid§dcficerenutrimentUj<5^ *
pcrfonfo^uesiblumaltcriusfgtusaborfum. Tcrtiono j ta. iSlon eiTc
intellc<flum Hippo.folum unuidf |tu abor tire fed intdlectus cft q? abar^t
unum faltcm , quamuis fecundii plurimii ffataborfus aborii ,ppter cas
notatas;^, . Secunda <x>ncIufio. O extra mamilla pr f gnan tis
gra f dl^ factaabordet mafcuium . Probatur, quia tunc deS dt nucrimencum
mafcuU.crgo condufio ucra. patet cq rcqucnda.<S^;aiTumpcum circa lictcram
dedarabicur, , % iitimQmW Ir^atus de^ruaj ©aturalitcr calidius eflO? fiaiilro!,
Digitized by Google A ?.H O. '
:fintIi:ifo>iuxtarenten«aapho.FGetusmaresqiii«Jemde- xtcfs.
fixquoprobabiiicer coiitgtcur caufa uerificans - .apiiorxTrau.cutn cnim marrnUa
dcxcrci pcr uenas coUiga . tjamiiabcatcum parccdcxcra macricisjSc iimitra cum
iiniflrajdctumciccnce dcxcra iigntncatur parccm dcx- ■tram macncis nucrimcnco
pri UAci,Sc pcr confcqucns fa: .
.tumindextroconcentumiacereabortirequi.fecundum plurimum eitmafcuius. Sccundo
noca.t-ioc totum ef- •fe uerura ut in piunbus.contingtt cnim aliquando inla • -
-tere dexcroconctncri fa^minam .fcd tamc ut in pluribus eit ita, uc infra in
feptimouidebitur apiio.idco dcc. Co -cordia (S: ucilitas coiiigit ur, ut
praeccdccs. ApnoriimLis. 39* Sf mufier qua?,n€quc pregnans,neque gene^
.rauitjlac haber, huius menii rua defecerunt» T^h^» Si mulier,non pregnansjnon
puerperashabctlaCjaift -ftrua cius dcfeccr unt. Lco, ' ' $iajulier
quoejnequegrauida efc neque pepcritlac ha becjhuic mcnurua defeccr unt.
^xpofltio lacobi. . Conduri apho.elt iita . Muher non ppcgnans 5C quae iion
peperit habcns iacjci us menftr uadefecer unt. Pro- •
batur.huiufmodimalicrisfanguisperinferxoradcbeiis ' - euacuariadfuperiora
diuertitur,ergo.-Conjclujfio ucra. patctcoalequentia.i^airumptum circalitteram
decla jabirur. idcm 2 1 .terti;. trac.fecundo ca.primo ctam *'- - yAiaiur
ucpatec. PiTaiohora.Nonfolumdeiftamuhe renon prcgaante5ic.
ucriffcacur.apho.immo ettamde pregnante 5C qucepepcnt.in calibusemmfecunduplu'
rimamdefiCiuncmenfcruajqaia camen hoc clcranuscc eii preter naturanijiilud ucro.fccund;:m
nacuramjideo deiiocfpeciaiicer tn propoiuopropcfuicapho. Securi- 'do
riota.Incell!gcndw.m eireapho. ubilac huiufmodi llc multa: quantitatis
exubcrantisjdi: cum hoc pwfeucrec,. * ubi enira nocnon £trcr,non cpori.erec
exiactis gcnera tionciliudconcludi. Tcrtionoca.Hocuerum ene utiu - -
pluribus.ubienimcfrecmuIieruardel*anguineacontin geret ex qc%o uei regimirie
cancamin ea fupcrabuhdare fanguiniscopiam,utparoeius tchderetV<i maraillas
dC. parspcr infcridracfFunderetur j tdeo folumut.in pluri- ius.Contincc
ueritatOTi."£xquo colhgifur^caufauert iicans aphor.appareni:e'enim
huiuihiodilactisexube- 'ranciafigniacaturrahgumemdebencem aduenas ma- _, tricis
eitundt ■BC per"illas expeliiuirlum repere,(^ pcr co ^^^"
fequensd<:c. Q_uarto rota. y^en.rtru'orum defcctum itruo^ aiiquando
eiTenaturalem.aliquandoprdeternaturam. ~5"'''^"Naturaiemqutafa/cum
anacuraad finemperfcab ca ctus 2. jimencum puta confer uationem indiuidui uel
^^zdsi fi- cutinprcgnanteuellaclacepuellaancc atatem fenile. Praeternaturam
uero appello contingens a caufa pr|ter naturaliter impedicnte , fjcuteiTet
uenarum opptlatio, auc aliquod huiufmodi. Ad propoiitum eft fcrmo de de- fedu
fecundo modo ucfit fcnfus menftrua defecerunc fcilicetpreternaturalitcr ^c-
Aphorifmus» 4^» Mulieribus quibus ad mamillas (anguis con uertitur,maniam
fignificar. ■ Thes Q^ uib us njulieribus fanguis in ubcra colligttur, li^ niam
indicat. tco» Q^uibufcunquc multeribus ad tnammas fangux$ .ColIigitur,6urorem
figntacac. Expofittolacobi, : Condufxoapho efcilta. Sanguts in mulicribuscoa*
ucrfus.t . trafmtirus ad mamilias Sc ixx lac no trafmuta- -tus figntficat mania
ctfdcm futuram. Probatur.cx hiL- iufnjodi fangutnc falitcr couerfo figniiicatur
multosfu mos caltdos ad caput afccnderc.crgo conciufio uera. par- f€( coarequcacia^qui^ia^aitbusfumis
aiuI(i8rccuadmQ H I P P O. 37 4>lurtmun3 iit mania.cS: aiTumptum
declarabttur in iic* tera. Idemprimatcrtijtrac.+.ca.deiignismamae. Ec Auicc#
^cfrutiits.EtampItaturutpatct. Primonoca.NonfoIii demamiilisucru eiTCifed
dealijsfuperionbus parttbus noflri corporis.fanguinis.n . iluxusad iils.s 8C in
iliisrc^ tcncuspoceiceciammaniacaufare. necctiam foliima- niam
utrobic^caufarepoteic^fedeiiamaitas argritudt- .n.cs,utphiegmone cauionidem
(&:c.quia tamcnfrequea tiuscontingicfanguinc i^upcriiuumlic admamillasniv»
ucri iccixzQ de ipfis fpecialicer cxpreiTit , 8c cuta ettadc
accidetibusmamillarurt» ec macricisdetcrm-inatu erat. , Secundonpta.
Perfanguineconuerti tntclligenduin . efle fanguincm ad mamiilas moueri ,
quia.f.pcr ucna^ .^natricis dcberet erumpi unde 6C conuertitur qui. con*
ucrtidfcttur aloco.f.ad que deberet naturaliccr Piuere, Sc fupplendu eft:
i^i^Zxxta fubforma fanguinis permancrc i
itautnonconuertacurinlacncciamamiilariifubfran- .. ^ . tiam.
Tctttonota.PenesaucloresccmuBiterreperiri Ahena
iitostermtnosmania,<^mcIancholia,6^ahcnatfo. Alic t^ 9^% natiocft terminus
comunis iinportansomnem cogita- ^>efia tionis corr uptioncm . Mclancholia
autem eft corr uptio «5^ ^^* cogitationis cum timore , cuius caufa fecundum
pjurir -Qt^» xnum.cftmclancholianaturalismultaautphlcgma dul. cc aduftum aut
fanguis. i^lania ucro eft c\xta rixa<S: fu' ". <xorc^ Tine cimore ,
8c eius caufa efc cholera naturalis : . ucl adufta ut prima tcrt.9 . primo ca,
Ad propofitii li^ej: : . wiania proprie iit qucd dict um cfcjpptcfc tamen
excen- . di adTselancholia , 8c hoc fccundu uaria diTpofitionem . . . - ,
fanguinisafcendcnriscontingit. ii.n.fueric chole/icup . ■aduitus ab ipio
ereuantur f umi taks dliiiit manta,fi ucrp . groifus melancholicus fit mclancholia.^
ex hoc colligt •turcaufaue.riGcansapho, .Q_uartonota q>ad uerita- tcm
apho.rcquiruncur alique.ccnditiones. Prj|Ba<^.hu iufmodi
fanguisiitmultujs=fi.n,fueritmodicus pofTcc uirtusipfum
uincereetconfumcre.Secundaconditiocj» huiufmodifanguisiitcaiidusapcusferuere.
d:hocqu$ tur^ ad maniapropriedicliam ucl ilcsptus ut ex eo «ele-
ueturuaporadutcusmelancholicusquantumadmania tmpropnedta:amfiuemeIanchoha«Si:c.
Ex quo fequip tcrtiaconditioijnonfitphlegmaticus aquofus.cx tpfi>
cnimpottus£!crctftupor aut .fubeth..Q_uar£a <j> ccre- brum
itaiifdebileutnon pofTithosfumos repcilerc a<3 ipfum afcciidentcs vS^c.hic
de lacte d(cas quodpofuifti ftf pcr-cap.degcncrationecmbnonis, . Ahoriimus» 4J»
Mulierem G uis fcire fi concepit , mdicratum quando dormitura eftda ei bibere, &rriquideni
torfioiies habueritcirca ucritrem> coacepit, fiuc ronon,mimme, Si noiTc
libucrit an m ulier grauida fit,mulfum et \ii The. tendum dato,cum itura
cubitum efc.Poit fl uenter tor qucturgrauidaclt.Sinminusnoncft:. Si
uclisnofcerc an conccperitmulier,cum «Jormitu- Leo, ra cii: ei aquam muifam
potandam da,<Sf 0alui tormina patictur concepic,li minusnon conccpk,
Expofitfolacobi. - Ifleaphortfmusduashabetconclufiones. Secundae ibi(
Etfiquidem.) Prtmacocluixo. iS^edicusuoIesfdrcftmuIicr citprg gnans dcbcc ei
darc mcllicratum ad bibcndum hora quadormituraeit. Probatur.pcr huiufmodi
mclltcra- •tum cxhibitum nullo notabtli nocumcntomulteriilla- to coprehenditur
mulicrem eiTeprggnante uei non pr$ gnantcm.crgo conclulio uera.paict
confequentia.tS^af fumptum infcqucnfifausdcclarabitur. Sccunda
cocIuiio.Exhibito mcliicratomulicri 8c c5 fcqucntibus tortionibusdrca
ucntrc,figniiicatur mu- Itercm ciTc prggnantcm ucl concepifTc. Probatur .huiuf
iiiodi(«rao&tbusi}giiif[catui: macriccm cdc;cpcioaecoq Digitized by Google P
A R T !♦= Itri{5:amfnteftinac5primcr? 5:ucntoi!tatcs tx mcili- crato
bibitogeneratas contincrc , Sc confcqucncer tor- Autcc, tioncs cauforc.crg;o
cpnclufio ucra.patet conrequentia» jMcUi— <S^^irumptuarcaIittefam
dcclarabitur. Etlimiijsfcn craci p tentia colligitur.2 1 .tcrt^.tract. I .ca .
dt lignis imprc- gnantt' gnationis 3c iu^icijjscius dum inquit. Sc qaadoc^
cogno busexi fcitur cJifpQlitio inbprcgnationis pcr experimenta.ck bendi quibus
?ft uc in poiu detur de aqua meilis in hora dor- cifipra aiicndi.drag.ij.cumtantopondere
aqufpiuuialis per- «fcicus mixi^-ydc uidca^ an puncflibncm fcntiat an non .
<3C cau- ad noci faquideminiiioeftretentioinftationisin concauitace i «acon-
teitmorii,licctmcdicin^irenturinhis. vSicftcxperime ccpdo" toc^rtum uniuerfaiiterjniiiinconfuctispotarcillud.et
nis uFii quinto brcuiarij.fupra.cap.j 5 . ybi pr^fcntcm aliegac Serap.
aphoi& uerificat.Eteftutilis.Etampliaturj ut patct, Concc Primo nota.Non
foJum in .pceilu impregnatioms ue ptionis xum. ciTe apiipr. fedetia in prindpio^immo
potiifime dc cogno-» principio umficatup 6C inteiiigitur quado maius de im
fcctid-^ prcgnationeimminetdubium uc uidcbitur, Sccundo iigna aoca. Licet per
multa figna qug omnia funt probalpiiia tiaria. poiVfmus probarc fupcr
impregnacione ut cx iiorripila Meilt— tionemulicrispoftcoitum fortiatcraAionein
uirgaper cracum^cptarctcotionemenftruoruni uomitu abominatione, gd, <5C 6c
licdcaiijspoiitisab Aui.6;; Serap .locisailc. In prcv- Hydro pofito tamcn umcu
iignum tangit rfippo. fumptii a po n-i ?i dC -tu mciiicratijquod cum debitis
conditionibusconijdera Cratii tum probabilcmhabcteuidentiam. Tertionota.Pcr ac
Mul mellicratum inteiligcre dcbemus mel ^ aqua (imul co d uel mixtam.Cum enim
uis mifccrerad aqugjdi: aqua domt jy\ulfix nante propric dicitur hy4romel. Durb
ucro mei domi- ^.cilis natur diatur mciiicratum .crat um cmm gr gce lacinc ui
coptb. num ud potus.indc meilicratum uinum.i. potustran- Aiiice.
fumptiuccxmclIc<S(:aqua.f,dominantemclie. proprie Serap,
ucrodicitmulfaiquiacxmcllev^aquajuelmulfiiapud JUiofc. alios. Adpropofitum per
mcilicratum taJc mixtum im- Gaf. propricnieiiicratumdicfliidebemusintcliigere.
Q^uar to noca.Licet mei ilt calidum <5«: ficcum in fecundo gra dujutftcundo
canon.cap.de mcUc.^SC aSerap.d: aDio fcoridecoliigitur.in ipfo tamen pattcs
aquofacrud|,pcr -quas ipfum ell inflatiuii 3c ucntofabilc niii dtcodiu fuf
ficicnter fucric.Tcrtio alimentorum. ca. demclle. ideo mellc crudo fumpto iiue
aqua mifceatur iiue non,iflat) •licct uento/i tas ab eo generata ilt facilis 3C
leuis rcfolu' tionis proptcr ipmmet ad cius rcfolutioncm iuuarc fu^ caiiditacc
6c acuitatc. Q^ uinto noca notatcr diclum cf fcjcu dormitura cil,aut calor
intcrius re^ocatus iit po- tcntioradtranfmutanda ipfumuclnc fort^ fubducat,
quia fua acuitate eft foIutiuii.Somnus autcm fortcs rett Qct cuacuatioaesjideo
ucntofitate ilbim retincbit, quia fortaiie in uigilia p^rua tKiit&s per
corpus totum difper gerctur. ycldiatur ut prius, ut cuitctur pcr fomnii no-
cumcntum quodlibct mcllicrati , ut non fonat 8c di^iera tur. Sextonota.
Tcmporcprggnatifonismatrisiueiic- mcnterconftringiturjitautextrcmitas ftillinon
ingrc dcrctur osfj|atr<cis,quare 8c cota corrugatur adintc rio
fa.<5icquia fui) eaiacct rectum inteftinum,ideo adintc-
rioracorrugata-i.collcAa reclointeftino uelicmcncin hcret,(S^ confcqucnter
ipfum compnmit ciusconcaui^ |em atcenuando.ynde uentofitasin
inteftincscxiftesno potcftlibcrcpcrconcauitatem inteftini pcnetrare,fcii
ddlocii (Ilum per ucniens ad inceftinii aliquo modo uio- jlcntcr cstendit,quare
et quidam dolor uei punctio Q. \\t |Corciojbicaufatur,quendcaufarec matrice
illudintcfti Ijuni non comprimentc,ircut didtum cft. Exquo patcc
priniocaufaucrificansapho.q^tumadomnes conclufip ncs.
Patetfecundoquarcmagisdcmellicratoq^dealia potionc mcntioncm fccit , quia.f.
eft resfamiliaris gcRC iransuentofitatem leuem non potcns notabilcfaccre no
cumentum,qupd no demultis alijs potibus rcperiretur. Poteft etiam .dicijpfum
dixiifc mcllicratum dans pcr il- , ;Jji4ipP€ili^cr.c mnmX^ iicut iUud, y Itimo
aoaad uc tf tatcm apho.f «^uiri ahquas conditiofics. quaril aliqiiae fumunturex
partemellicratf . aliqus cx parte corporis, cui approximandum cft . Ex parte
mcllicrati ^ fii facfcii Auice . cx meilc bono uernalicrudo, quia coctum non
ucncofa ^lelli-- tur,fed uetofitatescarminatcSj: fitaequcimmixtioaqug crau da
6C meliisjut fua caliditas 8c ficcitas temperetur ab aqua di djf.
d:fitutriufcjq^titaas.aii. drag.i^.2 1 .tcrti).allega. ca. Mclli-- ne q^titas
nimia Igdcrct aut nimismodica uiceretur.Sub crati co hacenimdofi hoc
cxpcrimentum ucrificaucrunt au- ditioea <ftores.£xparteuerotemporis,
uthoraqua dormitura ad talla €ft»Ex parte uero corporis,ut non fit uirgo ncc
confuc- a% co- ta ncc habcatin inteftinisoppilationesautmaterias ue» cepttois
tofabilesautfeccsdiurctentasnecinteftina pinguiane- Mcili—
qu^aliquacaufaexprcire.Sitergomuiier raediocrisha cratipo
bitud,mi?abiliisdifpofitionibus munda.iftisenim ftau tusqn tibusplenc
ucrificatur apho. In fummaego credo q)h>o conc^- numeifctantetcmpusquo
fufpicamurdc impregnatio pttonf^ nehoccxpcriri. q»fi tuncnon
caufaret,fed.aliquandp £g?*» pofl concurrcntibus.aljgs fignis iudicium cft
muitum f^W^ probabile (5«5c. AphonTmas. ^ 42.. Muf icf fiquidem marciilum
coccpic , bene co jorataeftjQ uero foeminam,di(coIorata* Mulicr fi marcm gcrit
, coloratio cft , fi f oeminai», '^ht^ {kcolor eft* Mulicr fi maycm. con.cepit,
bcnc cobrata «ft 3 fi ucro j^^^^ £ceminam,m.aie colorata. £:^pofitio laco!^.
Ift^^apI\orif.patct e:^ commento, Aphorilmus, 45. Si muHer prgjgnanci crifipifa
fit fn matrice, mortale» Simulttri&pgnaas utc^ignis faccrinfcftat,letalc e.
'^**^* §i m ulieris gi;4uidg in utero fit ery fipclas,lctale. LreQ*
Expofitiolacobi» ConQlufioaphp.cftifta. Bryfipila (actain matricc
mulierispraegnantisjcftmala&mortalefignum. Pro- bacur fic.hui ufmodi eryfipila
caufatmorbum ueheme teracutum,tam fstui^m.atrtcimaximum nocumenl- tyim
mfercndo.crgo.patet confequentia.d^airumptum declarabitur. Idem.21
.tert^.trac.l .cap.dcfignisim prcgn:^tionis.Et eft utilisapho.E.tampIiatur ut
patct, - - . 1 Primopota, Pcr eryfipilamintelligendii.cfrc apofte- Eryii-* ipa
choFicupi intra matricem caufatum amultamacc' pila.^<| ria , cholerica
putrcfcentc. D{;coautem notanter intra .. i matricem a m ulta materia quia
poffet i n partibus ext^- ,r.ioribusmatricis(&: ex pauca caufari matcria,
ica ut no ncccifarioeecmortale uirtute fupraiftamatcriaobtine t^, Secundo nota.
PoiTe tntelligi hoc effe mortale , au t rcfpecftuf$tusautrnatris,aut
utriufq^.<5: Iicet omnibiis modispotiirimc tamcnmortaleeft rcfpccftu
fgtuSjCuiiis uirtuseftdebilior <5^ nocumentorii magis receptiua.' Eryfi-
Terttonota. Exhuiufmodi eryfipilamultafequunc pilg na cocumcnta a multamatcria
putrefcentc.f.&: iatrama' cumet<s tricem. Primo quia febrcm caufat
acutam, cunxiit ^§a uaria f! |iehcmcnter calidiim^i^inlQCoc^rdisfatis propinquo
^il^ undcadcorpotcftputridumcmittcfcftimum. Sec^do tr^<r» quiamulicrcm
pruritu 6c puncftionc infcftat,cum mar; tcrjafitmordicatiuad:
corrofiuafnmembrofatisfcnfi ,ci,i tiuo,quarc impcditfomnum 5^quictcm. Tcrtio ,
quia matricis ftim ulat expulfiua pungedo f rrctando 8c mor 4icando. C^uarto ,
quia ad fgtum putridos 8c acutos 8C -amaros fumosmittcns ipfum infidt 8c
admortcm <&'%£> nit. Exquopatctcaufaucrificansapho. Patctfccua- . ^o
q^ cft mortale per uiam figni 8c caufg . Patet tettio quiaaon itanociuum apoAema
eftphlegmo ficut cr^ft- Jpiia^otil tn magna §cicatfi mmi% ^umt difpatiiag»
Aphorifinus* Digitized by Google A P H O, AphoriTnius* 44* Quae pf aeter
nacuram tmixes cxtftcntes con^ dpturic,abortmnf antcquam groffefcanc* ^he, Q^ug
prf ter naturam tcnucs uterum gerunc , abor- tum tadunc doneccraliefcanc. I^co,
Q^ufcunc^ prgter naturam tenues cxtftentesutcro
gerunCjabortiuncpriufq^craiTcrcanc. Expofitio iacobi. Conclufio apho.elt iTca.
Q^ugcun^ cxiftcntes prae- ter naturam ccnuesconcipi uncprius <$ grolTefcat
abor tiunt.Probacur ficpriusqp talcsgroiTefcantfgtuiaufer tur nutriajcncum.crgo
conclufio uera.patecconfequcn /Lutce. tia.d:aiTumpcumcirca]ictcram dedarabicur.
Idecol iAacre-ligitur.i i.cert^.trac.fecundocap deaborfu.adnnem ^inis p dam
mqutt.Etdicitur c^ illa 3Cc, Etefi; utilistnaclu^ gnatf u noitico Sc operatiuo
ut patec. Pnmo noca. Per prf tcr «an pro nacuramtenucsnon
eiTeincelligendasquafcunc^ acau- »ofci"' fa pr^ccrnaturah cxten
uatas.notum.n cft non de omni cus Sc bus cahbus ucrificabilem clTc apho.fed
inteliigere debc ogati' mus altimace uci quafi ultimatcextcnuatas, itaq^ cum
uus. extcnuacionemaiorinocabilircrnonpoiTccfjtusinipfa Mficr
permancre.dctalibasnanq^ uerificatur magis aphortf. teruis iiecudo
nota.Extenuacione ciTcdupIice.hacdcquadi ufmaci ^Tt uequg quide e
rcparabiliSjCtaUaq no e rcparabilis, leta 2^. ^*^iit eit tenuitasinmarafmo
uclhcticatertiaefpei,&dc £xteu tahnoeitinppofitofermofeddeprima. Tertio
nota. atio i=^. 1^^ parcicula.prius $ groiTefcant.pot dupHci^exponi. Primo pri
us qi groiTcfcant.f .prius q^ ad nacurale fuam habicudincm redeant.Secundoprius
cp uerfus eam ccn der c incipi ac ,quia . f ance^ incipiac r efumi. P rim us
fen fus pociiTime uerus cft, quia crefcece fgtu mulco amplio riindiget numento,
dcquonon poceritgenerari ^citas fufKcicnsprofuitentacione matris»^: fjcus
coplemen- «o,quarcd:c. Exquopacec<^ fiingroiTccur ecia illud idem concingic
quia n licrimentum quod cedere debcc in augm^ntum tgcus actrahicur in mcmbris
macris,quarc fubcrahicur f^cui nucrimencum 8C per confequcns 6Cc.
Eccxhiscoiligctur uericasapho.quam fcfic Aui.prgal k.cap.dum inquit. d: dicitur
^iliaqug cii uefaemetcr cxtenuaia,cum impinguatur abortit anceq^groiTefcat,
quoniam corpusrecipitdccibo adfui recificacione 3C rc ducflione fug uirtucis
caliter <j>n6 fupcrfluit embrioni <5^ipfum nutriat,quare dcbilitacur,
Aphoriftnus. 4f* Quaccunc^ corpora moderate habentes abor dunt fecundo
menfejaut certto , fine omm' occa^ Oone manifefta, his cotylidones mudlagfnibus
pkni {ant,SC non poflunt prae grauedine tener? faetum,ied abrumpuntur* The.
Mulfcresqui mcdtocriter corpulentf abortum fa- ciuntfecundo menfe,aut tertio ,
finecaufamanifefta, ^ acctabula uteri plen a mucoris fu nt , tta ne f aetum CQ
tincrcpofTintjfedprg fuopondcrcpr gruBipat, elabatur que partus nccciTc eft.
I^» Q_"? cun<^me^iocriter corpor? habentes abortt uni: fccundo aut
tertio menfe finc occafione manifefta , his acctabula uteri plenamuccoris
funt,<S^ nonpplTunt, cx ponderc fgcum continete>fed difirumpuntur.
Expoiltto lacobt. Ifteapho.2 .habetcoduiron^.Secuda g tbi(Etno), Prima
condufio. Q^ugcuncj mulieres habcntes cor ptis in fua haiH pudinc moder atum fi
ne nianifcfta caufa, aborttunt fecundo aut ter tto menfe,habent cotylidones
sjaudlagiiiibuspIcnps.Probatur ^pndwfio fitJ.nulIa pj| tct alia principalis
caufa aborfus ho<!, iii fi fuperabundii tia mudiagtna tn coty|idopibu§.cr|;o
patttcoofcguai* :«ta,& alTtimptuin^cdtt^ttir t H I P P O* 83 Secimdb
concluBo» Cotylidonesmixdlapnibas plcnl fion poiTuntfgtum fuagrauttatc
fuftjncrc.Probatur.^ hutufmodi m ucilaginum prgfcntam relaxantur &; dc
iMliianiurcotylidoneSj&adfracfturamprsparantur.cr go candufio ucra.pacct
confequcntia. Sc aiTumptum circalittcramdedaralMtur. Ck»acordia utiii
tassSiara' Multcr pliatioifttusapfao.cftutprfcedcnttsapho. Primo no- modera
ta.Perfaabcntcs corpus moderatum iniellig«idas elTc ticc«rpo non ulcimo macras
uel pingues,fed mcdias uel ad mediu ris quae aicingcnces. Sccundonoca.
Percaufararaanifcftamil' Abor^ ludquodaGaf.tangitincomcnto.vtfe.acutajcafus,^
fus ca cuiTtOj&aliacuidenteraborfusprouocattua. Tcriio mamise Jiota.
Pcrcotylidonesligamenta qutbusfgtus matrici fta. alligatur.
Q^uarconota.Pcrmucilaginesphlcgraatt' CocyM * casfupcrfluitatesin cotyltdonibus
iUis6i:c. pcrmatri- doncs ^ cem difperfas. Q_ lunto nota. Huiufinodi mucilagtnes
Muciia muitiplicttcraborfusforecaiifam. Primo nutrimcntii goquid
faetuifu^rahcndo,quiaoj^ando.Sccunddipfam nu- ^Si:qu.d trimcntum malc
difponcn<tofe cdmifcendoci. Tcrtio fit. ltgamcntamoliificando,quarc
crcfcentegrauitatcfgius Abor- rumpitur.Q_uarto matricem lubric^do .Q_uinto ucu
fus ca» tofitatemmuIupIicanA>,qus cttamadiigamcntoriifra Autcc» <3:uram
prfparat,utfupraquarcahuius ,comcntopri- mo dcdaracum eft . Contingit hic aute
magisinfecua <fe> aur cercio mcnfc proptcr taJta Ji ^menca nondu for-
ttficataelTc , fcd ciTc ad fracturam parata. Ex quo pa- tctfencenciaapho.
Etiiancfentcnciam uoluic Aui.2 1 » tertg.crac.2.ca. dcaborfu dum inquit.
Etpluriiaum aborfufaAi in menfe fecundo d:tertio fit cx uentofita te
<&:humidit3cibus fupcr onRcio uenarii qu^ funtma- trisjquf nominaacur
foramina,cx quibus conccxuntur ueng fccundinf .Cum ergo
humectancurmollificancur ipfi Sc illudquod ex eis cexitur , quarc fir at)orfus
f^tus cxqualibccmorione cx itcncoficaccaucgraucdine. Di- Abor- cicur autera
feciido ucl tcrcio mcnfc , quia inprimo me fuscur fc no cft adhuc Itgaca
umbihcalis uena aut fccundina co mugis tyli^nibusetc.vtuidcbiturcoIIigtpoiTc.z
I .tcrtij^, Cccuch dcgenerationcembrionis. Itemnondumgrauitat. Jtc aut.3.
noniadigetmultonutrimento. Itcm cxduditur quar- mefe^ tus (S^ quintus <Sc
ali),quia m al^ funt iigamenta for tta, alijs Bat Sc cum hocnon tot phl^mata
mulriplicant tunc. Q_ug ftioncsquf hic .tangunturfadlcsfunt. Aphorifinos» 46,
Quafcunc^ exiilentes practer naturam craife non conapiunt,his pinguedo os
matrids obtii rat^&T prius ^ exteauentur non concipmnL Q^uf prgter tiaturam
craffg conctpere ncqucunt, ^s Thc, Htert c» ab omento coprimitur, itai^ impleri
donec eg:- tcnuojtur non poiTunc . Q^u?cunq^prftcrnaturamcrafr$,nonconapiunt ^^
uterojhis omentum osuteri comprimtt , Sc priuf<$ cx- tcnuentur non
concipiunt. Expoiitio lacobf . Iftcaphorifmus. duashabctcondytfioncs. Sccunda-
jcftibi(Etprtufquam.) Primacodunoapho.Q_uibufcunq;muIieribuspr3e ter naturam
craffisnonconciptenribuspingucdoobtu- ratos matricis. Probatur. pinguedo prg
tcrnaturaliccr gcncrata fiuc mulriplicata cft compreifiua 3c obturati
ixaosmatrtris, <St canfG^ucnter conceprionis impedtti- ua.crgo conclufio
ucra.patet cofequcnriajd^ afTumpta drcalittcram dcdarabitur. Sccundaconduito.
Huiufmodiconctpiunt nonmil priusextetiucntur. Probacur.no prius ^ cxtcnuentur
mouctur caufaimpcdicns conccprionem.crgo condufio ucra.patctconfi^ucntfa, SC
afTumptu circa littcra dcda rabitur. Ide.2 1 .tcrtg.trac. I .ca.dc
ftcrilitatc.Etqua n^ri docp midripJtcatur adc|^ ftiper ztrbum Sc fadt copref-
'^r*^^* ^o&dn fuper ^Harma^ tducit ipfuia ctprci£ioncfua* £t Digitized by
Google P A R T X. operatio cius^ft: hgcEc cft utilis. Et ampliaeur ut patct.
CrafTa Prima iiQta. Per cralTas prgternaturam inteihgeredc pterna bemasulcinjatcpingue^ut
Coojen. ic6men.quj£ om- turacrcnjqopr|tcrnaturam craiigcjicuntur ^quia crailg
funt ultiatae ^ltraibiitjt&iconiunenftnaturfcurfumjficut uehcmen pinguf;^
ter magnum uli;ramenruran] hominum diccremusprse pinguc tcrna^araliterhomine
magniij^ta quaiimoftruofcma "^'^^'^* gnumjhcet aiitcr antiquicxpofucrunc
,quasnon accc- pi;a.t Coraent^ . Sccundo nota . Pcr pingucdjnc non ef-
feintclligcnd.umpinguedmcniinniatncccxiftente, cii ficnaebrumuelutneruofura
hniufmodi piguedinepri liatum,fcddehco?usinteliigcrepingucdine zirhi adi- Cs
m,dcr piai taliter macricenn coprimentis , uc fperma non reci- tricift pit uel
receptum non catincat. Tcrtio nota. Per os ma ^ricis duo poiTumus
intelligcre.Primo os colli matricis. Sc dc H\o noq eft fermo in propoii to.
S.ecundo os ipii us fnacricis.primua? enin^os nonohftr uitur fedbcne fecii
^ura. Q^uartonota.Pingucdinezirbiexiftentemul' ta coprimit matrice quare non
poteft fuper fperma de- iMtc corrugari. Sim.iliter etiam remancc os terminatii
ad profundun^ obturatum, ita ut fperma frequenter ad
iFundummatriasnonperueniac.ideo(&:c. Q^uincono; ta,.iy\ulier extenuataper
priuacionc multg pinguedinis prccxtftcntis concipcrc potcrit eo <;^
renjotuTO erit piia, cipale cooc«ptiows impcdimcntun^ . Aphorifmus, ' 47. Sl
matrtx in uertebro pofita kccritCmkm^m ceffe eft commotum fieri. Tli€»
Siuterustncoxapofitusfuppuraturjlinamcntarcc» piatneccffccfl, ^^**'
Stuccrusincoxam uergcns fuppuratur^neceffe cft - linamentuCT fieri . Expoficio
lacobi. Conclufioapho.cit ifta.Simatrixin uertebropofita , icccMt fanie,necclTc
eft fieri comotum .i.comotionem.
Probatur.huiufmodimatridsdifpofitioeftprsternatu jram uchemcnter ftim ulans.
ergo conclufio uera. patct » . _ <:anfequentia.^alTumptumcircalitteram
declarabic. i\u{Ce. i^^ ,^ I .terti)^.trac.4,ca.de figms apatis calidi ad ii-
nem^Et eft ec utilis aphor.Ec ampliac ut patec. Pr imQ
nota.JUcctuertcbrumpropric fitos rotundumi,quod ipiUo oiTcquandoq^ ucrticur ,
hictamen debet intelligi ^-,. _ anchaucficfcnfusjinucrtebro.i.ancha.
Secundonota. -^^'.^5 Matricem poni*in uertcbro eft matricem ad ancham ip P^* *°
fam dedinare cumquacoUiganciahabec ucpacec in ana y*'^'^^''* tomia.
hicautcmdcclinaaoaducrtebrum coprchendi - ^® ^* poteft ex narrationc infirmi 8C
obftetricis . Tercft) no- ta. Apace exiftetc in laterc dcxtro uidetur dcdi
nar^" ad iiniftrum matrtx,licct grauitas fitin dextto,&econtra Mo.
Q_uarto nota.Huiufmodi dcclinatio contingit, uc proptcrmultal^ationcm augmcntum
6C ailit6:icyrkC; apoftcmofam grauitantcm, quarecrahicpartem ucrfus 9ncham
lateris apati.vndc 8c frcquenter claudicat mu- lier.In propofitointelligitur
proptcr apa. Q_uinto no ta.Pcr fanicm in propofito laudabilcmintelligcredebe
musqug quandoq^ euacuatur a matricc ex proprio ma tricis nocumento, uc propter
apa exiftens in ea iicuc in cafupropofitoapho.quandor^ ueroquiaabalijs mem-
bris madatur ,<??(:; cunc non oportct fieri matricis curatio nem,fed benc fi
f uerit proptcr proprium nocumentun^ quod coprehcnditur fi matrix
pofitafucritin uertebro, 8C fupple aut affuerint alia figna apoftema uel
matrids Uocumenmfigniiicatia. Excjbuspatetucritasapho. Aphorifmus» 48. FaetiTS
maris qujdem in des^iSjfoemine aerO' innruftrfsmagis* *Thei Fecus qui marcs
funt, partc uteridcxtra continetur, quifopminaema^isiipiftj:^» . ^ . x
F^tus^maresquidcm in dextris, ^aminx ucro in fini Lco. ftrismagis.
lExpoficioIacobi. Iftc aphorifmus.duashahcc conciufioncs, Secunda c
ibi(Fcerainae.) ^ Prima conclufio apho.Faepusmaresmagiscontinenc fiue formantur
in dextris. Probatur.magrs proprtio- nacum eftlatusdextrujnmari ^finiftrum.crgo.paccc
confequentia. 8C afiTumpcum circa littcra declarabicur. Secunda conciufio.
Fceming magis in finiftris ccnti-- FgtusIOH nentur.Probatur fimditer
utpreccdens.Probatur etia ^^^ ^""^ - ~ •- jtricezx . Auice* Z I
.tertij.trac. i .cap.de fignismafculi.adprincipiu. ec ^*^^^-; quinco brc^iarj^.
J 5 .cap .£c eft ucilis. Et ampliatur ut ^"*^f *
patec Primo nota . Notanter dixit marcs fgtus in plu ^^^^P » rali,quianQ folum
unus5;:c. Secundo noca. Ethm uc quidan?. Dixicnocanter dextris (Si^finiftris m
plurali, quia non Colum dextrum matrtcis eft mafculi,fed etiam . mafculorum .
Tertio nota notanter dixiJTc magis,quia ^ ^^*^-* nonfempcreftita,lrcetbcne
utplurimii. Q_uartono' ^^ ^^'2 ca Caufcdiuerficatis
i"ndiuiduoruminfexuabauftori ^"^ ^^ busponuntur duphces. Q^ugdam
comunes 6c per fe» Q_u2edam autem particiilar es magis 8C acdde tales. Prf m2e
funt difpofidofpermatis <Si: meftrui difpofitio,quae ideo cffc per fe
dicuncpr 8C c6munes,quia fineiftis 8cc. ' Calidicas.n.rpermatis eft caiifa
mafculi, & ecouerfo uc rofceniinf fecundura uiam.P.Et tu uide.ca. de gene-
rationibus emhrionis diflficile tamen efict fcriher e l^iic^ ■ Ex
«^uopatctc^ufa ucrifilcans apho.iSC^. Aphoriimus» 49» ^d matrfds
pr^cfpitationcs, Ptarmicum ap ponens,apprehendere os &: nares*
Sifccundaprocidicjftcrnutatoria appofico nares«S;5 *"*• osapprehendimus,
Vcfecunda procidat,fternutatorio appofito,^narcs i^fQ^ ^pprehendito,^ os.
Expolitio lacobi, Prima conclufio apho.eft ifta. Ad prf ci pitationes ma tricum
.i..,eductionesfecundinarun3,confercappofitio uel approximatio ftern utator^ os
8c nares appr ehencie do,quia.f.ohturando.Probatur.perapproximationem"
fternutatori} agicacur 8C remouetur fccundina retenca,' ica ut fit apta
excuti.ergo condufio uera patec cofeque tia.^aiTumptumcircahtteram
dcclarabitur. Idecot 3igitur.2l.tert^.tract.2.cap.deextra(ftione fccundi'
Auice, nae adprincipium.Eteft utilis. Et ampiiacur utpacet. jV^rxx Primonota.
Permatricesinpropoficonon dehemus dupfr. incelhgeremacricempropriediclarR , quf
eftinftrunrje cum generationisin muliere,fed fecundinam qug eft pa
niculusquidam totum icuoluens fgtum magnus ueno- fus 8C arteriofus,de quo aFs
facla cll mencio. Ex quo pa tecq?perprfapicacionemraatricis nondehemus intelli
Secu^ gerciapfurn ueldefcenfumm.atrici§adinferiora,dcquo nagd. Z I
.tcrtQ.fitfpecialecapttuiuraXcddcbemus intellig?-. Prgcipi re p?r
pr^cipic^tioncm cdu Aionem 8C per macrices fecij. caco gd dinas , quarum
educ^tiodebcc clfc uelox prppter nocu- mcncaqui poccfl afFcrrc rctcntio jideo
dixitprgciprta'-- tiones. Exquopatccfcnfusapho.opchalmiciicofertad
prfcipicationcsf^cundinarum,(5^ficpofitafuitconcIu< iioapho. Secundo nota.
L/icetfternutatio princ^alic Stcrnu raoucat adfuperiora,inftcrnutacionc«me
ucinfrade: cationis darabitur fit forcis mocus 8c agicacio ucncris & cor um
cfFcctu^ quf in uencrc dantinentur , quarc adipfam fequi poteft fecundinae
cxcufTio. Tcrcio noca. Apprchedendo os 8C iiarcs^aer&fumofitatesquiad
fuperius educuntur j^ flccfluntuf fecundum partem faltcm ad inferiora,quar.c
tuncmatricisficfortior motus,&per eonfequcns 8Cc* £t cciam pcr hoc
anheIicusrctcntio,quare tenditur ucn£ dcinde ful^to egredicntc fitmagna
comotiQ. Itcm conr f crr,^uis ftcruutatori^m mciiSspenctrat adinterior», quarc
Digitized by Google Thc. Leo» Sycia q\iid A P H O. qiiare fortforcm caufac
ikcmutmonmi i.Bx quibus pacct ueritas aphortf. Aphorifmus» 50» Muiieris
menftrua fi uelis retinerc^fydam maiorem ad mammillas appone^ Si mcnftrua
iiilere placeac cucurbiculam grandetji appones ad mammas, Mulicri a uelis
menftrua cohibcrc , cucurbiculam (Q^ maximam admammasappone. Expoficioiacobi.
Coac?o apho.eft ifta, Maior fycia.i.uencofa cofcrc in
recinedoinmulicremenftruale fluxiipactence.uel iic. fi uelisrccineremcnftrua
muh'eri,apponere debes ad mamillam eiusfyciamiideft ucncofam maiorcm. Pro-
bacur, pcr-huiufmodiucntofam fanguis ad infcriora fluensucrfus
fuperioradiuerticur.crgo condufio iic-
ra,pacetconfcquentia>quiarecurfusmatcri9ad cotra- riu jpedtc cuacuatione ut
certio cechni,d: aiTumptum ^ dcclararcircalram. Ide.2I.tertg.trac.3.ca.4.decu-
«CX.-92. ra fluxus mcnftruo^ .dum tncjt,d«indc ponant ucnto Ts minferxori
partemaniiil§,(&: ubi incidunc ueng afce J\uice . dcntcs cx macncc ad
mamillas 5;: fugan c 6c fM^dx uc n- £ofamagna,ipfa.n.r£cmccfanguine in una
hora.Et Ra fis.ix.Aiman.iS!: in fuis diuifionibus cap.de fluxumca I^eft ^
ftruo^.Ec Viacicus idcm uoIuic.Ec eft ucilis. Ec am- dupFf pliatur ucpatcc.
Primo no. Pcr menftruanon folum m e ftr ua proprie dicca cfTc in propo fito
mttWi^l da,fed «iam fangutne qualiccrcuc^ fuper fluc cx macrice ru- pcncemjfiae
ex cafu aui: percuirione fiue alia quacuc^ caufaprocellGerit.
Secundonota.Perfyciamincellige Syciaec dum jeiTc ucncofamqu^ ut
medfcoaccinec,eft inftrume iiencofa juiumediciconcauumcxcerius applicabile ui
uacui.i. quid ue decur uacuum principalicer actractiuum ex corporc fecundum
plurimum ad figuram tcndens rocundam. Ec nt quandoij cx cornibus caci
applfcatis . Cuius ap- Vecof| plicacionismoduseftmultJplex.Primo cum^candela fu
appoue pef corporc plano pofita accenfa, cui fuppoiita uenco- ^ "
facxtinguicur,quare contingic aerem iam ab ca calefa «fcum a uentofa
inFrigidari,ec lic ftarec fub minoxi qu ticaceloci,quarcncdecur uacuum
uencofacarni 5i^cu H r p p o, 89 Mcdiatibus ucnisinccr
matrice^f.<S;^mamilIasmcdiaa- jtibusjitautfangiiinetracloadmatrice euacuatur
m% mdlf ,^ ccouerfo utfupradcciaratu cft.Cu crgo uen- cofa huiufmodi pofica ad
mamiiias fupra uenas lam dt- ctasmediamcsaccrahit fanguincm ad manMllas pat^,
quiadiaertitamatricehmoifluxuphibere. crgo 3Cc. Q_uinro no.Hmoi uencofam
noneifefaper mamilias apponendasncfurcemoiliaeciusnimiu attrahendo dif ficilis
fierc£feparano,autaparetur mamtli»,fed iuxta mamiilaru radices apponenda eft
ubi funt iil| ucngmc diaftine de qbus iam diccu eft . Sed dicerxs fi h|c ucn-
tofa ita fortiter adher erec uc diftxciiis nercc feparacio %<i flendum eft.
Primo fl appofuifti pcrforacam foramca apcri. Ec li iam pofica eft non
perforacam frange.Scd ia hoc cftaliqualistimorlaefionis,aut pannos uehemen-
tcrcaIidos,ueifpongiamaq uald^ calidae infufam fre- qucntcr fupcrponc, ut
rarcfiat acr in ucntofa contea- tus,quarefaciliiis aperictunEx quo
concedoq»pofino pannorum callidorum fupra uentofam non fortificat,
feddebilicacattractionem aucntofa vi vacui proccde tem.ponicurcame forcc
uccucisrara pcrmancat&cra fpire c id quod accrahicur. Sexco noca . Dixit
maio- rem,uukcnimq» iiex magnis, quarum con^uicas eft
iicucbonxparatidis^ucfcilicccucriun'^ mamiilaru ra- dicismagnamparcemaccingac.
abhac cnim fortior <S^ uclocioriicc diueriio^ fi eiTcncduxparuf . Aphorifmiis.
5I* Quaecun<^m utero habent,his condudtoc osmatricis. Q_uae uccru gcrunc^s
uulaa fe comprimit. Q^ ug uterogerunt, his uterios comprtmitur. Expoiicio
lacobi. Conclb apho.Q_uiburcu(5mulieribus prcgnatibus csmairicis cocludic .
Probacur .ad debiccdifponendum fpermavSimateriamgcncracionisin mxizc conccntam
opcyr tet matriee corr ugari 3C conftringt fupcr ca.crgo cocYa uera natura. n
,no deficic in ncceiTar^s ficut ncc i Thc. Lco, dVmo, faix^nguitur;qua7e
contingic a'erem iam ab ca calefa- cocingencibus fupcrabundac. -5°;^
f3j^^5^:.^>;*j^-f; ^us4-. auma|entofainfrigidari,?cllcftarec^^bminoriqua
^'^^ri^'^'^^'^,^^^^'^^^^^^^^ ■ - - Ide,xxi.tcrcg.prtmocap.adtine.Ettic.J.matrix
tn'^"™* difpolitioac coccptionis in fummo coftricbonis , qua -^^ce. for
caiTc non ingrcdicur cxttcmicas acus 3C, dilatac prg cepto dei cxcclii 3C
cgrcdicur f|tus,&: trac.prio cap .xi* " ' ti applicatur attrahendo,di:
fanguis cxit ad rcplcndum. Secundocum ftupa,d;hoccommuniter.Tertio anhc-
litumattrahendouenTofaperfGracacxiitentCjdcindcfa — r-- .^ . r , • -- •- ir.r
^— ^-v *i „* rammiceramfiipponcndo.Quartoa-eremintuscxifte
dciigmsiptegnatioms.adprtnaptu.Etfuc.cdic ci uc- ^'^, r. -.,.>■ j-._j.r —
-)i]caacnto- hcmesorismriciscoftrtccio^itaucno fngrcdiatur ip- tem
uehementcrcaiefacicndo,deinde fuppoiita ucnto- fa aquafrigidam
appiicando,urparec in limilibusmut- tis. Tcrtionota.Veniofamukis
excaufiscorporiap- plicaripoteit.Primocum fcarilicatione. Et huiufmo- ^i
appiicatio ficri poteftpropter multas inte tioncs. Pri mo ut apoitcma ucl
matcria apoftemacis in profundS cxiftens crahacur ad exceriora,auc a nobili ad
igtiobilc membrumjucquartaprimi.z I .cap. de uentofis. Sccfi do appiicantur
utalicuius meatuspcrmancat apcrtio,fi cutinfquinantiacolloapplicantur.9.
tcrtij.Tcrjcio uc mcmbrum cuifupponunccaicfiac propccr accrattionc
fpiricusvSifanguinisadipfum <S: ucncoficaccs rcfoiuaa
turiaeoxVcncofgcnimfine firarificacioncmembri ca- lorcm augmcncantjd:
ucntolitatem refoluunt,cumfca "riiicationcecontra.4.primi
alfcg.cap.decaufis calefa- cicntijbus,(&: credo fecundo dc accidcnti.Quandovjve
Vetofa ^^ "^ ^^^^^ fedetur,ut in cholerica. I ^. tcrtij.Quadoc^ duplcx
^^^^ "^ mcmbrum pcrmancat in fuo uigorc,ficut in an GaF, ^^^ iunclura
frcquentcr ponuntur. Quandoc^ ut rc- Auicc \ducat,utin inguinis ruprura
contingit. Qn^ uc uc- " ' "ncnum ad exteriora trahatur , flcuc iflo
cui.applicata: fucrintfanguifuge,utquartaprimicapitulo dc fanguf hvd&l*
^"^'^^' Vltfmo utmateriadiucrtatur <5i:adlocum traha
turoppofitiameiusadqucm fluit.(S:potilTimetaliterm tclligiturin,ppofi.to.
^Q_aartono.Vtfuprahabitu eft jnagnam ciTc collis^antiam mamiU^rum ad m«itricem
fum £cilus,.&gntobrcuiari).xxxv.c.<Si:osuulug com pacTium finc apcr
cionc di^c.primo conclufum ^s^c^: tcr tio uirtutumnaturalium,tcrtiocapi.ubi
prcfentcm al- legat apho.<5^ iafra uerfus fincm, cap. cft aucc &' hoc
m^irabilcquoddam nacur^ fophifma.f. uiuence quidcm f^cu ccrciifimc undic^
claufum ciTe os macricis,mor- j^Tstjir^ tuoueroconfcftiinapcriricanriiquancu ia
exicu «ifs^- ^^^r^ confcrt.Ei cft uaiis in actu pra<ftico utpatct.EcampIia jj^^^^f
. tur ad omncspregnantcs. Primonoca. Non folii in ^^ ^-^^ prcgnantibussfed
etiam tn hiVqu^difpon untur ad im- ^^ ^^^ pregnationem.Ec-ideodixit Auiccn.^Si
nt m difpoii- ^^ tioncpregnationis,matricc cnim attrahentefpermafic ^^^^ rec
illud daco q. primo non ficrct conccptio. Sccundo ^^^^^^ nota. Pcr os matrids
debcrc inicWlgi intrinfccum Sc ^j^j^^ . non cxtrinfccum , dc quo fupra, quia
talc fempcr patct ^.^^ ut portainferni pcr noCrcs atq?dics3:c.Caufaauteni
pj.^^ry^ xicrificans aphorif.nota cft. Cbntra,quta potcftcoi^^^g^ rc 8C
fupcrimprcgnar i , ut fupra . Itcm qui a cmttac me- jy\acri- ftrua, dC ab acris
frigo^c larditur . Dicitur q» pcrr ^-g ^^ manct conftricfcum niiVaducniat noua
caufa apcrtio^ duplex nis , ut demon uolcns ingrcdi fnfcmum , ficuc m fa- bula
Alibcch . Mcnftrua ucro non aegrcdiuntur ex concauo matricis , (cd cx coHo .
acr autcm inf rigtdan- do os cxtrinfccum 8c ucntrcm potcft matricis coa-
^»uia;aalsdcrc» laco.s.apho» M Digitized by Google P AKTh AphortTmss. $%;
Mdieri m «tero hafaenti, hc cx mammiHis multiim flueiis,fcam Ggnificat debil^
Si ucro ubera4ttraiiieriar,6nam figmficatfetiim^ * w*^» cillum €iie
iigntti<af . At fi ma mm^ iint ii'rm| ac foljV 4^j%un) cife u^lidiorem
iigniiifacur. h^f Mulierj u^ero ger?iici,fi lac multum, emammis ei-^ Uuacf^cum
imbeciJlem ilgnifet. .Si uerp mamm| fo- M^ f ii?riat,f |tum figniticanF
faniofgm. Ig^jppfitio Jacobi, Ift?apho.4ua$ Hef cocfoncs.fecundae ibi(Sf uero.)
Pirimia>nclufio.MultumlacfluensexmamilIis prig
gnantisfigniiicatfftusdei^licace atcractiue-fignificat jPDta fanguinem ex quo
nucritur elTemalu. ergo concfo pejra patet confcquetia.et aiTuptiicircalf am
decFabic. S^cun<|a.condufio. Duritiesmamillarum prggnan-
^^^amil^ttsfigrjiSeatf^tum ciTe fanum, Probatur. hoc figntfi- Jai^du^ caf bonifafemnijtrimenticxquonutricurfitus
cii nu ricies e crimenfi copia.ergo foncfo ucra. patec confequentia,et inditf u
aiTuraptum circalitteram de?larabitur. Idem.2 1 . tei* lJa»um ti^.tradatu primo
cap. 1 9-4? fi^nis debilitati§ naci. SC j^nfrafecundo trac.ca.^.defignis^orfus.facis
ad prin ffpium.Eteft uttl^.Etampliatur utp^tctfupra intelli genti^ Primo
no.notanter diAum eiTe multum :> qui^ |ion cx quolibec pauco licec argui
debilicacem «S^C» Sc- cundono-c;^huiufmodtcfFufioIavftfs poccft duplfciter
fierf". Pri i?io comprcila mamtUa . Secundo ex fcipfa. noij
ComprciTa.iVdpropofitumlicct utrumq^iftorun; figni
ficetdebtlitatcm>niagistamen figntficat cfFufio ladis mamtlla non comprelTa.
Sed dtceres quare ex mamilla lacfte plena efflutt lac ex fc uelper leuem
cxprclTionem, non autem fanguis. Hic dicicur q> fanguis continetur |n
uenismamillx non terminatisadpapillas uel forami rapapiJlarum,fed lac continet
in fpongtofitatc carnofi jatismamill3c,<5<?iIlgfpongioficatcsucl
carnofitates tcr mJnantur ad forami na paJMllarum . Tcrtio no. <^ ex
lalifiu^ulaccis fignificanpurduo. Primo debilitas at- I^aAfS
tradiu^fgtusinfanguincattrahcndopro fua nijtrica- fluxus tfone. Sccundo
fignificatur fluxibilifas Iadis,quia.f. duo im aquofum fluidumjquare c^
aquofuseft fangufs,cx quo portat. jiutrfturfgtus,fdeo5cc.quodtamenfnteUigcndum
cft ubf nonforctmuJicr robufta plethorica pjurtmo fan-
gutncabundanSihocenimftantcnon neceiTario Hgni" ^caretur debilitasf^tus,
(^uarto no . Pcr duri ticm fQ prof)ofito intelligcndum cflc durttf cm fanam non
apo- ftemofam uelprgtcmaturalcm,hoccnfm ftancc figni- iicacur
bonftas&:copianutrimenti£<^tus, ficut laxftas ^gaificatdcbilitatcm.ideo
<S^c. .AphonTmus; 5^: Qaascanqp corriypwrae fijnt faetas,hts ubera grafiHa
fiunt,Si a?rp rarfc diira fiantjdolor fit in ubmb^s, aut m uertebris, ^utin
genibus, ^utinocufe Stnon corrumpuntur. Tljep» Q^u^abprtuni facfli^rg funtj^s
mammf icxtenuan- tur ,"Sed fi denuo ^ar^CcsLfip^ dolor tn mamnjis fati-
gabit, aut in coxts aut iii o^uIi?,aut jn gcnibus t Ita^ nonfact?tabortuni,
Lwm*. Q^ ug corr upturg funt f ^tus,Iits mamm % jrxtcnuaij- turJ Sf ujpro
rurfus ducae fianc ; dolor aut mammas, aut cox^, 3u|:oculos , aut gcnua
infeftabit j JSt noa corrumpcnt. Expofitto lacobf .
Ifteapho.d^ashabctconcPoncs.2.cftibf(Si ucro.) ^r tma cocl ufio apho .cft ifl^.
Omnib us <;orr upturis.t • abortiuum fgtum em.iffuris,ubcra funt gr^djfa.
Pro- ^atur ,iji omaibus fpintus ^ faBSui5pli«:inm& i^tUim '
Admatrfccm.crgoconclufio ucra.patet confequefltia,
<5fe:afTumptumct"rcaIitceramdeduc€turx Prtmo no- ta. Per corrumpturas
debemus tnteJJigere actualicer aborticntesaut exiftentesiu aborcicndo
quafi,quia. £. nondtuftabttantequ|aborfumpatiacur,uel ettam ha bences
dtfpofitioncm perquam paulacim ad aborfum perducencur. Secundo nota . Non elTe
fntellevftum . Hippo.c^ omnibus iftis fiant acftu ubcra gractlia , fcdf uult c^
fiant ante aborfam ucl in aborfu uel falcem na
diupofiaborfumftentqufnfequaturgracilitasmamil _^ iarum.
Tcrtionota.PergracflemdebemusfntcUfgC' Qt^tlt .reprgternaturalcmautrefpectufan^
gracilitatis,aute dupFr. ctiam refpcc^u gracilitatis prgcedentis, fciii cet
anteq^ fier et aborfus,fempcr enim fuperueniente aborfu gra- cilitancurmagis ^
prius. Q, uarto no.Non ciTe in- Abor- tentionem Hippo.q» quemlibec aborfum
tanqp fignu ^_"s<^au- prgcedatmamillarum gracilitas.notum entm eft q»
ca f^«iultt fupercuflTionctonitruo uencno &;ceteris poirtt,fubttQ plex»
aute quafi fubito caufart aborfusjquauis aborfum huc non prgcedat i fta
gracilitas, fed in tentio hyppo « eft <^ nonfit aborfus quinipfum prgcedat
uel fubfequatur . mamiiIarumgraciIitas,6«:hocftante uitamatrts. cuQi "
enim inaborfu uehcmensfiatmotus,&dolor circa pac tes n^atrtcis,ad matricem
currit maxima quantitas fpi- ritus<^fanguinis,ficut inalijs doloribus
contingit,di natura curric cum fpiritu Sc fangutne ad caufam dolo- ris
amouendam maxime.crgo currerct a partibus curt» matrtce
colIigantfamhabentibus,qualemembrum efc mamiiIa,Et ex hoc patec caufa ucri
ficans apho. 6Cc* Secundaconclufio, fi mamtUe rurfus fiant durc 3C
fiatdolorinubenbusautfn i^crtebro aut genibus auc
oculisnoncorrumpunrur.probatur. per hoc fignifica- tur nocentes materias a
matri ce dt viertf , 8C ad longin- .qua membra expelli. ergo 5i:c.patet
confcqucntf a, <S;: af fumptum circa licceram declarabitur. Primo nota per
duritieminpropofitointelligendum efTe prgter natu-
ralemduritiemconfequentefuperabundanttamateri^
admamilla^fluentem,aliterenimadeam nonfequerec ■ _^ dolor.
Secundono.taq>matcriamuItamaIacirca par^ . tes matrtcis extftentc,aut etf a
fupcrflua uirtus regitin^ totius maximam hiis de fgtu foJicitudine
cufiA>diendo hac materiaadaliamebraexpeUitjUtfgtus non ledat* <S:maximc
ad illaqug apta funt iiiperfluitates mricts recipcrCjUtmamtllasfSc: uercebr^
uclanchas ^g caufas di(ftas,undcdolentmamillefuppIecxrite rcplctibne in cis,^
oculi proptcr magna colligantia qua biit cu ma-
millismedianttpusneruisperqu^soculis coicatur no- cumcntuuelforteggrepletfone
aliquale contrahunc n?rui fUiadquafequttur dolor 5^ in gcnibus ^pter caii (knx
fllapropter quain uerccbristExquo patet ca ueriff c^ns apho. Tertio nota non
eiTc intclligend um ex inte . tf one iiypO:.<J> apparcnti bus his fignis
non fiat aborfus, potctiaefrecji maceria mala eft ita exuberas <^ fimul
iftismebrfsS^^macrfcifnferacnocumentum aborfus ^ uocaciuum.Itequiaexaliacaufapot
mulier abortire, ;Ut patec,fedintclFs hypo.eft q> ubi appareanc h|cfigria
non abortit f d cft no fignificatg fHamulicre ce aborfit _ra,d: fub ho.c fcnfu
patet cocFo apho^ Ite qptii ad prima conc?one.xxf.tcrtf).trav.*ratu.fecundacap.
dcfignis ab orfus5<Si e Vtilis i n acftu ^nofi?icQ 8C ampliat.ut patct,
Aphorifmus» 55. - Qjitbufcunc^ os matricis duram faerit,hfs
tieceflSeeftosmatrictimconcIudf. ^ Q_ utbus ut<ri os durum cft , his
compreffum id.Thco» ciTencccffc^ft, Q_uibusos j^tcri durunj cftjhis utcri os
comprimi pco^ ^ft ii.ecciTarium, . ^ ExpQfi^ioIacobi, -Ii^5 apliorirmus p.atpt^
Aphorifmu? Digitized by Google A P H O, Aphorifmus. 5<^r
Qu^cuQi^inuterohabentcs afebribus ao cipiuncur , 6c fortiter calefiunc fine
occafione inanifefta,grauant difficulter dC p^riculofeab-' ortiunt
periclitantes, Thc, 0,"« ^^^^ gcrences a fcbribus capiuntur , ualdctj^ *
cxtenuanturiinccaufamamfefta,hgdifFiculter partfic
'd^cumpericulo,aucaborcumfacientespericlxtantur» Lco» Q^ugcunc^utero
gerentcsafebribuscorripiunt,<Si: fortif er calefiut finc occaiione
mantfefta, difficulter pa yiunt<St cupericuIo,&:abortu
facicntcspcrtditantur. Expofitto lacobi. Coclufioapho.cftifta.qugcuncj
prfgnantes accipiun tur a f ebribus SC fortiter calefiunt fine manifefta occa-
iione,periculofc 8C difftcultcr gencrant ucl periclitates ~ ■
abortiunt.probatur.quarumcuncjjtaliummatrisSi^ts tuum uxrtutisfunt ualdcdebiles
a^proftrate. crgo con dufio uera.pacctcofcquentia.(S:afl:umptum circahc- tcrara
dcclarabiturJdem .xxi.tertq .traclatu fecundo. .ca.decaufisaborfus,a: eft
utilisapho.inactu pracaco ■ ^Sipronoftico.&liatutpatct. Primonotapcrac?!
piamfe.inteliigendu afc.uehcmcnteropprtmi.fi cuc fu pra quarto huius.commc
.xxxiii).fi a febrc habico&:c, S^perlyfortiter calcfiuntdacur
intelligifcbrem eiieve hementisintenfionis.ratione cuiusuirtutem uchemen ter
opprimit. Secundo nota per caufammanifefta potif ^me intelligcndam effe caufam
primitiua.hac.n .o^ccur i-cnteutexercitio aut calorc folis autabo calefacciuo
xieifimili.nonoportetde illisapho.elfeuerum,aa cau fa primiciua
fublata,contingensforet illani fc .facile re- «loueri.
Tertiono.<j>difficultaspartuscxmultis cau iisprouenit,quarum qu?dam
funcprimttiuea: cxtrin fecc.ut for:te frigus,<5^ fic de alijs: Corporaies
uero auc tenentfe cxpartc matris, aut fgcus aut fccundine . Ex
partcquide^aatrisfuntparuitas raatricisaut pingue- dofuperflua
coprimensmufculosautdiiTuctudo pane di,aut apoftemainatricis uel circuftant^s
membrx, aut plenitudo intcftinorum aut m ulta debilitas matricis,lt cutantiquis
ualde Sc pueiliscontingit, auc longas, auc forcespcrpaffis^gricudincs.Exparte
autem t|cus,qa «elnimiSjjnagnusauce habcnscaput nimis grolium, auc quia «lonftr
uofus,^uia bina habcns capita,aut ga aon egrcdicns fecundu figuram
naturalcm,aut ga mor cuus,aut quia debilis ualde.Ex parte uero fecundinc, «el
quiagroffa non fragtbiiis,uel qa nimjs cito frangit; quia priufqp%us
cxtcrius.Iabatur,materts humidem £ecundinacontentecuacuatur,&:pofteadefidt
una ex caufis partum facilitaiKibus,hf c omniacolligunr.xxi,
tertn.traAatu.fecundo ca.dcdiflFicultate partus. &:.\%
i>reuiarjn.ca.xxxVf.dcmulieribusqutbus<^thalxseit partus. Ad propofitum
hiccoBCurrunt potiflime cau ic difFtcuItatxs.f.debilitas nati, 8C uirtutis
matrxcxs . uc ftatimdcclarabitur,3i €odem modo diftinguendu ctt dc periculofitatc
partus. Q_uarto nota ut i""^*^» ^^" incnto.taii fe.contingentc
8C non a caufa maaifefta. u- gnificatfntrinfecuslatttaffc<ge xmpregnatioais
matc- xiasprauas«&:rctentasqugputr<fcentes caufant hmot
fc.ueh6mentcs,quarcmultudcbilxtat infans^St matcr, SC cx cofequentx
difficilis& periculofus fit partus. ^1« jmo giclitates uel ^uatii admatre
aucfstu-aut uanc^* Aphorifmos* 57 In fluxu muliebri fpafeaus dC anfmi defedio
fi fuperuenerit, malum. The. Si profl uuio raulicbri couulfio aut animi
defcctiofu^ perucnic, malocft. I^fP» In ftuxu muliebri fiLjCoauulfio 8C animc
dcfcdus ad' siiCaerintjUiaimn. HXPP. O. 9» I^ apho ,patct cx tcrtio huius 6cc^
Aphoriiinus. 5S. Menftruis plurimis uenicntibus acciduat ^gritudines.Et non
uenientibus , a matrice ac^ cidunt aegritudines. Sx menftrua immoiica fiunc ,
moxhi acctdunt dC a Thco. non fiunt,morbimatrtcari) accxdunr»
SimenftruapIurafiant,acciduntmorbi,<S;;fi nonfi l^o* ant,ex uteromorbi
condngunt. Expofitio lacobi* Condufioapho.MenftruispIurxmisueniendbus fi-*
wntggritudincs.^bat plurimisucnientibus menitruxs
cuacuanturmatcrxgaliqretinede.crgo coclufio ucra. Sccundacdcfo,(^no
ucnientibusmeftrufs amatrtcg fiuntsegricudines.^bat.gatuncretinenc materig pra
uc m ulte cuacuatione indigcntes.crgo concFo uera. Ide xxi.tcrtij.tra<ftatu tcrtio
<2 pr imo,d: cft utilis5^ am^ plxac.ut patct. Primo no.p mcnftruu
intclligendum eiie quodfupradedarabac. Sccundono.menftrua j td
ligiplurimarefpcctuquatitatismuheri qug meftruac ^portionate,aliter .n.Jio
clTct uer us apho, Tertio n^. <^ hmoi mcnftruxs plurimxscauianc
fgritudincs^pae diccf ,<&: coitcr e t diccf , extendedo f
grxtu<i"ne ad ocm a-em pternaturaad fe cura trahente . Q^uarto no. ex
raenftruo^ euonc nimiacaufari polTe morbos coplc* xionalcs ut mala copiexio
frigida totxus aut cp s.Sxmi- lttcrcompiexionales,ut.xxi.tcrt^.alieg.ca.quxahydro
pifisjiS^fic mala corap.iexiomateriaiis<Ss:etxaimmatc* rialfs igritudo
dexnanicioneper fe.exrcplctioc ucro g accidens,uthydropilisquaIil^tfpedes, eode
mo mcni<- ftruo]?: fupfl.ua retenuo per fc {»tcit; eiic c% fupcrfluc
.plemtttdinisj^caamorbxcx inacitibnc,adipfam ciii fe^ poteft hetica 6C
pchifis.Exquopatct uentas aflFo» .Aphorifmus. 59*
InanophtegmonepatieteSifmatnce phleg monepatiete ftraguria fiiperuemLEtin
renibus habetibusfanieftSguria acddft. Inhepate ae^ rophl^mone patiente
(Ingukus (uperaemt. Vtcn aut r ecii intcftim* inflamatf onc^urmf fti nicidx^
Thco. accidit,renibus ctiapuruIentisurinsftiUiddiiifcquic. Re Ao itcftino aut
utcri iflamatione patie tc tmn^ ftil ^^ * Ixcidiu accidit,<S: renibus puruletis
iirio| acddit iiillxci diu, hepatc aut ifl^atxonepatieti fingultusaducnit*
Expofitio laosW. Prfa cocfo apho.e xfta. In: ano paoietf phl^mone 5^ mr ice
fupuenit ftraguria^^bac fic.Gorpore in ano u? njriccphFone patietc ucfica
coprimit,ita ut cogac cor pus urina frcqntcr guttatxm cmttterc^crgo cocFo^uera
patet cofcqucntia,ct aiTumptu drca If am dccFaittt.Ide 1 9 .tert^.
trac»i).ca.de dxftillatioc urinf ,3c eft utilxs 8C ampliac ut patet. Prio
no.ganii f tcUigere pofrumus i teftinu recftu aut extrcmitate dus dictam
fictcrx,drca qua funt mufculi moue tes adff tu cxpuIfione,<S^ dc qli
betxftoi5t;5^ificac aplio. z.no^phFone fumx triprf .Prio ;p quolibct apatc. 2°*
p quolibet apatc caPo, ut tertia fccudx.3**^fanguinco,hicfumit phl^mon primomo
xi oiapacc falte fadentetumoresadque feg pot coprcf
flofortis.Exquo;5^ificatapHo. 3°no-ftragurxafumi dupFr.prio p Ipcdimenco
cmiltxoius urxn?,ut fupra.4. huius.apho Si *3bus iurinaHviact taFr no fumit
hiCy iitComcn.inc6mcn*cxponit. jofumit pfceqnticmif £onc,gaurina guttatim
emitdc,xta fumx r i,ppofito,q^ uis ethmoiphl^mo polTxtcarcftraguria priomo
di" <5taueficaficuchement coprimcndo, utpcnitus uring
cxxtusipcdiatdcfccudo.tfiefermo fccundii intetione Comm.income.
^onophl^monpotciTc i mricguP .^cu ad f undu ui*«^tii ad coUu mricis, ut utroq^
mo pt ^arcftraguiria,q^uisfaciliuscxiftetcfncoUo,5gfild5 fSoridsmttUocftc
dcuatiusf udouefice.ut.z i ,j,aL,i, Iaco.$.apho. M i^ Digitized by
Google Autce. mon he paiisdu plicic. SiQgul tus cau fa du- plicic. P A R T I.
Q^u/nto nota ftranguriacx cauiismultispoirc cotift gerc.pnmo cx caufa
c6pr£mcnte,quia non po t urinam cpntingcre.undcneceire eft ipfam guttattm
emituie, ficutingrcdit vc{iczo3c ^pter caufam ftimulante con tinuc uirtutem
cxpuUiua.quarecogitur quaii cocinuc cxpcilerejficucincxcoriatrone 8C fcabie
coangit uciicc ^ardore urincjquandoc^ ueropropter opilatione pro- hibentem
exicumltberum. iicut in lapidc cxiftence in collo.autctiafanguine uel humorc
coagulato. qnq; uc ropropterdiuturnitatem reccntionis urine.quarereplc wnimium
ueiica &:c.quandoq^ueropropcerdebilicate c6 tetiue.quod fcit.quia
iineconacuvS;: luolucarie cmic titur.Adpropoiitum. ftantephiegmoneinano uclma-
tricejduaefaicemexcaufisftranguriae polTunt concur- rcre.Primoc6preirio
ueiicg.itancc.n.apoftematc ilo cis dictis uciicac6priraic. Cogic cciam uircus
ne ueiica tumorecotinedo urinadolore iferacloco apaco ipfam urinam cmiccere.
Sccuda caufa quia cu. hf c mebra lint ucficjuicinaicantcapatcinaliquocorum
c6icanc aut fumijautmatcrigaliqujjuirulencgacutgin colio uefi^ cs>quareftimulacexpulfiuacS:cogtcurfrequentiirimc
cxpellerc.Exquopacet ucricasconclullonis. . Sccunda cocfo. Scraguria fuperuenic
habetibus fani^ inrebus.Probat.ftancein renibas fanie irritat uirtus -ueficg
cxpul U ua.adfrcquentiifimc urinam.expcllenda. ergo patet c6fequcntia.(S!:
aiTumptum ftatim dcclara- bitu r.. ,. Concordia iftius colligi t, u c pr^
cedcncis co cJb- nis.Primono.Nonfoiumfanicmrcnumjfed ecia alio- rumembrorumper
ueficamtmvSi^rencscxpulfam pof
fccaufareftrangurianj,quiacamcniliacaufaeftfrcqn- lcusc6tinges,de ipfa e
tpociiTirac fecit Hip. mentione* Secundonota. Cum fanies fitcorrofiua
mordicatiua fanica renibus ad ueficam,aut ctiam fumis eius ue-
nientibuspungunt,quare ftimulatur quaii continue uirt us expul li ja,<Si per
confequens 3Cc. Tertia
cdc^o. P acie ci phlcgmone in hepatc fupcruc- ni c finguicus. Probar .cx
phlegmone hepatis coprimic i&irricacur uirtusexpulfiuaorisftomachi ad
cxpellen dum.crgo coduiio uera.^jraiTumptum probar. Idem I ^.cert^.trac.j ca.2
de figms apatis. Primo nota. Phlegmonem in hepate poiTc circ aut in parte
gibbofa, '6C fic ftomacho c6icatur paruum nocumetum, ut. 24,
tcrti).alleg.cap:.2 .C^nc^ uero eft in«>ucauo,& de ta- li cftfermo in
^poiito maxime magno cxnte, cum cni hcpar m ultum diftet ab orc ftomaciii nifi
magnu f ucric ineoapanonpoteritincoc6preifionem facere iingul- tusprouocaciuamV
Secundono.Singuicumcari ^pcer duo . Primo quia coprimic os ft<Miiachi,quarc
uirt us na turalisattraliit&extcnditipfum motu uciiemend , ut declaratum
fuit.Secundo fibi coicantur fumtmordica- tiuipotcnceshmoifingultuminducerc, Et
exifto pri mo patct caufa uerificansapho. Sc conclufionem apho.
Patctfecundon5folumfinguItuni,fed etia naufeam cx hoc cari poife. Primum dubium
contra prima con c?oncm,quia itcflanorcctoduris fecibuspleno non ca- tur
ftranguria,fednon potminuscoprimere tunc ucfijr cani qp exiftentc in co phfone
. ergo 3cc. Secundo c6 trsi eadcm.pluscoprimic ueficaafsetu inmatrice q^abapa
tcfcdexfaetu no fic ftraguria.ergo &:c.patet cofequeni
tia.<5^minor.fedarguitmaior,qamuIto magis tume- fcitma.trixadoem
pofitionisdriam. Tcrtiu dubium c6tra fecundacocibncm.exfanie ucficgnon
fitftragix ria.ergo necrenum. Q^uartu a^hepatepati^tcphlcg mone
fquebenedebetcarifluxus ficut fingultus.fed nonfitfluxus.crgot&Tc. Ad
primum pot dici negado maiore,gaiftoftantemuIta replctio ficret , ucl negac
rainor,ga uirtus ucfic? tentatipfamapertam t?ncrc Sc coferuarciSi: refiftit
iprdTioniquodno eft pg doiorcm in apatc.EtcolIigitfundamentii
huiusfoFonis,ficute« j5g dolorem Iaccrtorumpe<ft:Gris,aut uicinimebrf uir-
fusnoo dilacatpciftus nec tencac dilacare.2..proaoftic9 r5comcn.>7.Ad
fecundiicofifrfndccuel df negan- do cofequcncia cum fgtus cotineat in
c6cauo,cuius ad ueiicaparua cft coicas in pgnate,licet benc colii ad ca fit
magnapatct et ptcr compiTione alia ciTc cam ftran gurif . Ad tcrtiii pot negari
aiis caufac.n.aliqfi ud nc gat c6fcqntia ciiacutior ualdc fit fanicsrcnii. Ad
ulti mumdretaliqiicari fluxum.fi autemnonficfrcqucn
terficucfinguIcus.hocp6teiregg alterii duo^.Prio ™ ga uircus uiget in parte fugiori
magis.Secundo ga ma terie fluxu ciiandg in phlegmone ad hepar attrahunt.
Aphorifmus» 5P Mulier C non coceperic,ueI{s aojt^icire G cocf^ piet,coceges
ueftimetis fufrumiga deorfum , dC fiquide traGre uideat odor ^ corpus ad os 8C
na reSjCOgnofceqin ea no propter fe non generan Si mulier non concipit , «S::
fcire placct an concipe- Thco» rc poiTit , uefte obuolutam fuiFies infra , nam
fi odor tranfmitci per osad nares uidcbitur,noneirefua cuji pa fterilem
cognofccs. SimuIiernonconcipit,fcireautemuclis ficonceptu Lcom, ra fitjpannis
circuntccfcara defubter fuiFias , 8c fi odor uideatur per corpus irc ad nares
SCoSj fcito q^ ipfa nonexfeipfa fteriliseft. Expofitio lacobi,
Condufioapho.MuIicrnon prggnansucftibusbc- ne circuntecta d^ inferius
fuiFumigata percipicns rei ^^p^^. eflrumantis odorem&rfaporem circaoscft
fgcunda 6c ^^ ""* generatiua. Probatur . in tali defunt oppilationes
8c Jf^ ^^ fuperabundantif prauarum matericrum qug funt fe- is^udae -cundum
plurimum caufg fterilitatis.crgoconclufiouc ^^^^, ra patetc6fequentia.<S£:
aiTumptum circalitteram dc' P^^^-^^^ clarabicur. Idem.2l . ccrc^g.crac, primo
cap.de fignis^^^^F/P fteriiicacis . <&:. 5 . breuiarij. cap. 1 3 . in
principio . ubi ^o^^ic». pr|fens uerificacur apho.&: allegacur .Et eft
utilis in actupraclico.EtampIiaturutpatet Scc, . Primo no- ta.Notanterdidium
ciTe in apiio. fi non conceperic in utero.fi cnim pr^gnas ciTet propter
macricisuehemea ttxn claufuram non pcrcipere tur fumus. Exquo pacec. c^ in
mulicre ff cunda hoc poteft eiTe fignum actuale impregnationis. Secundo
nota,Ideo contegenda eii . .^ mulierueitimcntisnefumusingrediens per aerem di-
'^*-^/"*"^ fperfus ad osd: naresperueniat,unde (&:eonfundacur
J^"^ ^^ iudicium,utctiammagis aggregetur &uniatur fu .^"^^ •muspropter
quod meiius poiTit penetrarc. Tertio no ""^*"^'
ta.Licetpluresfintfterilitatiscaufaetamex parte muL- lieris^ uiridcquibusinfra
apho; 63 . d:. 54>habebi- tur, tamencaufa frequentillima ex partc
mulieriseft mala complexio frigida Sc huraida, mcrito cuius auc denfeturmatrix(^
uenaeportantes fanguinem a d ma- tricem oppilanturautcircaipfam Sc in toto
multipli- canturmateriaefrigidaeaut liuoiidae , aut ipfam etiam matricem
lubrificantes,quare non concipit . Fa<fta cr- go fufFumigationc lam dicfta ,
dC perccpco fumo nari- bus 8c guftu fignifi^catur i n corporc toto mulieris 8C
matricideeiTe oppilationes&fupfluitatcs crudas,qua- rcctiaopdmc potcft
actrahi mcnilruum admatrice re- quifitum ^gcnerationc.adfuntaute humidg
materiae matricemlubrificantes,quarc probabilitcr mulier iu- dicandacftfaecunda.
Ex quo patetprimo ueritas apho. Patet fecundo apho.eife ucrii utin pluribus pro
quan to,fcilicetfignificatnonadeireoppilationcsiamdi<ftas. Patettcrtio non
euidenterfignificatnon adcifc ma- lam complexionemprohibcntem jquarauis Serap. al-
I^a.capituIoetiam uerificet . Inquit enim q> fi
coni- plexio matricis fucrit uehementer calida refoluit fu- mum d: confurait .
fi frigida extinguit(S:oppilat<SCG. Ettu uidc ab eo.Scdquomo<bcu<^
fit,tamen ex multis . al^scaufis poiTec ificri fterilicas io muliere , ut ex par-
icprincipalium Digitized by Google A P H O, tcptinapalium autalicuf us tHiumMto
apho. non eft Auice, ucrusuniuerfah|:er,<S:tuutde ijI.tercg.aUegxap cja
clarc Aui.ibi ioquicur. Q_uarco nota Non foium fuf^ f umigando potdt huiufmodi
experimcn? am fieri , fed fupcrponendoalli^m.ut.z l .3 .allega.capi. aut aftro^
logiam. Q_uinto nota. Ad ueritacem apho.oportere m uherem eiic debitae gtatis
ad fecundandam- fi enim ef fetpuelia uej fenexnoa uerificabituF apho,
AphoriTmus» ^o, Malim inuterohabenti,ripurgationes ex^ eunt impoflibile eft
faetum fanum cife. The» Simuherigrauidaemeftruaepurgationescrumpur, fieri non
potcft ucfaetus bene ualeat. Simuhcri utero gercnti^purgationcs cantjimpoffibi
*-^^' iecftfaetumciTefanum. Expofitiolacobf. Iftc aphorifmus patcc fatis clarc
8c manifeftc. Aphorifmus. 6u Si multen purgationes non exeunt j neqp fe^
bfe,ne($rigore fuperuenientejanxietateS;, ab^ hominationes, 8C defecfliones
animi ei accide^ rinr,reputahancinuterohabere. ^ 4T}^^ 3i muHeri mcftru^
purgati oncs non prodeunt , nec * horror,aut £ebris,fuperuenit,<S:faftidia
acddunt,gra uidam elTearbitrare. iLco. Simuhcri ceftent j5urgationcs,ncc^
febris, ncc^ ri gor fupcrucniat 5 6C faftidia incidanc , iudicaipfam m utcro
haberc.^ Expoficio lacobi. Conclulio apho. Mulicr aqua non cxicrint purgatio
ncs paticnsanxictatcsdcfeAiones abomination€s,ncq^ frigorc,nec^ febre
fuperueniencc cft pregnans.Proba- JmprC'tur.ftance huiufmodirctentionecum
circunftantgs di gnatio' (fkisSC dicendts iigniticatur. huiafmodi retentione a
ca siis ii- pr|CcrnaturalinonciTependcnte,<&:pcrcofequensana gna.
turali,qu5 no pot eiTc nift coceptio. ergo (Ss^c.patet co-
fequetia,&:alTump tu drcalfamdcclarabit. Ide collt git.Z I .J.trac.primo
ca.dc lignjsiprcgnacionis. Etcft B-uice* uciIis-<&: ampliat ut patcc.
^ximo no. Per purgatio- ncsintclligcndas cfTc menftr.ua a mulicre ordinate 8c
lAulic " naturaliter cf iluerc foIita,quQd notanteraddo, quia ii xiipur'
inmulicrc folitacircutmenftrua prgtcrnaturaliccr retf gacio ncrihac uia fuper
imprcgnationc eiujs iignificaxc non quid. poiTum.
Sccundonota.Meftruautfuprahabitumcjft multiplicitcr rctincri.f.a caufa pr^tcr
naturam ut fri- Meftru gorc excrinfeco occurrcntc ucl calorc febrili refoluecc,
orii rc-authumoresadaIiascorporispartestrahcndo,<Si: fic dc tentoriialrjs.Q_uandoc]^ueronacurahcer
ut propterconccptio ca mul^ticm <S:aiias caufas p<?r fc notas difcernat
autprobabiii' tiplex ter hocmodo,quia 11 uidcsmulicrem utbcrtam niic bc
potiiTi' cc fanam 8C ordmatiffime dcbitis tcmporibus mcn- snavcrQftruantem,dcinde
nulla caufa ggrotatiua occurre tc iii ipfa,uides fubito menftrua recincri cu
condicionibus Imprc- dicflis,probabihcerconcIude c^ hoc eit propcer concc-
gnatoisptioncm. Tcrtiono.Facfcahuiufmodiretcntioncpro- accntia ptcrconccptionem
contingunc accidcntia in apho. ta^ cx mcn:<fta.f.anxietates,quia anhelitus
d(fficultas , abomina- ftruispationcsquiacorruptioaut ablacio appetitus 8c
aligis- sncn rc- fiones,auf uomitus naufea<5^c.6«: defecftiones.i.Hpoty-
JKcntis, 4rnis,quorum omnium caufa eft mcnftrui rctcntio,a quo per.a<ftionem
calorisctiam illud comifccntis<S: agi jantismcnftruum cleuatur fumi mali qui
ad diaphrag ma <&:fpiritualia pcruenientes caufant anxietatem ad
corfyncopimautiipotymiam ad os ftomachi, appeti- tps defcvftioncm , naufcam ,
abominattoncm Scc. Ex ]his patet primo ueritas apho .fecud um plurimum fi cu
?ili)s fignisimprcgnationisconiungatur tadtus, aFs aw im i?on plenan^habet
cuidcnfian).. Patetfecudojiu* H I P P O. $1 i uCnodi acddentia non nccciTarf in
omnibiis prcgnaa tibuscontingere.Inquibufdatiicnim dam impr^nan tur non
rcpcriturmeitruum prause quahtatis,quia for ^ tc m undiflcatx crant nouiter.
Patet ccr tio , quarc in q^ primismagis^ inpofterioribusmenfibuscontingunt n
„.Z: huiufmodi acddcntia, ut quarto dc zccidenti. capi. 7. '''" 2- 1
.tcrti) . capituhs alias allcgatis.' Aphorifmus. 6z. Quaecunc^ frigidas dC
denfas matrtces habet no codpiunL Et quaecuc^ humidas habet macri ces,no
cocipiut5extinguit.n.in eis feme,Et quae cucp ficcas dC magis ardetes no
codpiiit idigaia n.nutrimeti corrupit feme.Et qaf cac^ ex utrt^
tq^eriehabetmoderate^hmoinuntgenerantes* Mulieres quf pr jhumidos halscnt
utcros codpcrc nc Thco, qucunt.Q^uae etta frigidosfpii£>f<$ hntno
condpiunt, f aetus.n .cxtinguit.Nccno ficd 8C admodii calidi, cod pcre no poiTunt,gcnftalc
cnim femcncorriipit, ob ino piam aIimenti.Q_ug autem cxutrif^modice tcmpera-
tosobtinent utcros,h| ualcntfaecundjtatc. Q^ugcunc^ frigidos 8c fpiflbs utcros
habent non coa _ cipiunt. Et quaecunc}; prghumidos uteros habent , non
'concipiunc,cxtinguitur cnim in cis genitura. Ec quac- cunc^
Accosm3gis<S^adurcntcs>namex dcfcccu alime d corrumjM tur femcn .
Q^ugcunci? ucro cx utrifc^ me- diocremhabcnt tcmperaturam,h| fgcundg func,.
Exjxjficiolacobi. Iftc apho.quatuor babct cocibucs.z . eft ibi{ Ec qiif cun.:^)3.ibi(Ecqugcunc5^.)4.ibi(
Etquscunc^). Primaconclufio apho.cft ifta. Q_ugcun$ fgminae habentcs
matri<:cs frigidas <S^ dcnfas non condpiunt* Probatur . pcr frigiditatcm
Sc dcnfitatcm matrids fpcr ma infrigidatur 8c calor ciuscxt«guitur 8c vcnf an-
guftantur ,ita ut non dciatg adff tnm gcncrandii raen- ftruura attrahatur .
ci^o concfufio eft ucra.patcc coa feqaentia.(&: aiTumptum drca littcram
dedarabitur. Primono.Matriccscfiefrigidas,aut nacuralitcr , aut
pr§ternaturalitcr,aut utroc^ modo,aut parum pcr fri- Matr/ x giditatcm a
tcmpcramcnto naturah rcccdcndo,aut mul f j.ia£<Ja tum . Ad propofitum hic
eft fcrmo dcrccciTu tam natu q.^^nq; rali qp praetcr natiiram,dum tamcn fit
multus & cxtre mQ^jjs. malis^Vtrumautcmdittcmpcrantia ifta matricis qua mulicrinaetatciuucntuds
autconfiftedaeredditur ftc rihs pofTic clTc naturalis ahas uidcbitur . Sccundo
Matrix nota . Pcr matriccs dcnfas intdligcrc poiTumus pri - ^^f^ ^V nio
ftriccuram pororum (XSiirifidoriim ucnarum ma ij2ric2LC trids qua prohibccur
mcnfiiuum >ad macriccm debi- xnuT££pr tc attrahii ud cfFundi , aut imaginari
poiTumus inten* fam frigiditatcm dus , cucus.cft condcnfarc . Sccundo
tntelligcrc poiTumusipilTitudtBcmeius auc^orpulen-r ciam^ aut profunditatem
cius qua probibetur matri- ds^dsitacoliccao 8C corrugado ftipra fpermaticam:
matcriam. in ipfa rcccptam , <S: dc. quolibcc ucrifica- , tur in
apho.6i:fecundii huncmodumfaluarctur pof fc matriccmciTc frigidam 8c non dcnfam
,hcct ctiam ^iiiari pofict aliter, ut uidciwtur in commcto. Tcr- donota.Frigida
cxiftcnic macrice<&: dcnfamultipl/ci ter impcditur conccptio . Primo
quia calorrpermatis cxtinguitur uel faltcm nimium rcmitcitur . Sccundo quia
fpcrma non coquitur ucl digencur frigidicacc ma- triciscocfcioni
rcfiftcntc.Tertioquia mcnftruum in- fogidatur.Q^ uarto quia inparua quantitatc
ad ma- triccm atcrahicur , auc cocalitcr rcfccatur . Q^ uinto quia dcbita
colliganda fccundinae ad orificia vena- r um matrids prohibctur proptcr iftarum
ucnarum an- guftiam Sc paruitatcm . Ex quibus patet caufa ue rificans conclufionem
. Sccuda cdcFo.Et qcuncfs hritmriccshumidas non c5 dpiunCtProbatjquia
inialitvus fcmcn .f.fpus in femine Iaco.s,apo. M i^ Digitized by Google PARTI.
mclufas cxtjfnguitur.crgocodufio uera.patct cofcque tia.,SC aiTurapm
circahtteram dcdarabicur in cdmcn. Matrfx
ficutdcfemincfcnjinatointerramuimhumida. Pri didthu
mono.Matrtcespolfecirchumtdasaut qualitatiuc, aut midatri
fubftannaiiterjautmadefadiuc.Exeplumprimi Sc £c plidu
cundipat«.ExepIuterti),ficutiiinmaEricec6tincant matcrisemulcf humidg madefaciences
<3C lubrificantcs macricem.Ad propofitii primo <&: ultimo
modointelli- gicurjraro tamen inucnitmukahumidtcasquahtaciua in matrice iiue
madefadiua uci n un$. Secudo nota. Excefruspoteft clTemagnus uel paruus. hi
,ppoilco cfi inceUigicdcmuhummagno.paruus.n. HcecdtfFicuica- tem gencrct
ipregnationis fecundum omne qualtcatej nontiiftcrihcatS,ucincomcnco
uidebicur.d:.2 1 .cer- Auice, tij.allc.ca.poicilccia cilcnacurahs^Sw
pr^cernacuram. <S;:dequohbethoru eftfermo. Terciono.q>,ppter niul
tahabenccsmatrice humidamexceiri^enou cocipiuc.
Primoquianimiahumidicasdebilicac contencmam 6C
matricelubrificatiquarenopotfpcrma debitecontinc rc.Sccundo quia cxhumiditate
mniia fit ninitafutfoca-- riocafinaturahsfpermatis.iicucfurrocat Sc excinguic
flamaexhumidicate.Tcrcioquia mcnitruumquod ac trahiturcitnimishumidumjunde
incptum eit; debicae conftancigrequillf^ admebrorumgenerationc.Q__uar to quia
generan t cotilidoncs debiies,vSi non poteft rierj
debitainutfcatiouenariifccundingad oriiicia uenarii matricistahccr humid^ . Ex
quibusomnibus jpeditur concepciOjUjipaicre potcit inteiJigenti. Tertia coflcfo.
Q_u^cun^:^ habences matricesiiccas magis 8C ardentesnon concipiunc.
Probac.inolbus ta.- libuseftindigcnaanutrimeti.crgo concto uera.pacec
c6fequentia.&: ailumptum ^bacjquiaex indigetianu tnmenttcorrumpitfemen.
Primo no.Notaut diclii effc^ccasmagts.Autadnocadumq» maior rcquiritur lapfus in
iicco ^in humido,utimpediac conccptio , <Si hocno credo.Autdixirmagisad
dcnotandum huncre ctiTum noneircparuumfedmagnum3<5<:hoc puto ue- rius,
Vel forteiy tmgis.cHia aii^s compfonibus replica
dum,utqu?cun;;^frigidasd^dcnfashabet matrices ma gis<5^iimilu:er
humidasmagisi^debeant. Secudono, q»{icca cxiftentemacricepaucifiLcatur meftruum
6C hu mores quare fpermatirdenciitnutrimencum dictuni im propric n utrimitum
quofoucatur dC crigat Sc cx quo m e bra mater iaFr gerurenf. Aiig ctiapoll unt
ciTc cauf^ ut iiccitas uenarum matrias.iJimiluer iS: habentes ar- dcntcsconl
umuntfubitatia fpcrmaris 3c Cpintu gi^m" tiuii cuancfccrefaciunt,adurunteriafaDguinfim
«len- ftruU5quarefitnutrimetiindigeri3><S;:^c6icques-5;;c.- Q uarta
conci?o.Q_ufainq; matricumhabcnttepe- rantiaex utrifvj cotrariccatibus
oestalesfunt|pnariu9. Probar {ic.aliqfuntgencrariuf et nonaliqdiitepcrat^ lam
diCtg. ergo tempcratc^c6fcquentiauidcturnota,<Sj; aiTumptum patet intucnri.
Primo nota.Pcr tepcrxem Utriufi^non debcmus in tcliigcrctcmpcricm induabus
quaiitatibus contrari)s,dato .n .9 cifcc tecipcr atta ^mc-f dia intcr nimi a
caiiditat em 8c nimiam frigidi tatcmo-no tamcn ciTctgeneratiua muhec ^fed
polTereife diftempc rantia in contrarietatc aftcra.f.in humido SC ftcco; P« }y
crgo utriufq?-debcm'us mteiligere ucrafq? contrarie- tatcs.f intcr ac1;iuasvS:
palTiuas.taii.n.temperieftantc jion adcft ex parte mulieris
coccptiomsimpcdimentiiv Sccundo no.Per tempcrie non eiTc inteliigendum te-
perie iuicitialcm optimam.na ta phiegmaticam c^ fan- guincam q^ cholcricam
raamce habcntes concipiunr. Scd pcr tempcrie dcbcmusintclligere dtfpoijcione
con ccprioni non rcpugnaiuem quanda magna h^henti^m la ritudincmphlegmaticf
matricis Sc ftfr fanguineg-,^ ficdcalfis.Vndcmacricis difpofitio potdiuidt-in
duas; partcs,quarum unaeft extrcmafr recedcnsa tempcra-: meto,& cum illa
non cft-potetia conceptiua. Alt-cra cft fioQ multum rccedensi^ hancipfc nomiwt
tcippcricnj' V. f.quianoneftdiftcmperic^. Et fimilis fentenMa hmc
tocalicoliigipoteftterriocan.fen.2.1 .tfac.primocapro i^^^tcts
dei1gnisiTcniitacis.<S::.5 .breuiarij aSerap10ne.ca.33 tepcra- ubi
pfentemmatcriadifcuut.Eteltucilis cam in aAu te cano pronoftico ^opcrariuo
utpatet Sc ampiiatur ut patet. ^noiu I ./■ /C- CUS<S;:o Aphorifmus. 63. ^
.^^^ Similitarin maribas,aut €:nim proptcr ranta
tecorporisfpiritusextraferturjUtno incidat fe men,aut propter diimtc humidu no
cii&and€t extra,aut propter frigtdu no caiefit ita ut cogre get ad hunc
iocu,aut|3g caiiditate ipfum hoc Hu Parimodo uelmaribus euenit.aut n.ob
corporis laTheo. xitacc difilar euanefcitqs rpiricusnefemcn genitale cral
iriicciporfii',autobipiiTitudtnemhumortoras non dc- cedic,autobfrigtdiiatemfouerinon
pati£ur,uc ac-eum coiiigacuriocum aut ob nimra caiorcm nocidc accidic. Sifr
aute <5^inmaribus,aut.n.propcer corporfs rari- Leoni.
taccfpiricusexcrafercjUtfemennon trafmitrac ad os> ueipropter fpiiTitudinem
iuiinor non exic foraSjuei,p-- pcer fngtditate nonconcaieicit, ita ut
adnLinccoiiigac iocum uclpropter calidttaccm iioc idem accidit. Expofitio
lacobi. Ifte apho .quinv$ habec conciulioncs.fecunda eft ibf (Autcni)tertia
ibi( Aut propcer dcnficace)quarca ibi ( Au t p^ fngidu . )qu ita ibi( Aut
propccr calidicatem . ) Primaconcibhuiusapho quse non fuit Hipp. eil ifta.
Sicur in mulieribuspropcer diitatia fitfterilicas,ica in : maribus
Probacur,ficuc nimia frigiditas Sc humidi-- tasimpcdit uircutem conceptiuam in
muiicre , ita uirt uirtutem impedic generariuam,<S^ iimtliccr ficcicas SC
iicdeaIijs.hoc<X:c.patetconfcquetia5&;aiTumpcumin prgcedenti apho.<S:
commentum dedaratum eft . Vcl polTumusdiccre<^dedarataiTumptumin apho.difcur
■ ; . ', rendo per caufas ftcriiitatis in maribus. Secundacocfo.Nimia raricas
corporis eft ca ipediri . . ....
uagencrationisinmaribusfiueileniitatis.Probatiic, ..... ^ propter raritate
nimia fpiritus cxtra euolat Sc non rctj-r Corpo- nccin fpcrmate,quarc cfFicitur
fpcrma non proiiticu- ftsrari- crgo cocFo ucra^patct confcqucntiai&;
aiTumptii circa» tas-*-da'* Iram dcdarabic. Primo no^Pcr raritatem corporis.in
picx> tclligcrc poiTumusprimo corporis humani a quo dect- ditur fpcrma , Sc
fub hoc fenfu concluflo iftius apho* prolata e falfa, ut uidcbit in
commcn*Secundo g r arita. ■ temcorporisinteiiigipotcftraritascorpulentifeminis
. - quia .ffpcrma eft fluidum et aquofum.iita raricas fequi lur humiditatem
nimiam.cS!: fub hocfenfu poteit con- clufto fuftincri, Cum enimyCciliccc
fpiritus gigniriuus- iltfaciJitcr refolubilislpermatenimisfiuido 6^ tenui>
.. ■.. uerraroexiftentefacihter euolabic, delaite autem digc .-:
fto^conglobatoretinebitur,(SiadIocumconcepao< - .> -.
niscumc6rpulentofeminisimpcliicur,ideo&c. Secii . donota
iitaparriculaextraferturutnonincidatfeme- aCommentatore cxponicur
q>compoiitori&apho. inte tiofuerit-q>fpiricutrahcntc*^mouentc
traheccorpu»- •.-.:-■- icntxi fpermatis ad iocum c6ceptionis,<5j: ideo
euolante - - '. fpimu. non incidit femaiXin matriccm, quod quide no - - cfi
ucrii,imo potiusccontrariocft,quia fpiritus iciudii. . - —
infpermateutineoconfcructetarefolurioncprohibea - ■--
tur,<S^cumhocutfpermarisc6plcmcntufit fibi uelut - '-' uchiculum ad locum
coccptionisdefcrcns. Sccundo po * tcft exponi ut non incidat fpcrma.f
fpirituofum in ma- triccm,quarcnon eftprolificum.Iicct tfta cxpofitio de tnaitc
Commentatoris non cft.crgo SCc. Tcrtiac6cfo.Denfitasnimia ca fterilicatis in
mari*- bus.Frobatppdefitare nimia difFtiditfpmatishiiida extralocfi gnatf
ois.crgo coclb ucra.patec cofeqntia. , 8c aiTumptu circalf am dedarabic. Prio
no. Per den teie itdlig<PQif«dciififate corporisjaa.f fpiiTicudinc pororii
Digitized by Google A P H O* poforuin corporfsXaquoipcrmadccfdituf .^ruk Hoc
fenfu probacur conclufio a Comencatorc in comento. iiceccnim corpus cflcc ualdc
dcnfum,ftarcccamcn uafa ipcrmatica ciTcconucniencerlataadmatcriam gcncra-
cfontscfFundcndam.Sccundo ucropotcftincelligi denfi tas uaforum
fpermacicorum,(Si: fub hoc fenfu po c con- ccdi concl u fio . uatis cnim
fpcrmacicis ftriccis 3C angu- ftis,quodmaximcpropccrfupcriluam iiccicaccm cocin
gic,auclicecctiampropter£rigidicacem humidum fpcr maticujquod in iilis dcberet
rccipi dc ab eii, efFandi non rccipirncccffunditursfcdpotiuspcrcocum corpus cx-
rra uafaillalpargfcur.& hoc incellexic per illud quod dixic excra locum
generacionis dffFundicur . Tcrcio pof
fumusinceUigercdenficatemfpermacisquarcnon cflec cxccn fibilc dC u eficabilc
ficu c rcquiritur in gencracio- ncjfedhaeccxpoftcio nuilaccnus concordat
expoftcio- niquam tangic Commentacor.i n apho. Q^uarcaconclufioapho.Propter
frigtditatcm nimfa fiuntmares ftcriles.Probat.proptcr nimi3.'frigiditate
noncalcfitfperma,itaq>aggrcgctur ad locum hunc.f. gcncrationis.ergo
conclufio ucra. patec cofequecia. SC aiTumpc um facis deducecur . Primo no.
Proprcr frigi- ditate non calefit fperma, fup. dcbita calcfactione qua
digeratur.digeftfonequaexcius corpuleco fpermacica
mebragenerenciuxtafententfaGaF. Secudono.Ag gregetur.i.attrahatur.cu enim
actraccio fpermacis ad locum conccptionis calido pcrflciac ubi fperma cftfrigf
dumnonrecipicimprefTione csilidi accrahcntis uel ag- gregancis uc digcracur 8c
conftans fiat dfgeil;^ one 8C co ftancia rcquifita ad mcmbrorum
forcificationem,ut de daraciicftfug cap.dc generarione embrionis. Q^uinca
concIufio.Nimia calidicas eft caufa fterilica- tis in maribus. Probacur. ^pcer
nimiam calidicacem fic hoc f pfum,quod fit propcer nimiam calidicaccm matri-
«:is,de quofupra pcrtractatfi citf.ergo coclufio ucra pa- tctcofcqucntia $C
afTumpcii circalitteradeclarabic.f.i c6menco,ubi uidequo calidii congregct^Sidifgrcgec.
AphonTmus. 6^. Lac darecaputdolentibus,niafiim eftjmalum iiero,^:
fcbricttantibus,&: quibufcunc;^ hypoca dr!afii(pen{arugmnt5&:
Oticdofls* Malum ue> roquibus felleiTecefTus.&macutis febribus,6^ quibus
fanguinis multa egeftio facfia eft^Co nue nic uero phthificis,non ualde
febricitatibus , da-* te uero 6C in febribus longis , nullo praedidora fignora
preientej bC extra ratione tabefadis. 'The. Lacfebrf ctranci dari, aut caput
dolcnci , malum eft, &quibus iliafufpenfamurmuranctSi: f^s'qui ficibun- df
funt.Nocec etiam quibus per febres acutas , bilio- fc deicAioncs prodcunc ,
<5<; quibus fanguimsmultifa <fta detcdio eit . Compctit tabidis,
nifiadmodum fc brianc , dandum cciam in febribus longis cufTibun- 4fs> fi mc
ullum cx prsedidiis urget, 8c prgter ra- «oncm ggcr abfumitur. |^co# ^^^ ^^^^
caput dolcntibus , malum,malum ucro dC febricitantibus , 8c quibus ilia
fufpcnfa murmu- ranc , 8c fiticulofis . Malum autcm 8C quibus in fc- bribus
acutis , biliofae funt deicdlioncs , 8c quibus> fanguinismukf ^ deicdio
facfta cft . Conueuic autem, 8C tabidis darc , qui non ualde mulcum
fcbricitant» 8c in febribuslongis,<S:paruis, finullum exfupradi <flfs
fignis afTucric,<Sii: praeter rati oncm confumpas. Expofitio lacobf . Iftc
apho . habc; dcccm conclufioncs . fccunda ibi ( Malumucro.)tertf3ibf (Ec
quibufcunci^.)quarcatbl (Etficiculofis.)qufntaibi(Malum ucro)fcxtaibi( Et in
acutis)fcpcimaibi(Et i g^bus.)octauatbi(C6uenfi:) mmihiiDu^ ucroOdcciiB^ibi(E$
cxwaratione») H I P P O. 9^ Prima conclufio apho. eft i&a . Lac capue
dolentc- bus cxhfbicum cft malum . Probatur fic.huiuftaodU cxhibitio lactis
auger capitis dolorem.crgo condufio uera.patcc confequcntf a.& aiTumptum
patdaii: . Idem cailigttur fecund> ca n .cap.de iactc, v^ Gaf. f dcm cap.
delactc.rcrtioaitmcn.d: ^Vcfuc de appropriatis. cap, AufCe, dephthifi.
Prfmono.Perlacdetjcmusintclligcrcfu- Gaf. pcrfluumammalis fciiicec fasmcllae
album in mamfllis Mcftic cxfanguinegencratu,undC(S;;diacur fanguis bfs co-
Lracide <rcusaMcfu<,ubirapracSj:uc nucriacur nouiccr nacus -q» fan- in
incroicu fuaenaciuicacis,<Si:; ufqucquGnrmecur<&: cr^ guis his
fcatcius uirtus,d: aat fortisadc^gcrendum cibum for coct\i$, tcm 8c foiidum. 1
2 .cerci).d:cu dcclara hanc defcripcto nem . Ec dici tur lac leucor grecc,quod
lacinecft aibum, uc Ifido. 1 1 .ecymo.capiculoprimo . Diuidicur aucem iacin
crcsfubftanciascomplcxfoncfua adinufce diife- renccs.in parccm .f.aquofam
fcrofam,quaiH quidcm ca- lid^ 8C quidam frigidg complexionis alTcrunc: bucyro-
famcempcramcncoatcincntcm,licecad calidum dccli- nct &: h umidum .&
cafualem f rigidam 8C ficcam qua- uis totum aggregatii frigidum ponatur 8C
humidii. 2 . Lacas, cafi.ailc.cap.d: euam aliqualftcr a Mcfueubi fupra. pars 3*
propter quod ponit ur coplcxf onc mcdium intcr fangui- Lactis ccm d:phlegma.5
.dciimplicf.diftin.^.ca.fecudopra- diucrfi^ cticg. Sccundo not.Lacmulcipliccm
uarictatcm rcd tas ex g pcre,fciliccc.Exp3rteanimaIium,quia alcenus naru- tt
qua- r5cflafin!num,camellinum,humanum,ouinura 8cc. druplicf <&:cx
partecciam temporis,quia aliud eit receter cmul rcr, fum.Similitcrex partc
pr^paracionis pafcuorum , <SJ iicdeal^.Adpropoiitum fermo eft de laccc
animaifu quo communiter urimur uthominisaiinf , caprf , ouis
<&:c.n6aiiquaextraHca prf parationc prf paraco. Tcr tio noca . Per dare
poiTumus intdligerc omncm modii adminiftratfOBis,ur in
cfbo,jx>tu,cmbrocationc, 8c iic de ai^s.In propofico autcmputo inccllcctum
Hippo. f uifTcin folo potu. ' Q_uartonota.Lacnon compctc- rc dokntibus capuc,
maximc dolore materfaii . 8C pcr f dem etiam alias pafTioncs ccrcbri
matcrtalcspa^ ticntibus, ut cpikpfiam, ucrtigfncm , fcotomiamjli-
cargiam.omnibusenimcxcadcm caufa noccc.Eo.n. ^ lac eft m f umum fadli tcr
cranfmutabilc , 8c u^rc grofTum calorc ftomachi delMii cxi ftcntc 8C ftmiofum
igneumcalorc ftomacht f or« cxiftcntc nocec doicnti- bus caput furfum ad
ccrcbrum cuaporando,fdco noa compccf t r^ulariccr,cum quo tamen flac q>
irrcguia- riter<S;fumptaindicaaoncabaIioconucnire poccft, uc cx mukfs di^^is
au<ftorum pcrpcndi potcft. Scciida coclufio.Malum cftdarclac fcbridtatibus.
Probatur.qiiiafnfcbrfdcatibusfacile cocum corrum- pitur,& f n f umum igncum
coniicrtitur . crgo condu- fio ucra. patctconfequentia.qiaa cx hoc fcb. augecur
^ diKmaceria.<5«:aiTumptum drca litteram patciaic. Primonota. Per fcbricntcspotiiTfmcdcbcmus
in^ tclligcrc fcbrcmatcriali,<&:mccnfc fclsrfenccs. talibus cnf m
potiiTimc nocct,^ matcdam foucndo, 5c febre intcndendo , quamuts in al^
prodcfTc polTic camen m ulcum inccnfius fit notah)ilf tcr nocumcncum , cuius
caufa cacca cft,^fdlfcct paiTibflicas 8c corrupcibflitas cius. co entm q)
fecundum partcmfadic cuaporac 8C ' f n flamat augct febre co cj> fadle
corrumpi r ur 8C putrc fcirrmaccriafcbrfsaugmetat. Scciido no-Hoc cotum f
ncelligcndu cfTc rcguFr 8c indcarionc fumpca a fcbrc^ fumpta.n.indfcatiocabaliadffponcfcbri
coinucta cS. pctcrcpoteft,ucinphthffi^hcticaa: huiufmodi <5<::c.
Tcrcfaconclufio. Malu cftdarclachabcntibushypo^ «rundnaiQflacaa: fubrugf cntia.
.pbacur . qui a pcrhoc augccur fafiacfo 8cc. Primonota. Pcr hypocudria fu ^cnfa
f ncellfgcnda c^c hypocundrta fnflata,quae ui dcn tur tanqp pcnfa furfum
proptcr i nflationan. Pcr r ugie- ttaucrointclligfthabcnda qucndam fontcii
obcufum £i£i^^uras^u<Qtoficas cum humidftace commixca» Iaco.s,apo. M iii^
Digitized by Google Gar, Subru guusca Sicicu- lofas quid I^acdu pUcitex Aufce:
GaL Eafis. jyiefuc I^avfUi uttltcas ccmcdi fiQat . iit fupfadeacc«dctiti,<S:
fupra proQofticofiioi»«omme^ 25 .<S:.4..hufuscointncn. 73 iliius , Q^uibus
Jiypocu driafubrugicncia <XC'3C ibi ui4e qux notafti. Sccwdo noca.Huiufinodi
fubrugituw fecunduo) pluriniui» a diminuto procedere calido.cxhibito
crgola<fte,cum fit naturafrigt^um <5^hun|jduai,in chyojuajfrigidum tt
hunjidiini X ucncoiuace conucrtecur, quar^tSiic.fufpco fo uero poccfc eiVc
apoftema aut ucncolitas ^C. Q_uarcaconcluiio.iyialueftlacdare fiticulofis. Pro-
bacur .quia aug^c ficim co cj> in f umofum ua{x)rem con ucrtttur.crgo
conclufio uera.patet confequentia.&^af- fumptumcircajittcrldeclarabitur.
Nota. Per fiticti lofosfitJcntcsmuifU dC frequentcr propter domtnium choler^ in
eis ej^iccantem 8c fitim inducente jin quibus
lacinfamofitatcmconucrticurdJcorrumpitur, Q_^u£'ntaconclufio.Laccft
malumhabcntibus fluxus fclicos fiue cholcricos.Probatur,quia augetillos. Prt-
mo nota. Per feceiTus cholericos fluxus quibus euacua turhumor
cholericusihislacincoucnicns Primo quia fluxumauget.Sccundoquia in
cholericutrafmutatur humorcm. Secundonota.Hoc dcbec inceiligi de lactc, in
propria difpoficione cxhibico.aliquo entm mo pr^pa ratumcouenirepotcft ficut
prepatatum cum calculis. fluuialibus incenfis,aut cu calibe ignito in
laiftcpluries cxtin<fk>,ut 2. cano.cS: tcrtioalimsnto.cap.de lacce.^
Rafisallega.Ioco.quiapcrtalem ignicioncm refoluunt. parccs fcrof^ Sc bucyrofg
Sc tnflamabiIcs><S;: cocum rc- manensremancc ftypcicum.Ectunotamodum praepa-
ratipnis pofitii a Mcfucfuo dc appropriatis.ca.de phthi il.quia uult q>
inlavfccpro^ciaturcirciterquintapar- t€mdeaqua pluutali, dctndc cxtinguatur
ferrum aut Japidesdonccpartcs aqugconfuraantur.dicit quafrctia fiatlac
acctofum. Sextacoclufio aphorifmi pateq. Scptimacodufio.Abundanttbusfluxu
fanguinis pcr infcriusjlac eft malum.Probatur ut aiia, Primo no' ta.fluxu
fanguinis corpus uchcmenter infrigidatur. corpori auteip talinon compctit Jac.
Secundo nota. Hoc'ucr4mciTcdcla«ftc «n propria fubftantia cxhibt- t9,pr^pa
ratum tamen conucnire potcft. Octauaconclufio. Laccouenitphthificisnomultufc
bricnttbus.laAc cnim aggrcgantur omnesintentioncs, quae hiidc funt i f
uraphthtfis.crgo.patet cofequetia.tSC afTunjptu circalittcradcciarabttur. Primo
nota. Per phthtficospropricfumptos rteliigedoscfi^jlicct etiaad alios pofiit
ampliari. Sccundo nota. In cura phthifis va ultg coplicanc intentiones, ut
Mcfuc de appropriatis. df Auic.3. 1 o.cap.dcphthifi. f. abftergendi, nutricndi
&humc^andi,taa) f^ftantificc^quaIicatiuc,(S^ con foItdandi,quaeomntainIactc
rcpcriuntur. Primo ab- fterfiuauirtus,(S;:Iauatiuaquatum ad fcrofam parte.
Sccundohumc<ftatiuaquatum ad eam qualitatcm , Sc fubftanttficequatumad
butyrofam parte . Tcrtio con folidatiua Sc ftypticatiua quatuni ad cafeale .
Vnde Mc fucpraeallc.cap.laccongrcgat intcntioncstres. Eft enx res dbahsd:
diledanimis.Eteft cx rebusqux funt ue- locts co ucrfionis ija. fanguincm ,Eft
?ptm fanguis bis cq ctus.Bft SC poft illud medicina abfterges ulcus utrtut<
ferofiiiatis eius SC ipfuti) uirtute cafcitatis cius conglut^' nans.Et tu nota
utcxdi<f?i§ fuis coUigitur -B.bonas ^- prietatcs lacftis in phthifico.
PrimofacilisealTumptiQ nis.Sccundofacilisdigeftionis.Tertio citae penetratio-
nis.SC propric camellinum,cquinum jaiininum, Q^uar tobonaenutricationis.Q_uinto
humectatiuum. Scxto cofoJidaauu.Septimolauatiuu.Octauo abfterfiuu SC copFonis
tEauuuquarccophendic fubgenerc bonorii faumo]^. Exquibuspapct
cauerificansconclufione. . Nona cociufio.Competitfebribuslongis,quia rcmo
ttctdifpofitioncnj praeter naturam,maximead fe cu- ram ucrtcntcm . Nota ifte
funt febrcs lopgae cum mul tacorporfscxicnuationc<Si:funtren?ifif in qutbus
eft n2aiorindica£iohumc<^aQdi&rcfuQ)endi&:c,u(iii f^^ Th^, mcttto
dcdaratEim cft,GuIlo iftorum, fcfficct prohibc^ tium forti exiftcnte>(S:
crit fortc hecthica. Dedma conclufio patct . Nota. Extra rattoncm qul
magisconfumpti funt qp mcritofoliiis cauf^ extenuaar tisdcbcrent confumi quod
non contingtt ntli quia cau- fxextenuanti contungitur uirtutis debilitas . his
ergo competit lac.quae omniadcbcnt intelligi,pofito <^cor pori non
adfitproprietasquaIacfibi.dtfconuentat>ii- cut per piurima reperiuntur
corpora dubia qux hic Sanguntur,alias tangentur. Quum ttimores ia minmhns
apparent, no n uaide fpermancur^necp inraniunt.His uero noa
apparentibus,repentequibus quide retro,ipar< mi,5C tetanifiunt»Quibus uero
in priori parce, mania dC dolor lateris acutus,auc emphyma^ aut dyflenteriajQ
rubei fiunt tumores. Q_uibustumorcsinuIceribusapparent,9 non maxi mc
couelluntur, nci^ infantut.Sed ddetis tumoribus. al^s dcrepente conuuifiones Sc
diitentioncs accidunc. Alns ante infania,auc laccris dolor acucus SC uomica,
aucdifficulcasintcftinorujfi tumorcsfuntrubicuudt, O
uibustumoresinuIceribusapparcnt,nonconueI- Lco^ luntur maxtme,ne^ infaniunt.
Verum his cuanefcen-- tibusjderepentequibufdam a tcrgo conuulfiones, Sc df
ftentiones liunt.Q^utbufdam ante infania,uel dolor la- reris acucus, uel
fuppuratio , uci diflicultas inteftino- rura^fi tumoresfuntrubicundi.
Expofitiolacobi. Iftcapho.treshabet condufiones.fecuda cft ibi .( Hct
ucro)tertiaibi(Q.utbusucro.) Pf imaconclufio.Q^uibufcunq^ in uulncribus appa-
tent t umores ex illis paticntes no n ualdc fpafmatur ucl infaniunt.Probatur.
in huiufmodi paaentibus matc- risenon tranfeuntadcerebrura uel ncruos aut
nucha. ergo conclufio ucrajpatet confequentia.di: airumpcura Tuor ctrcalitteram
dedarabitur. Primonota.Pcf tumpres duplei^ intelligendos ciTe ram apoftcmofos ^
non apoftemo- fos,dumtamcn fitnotabilisquatitatts materia ijocabi- Tuor lem in
loco uulnerato tumoreni facicns. Secundo no- uulne- ^a.Huiufmodttumorcs
aiiquando cxtenditnc uulnus, ru du* aliquandonon.lnpropofitocfi:fermodenon
cxtenden plcx ^busuulnus,cxtcndcntescnimfrequeter poiTuntfpaf- (3af.
mumproi»care,ut fupra,^ .huiuscomento. i. colligi potcft.d:.3.tcchni.Nerui
u^ro<&: thenatos punclura. Etdixinotantcrapparetjutperhocdcnotaretur
ipfos ^ potabtlestpmorescircextrinfccos & non intrtnfecos. ' -
Tcrtionota.L-y nonuaide,potej[t duphciter exponi. Primo non ualdc id eit raro'
uel non f reque ter . fic entm fgpcutiturHippo.hocterminononvaldc Sc ualde pro
|2epe,ut infra.fextohuiusapho.j 3 .ibi acidu r u«3:uan- tcsnonuaidepleuretict
fiunt.Secundo non ualdc.i. dc- bilitcr uei non foratcr fiue intenfe fpafmStur
.<§;: ucerc^ fenfuspoteit cficbonus.<Ss:utriuf^ cadem cit caufa.: Q^uarto
nota 9> tumore apparentc in uulnerp tota uci quifi tota matcria agitata in
uuhicrc mouetur ad locii -^ iiulneratuiii,quarc diucrtitur a ncruofis mcmbris
ad qux iiu^do caufarct fpalhiii diijcr tititr ^nim a ccrcbro &aprincipalibusmebris
intrinfccis,d^ pcr confcqucns nccfpafmum c^ufat nccalienationem.idco Scc, (^uin
to nora cai^fam ueritatts condufionis oppofitg uel falfii tatis eius efle.
Primo Ci corpus fit multil rcpjetum ha- bensmatcriasualdeagitabtlesquarc SC
multa ad uul- nus ct mvilta ad ncruos nucha ufccrebru poteritmouc ri . Scciido
fi «u|n us f ucrit ^ ner uofo mebro tiic.n.potc ritfpafmii ^uocarc Tcrtio fi
uulnusfucrit a tiioreex |ccatu3tiic.n.materia rcgujrgitatc potcritcarcfpafmii,
f ccu<da codufio.Tumoribusuulncrii rctro uclinpar Digitized by Google APHOR^
tepofterfOMf epentc<jelitcfcenul>us fiuHtfpafiaf SC te^ tani .
Probatur.feis feuiwowbu? dcliccfccntibus rcpit ma «eriaad ncrwofa membra.crgo
concluiio uera.patet co fequentia.dJaiTumptucircalitteram deciarabit. Pri
mono.In propoiitoidem elTc tumore rcpente delitefcc re^repenteno
apparfirc>c«i repcntcquiefcefe,c5^rcpe tcoccultari.pernoapparentegcrgorcpete
incelligitrc- pente fe occultantcs,poft^ apjgiucrunt ucl deiitefcetes. Tumo
Secundono.Tumore poife occaltari duplidter, Pri- rum oc naopaalatine Sch^c
tumorisoccultatio eii laudabilis fc cultato cundaprm.prouenitenimfecundum pfm
cx materig duplex facientiscumofercfolutioneiS^ confumptione qug ga
iicpaulacinc pauiatimminuir^conrumitd: occultat j;umor.Secun<Jv>
occultaripoteft tumorfubito ctjn bre ui cempore.Et h uius caufa poteft elTe
muitiplex coliige da.2 .pronofticorii.Co men . 1 2 .pro parte.Prima pau cicas
macerig unde a uirtutefortifubito refoluit.Secu' dafubdiicai eius proptcr
ide.Tercia raritasmembri. Q_ uarta caliditas materig. Q_uinta fortitu^o
imprelTio Uis macerig refoiuentis. Sexca uehemens corports robix ftio
dsforcicudo.idlis.n.aucpluribusharii cauiis occur rencibiis iit fubica.i. uaidc
udox rumoris occulcaiio, 6C i^oceitracionabrie<^ucritaticoforme. Vlamo
contin gitiierifubitadelitefccnfigmatcriciad intcriora nuiia jiitarum caufarii
concurrente,uel faite non propter ali qua uel aliquas iitaru,quia.f.propter
motum matcriei adinteriora,<S^decaliin.ppoiitoeilfermo. Tertio no, JVlaceria
tumorem exferiorefacientem pofTe ad interio rapermutari.autpropterfubtilitate
Sc caliditate eius iicutdumfuriofa.autproptcr uetoiltatcm eiusucl pro pter
caufam Jnteriusattrahcnte .d:haccpoteit eife me- dicina ueidolor
autinflafioextrinfeca,auc debilitas in trinfeca membri.h^c.n.funt uel ciTc
poifunt ijutufmo- idi cauff . Q_uarto no.Pcr rctro utia comcnfo jtangit
inteiiigerc debemusdorfumnuchgfatis propinquucxf
ftens.adquodmateriafacicnstumorgpcrmucataet ner
visimbibitaueiinnucliapotci^caufaretctanuaut fpaf inumpotcnte ciTercpIetionaIe,potente
etiam ci![e non proportionatu ad materia.d: tu cx his qug de fpafmo et tctano
ta<ftafunt,faciIepoteshocperpendcrc&c. Tcrtiacocluiio apho.cltiila.
Q^uibufcuq^ repcnte dc litcfcittumorantcriusinnatusjiiiis fupcrucniat mania
-Soloriateris acutusempijyma uel dyirentcria,fiilli tu- morcs r ubci f uerint,
Probat fic.qui a cx tali f ubita dc- licefccntia. iigniiicatur motus materi^ ad
partcs cerebrf pcAoris aut inteiiinorii.fcd materia caCa cxiiiente mo
taadiftalocacaufataccidentia iam dicfta.cr^o conclu- jfio ucra.patet
cofcqucntia. ^ aiTumptii orca lijctcram dedarabitur. Primo no.Pcranreriore
partcm,ucn- trcmjthoracemjguttur, Sc fade elTc intelligcnda.de ca Uhas cnim
uniuerfaiitcr ueriiicatcur apho. Scciido no. Pcrmaniamhicpoireinteiiigiomncm
Iciione uirtutii cognitiuarumquarumacftioinpartc anteriori cerebrt perficitur
fiuecumfurore fiucnon.Pcr doiorcmaai- tum lateris no folii dolorem intclligcre
dcbcmus , fcd ctiam eiuscaufam.f.apoilcma,putapIeureiim.Pcr cm phym.a ucro quod
frequcnter fcriptii cft fupra.f coUe- iflionemfaniciinpedorcuel pcdoris
medi^ftino. Per <dyfrcntcriaucrononfoliidyircntcria proprig di<ftam quf
cft cii cxcoriafioncjfcd cri a magis proprig dyariam fariguinca . 3c hoc fi maf
cria delitefcens r ubea fuerit ru borcfanguineo.hjc.n.omniafimul aut aliquod
illorii f ubfequi poiTun t dejitcfcentia tam di&z . iV^ateria n . dc
litefcehfi^ pcrmutata ad pleura>6«: pleura ad apata fit dolor lateris acutus
8c picurclis. fparfa ucro ad pccco- nsmediaflinum fmpbima.adilomacum ucro 6c
intc- ftinadyifcnfcriaucra fimatcria acuta 8c cxcoriattua iFucric
ueldyariafaguinea.fi languineano cxcoriatiua. ^d
partcsucroccrcbriproucnietecaufaturinfwia fiuc pnania. Ex quibus patet prjmo
ucritas cocfonis apho^ ^ccuadopateiQoiifolumdyiTeiueria autaliaacddoi ifaiam
dictaad hoc pofTc feqiu>(edtdm uonif ois fm" /
guine<»cholericos,ccaiiataliamuIta« Tcrapf«tctn5
ncceiTarioadhancdclitcfcentiifubfcquihgc oia,fcd h^cuel aliquodhorum uci aliqua
iftorii. Concordia apho.coliigit ur.4 .quarti . trac.j .ca.primo.Et cft uti-
Tumo lisapho.inactu^noftico,utpatct<S;^ operatiuo, ^per «sfubi confeq ucns
docem u r materiam modis dictis delitcfcco- lo dcK- temadexteriora
trahere,<^ampliaturutpatct. Vlti- tcfcetis mo no.Non tamcn ciTc intcntioncm
Hippo.q? deijtcfce canon temateriapoftcriusnoeueniat accideuadicta aiirius,
^nofli (&:contra.poffunt.n.contingerc,quia tamcn dclitefcen cus 8c tc
tumorc aiirius faciiius 8c frcquetiusaccidcncia ia di opcratf
ctacocfgiit,<S: cc6tra pofterius.ficiftii^culitaph.ctc^ uus, Aphoririnus*5^»
Si' iiuineribus malis QC fombusedimtibus, tumornonappareatjinagmjm malum* Si in
uulncribus ualidis 8c prauis molcs non apparcc, Thc* magna cft iioxa. Si
in uulncribus fortibus , (S!:prau«s, tumor iK>n ap- -^^^ pareatjingcnsmalum.
Expofitiolacobf. Iftc apho.tr es habet condufloncs.Sccunda cft i1>i( La
^).Tcrtiaibi(Cruda. ) ^xim^. condufioapho.In uulneribusmalis 8c£Qta.^
busnonapparcrietumorcm cftmagnum malum. Pro- batur.cx hoc figniticatur maceriam
malam crafire p-a fiuiiTc ueltranfituraeifeadnobiiiamebra.crgo codu fio ucra
patct cofequetia,<S(:aiTumptii dcdarabit ifra. Primo nota. Pcr uuinera mala
intdligcnda ciTc fufpc cca.f admortcm.forcia ueroad quae uchemencia confc quunt
accidentia 8c infeita, uc dolor for cis 8C fyncopis 8C h uiufmodi, qualiafunc
uiilncra quae funt in extremi tatibus m ufculorii fi ue laccrtor um de quibus
didt Co mcnta.inpropofitoIoquiHyp{x>-co9»t3lmfuntfufpc- / <fta (S: funt
infefta propter fcnfibilitate loci uulncratfi Sccundo m>. Per non apparcntia
duof n propofito in*- tclligcrc poiTumus.Primodelitefccntisun.qm.f.rcpcn-
tclautat tumor poftqp aj^arucrit.dcquain pracccdenti
apho.fecundointclligcrcpoflumusfimpUccm priuacio ncm apparcntiae anteq|.f.non
praBCcflfit apparentia. 5C dcquolfl>ctpotcft ucrScari i»ndufio,licct
prindpa- lius fecundo modo uideatur condufio fntcllfgen<k . Tcrtio notaq»
malo SC forri cxiflcntc uulncrc ut in lo
dsiamdi(fiisuehcmcniS<S:fortif2muscaufatur4olorct humorum agitsuao
i&comotioct inflatio.fi crgono tu mcfcac uulnus fignificat humorcs hos fi
uchemetcr agf tatos ctquafi furiofosfatSbosiadlocum uulncratum non Euere,fed ad
aliquod nobiliijimum mcmbrum r^>crc, autper totum corpus ad ncruofa
membrafpargi . hoc autem eftpcriculofum iS: m^num malum. idco con- clufio uera.
Ex quo patctprimo caufa ucrificans con- dufionemapho. Patctfccundoad ucritatcm
oportc- ^ renonpraecifcmagnamcorporiscuacuadonem. Pa- Y|^'nc tct tcrtio merito
ixiffe m^is 8C forcibus. fi cnim fucrit ^ \ P^J
uulnusdebilc&nonmalum,nonfubfcqucntc tumorc ^'P*^ ^ noncffctmagnii malum.
Patcc uitcrius in cafu ciTc *cnjpcr mciiuspartem uulncraiam apoflcmari $ non
apari, ^«npc- Exquoultcrius patcc non fempcr in princijMo uul- ^^^ tc ncris
repercuffiua 8C apoflcma prohibcnria cilc appro B*^»®- ximanda. falli t cm'm
hoc in multis cafibus, ut in cafu ".?^^PJt apho.inemunAortis,ubimatcria
flucns fit ucnenofa, ribus fi d^ubffltmaximain totorepletio,<S!:materia
fluensad n»«Iitcr» mcmbrum «pfius fit fuffocaaua intcrius, aut fit matc- ria
fluens ualdc grof&frigida,^ ficdc al^. Secunda condufio. V ulncra laxa func
boca. Pro2>a tur,quia laxitate uulncris i jm di^ rcdditur corpus fe- - cur
um a ipafmo 8C al^s prauis acddemibus numeratiis. ergo coodufio uera.patec
confe9[uenaa.5f afrumptum Digitized by Google Vuinus P A R T I; decIaralHtur
poft, Pr/mo no.Per uulnccaiaxa mtd?-
hgCQdacir<illacxquzbasfamcscfiJuitcopfofc>qug ms taphoiicc laxa
diir>licuc.n .ucntrem exquo raatcrig fc^ ^lcs plurmi g cf fl uunt laxu dici
qi us jita d: u ulncra- ifta laxa func metaphoricc nommanda . Secundo ao. Ifta
funcbona.Primo cfiluencelaudabiiifanic,pro quanto iignificac macerianj ad iocum
uulncracum flucrc^S:: ihi uiaci a calorc naturali (3c iU digeri. Sccundo eciam
ii fa picsiftafuentnonlaudabilisbonum eft refpcctu eius
quodeiTctfinihilefilucret^cjuianielius eft hancpra- uani naaccriam cgredi c| rcciheri,
Cred j tame perlaxa fnpropolitointcUigcnda eifc illa potiifime cx quibu§
fffluicfai)iesi^ulta(5if laudabilis (S^c. 'jpertiac6cluiic».y ulnera
crudamalafunf . Probatur conduiioiicjquiaiaxafuntbona.ideo&^c. Primono
ta,Pcy crudaintellige^aciTe illa exquibusnihil cffiuit
qugcrud£ctiammecaphorice'nominantur,iicuc ex re Cf uda nihil digcftu egrcdicur
ucl fuccoficacis, ut cx po' fnoimraaturQjCxmacurQautemiicjitaipropoiito.uel
forte dicuntur cruda pro quanto fignificant materiam |[uentem ad uulnus cr udam
ciTe,quam calor non ilc fu pera;>utipfanjpQlTitdigererc, ccontraautcm
dnrlaxa ^clmatura.Ali) tamen perlaxa medicioaslaxantes uul nerajquia
caIcfacientcs<Si: apcrientesinteliigunt.dicen
yesla3^a.i.medicin|iamdi<ftgfuntbon9 in uulneribus iani di»rtismalis<5^fortibus.Etecontraper
crudainfri^ gidantia ftyp?:icantia Sc repercuiTiua, qug in prgfatis iiulncribus
funt mala,ut deciaratun^ eft. Q^uod 3c li uerun) iitnon tamcn uaditadintelkctum
Hip.et Gaf. 1 n comento.Ideo dicedum crudaad intcliectum datum flTemala,pToq^to
iigriantcruditatcmmatcric]^ fluen cium ad uulnera&impotcnti^un
uirtutisadtpfam digc rcndam.Ecotta uero laxabonafunt. Idcmcolligitur.
4.quarti.trac.3.cap.primo.Eteft utilisinactu practt-r CQ . Et anopliatur ut
pr|cedcns. Aphori(mtis» 67* Laxa quidem bona, gruda, mala*
Vuinusmoilcetce^cQsbonum ?ft; crudum 3^ reci' tcns malum . Mollcs boni : cr udi
ucro mali. Laxa quidcm Sc fluentia uulnera bona funt, cruda
ucroduradl^indigcftajmala.Inhisaut uulneribusme ^ dici multum
fallunc,ftringentes fluencia, frigida 8c Bc ■"' ca 3c ftypcica medicina . Dolor
au cem iic ex locis.ncr uo fis, unde 3C medicina calefectoria eft exhibenda,
Aphorifmus» 6S. Pofterioracapitisdplentiajiqi frpnce re<ffe ue>
ixaiaa6,iijaat, ^IjP^ Dolcnti par tcm capttis pofteriore frontis ucnam fub-
rectam fccuiire,prodeft. 3LCQ, Dolcnti partcm capitis pofteriorem
, in frpqcc r^cta ^ena incifa,prodeft . Expofifiolacobi.
CondufiQiftiusapho.eftifla. Redtauenafrontis in- cifaiuuatpoftcrioracapitts
dolentibus. Prpbatur. per huiufmodiinciflonenjuclapercionemeuacuacurcaufa
{doloxis.crgo concluiio ucra patet confequenna. Sc af-
funjptumcircaliteranidcclarabicur . Similis fencetia
coIiigitur.6.epidittiiarum.primo cap. (Scprunobrcuia ri}. 6". cap.^prima
tcrtg. cap. de cura fodgcalidg . ubt adiitteranj inquit.<Si: minutio ucn^qug
eftinfronte.r, cofert fod j ipfa nacg eft uena cuius phlobpcomia fecu n dum
plurimum ggritudincscapitisextirpat «JS^pportec ^ . •
^tij^hocdplprcattedaturpars.namfifucritlatcrispo Capms ^criorisutfjgqugeft
Jlatcr.*s anterioris ininuctur SCc^ poleas ut.4,primi. 20 . C uhi inquit c^
uenaqug eft inter duo fanon jQxptrcjIia phlobotomata cofert grauipaticapitis,^^
p- ppfW prif jaiiqu|cftinpoftcri9riiUius<Sf gr^^icatt pcuJord» ^utce. Vulnc-
ruoj 8C apatu canon practi^ fus The. Hfppo» Scrap. Auice ^eft utd^apho.ifi
actuopcratiuo utpatct.Etaaplia- tur non fcAum addolore capitis qui cft in
poftcriori par ce,fed ctiam ftupori capitis per&ueran ti antiquo Sc do-
lori oculorum .-f.primi.prcalle.cap, Primo nota. Pcr poftieriora cafMtis
intelligenda ciTc partera capitis illam q u f occiput dicitur dift incta contra
fincipuc. Secu a- do no.Per dolorem intelligeredcbemusmateriaie.ini- maccriali
cnim non c«5uemt ut poifit per phlobothomia curari licetperaccidcns polfec
competere . <$<: hoc ubi mala coplexione calida finemateriaexiftente
adlit re- pletio ethumorum difpofitio ad raptum et inflamatio-
nem.cuncenimincafuiftoad conferuadum copeteret phlobocomia ut colligitur prima
tcrtijtallcg.capiculo. Tertiono.Stante,hocdoIorepoteft hf c phloix^tomia CQpeterCjUtgratiadiueriionisaut
euaeuat(onis mate- rioe a locOj^fi: ad prguidendii ne matcria adlocum dolcn tem
trahatur,(S!: in quolibet hor um copeterct. Q^uai? cono.Pcr
uenamrcctafrontisintelJigcredebcmus uc- jiam quanda magnam tntcr duo fuperciiia
tranfeuntem aquaplurimiramificantrami,quoruaIiqui tcndut ad
partcmcapitispofteriorcm ,qaida uero ad ocuiosqda ad t|ja,d: fic deal^s.<Si:
propcer hochuius ueng phioboK tomia confertdolori in parte pofteriori capitis
cxifteti, aut teporii aut cmicranef malf potiiTimefanguineg, 55 oculorum
dolori,(5<:obtalmie,d: licdemuItisaIi)s.pro- pterqupdauitprima
ig.allc.ca.ipfana<$ cft uena,cu- iusphloljotomia plurimum egritudincs
c^pttis cxtir- pat.Exquibus patctcaufa ucrificans apho. Q^uinto no.ad ueritate
apho.requiri trescoditiones. Prin>a con
ditio,q>materiaaquapedecdoIorficfanguineajautfan guinimulcum admixta.Secunda
coditioq>corpusno iit nimis pleccoricum.ii enim fl c foret polTemus hac uc
nam phlotjocomando nimiamateriamadlocum lefum attrahere,adquerointellectumfe rettulic
Auic.quarta primi capi.ii). de quando Sc qualiter euacuarc oporret,
q»intedens(fiuertercnon dcbcca capicisdexcro in iini ftrum diuerterc,nc nouam
materia ponatin fluxn ad locum illum <^ intelligitur ubimateria plurimaf
uerit. Tcr tia c6di«Q,<j» materiano iit uenenofa.tunc.n.noq eftper contraria
fedper partc euacuanda patiencem, Aphorifmus. 6p.
Ri'gorcsfnmuIieribusindpi«ntexl5bis ma^ gis a per dorfUm ad caput. Sed in uiris
retro magis cp in priori parte corporis uelut cubitorcf, coxariim,ied dC cutem
raram declarat pilus* Mulieribus frigora inchoant a Iumbis,<S(: per dorfum
adcaputdeueniunt: uirisetiaminpartepoftcriori cor- porisocius^, dc prioreiucrbi
gratia cubitorumj aut fe morum;cutisetiamraraeft,quodpilusdecIarac.
Rigoresincipiunt mulieribusquidem ex lumbis mz-^ gis: SC per dorfum ad caput :
(^dSC uiris parte corporis pofterioremagis qp anteriorc, ueluti fcmorum,
cubiti, Scd V&: Gutis rara; indicio autem eit pilus . Expofitio lacobi.
Prima conclufip apho.rigorcsin mulieribus fRcipiu% magiscx lumbis afcendentesperdorfum
ad caput.pro- batur^mulicrcsfunt uiriscx naturafrigidiores Sc maxi me
circapartes iam diAas . crgo Concluiio uera . patec confeq^cntia.cS: aiTumptum
ci rca litteram declarabit. Primo nota pcr rigorem hic intelligcndum motum
mcmbrorum concuiTiuum,proptcr motum humorum uelocitcr fparforum fupcr
mufcuIos<S; lacertos. <&:non folum rigorem , fcd etiam typum
(^uamlibet febreni gntcceden tem, ut fr/gus , horripilatio <S£:c. dehis enim
omnibus uerus cft apho .ut patebit. Secundo nota <^ conclutiQ apho. potcfi
haberc intelledfum duplicem, primo<j»rigoresinmulieribusm2^isincipiunt ex
lum bis <$ cx alijs partibus corporis , «S:: hunc fcnfiim non pii ^ ^if?
uerun) »c^w cflipj ali| p^jes m cj^trcmf , fint frf uus ex pWobo. tomia uen|
frontis oppofl> tg doio-^ ri . Gapitia pars du pliciter» Froatfi! uenajc
ctaq» Thco, h^O* Digitized by Google A P H O R^ gtdioresdeniloreslumbis
frequcnti us alijs pariBus, cx illis parcibusrigorcs
icipiunt.&ccundusintellectus eiTe poteft utper coraplexionem conjparetur
mulicres uiris in tali inccptionc rigoris cx lumbisjut fit fenfus>q>ma'
gisinmuUcribusincipiuntrigorcsin iumbis Scc. c^ m uiris.<^fubhocfcnfu
uidetur conduiio concededa. SC iic uidetur aComcn. in comento. Sc cxponitur
magis i.inteniius &:frcquentius. Tcrtio no.<^ ftanteinme-
brodebitadifpoiitioncadfcntiendumtrcs uidcntur po tilTtmecaufcimpedfetcsrigorem
, ucl remoucntcs aut diminuentcs.prima fortitudo uirtutis mcmbri. feciida
caltditas membri.tcrtia raritasmebri.proptcr cnx forri t udinem cxpellitur
materia ad pams debiics , propt cr <:aliditatem fubt iliatur calefit 8c
refoi uitur >&: no rcd' netur materia,quia non iiccantrigorem ilcutin
mcm- Bro uel tn corpore alio aliterfeh3bente,propter rarita-
temuerotra(piracmateria.quare<S^c.qu9 caufg fecun dum plurimum in uiris q^
in mulicribus magis reperiii tur &:c Pnmoquiaali)sparjbus habitudo uiri cft
cali- dior, fortior>d: rarior,<&:porofior tbtahabitudine mu
lieris.Secundoquiaiuxtalumbosautrcnes ucl mufcu losilloscirca
renesexiilcnccsdtclos uulg;ariter lumbi uelparumdiit:anter,iituaturmatrix
inmuhere que e membr um frigidum in generc membroru cum fic ner- uofa uel
ligamentaiis.xxi.tcrt^.ca.primo .in uirisaute iion eil; ita,<&:
colligitur hjc caufa a Comcn. li. cprdi- mi.Ii.iij.Etex his patetcaufaueriticasconcluiioncm.
Q^uarco^io.hcecicaiitTccundapiurimumcame po- £eftcontinger€,<5£: dcfaico
CQtingis, oppoiitum. eo pri- moq>codngitaitqaa muliererxiaiiquo
uiroeiiccalidio rcm autmeruoecatisauc metico complexioms.Secun' . ^o etiam qaia
concingit materiam ciTe in uiro iicuatam in loco iibi «xcra ucnas cgredienSjd:
uirEace non yicta ucifupcrata,inuiro necciTario caufdbic rigorcm in lo- ^o lam
dicfto.^ inchoabic in mulUtc auc econtra. Q_uinconota<5>poft^rigQrescirca
lubos inclioaue- j:inc,3fc«ndanc poftca ad nuccam 6c tandem capuc 8c cc rebr um
. cja hg func par tes co nfequi;«er minus calide dC inoilior€S,40
pailTibzliorcs. ^pter ecia^pinquitate nuc « adiiibos cc rcclitudine nucce ad
cerebrii ec caput etc Secundaconciuilo.rigoresinuirismagis tncipiunr re
troq^antc,rctro.inqua,quiacircacubitos«Si: caifas ^-
Jbatur.<;uiusicani€rioripar.ceeftrarior c^pin pofterio- jri.ergo
circailiampartem minusincipiunt rigorcs.con, lcquenciat«nec.<Si;:aiTumpcum
probat.quia pars ance- irioreft piloilor.crgoipfacft rarior. Primonocaex dc- ^
uclione con clufi on is alia fteri ccmpar acion e in hac fc-
cudacocron«,<S::aliaIprra,tn prima.n.coparabac mu 3icr,aduirumutdebcti^tnhac
autem co.mparatur pars pofterioruiriadpartcantcrioremcius,quantum ad rt gorem
Secundonota.q» exquo anterior pars cajidior cftfortioris coplcxionis 3c rarior
parcc polteriori , po- ccftaliquamateriafparfa ad anceriorem parcc nonciTc
fuffictenscaufarcrigorem.qugcamcnpulfa ad pofterio remcaufabic propcercaufam
circa pr^cedcntcm cocJu iionem aiTignata. Tertio nota hoc uerum fflTcno fem pcr,fedutinpluribus,iicutpr5ccdfntcconcFoncdemu
lierc retpectu uiri declarabatur,falcem quantii ad ulti- mam caufam
habetts.n.cafum in dominamargaricado «nini . V .qug omni dic paciebatur in
prjncipto paroxtf- mi rigorem fortem 5;: incipiebat circapartes. deinde a4
facicm Scc Wtimo notaper raritatcm cn ^ppoiico ixi" telligere debcmus
porpiifatcm.pars.n.antcrior poro- fior eft polteriori.quia cahdior .cuius
iignum eft. quia piloiior <&:iicuideturCommcr)tatorcxponere incom
mentOjhicpolTent iieriqufdam lcucs rnitanci?. Primo contraprimam concluiioncm.
quia aliqutbus maribus aliqmulteres funt cahdiorcs. crgo Scc. Sccundo citius
imprimit 8c feciliusmatf ria caltda rigoris caufatiua in partcm calidtorcm q^
frigidiorcm .crgo citiustS: 6ortio- rcn C9ufabit in ca rigqr^mJccm ^a
fenfibtlipr ^muji H I P P O. 94 ta feniibilitas eft de cauils jrigoris.ut ptima
quarti.ca. derigorc&horripiiatione» lcrrio ftantc Ibla iiccitatc nacurali
caufatur pilofitas maior. crgoiftudarguinen tum non tenet.piioilor crgo
t2LtiordC caiidior, Ad pri^ tnum patccquiddicendii.Adfecundudicitnegando c<5
fcquenEia.ciuas^ faciiius tprimit<S^c. iicet.n. faciiius
iraprimat.raciliustn &^ciausreciptt impreiTionem ad quam feqa;cur
eiusrciblatiosSiprohibitio rigoris.no n.quelfbet ip^ciito fuiFtciccaafare
ngore.fed hoc eitra ro propcer caufas cactas.Adconnrmationem iifr pacec
refpontio.Adcerciumdicic illad ciTc uerum.quiafola
ftcacateauccafapratcmperametumnt maior adaftto maceriei qusein piium
conucrcitur.uerucamcn ut» pcr cipimusptlospiuresiSigroiTiorcs.sSc^cum.hoc parce
no eiTe iicciorera fcd molliore .iicut cft ancerior pars, con-
cluderepoiTumusipfamciTc calidiorcm uel rariorcm. ucidicitur utquidam hoc
cifcucrum^ut in piuribus. Aphorifmus. 70. A qiiartams faabmnon ualdea
(f^afmisap prehendunmr, Si uero apprehendancur prius. ^ fuperueniac quarcana
foiuuncur. C^ui a quari:aniscapiunr ^no admodu couulilonibus _, caprac,et ii
anj;ca capiebar,qrtana fuj^ucniefi Iifc>crat» "^' Aquartaaiscaptinon
admodum conuuliiombus ca- , p:uncur,Si uero priuscapianturjdi^quartanafupcrue-
raantiiber.anrur. Expoilcio lacobi. Prima Cv:wiclui"io
pacienccsquarcanasno ualdca ipaf mis comprghenduncur.probacur. jnpacicncibus
quar- can a non in uenic ca fpafmi caufacfua. crgo c6 cfo ucra ^
pacecconiequetia. A; aiTumpcii circalftceradcciafai^c, Sccunda
concluiio.quarcana fuperucniespacienti cu
ratfpafmum.probacur.quarranacxiccatucl confamji: matcriam £p<iim\im
caufante.crgoconduilo ucra.pa- tct confequcncia.d: aiTumptum circa it^tcram
dedara- bitur.Idcmprima.fii).trad:atu fecundoca.4c quarta-
napcriodicaadijnejduminquic.Ecquarcana quae fai- ua cit; libcrat ab f
gritudinibus maiis mdancolicis . ftcut- epileplia&:mdancoh'a<5i!:in
cacft fccuritas a fpafmo. qm humor cft iiccus,(Si fccunda tcrt^.quartana
confcrc . adiHudpropterconfccutionc trcmons cius j& pcopccp
mu!dtudinemfudorisfui.& cutacddit quartana raro
acciditcifpalhius.nafecuruseft abco.&: fcxto cpidi- miarum aji^a.cap.<S^
cft utilis in a»5t:u pra(5ico,<S;: ant pliatur,iit patet. Pximo no.pcr
habitos a quartanis irt ~ cclligendoseiTcfortesd: longas quartanas patientcs.
Secundo no.os etiam non ualdc , quia raro a fpafmis comphfhendiper
fpaimosrcpIccionalcsfpafmQS mcdli- gendoproptcr mulca.primoquiacorporehabicoa
quar can3,figniiicatutincodominari humore mdancoifdi, qui quia tcrreftriseft
uchcmenter noeicaptus-in Sah^ Iranciancruipcnetrarc.dCconfequenc^ fpafmos catt-
fare,quamcatifam c xplicac Aui.primaquarri aiicgaco- ca.dum inqutt,^ in ca eft
fecuricas a ipajfiuo, quoniam humor eft ficcus.Sccundo. quia quarcana ci^
corporis «Sihumorisualdc exiccaciua.primopro quanco ic.^Q: quaeeftmorbus^alidus
8C iiccus. ut colligitur.prima
hui\js.cdmcn.xyi.<Si.xix.f.humidediccg.fccundoc£ia quia matcria a quapcndci
quartana cft humor ualdc iiccu[S.<S(5perconfcqucns exiccatiuusadqua
intcntio- ncmfortalTe rcttulic Aui.nam in quarcana cft fusforis
malcitudoadquafequiturcorporisexiccatfo.<&: Tg con
fcquensncruorumincpatudoad fpafmum rcplcciona- lcm.3tmiliccr quiain
fudorceuacuacur humorcs phleg maciciii qui in oorporcfucric,aut f^ccm fubtihancur,
. ' * <&:delinquuncuriblum terrcftrcs inepct ad fadcndum'^
fpaiinum,utfupra diAum e .Q^uarta caufa potcft ciTc
forcitudoarcmomfcurigorisadque fcquitur fortisco
jEnoc»>«r»<^tadoactuolbcum 8c iacertoforum men;i«> Digitized by Google
Thc, Veo* Thc. . J»ARTI; bfof um i^ao mat«Hae fi qug laccrtisimbibrtcfufltj aut
rcfoluuncur aut cxpeUuncur,uel faitcmfubahantur c£ refolurioni <&:
cuacuattoni prseparancur . ideo 6Cc, 8C has duas ultimas cauf^ tecigi f
Auic.fecunda. tertg. allc gato cap. cum inquit. Q_uarcana quo^ confert ad illuci
propterconfecutfonem tremoris eius<^ propter multi- mdintm fui fudoris . In
te|ligenduni eft certto . licet ita iitpcr accidcnstamenpoiTetquartanamuItu
imbeciii- tando digeftiuam uirtutcm elfe caufa ut multiplicarec humor frigidus
crudusqui poflet eiTe caufa fpafmi.ucru «fttn c^hocelt ualde raro.talis enim
fecunda quartan^ non eiretfaiua.de quain propofifononeft fermo.utpa-
tetinconcor^iafuperiusalkgata . HicpolTenf fieri le- ues inftaccix.fortes autem
generairter tetigit Galie, fupra fecundo huius. aphor.<S: commento.lyij.A
fpaf- mo 8C cccano 8c ibi uide 8Cc* Aphorifmus. 7^^
(^ibuscomcircaatedunttirficca &:dura fi^ ne fudore finient uitam. Quibus
u^ro rdaxata &: rara cum fudore finient uitam» Q_uorum cutis obtenditur
fquallidad: iicca:^ fine fu doremoriuntur.contraquorumcutislaxafoluta^eft,
j^obeuntcum fudore. Q_uibus cutes circuntenduncur aridae 8c ficcgjfinc fu
doremoriuntur. C^uibusuero laxae &:rsrae cum fu- dorcmoriuntur. Expofifio
lacobi. Prima condufio.morituri quibus coria circundanfur dura<&: iiccaeziftentia.finient.i.moricnturiinc
fudo- rc.probatur .in talibus deticit fudoralismatcria uel non faltem circacute
expellitur.crgo conclufto uera patec. &:a{rumptun:? circa lictcra
dcclarabitur. Secunda co- clufio. morituri quibus coria funtrara et laxas
finiet.i. rnorientur cum Cadotc. probaci^r. 1 talibuspropelktur i^m materia
fudoralis ad cuam . ergo conclufio uera.pa tet cQnfequcntia.<&:airumptum
circalitferam declara- Jjitur.SimilisfentcntiacolIigitur fexto epidimiarum al
I<ga.loco.<S^.x,continentis. primocap. <S::fecunda. iii^, ca.de
fpcciebu^mortisdum inquit . Etquando cuciscft ficca <Si:c.<S; cft utilis
<&: ampiiatur utpatet. Primo no ta per coria cutim intelligendam elTc .
quae dura 8c tl£3. ^tproptcr uchcmoitcm foiutioncm <S^ exiccationcm. primo
quiafi<:citas cft caufe duriciei.fecundo de gencra tione. Sccundo quia per
rcfolutionem fortem euacuan %VLY part es fubtilesacreae 8C aqucge .quane
remanent ter reftrcs«S;durc<S:afpcre,tendunturautem propcer cu- %h
minorationcm 8c corr ugatioricm . paucifi'cato cnim
humidofubftantificocutisabbrcuiatur in dimefioni- busfuis.quare rcmanet ualde
tcnfg cjrca corpus. Secu douotapcr cutem laxam raram intellrgere debcmuscu tcm
quodamodo flufdam 8c mollcm quod prpuenit ex materia humidamulta ad cutjm mota.
ficuc expcr/m ur in principib antcq§ fiatfudor in corporibus. Tcrtio no
tacjlicct uirtus prope mortem fupcumbac . frequentej: jtamcuincxpeDedo^atcriam
ultimumfacic eonatum, a<iquea2 fcquitur ali cuius partis maceri| expulfio*
qua yeqnc^prouocaturfudor quando<$ feceiTusiquQcafii prius fit cutis
raraiaxa.ex iito patet ueritas aphorifrai, 4ubitajciones qugjcadcrent £\im
leucs 8Cq, Aphorf fiiius . 7%i I^erid noEL uaf de (nflati fiunt Q_ui rcgio
laborant: ^ non admodum inflanturv Q^uirc^iomarbolaborancno multum uentofi
funt. Expofitio lacobi Gond ufio apho .cft ifta . In flati non fiunt yd:erid
quo rum yAericia eft exneniacaliditatc cpatis.nimiam cck^. kram multiplicantis
quae per tomra difperf^ co|:pus f|L-!
aty(H:ericutti.yift€ritiatamen.cxopiiati6ne contingcr rcpoiTcc.Et dixit
notanter non ualde. i. raro, quia ali- guando poiTet cSc ficutpatet dc
tympanitcquae confecj tur malam complexionem hepatis ^Sic.
Fmisquintaeparticujae.lnc/pit fma. Aphorifmus I» N diuturnis
iientertjsjfiiperueniens, priusnon exiftens fignum bonum* In
longislcuitatibusinceitinorum ructusaccidens fu- peruemeaSiquinonexcititprius,
fignumcit bonum . In longis kuitaiibus inteftinorum fi ruw^rus acidus fiatjqui
prius non eratjfignum bonum . Expofitiolacobi. Prima coc\\iCxo ifti us apho.eft
ifta.Oxyregmia fuper uenienslientergs diuturnis ec prius non exfis eft fignu
bonu. P robar,quia oxyr egmia fuperuenies fignjficat lienteriani declinare
<&: uircutem tam retenciuam cp di- geftiuam confortari. crgo concluiio
uera.patecconfe- quetia 3c aiTumptum circa litceram declarabi cur. Ide
Ij.trac.^.ca.deiubricitace ftomachi fiue lenitate du
fnqutf.Ecerucftuacioacccofaeltfecudum Hip. fignum bonum, fignificacenim
augmentum caliditatisd/minu tx.nam fifueritcaliditas non erit uentofitas nec
eru- c1:uatio.<Si.l5.tert^.ca.2.fatisadprincipiu> Et eftuti lisin
acflupronolticoctopcratiuo^prGquanto facitmc' dicum fcirecaufam lientcris , Et
ampliatur ad omnia i quibus contingit lienceria cum oxyregmia fecundu mo dii
inferius diccndu . Primo nota ut f n comcnto coIFr . Licnteria eft uclox exitus
cibf uel potus pcr inferiora in cifdem qualitacibus'quibus fumpcafunc, 8c hoc
propcer impedimentum in uirtute ftomachi contenciua 8cdi%c ftiua
contingens.Exquopatetprimo <5> per diuturnani lienteri am fi t
intelligendum .Secundo q> non omnis ext cus cihi uel potus
indigefticftlienteria, nifi cum hocpo nacur ipfum ciTe ueloccm <&: in
breui tempore faccum, poil:eorumaiTumptioncm,nifietiamhoc ponatur co-
tingereuitioftomachi,quiaquando(^ medicina folutt uaiHudidcmfaccrcp'ofret.fe<inoneifet
proprie liente- ria.Tertiopatetlicntcriamproprienon ciTe segricudi- «em
fedaccidens.eft enim ad;ioI^fa.Etperlienceria in". telligim usacl:umillum
cxpulfionis prgter nacura>auc cxicnsmutatum.hcctautem intclligatur per
lieteriam res ficprg ternaturalitcr expuIfa.Prequenter tamcn per. lienteriam
intclligunc auJtorcs malam compfbnem uel f gritudinem fl:omachi,adquam fcquitur
fluxus iam di d:us.Di(5ta.eft autemIienteria,eoq^ cibum tanq; gli^ nca
inteftinorfi n ullis obftanti busfaciat proiabi. Q_ uar^ to ctymologiarum.y.ca.cntcro.n.grgce
latineintcfti- num .ideo lienteria 8C non lie teria profcratur . Secudo tio.In
qualibcthenteriareperitur dupkxacftiolgfa.f re tcntiuacS:
expuIfiua&fortaiTeattradiua . PrincipaFr tamen
cximpedimentodigcftiugd^retentiuf fi't liente ria,<S^augmentoexpuIfiug,fedhf
uirtutes in lienteria uario modo Jgduntur.uer.g.digeilf ua quandocgenl Ig-
diturpereirentiam.quando<5percortatcm<&:per colli gantiam. Per
ciTcntiam quidcm,quia per diftcmperiem inftf i digeftiuf eiTentialiter defer
uientis puta calidita- tis.hae enim diftempcrata,quiaau(fla uel diminuta taFi?
utdigeftfoimpcdiatur,dicimusuirtutem digeftiua cf- fcntial'r Igdi.Econuerfo
uero quado no eft diftemperan tia in i nftf o primo uirtuti dcfcruience, fed
Igdicur pro- pter Igfioncm alterius fibi fnbucnie tis uirtutis dicim us fpiam
pcr colligantiamlgdi.ficut fi If fa rctetiua impe*- dircturacftusdigeftiugfiue
digeftio obic^flo digcrendo non debito tcmpore rctento Igderetur digeftiua .
quan* doq^ autem contingit utrunc^,quia fimul eft diftcmpe-» ries in inftro
digeftiug ct retcntiuf .Adpropofitum hic potiiTimceftfcrrnodelieferia,
iquaiuirtutc dfgeftiu^ rft eiT^attalifer nocumemaad itellcvtum datu. nifi.n,
ita The. Leo, Auice^ Liente rigcafi, ,pnofti cusa: operatf uus. Lientc riaquid
Ifido- rus. Lience-' rif acto laefa du piex. Digt£xi uglffio trfpleSf;
Digitized by Google .A P H O R. tJcDtC" ita cir€t,non ciTet codufio ucra
uc patct» Tcftio nota. ri^ ca LientengmuICfplexpoceiteirecaufa.Prfmomulcaiu-
quadru brtdcas 6C humi ditas ftomadhti ct inteftinorii.Secundo pkx, ulcera i n
ftomaco uci in in ceftinis uel cxcoriacio . Tcr- tio m ulca frigidicas
digeftiua impcdiens ct concen ciuam
debilicas&:decalfpociiTimeeftfermo.AIiacauf3poteft cilc nimi a caliditas
uel ficci tas co (^ omnis immoderata Oxy- qualicasdei)cicad:ii<Sc:c.
Q_iiarconot.Peroxyregmia f egmia itelligere debemus acetofam erudruacionem »
Cuius ca quid . poceft eiTemukiplex ut. i J .tra.primo.de fignis difpo- Auice.
numftomachifumptisexcruAuatione. Primamulci- Oxy - tudo melancolif cflFufae ad
os ftomachi . Seciida phlcgma rcgmise acccofum a capicc ad ftomacii fluens aut
eciam in ftoma camul- cogcneratum.Tercianiala cSpIexio calidafaciens cbul
tiplex* lirecibum 3C ipfum inacecoficace conuerccns, iicuc la- <3:i
<&: muftocontingic. Q^uarcamala coplcxiofrigidax ftomaco indebf ce
dtgerens ficuc fruclibus accidic ance- ^ macurefcanc. Haec aute omnia cognofci
debent g fi- gnapropria q. 1 3 .tcrc:g colligeda func. Adpropoficum hic eft fer
mo de oxy regm ia propcer debilicace digc ftio- nis a mala coplexione frigida
proucniencc . prouenicns cnim amelancolia uel phiegmate<S^c,proculdubio non
iigaificantbonumfi fuperuenericlienceria. Q_uinco noca . Licec ex oxyregmia
fignificecur nocumecum in ^fgeftione,non tamen fignificacur digeltionis ablacio.
ideominorl^fiopereamfignificacur qp per lienceriam iimplice
amalacoplexionefrigidaprouenience g qua fic per fe ablaciodigeftionis . Si ergo
oxyregmia fupuc- niaccS^c.ubiprius calorincanciidebilitatuseracuc nul- Jam
facer et uaporis fenfibilis eleuationem 8C nullam ixi
cibofacerettranfmutationemjneccibusa uircuce reti- nerecurper ccmpus fenfibiie
uel amplecfterecur nunc aucem tranfmucatur cranfmucationediiccnccadaceco-
iltacem figiiac calorem intancum uigoratum ciTe ut in maioricempore cibus
contfneacur,*^: a calore maiorem jrccipiacmutationemquarecftfignumixjnum
prov^co iignifi^catreditummebriad fuam nacurale difponem. ^iftam caufam fencic
Aui. I J.cerc i).alle.cap.dum in^ quic.Significat enim augmentum caliditatis
diminutf . nam fi non fucrit caliditasno eric uecofitas uei eruclua tio. Sexco
noca.Nonfolum elTehanc oxyr^miam fi- gnumlx>num,fedeciamciTebonumper uiam
cauf^fal tcm acetoficatem illam .aeccofum cnim corrugat 3C in- fpilTac quare
concenciuam uigorac,^ dc digeftione ci- hi conccnciugforcitudoiuuarepoterit.
Ettilam fniam A ic' <^o^^*S^*I 5.cercfj.aIIe.c.2.dum Aui.inquic.EcHip.qui
AUCCe . ^cmlaudauitinipfoerucftuacioneacetofam^^quoniafi- gnificac calidicacem
3cc.8c fubdic infra. ec qmacccoficas quandocj incidic 8c pr^parac il:omacum Sc
facic acqui- xcre retencioneni,<S!:cunclaudabfcur pcr iilud inquan- tum eft
fignum ,d: inquacum eft caufa. Propcer ad aiic
addicaficfllaparciculapriusnocxiftcnspacebitin co- men. Sed
contradiclafuntdifficulcacesquaplurimc. Prima eft.Non uidccur aliquam ciTc
diucurnam licn tcriam,quia in lienceria non tranfmucacur cibus nccco
ucrcicurtnfubftanciam aliti,fed cum tali difpofitionc non poteft uita longo
tepore pcrmancrc. ergo <S^c. Sc- cunda cft. Vidctur <j in cuiuslii>et
licnterif pr icipio fal- tem a mala complexionc f rigida prf cedentc dcbeat ap-
parerc oxyregmia,quia anteqp acflf o tranfm utans cilsii totaliter auferacur
nocabiliccr dcbilicat,ex qua dcbilica tione fubfequfcur cibi acetofatio. crgo
8Cc. Confirmat, quia fignecur menfurafrigidicacispcrq^cxiftcnccm fic batlieceria.fiucoxyregmfaqficquacuorgraduum,<SC
iicillacum quapoftficcoxyregmtacrium graduii . Et
arguicur.inprfncipiopriusqpltomachus duccretur ad frigiditacem quacuor graduum
produAusfuit adfrigt- ditatcm trium graduum.crgofn pricipiopriusfuftoxy rcgmia,
TerciadiflFiculcas.Oxyrcgmiacft acciismor- hi .ergo non cft fignum l>onum«
Adprimam didt noti ciTc intcUcdiim audoris i n Ifa fic aufcr ri cranfinutat» H
I P P O, 9 f tiem dbt cj>nfHtlpeiiitusin fubftactam mvLttidibsLti» £c enf m
in cibato no faluarctur uirtus, fcdquia mocbcaai dc cilsotranfmutatur fccundum
piurimdtranfitincon- uerfum fubforma ct bi,ideo dtxit adioncm iilam aufer ri.
Adiecundam dicicur q^ fi mala complcxio caufans
lieceriaminducerecurpauiacim.priusuenirct ^ difpo fi tioncm pcr quam fit oxyr
egmia.deinde ultcri us aJtc- racioncprocedenteceiTaietoxyregmia,quia ica dimir
nuerecur calor uc nullam eieuarec ucncofitatem.poftc- ri usautcm
redirecadoxyregmia fipaulatine malaconi plcxio rcmouerecur.per prius ergo no
exiftcncem icelr lexic prius perfeuerantem qug a phicgmate proueniret poteft
acetofo uel confimiii . Ad cerciam dtcitut negan- doiilam
confequentiam,quianonrepugnatfdcmce ac- cidensmorbt 6^ fignum morbi
demonftratiuum, et ta-r mcn fliud eft fignum falucisfucurf pronofticii, utalias
deciaraui Addo adhuc unu notabilc q> ad ^j^iiate apho- requiric oxyregmia
non pcrfcuerare, fcd poft paruum tcmpusremoucrifucccdente cruccuaaonc calidiori
6C minorisacecoficacis.haccnim fupcrucnicntc fignifica- tur calorem continuc
uigorand> 8c mclius digercn<i> procedcrCj^Si tuncftabitaphor. ucritas
. A phorirmus» 2* Quibusnares humidae natiiraliter, dC Cemeti humidum, dto
infirmantunQuibus uero con^ trariajialubrius, Q_uibus nares h umcnt,aut
gcnitura, i^ ualitudinar^ Thc» degunt. Q^uibus econtrario efi^meli us ualcnt .
Q_uibusnaresnaturahumidiores,<S:genitura humi- lco. diorjrainus integra
fanicatc fruuntur , Q_uibus ucro concraria,faiubrius degunt . Expoficio lacobf
. Ifte aphor .dtias habct conclufiones . Sccunda cft tbl (quibusucro). Prima
conclufioapho.cft ifia.Habentcsnaturafr na^ Martu res humidas ec femen humidum
cico infirmantur. Pro- jjgj^ja ^ batur.in caltbus corporibus abundancmateris
ggntu- ^. - ^ ^^ dinum caufatiu^.crgo condufio ucra. patct^nfcqucn ^^^ ^^
tia&alTumptum circalitccram dcclarabitur. ^^ ^^ Sccundacondufio.Haljcntesnaresficcas&femcnfic
jj^us^S^ cumfalubrtusfehabcnt.Probat per caufam oppofita. ^^^^^1 Idem primo
thco.difpofitionisr<^alis.4. cap. a^qufnta ^ tcrt^.ca.decatarroinfumma&a
Mcfucin fuodeap- j^^^^e. propriatis-ca.dccatarroin fumma. Ec cft utilisin acta
|v\efue' pronoftico<S:opcratiuo.Etampliaturutpatct_ Primo ^^^ nota.Non folum
per narcs uoluit Hip.narcs intdligcrc, ^-^^ j^-
fcdetiamaliorumprincipaJiumcmunvftoria S^cttaip- cmnct(y fi us ccrcbri
emunaoria alia,ut aures,oculi 8c huiufmo ^-^
di,quiatamcnplurcsfugfluitatesexnarit>us5^mani- ^i^ feftius cxpclluntur,
quta e tex illis cuidcnter fignifica- tur humiditas ccrcbri ex qua
probabiiiterarguf cur hu- miditastoausjideodenariumhumidicacemagis expli- ^^jgg
cacafecicmenrionem. Secundono.Pernarcshumidas ijj^j^ f nccliigendas clTe narcs
a quibus muicg defluunc hurai- dicatesper comparacionan ad corpus cemperacum,
8c hoc huiufmodt fupcrfl uicattbus humidis Sc aquoiis po- tilTimc cxiftentibus.
Tcrrio nota.In apho.rqjcrit na- turalitcr ad dandum intclligcrc, quia hoc eft
ucrum fii corpusinfuadifpofittocnaturalifittalefiue ex gcnera rione fiuc ex
temporc hocfuerit.fi cnl corpus ciTct aaix §grum autncutrum exinordinato
rcgimic udaltacau ScajcQ fa non ciTct apho^ucrus. Q^uarto nota. Pcr femen hu-
hiiidii midumintcUigcndum cifcfcmcn flutdum iScaquofum. q^-^ Ex quo licet
fmcdiatc fignctur fupcr coplexioncm tcfti culorum,mcdiatc tamcn ctpro quanto
matcria fcminis fccundummcdicorumfcntcntiam a mebris prindpali- busoibus
dcciditur,arguitur totius humidits^ud for- tcquiacuidcnriusarguitur humiditas
ccrebri,cum plu rimum materig fpcrmatisfccundum intcnrionem Hig* , Digitized by
Google PART L dcadituf a cerebro, ut.2o.tmi).ca. 3 . femen enided^ fuma
corporeconucnientcrfano dcbet efle copac^tum a^globofumjUtloco praeallc.
Q_uinto nota. HacccQr- por^ faciluer aegrotare aegrit udinib us
materialtbus,fci- licechumidis.ftantibuscni hisfigms in toto eft copFo
humida,quare plurcsintotofuperiiuicaces fupcrabun
dantquaefuntmaceriseaegritudmu . Similicer ctiamcx hocarguicurexcerebro
piurimam cacarr;iie materiam defcgnderequxpluriroiiaegritudinumpocefteflrc cau-
i4,Utqufntatert9all.ca.<5«; Mefue de appropriacis.alic.
€3.quia£ucusadilomacu(S(:inccftina naufeam uomi- tum Sc indigcftionem dyariam
iienceriam caufanc . ad pcccuspulmonemdi^guctur fquinaciara cuiTim liafma. sd
uentriculoscercbriepifam apoplexia, adneruos fpaf mum tecan um cremorem
paralifim ftuporem SCc. Ex: quibuspatec ueritas concluiionis apho.ad quod etiam
fa atqi per humiditacem ojrpora calia rcdduncur magfs paifibilia.
Sexconota.Pcrcorpora concraria modo fe habentia intcUigenda eiTc ojrporaaquibus
fupcriluita' tcsnon defluuntqpoifunteiife cgata.(S::intelligcre pof fumus et
ficcas nares habentia rcfpectu teperaci, ut cor pora iicca qug minus aegrotant
,pptcr caufam oppofita, Aphoriftnas. 3*
Indiutumisdyfrenta-tjs,abfti'aeaa^malam> &:cinnfebre,p€|as» Thct
InlogisdifFicultatibusintciynorumsfaftidiofaejine- ^ix,n4aiae funt,<S<:
peior cs, ii accidunt cum febre. |^?o< Inlong(sdiflFicuitatibusinteftinorum,incdiaecxfa'
ftidiOjDaaium,<S;: cum febre,peius. Expoiitiolacottf. Ifteapho.duashet
coclufioncs. Secuda e ibi(Et cu)* Prima concluiio.Abftincnciaeftmalum iignu
Ilon gisdyifcnccri)s Probatur.huiufmodi abftinetia e cau- fanmlti defes^cus
uirtutis, Sc ciim hoc iigniiicatpraua . clTcdylTenteriara. ergo concluiio uera.
Secundacocluiio.Huiufmodtdyircntcria cum febre cftpeiusiignii.Probaturutpriua.
Primo nota. Sidyf fenteria fit breuis<&; iiat abiiinentia. i. aboramatio
ci- bi,hoc poiettt eiTc proptcr humores malos.1 iicie te&6!;;c» fedpoft^ f
uit ionga iigniiicat uel mala ulcera ucl humo restotiuselTccorrupcoscumin tanto
temporcpurgati ^. noJifintquarcdeteriusiignumeftinip&longa. Secu-
^"'.*' do nota. Per abitinentiam abominationem intelhgi . nentia Tcrcioco.Eftmalaper
uiamfigni<5i:caufa2 utpa.teu8c ^uid , dedaratur primo modo . Q^uarto no. Cu
febre a4huc pciusquiaper ipfampiusprollernitur uirtus 8cc* Aphorifmus. 4*
Circafiuetta ulcera malas cofaetuditiis,maIii» The» yiceraobglabratajprauafunt*
J^eo» yicetn drcuglabra,praua funt. Expofitio lacolx. Iftc aphQrifnius patet ex
commeneo • Aphoriftnus ^r. Dolorcs iu Iateribus,8(: pedoribus,et in altfs
CQtporis partibus, fi muItumdifFeruntad di> fcerhendum,malum; /rhc.
X)olorcs,autpe<3:orfe,autcoftx,autcuiufuis>mcm- |>ri,an multum
inf€ft;ent,animaducrtendum eft, fUco? Dolorcs qui funt in lateribus, Sc
pe<ftoribus, atquc ali^parttbuSjfimultum diiFcrant, perdifcendum.
Expofitiolacobi. ConduSoapho.cftifta.Dolorcsia lateribus pedto-
ribus{^aIi)spartibuscorporismultum diflFerentcs an- jtc^cogQofcantur
funtmali.Probatur. huiufmodimul fadiiaaoimpcdit curam dolorum hojrum. crgo
conclu- dcclarabitur. l^cm feptimo cpidimiar um .Et cfc utilis.- Et ampliacur
ut patet . Primo nota hanc Iram reperiri dupIiccm.Vnalitterahabetad cognofcedum
. Aliaira habet ad difcernedum . Et fub utroc^ fenfu uera eit co- dufio
apho.licct GaF.fecundum primaexpoficione po- uffime uideacur exponerc. Secundo
noca . Non folum de dolore apho. cifc uer um ,fed de qualibec difpone pr g- ter
nacuram periculofa uel infetta muicum ad fe curam uertente.doiorem tamcn canqp
dtfpoilcionem freque tif- fimcoccurrentem &:amuicrspcndencem, quare diifi-
cilius eft eiusdiftincfta cognicio .uir cucem euam iu ulcu
prQfterncnccmprincipalicerhicincroduxit. Tertio no ta.Perdoloresinlaceribus maxime
inceUigendosee do lorescircapleura fiuc panniculum tege^iccm pedtus in- terius
in pedoribus maxime quatum ad an teriore par- tem,utinperypIeumonia,&: pcr
alias partes inceiligic aliamebracxtrahaec. Q^uartonota.Hocee raalumg uiani
figni 8c per uiam caufae. Per uiam quidem caufg> quia huiufmodi doloris
ignorantia eft caufa,ut non de- bitc applicentur remedia ipfius doloris
remotiua,ec pcr «onfequcns q> doior 3C eius caufa tigacur 8C fiat manfi-
uus,(Sitandemcorpusaddeceriorem difpofitionem g-» ducat.hocautemeftmalum.lccmmalum
eftctiam mc dico,quia non poteft de termino iftius doJoris cofcqucn
terpronoilicari.Secudoeftmaiuraperuiam figni, pro quancofignificatuarietatcm
cauff aut caufarii facien- tium ift um dolorem 8c pluralitacem,ut nunc uideatur
unius mancriei nuuc alcerius,aut fimul conf ufae caufae
piuriumdolorumconcurrcntjUtcaufa pungixiui mor- dicatiuiextenfiui
aggrauaciui,& fic dc al^s.hocautem malum eft ucpacet.ergod:c.
CL"^'^^^^"^^^* ^^ dolore plurespolTumushaberenotitias. Vnam generalem
qua fcimusc^eitfenfatio mala,aut<^ eft fortis aut dcbiiis auticoncinuus aut
incerpolatus^^ fecundu hocfaciliter quafifempcrabinfirmicSi^amedicinarracionc
etia co- gnQfcicur.SecundopoiTumusdeipfohabcrc noticia fpc cialem,putafecundii
fpeciflcara denominacionem cius fumpcamfecudumplurimua fpecifica denominacionc
caufg, uc an fit pungitiuus ucl ulcerofus, an cxte fiuus,
anaggrauatiuus,<S!:ficdealijs,ancalidusfuerit 8Cq. 8C hocmodo
cotingitme<kcu multumdifferre adcognofce du dolore propter caufam in
praecedenti notabili tad:a. Ec tucoufidera. Stxto nota.Licetin omnibus maium
iit,dcteriu?tamcninunapartcq§inaliautin partc nor biliori ^ in partc minus
nobilij^ fic de ali)s. Aphorifinus. 6^ Nephritici 8<: drca uefiam dolores,
labor io^ fe (anaatur in fenibus, Vidarcnum,et ueficf , fenioribus difficulter
fattanc. KcnUjCt ueficf uitia,in fenioribus difficulc fananr. E^pofitio lacobi.
Ifte aphorifmus patct ex commento, Aphorifmus. 7. Dolores&^tumores fecundij
uentre exntes, fuperiores quide kuiores, inferiores, fortiores. Dolorcs uentris,
fi fufpcnfi funt,lcuiuSjfi non fuipe- fijgrauius infcftant. I^olorcs ucntris
fublnncs, Icuf orcs , Q_ui ucro non fublimes, fortiores. Expofitio lacobi.
Condufioapho.DoIorcs<S^tumorcsfupficiales cir*
caueritrcmexiftcntesfunclcuioresprofundis uel ,pfun <3ioribus. Probatur
huiufmodi dolores funt in partibus groflfioribusa principalibus
diii:antioribus,qui]bus ec fliclius{K>ifuntremediaapplicari, ergo conclufio
uera, -patec confcqucntia. 8c aiTumpcii circa littera decFafaic. ; Primo
nota.Non folum dolores, fcd etiam oem aliam ;4ifp9fitt>ocp?pW8at;«i:a
toili^endum ciTe. Sccu^q Te.cS, ^5- I^olor I laceri- bus. « Doloris notitia
dupkx. Thca. ILeonu Thc^ LeQi Digitized by Google A P H O R* ^a^ot .nota^Per
tumarcs omnia. apofteinata cmaCcunc^ m^M^ qaidr n« fuenncintdJrgendafore.&hocal^partbus
, Ter Ventcr tio noca.Pcr uencre concautcace mei?ra nacuralxa con- nnentenj. Q_^uarto
no. Pcr fupcriores fuperfictaIes,6C per inferiores prpfandos,ut Cometator in
conjmenco, C^uinco noca.Hos ciTelcuiores 5ic. Primoquia excc - rioresparces
plurim u <gnobiIiores Sccundo quia miuus feniibiles.Tercio quia meiius
poITunt n»edicanjina ap- proximari.Q_uartoqaiapartesprofundiorcsfunt cali-
diores.quarcexdoloremapoftemate magis inflamman tur -iSc iic magisaugetur
nocumcntum, Q_uinto quia aprincipalibusmcmbrisfuncdiftantiorcs<S^C. Exqui b
us patet ueritas aphor » Aphonfinus, 8* Hydropicis,quae uulncra in cof pore
na(curi/ turjnon facilefanancur» *
VJceraaquaeintcrcutcm,qu3emcorporafiunt>no.a facile fanantur. "^^^* Aqua tnter
cutem laborancibusjulcera tn corporc fa*f <ft:a,difficulter ianantur .
Expofitio lacobi. Concluilo apho.eft ifta. Vulncra in hydropicis noa
(aciiiccrfanantur.Probaturjquiainiplis abundat hu- -
miditasfuperEuamaiauuInerum prohibes fanatione» , crgo concluiio uera.patet
confequentia. 3C alTumptuni circa litteram declarabitur . Idem coUigitur . 1
4.tertiJ. .^- cap.dehydropifi.<S:quartaquarti.trac.3.primocap.5!: ^K^"
ampliatur non folum ad hydropicos. Primonota. Per y ^^
hydropicos inteljigendos eife de cuiufcunc^fpecie, potiT P'^j^ iime tamen de
afcite 3c hypofarcha. Secundo no, Per V^lnii
""l*^*^^^oesfolutionescontinuitatts Inatas.Cabintrin- V lunus ^^ ^gj
cxtrinfeco illatas . Tertio nota . Tarde fanari ^^* *
propterdefcAumcalorisnaturalisdebentiscarncm^rc* gcncrare ex debiiitate
hepatis,propter ctiam aquoiita* tem nutrimenti propter etia fuper Auitatcs
multas con* folidationem impedientes. Aphorifmus» 9^
Latacpuftul^jnonualdeprurigtnofe Cint^ Puftulse Iat3B,non admodum pr uriunt. *
Lataepuftulaejnonadmodumpruriunc, Expofitio lacobf. Concluiioapho.cftifta. Lat^
puftulf nott funt mar gni pruritus caufatiuat.Probatur. ipfa^ matcria e mi-
nusacuta,i5^ cum hocminusunita. crgo concluiio ue- Auice . ^^ .patet
confequentia. Sc aff umptum circa littcram dc Puftu- ducctur. Etidemfeptimaquarti.tra.j.cap.defrabic»
laquid. adprincipium.Et efiutilis.EtampIiatur utpatet. Pr| Puftu- "^^
nota. Pcr puftulasbothor iiuc apoftcmata parua i- laru di- tclligcnda, ut
uariolg morbilli ucrrucae 3c pori . Secun licrfitas danota.H^puftuIf >ut
fecundaprimi.doc, prima capi, dc aegritudinibuscompoiitismultipliciter
diftinguuU'- tur.Primo ex parccraatcriae,quia qugdam ex cali da q- d|am cx
frigidamateria,quaedafanguincae, quaeda cho- lcric9,qugdam
exmixtautmorbillijquaedam cx piilcg inaticadiAae ampullg,qu|da cxmclancolica
di<fi:g ucr- rucaEjqufdaex uentoiitate diAg inflationcs.Difeuni; ctiam ex
partc figurg dc qua in propoiito cft fermo, qa qugdamacutgcmincntius,quaedam
lataenon multun* cminentcs. Tertio nota.MatcriafadcnspuftuIas dunj eftacuta
ualdc a uirtutc cxtcrius cxpcllit, proptcr «us fubtilitatem 8c unicur in loco
uno, quarx fortcm cauiac prurftum,cxiftentcaute latiori fignificatmateriagrof
fiore etfrigidiore,quarc uidecometuapha. lO-ct 1 1> Aphorifinus* lo» Caput
dolenti ue! ciraiadolcnti, faaCes, aut . aqua,aut ^guis deguens &aiQdiim
aur^ S^ nares/olauntaegrittidincs* HIPPO. 9^ ; Doleticaput <S:uehcm|tcr
laJ^rantf ,pus>3utaq^a, Thc, aut ianguis cfFufas pcr narcs aegritudincm
tollit . CaputdoIetf,ctcircudoIeti,pus,ucIaqua,ucIfagu» Lco^ €ffluenspernares,autos,autaures
morbum foluitw BxpoiitioIaa>bi, Iftcaphoriimuspatctcxcommcnto » Aphorifinus
ii. Mefancholicis S^ phrcnetfdSjhaemorrhoi^ des innatx, bonum* Vitgs atrg
bilisjctreiiu fi n^fc^ fugucncritjbii crit, Atra bilc ucxatis,d:rcnum
paifionibuSahaemorrhoi desfuperuenicntes,bonum . Expoiitiolacobi.
Iftcaphoriimuspatetex commcnto. Aphorifinos» f^* Hxmorrhoidbs
iaiianrianriquas,G nonuna faerit relic^periailum eft fieri hydropem, aat
phthifim^aut maniam ^ A marifcis diutinisfanato,m'ii una fcructur, pcricu-
Thco. Jum,uel aqu$ intcrcutcm,uel tabitudimbus imminct. A diuturcis^ato
hgmorrhoidibus,ii una no fcrua Lconi ^ turjpcriculu eft aquaintercutcm,uel
tabcm aducnirc. Expoiitiolacol». ConcIuiioapho.cftifta.Periculofumeftfanarc
hac- - fnorrhoidesanciquas finon unafueric derelxAa. Prpba tur .ex tali
fanattone periculum cft corpus cu adcrc i hy dropem autphthifim aut maniam
.crgo G>nduiio ucra. patet confequentia.ct aifumptum circa litteram ponic*
Idem. 1 5.tertg.capituIodcfignis hf morrhoidarum. ry^Q^ ^tcftutilisinaccupraAico.EtampIiacutpatct.
Pri- ut^a- monota.Perhaemorrhoides gquiuoce tria impprtanc. > ^^^^
Q_uando^cnimintelliguntaliquipcr haemorrhpide aaruca uenaaquafdam adanum
terminantcs.Q^uandoi? tUa- _ rumapercionemuelapoftematipncm.Q^uanilp^injtcl .^
ligiturproprieauxusfanguinis.^acnimgr$cetetfnc ** * fanguis.<S^ rois
fluxus,idc hf morrhoidesfanguinis flu xus,qui cum rcftringitur quandocg caufat
apoflcmatf p ncminano. Sccundonota.Pcr hfmorrhotdesianari |.- u^^^
telligidcbcthunc fluxum rcmoucri.quodmultiplicf- rhoidcs ter ficri
potcft,maximc autcm cum ora iftarum ucna- *^^.^^* rum rcftringcntibus,a:
iicpotiifime intcUigitur hic. quw iSC Tertionota,NotantcrdiAuai ciTeantiquas^ad
dcno- quomo tandum q^ matcri^ hui ufmodinaturaliter dedinant cx longac6fuetudinc,itacjnaturafollidtacft
pcr hfmor rhoidcsfanguinisfccalesfupcrfluitatcscuacuar.ubi.n. naturanon
iicclTctfollicitanon haberctcuidcndatan- tam apho.ifte. Q_uarto no. Vnam
rdinqui oportec, uc fanguis non totus qui cxpellcbatur rctineatur, fed falte
pars fccalior ctgroifior cxpellatur. Q^uinto nota.Ciz pcr fluxum hgmorrhoidarum
cuacuctur fanguis mda .cholicuscxipfarum conftriccionc fequitur huiuimo<ii
fanguinis reccncio fecundum plurimum qui fanguisad hcpar rcgurgicans potcft
eltc caufa apoftcmatis hepatis duri^S^cxtinctioniscahdihcpatis.Itcm multa
mclan- colia fccum admixta fortis ctiamfrigore,ad quodfequi poteft hydropiiis.
Itcm flucns . hic fupcrfluus fanguis aducnaspulmomspotcftciTccaufa fraAurg ucng
po- tillime in pr gparatis ad hoc ad quod cofcqui pot phthi fis. Ad cercbrii
ucro proucnicns poccft ciTc cauia mdaa coIis,cum fanguis hic mdancholicus, aquo
prauus ua- por cft dcuatusfpirituf commixtus rcddatipfum fylue ftrem ,quarc Sc
m utantur cogitaaoncs a naturali. cur- fu,a: p confcquens 8cc. Ex quibuspatct
ucritasapho» quf uidca Mariilio, quta dara funt . Aphorifiniis^ 13:
AQnguItuhabfto^fieniutatio fupenieaieQS»' fohntacgrittidmem* Digitized by
Google Hic, Sfngiild4i^«flutamecanigucacrit,toUuti!nguIt2. Lco, A $jngultu
habitUjftcrnutatio fupc/ucnicns libcrat* Delicit Cpmmentum lacobi,
Aphorifiniis. 14. Ab hydrope habif o,{eaindum um^s ixi ucty tre ^qm
fluentejolutip fit . Thc» Ab aqua intcycutem dctcntus> fi aqua g ueaas in
uen* fremdcHuxerit>morbo foluctur. Lco? Ab aqua in^crcutcm habito, ll agua c
uenis in ^eii* tr cm defiuxcrit jlbluitur morbus. PeHcit Commentum lacobi»
Aphorifmas. 1 y. A dyarfa habiro diutarna, (pontaneus uami cos
(uperuemenSjfoluit^gritudinem ; T^c. Fiuore ali|i diutino dctento, uomitus
ipontc fuperuc BicnSjtoUii: iluorcm. L/Co» A JoDgo alui profluuio habito,
ipoQtaneus i|omitu§ fup?rucniens,morbumi foluit. pcficitCommcnmm lacobit
Aphorifrrius. i<^. A pfeurcttdie habito atque perhipleumonia, dyaria
fuperueniehSjnialum. Tnco* Coftah* aut p^lnionia detcnto jfi alui fliior
fuperue- 1^'cmaloeft, vconi, ^ morbo Iatcrali,ucl pulmonia habitOj ali^i
proflu*- uiumaducnicnsjmalum. pcficic Commentam lacobi» Aphorifinus, ij; In
Gculis pa£i€ntem,dyaria acdpi,bonum» TflCOt |:^ippientcm,prchendi alui
iluore,bene eft, Xcp» pippicntcmialuiprofluuiocorripijbonuni, JDeficitiacobus,
Aphorifinus* is^ VeGcam inciram,aut cerebrum, aut cor, aut diaphragma,aut
hepar, aut uentrem, aut renes, Thco ^"^ ■ inteftinoruni aliquod gracilium,
mortale» Si ueiica prsecidicur,aut ccrcbrum, autcor, autprg- cordia,autaiiquodcx
tcnuionbus inteftinis, auc ucn-. tcr,auticcurjlctalc cft. Velica diicifai, aut
cercbro, aut cordc,aut fepta, aug aliquo cx tcnuioribus intcftinis^aut
uentriculo, auiic- corc,Iefalceft, Expofitio lacobi, ^
ConcIulioapho^cftifta.Mortalccftuencam clTcin' dfam aut ccrebrum,auc
cor,autd£aphragmajautahqa gracilium intcftinorum,autu€ntre,authepar. Proba- tur
iic.talcm incifioncm impolTibilc cft fanarc,et ad im polTibilitatem
fanacioniseiusfcquicurmors. ergo. cof^ Iv\ebro *3"<=n"'^ ^
airumptum circa littcram declarabuntur ,' m iciCo ^^^^ P^^^^ quarta quarti. 2
.capit.Et cft utilis in actu ru cano pronoftico . Ec ampliacur ad proportionaha
membra^ prono- -Pnnjo nota. Non folum ucrificabilem eife cond uiio- fticus,
"^*" apho.de membris in apho. nominatis, fed ctiam dc mu3cisalqs,quorum
operatio eft neccfTaria adtndiuidui conferuationem a!:uitae, ilcut fplen cyftis
feliis pulma VcfiCcE ^Hucha, «Siiicdcmultisalijs.iftacamenhicpercxepla anctfio
«Ptroduxic. Sccundonota. Vcficam inciCsLxxi non con- nocofo ^o^idaricondicionibusduabus.Primoq)inciiio
£tma*- lidatdu §na^noxabilis.Secundocfc>iitinfubftant!a nerueauc- plici ca,
^^^f <S: rion carnofa,inciixb cnim fada in collo, quia car nofum cft in
cxtra^ftionc lapidis f rcqucntifrimc confoli- daturjUtcxperimcntopatcs.Eftautemhocoiirabiicr
VI. Primoquiacum iic ncruofum membrum nocumcnta ^ continuc communicat cerebro
etnuchf Sc renibus.Se- cundo quiaex ipfa fitfrcquens dolor m ultum uirt utem
debiiitans,propt€r fuperfluitates ferofas acutas folutis partibusoccurrcntcs.
Tcrtionota.Incifioncminccre^ Ccrebri bro( ut in commento)reperiri dupliccm
penetrantem Sc icifio di nonpenetrantcm.Inpropofitoeftfermodc penetrante cic
du- uf^aduentriculos.Nonpenecrantemenimcurari con ples» tingitjlicct raro uc
Commencacor in comento. Q_uar- to noca .De corde uerum eiTc fi ue iic penecrans
fi ue no,^ dum came iitnotabilis propter fenfibilitacem membrt Sc
inflammabilitatcm fanguinis &; fpiritus eius.De dia phragmace etiam patet
fi noiabilisfueric,propter cnim motum eiusnonrecipic confQhdacionem, iicutde
pul- monealiasdicfcueft.Oeinteftinis^racilibus patet pro-
pcereaquiaualdcfuntexanguia 8C fubtiha. DegroiTis non
fic^dicitur cuni muius fin t cxanguia (S^fubcilia. Vi de tur ctiani habcre
aliquid carnofitatis, licct ctiam hoc = , uerum fit dc ipfisfimultu notabilisfueritincifio
. Con limilitcr de uentrc,fed dici poiTet 9» fub ucntrc comprc
hendipoifuntinteftinagroiTa,quiaf compofitione fu3 6c complexioncmagisftomacho
uicinantur . De hepa- teetiam uerum eft fi fueritfolutio i hcpatc magna pcp
quammagng 8c isotabijes uenae deperdancur ucl inci- dantur. tantusenim
fitfanguinisfluxusquod prius q^ reftauraripoiTit moritur aegrotans, Aphofifmus,
19, Quando incifum fuerft os,aut cartilago, aufc neruus,aut maxillae
tenues,autpraeput£um,ne^ que crefcitjnequeconglutfaatur* Cum pcifum os e,aut
cartilago, autgcnae particula Thci
tcnuisjautprgpuciiijnecaugerijneccdalcfccfepoteft, Cum difciiTum f uerit os,
aut cartilago, ucl neruus, Leoi
autg€n3eparticulateauis,uelpr2eputium>nequcaugc- ?ur,ncquecoaIefcit,
Expoficio lacobi, ConcIui^oapho.Q^uandoincifumfuericos uel carti Jago
aut.neruus uelmaxillf tenuesautprgputium,noa crcfcic nec|;congIutinatur.
Probacur fic. in tahbuscnz - eft uirtus debihs 6c nutrimentum refiftens
tranfmuta- tioni.crgo conclufio uera.patet confcqucntia.di: aiTum '
ptumcircalittcramdcclarabitur. Idcmquartaquarti. Auice»
capi.primo.<Si prima primi.cap. demcmbris. 8c plurics alibi^Etcft utilis
a^ampliacur, Primo nota. Per inci* Boncm hicincclligcndumcflrefolutionem
cotinuitacis, qug cum deperditione notabilis partis, uel ubi folutio -
ualdcmagnacftecpenctrans. Secundonota.utquarta Q ux
quarticapituloprimo.ingeueremembroru noftricor- mlbra poris reperiuntur cxtrema
8c mcdium in facilitate 8c dif facihus Ijcultate rcilaurationia
proportionaliter duritiei 8c moi q difi« liticiipforummembrorum.lnduritie
autemcxtrema Jius re* efto$,inmol]icieeftcaro,cS;in mediofunc cartilagincs
CtdiUtii txerVLi «S^c.quorum aliquafuncmagis propinqua extre*
mon*iolhtiei,d;aIiqua duritiei.(^fecundum hochabc- mus cxtrema (S^ mcdium in facilitatc
8c diflFicultatc re- ftauratibnisconfoIidationisiS: unionis.Q^ugdam enim
iacillime titcaro.^Scquardam difficillimc utos,qu:edani mcdio modOiUt alia
numerataquorum aliqua pjus acce duntados5i^:3Jiquaminus.
Tcrtionota.Caufafacilita tis unionisin mcmbris folutis eft multiplex. Prima mol
lities,quarefaciIisiitinuifcatio<S:forcitudocaIoris,qua rc>^
multumnutrimcntum poteft attraherc d: multii
tonucrtercSccundacftfacilitasnutrimcnti ucl apcic.ix do
adCQiiueri?onemqug©mnfain carnercperiutur. eft enim mollis calida 8c humida 8c
nutritur fanguine faci OiTis litcrtr^^nfmutabili^c.Econtraucroos.Ex quibuspa-
uniendl tcthcs cfTcdifFiculter unihile.cCtcmni durum.propter difficul
quoddiflicilisficinuffcatio cc diiTicilis appiicatio partia ?a§» folut«rij,eiiangue,p3ucic3lorif,yn^modicu
fufiicit attrahcr^ Digitized by Google A P H O. ■ artraherc nutnmentu.ecus et
nutrimeciim cftgroiTum ierreftre,diffidlc tranfm u£abtic,quare SCc.Bx qutbus
patet<^os <5^fpermatfcamebraditficukerumun£nr«Si: os difftcilhmc. 6C ficut
mebrum appropinquat naturae olTiSjitadifficilfusumtur. Q_uartono£a.Penescaufas
didtas repcriri alias caufas accidentales,ut motus mem bri jut in pulmonc &
arterfjs,(&: accidentia fupcrucnie tia utin corde^partium
folutarum,cIogatio ut in ner . JAebro uofolutocontingit. Q_uintonota.
Inmembrisia di- ^uunio dtisduplicitcrimaginamur fieri uhioncm. Vnomodo ^upfr .
pcr uiam primg intcntionis,quia .f . partes reuniatur ta^ U unionequali prius
unicae eranr .Secundo modo per uia intentionis fccundg^quia.f.loco deperdit?
partis regenc returaliquidquodfuppleat uiccm eius»diuerfgtarae ra tionis ab
illa,<5i: ill ud com uniter appcllatur poros fzrcoi Porus
dcs.Adpropofitumhicintelligiturprimomodoj^S^hoc ifarcoi-
rcfpcAu2etatisprouea:§,ut.i.techni.Etifta fnianiuo ^es gd. liiic Aui.alle.cap.
Caufaauterapoteftpaterecxdiais. fT,ll4.
fac1:acnimfoIutionenotabtIi,cxquanotab£lisdcpcrdit parsin fpcrmatico mulcum
debditatur uirtus cius, nu- rrimcntum eius eftgroirum , & calor cius eft
debilis 8C fubftantiadura.igitur Scc. Ex quibus patet ueritas apho.Hic cent
multadicedajde cjbus, j .tcchni dicet. Aphorifmus io. Simiientrem fangm's
efFandatur praetertta-^ turam jnecefle eft in faniem conuerti ^ljg Si fanguis
prxter naturamin uentrcm trasf unditur, fuppuratur necelTc cit. i^co, Si in
ucntrem fanguis praetcr naturam cfFunditur, cccciTe cft fuppurari. -
DcficitCommcntumlacobU Aphorifmus. 2,r* Mam'acis,hsmorrhoydibus,autaariccbus in
natis,maniae folutio fit» Th€, Si uariccs,autmarrfcg,tnfanicnti fupcrucnertnt,
in- faniafoluetur. , . f^co, In infanientibus fi uartccs, uel hgmorrhoydes
fupcr ucncrintjinfanii folutio. DeticitComentum lacobi; Aphorifmus» 2,2:
Qgibufcunc^ dolores a dorfo m cubitos tran (euntjphlebotomia foluit. ^hc,
Q_uscun£5 rupta de dorfo ad cubitum defccndunt, fanguinc detracfto foluuncur*
2^co» Q_uscunc5rupta<xdorfoadcubitumdcfceductjUC naefectiofoluit. DcB.dt
Comcntum lacobi, Aphorifoius. 2^3* Si timor SC puGIIanimitas multum habeant
tempuSjhabentem melancholicum perfidt. ^]^^ . Simceftitia5^mctuslongo
tcraporctcnct,atra btlis inuiciocft, ^*o»
Sitimorat^maftiaalongoteporchabcntcspcrfe- ucrent,cx eo atra bilis fig
nificatur . Deficit Comentum lacobf , Aphorifmus, 24» Inteftinorum (1 incidatur
aliquod gradlium, non conglutinatur. Thc» Si quodinteftinum cx tcnuioribus
pr^dfum eft,nun quam coalefcit. £^0, Siquod intcftinorum gracilium difcindatur,
Eon coalcfcit, • DcScitComeotum lacobi». Thc. Lco. Thc. H I P P O* ^7
Aphorifmus, %$: Eryfipilam extriniecus fa<fiam,itttus conuer^ ti,non
bonum^intrinfecusuerOjextrajbonum. Ignem facrum deforis,U€rtt introrfum,non
benc eft, f ntcriusjforas, benc eft, Eryiipelasab^xtcrioribus ucrtiad intcriora
, no cft bonu,abintcrioribus aute ad extenora,hK>num. Deficit
C6mcnturaIacoi«. Aphorifinus, z6* Qdbufom^incaufonecrcmoresfiuntjalfe^
natiofoluit, Q_ui pcr ardores contrcnafcunt, 3^ dcltrium afFcrt folutionem, ♦
Q^uf in fcbribus ardcntibus tremorcs fiunt , deUdo ^^^ foluuntnr.
Expofitfolacobi. Codufio.Q^utl>ufcii<5 corporibus in caufonc fit trt
morjaiienatiofoluit.i. cftfignumfolutionis trcmorts» Probatur.huiufmodi
alienauo cft fignum rcfblutfonts materiffacientfstrcmorem.crgoconduiio
ucra.patec conftquetia.ct aiTumptum drcalittcram dcdarabitur. Idcm fecuda tertg
.cap.de tremor c in finc , SC prima - . . quard-cap.dccaufone.Etcftuttlis
Ecampliaturutpa •^^^^» tct. Primo nota.Q_uid pcr caufonem intcUigi dcbcat*
Sccundocota. Tremordcquotnpropofito eftfem» «, caufatur exfubito motu materig
acutsc mordfOiciuae V*^f^® uel pungitiug fuper mufculos 3c lacertos, quarc
uircus '** ^^" percipiensnocumentum forti concuffioncmouctinaa
bra,iicut3pparetinprtndpfo tcrtianf. hufuscrgocaii fa cxcttans eft materia illa
talitcr mota.motum ucro fa- dcnscftipfa uirtus.Exquibuspatctq^quantoipia utr-
tus cft fortf or 8c matcriacft acutior & magtsimprclTi- ua,tatoaKisparibuscftrigorfortfoi'.
Tcrttonota.Pcr alf cnatfone in ^poiito imciUgcndn cflc^mtxtione ra- k*:^^ uonis
quat in cafu apho.confcqutt motS maccrf d uapo ^ j
tof^choIcricgadcerebru6!:pcrmfxtioneciuscS.ipfria" " ^ "
bus,quarc 8cc, Q_uarto nota. Ad ucrt tate apho. pro- babile
oportctpr§fupponcrcalicnatione eflclcue.Sf .n. ciTctuaidefortefignificatmagnu
nocionetu prtndpa iibus mebrisS^clTctfignfficatfomala. Q_ufnto cota» Trcmor
fupcrucnicns caufom iignificat matcriam quf crat intra ucnas cxpclli adcxtra.
Si crgo alf enaao fup ucntatfignt fi<at pFima materig e^qsulfiof ta<^
ucnfpcr fcdlc ab hac matcrtamundifican t,quarc fignificac ma tcria ciTc tataq^
necciTarto pars ciuscomunicatur ccrc- bro,fignificatctia ncruos ex
trcmorci^cficrisquarc cc fupcrcalef avtio comunica t ccrcbro, cx qua tade fit
ali c nario,Sf crgo aUenaao dt lcnis 8C mrtxss fortts pcrma-
nct,fignucftbonufignificasc6plcta uenarii munAfi catione 5^macerici cofumpdoae,
quarc 8cc, Exquf- biK pacet uericas apho. Hoc uoluit Aui.aliquali^ cocra GaF.2
.terti).allc.ca.dii dixit.Ec Htp.qufde 6i^u Cuf acddit in febrc caufonide
trmKJrjtuc fcnfusgmixtiore (yuitcaabipo.GaF.uerono cocefiithucapho. Vcr5 tsml
no cft cx eisqu? modu no hiic. Ec prima quarri* ^ alIe.ca.Et Htp-quf de dixic
<;^ fi aitcui 2LCcidit i febrc cau fontdc crcmor
tuncpermixtiomcncisrcfoluicab cotrc- morcm.Etcft life
ucficilIud,quoniaccreb^caIcfit ual dciSicalcfiiitncrui ualdc-Etcftfifc
ucfitcaufo<S:pcr- mixrio meris ^8C rcfoluat ab co per trcmore pg expul-
fionemacerici adncruos.^S^pcofequcs ficutalioiario fupcrius potcft ce fignum
curg ttcmQtis , ita couitra u£ uf dctur udlc Aui.in littcra. Aphori/mus< ^7»
Qu£cmi<^ empyfd,aut hYdropidjUnmtor, aut indduntur,his
effluentefanie,amaqira muf-' ta 6(:repent^omnmo pereunt. laco.s.sq;)ho* N
Digitized by Google Thco. fuCO* Bunu- chus dapff. Capil- loru ca fus cau famul-
(fplcs:. Aufce, P A R T I. Q^uffuppuratr^autaquaiotcfcuteni labofantcsjurS tur
aut fecantar> omac$ xntereunf ,0 pusaut aqu^ uw^ lierfaeffluxerjt,
Q_utcun<$fuppuratf autacjuam intcrcutcm patien* tcs,uruntur3autfecantar,iipwsautaqua
uniueriinj ef* fi]i^mh^fnn€smonantur^ Pegdf Coojciifunj lacobi» Aphorfimus» zS;
Eimachinonpodag^izantjne^^caluifiimt Spadones a n^que podagra J^ranf > ncque
calui c6«' fici untur* BunueW>nc^ podagralaboratj ncc^ calui fiunt*
Jxpofitiolacobi. Condufioapho.eftifta.Eunuchinonpodagrijatnc cjue calui
iiunt.ProbaF fic» Eunuchis abfunt cauff po- dagrs<5^ caluitiei.crgo
conclufio uera.patet confequen tia .<^ alfumptum circa littcram dcclarabit
ur . Ide . 2 z tcttij.ca.dcdoloribus iunAuraru.^ipecialttcrquatii ad
fecundapariem ab Hippocratc i librp de humana na tura.Sczo. tcrtg. tra. I
.c.de nocumcntiscoitus. Sc(e ptima quarti. 2 .cap .Et cft utilis apho, Et
ampliatur uc. patct. Primo nota. Per cun uchos intcUigcndos ciTe il- los qui
care t tcfticulisjfi ue cx tempore caftrati f ucrin t» ^jiea generationes
fpadoncs. Secundo nota.NonciTe. intelic<3:um Hip.eunuchos nullo modo
incurrcrc poda- gram/cd cum certis conditionibus,pofito.f q> in cibo ec potu
debito utant jcegiminc, ipfis nan^ in Cf bo 8C potu malc re5^is contingcns eft
ipfos podagram 8c alios iun- d:urarum dolorestncurrerc. Tcrtio nota.Licet
caufae doloris iuc1urarii.<S^ podagraeabaucfloribus plurimg diftinguanturjUt
debilitas iuncfturaru innata, Sc fupcr Huitas cibi 8C potus,<S^ maxime
uiniinordinataaifum- ptio,<^ fupcruacuitateinordinatuscoitusmotus,!^: fic de
alijSjquia tamen temporc Hjp.homincsordinate in ci bo^S^potuutcbaB.tur
diitajnecficcopiofc 3;:dditiofc jiiiuebant.In coitu autcm tanqp in r e magis
cos allicie te magiscrrabant.hincpotifTimam caufampodagrg in do
loreiun(fturarumcoituexiftimauit Hip. propter quod non utcntcs cpitu.illis
tcmporibus raro uel nunq^poda- grg ^ iund:urarum doloribus molcftabantur, undc
^ pr$fcntcm protulit aphor . dicens q^ cjmuchi co <j> gcoitu pcnitus
uacant non podagri^ant, Ex quo pa- tet primo caufa ucrificans conclufipnem
apho. pro pri- mapartc. Patetfecundocjnonfol^mad.eunuchosfecJ etiam ad debite
abftinentes cx coitu amphatur aphor . Q_uarto nota.Capillos
acapitccaderemultisdc cau^ fis.Primocxcaufis prf tcrnaturamextrinfccte ut adu-
ftioignis ud aquaeferuentis. Aut cxcaufaprftcr natu- yam in.trinfeca,ut humor
corrofiuusmatcriam pili cor- yodcnsjiictft in alopicia contingit,*^: talis
capfllorii defe ^g^ijsnon appeUatur caIuities.Q_uandoi]^autem proue- fiit sb
intra a caufa naturali, 8c hgc cauia potcft ee m ul aplex,ut.7.quarti.2.cap.
Primacapoteft eiremult^ frigiditas uapore fumofum coftringes $c prohibesge-
neratione pilijquare prgcxifte tes cadut 8c nogcncranc
noui.muIta,n.friditasporosc6ftringit,undc4>hibetur iiapor penctrare.Sccunda
ca eft humiditas nimia etiam porosdaudensjficutininfant^bus 8C uiris
cf&minatis d:mulierib|is inquibusno niii pauci pili generantur. Tertia
caufa potcft elfcnimia ficcitas quaA> cutis fic tc jftca fcu terrcftriscSidura
no recipicns materig pcnctra lMoncm><S:cuhoccft materia cxterminans
paudficata enim matcria paucificantur& pili.Q_uartaca pcndens cx bac e
nimia clongatiocerebri a craneojquareno huc datur fcd cxf ecatur crancii 8c
confequcnter cucis. Alia caufa eft caliditas nimia materia confunies , 8c hoc
non opctatur illud nifi perducat corpusad ficdtatem ni- miaoit Aliaaufa cft
lumiapojrorumlatiiiu^^^Q^e ug» VI
l-ctinetiirmatcffacxquagcneranduscftpilus.Adpropo
firumjlicctomnesiftfpolfinteirccaufgspotiirimctame coitum confcquitur
fupcrfluu. quia ergoin eunuchis adeft h umiditas piios confcr uans 8c £o ucns
8C fuifiden- ter cuti conglutmas.hinc efttj. eunuchos dixit noncal-;
uosfieri.jExquopatet cauerificansapho. ^tiiadalia partem. Primumdubium.
Pcrcaftrationecompara- -Uuo» tur corpusadpodagram.ergo alTumptii probatur.quia
totum corpus uehemcnter infrigidatura^St: ^ confeques acddentalijer h
umcAatur.ergo in ipfo plurima abun- dant phlegmaia3<S: cum hoc etia
iun^fturg 8c tom cor- pus debiles funrjideo 8Cc, Confirmatur,quia multipli-
cetur in fortc in omni anno in ucr e Iibra una phlegma-
tisjquamcalorfortisdebjliter umcat<S^ prohibeatfiue re ad
iun<fturas>tunc fi caftrer crefcet humiditas phleg m atica 8c calor
debxlitabitur . ergo non poteric prohibc re. Secundudubiu. Caluidebentfierimeritocaftra-
rionis,fi primo habuerint capillos paucos propter abun dantiam
frigidi<&: humidi.hfs.D.caftratisfuperfluethu midum d: calor
deficiet,ideo 8Cq, Ad primu dicrtur cS cedendo q>per caftratione
corpusadpodagram prgpara tur>nontam'enficficutper fupcrfluii coitum.Exquo
patetq>noncaftratusnon nimioutenscoitu minusprg paraturad podagram
^caftratus. Pro
confirmationc prima dicitur q» m ulier carens menftruis minus etia po
dagri^ant^fuperfluo utcnscoitu. Pro alia confirma tionc dicitur fimiliter. Ad
fecundum dicitur etiam ip- fos caluos quandoq^ fierijquia tamen hoc ualde raro
coa tingit propter hanc caufam.f. frigiditatem <&: humidita temjidco non
procedit contra did:a. lacobus de Forliuio non cxpofuit fequentcs aphof if- mos
huius fextf particulse. Aphorifmus» ^9* Mulier jion podagrizat^ G menftrua non
de^ feceruntinea, Mulier podagra no laborat, nifi mcnftrua defeccrft» Thc • ,
^ulierpodagranolaborat,nifimeftrua defeccrint,- . Lco. Dcficit Comentum lacobi»
Aphorifiniis; 5 o» Paer non podagrtzatanteaphrodiQam. Pucrpodagrano laborat
antcq^concubere incipiat^ Thc. Pucr ppdagra no laborat ante ufum uencreorum*
Lcq^ Pefidp Comentum lacobi, Aphorifinus. 5 r. Dolores oculoru meri ponb,aut
lauaau . auc pyria , aut phlebotomia, aut pharmada (bluit. Dolorcsoculorum
foluitautmeri potio jautbalnea /pi^g ftut fomentUjaut uena incifa^aut
mcdicamentii cpotii, Doloresoculoriimeripocio5autbalneu,auc ueng fc Lco»
(ftioautmedicamentum epotum foluic. Deficit Comentum lacobi. Aphorifmus. 32.
Trauliadiarrho^amaximecapfuntur longa Balbimaxime abaluf profufionc longa
capiuntur. Thc^ .Balbiabaluiprofluuiomaximccapiuntur. Leo* Deffdt Comentum
lacobi. Aphorifmus. 33; Aciduruduantesnon ualdcpleuretici fiunt Q_ui adda
ructatjii admodii coftali morbo laborat. rj^hg, <^uf addum cructanc , non
ualde morbo latcraJi Lco» corripiufltur. Dcfidt Comcctum
lacobi. AphorifmuS)» Digitized by Google Thc^ JLco*: JLeo, Thc, 2^co» The,
f.cos ^hc. Lco* "Thc. Thc. A P H O. Aphorifmas 34* Quicunque calui fiunc
his uariccs no nafcun tur magn|e.Quibufcurique uero innafcijturj rur
fuscapillacifiunt. Q_ui calui funtjfjs uari ccsgrandcs non iiunt. Q^ui"
busautem caluis uariccs fupcrucnerint , i)s capilli de- nuofubnafcuntur.
Q^uicunquc calui funt,his magnae uariccs non iiunt. Q_ufi3usucrocaIuis uartces
magng fuperucaiunta hi rurfus capjllati fiunt. Dciicit Comracntum lacobi.
Aphorifmus. 35* Hydropicis tuffis ruperueniens:ma!um»Prae> exiftens uero One
malo. , Aqua intercute laboranti, fi tuifis fupcr ucnit malo c Aqua tntcrcute
laborantibus^tuffis fugucQies malu. Deficit Comentum lacobi. Aphorifmus. 5^.
Dilluriam phlebotomia (bf uit , inddere ue^ ro uenam qu^ intus in talo efi:.
DifFicuIf atcm urinac , ucna inafa foluit , incidcndae funtinteriorcs.
Diiticultatcm urinse , uena fe<fla iuuat , fecarc ucro interiores, Defidt
Comentum lacobi. Aphorifmus. 37. Squinantia habitOjtumorem fieri in gutture,
boiiarn,Extra.n.conuerciturmorbus. Ab angina detcnto>fi tumor in coilo
extititibono cft Foras.n.morbus dccedit. Abangiaa haHto^ii tumor fiat in colbjbonum.Fo-
ras.n.morbusdsducitur, Deficit Comcntam lacobi. Aphorifmus. 38. Quibufcuncp
2LhCcoditi cancri fiunt,non cura ri^melius eil. Curati enim pereunt dtiuSjnoncu
ratijmultum tempus pedidunt. • Q_uibus cancri occuki fiunt , cos noa
curarijmelius «ft.Q^ui.n.curaaturj cclcrius pcrcuntj qut non curan turjdiucias
durant. Cancrosoccultosomncsmelius eit non curarc. Gu- jrati enim cito pcreunt
, non curati uero , longtus tem- pusperdurat. Dcficit Comcntum lacobf .
Aphorifmus. 39; Spafmus fit aut ex plenitudine,aut cuacuatio
ne,ita&:0ngultus* Conuulfio fft uel inanicionc ucl rcplcaoac, codcmq^ modo
flngultus. Conuulfio fit 5 ucl cx rcpletionc , uel i nanitionc , tta ucro 3C
fingultus. Dciidt Comcntum lacobi, Aphorifmus* 40. Quibufcijc^doforfit
drcahypocundri3,line phlegmone/ebris his fiiperueni&.fbluit dolore Q_uorum
ilia,dolorcs fatigant finc iaflSmatfonc ijs fcbris fupcr uenicns-/oIuit dolorcm
. Q^uibus dolor circa ilium fit abfq^ inflammatfonc his febris fuper
ucnicns,morbum foluit. Defictt Comcnturalacobj, Aphorifmus* 4^* Quibufcunc^
fanics fadain corporenoa m H I P P O. 98 nifeflaturjhis propter fpiffitudine
fanid aut !od groffitiemjnon manifdiatur. Q^ uibusfuppuratii quid in
G>rfK>rc abditum non ia Thci; notefdtjid^ptcr crafTitudtne ucl puris uel
loci dditcfcic Q_uibufcunquc fuppuratio in corporc cxiflcnsnon Lco*
znotefcit,his ob crairitudine puns,autIoci, n inotefcit, ' Dcfiat Comcntum
la.cobi* Aphorifmus. 42. Ideriiqs Ghcpar durum,fiat malum,
Arquatisiecurefficidurumjmaleeii;. Thc iVbrbo rcgio lalx>rantibus,fi fiat hq>ar
durti>maiii. ^^ • Defidt Comcntum lacobf'. Aphorifmus. 43; Quicunc^fplenerid
i dyflenteria apiuntur, fais fuperuem'ente!onga dyuenteria,hydrops na
iciturjaut lienteria^&pereunt. Oenofis qui a difficultatc i ntcflinoru
capiunt , ii ca Thc^. f pfa difFicuItas ionga cft,aqua«itcrcutcm fuperucnicc,
aut leuitas int c£t:inoru,atq; i «intcrimcntur.
Q_uicun(^licnofiadiff<cultateinteftinorucapiiitur Lco- his fuperuenie
telogaditficultatcintcfttnoru , aquainc cute ^aut leuitas inteflinorii aducnit,
8c moriuntur» DeficitComentum laojbi. Aphorifmus. 44. Quibufcunqueexfbanguria
ifeos innafdtur hi in feptem diebus pereuntjfi non febrc fuperuc niente,malcum
vnaafluxerit. Q^uibusperitillicidiumurinaefupcrucncnt twlua" —^ liis intra
fepti mum diem moriuntur,m"fi fcbrcfui^uc ^"^* ai cntc,urina effluat
fatis. Q^iiibusexftillicidourinacilcf^fapcrucncriCjiafc'- ' - ptcm dicbus
pcreunt,nifi f cbrc fupcrucmcatc,fatis uri- ^^" nafluxcrit.
DcficitComcntumlacobi. Aphorifmus. 45. Vulneraquaecunque ^mua fuermc, ud lon^
gius tcmpus habeant,os ncccO^ ^cmitd^dCd^ ^triccs ficri concauas* la
ulccribusannuis,autetiam ^'ucumiortbus,os d^- fccndcrcjcicatf iccfcj cffid
C3uas,ncccifc cft. Vlccra qugcu^ annua funt aut ctiam diuturniora, os abfccdcrc
cft neccfiariii,&dcatric^ cauas fieri. Dcficit Comcntum lacobi.
Aphorifinus. 4<^. Quicunquegibbi ex afthmatc fiunt,aut tufH ante iuuentam
percunt. Q^ui curuati cx hancIationc,aut tuiS,cffiduntur,aa tcpubcrtatcm
intcrcunt. Q_uigibbi cxafthmatc,aut tufTi fiunt,antcpubcrta tan moriuntur. DcfidtComcncumlacobi.
I^» Aphorifmus. 47. Quibufcuncp phlebotomia , aut pharmada confertjhos
uercphlebotomare, aut pharmada darcconuenic
Q^uflcuandifanguinefunc,autmcdfcamcntopuiga di,^ ucrno teporc , ucl cultello
foluendacft ucna, ud mcdicamcntum adhibcndum. Q^uibufcuq^ ucng fedio,uc!
purgatio , cfi mcdicaiS 10 cottClUt,h(^uerc purgare,ucl ucna inddcroportcc,
Dcfidc Cdmeatum lacobf» Iaco.s,apho. N ^ Thc* Digitized by Google t/CO» Thc;
I>co, Thc, I>co, The. Lcg, P A R T I. AphonTm«5* 4^ S plcnetids
(tjperucntens dyflcnteri^,bonS^ Licnofis , ^fificultas jnteftiaprurn
fupcruenfcns , Iboxaoeft» J^icnoiis 5 difficultas mtcftino^ fupcr
ucn£es>bonu^= GeBcit Coiiicntuni lacobi» Aphorjfmus» 49: Quibufcunc^ tumores
podagrici fiunt m qua dragmta dieba$ defcruefccntes reOdenc ♦
Podagricimorbi^inflammatioae fedata ^intra ^ua- dragefimum diem defiftunt.
Q_uibufcunc3^ morbipodagricifluntjhi fcdata in qua 4ragmta dicbus
inflaairaatione finiunc. pcficit Cpmmcntimi lacoHt Apborifcms» 50^ Qtiibulcuncp
cerebrum iurfum cocutf tur , nc cefleeft febre,6C fellis uomitum fuperuenire.
Q_utbus cercbrum prgcifum cft, i^sfebrem p SchUi^ uomitum fuper uenire neceiTe
eft» Q_^uibufcunq^ prgciditur cerebru, his ncccfie febre , ^ biiis uomitum
fuper uem"re» peficit Comcntum lacobi/ Aphorifinus^ ^U CJuibu(cun<|
fanis dolores repentc fiunt in ca pite,etcotinuouneuocefiunt»etftert5t,pereatia
fepte diebuSjfi non eos accipiat febriSf Q_uibus bcnc ualentf bus dolores
fubito accidunt ca- picis,ftatim^ obm utefcunr, 8c ftertunt, intra fcptimu diem
pereuntjnifi febrisprehendat, Q^uicunc^ fani dolorc capitis repcntc capiutur Sc
fta tim muti fiunt,<S;:ftcrwnt,in feptem dicbuspcrcuntjni ii
fcbrisapprchenderit. peffcit Comcntum lacobf ♦ ApbonTmus» ^z: Intcndere oportet
SC indidu oculorS in fom^ nis.Sienim quid albf appareatcomiffis palpo
bris^nonex diarrho2aexiftente,aut pharmatia? potione,ma!um fignum&T mortale
ualde* Oculorum fufpcAionespcrfomnum obfcruarc opor tct.Nam fiquid candidg
partisinfpicitur, palpcbrisnon undiq^fibi commilTis,nccaIui fluoraut medicamcnti
potioin caufaeft, prauum hoc fignum Ictaiequc ad' modum eftt Pportct uero 8c
confiderarc oculorum xn dormien- «busfufpeAioncs. Namfi quidalbum commiiRspal-
pebrisfubinipicf tur , neque exaluiprofluuio , aut me- dicamenti potione iftud
cpntingat , malum ci| fignum ^letalcualde. pefidt Comcntum Iaa)bi, ^phorifinus*
55^ Ddlpienti^ cumrifu quidemfedas fecurfo resjmokftafuoro cum triftitia»
Pcliria qug cum rifu afcac^untjtutiora funt $ q fcrio Defipicntiae que funt
rifu fiuntafccurioresjquf ucro ^uw ftudio,per^"cuIofiorcs. Dcficit
Cdmentum lacobf : AphoriTmus 54. In acutis pafllonibus cam febrc, I«<S«ola
fc fpiriamalumt Thc, Lco, Thc, VI Ift affetibus acutis gui affligatit cum fcbri
fufpiria lu Thc» (Tcuofa mala funt» Inacutispaifioiubusqugcumfcfarcfunt»
Iu<fluofa Lco» fuipiriamalum, Defidt Gdmentum lacobi, /^phorifinus* 55»
Podagrica dC maniaca , uere&T autiino mo.^ Uentur ut in pluribus.
Podagricimorbijucrc^autumno magna expar- temouentur,
DoIorcspodragici,ucrc5<Si:autuno magna cxpar- tcmouentnr. Dcficit Comentum
lacobi, Aphorifmus. 5<^» In melanchohds xgritudinibus , periculofk
cruptiones,autapopfiam,autepiIepGa,autfpaf' mum:aut cedtatem,aut maniam
Ggnificant. Atribilarijsmorbisjin periculahgcdecumbitur , ftu porcm
corporis,aut conuulfionem, aut f urorcm aut cae citatemindicant» Inmorbis
melancholicis , adhf c periculofi decubi- I^o» tus,ftuporem corporisjucl
conuulfioncm, uelfurorcm U?I caecitatem fignificant, Deficit Comcntum lacobf ,
Aphorifmus, 57. ApopIetidjmaximefiunt«etatibusa,4o,an> nisufquead<^o. Stupores
attoniti^potiifimum cueniunt aquadragc Thc. fimo adfexageiimum annum*
Apoplexise aute fiuntjmaximc a quadragefimo an- JLco , - no ufquc ad fexagefim
um , peficitComentum lacobi, Apborifmus* 5 8. Si omentum cruperit:necefle eft
putrefieri. Siomentumdecidat,putrcfcatncccireeft. rj-j^^ 3i omentum
excidatjneceiTario putrcfcit^ j^^q^ Pefi'cit Coment um lacobi, Aphorifmus. ^p,
Quibufcuncpa fciatica moleftatis uertebrum refiiit foras S^ rurfus inddat in
locum fuum , his mudlagiacs fa^laefunt* Q^uibus a coxcndice infcfiatis coxa
reccdit 3C redir, Thc« igs mucores ca in partegignuntur. Q^uibufcu^ a coxedicum
dolorc moleftatis excidit Lco, coxa,5^rurfusinddit,hismucorcsfupcrwcniunt»
Deficit CQmentumlacobf. Aphorifmus. ^o* Quibufcijc^ a faatica molefiatis
ucrtebrii rcQ Ift foraSjhis tabefcitcrus ,&:daudicat, fi n urant Q_ufbus
acoxcndicc infeftatis diutf na^rccciTcrit co- The. xsL.^s crus contabcfcit,^:
daudi cat^nifi pcruratur, Q_uib^fcunque a coxedicum dolorc molcfiatis diu- ^^*
tumo , cxcidit coxa , his crus tabcfcit dc daudicant , B. pon urantur.
DcffcitComcntum lacobi. Explicit fcxta particula aphotHipp.cum cxpofitionc
lacobi inquofdam eorum» Q_uianon repcritur cxpofitio laco. de Forliuio fup
fcptima particula aphorifmorum Hippo . ideo loco cius poncmus expofitionem iViarfilij
dc fanAa Sophia fuper ^em f<^t(inapartteulat Aphorifmus Digitized by Google
I^co» Jntccio 7.paru aphor» Hippo. Eatus. Bxtre- fno:^fri no ^np fticus. Aucr*
Extra- xnftacu friditas dupfr» A P H O. Aphortfmus. r» Nacutis
morbi's,frigiditas extremi^ tatum,malum* In morbfs, acutis,fr/guspartwm cxtrc-
marumjmaloeft. Inmorbis acutisfnguspartm extremaru, malum, Expofitio iViarfilij
fuper Apho. IntcntioHip. inpraefcnti particula.y.sSCuItitrae re- pctere qu^da
in p habitis polita capitul^> 6C addcrc alia m uita jquae oia nos docent
pnofticari m morbis Sc mor bo^ accidentibus. Specialis tamen mtentio Hip.inhoc
I .aphor cft per quoddam accns praeter naturam doccrc nos pronofticari in
morbis acutis 3C fupra mortcm f utix ram.Et uult conclufionemifta.Frigiditasextrcmitatii
cft malum fignumm morbisacutis.Cdclufioprobatur
iic.illudcftmaluquodiignificatapamagnum in uifcc ribus,
fedfrigiditascxtremitatiiiigniflcat apamagnii in uifceribus ergo maior nota.
minor patebit pcr come tum .Conclufio tn httcraponitur fic frigiditascxtrcmi
tatu. fup.apparensin morbis acutis cil malii.f.fignum. Primo
adinceliccfcumapho.eftnotadaapho.cdcordia quse colligitur . 4 .apho .apho.48 . In
non deficientibus febribus.Et.3.,pnofticorii comi. lo.3c. 4.rcgiminis
acu£orum.£;dracnto. 1 5 .colhgitur ctia. 1 5.continencis cap . I xColiigit
ulcimo fecudaquarti.ca.de fignis cx par teextremicatuminprincipio.
Secundociinotanda utt litas.cft enim prgfens apho. vtilis quantum ad acfliipro
nofticum,ut notandiim eil;. Tertio notandacitamplia tiodiccndoq>prgfcnsapho.
cd tinct ueritatem in utroq^ fcxu.maxime tamen in fcxu uiriii , in quominus
utdcc extf ema frigida eiTe in morbfs acuris.Continet ctia uc- ritatcm in
qualibet coplexione 3C maxime in calida , in qua etiaminus uidetur cxtrcma in
morh>o acuto cfrcfri da.Continctcciam ucritatcmin qualibetf tatCjmaxirnc
tamcn in setatc f uuentutis^in quaexcrema minusproba biiitcrdeberent
eflefrigidainmorbo acuto. Q_uarto aiotanda cft conuenicntia 8c difFerencia
praefentts apho. ad apho.48 -qtiartf particule.Nam primo conucniunc in
figno,quia frigiditateextrcmicatii.Conuenfuntctt am in fentcntia fignificaci ,
quia intcllfgitur mortale m utroc^. Conueniuntetiam in eo in quo fignificacur
gc- ncraliter.quia utrobic^ figmficacinmorbisacut^.Dif^ fcrunt aute , quia
iilud in quo fignificatur eftraagisfpe cificum ibide dicendoin non
deficientibusfebribus.lte iignum eit magisdcarticuiatum magis ibidemdrcendo
cxtrema cfTe frigida,interiora ucro ardcrc 6C fitirc ho- mine.Ice
fignificatumagis fpecificii ibide dicedomor taiCjubi hic ponit malu.Ca tamen
repctitionis prcfcn- tis apho. eiTc potuic, quia qug utilia fun t repcterc no
du bitauic Hip.apho.^.co.d-y .infineilliusapho. E^acdar caput doIetibus.Cii e
tin uno locomateria uaand poffk difcutijVn uccduenicnc difcutiac no e incd ucnicns«3e
yepeter pFies. Namultoties cribrat hd unS modiii fabu li,ut inu«iiat una
margarita. Auer .4. coJF.coirr e t di" (ftafnla in
hacparti.cd.iy.illiusapiio. Sn forttdolorc Q uinto nota . Nd foiii in morbis
acutis f r iditas extrc niitatu^c.fedinfortiaccntc5i:dolorcdiceatc.Hip.ia apho.
2 7 . In doiorc forti circa uetre , (^uia tii fortc ac- <ides
ucrtesadfecuramorbusappcllat. id permorboa acutos accfisinteliigerepotuit.
Sextonotadii. Frigidi -tas extremitacu apparerc potin principio acuwrii mor
borii Sc apparcre pdc in ^pccffu.Si apparcat in prindpio cft peius
mundificado,ut dicetur fecundiiq^ patec 2 .4. ubi pafita eft concordia. 5i: ca
eft, quia denotat morb3 ftatim a principio clTc ita maiignii ut ifridcnc
cxtrema. Si apparcat iiiproccfTu nd eft tantii maluro , pro quato nd denotatur
tanta maiitia 8c morbi acui tas. Scptimo -notandu <j> talis frigiditas
non cft folafrigiditas priuati- tfaxojo frigiditaspofitiua^cum tradus
comprehendaic HI P P O. ^^ «xtfcmaefTc (ngida refpcw^u tcmpcramcnti pofi^eris;
Octauo notandum Frigiditascxtranwatu cft du|»lcx Extrc- qugdam quae perappdncm
panorum cttorcmou^ur» mitatii quaedam qu| non.Iiicmaximc intdligitur dc
frigiciEta-' fricitas tc qug perfeuerat Sc non cradicacur,ut fumir . z .quarti
dupFr * alleg.ca.cahuiustangec, Nononotandu. Pcrcsarc- Auice»
aMtatcshai>cmusinteliigcrepartcscxccriores longiaq^ Extrc- afoncc caloris Sc
cordc 8C uifceribus qualia funtcnumc xmtas fataincdrae. lO.ajtandum.
Exparcccxtrcaaicacum ^^daqc poirumujsfignificarcmulapfr.Primo exqualitacc prf- nr^odj
s ma mu»ta. utfrigidicacc cxtrcmitacii . Scciido cx quatt tacc fcciida^ut
calorc aiutaco ctc.Tcrtio poiTumus fignt ficarc cx ficu pr |tcr namrajUt fpafmo
8cc. feu cx mottt prccer naturaqualis cftmocusfpafmofus,ucl diminutio nc feu
abiauonc motus .Ice cx cafu fcu corruptionc cx- trcmitatu.Hf ccollccta
funt.z.quarti.allc.cap .quauis autcm omnibusiftis modis figniScctur , unii cii
Sc pri" mum modu cxprclTic Hipp. 1 1 .notandu «^iioc fignii detvct dici
mortaIc,ut patct apiio.48 . quartg paraculaE^* denotandomordficatione ^quafi
ultimaca multttudi nem calidi apoftcmatisin uifccribus<&:c. Expofitio
iViarfili) fupcr cdmcn.GaP. Inmorbis diuturnis. Caf .cdmcntandopraefentcm
apho.fic praecedic.Na primo prg mitatin quibusmor^ bis apho.non inceiligatur .Secundo
in quomoriK) intcltt gatur cxpUca.udo malii quod fignificat hoc fignii . Tcr-
tio cxponic hoc uocabuium acuas.Q_uarco ucrtficat^ darificacapho.
DeprimadiacliCjq^fridiQscxtrcmi-
taciiucauriiinariiiplancarupcdu&manuiindcftual ^' dc pcriculofa in
mulieriiHis fiue dccrcpicis paticndbus fnori>os idgos d; maxime finc fcbrc.
Dc fccunda didt ^ f rigiditas cxcr emitam non cft modicii giculoia 1 tmx bo
acuto,imo mortaiis d^molcfiiiTima , cii cius ca finc ^
apacamagr^^Scfortioracxfitiain utfccnbus. Dcccc- ciadicicHip.dixiiTcalibt
morbii gacutii cffcficut fc- bre cafiffim a Sc cd tinua. Dcquarta didt &c,
qtfi h$c febrisiiclincapacenon cftrdnai«lc cxcranainfrigida rt ifmolcedi dcbet
^i^ciTcca&lTimgcxtranitatcsfup, j^ pccr nimia ca.fitzte f ebris 3C Idgc mag^
fi apa fic m ui^ iccribusfup.maior ficcincefiocaloris.Intcrioraaiitfup
plccalcfiut,ga di uifccra Sc fupplcintcrtorafugac ficiu: uetofafenguine totius
cor^is^fc , oportet h|c uif^cra ce caTiilima 3c cxtrcma BcimmtiSc paucificata f
agttf ncciTcfri^iTima3.pptcr quoru cxtrcmorii calidicacon ita paticnt^ fupplc
nuUa piic fuftincrc coq>crimcnca ta -p. «. .j tacftarfurarcrumcDcefa^.
DubicaturJ Vtrum fri<M ^ tas cxtrcmoru fic morGlis. Et finc argunae cis
dicendu ^^^^^^ qific.Inmorboacuco proptcrcas ailtgnacas &mo^fi- ^^^^"^
catas,utefttact:iijquauKfridicascxtrcmo]§£ apparesin ^^^^ diccritica,uc
inngorccauibne fitbona ggintaicione \S^ nacurg ad pugna concra matcriam morbi,
dc quo r^orc °*>^^* didturquarcaaphorifxnoJ^ apho.58. acai^onchabico
rigorcfupcrucnicntc folutiofic. Primonocandii drca cdmcntum q> fdgidicas
extrcmic^rii in morbochronico potcft ciTcnwrtalis concingcns feu contingerc
poteas^ pccr dcfeccu caloris ^ fuifocaaone , ipfa tii ad mcntcm GaF.nd e
giculofa ncc ex fc mortalc fignum , cum noa fit ualdc irrationalc ^ptcr matcria
frigida morbi chro nid infridari cxtrcma. Sccundo iwtandu q> uifccraapo
ftcmata trahiic iicuc ue tofa^ga ficut ue cofa trahit a caU dojfic ctia trahut
h^c pg ucheme te caliA'tace>qpuis et trahanc ^g uchcmcntiam doloris, undc
haecattra(fUo 2 cdtranatura 5^ uchemcnter nodua naturg &c. Aphorifinus. %*.
In ofle a^oEantijCaro limda^malatn In oiTc3egrotantc,caro liucnsjmalo cft. In
oiTc qegrotantcjcaro liuida,malum cft» EspofitfoMarfilgfuper^ho. i
Piisapho.continuatad pccdcnte hocmodo. Poftqp ^Hip4 p<^deti aph.docait
fignificarjg ftridiate extreiw' laco.s.apho. N i^ Tlie. Digitized by Google
OiTcs putrcfa «ftione i dtcana» Oitis \ aegrota tisbo— »u indi f3n(ia<
l^ruerc , quid. ec Ituedo a: liui- dus co- jaisca. Iviueda eatum m
morb/s^acutis, n uqc docec proaoihcari m mat
2>ooirispcriiuida(ion^mcarms.£t: uulchanc concluiio »cm q^ caro liuida cft
mal u %num in morbo olTis. Co duilo probatur ilc.iUud eft malum Bg^^i^ quod
iignt iicat; pcirimaai 'pufrffavff ionem oiriSjfed liuiditas carnis eft
huiuimodi.crgo ^c.illud eciam eft malum quod fi-
gnificatcongel3tioncm<&r caloris naturalis extinctio- xiem.
fedJiuiditascaroiscft huiufmodi. igicurmaiorcg notae funct&J minorcsiu
comcnto a>lligunpur. Conclii ll0ialicccrafic{>onicur. caroliuida cftquod
malumin oi& aegrotancc Primo ad incelfm apho.cft nocanda co cordiaquae
habetur infcnceatiaquartaquarci. tra<fiacij quarco.cap.dc
figoiscorruptionisoiTis,ibi (Ec cumdi- fcoopcricris eam , ) Sccundo cffc
nocanda ucilitas<^c .eft cnim utilisad"debite Afccrncndum anpars
iitputrida uchementcrueluoa. Tertionotanda ei^ampliatiodi- ccndoprjroo q^ noa
folum in olfcapho.continct ueritace &4iu quolibec fpermatico mebro
circundatu camcjga tamen os contingit maxime forc carne circundatii. ideo
pcr«:olorcmcarnis maximc cxplicuic iignificatione in oiTc
aegrotancc.inoifecciam omni contincc apho, veri- tatcm. Q^uarto nocandum ad
aropliacionc q> non folii tnfgrocantc olTc caroliuidamalutn cit/cdctiamecon-
tra m f grotancc carnc os li uidum malum . In primo ta- mcauc aotiori
Hip.pofuicaphor. plus.n. nocificacur os pcr carncm ^ cconcra,cum caro circundcc
osmagisfuf- bi^AafcnJjbus. (^uinfo notandum . Apho.cocinec ue ricatem in oifc f
grptante qualicunc^ morbo > quiafolu- tionc contin uitatis aut mala
ft>mpIcxionc. Scxto nota dum.SupermalamputrefaclioncmolTisfignificarepof
fumuspcr multa,ut paccc per Aui.loco allcgato. Primo pcr colorem
ucIocoprgfenti.Sccundopcr faetorcm.cum cnim f ftor iigniiicet putrcfactioncm ,
ut aiicgatur pri- mo|»onofticorum.cap,vlamo.nimius fgtor carnisni- miam iignificatputrefacflioncm^in
oiTc crgo f grotantc carnis fstor nimius mal us cit.Tcrcio iignincat ur g mol
licUm <5^duritiem. fi.n. impoiito carnis ftilo aut tcnta f n carne
nimiarcpcriacur mollicies,ut ftilus liberg pcr- tranfcatper carnem nimia
putrcfadionedenocatama- lum comprchcndimus.ex cali uero n^iollkie coprehendi
mushocmodopucrcfacftioncm, quiapcr putrefacftione diifoluuncur parces carms.
vnde per cxcraccionem hu- midiaccncroad drcunferenciam diifoluicur concinui-
tas carnis 3c apparcc caro in fupcrficic humida. Ice ctia cx moUidc apparence
circa os coprehcndimus putrcfa- <flioncm panmculi coopericntisos<Si: in
fupcrficie ofCisy u% ccdat aliqualiter os.Itcm eciam cx afpericace oiTis co
prcljcndimus malam 5^ uehcmcncem f uiiTepucrefacfcio npn qus cxafperauerit
& corrofcric oiTis fuperficiem. Iccniin piresgrocancemalum ilgaificarc
poifumuscx: |!iminuca uci ^lata fenfacionc carms circunftancis,qua ^blacione
uel diminucionc coprchendicur pucrefadio- nm caliccr proccifiifc
utabftulericfcu remiferic fcnfa- ^ionc^? . Et pcr oppolitum bonum in olTc
aegrocancis ii- gnificar,e poiTumus primo per calorcm camis, ii liuidus eft
notansprgfcntiam fpf ricus 6c caloris nacuralis mul- ti.Iccm ctiam per dcbicaro
cenacicacem carms , debicam eciam oifis rciiftcnciam Sc carnis circunftancis
fcnfatio nem.Adpropolicummagis uenicndo uno folo modo ut f ft di<ftum,quia
colojrecarnis cirpunftancisoiTi f grocan %i iignificare docuit. Scpcimo nota,
Q^uauis propric li ucre fitrigcrCjCamcnliucdofumfcur pluricspro colorc
cinericio ccndencc in nigrumqual/s eft plurifscolor al- buminisouialiqualiccr
ais^gnp fcu fumo dcfumaciqui color liuidus caufacurpermortificacioncm calofis.
pcr liuidum coloreni inccl|igf ndo uiride 3C pigrum qui pnj pes uc dicecur
mordificationeiii denotanc calojris. Q^st VLQ nocandum . Liuedo carnis
caufawpocefi: ab intpinf?- po^q^iapropcer forruptionemoiris^autctiam proptci?
proprium defc<ftum caloris carnis. Porcft cciam aufart a|> ^mfeco ,
^uiaprimoa yccoloiraai^ t^m msu^. VII ^recomuodente^utibi morciH^catofangiuQe
«Sc^fpiritii color caufetur liuidus aut uiridis aut uiolaccus. Ad pro- poiitum
maxime hic loquitur H<pp>deiiuedinecaufaa ab extrinfeco Sc fequcnte oiTis
putrcfadtione quam co fequi taliter coprchcndcrcpoterimiK coprchcnfo prfino
<j> os ggrotabit $ caro apparcac fana, qpuis cciam liucdo carnis ab
incrinfeco 6C proprio carnis dcfecflu prouenies
iicmaIad;magisfouensolTisggritudinem. Nononota d um . Talis liuor carnis mal us
cft pcr uiam figni Sc pcr uiamcaufg.Primopcruiamfigniiignificans quoddi- EflEc-
Aum eft 3c in comcnco ponicur. Ac etiam per uiam cau cfius fi« fae,quia caro
fic liuida fouet corr uptfonem oiTis,iicut ef ?is cag" feAus confimilis
caufae fuam refouctcaufam , ucignis fuacaoi lignem^c. rcfouec Expofitio
Mariili) fuper co . GaF. Non .n.Galenus in comento prgfenti folum ucriHcat
apho. E t dicic fic<j> fpccialis color , quia liuedo non indi-
cacparuumpericulum ia f gricudinc oiTis, quia fignifi-
cacpeffimamputredmem.f.olTis 3c congclationcm car iiis circiidancis os 3C
excincfcionem caliditatis naturalis, Aphorflmas* 3»
lauomitixfinguttas^dCocalimhcLmzhxm* A uomitu, iingulcus 3c oculorum rubor ,
malo eft» Thcof AuomicujfingulcuSj^S^oculorumrubor malum» X^co* Expofitio
Mariilij fupcr apho. Prgfensapho.ad fccundum concinuacur fic.Poftqua
Hippo.docuic pronofttcari 3c fignificare i n morbo oiTis per liuiditatem
carniSjnuncdocet pronofticari in uomc tu feu fignificare, Et uuItHippo.
conclufio nem iftam* finguItus5;:ocuIirubeifuntmaIuminuomitu.CondijE
iioprobaturfic.illa funtmalafeu malumquaefignifi- cat apoftema eiTein cerebro
uel in ftomacho.fcd fingul- tus <S: oculi r ubei SCc.RgmRccint SCc. crgo
maior nota eft.patetminor in comento. Goncluiio in littera ponit.
Singultus&oculirubeifuntiljp. quid maluminuo- mtcum.
PrimoadintelFmprffentisapho. eftnotanda concordia. 1 3 .tert^.tradatu. 5 .ca.
de fingultu. in fine in parre primaan libro apho-dicitur. Secundo^ftnota da
utilitas.cft cnim utiIisprgf?n§aphQr.ad iignificanda etcomprchendcndum
apoftemaeiTein fiomacho autce rebro. Tcrcio nocanda eft ampliacio dicendo aphor
.ve rificari in ucroqs fexu,S:: in omni complexionc cc gtate» Q^uarco
exprghabicismemorandum uomicum eifc mocum jquo ftomachus cxpellic rcm in ipfo
exiftencem. Subucrfio ueto cft motus quo ftomach us nititur cxpef lere 3c
noncxpellit.Naufca uero el^ appetitus 3c inclina tio ad hosmotusftomachi
exequcndos, Q_uinto nota dum.Singultum efTemotumilomachi cotracftiuum fa (ftum
multiscauiisutquintohuius, ideoeft ficutfpaf- oius.fjcuteniminfpafmonon
proporcionaco admatert am fic concractio propcer f ugam are nocencc 5c conacii
pluriesad ipfam ab^cicndam ficconanceftomachorcm nociuam cxpcllere aucfugience
rcm nociuam cocrahic ftomachuSiS: fingulcum facic. Scxconocandum. Sicuc in
uomitufinguicuscftmaIus,icafnfinguItu uomicus cfti)onus.pcr uomicum cnim
expulfamaceriaccffacfitt guIcusucpaccc.perAuiccn.lQcoallcgato. Septimono
tandum.Rubedo oculoru aliquado caufatur a ca excr? fcca,utpropterfplcndorem
nimiumaut pcrcuiTionem uel fimilcjdc quo ruborc no intelligitur in prgfcnci. Ca
tur aliquando acaufa fn crinfcca,(S!: hoc iicl propcer pro- priumnocumcncum
oculorum uclpropcer nocumen* tum eis acercbroautftomachocdmunicatum.exiftcn- te
em"m calido apoftematc in ftomacho aut cerebro caW- di
eleuanturiiaporesadoculosoculorum fanguincmin flammatcs,unde r ube<b
oculorum caufacur,de quoVii boreprgcifcin^dlisiturinprffccti^Sunccrgoiftamala
Diaitized bv BxpoHm Singu! tus caij cophc fiuus. Singul Cusa<^» Google A P H
O, Expoiitio Mariilg fupef C5mefi.Gai*. Q_ualis pairio. GaF.comencando apho.duo
facit.Pri fnocomentat hancparce,fingulcu&.Secundothanc par tenisoculi
rubec.Oe prima dicit iinguitum eile Itoma* cho,iicutfpafraum;ieruo prouemencc
ab humonbus nociuisaliqaandonocencibus toti itomacho ah'quad> Soli ori
iloraachii^S^ ideo fuperuenience uoraitu neccf- fe eft ftacim quiefcere
iingulcum,<&: ii non quicfcit,ita- amiignificacur apoftema eiie in f
undamento neruoj^> quiain ccrcbro uei ftomacho.De fecundo dicic ruix>re
oculorii iigniiicareutriiq?-f. apoftema ccrehri ac ecia ftomachi 6Cc, Notandum
(^licec multis ex caaiis dC multorum compafTrone mebrorum iinguitus acciderc
poiTic utpacecalIeg.loco>dearticuiacur canicn ad iigni-
^Scandamquodpofitueftincome.perrLiboreoculo^. naper remanenciam
{ingultusfoiiciqaiefccrepcr uomi t um coprehendic caufam elTc fixam ^ccper
rubore ocu loiSi coprehendicur caufam elTe ffxam icerebro uFj ito machocum
ali^s iimitationibus apoftcmacum cerebri Sc iromachi poiicis ia locis
particularxbus» Aphorffmus^ 4» In fudorerigor,maIum, Thc, Korror
afadorCjnonbonoeft, T g^ ■ Afudcrehorrorjnonbonum. ExpoiicioMarillijfuperApho.
_ Pr^fcnsapho.iicconcinuacurad prgcedetem pofti^ Hipp.in projceden ti
apho.tecic quod cft diftumjniic do cec ilgniiicare in fudore per faperue cum
auc ngoris ap parentiaai.Ec uuit Hip.conciuiioncm iftam . Rigor ap-
parcnsinfudorceftmaius. ConcJuilo probatur iic. il- ludeitmaium quod ilgntiicac
naturamciTc territa in copiendo criiiai^fed rigor apparens in fudore iignificat
naturam CiTe terruam , ergo maior nota cit.pacebit per liafis. commentum
minor,conci uiio lic in iittera ponic , Ri- Auice._^goriuppie appatcijs. in
fudorecit: quid malum. Pri- Sudorismo adiuteiieccum apho.elt; notanda
concordiaj quf fa can. ii- micur. I y.cocincntis.Z.cap.de fudore. habec-iecunda
gnifica quarricapi.de.lignisfumptisexfudore, Sccudo citno tiuus. tanda utiiicas
adrecte fignificandam in critico fudore. IKigor Tertio eit notanda ampliacio
dicendoipfum uerifica- multi- riin utroq^ fexu.6<: in Oiaetate
<&:cdpIexione. Q_aar- jpiicitcr to notandum <^ hic loquicur de fadore
crizico, Q_uin- tonotandum.Kigoraiiquandofumicurpro frigore ca
firquencerecrac^rionenj caioris propter Iparilonem cho- leric^ macerff fupra
membra i^enfibilia cum qua co tra ccione eft motus membrorum concuiTmus/umicur
ali, quando pro quocfiq; frigore aac typo.quo fecundomo- do fumicur in
propoiico. Sexco nocadumq» caiis rigor cft malus per uiam
llgni.iigniiicat.n.natura ciTc ipote tem ad complenda crtilm 6c
fucciibcntcmmaterif mor hi:t6c ideo cu tentet facer c criiim per fudorem
gdj^cna nocumentu materias terretur 3c retrahic calorem. Expoiitio
Mariilij.fuper Com, GaF. Q^uod. ludicatoria. GaFiCommcntacurapho.iic-di-
ccnsi-iip.dixiiTcalibiq^accidcntia crifis facientia cri- Hm fanc lignum malg
crifisautmoraSjquianatura ter fcturin iuscomprghendendis.fugiendocrgo morbum
rigor «^ufaturmaiusin fiidore» Aphorilmus. 5» In manfa dyffinteria, aut
hydropSj aut ex> taOsjbonum. Thc, ^^3 infania difficultas intcftinorum , aut
aqua imtt cutcm,auc mentisalicnatiojbonocit:. E-eo* A furorc difficultas
inccftinorumjucl aqua tntcrcii «cmjuel mcncis alienatiojbonum. Expoficio Mariiiijfuper
Apho. Apho.prgfens ad prgcedcntem continuathoc modo.
Poftq^Hip.inprxcedentiapho.fcdt quod eftdiv^lum, auc docct fignificar€ in
inaiua>Et uult codufiose tfta. H I P P O» 100
Cyirinteriaauthydropsautintefiomaftfg cft bofluo». Cocfo ^bac ficillud eft bonum
quod iigii^ cura ma- niae5feddyfrintcria^c*efthmdt,ergomaior,e no.mf Auice. nor
patebit . c6 cfo iic in If a poniturjdyirintcria aut hy Maniac
dropsaucinccnliomaniaeeftquidbonuinmania. Pri canon mo ad inceifm apho.cft
notanda c6cordia,quf habetur figfia- quancuadparccmprimaprimacert^ ca.de mania
c^tm tiuus. ad fccunda partem de intenfjone pdt intelligi. 5 .huius c6men.6-
Secundocftnotandautilitasdicendoapho- rifmii cfTe utile in iignando 3C
oftendedo mania faluti- Hy - fcra. Tcr«o eft notandaampliatio dicendoapho.ueri-
drops £cariin utrocjg fexu 3c in 0! g tacc SC c6pIexione,n6 fo quid^, Iii in
mania,imo 3c in alijs cercbri pafTionibus» Q_uar to ex p habicis memorandu quid
fic mania aut dyiTmcc ria_Per hydrope aute inzelligit Hip. non folii ucr a hy
dropem,fed que cunq? tumorem ucncris, dato <j non ;p ueniac propter hepacis
palTionem . Incclligit eciam 5 hy drope tumorcm cruriii uel pcdu. Q_umto
notandum q> hydrops au t dyiTinceria d^c.quia iigmficat diuerfio- ne matcrif
a ccrebro ad ifcriora mebra <S:c.idco ffit qd^ bonuminmania. Scxtonotandum
utcuitec dubiii q^: ^ uis tntenfio morbi de fc ii t mala, camcn uchcmes in-
tenfiomorbi cu conftantia uirtutis maxime poft figna digeftioniseftbonaproquato
figniflcat natura no eiTc tcrrita Sc pigra,imo acuta excitata 3c conante contra
matcriamorbi.di^io hoceftbonum figfians falute <»%• ta manig,quia nacuta no
fuftinetmorbum magnii tgc l^gOjUt coifrquinto huius comen.y,3c non fijlum in^'
tcnfio talisinmaniaeftbona^imo etiain naorbis alj^, Expofitio iMarfili) fupcr comme.GaF.
Difttcultatcmquide. Gaf^comcntandoapho.duofa dt. Primoc6mencatapho,pcer
hacparte extafis.2.fl lam parcem ucriticac 3c c6mcnt3tur. Dc prima dicit
dylTinteriam 8c hydropem poflc fignarc falutcm ma- nig fignificacdo res nociuas
mutan a capite ad infcrius.; Ced difficile a longe a ueritate u r extafim
figfiare falute mani9,cum fit rationabilius ipfkm oftederc augmcntii
^fanitatcm. Defccandadicit,q^ipfeintcIIigitpcxta
fimcontinuitate<S^manigfortitudincm.namdicitfevi ^. diiTcqucnda maniofum
habutfTcinprimis^a^ania, ^^^'* quf pofteaaugmcntatafuitcafalutis.a: redicns
Gaf. ^"'*'" adfe,quiafblusfpeculans iueftigauit forcicudine mo-
tusmaterigmanig fuiiTc cam falutts ficut in acutemor" bis
acciiaforriafuperucnicntiafuntcauiabongcrifis. ApHorifinus. 6^ Tn aegritudinediutumajafaftinentia,
8C egc^ ftiones cfaolerica,maIura» In morbo diuano 5 «ncdia ^3C dcic<Saoncs
fincc- Thc. rc,malofunc. Inmorbo dtuturno 3 fafti<i*ipi dbi, s5^ deicctioncs
Leo. finccrg malum. ' - Expofido Marfili) fupcr Apho. Prffcnsapho.c6tinuat fic
ad prfccdcnte. Poftqua Hippo.in prgcedenti apho.fecitquod cil Actum nunc docct
pronoiticari in morlx> chronico.Ec uulc Hip.con cFoneifta.prc^ratioappcticus
3c cholcricg cgeftioncs mala funtinmorbochronico.Conciufioprobatur fic» illa
funtmala quae fignificant ddbilitatcm appeatiuae . : uirtutis 3c inilammationem
fub^ntificg humidita-' «s mcmbrorum . fcd proftracio appcti tus 3c cholcri-^
cgcgcftiontefunthuiufmodi.ci^o^S^c. maior cft nopa* patebit minor in
notandis.Condufio fic inlraponi tur.i proftratioappctitus 3c cholerica:
^cffaones funt ma- ie in f gritudinc chronica 3Cc. Primo ad intcllc<9:ui»
apho.notadacftc6cordm,qug h^ct quatiim ad illud quodponi cdcabiiancntia fccunda
quarti trac.prio ta* <k fignis fumptiscx appetitu <S;;fici,5^fpcdaIttf
nlonga ^lTintcria ftxto apho . apho, j . Scciido n ota^ utiU^ iiOSt
€ft,&,pi}s aphoriCmus atilis qptu ad iigfiafidumia laco.s.apho. N ii^
Digitized by Google flsocbo ditotdoQ. Tcrdo notada e0c mpUsith iitc^ donofolu
ufrfficarf apho.i aiorbo uno chronti^aimo in 01 ctiam <n utro^ fexu f n omnf
«etate et copicxf one. Q uarto notandun) 9»profi:ratfo appetftiua f n morix»
chronfcocii:miiItummala,cumenim morbus chrom- cus cgcat propter fu^i longf tudi
ncm fuftentatf one utr-' tutfs^ iltproftratfo ufrtutfs amor cft 4c mortc , undc
. fnmorbochronfcocumfolcatfntedf appcatus propter Appctf j:cfolution?m aut
prgfentfamhumorumfrfgfdorum m tusad, ftomacho,fiprofternaturappetftus cft malum
fignu, pcrappetftum fntcUfgendofamcm prgfcnte,ficut pro-
ftratfoaj^tftusadpotUjfcunonfitfrc cft malu fignii f n fcb.acuta notans debilf
tatem appetf tf ug ufrtutts , ur -. patctfccundaquartf. Q_ufntonotandum^per
cholc j|^^™ rf cas cgcftfones fntcUigit egcftfones de cholera rubea «jiolcr^ ud
nigrautrfdf ucleruginoia,utpatetper Gaf. in com ca qufd |jjento.<5^crcdo<^hgdcbeatcffcun(fluofg
qug cgones ^uis nonapparcaf lortcmcrito materi g morbi chroni
Cfj^pptcrtamcnnimia putrefectione caliditatis prgter naturaapparcnthg
cgcftioncs<S? apparer unAuofitag proppcrinflammatas fubftantialcs humiditatcs,
Expofitio Marfilij fupcr Comcn.GaF. Faftidfum, GaF.comcntandochdumapho.duofa'
dt.Primocxponfthanc parte,abftmentf a 8Cc, Sccfido
hancpartcmjCgeftion^choIcricg. Dcprimadidt fo- Ism abftinentiameffemalam in
morbo chronico cum euadendbus.f .cum extra per morbu chromcu ^cede-
tibusfitfolitumfntendiappetitumproptcr caufam df- ccam qug abfti ncntia pcior
cft fi confcquantur cholcri- cg egeftioncs. DcfecundadicitHippo.intdlexifirecho
Icrfcasegcftionesillas qu^ funtdc gcncrc cholcrg ru- bcg ufridis uel eruginofg
fignificantes fubftantificam humiditatem iocenfam a calore febris» Aphorifinus»
% BxmuItapotatioe,rigor fijTdcGpietia, mala* "'*'•
Exmultapotionc,rfgor,3utddirium,maloeft» Lconi,
ExmuItapotationc,rigor,<S:dcfipientiajmaIum,. Expofitio Marfili) fupcr apho,
Condufio apho.cft ffta.Rfgor& defipicntia puc-
Qientcsexmultapotationcuimfuntmali.Condufio ^ batur ficilla funt malaqug
figmficant fufibcatione ca- lori s naturalis Sc uehcmentem cercbri lgfionem,fed
ri- gor cft huiufmodi ct dcfipicntia ex multa potatioc SCc^ crgo maior eft
nota.minor ftatim patebit. Pri mo ad inteUe£rtumapho*fftnotandaconcordia,qug
habgt in fpntcntia in generali.£<j> cx multo mno firigidg ueniut
pairiones.fccundo de acd^entf ^morbo cap.i i}. fccuda Potato ibi (Caufa
frigidimorbi. ) Secundo cft notanda utili riis SCc ta§, coprchcnditurcnim pcr
hunc apho.^ potatio 3c brieta- cbri etas cft mala. Tcrtio notatur ampliatio
dicendo %is ca - aphorifmum uerificari in utro(j fcxu omm' |t:^c 8C co- no pra
plexione. Q^uartonotandum»otantcrcircdictii mul cticus.
ta,quiafipotatfofitpauca polfct rigor proueniife utl propter difiblutfoijem
cholericarum matcrierum a ui- R^or Qo,ucI proptcr acuitatem uini 6c
poteQtiam,fi aute po quid. t^tfo fitmultaprobabilc cft^ propter fuifocatione
ca- lorisproueniat naturalis. Q_uinto notandum.Pcr defipicdgorcmintdligit
quacunc^ cxtremorum uehemente «a a^. infrigidatfoncm, qu^uis cnf uinu
fitpotcntia caliduni, non quantu tamen fu6Fiden ter 8c mult^ quatitaris cxi
fiens fufibcando calidum materialc 8c prohibendo dus difpofitioncm<Si:tranfitum
admcmbra hunc rigorem caufat. Sexto notandum. Pcr defipicntiam intdligii;
corruptfone opcrationuintcriorufn^qu^corruptio ^ qugdacbrietas,qu9 etiam
corruptioperftucrat, Expofitf o Marfili^ fupcr Com . GaF. f ^ Q^uodquidcm. GaF.
comentando apho. duo fedt^ Primo cdmcntatur hancpartcm,cxmuItapopittoQC et
dcfipi cntia . Secundo hanc parte , r^orem . Dc prim«| ^cit
auJli«ir$^ub(umHfpp,fnccUex(irepftBUiItl|o^ Vli tztknmmvHtvm ufnumbibf
ttfm,a<f quatsrpotatfone fequitur defipicntia repleto capite ianguinc 8C
uento^ taribuscalfd^'s,idcocorpus ad tadum inucuitur calidii fup.hoc cft
fccundum plurimum , rcpletur aute capm fanguine
proptcrcalidftatcmcapit^auino£a(^^:am tra-i herc ad fc fanguincm,aut rcplctur
caput fenguine pro- pter cxtenfioncm 8c rarcfecSaoncm iknguinfs a calida
facflam. Dcfecunda didt rigorcm laro conringerc iu'
uaiibus,fcdfcnibusfic,quorum calidi tas eft cogdata, quia fupplc
rcmifiarcfped:u calf ditatis i uucnum 8c cft ejfUnctz^Sc ficfupcrata nimio uino
fup.apparentcr^o. rc,ficutfolct Eamma ignis multis hgnis appofios cx- tingui,d:
luccma m ulto oleo appofito» Aphorifinlis. 8* Ex apoftcmatis intus
ruptura,diflbIutio uo^ mitiis,& dcfedioanimife A uomice r uptionc intcma
re^utio > aut uomirio, Thco^ aut anime defcctio accidit* A tubcrculf intus ruptione,cxoIurio
> uomitio, aut ^*^^ ammidefcdiofit. Expofirio Marfilg fuperapho. Nunc
Hipp.ponitqu^dam figna figmficantia ruptu ram apoftemaris ftomachi . £t uult
condufionem ifta^ Vomitus 8C defccftus uirtutis fcquuntur ruptura apo- . —^
ftcmatisftomachiintus.Condufioprobatur fic.illa fe quuntur 8cc.qu$ fiunt
conantc fitomacho expdlerc no duammateria>feditacft<5^ ifta cotingunt
ftomacho». crgomaiornota.minorpatebit* PrfmoadintdlectiJi apho.eft notanda
concordia,quae habetur quaniu ad partcmprimam.n.tertg.trac.4.cap.primo de
apofte maribuscalidisftomachi,quantuuero ad fecunda ha-
beturfecundaprimidoct.cap«uIri. de caufis dcbilitaris
dfc.ibicxfummacarumdi^.colligitur etfa ^^^^^^*^ AmcS 1 4.Contf nentis
cap.tertio* Secundo eft notanda utili- g^gg * tasjcftenimutilisad debitc
coprchendcndum apoftc-g. ' ma ftomachi intrinfccusfore ruptum . Tertio notada e
^^J^g" ampliario ampliando comunftate apho .utric^ fexui om ^ ^^^- tu f
uti 8c coplcxioni, Q_uarto notandum. Apoftcma 2^/^ potcfteffcto ccrebro&membrisfpiritualibuspulmo'-^
^ ne plcuradiaphragmate 8c corde 8cc, Poteft etia cfi^e ^^* in natur^ibus feu
nutritiuis,ut in ftomacho hepate 8C intcftinis . Poteft ctiam ciTc in mebris
gencr atiuis . Hip- po.tame foliusapoftcmaris|i:omachi fccft mcntionem,
uttangiturincomento. (^uinto notandu. Pcr tale apoftcma intdligit qualccu^
apoftema maxfme tame fenguincum apoftemailomachf,ad cuiusruptura pro- pter
maiorem ipirituum cuanefccntiammaior fcquitur mrtutis defecftus .
Scxtonotandum. Aphorifmus co» tinct ucritatem^fiuc hgc ruptura iit fecfca a
natura fi ue per partem . Septimo notandu notantcr cite dicftum in
tus,quf'aquauisadrupturaintcriorcm ucl exteriorem fequatur dcfcAus uirtutis,ad
exteriorcm tamcn no fe- . quitur uomitusnccciTario^ut dfcctur. Octauonotan-
dumnotantcr fequitur uomitus,quf a tranfeunce mate- riaapoftematis ad
concauitatem ftomachi irritat fto- machusadcxpellendum &:caufat uomitum ,
maxime apoftematccxiftcntcucrfus os fbmachi,quia exiften tc uerfuspartem
inferiorc fequct fcccifus&non nccef fario uomitus. Nono notadum c^ ctia
fequit defedus ufrturis,co qf eo rupto tali apate euancfcunt multi fpi- ritus
8c refoluuntur 8C maximc fi apa cft magnum, Dedmonotandum.Signorum
figniffcantium ruptu Apatt» ramapoftematisftucapoftematumintrinfccam quse-
ficTQ^, dam funt communia,ut dcfcctus uirtutis fcu dcbilitasj ° diucrfitas in
pulfu 8c plura cnumcrata fecunda primi* capitiilode figcis apoftematum . Ad
propofitum tetigit Hippo.unum fign^mfatis proprium ut uomitum , 8c imum comune
qui a debilitatcm uirtutis, comune eft ^imomni euacuationidebilitarc
uirtute,quinta apho n£ttiQ^ conKn. 5 7,1 afiusu
mulicbrid^c* E^pofitfQ Digitized by Google A P H O R* Expofitf o MarfiliJ Aiper
co. Gaf* Tuberculum. Gaf.comentan4oapho. ptoce^tHCi Pnmo exponit hac parte
.cxapoftematis itus r uptura. Secundoexponithancpartem.dc£ed:fo autem. Deprt ma
dicf c hoc di&um Hip»importare fix>machum,^a uo'
f3Utusrequiturrupturamapoftemaasfi:omachi,redrup turam apoftematis ped:oris uel
pfonis non fequiti uomi tusfedtuiris& aliquando fuifocatio^rupturam etiam
apo&emat^ inteftinorum fequitur egejR:io faniei . De
fecunda£acitquoddi<fi:um cftdfcensjomnem rupturam
defecflioanimicomitaturexeuntc calore naturali ficut moitrauitalibi Ga. &c.
Aphorifinus» ^; Iti fanguinis fluxu deCpientia aut (pafmus, malum; *^^* A
fanguinis profufionc mcntis commoao aut con - ^uulfiomalocfi:. ^^»
A^fluuiofanguiSjdefipientiajaccouuIfiojmalum» Expofitio Marfil^ fupcr apho.
Pracfensapho.continuaturad praecedcntcmhoc mo, Poftq^ Hip.fccitquod df dlum
cftjnunc docct fignifica^ rc in fluxu fanguinis ^ quaedam accidcntia.Et uult
co- clufioncm iftam.Dcfipicntiaautfpafhius apparcns i fla 3CU fanguiniscft
malum fignum. Conclufioprobat fic» illudcftmalum fignumquod fignificat dcfcAum
uir- tutisjdefipietiaautfpafmusaj^aresin fluxu fanguinis r^ huiufmodi. ergo
3cc. maior nota cft . minor patcbit jcum dcfipicntia aut fpafmusfignificct
difturbatione uir iSutisftomachi.coclufio ficinlra ponitur. dcfipietia aut .^
ipafinusfup.apparcnstn fluxu fanguiniscft malu fup. ||,uice » ^^jjyn, ^ ^^
intcilc(fcum apho.primo cft notanda con- cordia^qusehabeturadprimaparte dc
defipicntia quar . tsquarti.tracft.fccundo cap.dcfluxufanguinis 8C rctcn jf
"'^^l^neeius.in fine.ibi(Et fciasq^omms.^Q^uantu adfe*- iangm ^yLndam
parte defpafmo habcturfecunda.3 .ca.de fpaf- *^^^^mo.&:quintaaphor.
aphor.j.SanguincmuIto fluentc noitl " fpa(inusinnatus6<:c. Secundo cft
notanda uttlitas . cft ^* cnim utilis aphor.ad pronofticandu in fluxu
fanguinis, iitcfteufdens. Tcrtiocftnotandaampliaao d£cedo<5 a{^o.contf net
ucritatem in omni fcxu f tate 6C comple^ xioncvcofitinct ctf a ueritatem in
oranieuacuatione fiue ianguinis fiue humoris fiue alteriuspcrquacuncg parte
fiat jquia tame ad fanguis exitum ,ut humoris maximc ;^rituofi,quocdam
caliditas naturale^ rcfouetur ma-' gaacorporidcbilitasconfcquitur,idcoin fluxu
fangui-- mispntemprotulitapho. Q_uartonotandum etiam ad Dcfi-' 2mplf ationcm
apho.^ho.intclligi dc fluxufanguinis fs picntf a ^ ^ quacun^caufa interiori uel
cxtcriori . Q_uito no ^^jjj^ ^ xandum . Per dcfipi entiam intelligcrcpofiumus
non fo- P^« " lum unum defcdtum uirtutisiudicatiuseintcriorisjimo ■
sblationem corruptioncm ucl diminutioncm opcratio- Sium,ac ctiam cuiufcunq^
uirtutisinterioris defcftum* Sexto notandum. Spafin us de quo intclligtt in pr
g fcnti cftfpafinus defnanitioncjutcolligipotcftquinto apho» comcnto tcrtio.
Septimo notandum.Haec nota difiun- ^onis.aut.intclligenda cft copuIaHuc,maximc
utdc- notctur maximum malum in fluxufanguinis<Si mors. 0(flauo notandumq^
defipientiacft mSo fignumnota do defcAu uirtutis . Spafm us et cft malu fignum
ct ca.- primo malum fignumnimiam inanitioncm dcnotando»
^alaetcaula,quiamotusptcrnaturammebro]^ ncr- «oforum,4S: caufii uchcmetis
Isfionisctdcbilitatis<S^c» Expofitio ^^rfilf) fupcr commcntum GaP. Iftc
apho.ctc. GaF.comentando apho. proccdit fic» Primo
cxponfthancpartcm.dcfipientia,i5(:: ucrificat.Sc cundohancpartcm.aut^afmusv
Dcprima didthunc 9iphor.nobis largiri magnam auAoritate, ct fic fup.cfic
Italdeutilem.namalienatioquaefup.intelligiturpcrdc' %imaarc^mturfaaatttoiicin}ficui;aat€d(idc^%r;d€
HIPPOw lol tretnore macuu 3c pcdum procakntc gg ^fcdumot* us uirtutis proptcr
qu a e^dcm ratione, quiainaniti&- nem difturbantur motus
ccrcbri.i.opcraaoncs ccrcbri,
&fup.caufanturaliena£foncs<S::dcfipicntiae. Sccundo dicitq^idcodcfijMcntianon
cft forttsin fignificandoma
Ium,fediund:afpaiaJocftincurabiIis,&fcqucnsflu3rii
fanguiniscftmalafolacxiftcns^iuncfcalpafmo ucro cft pdor.
DiatuIamo^fpafmusfi>lusdcinaniaon€ma- lus eftd:morialis,qui fup.fequitur
fluxum fanguinis» fed alicnatio iine fpafmo non cft tantum pcriculoia»
Aphorifinus^ lo, Inileo,uomitus,0ngu!tus^lpaimus,8i^ ddu pient£a,malum* A
uoluulojuomitusjfingultusjmcntis incitatio, aut Thc# conuuIfio,malo eft*
Abiko,uomitus,fingultus,dcfipfenta>uc! conuuU Leo. fiosmalum. Expofitio Marfilg
fupcr apho. Hippo.nuncdocetfignincarciniliaca paffioncg ap- par entiam quor
undam acddentf u.Et uult Hip.conclu- fioncm iftam . Singultus uomitus ijjafmus
dcfipicntia malifuntapparcntesiniliaca paflionc . Condufio pro- bat ur fic.
Ilia funt mala in iliaca palfionc qug fignf ficac tliacam palTionem ultimam 3c
uehementem dcfecfcum uirtutis,fed uomitusfinguitus<S:c.func huiufinodi. cr-
go d:c.maior cft nota.ftiaam minor jatebic. Primo ad fntcllectumapho.cftnotanda
ojncordia, quae habetur» 1 5. tcrt^ . trac.4. capit.de ilcos.drca fincm .Inquit
Hip. cumaccidcritin colica<&:c. Sccundo eftnocanda utili- tas.eft enim
utilis prsefensapho. ad comprehendendum iliacapaflSoncmmortale' Tertio cft
notanda ainplia- Ucfcaii tio diccndo apho.non folum ucrificari in pafifonciiiaca,
pj-oiio- jmo<&:icolicaproptercofimilcm caufemci qua ponic f^cus.
prouerifieandoapho. Q^uartonotandum.Pcrpaflio- xieood nc.-n fliacam
habcmusintelligcrc pafifonem intcflinoj^s gracilium qux cft oppilatio
autapoftcma,auc uehcmes j^^ f -^ dolcr.
Q^uintonotandumfumitur.l^.tcrtg.alicgJo^ qoistu
co.MuItaefuncfpcciesiliacgpaiSonis. Vnain qua fta:- ^cs.* cus egreditur
pcroscseterispeior notand» uehemcntif-% fimam oppilacioncm infcrioram 3c
defcccum uchanen tiirimum,in qua nihfl dcfi:»idit infcrius, ct dc qua i co-
mcnti prindpio loquitur GaF.Q^uaetoi cft inc|ua e fu dorif tidus totius
corpor&%ti<isfumiis cc uaportbus to- ticdicantcs.Itcm
tcrdafnquaanhelituscftf£tidus.lte quartainquacru<ftuadocftfgtida.
Icemquintain qua egrcditur ucntofitasfgddapcrinfociusultradcbirii. Ad
prc^fitummaximcloquiturdcprima. Sextonotan- dum.Vomicus confequitur
hacpaflioncm ultanatam, dum ftercus adfupcdora dirigitur .undc irr^atur ftcwna
chusadexpellcndum uomcndo .<&:fe>cplurics uidi. Co fequitur ctiam
fingultus nimium fi»macho compadm tein
inteft:in»gradlfbus.Ic^conf<^uiturcd^n aliqa -fpafinus.f.nonproportionatusad
materiam gg nimiu «fclorem intcftinorum 5!:pun<ftionc.Ouf^t etia dcfi-
picnd*B «Simanif coicato ccrdbroiKJCumaito mc<iantc
ncruocoll^:antcccrcbrumfl»macho&cc6tr3. Vlti- mo nQtandum c^
i&a. appellantur maia,quiamortalia Q. gittficanda ultimam ihacam paiSbnem
&c. Expofido Marfilg fuper comcfuGaF. In flc^ Galenus comencando apho« tria
fadt * Priaio exponithancparccmUlcon.Sccundo uerificat aphorif* T«rdo tangitcaufamdidaipartcpfima.
Dc prifda di citfnifl:a{^fbncfliacaiuW dcfccndcrc infcrius,quod ai^roprictur
hufcpaffioni. Dcfecunda facit quc^i di <%um A"ccns.<5^ uomitus non
fcmpcr apparct m hac paC:. fionc,&d padentc ucnientcad mortcm, cuius
augmen- tata{:^ionccuomitur ftcrcus,ctaIiquando fpafinus ue ziic rn hacpafiii
one,ac edammaniae proptcr ncruum ^ ligaatemftcmiachttia^ccrcbroinr Dcmmdl^:^
Digitized by Google PARTL tcftinamouerxadexpellendu egeftfoiiem cwanp^tinn^
•tur^qua expellere per infcrt us nequcunria proptcr con^ cluiianemfeuuehemence
dauiione uie rup.infenons anguittofemouencur ec non nacuraiicer adfupcrtora pel
Pui3Ja»4endonociua. Dubjcacur.Vcriiinqualibetiliaca paf^ |;one
coniunjjancurifta. Refpondecur q) fecundd plu- |-inm Jingulcus<Si
uomitusconiunguncurpropter ma-r ximam 3C propinquiirima coliigancia ftomachr ec
incC' feinorum. delipicncia ucro&: fpafmusno icacontingut feu fequuncur
fecundumplurimu. Dubi:aiur.Q_uar re uomicus ueniac folu corporiad mortc
ueuienti . Re- fpondeo q> uomicus fic confcquendo fir nocumenco exi-
iiencctanco in intcilinis^ut ta^r coiccr ftomacho, ut ilo
machusirritecadexpeliendii uomedoac iiinfe ^priii hercc^ocumecum,ueI ctmiiTo
ftercore ad ftomachu, Aphorifmus* lu In pkuretideperypleumoma, malam»
Coftaii,pulmonia,malo cft» l^eonit A morbo laEcrah^jinflammario pulmonis malum
. Theo» Expoiltio iMariilijfuperapho. Nunc docet Hip.in pleurell iigniRcare pcr
pcryplcu inonia.pieurefimfuperueniente.EcuuicHip.c6ciaiio- nera hanc.
Perypieumoniafuperucniens plcureli c ma la.ConcIulioprobaturilc.Iiiudeitmaliiinpleureliq^
fignificatniateriapleurcfisciretantajucnon iolum, ta-
ciatpieareiimjfedaliapaiTionemdefc uehenicnter ma-
la.fcdpcrypleumoniaiupcrueniensplcureii cfc humf- modi,ergo &:c.njaior eic
nota.minor pacec in comenco. Primo ad inteliectii apho.cft notanda concordiaj
quaj habeturdecimatertg .tra<fta.4.,cap. de pieurefi. in nne. tbi ( Ec
quando intcrticit. ) Scciido cit notada utilicas. jPIeure^ Eit enim
utiiispra^fcns aphorifmus adpronofricandii dc fiscano
biteiapicureiimorteucncura. Tertionotaturamplia prono' £io diceado ucniicari
apho.in utroq^ fexu ^cate omni SC wcus. copiexionenaturaii.
Q^uartonotanduq^difticlapleu leii in uera&:non uera utcftplurieshabuii.d:
iiapho, cn utrac;^ contineat ucritatem,inteliigatur tameaiin uc rapleureii.
Q_uintonotandii.Nonfolii in pleurefi uc rxiicanduseit apho.imo &in
alijspecftorum uehementi iauspafiioibus ptop.ter caufam probante apho. ut
dictii p, eit. iexconocandii.PeryplcumoniapraECcdcre ppteft i leare
pieur.efim>poteit etta inchoari fecii «^fcqui.Si primo p liS ucru
cedatdicendu eitiaperypieumoniamalaeiTcpieurelim P^*"^ ^ propter caufam
coniimjlc caufg apho.tameninpleureii quar pe pci^jj.ptrypIeunionia qj
econtra,cii coicari matertam a ryp^cLi-
pieuraadpulmonemcolcricafecundumplurimuiit ual ?JJoni a ^g Qj^ ^, j^j propter
puimonis propinquitac e ad cor 6c col ^'*^^
ligantia>fcdadperypieumoniafequipIcureilm pqn efb ^contra
itamaIum,cumatcriaperypieumonix iic phlegmatica
fecundiipIuiimum,vS^coicatapIeuraeacordemagisre- njouetur.Poteft ectam
ia.choarecumpIeureIi,etquauis -iitmalajnon elt tamen appropriata in
iignificando in plcurciipropter matcrias harum paffionii non haberc adinuicem
dcpcndencias ncc pairiones. Poieft etiafequi -plcurciimadieufumdivtii
inprobationeapho.de qua I- telligicur in praefenti. VJcimo notandii caic
peryplcu- momaeiremalaper uiamii^ni.&per uiacaufx .primo per uiam
iignijuccjfthabitumin.probatione aphior.eit etiam maia per uiam caufar,quia tft
caufa proftrationis }3izxiius.dc iic e caufa utmagnaplcurciis Iit ilanabiiis»
Expoiitio iViariili) fuper co. Gaf . lapluribusetc.
Gai'.c6metandoapho.prqccditiic. Prirao rangit fcripturas apho>diucrficatem .
Secundo co mcn tacu r apho . JQc prima dicit^ ipfe in ucnit " in pl uri-
bus fic.In pleurcii peryplcumonia.nce fequix ifta. pars. -malu3& i« credic
Hipp. intendiiTe pofl plcur-eiim fcqu« pcrypleumoaia fup.celTantc pleurefi , Dc
ftcup^a tacic -quod «ft dt Auni.Ec primo exponit hancparte . In plcu-
rciiparypkumoiiia^Sccimdouerifigathancparif , T^ VII ^ tio oflendit itcrS
econtira.Si pcr ypicumofttafcquat pleu refis. DcprimadicitHip.innuiiTcpatfione
ex alia paf lione uenicntejutfup.pcripleumonia expkurcfi priori pcrmanenccquf
pafTio ucniens non eft parua ncc fadu- bris,d: idco fiHip.non iungcret.
hancparte . malii, ex neceiTitate tamcn mala eft hsecpaiTf o. De fecunda dicte
q? fi augmentatur materia pieurefis& dilatetur I coftis
<Si:dciiuat,ipfanecclTarioflucnsadpuImonefacietpcry pleuinoniadJpIeurcfim.
Dct€rtiadicitq>non necclTa rioadpcrypicumoniam fequitur pleurcfis,quia fi
pc- ripleumonia parua eft dc falubris eius matcnam emit-' titcum
taiTi&fcreatu uirtus^fcd li magna fit Sc mot^ taiisante furFocatur infirmus
^ faciat pleurefim 6C con iucgaturpleurcfi pcrypleumonia. Aphorifmus. i2»
Inperypl€umonia,phrenefis,ma!u:m» , A pulmoniajdclirium, malo cft. Thc.
Apulmonis inilammationc piircnitisjmalum. J^ep^ Expofitio Marfili^ fuper apho.
Prsfensapho.adpraecedencc ficcontfnuatur.Poft^
Hip^inprgccdentiapho-docuitiignificare pcr perypleu moniainpleuretide, nunc
docet in pcrypleumonia fi- gnincarcperphrencfim.EtuuItiitaconclufionc.Phrc
nefVs apparcns in perypleumonia ipfam fignificat eiiv.
pelTfmam.ergo.maiorcilnota minoretiaeftnota ueri iicando apho.conclufio ponitur
in littera ut eft habitii., Primoadintellevftum apho.notanda concordiaqu^W
beturdecimatcrti^.tracta.^.capitulo de perypleumo- ma .ad principiii £uis.ihi(
Et quandocj pcrm utat SCc.} Sccundo eit notanda utilitas.cft enim utilis apho.
ad rc ctefigniiicandu<S^^nofticandri inpcrypIeu.monia,(&: j, ipfam
peiTimam oitendendum . Tcrtio cft notanda am ^^^Y^ pliatio- Et pricao cois
dicendo apho.m utrovj fexu ueri- P^.^"'"'* ficari in otnni cctate d:
coplcxione. Sccundo ponit ur am ^^^ P^^" pliacio fpecialior diccndo apho.
nonfolum uenficari per ^[P^ ^* phrenciTm fmo SCpcr corruptioescerebri, Q_ uarto
ex ^^ -^^^ «am habitismemorandii peryplcumoniaprouenientem ^^"^^^ ab
acutis humoribus Sc cholericis fore ualde malam, ut f^ ^^*"*^ colligitur
decima terti) utpofita eft concordia caufaf uit "^^^"'"
aiTignatafupercomcntoprsehabitOs&^ctiam memorev ""^^* nunc.Eit
enim pefTimaproptcr nimiii inccndiu confc- cuturuadcholcricitatem d:acuitatcm
humoruacutoj^' 6C propter corxosioncm aptaconfcquf ad humores acu«-" o,
tos^ chokricos.VItimonotandu q»licetper phreneffW r I^^^
poiTimusintelligcrephrcnefimproucnientemab humo ^\^*^"' ribus calidis 3C
maxime cholericis, tii intclligere pofTu- ^*^^* mus non ueram phrenefim aut
quacun^ mcntisaliena- tionem a uaporibus lcu acutis humoribus factam ma- lum
pcr uiam figni^quia fignificanten-i periplcumoniam cx cholerias humonbus malam,quia
ctiam debilitatem .d:profterncntem uircutem. 'i Expoficiq Marfil^ fuper comen.
GaP. ^ Q_uandoacalido. GaF.comencandoapho.non facit aijud nifi q, oftendic
quomodoperypleumoniam fequa- tur phrenefis diccns,q) fi iiacpcrypleumonia de
humori busacutisafccndecncceiTarioadcercbrii uapor nimius propter quem
confrciecurphrencfis, Aphoriimus. ^3* In caumatibus fortibus, fparmus,aut teta^
nus,ma!am* . .Per f iius.u.eh.emecies conuulfio.aut difte tfo maIo.€» Theo^ Ab
^ftibusfortibus, conuulfro, aut diftcntfo, malii . Lco^ Expofitiq
MarfiIf)fupcrapho. ^Prsefcnsapho.adprarccdentemficcontfnuat. Poft-
:fl^Hip.fnpraecedenlx apho. fecic quod cft dictum, nunc docct fignf ficare l
fortibus uulneribus pcr fpafmum aut tcca£ium,£t uulc coaclufioxiem
iftam«fpafmus au t tet^r Digitized by Google /lufce* Vulnc tuioid utnczn cuiuus
Vulnus icortcmf Incefio multip? appci-* A P H O R< eusapparciisin forctbus
uulnerfbiis cH: malum. Coda iioprobacur. flludcj^fQalumquoci uulnusfigniiicater
fcmortalejfc^fpafmus aut tctanus in fortibus uulneri- bus C0: huiurmodi.niaior
ci^ nota.minor patebit in co' mento. Coclufio ponitur in litccra, Primo a«l
intdFm apho, notctur concor^ia quae habctur q^tum adpartcm primam dc
fpafmofccunda tcrtij . cap . dcfpafmo. ad fi^
2iem.ibi(Etomnisquidcmfpafmus<&:c.)Q^uintahuiui apho.fccundo.In
uulnerefpafmus&:c, Q^uantum ue- ro ad fccudam partcoi habctur fccunda
tcrtij.cap . dc te tano.ibi(Etomnisautcm cu^e^.) Sccundo cftnotanda uaiitas.
cftenim utihsprffens apho. adrcd:c in forti- bus uulncfibus fignificandum.
Tcrtionotanda cft am phatio diccndo apho . ucrifjcari in utro<^ fcxu omni
aeta te 3c coplcxioncjdicendo etiam ipfum non folum uerifi cabilem inforti
uulnerc , fcdinquaciiq^ cuacnationead quara tetanus confcquatur aut fpafinus.
Q_uarto nota dum.VuInusdicipotcftfortcmuItiphcitcr: Vnomodo rationedignitatis
lgf| a<ftionis, quia iit faAum utlaedat uircutemdignioremfeu pcrfctftiorcm
u? uulnus fa<ftii in mcmbro feniitiuo caeteris paribus , q^ fecftum in noo
feniitiuomembroproptcr uirtutem fenfitiuam forcna turali dignioxcm * Secudo
uulnusappellatur fortc ratio ric uirtutisdifpenfantisnoftrumcorpusqualiseft
uirtu§ cordis.namuulnusadquodfequiturcafushuiusuirtu- tis quf eft fyncopis didt
ur hoc modo fortis.Tcrtio uuj- nusappellatur forte rationc^prig eircntii, quia
ali)s pa ribus dilficilius ad cura,dum,quia maius ucl quiafub U gura
difficiliori faclum ad cura ut uulnus circulare cg- teris paribus for tius r
cccilineo dicitur eire. Q^uomodo- ' cunq? fumacur uulnus fortCsdiimodo Sc ipfum
tetanus autfpafmuscofcquatujrcontinetapho.ueritate. Q.ui
tonotandum.Nofoiumapho.verificariinuuIncreflm plicijimmo etiam in uulncre 6C
ulcere copofitOsdumo- do fpafmus confequatur Sc tetanus, Scxto notanduni»
Ipafmusauttecanus poteftmultipliciter confcqui fortc vulnus. Vno modoproptcr
euacuatione 3c corporisi na iiitionem.dequo.^.apho.SecundumprotuIitapho.Po
terit eciaimaginarifpafmus confcquide repletionc. Pri EQO fi forte
uulnusobturctur Sc fubito oppiletur ut tra feuntibus«jaterijs
adlocaneruofafpafiMus auttctanus confequatur.Poteft etiam caufari fpafmus non
propor- tionatusadmateriampropter uehementiam dolorisin forti uulncre
caufati.Adpropofitum Sc&dt omnifpa- fmo poffit uerificariapho.admente tamen
Gaf. in co- inento in fpafnio intelligendus eft dcinanicrone. Septi-
monocandum.Huncfpafmum elTcmalum per uiam fi- gni SC cauff ut fatis eft euides
notando uulnus tfCe mor tale 5 aquotamen cuacuetur utinde morsfcquatur^ac
ctiampcruiamcauf|Cum fpafmus^S^ tctanus habean^ fummedebilitare uirtutcm maxime
comunicati toti. Sc non folum funt abfolute maluni fignuni> immo mor tale uc
colf r quinta apho.2 .apho.all^ato, Expofitio Marfilg fupcr commentum Ga?.
Multicxpofitorcs. GaP.cdmentandoapho.duofe-» cit. Primoponit fcripturae
diucrfitatemapudmultos. Secundo eor um opinioncs approbat. In prima didt in
pluribuslibris huncaphQ.effe talem> fpafmusaut teta-
Busfcquentcsmaximainccnfioncm cfbquodmalu. qui apho.funttaliter plurimum
coniunvxifup.ficut iaceclic tera.folustamen Marinuslo<?ommif incenfionis
m'mi5 appofuitmotumjdicenshocconfirmariexapho.fequen tf,quia tumor fpafmus^;:
tctanus fequunt maximauul ncra.adnimiu crgomoturajgaad nimia dcftru<fcione
partiii . fpafmus cofequec 3c tctanus > cutii diccre ice fio ne .fit dicerc
coi us,qa fub inccnfionc coprehendcre pof fumus omnem incenfioncm prxccr natur
a.vndc fi uul nus ualdc inccndatur auc maioretur dicem us hoc ciTe in
irenfionem uulneris.& ficdcmotibusdicedum^^al^s» cft crgo ncccffe hoc
exiite ut fpafmus aut tctanus conf? qvmut plurtmosfficcfioAcmpatientcs» ai^
autcmi&tf Thc^ Lco» H I P P O, tor Aifitpeirmccnfioncm fcb.alg
acrcm^al^aateM chiriif^ giamcumignc.omnia cnimhaecuteftta<ftum poffuiit dici
f nccnfioncs. In fccunda facit quod cft didum di- ccns omnes hos diccrc ucrum ,
qufa fpafiaus Sc tctanus confcquentcshasrcsquiafnccnfioncm SCc, coprchca-
duntur efre pclTimi.fi cciam cofcguantur uulncra, quf a cognofcuntur clfc de
ficcitatc aut inanitionc. (^ ^^" tempcriculofusfit
fpafmusdcinanitioncfadicic ijaf. Aphorirmus. 14* In pcrcuffionem capitc ftupor
^aut dSpica^ lia,ma!iim«. Incapitisiciujftupor^autmetfecomoctojmalocft. Jn
capitisi<flu,obftupefceta, &:dcfipietia, malum, Bxpofiao Marfil^ fupcr
apho. Poftqp Hipp.in pr§cedentiapho.fcdtquodcftdi(ftu, jiuncdocetpronofticari
pcr ftuporcm Sc defipiaitiam f n percuiTionc capicis.Et
uultc6cIufioneifi:am.Scupor aut defipientia in pcrcufiibnc capitis cft quod
malii.Co clufioprobatur fic.llludcftmalumfnpercuifionc capi
cisquodpcrcufiionemnoiatccrcbrocomumcatam,fcdl ftupor <S:dclipienaain capias
pcrcufljfonc apparentcs funt huiuftaodi.ergo <&:c.maior eftncfa.minorpatcc^
i:o mentum .Conclufio uc cft diAum in littcra pomtur . Adintellcciumapho.primo
eftnotandac6cor<i'aquf Amc&* habeturquinta.4.tra.3.cap . de
fracturacranci adpria cipium .ibi (Cum crgo Sc^.) Sccimdo notetur utiHcas per
prapfcntis apho. intcntionaa colligcnda. Tertio no cetur ampliaciogeneralis
ucdicaturapho. vcritatem cS Cincre in utrocp fexu ascatc Sc omni
compIcxione.Sccun dopoteftfpecialiter ampliari dicendo «^nonlblumno'* cumcnta
ciTcntig cerebri comunicata funtquodmalii. immo ctf am nocumenta aliorum prindpalium
cffentjgs comunicata. Q^uartonotandum.percufiiocapiaspo . , teftclTemultipIex.
Q^uaedamenim eftfinemanifcfi^ Capms folutione confinuitatis.ficuc
concuiTiOjadquam camcn Ecuiiio fequicur conquafiacio xficutcciam poceftefic
comocto *^P."' cerebri confcquens cocius corporis comorioncm. Q,u^ puacar
dam auccm cft cum manifcfta jfblucionc concinuicatis^^^"^ mulc^licicer
diuerfifi<sca, qiua aliquando tnfola cucc, aliquando in craneo, aliquando in
paniculis , aliquando pertingens eficnciam ccrcbri. Adpropoficum hic incd-
ligic de concufltone , auc criam mamfefta folurionc coa
tinutcatisc6muw*cataccrcbro» Q^utntonotadum.L/i . , ccc
ftuporpropriefumpcus,uci^eifecunda cerc^ . cap. Aince. de ipfo ftupore. fic
morbus offidalislades euccire in fen Stupor futaAualcnocumentum condiftind:um
congdationi, "uprr» hictamcn fumiturc6munirer,ucperipfum intdliga- mus
congelarionem,acetiam ucrum ftuporcm intdligc rcpoffumus.
Sc^jtonotandum.Stuporemqued^iieifc ^^j^^» uniuerfalem,que5am minus
uniuerialem,quedam ue- ^^puac ro particularcmpenitus Sc detcrminatum comumcato
primo toriobnocumcncum cerebric6mum*cacum effca riae»Secundus uero ftupor
mebris infra fadcm comuni cacus confequi poteft nuchg nocumencum udaliquatii
dorfi fpon^Iium. Concingcrc ueropoteft ccrrius ^ptcr detcrminaci mcmbri
appropriacum nocumentum per cf fcnciamauccolhgantiam.In propofito
intcUigiturfi^i;- porprimomodofumpcus. Scpamonocadum.Licctdc 33^0 • fipicntia
proprie fumpta importec cogicarionis corru- ^^^ pcioncm condiiHn<ftam
ablationi cogitationis qu^ ^ olidccr peUaturfi»liditas,hictamefumicurc6mumccr
adqua *^ "*^ cuncj cogicationisl|fioncm prgtcr nacuram.cutn cnim
faperepcrfcAioncmcotalcm importctcogitacion^ deSi perecftpcr quacun^
cogicationum If fioncm pr§ta- na turam. OAauonotandum. Scuporem cfiequidmaI5 pcr
uiam figni 3c cauff fignificando uehwncns cerd>ri nocumoitum uteft
di<ftum,cftedamaucdefipicnaa c3l mala utftuporcnodebicecoprehcndancur
obicAacaa gibiUajdcfi^efiria uero &6 dd>iteor<^ancu]: opcrariQ
Digitized by Google PAR T !• jb4»utiftti£iimmfeitorum cogccatiua
fubdfdinatttefibi «ircutesinfcrtorcstS^ motiuambcalitcr dCconRmdcs, If facrgo
cc^itati ua Igduntur operationes uir tutum in- fcriorum.d^ hocmalum abfolute
aut maium,quia mor talc fecundum <j ftupor uniuerf^isj aut dciipientia ue-
Jicmras quiaamentia. Expoiitio iV^arfiifJ fuper comentGaF. Deiipientia 8Cc,
Gaf.comentando apho.primo jfw- citquorundam uocabulorumexpofitionem, Secundo
uerificataphorifmum. Inprimadicic oportcre intelli- gipcr
hocc^cftdcfipicntiainfirmumnon loquiautdi- ccrcfccundum<:^oportet.
pcrftujsorcm uerononloqui i|ifirmumnecfecercaliquid,fcdilaretantuapcrtisocu lis
iicut timentesfaciunt. In fecunda diciccj hi patien- ees fupplc ftuporcm aut
deiipientiam iine dubio in cerc bropatiunturin quodicimushaberi uirtutem corpo-
ris r^f tiuam,oportet ergo inulligi iluporc <S^deifpicn tia cxiiientibus
fupple percuirionem cerebri circntif co jnunicatam eiTe,5f fine dubiohaec
communicatioeil: quidmalum* Aphorifmus. x 5* In (angLifnfs Cpixto ianiei
(putam,ma!am» ^hco» AfanguinisfputOjpurisfputumjmalum. X^eo» A fanguinis
fpatD,puris fputum jmalum. Expoiicio Mariili) fupcr Apho. Praefens apho.ad
prxccdcntcm continuatur iic. Poil quam Hippo.in prgccdcntiapho.fecit quod eil
dfccum, nunc docct iigniiicare in fputo fanguinis per fputt fani- ci
apparcntiam.Et uult concluiionem hanc. Sputum fa nici apparcns poitfputum
fanguinis cit quid malum. Concluiio probatur lic illud eit quid malum quod
iigni ficat phthiiini. fcd fputum faniei poitfputum fangui- nis
iigniiicatphthiiim.crgo. maior eil nota.patebit mi nor.ConcIuiio ponitur in
lictcra. Primo ad intellectu Aphor .nocetur concordia qug habctur. I J .tract.3
.ca. 3Phthi- dcfputofanguinisifinc. Secudonoteturutilitasapho. £s
can. ^^ ^^*™ utili s ad coprehendendum phthiiim fecundum cophe- <J»^PP^^ic.
Tcrtionotetur generalreampliatiouteit iiuus. plnricsdicftum.
Q^uartonotandum.Pcrfputumfan- Sputii i?"inisinteUigit fputuni fanguinis
ucnientis a pe<fcore fanguis aucpujn^oncj cuius iignadifticfta funt tacta
iilo aphor» quid. quartiapho.Sanguisquidemfurfum. Q^uinto notan- Sputu
^""J^Sputum fanfci intclligipoteft aduenireinfputofa faniei
g"^nrs duplicitcr . Vno modo cj> iimul cxpuacur femcs ct fputofa
^^"S"fs. Secundoaducnirepoteftin fputo fangms poft cruis ac
^P"^^ffD§"»nfs. Q_uomodocunc^exponaturparsco 2dere fi^^tueritatcm.
Sextonotandum.Apho.continetue- ^upff • ^"^^"'* fp^fo petfeucrantc 8c
in multa .quantitatc appa " '
rcnte.quamuisenimquodcuncgfaniafputumiitmaiii tamcniieftinquantitatcmulta
ctpcrfcucranspeiuscft dcnotanA> uchcmcntiorem putrefecaoncm. Scpttmo
notandum. Talc fputum cii malum per uiam iigni. fc- qucndo cnim fputum
fanguinis iignificado putrefacftio ncm ulcus iigniiicatin pulmone Sc
phthiiim,<S:ideono jantcr cft <i"ct:um fcquendo fputum fanguinis,
quia ru- pto apatc,ii ctia poft epidimi aapparcat fpucum faniei, tamen
denotabit hanc malitiam neceiTario. Expoiitio iMariil^ fuper co . GaF.
Q^uodomnis. GaF. cdmcntandoAphor.duofecir. Primo cxponithancpartem.infanguinis
fputo.oftcnde do quid intclligat pcr hanc litteram Hip . Secundo uerifi cat
apho. Dicit primoc^ Hip.notauitfupra ex haclittc ra in fanguinis fputo
(S^c.paiiioncm nafccnte ex alia paf lione qaia fup.fputum fanici fequcns fputum
fanguinis dequo Praxagoras fecit librum non mimmam. Iliicit fccundo ucrificans
aphor .quod non acj quodcunquc fpu tum fanguf nis fequitur faniei fputum.nifi
fanguinc cxi Itcntc peirimo 3C fupplcdeplcxione » ad quod fanguis 'fy«f BW
fecjviifijr fciiipcr to(«' fputum, l^iicpatct w^ r^asapho.^a ^cfputu ilgnificac
ulcus ce 1 pulmoe^i Aphorifmus» 16. ra(anieiiputophchi(is d:f!uxas malufn, ubl
uero faf iua teneturjmorf untur. Apurisfputotabes<S:iiuor cunquefaliua
fubftidt, moriuntur. Thc^ . Apurisfputophthiiis,(S: iiuxus,cum uero fputum ^co*
retineturjmoriuntur. Expofitio Marfil^fupcrapho. Prgfcnsapho.iiccontinuaturad
prf cedentem, Poft quam Hippo.inprgccdenti apho.fecitquod cftdiAum,
nuncoftcnditqufdamaccidcntiaqug confcquunturad fputum fanicijtangjt ctiam
quodam in phthiii raortale frg.ium.Et continet duaspartcs.Primo tangfc acciden-
tta qug confequuntur.Secundo tangit iignum mortalc» Secundaibi( Vbi uerofaliua
tenetur.) Inprima uulc concluiionem hanc.Cafus capiibr um 6^ iluxus uentris
<5<;phthiiisiiuntinfputofaniei. ConcJuiioprobat iic* Ibi fiunt prgdicfta
ubi iiunt ca uff pr^dicior um . fed in fputo fanici fiunt caufg prgdicftorii.crgo.maior
cft no- ta.patcbit minor. Conclufio poniturin apho.deinde cii diiciu
InfccundauuItiftamconcIuiioncm.Rcteto fpu 1:0 phthiiicimoriuntur.ConcIuiio
probatur iic. Illt mo riu ntur recento fputo qui fuflFocantur 8Cc, fcd
phthiiict retetafaliuafufFocantur.crgo. maior cftnota.minorta gitur in
comento.CocIuiiojx>nitur modo dictoin apha rifmo.
Primoadintellccftumapho.notctur concordia qu§ habetur decima terti) .tracflatu
quarto. cap . de ft-- gnrs phthiiis. Secundo notatur utilitas pcr apho. in- te
tionem coprchcndendam . Tcrtio notctur etiam am pliatio generalis. Q^uarto
notandum cj> per iputum fa niti intelligct Hipp. fputum faniei fequcns
fputum fan- guinis ex uulnere pulmonis,non cnim in omnifputo fa- niei fit
phthiiis <S:c.nam in iputo fequete empyema no continguntiftaneceiTario.
Q_uintonota. c^^continet aphp.veritatem talifaniei fpuco perfeuerante,contincc
ctiam ueritatem quantum ad unam partcm phthf fi per feuerante. Sexto prf
tcrmitteda Hipp. intelligere per Phthu phthiiim confumptionem totius corporis
ulcus pulmo- fis gd» nis confequcntcm,& mcrico.pulmonc cnim iic Igfo cor di
iigicur nocumcncujCuius confumptionc 8C exiccztio nc confumitur totum corpus.
Septimonotandum.Per fluxum Hipp. inteiligit cafum capiiIorum,ac ctiam iiu xum
ucntrischolericum ut tangiiurjphthiii.n.pcrfcuc rantc Sc ultimata cxiften te pr
imo in mcmbris cxtrcmis deiicitnutrimentum ,& ideo in cute ctf am ut iic
dicam dcficitpabulum capillorum . cum crgo dctineatur in po
roiitatibuspcrhumiditatcsquaiicolligantesjconfum- ptis his h umiditatf b as8c
latiiicatis poris confequitur ca fuscapillorumjacctiam incuruatio
unguium.Confequg turctiam fluxus cholericus.i.humoralis.primo dcbilita
tailomachi<S:intefttnorum contentiua uirtutCjac ecia calidftatcprgternaturam
choIericantc,ut ii dicam ege- ftiones^fluxum. Ocflauonotandum.Perfaliuanon
Saliua fntclligtt Hip. tantum uera faliua in ore repertam , fed quid^ matcriam
catarralem aut faniofam morc faliug ore ex-^ pellibilcm.quando ergo talis
faliua tcnetur muriuntur pcr uiam fuffocationis hacfaniofamateria fuifocantc 8c
cxtinguente calidum. Expiiiitio i^iarfil^fupcr comme.GaF. Q_uaproprie.
Prsefcnscomcntumdiuiditur ndu as partes . Primo ponitquorundam uocabulorum cx-
pofitioncm.Secundo vrcriiicatapho.Primain duas.Prf moexponit illampartem.
phthiiis exponendo caufani aliqualem. Sccundoexponitillampartcmfluxus. Dc ;
prima dicitfc intelligere p phthiiim totiuscorporis con Phtht^»! fumptioncm cum
leui febre cxiftcntem propter uulne-r fisgd* rapulmonis.
Dcfecundadicitperfluxumintelligita> fumcapiUorumuelfluxumuentris cholericum.
Am- fearfl» NiHicfecicquodeftdidum» Etprimo wcrificai apho. Digitized by Google
A P H O R. apho. quantum adpartcm prfmani» Sccundotjuantum
adfecunda.Primodicithgcduofolucione uentns 6Cc3. fum capillorum aducnirc ipiis
phthtfids propter iiccita fhthi'- tem 8c uirtutis defed:um . Dicit ultimo
Hipp.notauiffc ^corii perhancpartcmubifaliuaretinecurd:c» quomodomo inodus^
rianturphthiiid, namipilstufficntibus<S^fpuentibus imoredi
femperconfumuntur.deficientc uerotuffi(S^fputoma terialtcrius
pcrmanentc^claufis uijs anhciitus fuffa catimoriuntur, AphonTmus» 17«. In
phlegmone hepatf s fingu!tus,malum; Thc# X^eo» Phlcg- jnonc multf- pliciter
Singul- tus cur fnalusl hepatis jinflama «onc. Ab iecoris inflamatione
iingukusjmalo eft • Inhcpatisinflamationciingultussmalum. Expofitio Mariil^
fuper Apho, Praefens apho. iic contmuatur ad praeccdcntcm . Supc pcrius
Hippo.tetigitqugdam nocumenta ucl paffioncs iiclalj^spaffionibus
contingentcs,nunc tangit nocume tum expaffibnehepatis contingens , 8c uult in
apoite- matehcpatisper iingultum intendendo hancconclulio nem . Singultus eit
quidem malum in phlcgmone hepa tis.ConcIufio probatur ixc.illud eft malum in
phlcgmo nehepatisquod iignificat phlegmoncm ciTcmagnu SC calidiilcmum.fed
iingultus apparens in phlcgmonc hepa tis cit huiufmodi.crgo.maior cil
nota.minor fumitur % comento.ConcIuiio ucro in apho . ponitur. Pro intcl-
lciftuapho.primonotetur concordiainrclligenda. 1 4.3 tertio.cap . de iignis
apatum hcpatisad finem. Sccun- do notetur utilitasper apho.intcntionem
habcndam, Tertio notetur ampliacio generalis uteft di(ftum. Q_uarto notadii.
Licet phlegmonmultipiicemhabe at iignificationem, quia aliquando importat omne
apa tnflamatum^aliquando apacaliduper effentiam quale- cunq? iitaaliquando
ueroapafactum exfanguine foioi hictamen ampiiari poteftapho.ad apoilema hepatis
a qualicunf^ materiaproucniat^ipfum camcn dcarciculat in comcnto.Gaf.admagnum
dc chokricum apoflema hepacis. Q_uincofupponendumheparadfuam conca- uicatcm
flomacho plus coilfgari, parua tamen pcr fubti lem neruum intra ilomachum 8c
hepar exiitentc colli- gantia.hepar uero quantumad partem gibbofamplus
eifcfpiricualibuscoliigatumrationc panniculoruai he- patis<&:c.^ideo
adapoftema gibbofitaas hcpateplus infpirituaiibus nocumenta confcquuntur uc tuffes
dif- ficultatesanheIitum,utnotacur. 1 4.tertg poiicaeft con cordia.ad pofcema
ucroconcauipiuscoiifcquunt itO'^ machi nocumenta. Ex itix» patec «J» il iingulr
us confe«» quaturadapoilema gibbi heparis peiuscit qgii confc- quatur ad
apoitcma c6caui,quiaad hoc utadapoftema gibbi confequacur fingulturrcquitur
apoilema cffema f us>auc ctiam peius. confequicur ecia itngultus ad cpi§
apoflema fecundum GaF.in comcnto. cu cnim apofte-
raafitmagnum<&:cahdiffimu cholcrica adduodcnum inteitinum emittendomateriamcum
afcenderit ad os ftomachi pungcndo lingultum caufat. Ex iftopatct uc dicebacur
fingulcum effe maiii,primo in uiafigni^quia fignificac calidiffim um
<S:magnii apa^pro quanto uero finguitus proilernit uirtute g uiacaufae didt
ce malus, Expoii tio Mar fili) fupcr Comcn. GaF, Dixi Sccs. Gaf .comencando
apho, duofedt, prirao huiusapho. adquofdam prghabicosponir coucnicncia. fccodo
uerificatapho» In prima dicit hos omnca apho»
fup.narrantcspaiTionesexaiijspaffionibuscontingcn- tcs fcinuice fequijquia nunciant
paffioncs<S:accidentia nafcentes ex aiia paffionc^S:: fequenccs feu
comunican' tcsillasacutas paflVones iicut fingulcus fcqucns apofte- ina hcptis.
In fecunda dictt Q^ non ad qualccumj apo- ftema hepis,fcdad itamagnum
<S^calidiffimu utosfto machi 8c partcs fuperiorcs patiantur ,nam ftomachus
cc hepar iicct colligantur pcr ncjcuu> tamcnXccundii Ht|U H I P P O, 103 ia
fccundo epidiraiar umahic ncruuscft fubtiliffimus>ct ideonon pacitur
ftomachus iinguitum propter hcpar nifi apoftema fit magnum 8C peffimum . nam
tale facit jrubcam choicram tranfeuntcm primo ad intcftinum . duodcnum qu»
traafiens ados itomaciii pungcndo fa- «cfingultum* Aphorifmus» 18* In uigilia
(pafmus aut deOpfentfajmalum. Abinfoniaconuuifio autmentiscomotio raaloeft,
Theo. In uigiliajConu ul/Io ucl defipicntia^malum . j^^^^ Expofitid
Marfilijfuperapho. Poftqg Hippo.in pr|cedchtiapiio.fecitquodeft dictu,,
nuncdocecfignificarcin uigiliapcrfpafmum autdefipi
cnciam.yuicHip.concIufionemhanc.fpafmusautdcfi- picntiaapparens eftquidmalum.
Conclufio probatur fic.lllud eft quid malumquodfigniiicac uehcmentem
cxiccationcm ct uirtutisdcbilicacem,fcd fpafmus auc dc fipiencia
cfg^uiufmodi.crgo. maior eftnota.minorfu- mitur cx cdmento. Conclufio ( uceft
diccum) in httcra pontcurx Primo adincellevftum apho.notetur concor- dia qus
hai>etur in continentc cap .dc fomno 8C uigilia. ^fjg. 8C
einfinecoBtincncis.habeturctiaquantumadparte /^^j^i,
fccundam.fecundaprimi.docz.cap.dehisqugprouc- jiiuntafomno.ibi(Cumautem
fincmuicc.) Sccundo nocetur ucijicas.cftenim utilrs pr$fensapho.adrev5;c^
nofticandum in uigilia fuperfluentis. Tertio notetur amphatio gcncralis uc cft
dictum.notetur eciam fpccm- Yigt!dc liorampiiatiodicendbcj. nonfolumin
uigihaiita funt fuper- mala,immo etiam in fomno,in uigiiia came peiorafunt
^y^ixis cxiccattonem confcquendd «S;^ inanicioncm. Q_uarto canpro
notandumhfcraaximemalafunc fcquendo uigiham fu jjofti— periiuentem cum
fignificccurmaximedeMitas uirtu^ ^^^ tis8Ccxiccmo,
Q^uinconocandura.Talisfpafmusma xime incelligitur de inanitione pro quanto fequitur
ui- gtliam fuperfluentem uc t(t^ctum , c^uisnon ficG>ii- ucnicns ficri in
uigilia fpafm um de replcrionc , dcfijMcn tia eciam caufatuf propcer nimiam
cxiccationcm 8c dc^ Dcfipf bilitaterauirtutisucfumatur dcfipientia prodiminu^
-^^ ^^j tioncautabiatione cogicationis. cumcnira cogitatiua
uirtusraulcacgcatquahatatcfpirituural^ditur liis dc- ficicntibus. Scxtb
notandum . Hgcaccidcntia ulrima- tafuntmortalianocand>cciafrreparal>ile
exiccationc dC dcbiiitate^fiHit eria hfcmala pcr uiam {i%ni8C caf . Expofirio
jVkrfiiij fupcr commcntum Gaf, Q_uidam 8Cq\ GaF. in comcnto triafecit.Primo no
bisquadam fp^mimcmoracdiitinccione, Sccundouc rificacapho.
Tcrriocangitq^damlitterg diucrfitatcmw Dicitprimofcdixiffcomne
ipafmucfTcdcreplctionc . 6<:inanitionc. Dicicfccuncto uigiharacum inanitionc
effepciorem* Alialittcra haisctinanirioncm cum mg.i" lia cxiccct,&:
idco fpafmus cum uigiha 8C inanirione cft peffimus.Ecdicic ulcerius hanc
uigiliara cxiccanA> cffc caufaraalienandfracncis. Didctcrrioinquibufdamli
brts non norainari dcfipienriam/edhalseriapho.fic. In
uigaiafpafbiuseftmalum.DidtautemGaF.fcarbitra- ri fup.nonwnaridcfipicnria
criamHip.inuentc hicpcio ra accidcnria morbosfcqucntia» Aphorifinus* l^* In
oflis dcQudationeerynpi!%maIi»m Ab offis cxurionCjfaccr ignis malo cft. In
offfi cxurione,cry fipdas,malum« Expofirio iVkrfil^ fuper apho* Poftqp Hippo.in
prg ccdenri apho. f cdt quoddivlum cft.nuncdocct
fignificarcinoffisdifcoopcrturapcr cry fipilam.EtuultHippo.condufioncm tftam.
Eryfiptla aK>arens in offe difcoopcrto cft mala. Condufio proba tur ficIUud
cfl: malum quo4 fignfficat uchcmcntcm pa
irda<f^^cm^prQhih«$€92:^lf^rioncm<5lf ofiO^ fim|i Thc^ Digitized by
Google PA RT I^ 0OBe».f«d cry fipfla eft huiufmodf .vcrgo.maior cfi: ii»j-
iatf»iilor paccbic.Condufio ponitur in liucra uc eft di- , Amcf » ^um. Primoad
intdle^ftum apho.noc«ur concordia fichabccur cerEiaquara.trac.prtmo.cap.de
eryfipila i(Efquandoacciditefyiipila <S:c.) Sccimdo notc- tur ptilitasper
aphor.inteniionem comprchcndenda. T^ffip notetur ampliatiogcneralts, uteft
pluriesdi- <fcum. Nopctur ctiam fpccialis dicendo q> non folum in
difcQopcrturaoffis ucrificatur apho. fed eciam ncrui 8C alior um
fpermatJCorum,quia tamen olTa erant ad con- folidand.um incptior a>ideo dc
ipfis potius Hippo..protu lit apho . Q^uat fo notand um . Non folum in
difcooper luraoiiiscryfipila eftquidmalumjfcd cciam in oifccoo Eryfipf pcrto
utapparcbit. Q_.uinto notandum. Eryiipila po- lik diip''» teft fumi dupfr.Primo
proprtc pro apoftemacc cholcri- co . Secudo pro apoftcmatc corrofi uo ut
ampliando per «ryfipilam quodcunq^corrofiuum intcIHgamus a^Qfte
p}a,(S^quiaprobabilecftpIus choleram cHc corrofiua, idco dtdum cft eryfipila.
Sexto notandum.Hoc cft ma lum>qui3 pcifimum ut tangitur m comenco, eo q>
deno tatur peirimaputrefacnoex qao eft corrofiuo. dcnotat ^ciam cx
hocimpoiTibihtasfanationis 8c coafolidationis ^Qrrodcnce materia prohibente
dcbica nutricatione » Expofitio Marfilij fupercomen.Ga?. HocinJoco.
Gaf.incommcntoprimoexponichanc partemjmalum.Secundo tangtt^dam ampliationem. DfcitprimoopQrtcre
intelligi pcr hoc dicftum malu pelTimum. Dicitfccundononinfoladenudacioneoiri-
um raro 4iel fempcr apparere omne circundans carnera . ... faciendo eryfipilam
pciTimumeiTc<Si; moIcftiiTimum. Vig<"| Dubitatur quomodo uigihae exiccanc.
Omittedo uer quae no ^^ p^\htxu dicendum ^ uigiki no exiccant tanqua ages
cxtccac pa0tiuediftind:uacalidonacurali5;:c. feduigili^exic cant hoc eft
calidum naturale autaliud calidii uigdando exiccathumidum.Primoquia in uigilia,
cft calidum na turalc diiperfum fupra tocum . Icem
uircucibus acl:uali- ter operacibus peramplius uerib calido fpiricuofo fupra
humidum. Vkerius notandum circa. 1 4. cdmentum omnem fpafmum ad mentem GaP.
maccrialem elTe de inanitione uel de repletione. ff>afmus ergo non propor-
«ionatus ad materiam non eft de replctione uel inanitio nc quamuisquodamodo ad
i^jafmum de inanitioncredu |:ifei.li|,ytcolli£iturquiutoapho,cdmca£oprimo.
Aphorifmus. zo» In eryflpila piitrc^p am: ranies,ma!iitti* Thc, Ab ignc facro
putredo aut fuppuratiojmalo cft. jLco» AberyfipcIatCjputr€do,autfuppuratio.
Expofitio Marfilij fuper Apho. Poftq^ Hippo . in praeccdepti Aphcu fecit quod
eft di- dcum,n unc docct in cryfipiia fignificarc per putredin is aut faniei
prgfentiam. Et uulc Hipp, conclufionem hac, Putrcdoautfanie^apparensin
eryfipilaeftquidmalii» Conclufioprobatur fic Illudcftquidmalum quod eft nialum
pcr uiam figni dc caufg ^ ftd putrcdo aut fanics .^fthuiufqiodi.crgo. maior eft
noca.minor patcbic Co dufioinlictcraponitur. Primoadintellecflumaphor.
notcturconcordiaqug coprchcndi poteftpcr prgdicla dc cryfipila,?crciaquarci.
trac;primo ca. de eryfipila. Auice* Secundouotetur
utilitas.eft.n.vtilispra^fcnsapho. ad Eryfipi
<^opr«iicndcndunjmaIaraeryfipiIam. Tertio natctur Igcaqo
gcnwalisampliatioutfupradiccndo. Q, uarto notan- co ^he ^^^ ^^^ ^^^^ cry
fipiiam propric pro apoftcnja:c facfto iiuus. ^^cchplera.
•Q_uintonotandumchoIcran:) apoftcman- temeflccorrofiuam fuifubtiiitatc
facilitcr refolubile. Sexto notandum Hippo. inceiligcrc per putredine ma 1*
utrc- lam putrcdjncm qug non eft cum uicraria caliditatis lia filomaia
£iira!is,immocumoppofico. pcrfaniem uero intelligfc quidjcc Hip.fanie inquacft
uicftoria caiiditati^ naturalis^ma &afts?s ^umio (^ul wngit Gaf .5 »dc
fimphamf<3icma> Scpft VII ( mo fiotaiidum hafic putrrediiiem eiremalam
per uiam figni <&:caufae.Primo per uiam figni fignificando impo tentiam
uirtucisadre&luendum matcriamqufcomu'- niter folita eft rcfoluiper calidum
naturale. Eft etia ma la per uiam caufg.nam calis corrodit membrum quod c GaF*
ualde malum 3 &; «dco uolebac Gaf.in comcnto non fc^ putredmem
(Si;fanicm,nifi apoftcmaficpeirmiumjquia de maceriacholcrica non
pocenccrcfolui)immo famance & corrodcnccmcmbrum, Expoficio Marfili) fupcr
co . Gaf. CJarumeft. Gaf.in comenco nonfacicaliudnifi q^ uerificacapho.dicenshfcaccidcnaaucpucrcdincmecfa
niem ficriquandoapoftcmaquodefteryfipiiacft pelTi- nium. Proparcenotandum
putredinem ^faniemmc rito appellari acddcncia,quia func exeuncia mucaca prg cer
nacuramjd: ideoacddcncia uc colligicur cercio dc ac cidcncitSi^morbo.cap.^.
Notandum fccundoq> apo- ftema appcllacur pefffmum quando eft cum corr upcio-
ne*5Ccorrofionemembri<S:curf difFiciIis>quiaergo ery fipila cum qua cft
pucrcdo aue fanies eft cum corrofionc 6c corruptioncmcmbri , cft eciam ob hoc
curgdifficilii m Cjideo talcna dicim us elTc pcfllimam ♦ Aphorifmus» zu In
litargicotremormalum. D eficic apho.iftc a Thco.<S^ Lcon, Expoficio
Marfil^fupcrapho, Poftq^ Hippo.in prgccdenti aphor . fcdtquod cft ^^
<ftum,nuncdocetpercremorcm fignificarc inlitargia. EtuuItHippo. concluflonem
hanc, Trcmorcftmalus tnhtargia. Condufioprobaturfic. Illudcftmalumin
litargiaquod fignificat matcria litargiae effcmultam 6C
malam,fedtrcmorefthuiufmo4". crgo.maiorcft nota. patebicin comento minor»
conclufioponicur in aphor. Prirao adintellc^flumapho^notetur concordiajquf ha
beturprimatcrtj^.cap.dcfignislitargiae. Secundoeft notanda utihtaspcr
apho.intecionem colligcnda. Tcr 00 notetur ampliatio dicftamultotiens. Q_uarto
me- morandum licargiam clTcapoftcmaphlcgmaticum po- fteriorispartiscercbriphlegmatc
apoftcmantc mcacus feu uias ccrcbrijiioh auccm paniculos fuagrofficic , ncc
cciam fubftaciamccrcbrimcduHarem uiiaxficacisphlcg macis 8c fubftanciae ccrcbri
8c uocatur licargia ab obli- uione]qug fequitur adcalc apoftcmajUt colligitur
prima terti).cap.dclitargia. Q^uintomcmorandum tremore ciTemorbumofi^icialem
eucnicHtem propter dcfcdum oiotiug uirtutis amotulaccrtorum fccundum continui
tatemcomparis grauicati compariin fua motionc in^ tromittcntcmotionem
uoluntaria. Hfcnotificatiofu- mitur fecunda tcrcf^.cap .dc crcmore.iQ prin. Et
primo dicitur morbusofitdalis,quiatn fitu fumcndo fitum ,|> loco.Sumitur
tamcnaliquando tremor pro accidcntc p ter nacuramjquia cft a<ftio laefa.
mebrum cnim tremes mouetur qualitcr moucri non dcbctjquia trcmor ut ta-
<ftum cft,&:dicitur in commcntOjCaufatur per quadam paritatem fcu
aequipocetiam uirtutisadgrauitacemme bri.conancccnimgrauicace moucridcorfui»
d:uircu- tefurfummoucturmcmbrum motucompofico cxmo tu furfum 8c dcorfum . Scxto
notandum trcmorem co fequi litargiam propter matcriam licargig forc multam
forcciiamfluxibilcm dt^inconftantcm uccurratadon- gines ncruorum
<S;:grauificandomcmbrum aut debili- tata uirtutetrctaat tacmbtum* Scptimo
notandum. tremorcm efrcdupliccm fdlicct uniucrfalcm 8c particu larcm. Caufatur
uniuerfaliscommunicato nocumcnto totinudiaE& omnibusoriginibus ncruorum
motiuo^. r um . Particularis autcm caufatur a par ciculari ner uo^ jraociuorum
nocumcnco. In pr opofico maximc incclligi The. AuKe» Litar- gia a<3» Trc-
mor cft morbus offidaf Trc— mor duplcs # artleir^norc uniucriali. Digitized
by Aphor ifm«§ Google f^laxus fanguis in uul- iausca- tio pro cus* Pulfus
fortfs quid. Hfmor jroagia Auicc A P H O R. AphoriTinus. 22* Infortipulfuia
uulneribus, hemorrhoagia, tnaium* AfortiuIcerupulfu/anguinis^fufiOjmalo eft.
Aforti in ulccribus pulfu,^fluuiu.faguinis>malu» Expofitio Marfili) fuper
Apho. PoftqpHip.inpr|Ccdenti apho.fecitquod eft diAu, nuncdocetin
fortipulfuuulncriiper fluxum fanguinis ilgnificarc.Et uuItHip.concIufionem
hanc,Flux.usfan giiinis apparensinforti pulfu uulnerum bonuseft.Con clufio
probatur fic. lUud eftbonum inforti pulfu uulnc
rumperquodremoueturhicpulfus<&; lefio.fedpcr flu xum fanguinis remouctur
hicpulfusin uulneribus. er- go&c.maioreftnota patebitminor.coclufloin
littera tangitur uteftdidum. Primo ad intellcc1:um prgfcn- tis
apho.notetur concordia colligenda per iuuamentum fluxusfanguiniscx Auice.
quartatertf). Secundono- tetur utilitas eft.n. prgfens aphorifmus.
uciiisadprono fticadum,utefttadum, Tcrtionoteturampliatio gc nerahsdicendo
apho.in utrocj^ uerificarifexu alia repo nendautcfttaclum. Q^uarto notadum
q^perforteni pulfumintelligerepoiTumus primofortem pulfatione
arteriaruminuuineribus contingentempropter calidt tatem ebollicntis fanguinis.
Q^uinto notandum Hip» hic intelligere non folum uulnera,fed etiam ulcera. Sc
xto notadum , Hippo. intclJigere per hgmorroagi a flu xum fangumis immoderatus
cft malus. Septimo nota dumhanc hgmrroagiam efTc bonam per uiamfigniec
caufg.Peruiamfignilignificando potentia uirtutisad cxpeikndum . Per uiam cauff
cum fit caufa per quam cuacuatur materia mala . Expofitio Marfili) fuper
comme.Gaf. In ulceribus. GaF.comencando apho> procedit fic, Primo prgmittit
modum quogeneratur pulfusin uul- neribus.Secundouerificat apho. Inprimadicit pulfu.
in uulneribus eife ex pelfimis apoftcmatibus ^pter car nescircundates 8C
arterias uix motas 8c cu dolore. Cu Cfgodilataturmembrum facitmagnum doloreex
fua percufrione.arteriaautemexiftenteindebitanaturabc ne dilatatur fine
impedimento. fed cum nafcitur cal idii
apoftemainmembroftri<rtura(S:dolorfaduntfenfatio nemnoduam abhominibus
uocatapulfusquicritpul fus augmcntatus. Infccunda dicitfc monftrauilTe in
librodeuirtutibusnaturaltbus uirtutem expulfiuam cxpellere nociua per
egeftionem fudorem 8c fluxum C% guinistn dic criticaquam cum iuuct naturalis
a<ftio mu taturmaximepulfus «Si: cogitur rcs expcllerc noctuas, SC idco
fcquitur fluxus fanguints» Aphorifinus* %^ Jti dolore diuturno circa uentre
fanies, malu» A ucntris dolore diutinojfuppurattOjraalo eft. A uentrisdolorediuturnojfuppuratiojmalum
cft, Expofitio Marfilij fuper Apho. Poftq^ Hippo.in prf cedenti Apho. fecitquod
cft <K- ^um .nuc docet.figniflcare in dolore diuturno circa ue
trempcrfuperucntumfanici.EtuUltHippo.hanc con clufioncm.Saniesapparenscircaucntrem
in dolorcdiir turno eft quid malum. Conclufio poteft licdeduct. lU lud eft quid
malum quod fignificat apoftcmationcm fto machiet uehementem
putrefact:toncm,fedfaniesefthu ' lufmodi.ergo. maior cft nota.patcbitminor.
Conclu- fio ut cft di<fcu in httcra ponitur . Ad intellcAu apho» primo
notetur concordiaqug colltgitur. 1 3 .tcrt^. trac, ji.x,i. de fignis
apoftcmatum ftomacht. Sccundo notc tur utilitas pcr apho.inte tioncm coUigcnda.
Tcrcio no tctur ampliatio generalis dicenda utprius.Nocccur ctt^ Ipccialiorampliatiodicendononfolum
ucrificart apho. ifi dobrc drca ueccrem exiftence, fcd eciam drca par(€ H I P P
O, 104. aliam, quta tamen apoftema uentris dc quo intdl^itur in prffcnti erat
ualde periculofum,ideo t n ipfo pr^fentc protuittapho. Q^uartonotandum.Dolorquidamdict
^^^^ lur parui lemports cum non iigntficctfixtonem&ma- dupir, teri^
permanentiam non Ggnificabit apoft^macionem» Doiorautem multitcmporisilgntficac
apoftcmatione iignificandofixiDncmmatcrtf autcftcaufa apoftcma-
scionisattrahendomateriaapoftemante adfe. Q^uin- j^^^^ to nocandum .Hip.
intelligcrc per ucntrem ftomachum e ttoma fccundum <j> fumpfit ucncrcm
Gaf. 2 .techni tUa partc, chus. V entris cognitiones. 3tc^hoc modo fumatur
uentcr pa Gaf ► mpcrAui.ybipofijtaeftconcordia. SextonoGndum Tale fanicm
cflemalam peruiamfignt utcftnotum S. ^mflcatcmapoftemationem
<^a>llcd:ionem quf eft dt£ ficilis curae in ftomachocoprchenditur autem
hicfam- cs per fi gna oppropriaca pofica .iiecttna tertia cert^ . vbi ^ictum
eft.concordia. Expofitto Marfilg fupcrCom. GaE. Siuefrtgus.
Gaf.comen^andoapho^nonaltudfectc nifi cj) ponic caufam dolor^ ^uJrurnt primo.
Secundo ia fcrt quomodo ad takmdojorjcm diuturcii fcquitur ajx> ftematio.
Inprimadicithiicdolorfmdiururnum elrc cx f rigiditate uel diucrfa ftomachi complexione
fcu a groffa uentofiiat e ucl ex rc acuta pungencc. In fecuii-" da didc
c^nulio «>rii remanenrequia frtgiditacc SCc, ta
firmusperfecfcceuadcc.hisaucem mutatts neceirarioia apoftema
uela^Jlcctionemnfcellario fequtcur fanies^ Primo ctrca comentum notandu dolor
diuturnus cau fart poteft afri^idicate cii materta 8c fincmateria.^ba
biliuscamcn afrtgidiiateciimateria concinue alceran- r^^QV- cede nouo.
Secundonocandum. Percoplexio.nemdi- a^^^^q^ uerfamftcmachttntelligttGaP.
copkxtoncm calidaj» ^^^^i^ ac frigidam qu? appeilatur mala complexiodiuerfa,
cii ^ iusaliquid eftproducrum <&:aliqutd diuerfum pr<^-
cendumsiicccaliquando GaF.fumacmaiamc6plcxio^ ncmdiuerfam pro mala complexionc
aggr^ata cx ma Its Sc conprar^s coplexionibus , m c^"da<5^ irij^id^
SCc*. vt rangit GaF. fecundo de accidentt d^^morbo. Tercto jQ^q, 5
notandum.Amateriaacutapungcntepoccft cciamiS^u ^* fari dolor diuturnus
tpfaflucncecocmuc. Q^uarco no tandum.HgcnominarcpcrirtapoftcmacoUciftiodubcl
Jaci,i5^ fimilia.Colle<fcto aucem poccft imporcarc adu- QjUc- nacioncm
matcrise inloco fiucapoftcmetfiuenon,unde ^^^ habens faniem in ii?c<Saftmo
pccror^ did poceft haberc ^ - ^^ collecfcionem ^uisnonhabcatapoftema.Apoftema
uc ^yi^i ro tmportat macenam collccftam denoando ibi efTc crt- ^^ plicisnacur|IsEfioncmexquacoufurgtcunus
morbus. gj^*^^^ dubellatiuerotmporcatapoftcmadenocando faiuem& ^^
diffK>ficioncm ad rupcuram. Exicura aucquafi ab exc- undodicftatmporcacedam
apoll:cma indtnacum exi- (Ufd^rupcurae. Aphoriffnus* 2.4. Incolerico feceflu
dyflentma,malum. A dciccctonc flnccra diflScultastntcfttnorii , malo e » Thc, A
detcd:ionc finccra ^fficulcas inccfttnoriijmalum» Lco* Expoficio Marfil^fupcr
Apho. Poftq^ tiippo .fedc quod cft did um 5 nijc <i>cec fignt ^carc in
fluxu cholerico pcr dyflinccriam.Ec uulc Htp» Condufioncm
iftam.Dyfrtnceriaapparestn fluxu cho Jericoeftojala. Condufioprobacur fic.
Illudcftmala quodfigniffcaccxcoriarionem uehementcm apurao» terta prouccicnce
.fcd dyfltcceria prouenies i fluxu clx> lertco cft hutufmodt. crgo 8Cc.
maior eft noca. pac^c mtnor.CondufiotnltctcrapNonicur. Prtmoad tntdlc- R^cz^
<*cumapho.iiotctur<:oncordiaqu3E ^Uigicur fcxcadcct
inaterc^.cap.defluxuucncrisomniuisimod^rum. Se cundocoprchcndcndatur utilita$
pcr apho.habitam tn tcncionem, TcrMoponacurampliaciogcneralKut pri Wh
Q.uarto]}ocaadum*Hipp4Qtdiiga:ep£i:feceflriiia Digitized by Google PARTI.
Secef— cholericu fccciTuiH dc pura chokrtca rubca aut ft/gra. fuscha per
d/ircntertam incelhg/mts duxum cum exconatro- lericus nc inteitinorum. Vlwmo
notandum dyircnteriam ef- c^d 8C
femalara>quiaexqaohumorpuruscildenotaturuchc dyiTca mens dom mium dc malitia
humoris comprchenfa pcr teria. dyirenteriamfupcrucmentcm. Expoiitio ^Wfil^
fupcr Comcn.GaP» Egonis Deicdioncs. GaF.pr|mitticcaufamdyiTenteris'di' pure ru
ccns egeftionem puram rubeam aut nig ram corr umpc begaut
rcinteftina&in*dcficridyjTcnteriam<S!:c. Noca circa nigre i
commcntum<^cgcftiopurarubcaaucn«gradicrcurcf- diaLtio,
femaiafignificandoabfolutum dominium caiiditatis, Hjppo.' utetiamde uomttu tangitur
fecundo pronofticorum» commcn.38 ♦tUius partis.Laudabilis eft u«»i3icus.
Aphorirnms» 2,5» !n offis fradura dcCpientfa, (i m uacmim acceperic Thc,
AboiTis praedfione ftupor 3C delirium incidit , Ci par icra inancm prghendac.
Lco, Inofrisprxcifioncdcfipicntiajfiinuacuumapprae- henderic. Expoficio
Marfilijfuper Apho. Poft<^ Hippo.in prf cedenti Apho.fecitquod dictum
cft,nuncitcrumdocet figmficarein fracfturacraneig dcfipientii apparentiam.
EtuuIc.Hip.coclufione hac. Defipientia apparens in frad:ura oiTis mala eft fi
acccpe ritinuacuura» Conclufioprobaturfic.IIIa defiptcntia cftraalaque
figniffcat fracfturam olTispropinquarepa niculisccrebri. fed defipientia
accipiensinuacuum eft huiufmodi.ergo 8cc. maior cft nota.minor fumicur ex
commcnto. (S>ncIufio ponitur in littcra. Primo ad in tellcctum apho. notetur
concordia apho. quf habetur, uc cft habita concordia apho .14. Secundo notetur
uci litas per apho . incen tioaem coliigcnda. Tercio notetur
anipiiaciogeneralishabendamutprius. Q_uarto noca dum quod iicet apho.poiTit
intelligi in fractura alterius oiTis.hictamen folum incellexit craneum uc patec
per Garan commento. Q_uintonocandum Hippo. incciii
gcrepcrdefipfcnciamquodcftdi<ftumfupra. Sexcono , . tandumly iiftarcpocius
caufatiueq^ condicionaiicer. uc fit littere fenfus fi proquia in uacuum
accepcrit ut fit fenfus cb ad fracl: uram cranei fe prope pellicuias perfun dan
cem fequitur defipientia^^S^ cunc eric fenfus apho . in
offisfravfturadefipienciaeftqaid malum fiproquiaac cepericin uacuum
,quiafract;uraacceperic 8c£ueritzd parccm uacuam, uc caliccr fic fracfcum
craneumq» fint rupcf pelliculse cerebre uel ialtem multum prgfig . Vi
tiraonocandura hoceiTcmalura,quia raorcale fccunda pluriraura cum denotet
ucheraes ccrebrinocumetura.» Exjx>ficio Marfili) fuper coramcncum GaF.
OiTcqucd. GaF.coracncando.Apho.duofacit.Pri- mo pr|raiccitapho.vcrificacionera
3c expofitfonem.Sc cundorcprehcndicquedam exponencem apho. Inpri *na dicic
Hippo.hic incelligereper os fo] um crancum ca picisnonintendencem abfolute
omnemfrafturam,fed «ntrinfccus perforan^an ufq? ad uacuitatcm circun dan tem
c€rcbrura,qua fic exiftencc fit defipientia paffionc .propinquante duabus
pelliculis 8c clTencise cerebri. In fccunda hcit quod e ft did:u m df ccns,fe
ncfcirc q uid coc gcrit iV\arinura detruncare dicftum Hippo. cum diccns ^ in
oiTis fra<S:ura tacuit defipien tiam, deinde ficinchoa-
ucrfrapho.iequ€ntem,Siin uacuumaccepcritinphar- raadcpotionc fpafmus
mortalisEcdixicHipJntelliger _ a fpafmum de inanitionc,<S: idco dixic, fi in
uacuum acce pcric, 8c bcne , quia fpafraus dc inanicione raorcalis , 8c
ideodixicfpafraum eflfc raortalcradc pocionc pharma-
<it.ErrauK:ergofaIfificaa<foapho.priraucundefipien tia fequatur folura
fracl:uramoiTis,fiuc tamcnfraAura JUiscapttcftucmmcml»^ aJi)siicfli©
4ecipitnifipcr- Thcw vii: tingeatiC pcrculTf onc ufqj ad pelliculas ccrebri.
Circa apho.nocandumipfum difFcrre a. 1 4 . pro quancoirapli cac caufamjquara
defipiencia dicitur eiTe mala , quia de nocacfracf uram ccrebro 8c peliiculis
communicacara, quiaacccpericinuacuura uel non inconuenicns idcm
repeccrepluries,quiamuicocies cribrac liomo unu raa dfumfabuli
ucinucniatmargaricam. Nocandura circa commencum ^nun^ caufacur defipiencia niii
qualiccr cunq^ nocuraencura ccrcbro conjraunicecun cum dcfipf cnciafic
icefioopcracionum incrinfccarum fenficiuarir nonfequicar camcn dciipiencia
fracfturara craneiimmc diacefeuftaciranifi percjgeric percuiTio ad panniculos
ccrcbri,quarapercuiTionem percigificnon cftaliud q^ pannicuIosciTe incifos auc
fakem ucljcmencer percuffos uel extencosfeu copreiTos,^^: ideo
ccrebrocomunicaco nocumento confequicur defipicncia. AphonTmus^ i^* In
pharmaciaepotione ipaimus mortalis* Conuulllocxmcdicamentipotionclctaliscft»
Exmedicaraenci potionc conuulfioiecaliscft, Expoliitio Marfii^fupcf apho.
Poftcf Hipp.in prgccdentiapho.fecit quodeft ^ctii, nunc docet fignificarc pcr
fpafm um fequcntcra potura mcdicinj diccns. Spafraus fcqucns potionem pharma-
ci2e,mort3iiseft, Conciufio probat fic. Ille fpafmus cft mortalis qui eft dc
inanitionc. fed fpafmus fcques 8Cc^ cfthuiufraodiergo&c.raaiorcftnota.rainorp^tebic»
Conclufio ponicur in aphorifmo. Prirao ad intcllc- aum apho.notetur
concordiaqu? habeturingcncrali, quintc apho.quarto*^: fecunda tertij . cap . de
fpafrao . Sccundo notecur ucilicas per apho. inccntionera coUi* gcnda.
Tcrcionoccturampliatiogcncralis. Q_uarto pjj-j.^^ notandumHippo.intelligerc per
pharmaciam medici- ^^^^^ nam cuacuantem per feceifum etiam uomicumiica po- . ,
nicmcoraen.Gaf. Q_uinconocandumq»fpafmus con ^ * . tingerepoteft ancc
euacuacionem pharmaci, propter ip fius malitiam 8c uenenofitatem aucpropccr
agitatione materierura humoraliumdequibusfpafmusnonintei-
ligiturinprgfenti.Potcftctiaracocingcrefpafrauspoft g cuacuacioncra
pbarmaciae,qu3e fi no fit confirmacus uc ^^^ " uulc Mefucpoteft rccigccuram.
confirmatus uerodc "J"^ ^^ quo incelligit in prsefenci nocificacus
fupramorcalis cft., pi^x, Expoficio Marfilf) fuper c6. Gaf. Medicamenc(.
Gaf.coracncando apho.duo facit.Pri mo exponit hancparcera pharraadac.Sccundo
ucrtficac apho. Dicit primoHippo. abfoluceponcncerapharraa dara incelligerc
earaqug cuacuatfolucndo ucncrcmaut prouocandouomicum. Dicicfccundo nuUura
dubica- re rcfoluentcra dicta noitra corpore fortitcr purgato per pharraaciam
fpafmum inde fecutura morcale eife SC pciTiraura, AphonTmus, iy» In doloreforti
circauentrem,frigiditas extre^ mi'tatum,maium. In uentris dolore forti, algor
partium cxtremarura, Thc, malo eft. Infortidoloreucntris,partiumcxtrcmarura
frigi^ Leo^ ditas,malura. Expofitio Marfil^ fupcr Apho. Poft^ Hippo.in
prsecedcntiapho. fecitquod eft di- ctura,nuncdocet fignificarc in fortidolorc
pcr frigidita tera cxtreraorum.Et uuIthancconcIufioncra.Frigidi- tas
extreraitaturacft quidraaluOT in fortidolorc uetris. Condulio probatur
fic.Iilud cftmalura inforti dolorc vcntris,quod Ci^iB.czt apotlema ucntris aut
aliara uc- hcracntcm laefioncra.fedfrigiditas extrcmitatura appa
resiQforcidblorc eft huiuiraodi.ergo 8Cc, maior eft no^ V ta rainor Digitized
by Google A P H O. .£a.mmorpatcbit,conclufioutefi;df(fcHm in littcra po- ^ftur*
Primoad intelicctumapho.notctur apho.con- xordiaque coUigatur fententialiter .
r 3 .tertg.ca.dc do- loribus ftomachi. Secundo notctur utilitas per apho.
intcntionem colhgenda. Tcrti o nocctur ampliado ge- neralisutprius .
Notcturctiam fpecialior ampliattodi- cendo<^ non folum inforti ^oiore
ucntrts ucritatem co tinct apho .fed etiam in dolore alcerius partis
interioris, Polot Q^uarto notandii . Per fortem dolorcm intclligit riip, fortis
ualde intcnfum fui intenlione uirtutem ualdc proftcr- £^d» centem.per uentrem
autem intclligit quod cft dictum fupra.pcr frigiditatem uero extremitatum
inteUigacur ut eft di cflum fuper apho . prirao huius. Exponatur etia fual um
ut cii: dic1:um ihidcm , Expofitio Mariil^ fug comcn.GaF. Fisquidem.
Gaf.prgfcatem commcntando aphor. proccdit iic.Prirao tangit caufas frigiditatis
extrcmita- jum.Secundodubiofatisfacit. Dicicprimofrigiditate cxtremitatum fequi
magnum apoftcma uifcerum quae f rigidicas conttngit aliquadopropter nimium
defcAum animi uel proptcr maieriam frigidam fufFocantcm cali- dum naturale,'.^:
etiam aliquando apparct anguftia fto jmachi conftringcns naturam jidcft
calidttatem nacura- icm fup.trahcndoab cxtrcmitatibus ad locum doloris. portat
cnim fecum fanguincm a tota cutecoE|SDris& muitum ualde ab cxtrcmitatibus
mantbus 8C pcdibus. 3Dicic fecundo quod dictum eft hic,cft caufa finguloru,
quiaFrigidicas extremitatam confequitur ad pradicta
iicutinmultislocisdixitidembis rcpetendo umuerfa' litcrjncc mirandum cum polTit
de una re multa excutc rcinunoloco.Notatergo iingulain fingulis locis fup.
repetendo idem . Hic tertio ponicur commcntum par- uumquoddubiumcftan fuertc
G^^^SCdidtc^ per ca- Jcmfrigiditatem cxtrcmitatum itgnincatur forte apo- flema
intcrior um ut pc^ftoris uel itomachi ad guod ca ' liditasrcuocatur&^
apoftema fup.cura tali frigidicate cftpcffimum. Circahuncaphorif.non
dubitaturjquia omnia quf tanguntur hicpendcnt amatcriaprimi apho xifmi huius
feptimse, Aphorifmus* ' 2.8; Iti utero habeti tenefmus fugtrenieSjabortit* The»
Sf mulicri uterum gerenti tentiaaccidcrit , abortum patietur .. Lco» jy^ulicri
utcro gcrcnti 3 fi tcntio fupcrucncrit > facic aborfum. Expofitio Marfili)
fupcr apho . Poft^ Hipp.in prehabico apho.feci t quod cft dicftu,
jiuncdocctpronofticari in prcgnanteaborfum per tc- nefm umapparcntem.EtuulcHipp.concIufioncmhac.
tenefm us fupcrucnicnsprggnanti facic abortirc prggna tem.Conclufio probatur
fic.Iilud facic aborcirc prf gna tcm propcer quod comprimicur ualde maxime Sc
com- mouccur. fed tcncfmon cft huiufmodi. ergo <Si:c,maior aioca cft.minorpatcbit.conclufioponiturinliccera
uc cft didtum. Primo ad incclle^Tcum apho.nocccur cocor diaquf habctur.2 1
.tertij.trac. fccundo. cap.dc caufis aborfus SC quintaapho.aphor.48 . Sccundo
nocec uci- licas per apho.incencioncm colligcnda. Tcrcio nocccur ampiiacio dicendo
aphor .in mulicrecuiufcunq^ complc xionis ucrincari poiTc maximc came in cxili
ct molc ma tricis. Q_uarto notandum . Aphor . continet ucritatcm in quocuncg
tcmporcimpregnatiois,maxime tamcn ia primis ct ultimis mcnfibus.In primisautcm
proptcr cxi litatemligamcntorumfoetus. Inultimis ucro proptcr Tcnef'
nimiamaggrauationemfcetus. Q^uinto notandumq^ ttiusad
poniturtcnefraus,<S^pertcncfmu habcmusintclligcrc appetitum ad expcllcndum
fine proportionata expulfio mcappctitusquitencfmus dicitur paifio intefUni
rcctf, quiaproptcr punctionesrcctiinteftint contingitifteap pecitus ad
frcquentcr ^fccilandumjquamuis Gaf»quia«* H I P P Oi tos to fauias comento
allegato ci'cat tcncfmolieirc paffiooc colon cxponenteThadeojideii: culon^quia
eft paiTio rc ctiinceiiinijcuius extremitas terminatur ad culum, 8C idco
dicitur bufiisculi.Etiiqucraturhicquid fittcncf- mus aut aegritudo 8cc .
poifumus diccrc q> cft accidcns prg tcr naturam,quia appetitus ad
cxpellcndum mtefus feguens actioncm laefamjquia puncti oDcm 8c mordica- tionem
inteftini. Scxto notandum .PeT tenefmum ha- bemus inteiligcrc tcnefinum
perfeucranrem 8C m^nu 8c confimiliccr omnem caulkm matricis uchemcjatcr
a>mmociuara . Expofitio iMarfilijfupcrcomcn. Ga?. Circa inteftinum.
GaF.comcntandoaphor.duO fe- dt. Primo cxponit hanc partcmtencfmus. Sccundo taii
git uentatem apho.Primainduas. Primo defcribittc- ijcfmon racione ioci.(Secundo
cius exponitmultiplicita tcmimpIici£c.)fecundaibi(Eftautcmucrbum.) Didt _, ^
primo tencfin um ciTe paiTioncm rectf inteftini proptcr * ^^^ cgeftion e fang
uinisi>pter hoc intcftinum u ulncratum . *^^ ^ £>idt fecundo hoc nomcn
tcncfinus ciTc aequiuocum P""- 8c poficum hic abufiuc 8C appropriatur
cxprciTioni ud huic.f.paiTloni recciinteftini. Eft aucem nomen expref fionisjquia
fxpc quis furgit ad afcdiam 8C cxpriraic.<Si ideo fgpcfatigatur cocum
corpus&^maximematrix ^- pccr colhgancia 3C coniunccioncm fui cum inccftino.
Dizit icttio non ciTc mirandum,fi abortiat muiicr ^- pter tenefmoncra cum
aborciac a mocu leuiori. No- tandum circa comcucum cencfmonem aiiquando im-
porcare paiTionem rccci inccitini jquia ulccracionem tl- lius inceftini, quf
comprehcndftur pcr fanguinca cgc- ftioncm cx uulneribus inceftinorii
contingcn£e,s&: idco cft noraen cquiuocu^quia aliquando iportac appccicum
ad frequenccr expcllenda . 8C ideo dicere tcnefraonem hancpalTione ciTc abufiuu
cii:,cum proprie importct il lum appecicum ad frcquencer espcllendam.
Aphorifintts* 2.^* Qaibufainc^ os au£ cardulago indfom fac^ ritin
corpore,nonaugetun Q_uodcunig os auc carchdago prf dditur in corporc, The.- noQ
increfcic . Q_uando os,auc carchiiago aut neruusabfcinditur in l^^* corporCjnon
augetur . Expofitio Marfil^ fupcr apho. Poft«^ Hip.fccitquodeftdictum.nunc
pmittit quf - da mcmbra foluca non poiTc coniungi ucre Et uuic Hip po.conclufionem
hanc.ln quocunq; corporc incifa f ue- ric carthilago auc osucre pon
osncinuabicur . Conclu- iioprobacurfic.lllaincifanonucrc conctnuancur quac func
fpcrmacica pauci calorisnacuralis 8c durs fubfian tif .fed os d: carchtlagofunc
huiufmodi.crgo <&:c,maiqr nocacft.patcbicminor.codufioinliccra ponicur
uccft diccum.PrimoadmccIicccum apho.nocccur concordia, Amce» qug habccur
quarcaquarci.cap.primo. <Sc fexcaaphor^ 1 9 . aphor . Seciido nocccur
ucilicasper apho.intetioni coiligeda. Tcrcion^jteturampliatiogcncralisut prfus
ac ctiam fpcdalis diccndo <^ non folum in oiTe ^ ^'^^} lagine continet
ueritatcm aphorifmus,fcd etiam inal^s -- fpcrmacicis,quiatamcnin
iftispausconcinet ucritatcm, idcodeipfisfadtprccife mentioncm. Q_uarconocan- du
. Apho.continerc ucritatem de omnt carchilaginc 8C oflTe , tndfionccamen
cxiftencenotabilt,5i: maximc ta cumpcrditioncpartis. Vltimo notandum.Goniuctto
Osnm feu unio cft duplcx . Q^uf dam fecundum utam prim^ ccio fcti 1 ntcntionis
quf non eft uera unto,fcd cft qu|di coniua unio t(k ctio pcr porumVarcoidcm
drcflligantcm . Dc uera coa- duplec* iuncctonc <S: unione loquitur apho,
Expofiao Marftlijfupcr coaien.GaP, Et htcaphor. GaP.comcntandoaphor.nonaltudfe
dtaifi^«acscufai:fc acommcntattocc <Kdi apl|Q.#- Iaco.s,apho» O Digitized by
Google PARTI* ffeshuflcaphor.contmcrM'nilJoaphoi*.Q_uafido£itt!^ f ncifuni
fuericosauc caruiago auc neruus uel maxtlJae tcniics ucl prepucf um non
crefcunc nec conglutinancur. No
biccrgoexped/crepcterccxpo/ittonein ciim ^cc^- pofit^s (bz. AphoriTnms. 30» Si
2ih albp pblegmate habito diarrho^a fo^ perueamtfortiSjfoluitafgrimdinem. ThcQ»
Apituf ta alba detcnto fi ^ui flaor fupcrucncm uc- hemens,fgritu4incnj tollic.
i;^Q* Q."* ^^ picuica detinetur , R fortis ucntris fliixus fuper uencrica
morbo Ifbcratur. Expofitio Marfil^ fuper apho. Poftq^ Hippo.inprsfcnti
apho.fedt quodcft di<^if, cunc tangit quandam caufem curatiua hydro|^fis hy-
pofarchae.EtuulcconcIufionemhanc.Fortisfluxus hu moralis fupcr ucniens
hypofarcho fol uic hypofarcha, qa remouec eiuscaufai^,fcd iiuxus uencris cft
huiufmodi. crgo d^c.maior eft noca.minor pacebit. concJufio poni- tur in
litcera. Primo adintellcd:um apho nocetur con cordiaquaehabecurdccimaquarta
tertij^. tradlatu quar to .ca .dc caufis hypofarchg , ibi( Et fluxus quidem
SCc, ) habetur fecundo. quarto breuiarq.ca. ^.dc hydropifi, jbi(Etproptcrifta
Hippo.) Sccundo notctur utilitas per apho.intcntionem colligenda. Ter tio
notetur am- pliatiogencralisutcftdidtum. Q_uartonotadum Hip po.pcr phlcgma
album intclligerchydropifim cthypo- PhEaal farcham quae eft cum fanguinc ^uofo
8c phlegmacico }yn ide &albototiuscolorecorporis.d:idcoappcllaturalbum
q^hy- phlegmaquiaabalbophlcgmaccpcndetd^fibiincolo- ^roptfis rcaffimtlatur.
Q_uintonotandumnotatcrdi<fiunieifc Cthypo fortiadiarrhoeajquiacum materia
hypofarchg mulca ^cha» proporcionacam cuacuacioncm opor tuit ciTe multam,
Sextonotandumhancdiarrhceam foluentem fgricu- dinem effc cum conftantia
uirtutis 8c non propccr dchi lit^tem contentiuseuirtutis,quia fluxus ucntris
concin genspropter dcbtlitatcm uirtucisin hydropifi eft mor- talis.Adquam
intcntfocem loquttur Auiccn.decima- quartatcrt^, tract.quarto.cap.de hydropifi
adfinem. pxquocuitatur contradidio adfenfum didipn inccr Auic, loco di<flo
dC Hippoi. Expofiao iViarfili) fupcr comcn. GaF. Confucuerc.
GaF.comentandoaphor.procedic fic. Primo cxponit hanc partcm . aibo phlegmate.
Secundo pftcnditcaufamquaredixeritalbu, Dicit primo Hip po.«SCom.nesmedicos
confucuiiTe uocare phlegma^Ibii unam fpcdem hydropifis noftro tcmpore uocatam
hy- pofarcham . r^icit fecundo Hippo .dixiiTc phl?gma al- i>um,quia phlegma
aliquando cft limdum aliorum hu- morum comixtionibus.omne tanicn phkgma
naturali tcr cftsLJbum.dicendo tamcn album fuum confirmauit nacuralcm colore
ficut in libro dc concateii atione dixit fpondilcs dorfi non q^ alibi fint ^iii
dorfo confumcndo #)rfum ut comprchcndatctiam coUum fup.<5<: fic dixit
lv>cgratiamaioriscxprelTionis. Vltimo tangit ueritate apho.dicitcrgoq»pcr
fortcm diarrhoe«un fupcrucnien- tem curaturhgcfgritudo. Aphorifaias* 31. Qiribufcunqp
fpumofe ^gcftiones m diar^ rhoea,hisacapitephIegmad^Suit, ^ti Q^uibuspcr aJui
fluorcm dei^dioncsfpumantjijs pi tuicaacapicedcfluic. t^, . Q_uibus in
aluiprofluu^s excrcme ra (pmo^ fucb lus e;^ capitcpituita dc fluit. Expofitio
jyiarfil^ fupcr apho.' Poftq|ttop.mpccdcntiapho.fccitquoi€ft diaum
llim9#>cpiijgQificarf ipjir qtteadam moduia eg^eaa VII fupra flimrm
pMegmaris acapitc.Et uutt H^po. con* cIufioncmiftam.Q^uibufcunq^corporibus
fluuntlpi* «lofae egeftiones,hii, defl uit phlegma a cgpite.CocIufio
probaturfic.Hisfluitphicgmaacapitcin quibusphlc- gma fluens cft matcria
egeltionii fpumofaru.fed in ha- bentibus egcftion^ fpumofas phiegma fluens eft
h uiuf- modi.crgQ(S:c.maiornotacft.patebft minor uerifican
doapho.conclufioponiturinliccerajuteitdicflum. Pri R^WI, mo ad intcU? Aum apho.
nocecur concordia coUigenda, ly.contincntis.cap.j.decgeftionc. Secundo notetur
utilifascolligendaper apho.intencionem. Tertionotc tur ampliatio generalis
ipfam ponendo ut pluries dicflii cli:. Q.uarto nocandum. Pcr fpumofas
cgeftiones in^ tellfgicegcftioncshabentesfpumam albam.quia habca tes fpuma
cicrinam plus acceftantur chofg . habent etia Egcfti
fpumafatistenaccmphlegmaciplusatteftante. Q_uin fpumc to
notandumjapho.uerificarimaxime fuppofito <j»ad- f^ g4« fitcatarrhusquo
comprehendimus rcplctionem cere- bri <&: defluxum a cerebro (S;c.
ExpofitioM^rfilijfuperco. GaF. _ ; Hocindiftincflc. GaF.comentando apho.duo
facitw Primoponit ueram apho.commentacionem. Secundo quandam falfam opinionem •
Prima in duas» Primo can^ gic necciTitatem commentandi apho. Secudo cxcquitur
xntentumiDeprimadicicq>nifi hicdictus apho.cxpla- netur 8c determinetur non
inceUigecur,quia aliquando h umores CQtnmixti uencoficati cum fpumofa egeftionc
defcendunc a capite ad ftomachu aliquando func in incc ftinisftomacho.
Nuncfacicquodeftdiccum dicenSj^Si: concinet partes duas. Primo ponit
quodda.Seciido tan- git cas uentofitatishasexemplo confirmando. Depri- ma
dicit^ fiue fup.humores fint in fto uel in intcftinis; aut cercbro habec una
cam propria ec una non propria* Propria ca eft,quiagroifa uentoiitaceforce
mouetcil- Jos h umoresjilli humores phlegmatici diuidiitur in par tes
diuerfas.&fup.hgccaufaappeliatur propria,quia-g»
appropriatosphlegmaticQshumoresftomacho cerebrq» autinteftiniscaufatur iftafpumofaegeftio.
Nuncfacic quod dictum cft diceps,uentofitatem moueri per fuan^ turam ac per
caliditatem nimiam,quod eft manifeftuni in his qug apponuntur igni 3c coquuntur
per igne.qui^ ipfafpumofaucur propter nimiam caliditacem ignis ma
2qmemateriacxiftcnteuifcofa,ficut uidemus in tcmpc ftatc maris uentis ad
feinuicem coIIidentibus,6^fupp» fpumofantibus aquam fua agicatione^S^
commotionc i Niicfacit quod cildictum .Et poiiet &iiidi pars in mul-
taspartes^fedgratia breuitatisdepartetota dicit ficq^ opinantes egeftione
fpumofam eit^ propter defcenfun^ phlcgmatis fpumofi a pulmone ad ftomachum j
dici? Galenus fe nefcirequomodo inteiligant in catarrho,6i
quaredefcenfusacapiteadpulmonemnon cxit fpumq fusnififit
defubftantiapuImonisi& iialiquando exic ipumofus 8c in plcurcfi Sc
perhfpIcumonia,hoc eft per cahditatem temporepalfionis.fi ctiama capitcadcan-
nales pulmonis defcendat primo 8c poftea a cannalibu? tranfeat adftomachum 8C
inteftina nulla uidetur ui^ tranfitusnifi primaper cordis uentriculum
defcenden- te matcria ad uenam uocata concauam ue| ad gib^u hc paus-.Secunda
uero uia cft in interiora eius,dcinde in uc . nasquae dtulfim ramificancyr a
porta^^Si: circundanc f nteftina, ud dfiCccn^iit h |c a uentriculis cordis in
maxi- mam uenamjdcmde tranfit ad uenas ab hepate diuifinn
procedens.Sicrgocftquomodo rcmanet talequod ex- pcUiturfpumofum mixtun;»
fanguiciper tamlongam uiammanans. Aphorifmus» ^z^ Quibufcun^ in febribus fn
urinis crlmnoiV ^cs hypoftafes&mt^ longam apgritudinem (^ ^nlficanc*
Digitized by Google A P H o; . Thc. "
Q_uibusfebric«anabusunnaercdimentupf|^cfefa tingrefcrt craffiorfs,longa fore
xgritudme iignificat. I^r Quibufcunc^fcbricicantibus^inurfnisfiuntfcdi- :
mma.uclutifarina craifior, longam aegrftudinem tp- rc fignificat. ExpofitfoMarfiiijfupcrapho.
, Prefcnsapho.ficcontinuatur adprgccdcntcm. Supe
MusHfp.fcatquodcfi:diaum,nucdocetfigntforc lo gitudincm egritudinu pcr quafdam
hypoftafcs.Ut uulc condufioncm ifi:a. duibufcunq^ corporibus fn fcbrf-
busapparcnt hypoftafcs cri mnofdes fignf ficatf n urinis longam
cgritudine.Conclufioprobat fic.Inillis longa iignificatur cgri tudo f n quibus
groffa fignatur^raatc- ri a/cd habe teshypoftafcs cri mnoides funt hui ufiaiodf
. cr<^o&c.maior cft nota.mtnor patcbi t. Coclulio ut elt df Aum in If a
poni tur . Primopro intcUcAu apho^no - tctur concordia.qug habccur .2 .contf
ncntts.cap . I . be cundo notctur utilitaspcr apho.intentf onem coIUgeda.
Tertionotcturampliatfogcncrahsut mukotfcns ha- bitu cfl;. Q uarto notandu
Hip.inteUigere pcr hypolta fcscrimnoides hypofi^afcshabcntesfruftraqu^da licat
C0:grofirafarfnafrumcntf,utpatccper Gaf.in cometo. Q uintonotandum^diAum
Hip.conti net u?ricatcm «tTtu£ccxiftcnteforti,qufa uircutc exfftcnte debili5i
materia cxift^ntc debiii cita mors confcquicur . ExpofitioiViarfilgfuper
comcn.Gar. * Ethicfermo. PrgfcnscGmcntumdiuiditur in trcs tartcs.Primo
aphor.cxpcri mento confirmat. Sccundo *
Hip.aucfloritatibus.Tcrtioinfertquoddacorrclarium. Dicit primoucrum cfTc 6C
cxpcrientia probatum q^ apparcntibus crf mnoidibus urinf qu$ funt ficut groiia
farinafrumcntimortalccft,difup.morbus cti^ deno tatur longusconftate uf
rtutc,cum denotet groffa mate xfajpcr quod fupplcmcntu patet ueritas apho. N
unc ta^ cf t quod cft dicflum.Et diuidic in quatuor partes fecun-
dumnumeruquatuor auiftoritatuaddudarum. Di- Cft prfmo.rtf p.dfxfflcfn
^nofticisq. apparcntibus hy- poftafibus crcmnoidtbus morbis fefttnis fcftinat
antc «sorbum ^longatum potius^ prolongecmors.Si ucro «lorbt
fintfalubrcsprologant,quiacrudiiTimf, tdeft dc jnatcriacrudiirimatardaaddigerendu.ergoSi^c.
picfc fecundoHfpp.fubfntulfffcfncpiicpfiamultos fnfirmos inquorummorbisapparuit
talisurfna,<S(:quofda cito mortuosj^quofdaloi^o temporcpoft fupplc cftc mor
tuos aut faluos . Dicic ter tio <^ Hf p -in prima partfcula cpidcmff poftnotfttaqualftatum
trt um teporum mor- bt dixit hoc ^ infirmus nominc Silen us rccitauf t fuam
pafffonem.EtdfxftHfp.talemmfnxflTc multaurtnam SC cito 3C groffam quae appar uf
t mota SC conturbata SC quafi crt mnofdeshabcntcs albcdincm. a: habuic f nnr-
muscxtrcmafrigfdajmortuustandefnundccfma. Di Cf t quarto in tcrtt a partfcula
cpidf mtae cu fncf pcre t hanc pafTfoncm narrarc dixf t Hip.f nfirmo proicaro
fn foUicf- ^ dia,fdcftmalerca:oucnfturfnadfucrfafnparabus5ifi niul habcntes
rcsminfmasfufpcnfas (S: fup.non ftatesin f undo quf eratquafi cri mnofdcs,cui
aenic crtfis i n.40. Didt quinto^cxiftisf ntcllfgitur morituros ctto mo « Sc
euatotcs non fanari nifi longo tepore poft,omncs crgo hf in quibus apparct
talis urina ud dto moriuntur udfanantur locgo tcmporc poft. ; Aphorifmas; 3^
Quibirfcaijcholcricehypofhresfigtjfopcntjs ijcro tcnucs,aaita aegrimdine
figtiificant; Thc, Q^utbusfcdimciibiIiofum,dcfupcrtcnuccft,acutu fignt ficat
morbum . l-€Or Q_uibusautcmbfWafedfmiiiafupratcnuia,acuiu iii9rbv»8 figmficant.
HIPPC^ 106 Expoiitio Marfilgfuperaphd; Poft^ Hip.in pcedenti apho.fedtquod eft
dt ctum, nunc per quafda hypoftafcs<S^ quandam di fpofitioncm
«arum-docctfigmficarcfupraacuitatcmmorbf.Etuuk Hippo. hanc condufionan.
Q^ufbufcuno^ corportbu» fiunt cholcricf hypofl:afcs his <k3iocatur morbus
acu- tus.Condufioprobatur fic.IUisc<»T>oribus dcnotatur morbusacutusin
qufbus dciwtatur cholerica matcria qua: cft materiamorbi .fcd in habcntibus
cholcricas hy* poftafeshoccknotat.crgo<SCc.mai&r eft nota,qufama -• tcrtacholcricafecftmorbumacutum.patebitautemmi
^^ iaor,conclufioucropom'turfnapho. Primo ad intdlc- AufCe. <3:um
apho.notetur concordia fecundaprirai cap.dc fi-
gniflcatfonibusfumptisabhypoftafi. Sccundo notc-
turutiktascoliigendapcrapho.intedoncm. Tcrtiono *jyP' tcturampiiatiogencral^utprfusdidumcft.
Q^uarto i^»s notcturHippo.tntelhgercpcrhypoft3fes cholcncas hy chortca pof^fcs
cftrinitasautrubcasclaras atteftantes choierae. q^a.
Q_uintoiiotandumq>hxclftcra. fupcrius tenucsdu- phciterpoteft jtcliigf.
Vnomodoq>haeclitcra fuperius tenucs tatclligatur dc hypoftafibus
fenufba£.Alio mo- do q» intelligatur hypofiafcs cffc cholericas 3C fubftaa-
tiam urin^ eite teniicm. Q_iiomodocun<^ mtelligatur
ucritatemconnnetapho.namcxtalitenuitate dcnota- tur pfentiahumorum fubtflium 8C
non grofforum,^ iicbreuitasmorbi. Sexto notandum,<^pcr morbum ^^'
acutumhabcmus inidfigcrcmorbumdtae tcrmiiiado' ousacu nis
fiuctamenficucrcacumsjquacumdffflcultatcac- tus^d. ddcntfum iiue Qpn.
fixpofitioMarfifg fugcomcn.GaT. BiHsquidcm. Gar.CQmmcncandoaphor.duo facit:
Primopontt ueram comentationcm.Sccundo quorun- dam falfam cxpoficioncm.Prima in
tres. Primo tangit caufamuerifiLcantem.Sccundoponithanc partcm.cha-
lcrics.Tcrdoc^cpoiuthaccpartcmjtcnues. Didtpri^ mo quantoplus cholcra dominatur
tanco magis morbi dfi>notatur acumen.Nuncfadtquodcft df<ftum dfccns fc
dfxtffc in locis mulcis cu ablblute dicacur cholera in-
teliigtrubcam.namaiuiqui confucucrunrcum udint fncelligerc cholcram nigram
autalioshumoresdctcrmi uare hoc pcr colorcs & proprias qualicateslhumorunj,
N uncfadcquod eft dictum dicens ten ues ^ Hij^.di- ccns urtnas tenues
intcilcxit fubcilcs5i: aquofas. nan iicconfueuitintclligercHippo.
Nuncfedtquodcft di <ftumdicensaliosopinariHtppo.diccrcfalfum,cum urr na
fubtilfs figntficct cruditatcm SC tarditatcm morbi diccntcmGaf.fenunqpmdfffe
unnam habentcm hy- poftafim cholcricam Sc aquofam . E t idco qutdam expo- nunt
fuocrius non locum fedtcmpus.ac fi dicat Hippo. Sf hypoftafis aut fi urina
fuperius quia tcmporc fupc- rioriautantcriorifucrit tcnuisa:c.5£:poftcadomfne-
^ , turchoIcra,3cumcnmorbidcnotac. loannicuius 5:c. loam*
Nuncponiturcomracntacfo loannicuh diccnds Hip- pocintdligcrc per urinam tcnucm
fupcri us forma uri nscnam pofftbilc cft urinam cffc ten ucm ct fubtacm fu
pcrius SC hypoftafim cffcgraucm groilam 6C crudam* hocconfirmatauctoricas
Htpp.^cc. Aphortimus» 34* QuibdTcunc^ urinx diftant^ fiunt,his in cor porc
turbatiofit fortis» Q^utbusurinadificciacft,^pcrturbatfo uchcmcns Thc, in
corporc cft. Q_uibufcunc^ urinx dt fcantes funtshis turbado for- L^^ dsincorporc
fit. Expofitio Marfilg fuper apho. Poftqi Hippoc.in pracccdcntiapho.facitquod
cft ^^ Ctum^iiuncdocctfignificarcSi^afiicari fupra forte laco.s.apho. O 9
Digitized by Google Vrina diftans qutd. Turba tio for- turbationem
hixmoruinfncorporcpei* ^ua&dadiftafi<^ tiam urinarmn.Et uult iftam
condufioncm.Q^uihui^ cunq^ corporibus fiun t uri nae clifi:antes,hfs fit in
corpor re turbatio fortts.ConcIuflo probat flc.In his fit turba tio
fortfsinquibusdenotatdfuerramateria contraqua naturanon pugnat. fed in habentibus
urinas diftantes denotaturdfuerramatena&c.ergomaioreftno.minor
patcbit.ConcIuflo ut efl di Aum ponitur in littcra. Pri mo pro intellcdu
apho.notetur concordia,quf habetur fecunda primi cap .de figQfs fumptis cx.
fubftatia urin|, £ bene i nfpidat fcntenci a. Secundo notetur utilf tas col
ligendapcrapho.intentfonem. Tertionotetur amplia tf o generalis dicenda ut
prius. Q^uarto notandu Hipp, intelligereperurinasdiftantesurinas abinuicem
diiFc^ rentesfccundufubtilitatemdlfgrof&ticmin fuis par ti' bus. Q^uinto
notandum Hippo.intelligcre pcr fortcm turbationem fortem agftationem humorum
confcquen tem pugnam naturaecontra humorem. Expoiido Marfil^ fu^ comen. GaF.
Siuerbum. GaF.cxponendo hoc uerbum. diftates. ueri ficat apho.diccns^ fi
intelligamus iftantes fup.Io co difFercntcsfortificabitur aphorifmus,quf a
nullus eft locusin urinauacuus, fed G. pcr diflantcs intclligamua
habcntesdiucrfaspartesjbcnc didum efi; turbationcra in
corporefieriforccmjquianaturauincentcd^ domina te fit urina gqualis inomm*bus
partibus. repugnantc uc ro caufamorbo pars in qua pualuit natura non afTimila
tur partiinquapotmorbus.Si ucroplurimg partesfi^ gmficantes praeualitudinem
morbi apparcant maiorcs crunt figm£cationesdifturbatiom's» Aphorifeius» 55:
Quibufcutic^iaurimsampullae fupcmatant
ncphrcticafigmficantS^logaaegritudinefore. Q_uibus.urina buUat, ijsforc morbum
renalcm , dC longum ugnincat* Q_uibusin unnisbuH$ fubiiflunt,morbum rcnale,
^JJongum fignificant. ExpofftioMarfil^Tuperapho. Apho.ficcontinuaturad
pccdentem.Su^ius Hipp. fedt quodefldid:um,nuncdocetperquodda apparcns jx
urfnalongamrcnum fignificare paiTioncm. Et uult Hfp.fftam concIufione.Ampullg
fupcrnatantcs urinis iignfflcantlongarenumpafrfonem . Conclufio probat iicJIIa
fignificat longam rcnum pafTfoncm qug uento- litatem fignificantgrofram
<&:groframmatcria.fcdam ,^
P^^lSfunthufufmodf.ergoetc.maioreftnota.minorpa Aucce.
tebit.ConcIufiotangiturinlittcrautcftdiAum. Pri- mopro fntdlccflu apho.notetur
concordia^que habctur fecundaprimi.cap.defigntscxfpuma.infinc. Sccun- do
cotctur utflitascolligcndaper apho.intcntione. Ter tio notecur ampltatio
gcneralis ut prius. Q_uarto no*- tandum .Per ampuUasqu? funtfadcntcs fpumam 8c
ali quando non facif ics figni fjcare pofTumus rati onc qua-
tttatfsratfonecaIoris& rationetemporis dif&hitionis,
Prfmorationcqptitatisfccunduq^funt magnscuel par us.Paruacmm ampunamaiorem
fjgnificat grofritiem SC uifcoiitatem.fignificatenimmatcriam uentofamim
potcntforem adampullandu &fortitermatcriam fublc-
uandum.EcotraeftdiccndumdcampuUamagna.Ratio aieucrocoIorfsfignfficatur,ga
ampuUa aibafigmficat watcriam phlegmaticamagis,cftrina uero plus attefta- tur
cholerac.ldcm ronc difToIutionis, qui a quanto am- pulla wrdius
difIbIuitur,tanto maior uentofitas 6c grof
litfesdenotatur.FrangiturautcmampuIIa aut proptcr grauf tatcm matcrig aut etiam
^ptcr ucntofitate dcfc«n dcntem dc ingrofrat^m aut afcendentem 3c frangcntcm
jmpuUam. Ad propofitu applicando per aiipullas intel
JfgamusparuasampuIIasalbas. Q^uintonotandaHo- tat«:cttedi<3:utti
fupcrna»r«.noiiquiaderQqean^^ Theo, l^co. Ampul laduplt citer* VII Ig tbu f!t
fi^cffe uring,fcd ^acvan eft ad dcttotan<!a ; ; fcparationemampullg a
fubflantiaurinf ut denotctur sunpulla dccidi a parte fatis propinqua cx quo
dcnote- turpafliorcnum. Scxtonotandum.Pairionephrctica N0ti
dcndtatapoteftciremala complexio frigida pcndens a tt*ca p« matcriafrigfda.
Scptimonotandum.Dcnotaturlonga fio* fgritudo uirtute conftante,quia dcnotat
matcria grof* fa £rigida,ut cft tacflum «&:c. Expofiao -Marfili; fupcr
comen.<3af . Bullffiunt. Prgfcnscomentumdiufditurinpartcs duas. Primo ponic
ucram comentationcm. Sec5d> quo runda cxpone.Prima 1 duas. Primo
notificatnobisam puIIasronematerig.Sccundo tangitaphor. ueritatem* Prtmodicit
cj>ampullgfunt ex humiditate cu grbfla 'uentofitatcmaximehumiditatc
cxiftente uifcofa. Di" dt fccudo,ideo confequit frigidum morbum in rebus,
qadefrigidamateriainquaadunat uetofitas grofra,cc ita fignaturlogitudomorbi,
quia ois morbusfrfgidus difitdltusdigerit. Dicit tcrtio^ali) opinant urina aci|
tam fuaacuitateapcririoMficiaarteriarii renumtS^ idc partc fpirf tus excunte
per eam fit ampulia, Aphorifinus* 3^. Quibufcunc^pinguis hypoftaGs dC conglo;;
bata,hts ncphrcticani,6(: acutam scgritudinem fOreflgnificatur* Q^uibus
fedimenpingue congcftumc^ cft , ijs renalc The» uiaumacutum fignificatur. ^
Q^uibus infidenspingucac fimul totum, his rcnufn Leo. uitium acutura
fignificatur. Expofitfo Marfilfj fupcrapho. Prgfcnsapho.ficcontinuaturad
pcedcntem. Supc- rius Hip.fecit quod dictii eft,n unc nobis per quodda fi- gnum
notificatbrcuem renum pairioncm«S:acuta. Et uult ifta concFonem . Pinguis
hypoftafis 8C globofa fi- gnificatacutapafrionem rcnii. Conclufio^batur fic:
quod /Igfiat uchemente caliditatem rcnum,figiiatd«:c» fed
hypoftafisgIobofa5j:pinguis cft hmoi.igit.maior propo pro tanto eft
nota,qufanatura non fuflinet tcm pore longo forte morbum,ut patet quinto huius
come* ^.Q_uicunq^ atctano di^c.minor patcbit.ConcIufio pa
niturinlrautcftdi<rcum,ncphr€ticum.i,rcnum. Pri Auxce; mo pro intelleclu
apho.cft notanda concordia, qug ha- bctur feciida primi.cap.de fignis fumptis
ex hypoftafi» Sccundo notct utilitaspcr apho.intentfone colligeda.
Tertionoteturampliatiogencralis. Q_uarto notadu. Hypo- Per pingucm hypoftafim
Hipp.intcllfgcre un<ftuofam ^afis pi admodumolcf. Q^uintonotandiij^cum
hypoftafis guisc^c fumatur aliquando propri e pro hypoftafi ftante in fun-
Hypo- do&c.utpatctper fuadcriuationcm,aIiquadoucrocd f^fis muniter
importando hypoffcafimimproprie fumpta 6c tripYti ftantcm in fupremo quae
appellatur nephelis ucl ncbu- ^cphc Iz^Sc ftantcm in mcdio qug appellatur
encorfma,hic fu l^. miturhypoftafis comuniter. Sextonotandii.GIobo- Encori fum
ut fumitur cx co mcnto potcft fumi pro glomcrato «»a. fiueadunatoin
partibus,ffcdicimusgIobumamulieri-. Globo- busfilocumuIatum.Secundpaliquid
drglobofum ut fum cito factum utparscito confequaturpartem ac tt parti dupFr.
accumuktur. Q^iiocun<^ pars exponatur cft uera. na Globii fipaffio
cftinrenibuscumfintpropinquiufjs urfuf ci to cuacuatur ^apparet talis
hypofl:afis,fimiIiter appa- retmagisglobofa&feparataab urina cum ucniat a
par tcpropinqua. Septimonotandii.Acgrftudo acutaqug figriificatcftmala coplcxio
calidapcRdens amateriaca lida,cuius cft difroluerc ucnto fitatem rerum 6c
cotinci apho.ucritatcm ubf pcrfeucrct hfc hypoftafis. Ojfta- uo
nbtandiimjhanchypoftafim apparcrc aliquando ad " " * modum
notaiitfstabfs,alfquando ueroadfnodum ocu-* fowonamguttarumgrofrarum oIci&
hoc fecunduoj groifiticm ^ tcnUitatem pingue^ois,^ Digitized by Google A P H O.
Expofitto Marfilfj fupcr Comcn . GaF. Siucalui*
Comcntumprgfcnsdiuiditurmduaspar- •
tes.Primocomcntacurapho.Sccundotangicquandam fcripturaediucrfitatcm.Primain
duas. Primo cxponit iftampartcm.pinguis.Secundoiftam partem. globofa. Dicit
primo<j cgcftio ucl urina pinguis qncunc|? appa rct fignificat diffoludonem
no raagis camcn in renibus ^ toto corporc. non crgo pcr talem pingucdmcm figm-
ficatur folusmorbus rcnu fcd potius djlTolutto pinguc- diaisf n toco
fup.indifFcrenter,qus pinguedodilloluf tuc per caiid«»cem igncam hoc eft
ualdeinccnfam, qug dif- folutfo potcftdupFr fnceUigi,quiapoteft eflepaffioin re
m*busueltoto,uclnondcnotatfpedalis paiTio,fed acui taspaffionis . Aliccr tamen
a quibufdam expoiitoribus cxponit apho.quiloco ncplirefispofueruntfrcnefiscu
talis difibiutto non fignificet abfolute phtencfim hcet ii
gnfficccnimfamincenfioncm.naeft fignum umucrfaJc omniumfcbrium difrolucntiu
corpus. Diac lecundo GloBa ch hoc quod eftglobofum inteUigi po c adunatum uei
lu fu gd, bitoapparcns.namillafuntglobataquaEfuntfunctaut 8C glo-
cumulus.namproprteglobuseftdumfi{umtiiocumu- bus, latur a muli cribus, globacum
ergo contrari um eit dc- ftanti,<Siftaexpofucrun€expoficorcs antiquiorcs
ufc^ adnoftriitempus.Dicic ucro Gaf.fc per glc^ofum m- telligcrc citoapparcns
fignificans propricdiilolutfonem pinguedinisrcnum,qufapingucdoconfumptatn toto
non uenitfulMtoad uri nam,fmmopaulatfne uadesprf- mo ad mcmbra propinqui ora
illis,5^ f ta de membro m fncmbrum ufqucquo ueniat ad rencs,fed pingucdo dtf-
foiuta a renibus ucnit fubito «S^adunata, ut cxpcrimcn tatcftantur. Dicic
ultimoGaf.hunc aphoriftnucniri diaerfiimfiilibrfs.Q_uidam enim habent
fic,Q_uibuf- cnc^ uenit i nfcri us pfngucdo hypoftaiis. Alg habenc. fu perius
qufbus aiTencio quf aomais pingucdo foicc caca- re fupcrius 3C non dcfccndcrc,
AphcriTflius, 37* Qaiburcaa^nephredcis extfcentibus, prediV aafignaacddant,
&: doloresacudcircamufai^ los fpinales fiunc/fquidem drca cxtrinfecos
lo> ^ cos fuerint,apoftema futurum excepta extrinfe^ cus.Si uero dolores
magis drca interiores locos, apoftema futurS expeda magis intus. Thc O uibus i
gicur ui do renaii dcccncfs,pr^dicta acd dut * figiS,eos,doiorcscfrca mufculos
fpinaeiaaganc ,quf ix lociscxccrioribusacciduncabfcciTusquoc^fucuroseo- dcm
cxpcaato.Scd fifnterioribus magfs lai>oracur,m- tusquocjforeexpcda. Leo, Q
uf bus autem morbo rcnali Iaborantibus,prsdf<aa acddunc figna,dolorefc^
circafpinae mufcuios fiunt, fi- quidcra circa loca cxteri ora fianc abfcelTus
quoc^ cxcc- ri us f ucuros expcAa- Si uero dolorcs magis ci rca ioca itc
«orafiantjCtiaabCcclTusexpeaafucurosintcrfus. Expofidolacobi.
Prefcnsapho.ficcontinuat adpr|Ccdetcm.Supenus Hi ppo.fecit quod cft dia:ii,nunc
docet fignificarc fupra apatc rcnum . Ec diuidit in duas. Pri mo docct figm
fica- xe fupraapoftemate parti um quorunda. cxtcriorum dr ca rcnes exiftentiii.Sccundo
magK cxiftcntium intri n- t fccus.fecundaibf.(Siuerodolores<S:c.) In
primauui^ ifta conclufione . Dolores acuti apparcntes drca mufcu loscxtcriores
fpfnf fignificantin pati cntibusin rcnibus apoftema cxtrinfccus cfic ucnturu.
Coclufio probatur t fic lilud fignificat apoftema 5(:c.quod fignificacmatc-
xianribf coliigi 8C adunari.SC iftf doloresfunt huf ufino df .«rgo 5^c.maior
cft nota.minor patcbit.Condufio ta If tterapontcur ut eft notum. In
partcfecunda uultfftt condufionem.Ddorcsacutf apparcntcscfrcamufculos
fetttnfccos figiMficantapoftcmaaiQfinfccus forc4i«utt-_ H I P l> O^ I07 rutn
.Codufio probatur quia illud fi|«iflcat apoftcma fbf
ucnturum,quodfignificatmatcrtaibidcmcoiiigt(Si
adunari.fed4oloractuscfthuiufmodt.crgo&:ci»ato/ cftnota. PrimoprofnteUcauaplio,noteturaplio^con
AuiCe*- cordia,qus habeturfccundaprtmitn fen tenda.cap.de caufisapoftcmatiLfbf
. (Q_uemdolor.) Sccundo notc tur'utilitas(5^ampiiatiogcncralisfccundi5 modos
pha- bitos. Tertionotan.Hippo.fnteilfgcrc pcr figna prsdi dra , figna pofita i
n phabttis apho* fignifican-tia paSio^ nes renum,quorum cumqu§dam
fignfficcnti.^orbim» calidum ,qugda frigidum,qu|dam groflam matoria ctc» non
funt inteiiigenda apparcre fimul, fed fuccdS u'«. oc mufculfs uero dicam poft.
Expofitio Marfiilg fujgcomen.Ga?- Inprforibus, Prgfens comcntum diuidfturinpar-
tcs tres. Pri mo ponit copararionem hutus ad phabttos. Sccundo pont c quandam
mufculorum noriaam. Tertio tangft aliqualcmdefectum H^. fiucct us gcncralcm SC
non fpalem fignificationem . Dicitprimo Hfpp.f n duo bus pcedencibus apho
.monftrauiife quomodo cofnprc- hendantur paiTi ones renum.hic autcm oftendi t
rcnibus diupatiencibusfignis prgdictis ^arcntibusper <fcio- res mufculorii
fpondiiium RgniRczrc apoftema ucncu- rum. Dicitfecundo^ horum mufculoru unus
cft fub- Mufcu cucaneuscircundansambolaccratocfusdorfi.Alter uc- i^s du- ronon
eft excenfusincuspcr cocum dorfum, fed folii pcr piex»
fnferforesfpondilcs,quorummufcuiorura quicuncg pa tiacurexpeccacurapoftcma.
Didccercio Hip.non mo ftrauiiie fi apoftema fit ucnturum in rcnibus ud laccr-
tis,uel utrif<5.Experimetumautemcftcndit hocc^aj^ ftema po left ciTc in folf
s iaccr cis ud reni bus,quo cxiften teaiiquandotendic fup.apoftcmaud dolorad
tntcrio- ra j& aiiquando ad cxceriora. Aphorifmus* 5S* Quicunc^ fanguineuomtititjGquldem
Gnefe bnbus/aIu£are,G uero ex febre^periutiofum^Cii ratur uero ftyptids dC
infngidantibus* Vomitf o fanguf n£s fine fcbri,faiutar£s eft,cum febri Thc.
malo eft.Curandum accrbis Sc ref rigerantibus. Q^uicuncgcuomuntfanguinemjfifincfcbrcqutde,
Lc^, falutare,fl uero cum febrc^maium. Curare ucro accr- biSj^S^
rcfrigcranribus. Expoficiojyiarfilgfuper apho. ' Prffensapho.flc continuacad
pcedenccm.Superius Hip.fecicquod eft dictum,nunc cagic uomicum fanguf
nisfalubrem<Sia»if «^fum.Etduofecit. Primo tangic falubre fanguinis uomicum
.Sccundo pnidofum .fccua da ibt.( Si ucro cxfcbre. ) Primai duas Primo fadc
q<f df ccu eft.Sccundo cagic unum canonem in curadicri uo micus attcndendum
.fccunda ibicCurac uero- ) Primo uultconcronem ifta. Vomcre fanguine fine
febrcfalu- tarc eftoibus uometibusfangutne . Codufio probacur fic.Iiludeft
faiutarc quod fignificat corporis m unditica tioncm,fcduomcrefangumcm finc
febrceft hmot.er- go ^cmaior nota cft . minor patcbit . codufio in ira po-
nitur ut eft diaii . Sccundo f adt quod eft dictu di cens nos curare huc
uomitii pcr ft^ptica 8C inf rigidaaa.Tcr riofedtquodeft dictu.Et
uuittftaconcrone . Si uomi- tusfangutnisfitcxfebrecftmortalis.Godulio.phatur
fic.llle uomituscft mortalisg fignatojagnji apa apcr- tu antc maturitate aut
corrofione Sc ftoi fiitulacione, fcd uomitus fanguinis cx feb.eft hmoi. igitur
Scc.mZ" tor cft nota.minor patebic.ConcFo ut dictu cft t n Ira po nitur.
Primoprointellcctuapho.notadacitcocordia, Aufce. quc habetur. 1 3 . terc^.tract.
5 .cap.dc uomitu langui- nisiW.CEtomnisuomicus fanguims.) Sccundo notc- tur
utilftas pcr apho.intentioncm coUigcndam. Tcrcto notct amplf ario gencralis ut
dictii cft multories. Q^uac IQHQjjmdmHjUtfufnit «x c6mcnto<J uomitus fangut-
laco.s.apho. O ig Digitized by Google tus faa ^umifs dupfr. tusfan- gufnts
icanon curaM' uus* Leo- Au(ce* P A R T I. ^isfigaifotcxpulfione fanguisamerfaat
ftomaeho/ Q^uinto notandun? cj) tal/ s uomitus d/c(tur fal utarfs,
^uiaaptusclTcfalui^riSjI/cecaliquadopoirjt ciTc inalu^ m fuperflucns.Eftaut/^Iutar/s,quia^h'quado
generac nioiium de fanguincjpropter cimia comcftioncin 3cp<^ tum.aliquado
mcmbrum mutilatii clj . idco ubi hepar jncmbrumnutricndo fanguinen»
tranfmittebatj niicip fum trannijittic ad ftomachum , aut ctia hcmorrhoidcs
rctcntae funt fiue ilu^us haemorpidalcssaut etia in mu- licrcmenftruafunt
rctcnta^cSi: tuncctia rcgurgitantc fanguincadftomachumcaufacuomitus fanguinis,
cui cumnoncoiungaturfcb.fcdalkuiatio cofequeter hoc
eftfalutarc,quiatamcncontingescftaliqn hunc uomi tum clTc fupcrilucnce, ideo
cxprciTit Hip.canoncm cu- ratiuum .quia approximentur ftyptica dc infr
igidancia cxccriusfactcndoinuncltoneacetiam intcrius cxhibe
dopocum,qu3efr£gidaftypticantiaac ftyptica infrigi- dancia colligancur. J J
.tcrt^. tract.alleg.cap.de cura uq micus fanguinis. Q_uando ucro cxfeb.ftc
mortalis, di? camin fuodubio. Expoiitio Marfilij fuper Comcn.GaF.^ Q^u?
uomimus. Prgfens comqitum diuidic intrcf partes.Primopr|mittitaquapartc
ueniatfanguis pcr iiomitum cxpulfus.Sccudo q^orun.daexpofitorum rc- imouet
comcntationem.Tertio tangit apho.uenlicacio jicm. Dicit primo uonjcntes
fanguine iine dubio emic terc fanguine ameri aut ft»macho.nam fanguis ucnies
apulmonc ct fuis canalibusnon appellatur uomitus/ed fputuracumtuirf* Didt
fccundoq>quidam expoiito- resopinaturHipantendcrc fanguine excuintema pul-
oionc et fuis canalibus quor um intdleiflus falfus cft^qa fanguis exiens
apulmonccumfputoSi^c.iinc febrc ndn cft falubris,liccc hanc paiTioncm fputi
fanguiniselonga tam nccio fcquatur febris.dicensergoHip.uomitum,it
gniiicauitccrtamrerapuifam aftomachoautraeri cu- fuseftnomen.f.uomicus. Dicit
tertioq>quomodo tn" teJhgatur hunc uomitum fanguinis ei^c falubrejucl
no coprehenditur exqualitatibusiniirmi,ii febructtt aut non.nanon fcbricntc
ipfo locus in quo csit fanguts non habec ap a fed ucng funtapcrcg iinc
apoftematc , uel uul nuscft quodcitofanabitpcrftipcica. fcd & uomitusfit
cum febre 3c magno apoftcmacc^cSi: pcr confcquens cric hpcincurabik aut
mortalcfupplecito» Aphorifmiis; 39* Catarri in fupcr lori uentrejiafamem cqmac
timnir in uigwm diebiis* Deitillationcs in ucntrcm fuper^ron , fuppurantut
intradicsuiginti. Diftillationcs i n ucntrcm fupcriorcm , fuppurantur intra
uigintf dies. Expofitio JViarfiljg fupcr Apho,
Prgfcnsapho.ficcontinuaturadpcedcntcm.Sujifus Hip.fcdt quodcftdi(ftum,nunc
tangittcrminumtra fmutacionis catarrhorum in faniem in peclorc. Et uulc
iftaconcIuiione.Catarrhf in uetrcfupcriorf,qufa in pc ^orein fanicm
conucrtuntur tn.2o.<£"cbus. Conclufio fic arguitur.llla tranfmutatio
ficin uiginci diebus qug tcnct medium intcr acuta tranfmutattoiicai 8c chroni-
cam.fcd tranfmutatio catarrhorum in ianieni tcnct mc diumintcracutam
tranfinutatione & chronicam. er- go &:c.mafor utprobabilis patct,quia
dics uigefima cit dicscrfacatcncns mcdiumintcr quadragefima <S^ ter-
fninumacutorummorboru.patebicin notado minor.
ConcIufiofnlittcraponituruteftdi(ftum. Primo pro intcllcctu apho.notctur
cocordia, qu? habctur. i o. ter ti) trac.4,depuredi: fanicin prin.tbi(Exquibus
currie fanies 6Cc, ) Sccundo notctur utilitas pcr aphor . intcn- tioncm
colligeda. Tcrtionoteturgencralis ampliatio, ut diAum cft, dfccndo tfi
apho.uerificari potiifimu in falidis&robuftisjaatura,^ uirismdicco
teporcatar vn fllium rattiafcpotentibus. QuartdHOtadfticatarrhuoj Cata fnultipFr
fumi, Coitcr enirn pro omni defl uxu dc partc rhus < adpartcm,ut
patctfecundaprimi.cap ,de morbiscora--. tripft politis.Sccundofumitur
catarrhusprodcfluxuhiunidf tatum a ccrebro adquacuja^partem i ndiiFercntcr , 6c
i ft o modo catarrhus diuiditur inbranc^um «Ss: coripm Sc ucrum
catarrhii,<S:; branchusproprie fumptus fit ca tarrho
dccurrcnteadfauccs,corica ueroadnares. Ter-, Vcnti
tiofumiturcatarrhusprodcfluxuhumiditatuad par- ^uplc; tcs pcifcorales a ccrcbro
dciiucntiu 5;: fi c fumitur hf c ca tarrhus. Q_uintonotandum,ujntrediufdipiucntre
ifuperiorcm dC infcriore . Per infcrior e intelligendo uerv trem co te tf uum
nutrime to]^,qui ficuaiicer ^ uizigno Hlicacis infcrior e , Ec p.er uetrcm
fuppriore fpiricua- liumcontenciuiiquiappcliac fuperior racione ficus<SS
nobilicacis. Sexco notandum,per faniem Hip.incelligc rcmaximc faniem bon 2.8C
laudabiiem . Septimo notan dum,quia dicitur coucrtuntur.i. tranfmutatur fiuc ha
benttranfmutacii ciic.uelconuercuncur in fanicm.i.fa niaci uel faniancur,uc
expcllancur in uiginci dicbus,cx- pulfioncm df camus elTe crccica in . 2o,dic.
Q<ftauo no- tandum .Cum cacarrhi finc de maccria phlcgmatica fc- Cundam
plurimii dc felongo temporcdigeruntur.con- tcnci camcn in loco calido quia
peccor e,non cx coco fa- ciunclongummorbum.feddigeftione fuam cardanttc porc
medio 3c expulfione in die cricica,quia uigefima. ■
Nononocandumq>did:umHip.concinecucricace ie- cundum plurimii,quia non cft
incoucnicns ,ppter mul tam quantitatcm catarrhi<S!: ufrcutis debilicacera
hanc faniacioncmtardariperampiius. Decimonotandii na elTc
intentionemHip.q)omnescacarrhiiftomodo ter- mineturcuminfcniibiiiterabijcf
pofluntuel moalio, fed uult cacarrhos crantm utabiles fn faniem hoc tcrm i- no
tranfraucari,utdiccum cir. Expofirio Mariili) fuper Comen. Gaf . Ventrera fuperiore.
Coramencum pfcns diuidicur in duas.Primo exponic partem ifta. uencrem fupcrio-
rem.Secundouerificacapho. Dicicprjmo Hip.fntelli- gerc per uentrcm fupcriprem
concauicacem peccoris cir cundancempulmonem. Dic<c fecundo fi cacarrhi dcfce
danc a capice ad canalcs pulmonis,primo pacicur 3c fe- Gar*
quicurfanicsindie.2o.<S:non.2 1 .namalibiinuencum eft uigefimadiera fecundu
Hip.ciTecricicam 8c non ui- gefimamprimam,ficuc oftendic GaF.iu lib.cricicoru»
Aphorifmus* 40* Si fanguinem&: trumbos mingat,&: ftran^ guriam
habet,6ddoIor mdditin peritoneon, dC fobuentrem&rpedincmjea quac circa
ueGcam funtaegrotare fignificant» Sf quf s fanguinem mingic 8c griimos^atc^ uri
ng ftil- Iicidioaffligicur,5£;doIore fgraorum ucncrfsimipecti- nifq^
infcftac,morbii circa uefica eiTcfignificacur. Siquis fanguinem
minxeric,6i;^grummos,<S^ ftillici- dio uringlaborec,(S: dolor incideric in
f^mur,ecimum, uentrcm pcctinenK^ , quae circa yeficam,mak fchabc- re
fignificatur* Expofitio Mar fili) f uper apho . Brgfcnsapho.habitus eft in
quarto huius <S: cxpo fi- tus.ct hiccxplicabit fola cocluijo
fincnotabiiibus.uulc crgoHip.iftaconcIulionem.Sialiquis mingat fangui- ncm 8C
trumbos<S:c.fignificatur ucficam ggrotare.Co clufio ficpcrfuadet.IUi tunc
fignifi'catur uefica aegro- tarcquandp coprchenditur ue/icam dolere ct
matcriani in ueficam contentameiTc<S::ulcera.Se^qnaliquis mia gftfanicm «Si:
trombos ^Ss^c.talia denotatur .crgo Sccmi ior cft nota 6«:fupcrius patuit
minor.CQcIufioponituc in li ttcra ut cft diccum <S^c. Expofitio Mariiljg fupcr
co . Gaf. Ifi omnibus» Px^fais cdmcntii mhil aliud faci 1 14^ quia Thc^ Lcop
Digitized by Google The» tco» atepcra Q_ufn- «ilr- <3aF. Appo^ plecti- A P H
O. qufadicit huncaphd .Tupcrius cxpIanarr<S; in multisli- brisnon habcri
dtccns lic.q>tfteapho.nonmuenuur in
muIashb.cxpofuustneftpcrGaf.^.huiusapho.gO* dum dicitur.il
fanguinemmmgunt><S: trumbos, Aphorifmus. 41- Si Imgua intemperata
repentefiat,aut apo^ pleticum aliquid corporis,uel melancholicum huiufmodi
efficit Silingua fubito incontincnsfacla cft, aut pars aliqua ^orporis ftupore
danguit, uicium hoc cffe acrae bihs certum cft.
Silinguarepcnteincontinensfiat,aut aiiqua parscor poris ftuporc elanguit,talc
cft mclancholicum. Expofitio Marfilgfupcr apho. Prcfensapho.fic continuat ad
prfccde tcm .Superfus Hipicatouod diAu eft,nuncdocct fignificarc fup paf
fionemmclanchoiicapcrqusdamrigna.Etuultiftaco
clurionem.Silinguafiatfubitointcmpcrataautaliquid
corporisappoplccticutalccorpuseftmclacholicu.Pro- batur fic.lllud corpus cft
mclancholicu in quo apparec accrdent{a.crgoa:c.maiorcftnota.mfnorpatebic.C>on
durioutdiaumcftinlfaponitur. Primo promteilc cftuapho.nocctur cocordia
coiligcnda prtmo brcuiarr|. cap 22 fbiCSigniacationcsucroharu.) Sccundonote tur
utihtas SC ampliatio gcncralis.ut prf us. Tcrn o ^ tctur linguacffc
intempcraiacft linguam cile ^gram <5^ fmpotcntcraadproduccndas
operationcs^pnas,a:ma ximclocutionupcrquamhomo maximc ftP^L^f^ijr ab aliis
animalibus, dicenteQ.umtfIfano ^^/"^™! oratoria
Ethcrdcdcusilieparensprfncepf($rerum ta- bricato/^mundfnullomagishoxcm
feparauct acaetc- «squsequide funtmortaliaanimalfbus,c]^facuI atcdf. S4
ucro?grumappcUccintemperatu,colifgftur primod^accideti,C^morbo.ca. I
.adprfncipfu. Quaf tono^andunotantcreffediaumrepentc ad denotandu intenfione
maiitif morbi ad quam rcpentc con^^^i^^ fntemperics. (Tuintonotandu. Per
appopiccCf cu in- tclli2itllludtnquofenfusauferc<^raotus. bcxtonota duScc
fignanon ad^quace fignificant pafffone me- SSL.Icftnotum?cumhocacadere
poirf.af^^^ riaphlegmatica,tnh|ccofcarfpoiTunccSi:fcquf adpa^^ iioncmmclancholica.namexiftaegraufapoftcmatefn
cercbroetcxiftcntcibiraultamateriamclancnolfcaper congelatione
fitlinguaintcmperata,acetfa ahquod cor
pusappopicaicufaAaoppfiacionepcrtaicmmaterfam, lc etiam proptcr nimiam
frigiditatem materf s ngc con- fequuncur,ud etiam multa cxiftentcmaterta
m<^ancho licaproptcrtumorelinguabaibutft5^fntemperatcope
mur.Icemetiaiiftatafpirftuumretraa:fo,ucmcmbxa quedara faltcm extrcma fenfu
priuentur d: motu. ExpofitioMarfilnfuEComcn.Gar. _ Incontinentcm. Comcntuprsfcnsdiuidtturfn
tr^. Primo cxponitiftam parte.i ntempcramentu.Sccundo ifta. appoplcdicu .
Tertio ifta partcm . rcpente, Utat primolingu^intcmperamentucfrccufniinguanopo
tcft revftumformarc fcrmone fccudum dcbftum ud cu totam uf rtutcm loqucndi
amiferi t,ut fc moucrc no poi- fit. Didtfccundofcintdligcreper aiiqufd
appopieat- cumflIudinquoabIatusdtfcnfus&motus.i3fCftta- fncn fc
nefcirc,quarcper haec accidcntiadf cat fequf mc- iancholia,cum alibi
monftraucrit acddcntta pailionts fnclancholics.fnnuIloaiitlocomonftrauftifta,ncc^-
qufsantiquoru. Dictt tcrtiopcrrcpcntcintcndcrciitp
po.moleftiamproptcrgr^ucapoftema,a:nondctaaii f cmoueri fntcmpcramentum
compiexioms<%c. Aphorifmus. 4^ Si fupcr purgato fenioriimgijltas fopenic^
4uat,non boaum*_ .. . , Hippo. loa Si natu maioribus pcr purgationcs fingoltus
fupct- Thcw ueriitjrion bono cft, Si feni oribusfupra modum purgans , iingultus
fu- Lco; pcrucncritinon bonum. Expofitfo Marfilg fupcrapho. Apho.prsfcns
cotinuatur ad pccdciit«sftc.SupeHus Hip. fecit quod dictum cft,nunc <tocet
iigniftcarc g Im guitum in corpore purgato fcniori apparcntc. Et uult iftam
condufione .Singuitusfupcrucnfcnspurgasa no cft bonus.Codufio probat fic lUe
fingultusnon cftbo nusqai^nfcquitur uchcmcnte exiccatf oncm cum ma gna
debiiftatc ufrturis,fed tali s fingultus cft huf ufmo- di.crgo 8Cc. maior cft
notajninor patcbit. Codufio m iraponttur,ut dicturacft. Primoprointeliectuapho,
notetur concordiaqug colligiturquf nto huf"us apho.4.* ^.
Spafmus&finguItus<&:c.habctur<5^inMcfucdcconfo ^ '^^^^ iatfone
mcdicinarii fntcntionequartt. cap.7. Seamdo notetur ucilttasctampliatio
gcncralfsutprius. Tcrao notandu,notantcr ciredictum fupcr purgato ad dcnota dum
hunc fingulcii proptcr nimiam purgationem pro- ucnirc<S:fnanittone
fiucfiactampcrartcm,fiue pcrna curam ftimulata<^fynthomaticeq>erantcm.nafn
fin- gultus pot prcucnirc purgationcm muitis cx caufis, dc quo non inteiifgitur
hic. Q^uarto notadum , notantcr ciTe dictum fcnfort intciligcndo primum fcnem
qui<ttci tur feBiorrcfpcctniuucnis.ud tntdligedo dccrcpftum qui appdIaturucrcfcnfor,namfingultusin
talicorpo- re ^tatiuc dcbi liori didtur cffc pdor. Q_uinto notan- as talcm Ci
ngulcu cffc malum pcr uiam figni^ga morta icm fignificando ultimatainanttf
one,ut cft tactum, Expofitio iViarfii^ fug comcn.Gaf ; Communis. Comcntumprgfcnsdiuiditurin
duas. Primo amplificatapho.Scciido u^rificat t pfum quo ad hancpartcm.fcnfor.
Primodidt fpafmum acilngul- tum uni uerfalc cfle malos ubi cunq^ f uperfluat
cuacua- tio pcrfccciTum aut uomitum. Dick fccundo<^ pro- ptcr dcfcctum gcatis
illaudabilfs dtin fcniozibus,fd- licct fingultus. Aphorifmtis. 45* Si febris
tion a colera tiabcatur^aqiia multa caMaiafijfaiacapitejfolatipfit febris. Si
fcbris ortum non ex bile trahit,caiids copi a capitf Thc. affufatoiiit febrem.
SifcbrisnoncxbfIchabcat,muIta aquacalida capiti ^^- iupcrinfufa^folurio
fitfebrts. ExpofitioMarfiIi)fuperaplio. ^ - Praefens apho. fic continuacur ad
prcccdentcm . bu- pcrius Hippo.fccit quoddiccumcft,nunc ponit quod- 4am
rcmedium in cura fcb.non humoralis. Et uuit i fta condufioncm. Aqua muitum
calidainfufa capiti foluf- tur feb. non humoralis*Condufio probatur fic.t Ilo
lol ^^^ " uitur febtis non humoralis,pcr quod rcmouctur calidt-
tasprgtcrnaturam,fcd hoccftperaquam calidam . cr- gO(S^.maior
nota.minorpatcbit.Conciuiiout dictum ' cft i n littcra ponitur. Primo pro
intdlcctu apho . rio- ' tetur cocordia,qu3e habctur primaquarti.de curacphf
mcrarum & cura hcacarum.<Si:fumaur cciam. 1 7.C0 ancntis. Seciido
notccur urilitas 5^amplf acfo ut prtu^. TcrtfonoteturHippo.intdligcre pcrcholeram
que- cunc^ humorem ficut ctiam fccundo hutus aphor . i $ . qi^^^
ubifauccsfgrotant. Q^uartonotandumipfumtntdlir ^^^^ gcre pcr aquam calidam
aquam dulccm calidaip actu li - ^^ ^^ cctfrigidam potenti3,cuf us non eft
intenderc , (cd rc- ^^ inittere feb.quf notanter dcbct cfTe multa ut poifit rc-
^ *^ .moucrcfcb. Q^uinto tiotandum per caput Htppo. ^Jljj^ intclligerc criam
alias partes corporis pcr prindpalc .dansintdligcrcctiamalias partes corporis.
Scxtono- . tandahscfnfufiopotcftficriper modumembrocgud bv4altT<;u^alccr(usapproximattomsaqu|
adpartes. Digitized by Google Ex hoc fcrmonc, Cdmcntu prg fcns diWditin duag
partcs.PrimopoBipucfamspho.coincntatfpncm.Sccii do quorundafnfal^pi
c^poneoj.Prfmain duas. PninQ prcmtttit fcb.guiJbuscompepiFJQfiifioaqusecalxdg.
Sc- cundo ia quibus non copcrit, Dicitprimo Hippo. in- nucrcnobignon
oemfcb.fieride cholcra.omnis tamcii nonhd:9. achojcracuratpermultam aquainfufam
ca- pici.Etilfr didix cft dc cpilcpfia dc quoda uocato Mcii torc
quilibcratuscft afcbribusmfufamultaaquacapi- a,quiafcb.dccaliditate folis
uclfrigiditatc &dc laborc «cl oi^ilationc pororu conftridionc pororiz aqua
cali- da inf ufa confcrt intcndcndo pcr cam cxhalatione calo-
jrisfcbriJte«S^dii|bJutionc.Dicit fccundo^fi fit apoftc ma cum fcb.non conferi;,
ii etiam fit putrcdo humorfi, niii primo nocentcs humores euacue tur .5 1 didt
^ apo ftemata quae fumcum fcb.cofucucrunt antiqui uocarc plcurefim
perypjeumoniapairionem hcpatica & fplcnc ticam,<S:: feb.confequetem ifta
appellat acddentalcra et , non fubftantiaje .Dicit ultcrius ^ dicentes alique
febri xe non habente apoftema intelligut iftum febrirc pro- ptcr cam extcriore
didam. Etfifcbriat caufa intcriori cllcproptcr putredine humorum intra uafa,
Dicit ultc rius q^ eft una f ebris nommata Hepialon in qua fentiua-^
rurcalor^Scfrigusincodcmloco. Itemeftalia di^a ly- pyria 6C lipodis &
clodis Sc typhodis.Fcbris ucro Jtmo* dis fecit corpus interius calidiiifimu Sc
cxtcriu? fr igidif- fimum eft cum nimia humiditatc.Limodisper Galcnu nominatur
pcftjlcntialis.Eftetia aliafcbriscaufon qua? dicta. cft inccnfipt Nullus tn
antiquor um nominauit fc- brem pcrhipjeumonica ud hcpaticam.Hip.tfi hic intcn
dit dcfcbribus ilneapoftcmatc. Nimcfadtquod cft di a:um dicens in multi? libris
inucniri ubi habemusaqua fudor,acfi dicatur (5i;c.&
iicexponcntesintciliguntef- fluerc fudore non a fojocapite, imp atoto
corporcjdi- cenfesH/p.intclJigereper membru prindpalc totu cor pusjfcd dixit
Gar.il hocciTcc ueru fcbre acholcra pro- cedcntemnon iuuaretfudor>fed
uidcmusmultasfebres cholcraecurari cum fut^>ribus.ergo priorum poncntiu
f,aguamuIfainfii{amtentiomultom?Iior» Aphorifnms 44»
MtiIienitra%4extrashabens,non fit^ Thco» Muherambidextra,nequaf effidtur^ Lc^^
MuJicrambidextranonfit. JExpofitio Mariili) fuper apho. Apho,pr^fcns continuatur
fic ad prgccdente , Supc-* riusHipp.facitquod didum eft^nunc innuit quandan? df
laminter fcxum mafculinuetfoemininu.Et uultifta conclufione . Mulier non
fitambidcxtra.CocIufio pro- baturfic.lUiusfcxusanimal nonfit ambidcxtruquod
fexualiter eft naturedebilis/edmulicr fcxualiccr cftna turae debilis.ergo
acc.maior eft nota , quia ambidextrii fupponit uirtutismotiuf potentia.minor
propofitio col ligiturcxcomcnto.ConcIufioin If a tangitur ut dicfcii cft.
Pnmoprointcllcduapho.noteturconcordiasq^ licet littcralitcr non ponatur,fumitur
tii caufa apho . s ? apho-J7,muIicri in utcrohabcntijd^.^ i .mulicr fi co^-
jccpitmafculii Scc^ Sccudonotetur utilitas. coprehcn idimuscnimcxhoc
dcbilitatem uirtutumulierum,ex Quo if comprchendcndu cft non ita fortes
pharmacias, dC.aliafortiapolTc mulieribus cxhibcri. Tertionote-
JU;:gmpliatiogcneraIis,diccndohoccomuniterin fcxu piuJiebr^ cotincr c
ucritate,licet et fi non fit uifa mulicr ^mbidcxtranonfitimpoJTibilealiqua unam
talcmcxi ftcrcjficut dato q> uir fexualitcr fit m ulicre calidior,no icft
inconucnicnstii aliqucm frigidiore exiftcrc , d: ali- .QHe mulicrc
inmoitbusforc mulicbriore, ficut ucfticn xjcst^ tcs dc calciantcs mulicrcs.
Q^uarto notandu q> manus ^mp dcxtra ideo dextra appcllatur quafi comoda Sc
apta a<i pj:9^»(«d^o£:Qac8m9uas naQudprmcip^ur «rdl« VII patur cum pl us
uigoris r equirat ad has opcratioccs pro* duccndasjideohancpartedocetcomunitcr
eiTc u<goro fiorcm . Similiter ii anJbaemanus fint dextrae comprc- Jicndet
manwum commodicas 8c forticudo. cu crgo mu Jicr fexualiterfitdebilis,iiteti.am
multae humiditatis, jideo ambidextra non fit, Expofitio Mgrfili) fupcr Cpmen
.<5aP. Ambidexter um. Comentum pfens diuidic in duas» Primo cxponit
apho.Secudo japgic opiniones exponea tium. Dicicprimomultosmafculosambabusmani-
busoperari ac & dexcras finCjfuo tii tempore non audi-
uicmuliercmhocfaccrcpropcerdefc^ura fuas nacurg* mafculi ucro hoc piic
forticudinc neruoru Sc lacerco- r ura.mulieribus uero pars dexcraeft cempcracg
forcicu d(nis,quia fup.no ualdeforcisnecex toto debiliSjadhuc ^oc raodo
cemperacior cft finiftra.Ec dicicHip.aiitrma ye debereinccndf
ideftfortificaridexcras mulieriifda- uar um acdpiendo plus cihi uc
conforcencur,quia in ca- ligenccdexcrg nacuraliterfunt debiles. Niicfadt quod
diiftum eft. E c duo facit fecundu numerum duarii expo fitionum . Primo dicic
alios loco ambarii dexcrarum haberedexcra uuIuf,dicencesHippo.mccndcre mulie-
?:es non fgcundarc in parcc dexcra,& idco fup. non fi'unc
.ambidexcrajadffcundadum. Dicicfecundo- Ali} uero ab Hip.difcordan i 8c male
diccn tes eu intelliger e her- maphrodicos ,qui habcncmuliebyia 8c uirilia, fcd
mu- lieresnon fiunchermaphrodicg,(5<: ficfup.non fiunt am
J3idcxtrg,uthabeantinftrumentautriuf($* Aphoriftnus, ^.^; Quicun^ cmpyid
uruntur , aut f nciduntur, fiquidem fanf es pura fluxer it dC alba, euadunt fl
Wero qcnuienta 5^ma!e olenSjpereunt* Q_ui,fuppurati aduruntur ii puseffluit
purum 8C Thc» candidum^euaduntjfi cr iientumjd: ficukntumjd: f^- ?idum,peremif.
^ Q_uicun^ fuppurati uf untur,iic1 fccaneur,fi pus pu ^^^* rura
fluxcrif,(&:a]bura,euadunt3fiuero fubcruetnm, ^f|culentum,ac
fgtidum,pcreunt. ExpofitioMarfilijfup^rapho. . Prgfensapho.ficcocinuaturad
prfcedentcm.Supc- riusHippo.fecitquodeftdictum.nunc perqualitatem
fanicidocctfignificareinempyicis.Etduofacit fecun- dum numeruduarum
fignifi'cationfi.fecunda ibi(Si uc ro cgnulenta). Primo uult i9^zm conciufione
.Omnes cmpyiciufti<^ inccficum alba<&:pura fanie euaduntl Conclufio
probatur fic.ilii empyici euadunt m quibus uirtus eft fortis fupra materiam,
fed cmpyici cum fanic alba funt hui ufmodi. ergo.maior eft nota.<S: minor
pa- tcbit. ConcJufio in litcera ponitur u t dictxitn eft . Se- cundouult
iftamconduiioncm.SifaniesfueritccnuIen ca<S^ fgtensempyid pcreunt. Conclufio
probatur Cic^ Tunc pereunt empyici quando putrcfacTrjo eft fortis potens fupra
uirtutem,fanicexiftente cenuIcnta<S:c» contingit hoe . igitur 8Cc. maior
nota. minor patebit » Conclufio habctur in littera ut dicftum eft . Primo
adintellectum aphor ,noceturconcordia,qughabetur, I o.tertfj.tract. ^ , cap.de
empyimatc.ibi ( Deinde con- Auice* fideretur.) Sccundo notetur
utiIitasd:ampliatio ut Empy* prius. Tcrtionotanducmpyimapoteftdupliciter fu- ma
du-* mi. Primo
communiter pro omni uulncre 3c apoftc- pJicitcr, matcfaniatofiue pro fanic
quacuncj^ in quocunq? Iocq coUedla.Sccundo fumiturpropricprofanie collc^a in
mediaftinopcctoris,quiain concauitate pectoris inter pulmoncm 8c coftas
cxiftcnte . Q^uomodo fumatur ia propofitopatctpcrGalcnumincomento. Q_uartona
tandum ,qu6daIiquando tanta cft abundancia faniei» qtufrcus eirct impQtens
adhanc faniem cxpellcndam, 8C idco* aIiquando'uritur& incidic ini coilas ,
uc poiTic aaaAarc£uu'es» Q.ui&to,'tiotat)dum pcr ianiem puraai Hippo»
Digitized by Google A P H O R. Saptcs Htppo.intclligf t fanicm debitc permfxtam
tn partibus, pviraa<i «uinonpcrmtfccturaquofitasexquapuritate digercn- «s
uirtutis potentia dcnotatur <S^ uigor , alba etiam dc notat potcntiam
radicalium fi ue fpermacicorum mem'- brorumjUtfaniem fibiainmilentin colore uc
colligitur primopronofticorum.Comento ulcimo. Euadunc cr- goiftifuppofito<5»
cmpycmanon fit confecutum ulcus pulmonis,fedfitgcnitum ex catarrho defluxo aut
cx $anief plcurcfi 3Cc* Scxto nota cen ulenta fanics <S^ mala olciis jcgnule
cum fgtorc fignifxcat uchemcntcm putrctacl:ioncm . f ae «gctma torcnimiiguificatputrcfadioncm.
primopronoftico- lcolcn- rumcomcntoallegat. coloruero cgni nigrinotatctia tis
iudi aduftionem 6c pcffimam putrefadioncm , dc ideo taics i:ium»
«mpyicipereunt6<:c. Expofitio Marfili; fupcr Com. GaP- Suppurationcs.Prasfcns
comcntum diuiditur m du- as. Piimo cxponit iftam partcm . cmpyici.Sccundo dicit
apho .ciTe uerum 3C non dubium . Dicit primo Hippo, ^mpyc mtcndcrcpercmpycma
omniauulnera 3C apoftemata ma ^d, jn utantia fuam collcclionem in fanicm,tamcn
Hip. ma ximcintcllexft collectionem intcr pccftus <&:pulmonenj
cxiftentempropter quodempycma antiquifempcrfo- lent incidcre, ut cijciatur
fanics. Sccundo dicit non cifc dubium albam fanieni cfTc laudabilem , fxtcntcm
autc Sc caenukntam ciTcpcifimam» Aphorffmirs, 4^» Quicunc^ in hepate propter
iatiiem iinintiir, n quidem fanies pura fliixerit dC alba, cuadunt, In tunica
eni'm illius fames e, fi uero udat amur cafluxerftjpereunt. The» Q^uorum iecur
fuppuratum aduritur , fi pus effluit: purum Sc candtdum,cuadunt5 ijscnimpus
conclufum in mcmbrana eft , fed fi qualis am urca cfi: tale cf Eu«, tntercuntt
3C*€0» Q_uorum hepar fuppuratum aduritur,fi pus purum cf ftuxerit5«&:
albu^cuaduntjin tunica.n,his pos co tinc turafi uero quahs amurca
fiuat,pereunt» Expofitio Marfili) fupcr apho. Apho.prgfens fic Q>ntinuatur
adprgcedentem. Supc rit^ Hippo.fccit quod cft dictum , nuncdocet pronofti-
caripcrdifpofitionem fanieifupra faJutemaut morte»
Etduofacit.Primodocetpronofticarifalutem»Secun- dodocetpronofticari mortem.
S€cundaibi(Si uerouc- lut.) PrimouuItiftaroconcIufionem.Q.u§cunc^ur3 tur
propcer fanicm in hepatc contcntam nucntem pur^ Sc albam euadiit.Cocluiio
probat ftc. IHi cuadiit 6cc, quorum fanics continctur in panniculo hcpatis
digcft^ ^ auirtutcfuperata/cdquicuncgurunturfunt huiufV modi.crgo 6cc*msdor cft
nota.minor patcbit. Conclu* fioutcft di<ftumpontturinlittcra.Dciftaratioc
Hip» duo f^cit.Primo ponit conclufioneminlittcra.Sccundo
tangitminorcm.Sccundaibi(In tunicacnimiilius.) In primapartcponitconclufionem
uteftdicftum. Sccun- do ponitminorcm ut eft habitum , Sccundo uult a>n- clvL
fionem hanc . Q_utcun(]^ ufuntur tn hcpatc propter fanicm,qu$ cft iicut amurca
pcrcunt. Condufio proba turfic.IIIipcreuntinquibushcpaas fubftantia corru- pta
cftjfed in iftis proptcr faniem &c .hcpatis fubfiantia corruptacft. crgo^c.
maior cft nota. minor patcbit- Conclufio ut cft di<ft um in littera ponitur
. Primo ac^ f ntcllecftum apho.notctur concordia coUigcnda* 1 4. tcr tn.cap .dc
dubdlati.ibi (Etfanies 3Cc*) Sccundo notc tur utilitas 8c ampliatio generalis
ut prius. Tcrtio no- tandum aliquos urt circa dextram par tcm 8C hcpatis r€
gionem propter nimictatcm fanici contcntg in hcpatc,
Q^uartonotandumpcrfanicmpuram&albam Hip. intclligcrc quod cft dicftum in
apho.prgkAo, Q_uintQ notandum proptcr albedincm comprchendimus fanicm cira
hepaas paamculumfoK contcfiCiuii » cam aljbc^o H l P P O. lo^ attcftatiir
mcmbro fpcnnatico ut pmtdculoitz qua al- bedinc 6c fanici puritate , ut in
hcpatis contcntapanni- culononfigmficamusabfolutc falutannifi comprchc £0 digcftionem
cffe perfccftam 8C uirtutcm cfTc potcnte ^ .
Scxtonotandumfanicsudutamurcacftfanicscgnule bantet ta ff tens quodam r uborc
participansjquibus comprche "'*"'= dimushcpatiscorruptioncm.cum
ucroadhepatisGjrru ^^^" ptionem tantamorsfequatur omnino jidcoiftf percuc,
^a ^a» Expofiiio Marfil^ fupcr com .GaF, Ipfccaufam. Comcn»
prgfensdiuiditurinduaspar les.Primo comcntatur partem primam .Sccundo fcca-
dam. De prima dicit Galcnus nobis monftrarc.quan- do pcrcunt infirmi 6c
qualitcr cuadunt i n hepatc famc habent^.nam fanic cxiftcntcinpanniculo
hcpatisfana hcpatiscxiftentes fubftantia<5«: fincmaculacuadunt. . Bicit de
fecunda^fubftantia hcpatis cxiftcntc corrii ptancccffario
moriunturaCuiusmorcisfignum dcditm tcUtgi per pciCmam famcm , udut amurca
cxiftxntcai ^ cxiftentem in hcpatisfubiiantia 6Cc^ Aphorifmus* 47*
Oculorumdolores,menpotfo S^lauaaam dC phlebotomia ibluit» In oculorum
(poloribus fangmncm dctrahc , cum pri /j^j^g^ usuinumpcr potionem
exhibucriSj<Siexcalidaaqua multadilueris» DoIoresocuIorum,poft mcripodoncm
j5i aquae cali 1^» de balneumjucnaefcdiionc curato. Expofitio
iViarfilijfuperapho. Aphorifmus ifte patct cx aphorifmo.3 1 .fextg parti-
culae. Du tamen dicatur 6c pro auc^nam teftc Galeno aliter non cfTct dicendus f
uiiTc Hippscratis . Aphorifmus. 4S-: Hydropicusfituffimhabeat,di(peraftis fit;
Q_ui aqua inter cutem laborat, H a tuffi tenctur, dc- Thc, fpcrandus cft. Aqua
intcrcutcm laboracs , fi a tufli habeatur > dc- l^coi iperatusei^.
ExpofitioMarfilgfupcrapho. ^ • Aphorifmusiftcpatct cx aphoriimo. 3 5 . fcxtf
parti cul| cum cius cxpofitionc. Aphorifmus. 49.
Stran^in'aetdyfl&riam,umipotioph!d30to mia (biuitjlnddere uero uenam qos
ino^ in ta^ lo dkpQmmt Stimcidium,5::diflKcuItatcm urinf ,potio uini ,5: dc
{ractto fanguinistoUit.Cultdlamintcrioribus adigc. Vrin§
ftilIiadium,<S;:mingendi ditficultate uimpo- pOi6c uenf fcctio
foIuit,lncidcre aute interiores. Expofitio Mariilijfuperapho. Prgfcns apho .
fic continuatur ad prf ccdcntcm . Supe . rius Hippo.fecitquod dictum cfi:, nunc
tangit qu^dam rcmcdia ftrangurig <5^dyflruris,Et uult ifi:am conclnfio
ccm.Potatiouini& phcbotomiafacta dcintcriori uc- na dauiculs
curatfiranguriam 6c dyiTuriam.Condii- £oprobaturfic.Illacurant ftranguriam 6C
dyiTuria, qug rcmoue t caufam ftrangurif iac ctiam dyfiurig 5 fed
potadouin<<5i:phlcbotomiafunf hufufmodi. ei^o<S:c.
maiorcftnotapcrcomunempropofifioncmiquiamor . bf a^accidcntiapcndentcsa
caufispcr fuarnm ca«fara remoaoncm ab^gciuntur. minor patcbit. Condufio m
littcraponitur utdiaiicft. Primop intdlcctu af>ho. notctur concordia
coI%cnda.fcxta aphorifmorfi ajAo. B6*6c<t 1
9.tertn.tra.*.cap.dccuya4tflFicultatis «««$• "
Sceund6notccutilitasa:ampli^o gcncraltsutprft^* Stragu- Thc, Lco.
TertionotandumjUtfumitur cscomento Hippo.ln- i;cIlig«cp«cftri»gaii^u«iM«a
«wffioaan urtofd;* Digitized by Google gfiftatiift'c6htifng€fotcm
proptcracuita^lirfnae iriaV tantfsad uelociffiaiam cxpulfioiianacctiamfrcquca-
tem ut nondcntur uci!cc inducig ad aggregandum un - nam m quantitatc notafaili,
f mmo cotinucguttacfm cx '■ pcllatur,aucconangcntcrpropt€rdcfeq:umufrtuttsco
iDyffu tentf ug uciicg.Dyirur/a ucro cftca durtt ct anguftiofc tia* csipcllitur
urina. I tem nota (^ potatio uinf aliquando compctic in his palTiombus <S^
aliquando non. Si cnim a frigido iftc contigerint paiTioncs non exfftcntc
maccria "uinum potcns conucnit calefadcndo&ab^dendofri- gus.
Sictiamcontigcritaliquacarumpropter apofte- ma de fanguinc grolTo oppilans
a>rporc cxifte tc plctho rico ucl plcno con ucnit phlebotomia mi ^ucndo
pictho- Vf ni riam 8c prohibcndo dcfluxum matcrif pcr confequcns potatf o ad
ueficam apoftcmatam , inquo cafu non conucnit ufV qncofc fium ,cuiuscftagitarc
matcriasiS; easjTubtiliarcd: in rat ftra
fluxuponercaduciicampaticntcmjfedcorporcnocxi- gurif ct ftcnccplcno conucnit
uinum fubciliando fanguine grof dyiTu- fum apoftemantem ^opflantem
ucficafn.vinum aute ris>qn in his cafibus conucnicnadcbet clTc quapatatis
multae, ueroii. utcffc<flumproducatc6ucnfcntem ad partcmualdcdi
Jftantcmqualis cft ucfica.dcbctcaam eiTealiquali^aquf pcrraixtum,ut pcr aquam
rcci piens in f^bftantiafubti ittatcm pius ualcatpenccrarc.Sictiaai G^tigcrit
paiTio prpptcr groiTam ue tofitatcm juinum ctf am propric cor pore non
exiftcnteplcthoricoconucnirccgroifam fubti . - liando 3c reC>luendo
ucntofitatem . Itcm notandum c^ Pnle^ phlcbotomia dc partc intcriori
talijquiafaAacft dc ue- tomadi jia nominata iaphenahabcntc afpedum ad matricem
ct can»afa yeflcanijtdco cuacuandoabill^partibus confcrt,corpo phcJJ^ re tamen
cxiftente plcno prgccdat phlcbotomia de baii Sc a ba-^ca fiue iiena com uni,per
quam remouptur rcpletio to lilicaur tjusj^^deriuaturmatcria^prohibctur
afluxuadpar- €o«. tcmueficg. Expofitio Marfilf) fupcr coin.GaF. *" Qoiid
urinc. Prgfens comcntum di^iditur in duas
partcs.InprimanotiScatnobisftranguriam & dyifu- fiam.Sccundo uerificat
apho. Primo difit ciTc ftragu- ri am urina guttatim dC iiclodtcr cxeuntCjCiTc
ucro dyf iliriam urina duritcr 3c anguftiofe cxpunte , 8C uc- iica non
complentc fuam adionem qug cft expul - ffo fine m^no labore . Stranguria ucro
caufatur ucl ipropter acuitacem uringautpropter dcfcAum contcu- tiug
ueficgjdeficic autsm fup. ucfica ab f xpclledo etc. vddeliciatauteius
contcntiuaaut proptcr apoftema, .autproptcruulnusjaut propter compladonem
intcr- pretatam Sc malam,autproptcrgroilam uentofitatemw Yolatamcndyffuriacaufatur
cxdefcdcu uirtuti s ctiam ii non fit apoftcma, Didt fecundo utramq: iftaru paf-
ilon um a frigiditatc proccdcnte per uinum potatum iu uariintendcndo multam
quantitatcm uriniparum mi- xti quod uinum iuuat apoftcma de fanguinc groifo op-
-ptlans corporc no cxiftcntc plcthorico ucl pleno, cui plc thorico ucl plcno
copcti tphlcbotomia. Hoc aute diccii incidcrcintus cxpofitum cftfupcrius
fup.apho.5. com ' mcn. j 6.ibi:, ubi phlebotomia dixit folucrc dyiruria.
Aphorifiniis» 50* Sqmttantehabitostumor &rrobor in pcdore
fijpcra€niensbona/oras.n» coucmt acgrimdo* Thc^^ Ab angina dctcnto,fi tumor aut
r ubcdo pccflor is fu- peruchit,l3onocft, Leo» •
Ai>;anginahabito,tumof,,'<S:ruborin pedtorcfuper ttcnicnsjboniijcxtra
cnim uertitur morbus. Bxpofitio Marfili) fupcr Apho .
Ift€apho.patctcxapJ»r»i7.fcxtgparticuIf, Aphorifmus. ^j^ Quicunc^iphacclonin
ccrebropatiimtur, in -L tr&usdfebusp€rajnt»SiacrobosdFagcrmtfe/ • Mmnu ■
Q.ii&usccf€brum fideratum eft , intra tcrtf um df- emmoriuntur. Qi fiabhisdicbus
cuafcrint, faaitatt rciiatuuntur. <^uibus ccrebrum fphacclatum . idcft
corruptum cft, in tribus dicbus pcr cunt. Si ucro hos euaferi nt , fa- nifiunt,
Expofitio Marfilf) fuper Apho. PraEfcnsapho.ficcontinuaturadpraeccdentem. Su-
pcriusHippo.fccitquoddid:um eft,nuncdocct prono- fticari falutcm uel mortcm pcr
quadam cercbri paiTio- nem.Et duo facit. Primo docetprouofticarf mortem .Sc
cundofaIutcm,Secundaibi(Siuerohos.) Pwmo uulc conclufioncm iitam .Omnes
pacientes fphacclon fcu pa thirion fn tribusdicbus percunt. Probatur fic.IUi
pcrc unc in trfbus diebus g paciuntur.pailione uchemetcm fed paaenccs fphacclon
func huiufmodi. crgo. maiorcft iiota,quia uchemens morbus eft peracutae
terminatio- nis.patebitminorpernotitiamfphacelon. Coclufio ut didrum eft
inlitteraponitur fic Hip.diccatc. Sccundo fecitquoddfdumcil.EtuuItiftam
conclufionem. Si paticntesijshacclonnonmoriancur intribus dtcbusfal-
uaripoiTunc. Probaturfic. IUifaluari poiTuncinqui- bus uircusnon cx toto
opprimitur a morbo , fed fupra morbum pocerit in uaiefcerc,fed patiente
fphacelon no mortui in cribus diebus funt hut ufmodi.ergo 6Cc. mi" nor
patebit. Conclufio ucdf<ftum eftin littera ponicur* Primo pro in.tcllcc1:u
apho.notctur concordiacolligen- da.4.regiminisacucorum.tcx.conicn.25.SecundocoI
ligitur prima tcrtij.trac.j cap.de phlcgmonc accidcn-
teipfifubftartciaeccrebri. ihi (Eteft fecun^um pluri- mum.)Auteciam colhgicur
codem crac.cap. de eryfi- pila. ibi ( Ec piurimum eius pernecat f:n, J . )
Secundo tioccturutiIicas<S;ampliatibgencraif3Ui pnns. Ter-
tionotandiiq»h3Ecnorarcperintarii: patcc pcrcome. fphacclon 8C gagrgna
Chiphronia uero eft pailfo aquo cunc^ membro indiirerenter ,in quo amulca
maceria ca ■lidicasnacuraifs confundicur &: morcificacur.SphaccIo juero
propric cft confufio cerebri.confufio in quam ca- lidicacis nacuralis ccrebri
quse non eft aliud ^ qugdam oppreiTioc!?;: fuffocatiocalidi «S^morcificacio per
uiam -fufFocarionis mulcaexiftentc fanguincaautqualicunii]^ alia
opprimcntecalidutn hocmodo. Exiftopatet fpha £eIonpoireconiungi apoplcxiae,Iicettamcnpenes
noti- aas diftinguantur,aIiquando tamen abufiue fphacc- lonimporcatconfufionem
inquacunc^parte contincti tem . Item notandum fphacclon ei^e fortem paifioncm
ccrebri muItif^iciter.^Et primo ratione dignitatis Isefse aclioniSjCumlaEdataclioncm
dignam ut cerebri,ratio- nc etiam uirtutisdifpcnfancis noftrum corpus cumlse-
datmembriprincipalisprincfpatuni, 3c cum per calem confufionemlgdaturcciam
uirtuscordiscfteciam ma- ,gnapaiffbracionepropria;eifcncig cumproucniat talis
.pallio amultamateria laedente fortiter . Item notandu Hippo.pcr tresdicsnoa
uelle quinpoifit mori ance ud poftjfcd quia dics tcrciuseft dies morborum
perpcracu torum,ideo &c. Icem notandum q> H iiti ciFugiat dic
•tcrtium,quianon fignificatur tantaoppreiTio uirtutis,, iicetiitimoripoilfntjpoiTunt
tame fahiari fecunducQ tingcntia prgualeriae uircutis fupra materia morbi SCc,
: ^ ExpoficfoMarfiIi)fupercom.GaF. Sphacelarc, Prgfens conKntum diuidicur
induas partes. Primo tangit nominarionem Sc fignificacione •
huiusnominisfphaccJon.Secundo tagit ueritace apho. ;propccrbrcuf taccm non
diuidendo. Dc primadicic Cic hancpaiTionemnominarimulcoticshocmodo in libro
iHippo.de diicatcnatione membrorujintendcns pcr ipfa folam cercbri confufioncm
fubinferens. fi tresdiescfFut .gcric.nam fi harc paiTio non eft aliud qp
cpnfufio cocius ccrcbri uclmcmbrim quohabctur harcpaifio impoiTi- fbilecfthanc
confirmatam in ccrcbro lanarf. Abufiuc
.frgopQniturhocnpmcnjquififup.^prieimportat^iac paiIj[oiicm Thc. I-eo» Ga?,
Aufce. Sphace lon gd; Gagras nafqu«<3 MorBa rugpe racuto<« rii ter-
minusv: Digitized by Google i aPHOR. . ; 7 p^^iQnem ^ottSrmatam 3c ctftam-, a
qaz ftoft ciiaAlt ia firmus.Si ucro inccpiat<&:nondum fit
perfcciafup^cua dercpoiTunt , ficut gangrgna uQcatur a grgdsm quo ' mortificatur
caro , quf nafcitur exmagno apoftcmate; fenfumauferentc <&: motum
nigrcfaciente colorcm U5 carnis mortu2e,qug ineipiens nondum copleta curatur,
quod defphacelonccrebri pariformiter debet imcUigiy quam paifionem nominatam
gangrf nam in aliquo me- bro contingentem mcdici uocauerunt fphacelon , ideo
Herodotus dixit de coxa Cambyfis Cambyfespaffus €fi:iphacclonincoxa<S^fup.
fphaeclon folet dici ciTci» ccrebro. Pcfecundafacitquodcftdidlum^dicesquod
caufacitgmortiseffcmagnitudomprbi^quia fphacelon €ft nobilitas mebri,fed fi
infirmus progrediatur utg a4 quatuor dicsct non moriatur in tribus diebus
prioribas T poffibiiccft praeualcrc uirtute «Sino moriinfirmam» Aphorifinas.
5^^ Stcrnutatiofita capite,exccrebro cal&do,
S^hume&toqaodeflmcapiteuaciio* Aere de fcendentein illud uacaum, dChdentc
fonitum, «juoniam exitus eftei peranguftum^ Thc» Sternutamcntum fit cx
capite,ccrcbro calefactojaut humefa<ftaparte inani capitis. Aer cnimibi
contentus crumpit,<S^ cum ftrepitu quodam quoniam pcr ang^' ftacxitusdatur» f^*
Stcrnutamentum fit ex capite calefacflo ccrcbro, aut humecfcato co quod in
capite mani. Aer enim intus con- tentus cxtra erumpit. Sonat autemquoniam per
an^u^ ftum ipfi eft cxitus. Expofitio Marfill) fupcr Apho. Praefcns apho.fic
continuatur adprgcedentem^Supc jrtusHippo.fccitquodcft dictum ,nunctangitmodum
£a(flionis ftcrnutatioms. Etdiuiditur in duas. Primofa cit quodeft
dijSrum.Sccundoprf mictitin fternutationc ' iiccitatis&:fonitus caufam
tangit. Sccundaibi (EtfaCi cntc fotrttum.) Primo uultiftam conclufionem*Stcr- aautatio
fit acapite calefaAo cergbro Sc humeccata ^a- cuitate cercbrt «S^acreillam
uacuitatem ingredtentcm. Conclufioprobatur fic.IIlius mebri 8C modo illo cau- -
fatur ftcrhutatio,quod membru maximc apparec mo-
«criinfternutationCjSiiiquomodopofito fic fternuta- «io.fed in ftcmutatione
apparec caput potilTime moueri liocctiammodopofiioiititernutatfoiS:?.
maioreftno ta.minorpatebit.Conclufioponiturinlittcraucefttaf- ^um.
Secundofacitquodeft di^um.Et uultiftam co dufionem.Stcrnutatio fit aerc facf
ente fonitum . Proba tur,quia iilud fit aere faciciite fonitum , quod fic multo
aere exeuntcper locuni ftiridium 3c fubito, fed fternu- tatio cft
huiufmodi.crgo 8Cc* maior cfl nota. 8c minor patcbit .Conclufio ponitur in
littcra ut diiftii cft. Prf mo pro intcUciftu apho. notetur concordia quae
colligi- turin fentcntia.^ .tcrc^.trac.2 . cap.dc ftemutationc, Sccundo notetur
utilitas.eft.n,yalis ad notificanduni nobisqucndamniodum fternutationis
cxhocinopc- rationc infcrcndum,quia fcita caufa ft^rnutattonis co- prehendimus
rcmcdia cerebro forc applicanda. Tertio notctur generalis ampliatio, ut prius'
multotiens did:u Stcrnu *ft* C^uartonotandumc^ftemutatioqaiafecundura tatiogd
^"* -^^^ all^to cft motus proprius cerebri ad cxpcl- lcndum humorem
autaliam matcriamadiutorio aeris attra<fti pcf narcs Sc os.Primo poni tur
motus proprius Cap .4 ccrcbrf ,licct edam mebra alia ut pc<5loraiia, immo
qua Sternu ^ totum corpus moucaturin fterautationc. Etiam cx tatiois ^^^ ^icat
maior motus t uffi.quinto dc accidenti 8c mor CttufTis bo*quiatamcnprincipalitcrmotum
S^concufTym ctia iocus^ mariifcftc cft ccrebrum ¬abiKtcr, qiMacciam
cffict ptiiisT Pnsiftummotumimmcdiatc cftuirtusccrcbnt cxpulfi lia,idco hunc
motum ccrcbro appropriamus <Kccndo ^ fum cfTc ca:&brQ,SsaciufI{a^piiImoiuiiri>ac€C|»
Ausc^ H I P P C, llo allega.ca, crgb Et acapite tanqp ab dFidcfitc pwnd pali*
Dicitur ultcriusad cxpcUedum humorcm autmatcria aliam cxquo comprshcnditur
caufa incitationis , qaac aliquando efthumorfuaacuitatepungcns «Scmcitasad cxpellendum.Aliquandoctiam
uentoiitas confimiliter incitatiua.Itemdicituradiutorfoacris.acrcnim fubito
fomotus eft caufa cduclionis ucntofitat^ aut humoris.- Ex di(ftis patet utrii
fternutatio fit res naturalis SCc^ Nam diccndum cpaccides prf tcr naturam,
coq> eft mo tuscorruptusadquem afftcicndumconcurritres prae- ter naturam
incitans. Concurrit ctiam ut efncicns prin cipale uirtus. «jautcm
fitmotusprgter naturampatct pcrGaF.quintodeacddenti. xrbiftcrnucationcm didt
malofupponimotui. Itemnotandum,quodlicetpro- ^ - > pter multas caufas pofTit
accidcr ftemutatio , fpecialem *^^P '* tamen modum exprcffitHippo.fternutaaonis
, quia 6a <ftg a uentofitatc in cercbro , 8C idco cerebr um oportec
uirtualiterciT? calefaclum 8c potens fupra materiam humoralcm utipfaxn
tranfhiutct in uentolitatem jSCc ^ctum caiefacto cerebro. Et e t dictum
hume<ftato ua cuo,pcr uacuum intcUigendo uacuitatem ucntriculoJ^ cerebri aut
fubftanciam mcduUarcm ccrebrf . Et nocan ter debuit tfta humiditas ibi
contineri , ut uentofata in loco amplo pofTit fubito expcUi, quarc autcm
difccndat aer ad illam uacuitatem dictum eft, quod ctiam dixit fo nitu fatis
eft notum . Expofitio Marfilgfupcrcom.GaP. Talcs fcrmones. Gar.comcntando
aphor. proccdit fic.Primocnimtangithuicapho.duplicempofredariin tcilectum.
Sccundo rcmouct opinione quoriidam. Tcr tiq uerificatprincipaliter iftam
partem,fonitu. In pri- ma dicit talem fermoncm qualis eft prgfentis apho.intcl
ligi duciausmodis.f.yniucrfalitcr autparticularic . uni
ycrfaiitcriicdicendoq>omnisfternucatio cft a ccrcbro calcfadp 8c
huG-jecTiato uacuo capms. particularitcr uc ro ut folum dicatur uel /nteUigatur
de quadam ftemu- tatione,quodintcllfgere ucrum eft,quianon omnfsftcr nutario
eft a cercbro calcfacfco.nam £lo panno aut feftjx
caimpofitanaribusftemutatur,uentoiitatc eaam afce dentecum tuiTi alfquando fit
ftcrnutatio proucnientc ucntofitatc ad foramina narxum . Dc fecunda dicit q^ dc
cipiunt ur opt nantes caufam fternutationis clTe folii ac- rcmexcute
acapite,quiauidemusmamfefteacre cxeii te apulmonc ftrfngi pcAus.etlicfuppIepoteric
clTc alja caufa fternucatiouis.Hoc autem diccum Hippo. dc acrc
ccrtificatijr,quianaturacongrcgac multum acrem ut faciatfternutatione.neceiTe
eftergoutfntelligatur hic ftcrnutatio quia conat natura expcllcre groiTam
inflaii uam uentofitatem acapitc.Ncc totum dictumabHip. f uit ncccfTarium
dicere fuperHuitatc iila humeccata ua i:uitatecapicis,mfi fup . ad bonum
intcllcccum rcduca- tur,quia fihumiditasabundetin capitenonfict fternu-
tatio,nifipriusdiiToIuatur inuentum. nam manifcftc uidemusmultos homincs non
ftcrnutarc 3 effluentibus tamenanaribusmuicishumoribus,nifi humores forec
acuti,uel aliquodacutumnaribusimponacur.Jbtidco dt co q» ficucper tuiTim
purgantur naturaliter canalespul inonis,ficftcrnutadomudificat foramina narfum^
quo rum qugdam laca funt ad os uadetia,qugdam &ricza. ua dentia ad ccrcbrum
. vadcntia ad osm undmcat ucntofi tatcafccndcntcabinfertoribus,fcd uadetfa
aidccrcbrp munditicat a ccrcbro uetofitatc dcfccndcntc. Et fdeo ta ucftiganti
bcne patcbit pcr ftcrnutatfonem alUuiart ca putjcum humiditasccrcbrt
dilToIuitur in ucntofitatcoi quam poft nacura cxpellit,qu£ humidf tas non
diflbluic nifi per caliditatem naturalem cxatacam fup- fupra ha miditatc qi^f
humiditas adunatur proptcr dcfcAuni caliditatis.jpcr locum ucro capitis uacuum
habcm us in* tcUigcrc ucntriculos ccrcbri aut uacuicatcm drcuntege tcm ccrcbrum
nam poffibilc cft indc acrem cxirc 8c pc W^m^ fubfta&tiam ccrcbri, utprimo
taogac htunidia Digitized by Google Thc. Hepa- tisdo" lor du plex. Febrfs
quoca ratdo Icre ue tofunj. T 1?ARTX^ tem illa,acmdc uehiat adnares. Dc.j
.i'dtHlp.di<:cf I fonitum ficri in ftcrnutatioe propter maluia acrcm fubi to
cxeuntcm.q> fic faccrc fonitum commuttc cft acri un dccunc^ prouenicntiaut
c:2^cunti 6Cc» Aphorifinus* 53» QuiaiiK^ circa hcpar dolent , his febris {bper
iieniensibluit aegritudfnem* Q^ui dolorc iccoris admodum coflidantur,i^ fcbris
fuperuenicns lollitdolorem. Q_ uicun<5 hepar dr cudolcnt> his fcbris
fupcr ucnies foluitdolorem. Escpofitio Marfil^fupcraphoi Pr^fens apho.fic
continu atur adpraecedentem.Supc f ius tlippo. fecit quod dicfcum cft jnunc
tangit quoddam rcmediumfpeciahsdoionshcpatis.EtuultiftamConclu iionem . Fcbris
fupcrucnicnsdolcntibus circahcpar cu- ratdolorcm. Probatur. illud curat dolorcm
hcpatisc^ remouct caufam doloris>fcdfeb.fupcrueuicns<SiJc..rc^ mouet
caufam doloris. ergo. confequcns cftnota. mi- nor patebit.Condufioponitur in
littera ut eftdictum, Prirao prointclIe<fcu apho.notctur concordtaquf ha-
betur. 1 4.tcrc]^,trac.2 .ca.vltimodc dolorc hepatis fa- tis ad principium .
Sccundo notetur utilitas aphor. per apho.intcntioncmcolligcnda. Tcrtio notctur
amplia- tio geheralis primo ut prius.notctur ctiam fpecialis am-
pliaciodiccndononfolumindoioredrca hcpar exiftcff tc hoc conucnire
rcmcdium,immo cxiftcnte circa par- tem aliam . Q_uarto notandum notantcr ciTc
dictu cir- ca hepar ad dcnotandum cj> dolor non potcft effein fub- ftanaa
hepatisjfcd in panniculofufpcndcntc aut circii- tcgentehepar. Hepar ucro non
fentit nifi hoc modout afferttAui.!4.tcrtg.cap.i. Q_uintonotandum dolo ran
hepacis alrquando ciTe aggrauatiuum , aliquando exteniiuum d/dtur dolor
aggrauatiuus, quiamembrii dolens iiuc mediantc memfaro pcrcipitur quaii rcs
pon- derans ct grauificans.talisdolor proucnitfccundum plu rimum amateria
humoraligrauiiicante dcquononin tcilfgitur in prf fenti.Alitcr autcm cft dolor
extcniiuus xnquopcrcipiturquafihcpatis cxtcniio 5i: non deorfii grauitatio quae
cxteniio proucnit proptcr ue toiitatcm Jlantem (S^cxtcndentcm, dequodolorc
cxtenfiuointdi ligitur hic. Scxto notadum Hippo. incclligcrc per fcb. alia
calida refolutiua ucntolitatum,dequibus habccur fuo loco. Septimo notandiim
fcb.curarc dolorcm ucn- tofum corporcno exiftcntc uaJdc rqsIctOjquia tiicplus
generaret uentofi tatis ipfa fc.^ diiToiilcrct , <Si; fic code modofaccrent
carminantia ucntofitaccm,immo in hoc cafu primo cuacuandii cft regularitcr
operandj. Exjx>iitio Marfili) fupcr Com. Gaf- y crbum . Praefcns comcntum
diuiditur in quatuor Primo cxponit iftam partem .fupcrucwcns.Sccando di
ftinguitdedolorchcpatis eligcndo dolorcminquo con «cnit feb.Tcrtio
tangitquendam alium dolorcm hcpa- tisjfignumtamcn inucndo diftinctiuum.
Q_uartoin- £crtucritatcmapho. Bidtprimoq>dicedo fupcruenies monftratdolorcm
hepacis fupcrucnirc non febrienti. JDidt fecundo nunc GaF.<j hicdolor
exiftens in hepa- tcmaior ucl eft cx apoftcriiatc magno cahdo aut cx grof fa
ucntofitatc inilatiua. fcd fecundum Hippo.no eft cx
calidoapoftcmatCjquiacumipfo oportet accidcrefcb. critcrgocxgroiTa ucntofitate
inflatiua^ I>idt cercio GaF. (^aliquando cftexoppiiacionedoIor,fcdparuus
quiamagtsgrauat ^ dolcatfup.acutc, 6c hoc fup.pro- ptcr materiam oppilando
grauantcm. Vltimo didt GaF.q» dolor magnus finc fcbrc crit cxgrofTa uentofita
tc,cui fcbrisfupcrucnicnsfineditbioeritcurafua, AphoriTtnus, 54;
Qiiibulcunquecomienit (angumem auferre cxuemXhosoportct phlebotomarein ucre^
Q^uibiisfefigiKticm dcttahiprodeft, ifsiiefodcifa-ii The^ he&duscft*
Q^uibus a ucnis fanguineoi mittcrc confcrt, his ucrc L«>; «cnam oportct
fccarc. Expofitio Marfil^ fupcr apho. Iftc apho.expofitus f uit
in.i^.part.apho.47. Aphorifmus 55. Quibufcunc^ mter phrenes &ruentrem phle^
gma concIuditur,8(: dolorem prseftat, no habes- exitum ia neutrum uentrium ,
his fecundum uenas in ueficam conuerfo phlegmate, folutio fitmorbf.
Q_uibusintcrucntriculum <S:ucn3spituftaconfy--: The^ tuta infertdolorcm ,
utpote quse ad akerutrum ucn- trcmcxitucareat , ^spituitapcr ucnasinucficamdc-
Japfa, morbusleuatur. Q^uibus intcr ucntriculum , <&: feptum pituita rc-
^*<*» pofita cft , <S:doIorera afFcrt , non h^Dcns cxitum, ncq^ ad
alfcrii ucntrem,hispcr ucnasad ucflcam pituita ucr ' fa,foIuitur morbus.
Expofitio MarfiliJ fupcr apho . Prafens apho.continuatur ad pr^eccdcntcm fic
fupc- rius Hippo .fecicquod dictum cft , nunc tangit qucndS modum folutionis
doloris prouenicntis aphlcgmate ext . > ftenrcinterdiaphragm3<S:
ftomachum. Ecuultiftam conclufionem. Q_uibufcunq?c!auditur phiegma intcr
diaphragmasSiftomachum non traafeundo ad peJlus aut ftomachum faciendo dolorem
his a ucnis tranfcun- tephlegraatein ueiicam fitfoIutiomorbi.Condufio ^
baturfic.llludquoreraoucturcaufa<^c.foIuitsEgrit«, dinem ,fed tal jter con
uerfo phlegmate r emouctur cau- fa 8Cc. ergo . maior eft noca .minor patcbit .
Coduiio uc, cft dictu ia lictcra poaicar . Primo ad intelleccii apho»! AutCc»
notctur concordia colligcnda. 1 4.tertij.tract,4. dc cau. fis afcytispoft
comraunes caufas in fine. ibi (Inquit, Hippo.) Secundo notetur utilitas
colligcnda ctiam pcr, apho .intcntionem . Ter tio notctur gencralis amphatio ,
utprius. Q_uarconotandumHip.intcIligcrc per phrC;Phrc nadiaphragma phrcnans
nutritiua <S:ipfa feparans a ijcs* fpiritualibus.perucntrcmucro ftomachum
intclligit» in quo autem loco contincatur hoc phlegma dicctur in dubio.
C^uintonotadum<j>hoc phlegmaanaturaprf mo fubtiliatur 3c diuiditur.grofrum
crgo cxiftcnscc ui fcofum candcm fi cx nacura paracum per uias nobis oc-
cultaspropcllituradueficam &:c. Expofitio Marfili) fuper com . GaF. Hon
abfq^ ratiQnc. Comcntum prg fens diuiditur sn duaspartcs.Primo cangicopinionem
cuiufdam circa iftumapho.Sccundouerificando tangicqug comenca- tio apho.fit
tcncnda. Didtprimo ^&rinum dubitairc drca apho.sS: habuifTccaufam dubitandi
, quiaphlcg- manon fokt ucnirc ad ifta loca.f media inter phrenes ct uen trem
.fi autcm ucniat ill uc dcfccndit cito ad olTa in-' feriora pcctinis.Dubitauit
ctiam Marinus quia phleg- ma fua grofTitic ucnaspcnetrarc non potcft iicutaquo-
fahumtditashydropicorum pcnctrat ucnas 6c exies uc nas cxpellitur pcr urinam
.Dicit aute GaF. fe dicerc ad- hucremancredubium uolcndo intclligerc ficmarinus,
quomodo phlegma pofritpcnetrarc, quia fi debeat traa firead rcnes 3C inde
currcrcper ucnas , hoc eft falfum cum peritoneon fit longe ucrfus fup. q^ dcbet
deriuari matcria . Didt fecundo. eft ergo bonum talitcr incelli- gcrc,ficutalx)
cxponuDtprgtcrmarinum, utintelligac fpadum inter rcncs<Si; pcritoneon
ccrtificando prius ta mcndictumHippo. fortinaturgnihilpofrc rcpugnarc in
cxpcllcndis rcbus dato <^ maccria fitgrofTa 8c uig ftri ci;g)qvua m^cmus
<j|maceria apoftemaciscxpcllitur si g^ '■ ' bufdam Digitized by Google Hcpar
icplerf aqua mTcipfr Ometu A P H O R. bufdamlocfetfanfcundooira. non cft cr go
f tt^itiJbilc phlegma poffedeforare ucnas 8c cxpeUi pcr urmamjnc^
ccffarfotamcnprscedcntc fubtnjatfoncmatcrig ut pof fit flucrcjficut ctiam
naturaparat fanicm adunatam in tcr pcctus 5^ pulmonem» Aphorifams» ^6i,
Quibufcanquc hq>ar aqua imptetom in omj t3 cniperitjhis ucnter aqua tmplet ^
8^ moriunt» Q_uibus iccur aqug replctu in omcntu crupcrit » ijs ucnccr aqua
implctur^at^ ita cmoriuntur* Q^uibus hcpar aqua plcnum tn omcntu erupcrit,his
uencer aqua repIetur,(S^ moriuncur . Expofitio Mariil^fupcrapho, Apho.prgfcns
ad prgccdcntcm continuatur hocmo-
do*SupcrfusHippo.fccitquodefl:did:um,nuncdocctfl gnificare in hcpatc ipleto
aquafacfta eruptione. Et uulc iftamconcIufioncm.Q,uibufcunq^ hepar eftimplccum
aquad^crumpataquainuacuicatcm ucntrishts implcc ucnccr aqua d^
moriuntur.QjncIufio probacur fic. lUi ij?oriiwicur ia quibus ualde
rumpiturpanniculushcpa- |is«&: fuccumbituirtus.fcd habcntcs hcpar
aquaimple- tum^^c.funthuiufmodi.crgo&c.maioreftnoca.mi- norpatebit.
Conclufioinlitterapomtur utcft diAum» Primo pro intcUcAu apho.notccur concordia
colligcn da. 1 4.cercf).trac.4.cap,decaufishypofarchg.poftco-:
munesibiHyp.inquit. Secundonotetur utilitas(5;; am pltatf o gcucralis utprius.
Tcrtio notandum hepar im- pleri aqua rcpletis uenis cxiftcntibusin fubftancia
eius aquoficace rcplccaiauc cciam replccur aquoficace conce taincerfubftanciam
(S^panniculum cir cuncegenccm he par^uc ucficechcpar de qua replctionc intcUigic
hic.Rc plctur autcm hcpar multis ex caufis. Primo proptcr op- pilationem ob
quam aquofitas tranfitura ad renes in he patc rctinccur^aut proptcr debilitatem
hcpatis in expel- icndo 8C fcgr^an^ aquofitatem,aut proptcr dcbilicace
hcpacisin digcrcndojucpropccrhanc debilicaccm mul- tam mulciplicec
aquoficaccm,quocun(^ hepar aqua im- pleatur cx his caufisapho.continct
ucritacem.Inccr uc- ro caetera mcmbra hcpar poccft implcri aqua canqp me- brum
humorumfecciuum.&aquoficatis. Q^uarcoho tandumq»ffta eruptioaqu§ incclligiturcum
fradura notabilipannicuh" hcpatis propcer nimiam acuicacem et
cxccnfioncmproucnfcntem abaquoficacc.Pcromentu ucro hicmusinteUfgerc
cooperimentum,quiafyphac erumpat in omcntum.f . cum cauitatem fyphacj autecf am
pcr omentu habcmus intcUigerc^irbii iuxtaaphoi 5 S .fexti.Si omcntum crupcrit
8Cc. Q^uinto ncscandii <j> pcr ucncrem habemus inceUigere ftomachum fiue
co cauicatcm f nferiorcm . Scxto notandum q^ tfti moriu - tur,quia panniculus
hcpatis cft ualdc ruptus 8C quia aquofitaccm fupponfturrctincriqus calidum
foffocan domortificat. Expofitfo Marfil^ fupcr com . Ga?. Aptiffimum^ Comentum
prf fcns diuiditur tn tres partes.Primoprfmittft^quarc aqua plustranfcat ad
hepar implt cite.Sccundo cxponft ifl:am partem. veter» Tcrtiooftcndit utrum
apho.contincat ucritatcm. Pri modidtaquam ucficarum pluscito tranfirc adhcpar
8c maximc ad pcUiculas drcundantcs hcpar qp ad mon- bra alia fup.proptcr
prfncipatumhcpatisrelpciftu factio nishumorum^quarc uidcmusin animalibus qu^
comc dunturhcpar itaaquacircundantum,fcd fi fllf uc^ca:
aliquandorumpancurcurrct aqua tnfpadum pannicu- lorumcxtcnforum fupra ucntrcm
tnquo folct fcmpcr aqua hydropicorum adunari quia iftf plni culf funt qua
iSfoIidinufq^pcrforatf conrincntcs folum flomachum colonfup.d: aliatntcftf na
&fplcne . Dfdtfecundo cii iUc Hfp. vcntrcm implerf aquanon
fntdlfgftintcriorcs f^cuIasfiucpafinfcidoSjfedftomachuaipoctusiQ quo H I PFO,
III aduBantur cibus 8c potus.Itcm didtH^^. fntcn&'ffe fpaduuni n uentrc
iriferiori .fiam multoci es didmus ue trcm f ntclligcndo locum iU am ,ficut
diccn A> habcre ali quan magnufh ucntrcm , <&fcemf nam habercm^nii
faecii . T>icit cercio q>oportct i nucftigari fi fempcr ucl raro
maioratur <S:c .quta uidcmus hydropicosalfquan- do euadere 8c haberc aquam
in uentrc fkd hiuniifacas eo r um cuacuatqr bibendo me^cinas cuacuatiuas 8C
pro- uocatiuas urinf 8c cataphlafman<i> cum mcdicinis rcfo lutf uis,quia
apponendo aquam in qua coctae funtme<K- -f cinae cum fubftantia medicinarum
ncceffaria , fed fup* in cafu apho.detincturaquoficas &eft rupcura panpi-
culf hcpatis. Aphorifinus» $7^ AfycCjOfdtationcSjrigorcs , umi^moifiira^
tcbibitumfoiuita^tudtnem» Pandf culacf onemjobfcicadoneshorrore juinum par pari
ingeft um , coUic g gritudinem . Alyce , anxitudo , ofcicatio , horror , uinum
asquale aequaii potum ,{bluf t acgri tudinem . ExpoCcfo Marfili) fuper Apho.
Apho.prgfens concinuacur hoc modo. Supcri us Hip» £tcit quod df cfcum eft,
nunctangit quaedam f uuamen- ta uinicempcraci.Ec uulcifl:am ojnclufionem. Vinum
moderatcbibicum curatalyccsofdtaciones &rigores, Condufioprobacur ficIUud
curat alyces 8Cc, quod rc mouec caufasjfcd uinum temperatc bilstum cft huiuf-
modf <^c .maior noca, minor patcbic» Condufio ut eft dicftum in
licccraponitur . Priino pro intcUcAu apho. nocecur concordia qug habctur
terdaprimi.cap .de aly cibus.in fiiic.tH( Vinum ucro ad mcdf um tca^cracii. )
Secundo tangttur. l o.tcrt^.trac. I .cap.de a^ritudi- nibus ftomachi. drca
finem.tbi( Et hut ufinodi quf daa lac.) Tcrcionotetuttlif^<5^ampIiado
giiarucprius. ^Y^^ Q^uartonocandumHippo.pcralyccsincelligere mo^ Sa-
tumqiiendam 8c elcuattoncmbrachiorum qu^Mci pof ^^.atcu Xuntquodamodo alg,qui
motxis appcUatur. 5 .deacdde ^osd d.cap . 5 .pandiculado ram in fano «5 m
infirmoauc £an< git Comentator .8C hoci n infirmo propcer noduum hu morcm
cxiftcntem in ore ftx>machf a quo ad mufculos . . alarum pluries f umoficas
eleuacur 8c appellacur in uul Oicf ^- gariftendaruola.Ofcicacioueronon
cftaliudqpmocus tfoga. oris contcncamatcriahumidaaucfumoficacecirca par-
tespulmonis contcnta , & candcm deriuat a mufculis maxillarum . ofcitatur
crgo ut talis maceria cxpcUa- tur.Rigor autcm hic incelhgitur non a caufa
extcrio _ ri,tmmopodusacaufainterion\qaiaabhumorc pun- ^^^^''^ gente dclato
fupra fcnfibilemcmbrum . CjLuinto nota ^^^ ' dumq^peruinumraodcratuminteni^ituinum
fquali ^atus^a tcr pcrmixturo ex aquadi: uino cquahter.i .q: propordb
nabiliter,ut tam propordonabilitcr q>aqua (ahtiiict ui num , nc nimis
calefactactam cciam propor donabilf tcr ut obcundac aqua uinum fupponciidum
cciam uinum cffemenfuracum inquanticaccquodinteUigacur uino- fum aromadcum 8c
fubcilc. Sexconocandum ccia ui-
numconucnircquibufdacondfcionibusprarfuppoficis» ,^
Primoq^nonficcorpusualdcpleniioquiauinumco- ^ mouendo humorcs (Si
diffolucndoplusnocerec <^ con- fcrrccSccundo q> iftc non fiabeat cercbru
ualde dcbilc 5Sncruos,nam uinu uaporando tunc plus noccrei.Ter do e t fupponcdu
<;^ talis fi t incptus fpafino.fi cntm cffet aptusjuinum
etiamquiafadlcacetofatur inncruis pa- raret ad fpafm um.Itcm fupponcndo talc
corpus noti fit nehcmcnter paratum fcb.vinum .n.calcfadcndo difpo ncrct ad
fcb.Ht s condidonibus obfer uacis uinum refol- uendo ue tofitates
d^humorcsTcmouct ca qu| in apho, ponuntur. Expofirio Marfil^ fupcr com .GaF.
Solcecophazi$s» Pr£fexis commentum diuiditur in Digitized by Google PARTI. tf
cs. Pjrtruo ex{»dnte hgc mmina. alyccs ofcjtatiofles ri^ gores.Sccufido
cxpontc/iiam parccm. vmuniajodera- te.Tcr«ocauram ucr*?at(s apho. Prima ra
trcs* Primo JDocificac alyccs.Sccundoofdtationcs. Tertiorfgorcnj. Primo dfcit
alyccs eire i n fanis grauati s prffenti dtfpoil lioneiiuc fitu cum
mucencfedcatfli onibusin acftioncs concingunt eciam infirmis non potecibus
tacereln uno iicu,fed de iltu in fitum pcrmutantibus propter quof-
damhumorcsnociuosinorcftomachi contcntos ^in- clufospciiiculis cius 8c non
contcntosin fpatiofitatc fi- uc largttate fcomachi. Dicit fccundo ofcitatfonem
pro- uenirc cum matcria fichumida 6i:famofa ucntofitas in
puAmoniscontcntanatura.Dcccrtio.rigor ucro caufat «nalfs hu moralibus
currentibus fup.cutim.de quo rigo rc interio r i intelligicur Sc non dc
cxtcriori. Dici t quar to principalitcr uinum propinquum ui no purohorum
accidenciumfaccrc fanicatcm,cuiuscdmixtionis men- furam
tangicdiccnsmcnfurate,quiaintendens tantum debcreelTe uiniquantumaquce fup.
proportionabiliccr utnocumetumuini tempcretur<5i: rcmiccacurfbrcis ui tii
caliditas.Dicit ultimo uinum fup.faccrchanccuram tcmperatum cotum
calefadcndocorpusctmcmbraper forando 3c tempcrando humores fup. per fuam
calidica tem 8c humidicatcm tempcratas 8c excitando calore na turalem fua
caliditate tcmperata dC fua coiiucriionc ad f ubftan tiam ipuqiolam ♦
Aphorifinus. 5 8* Hic deficit unus aphor.qui cn ali^'s tradu «ionibus
rcpcritur. Q_uibus tubcrcula in urinario meatu oriunt,^s fup
puratione fa<fta j<S: crupcionCjkuatur dolor . Q_uibus tn urf nario mcatu
tubcrcula fiunt, his fup^ puratione facca,& cruptionc,foluitur dolor,
Aphori/mas* 5p, Qaibafcac^ cerehram mota fiicrit ab ahqua a(fHone,necefleficri
flneuoceftatim; Q_uoru cerebrum cocufTum aliqua cx caufa eft , cos dc repcn tc
obm utcfcerc nccefTc cfl, Qiiibus ccrebrum aliqua cx caufa concufTum fucrtt
necciie cft ftatim m utos ficri . Expof/tio Marfilij fuper Apho^
Praefcnsapho.adpraeccdcntcm continuaturhocmor do.Poflqp Hippo.fupenusfecitquod
diftum cft , nunc docccpronofticarifiue fignificarepercercbri comotio
ncmpriuationemfenfus6i:motus.EtuuItiflamconclu fion em . NecclTe cfl illos
ficri flatim fi nc uoce , quibuf- cuncg ccrcbrum fucric co motum ab aliqua
adtione qitg coclufio ficprobatur.f. Illosneccfre cft flatim ficri finc uocc
<S:c .in quibus prohibctur dclacioipiricuum fen fi.- bilium 6c moriuorum ,
fcd in comotis fecundfi cercbru prohibctur 3Cc, ergo«inaior eft nota. minor
patcbit. 8c condufio utdicflum cftin licccra ponicur. Primo pro intcHcAu
apho.notctur concordiaquac colligitur prima tcrtij . ^
.ca.dc fignis apoplexiae in fcntcnci a. Secundo notctur utilitas 8c ampliatio
ut prius. Tcrtio nocanduc ^- - Hippo.intclligcreper ccrcbrum totum aggregacum
cx b^ ga. mcdullariccrcbri fubftaatia panniculari diAa coopc- «cntc fubflantia
mcduUarem. Q_uarto notandum in- tclligiprincipalitcr hanc comotioncm localcm
qus dicf poteft concuiTio fiuc coquafTatio licct ab alfjs caufis po f fct
proucnirc, intclligitur tamen tm3cime caufa primiti
uaconquaflkntcfiueccrcbrumconcutientc. Ouinto notandum notatcr ffcri ablationcm
fcnfus 3c motus. na impcdita uirtucc ccrcbri impedit impulfio fpiritus fen-
ubilis 8C motiui,impcdt tur ctiam dcpcndentia fpiritua exiftcntium in
mcmbriscerebro 8C fpiritibus cius aqul buspcndcntfpiritusmembrorum llcut
fpkndor folisa folcprwiointcriontm cap.ulttoio. Thc; Lco. Thc. Leo» Aufce»
Ccrc- VII. . ^ BxpoHtioMarfiltJfupcrcdra.Ga?. ^ Etiaminhoc Apho. Commentum
praefcnsd/uiditur in quatuor. Primo exponit i ftamparcem .finc uoc^.Sc-
<;undo tangic caufara huius.Tcrcio praemittic cui aetati plus nocct
haeccercbriconqiTacio. Q_uarcotagicaIiqu? lcmapho. vcricaccm. Didc primo Hfppo.
confueailTc tnccliigcrcpcr liac uocc abiationcm fenfus 8c totius mo
tusuoluntar^, utpacetin apoplcccicis. Dicit fccundo ^huius ablationis caufjc
func mukcc quamuis folum maioremtetijjcricHLfppo.iicutcft cafusalocoalto quo
ccrcbrummaximeturi3atur,aceriamneruiquibuscon iuiiguntur fpondiles SCmcdallz
fpondiIium,quja motu cxiftcncc forci rumpuntur ncrui Iicuc monftrauic in ii-
bro de anathomia . Dicit tcr tio hoc neceirc maxime fc
nioribusuirtutceorumanimacacxiftente dcfeda. Di citquartoquofcjamneruorum
excuntium acercbro re Jaxari in tali forti conquallationejcS: i deo f n nrmus
eSFi- cicurflncfenfucSj^mota totiuscorporisufquequo uir- tus animata
expergefada ad fe regrcdiatur , fed r upto cc rcbro ucl aliqua fui parte uel
pcllicula infirmus moricc» Aphorifmus. do. Corpbribus humidas carnes
habentibus, femem adhtbere conuenft , fames enfm defio catcorpora; Corporibus
humiditas habe tibus carncs,fames afFc- rcndaeft,fames enim corpora ficcac. ^
Corporibuscarneshabentibushumidasfamcm ad- hibcre conuenic,fames enim corpora
iiccac. Expofltio Mariilg fuper Apho. A^pho . prcefens ad pra:ccde n cem contin
uat ur hoc mo- do.SuperiusHippo.fecicquodeft dicfcum , nunctangic quoddam
remcdium atcendendum incorporibus huml dis.Ec uulciftam
concluuonem.Conuenicadhibcrefa- mem corporibus habentibus humsdascarnes.
Cqnclu- ijoprobaturfic.lllisconucnicadhibcrcfamcmquinic lioran cur pcr
famem,fed corpora h umidas habcntia car nes meliorantur per fame .ergo
&:c.maior cft nota.mif norpatet,quiafamesdc{iccat corpora. Cuius rationia*-
Hippo.tangitprimo conclulionem utdiAum cft, Secii doprobationem
minoris.Secundaibi (Faraes.n.dcfic^ cat. )ConcIu{io 8c minor in littera ponuntur
ut dic?:um cft. Primo adintellc5:um apho.noteturconcordiaqug habetur
tertiaprimi.cap.dcregiminc eiusquod come- ditixrSc bibitur.<S: habetur
fecundo 8c quinto, Conti- ncntfs.cap .primo. Secundo notetur utilitas 8C ampiia
tio uc prius. Tertio notandum Hippo. intelligere pcr
corporahabcntiacarne&humidascorpora humida fccii dum naturam uel humida
artificialiter. Q_uarto nota dum Hippo.inEcIligerc per f ameno abftincntiam
cibi ct potus fiuc adfit appetitus fiuc non . Qjuinto notandu hancabftincntiam
talitcr proporcionari uc non deftrua tur uircus nimi um. Sexco nocandum famcm
uc cangir tur in coraento per accidens exiccare,quia facfla abfti nc
tiacalidumfuprahumidam inualcfccn^n^aiorera facit humidi confumptionem.
Expofitf o Marfili) fupcr com . Ga F. Q^ uod omnia. Comentum prgfens diuidrtur
in du-!- ;as parccs. Primo parjic comencum apho. Secundo di<fti§ imponendo
finem huncclTc finalem cxplicatapho. Prl*^ in tres. Primo prgmittit per fe exf
ccans corpora. Secun-r do tangtc modum cxiccationfsfamis. Tercio quiadc dif
fplutionefeceracmencionemipfamdefcribic etus expli cando caufas.Primodicic
nulli foredubium omnem mc ^icin^m cxiccatiuam fanaciuam elTc morborum humi
dorumquiaconcrariaconfueuerunt curari contr^rris. Dicrt fccundo famcm pcr
accidens deficcarc , quia fi cor pusdififoiuacur fecundum fuam
confuctudfncqi,cumrc foluta non rcftaurcntur pcr cibumjion afTuraptum fieti
corpusficcus.prinjorcfoluccur parshfudjior, quiafup^, conucrtctuy Sihcuc ce§id.
The* Lco. AufCe« Rafis. Cor^- pusha- bescar neshiii das gd, Famca quid. Fame
cxicca rcdu-« plici^ Digitized by Google A P H O R* conucrtetur m imum non
cxi&mtczUa^^^tauone^ nj ix cum humorf s corporis fadi uapor cs egredwntur
pcr JDiflo- poros.Di cit tercro dilTol utio caufatur propter caufas du Jutio--
asjacrc cxteriori<S^caIiditatcintcriori , 3c idco aniraa- nis ca lia hycme
accubantia ccrrae quaii dormicntia nuUa qua ^i^cs:
iicaliditatcmintrinfccushabcnciaucl cxtrinfccus non ^
dilToIuunturji&^iiifccundumaliquiddiffoluanturshoc cflminimum.&ideo
quaedam noncgenccibo,qugdam ucro minimo cgcnt cibo. Didt ulrimo c^ completis
om- nibusapho.ipfcinuenicduosalios inmultislibris cxpo £t(» apauds antiquorum
,quidam tamcn expofucrunt quafi obliti prioris expofitionis. tamen dicit GaF.
fc cos cxpofuiiTc in quar ca par ticula &^ cor um ucrba f unc ca- dem hic
<S:ibi,nifi quia prius non eft fcriptum degluti- fcnonpoilic. Primus apho.i
ta habct fdlicct. Si a febre habf to tumore non exifteate m col^ lo {ijfibcatio
repente innafdturjUt degl«£ire non poiEtjmortale* Secundustamen inuenitur. Si a
febre habito torqueatur coliumjUt degfu tirenon poflit 6£rtran{gIutiendo
anguftietar Q^ ne tumore manifefte,mortaIe» Iftiduo apho.paucis ucrbis mutatis
rcpcriuntur in quartaparticulaquorum primus cft.j4.illiusparcicu 1%.8C fccundus
iftoru cft .3 5 . ciufdem quarcg particu- ||.vide ibi eos cum corudi^
expofitiombus. Aphorifinus* 6h Vhi in toto corpore mutationcs , SC corpus
refrigeratur^S^: rurfus calefit , aut colorem aliutn cx alio commutatjlongitudo
morbi Qgnificat* Hicetia apho.e^pofitus eft in.4. comctario eifdc &
ireucrbis quibus nunc fcribitur. Aphorifmus. ^2* Sudoremulto frigido,caIido
(uperfluete opor tct mitti humiditatem^a corporibus fortibus, fu^
periusjdebiiibus uerOjinferius* ^"^* Sudoris copia calidijaut
frigidijairiduc flucntis, huo tcm dcducijrobuftofuprajdcbili mfra,
fignificacur. f^co^ Sudor multus , calidus , ucl frigidus , femper fiucns,
humorem abduci , robuilo quidcm fupra , debiii uero infra,fignificac.
E:^pofitio Marfilg fupcr apho. Iftcapho.fccundum Gaf. non eft Hippo. fed abal^
«ft hic appofitus.cum nanq^ rcprehcnfionc dictt ciTe di- gnum. in cius tamen
principio aiTimilatur aphorif.42 . quartg par ticul| . vidc ihi( NonnuUi addunc
hic q uadra gcfimumccrcium quadragcfimumq[uarpum d^quadra
gcfimumquintuapho.qu^cfparcicula?. Febresquaecuncp non deficientes tertia die^
(untfortiores,8Cpericuiofx. Quaecunc^uerofic
defecerint,fignifiatquonianonpericulofe» Thco» Fcbrcs qugcunq^ non
intcrmitcenccs, ccrcio dic uehc fncnaorcsredduntur,magispericulof$cxiftunc.
Scdii quouismodo intffmittunts fccuricace incifc fig^nific^p^ LcoxuV Fcbrcs
qugcunq^ non intcrmi ttentcs,tcrcia dic forcio rcsfiunc5pcricuIofg.Q,uocun<5
aute modo intcrmifc- rint,figm'ficantq^Qoafuncpcnculof|» Qgibus feb.iongx,his
puftul^ diUCurna^ zm marticuiisdoloresfiuacic» ITheoi: O uibus eubercula^utmaa
autf &arttcu^ dolorcs csficBrcdccmnbuat» H I P P O, 112
Q_u&urcunq;fcbrcsloiig§>hisiidtu3M^C{]^t^aa Leom* grticulos dolorcs
dccumbunc» Quibufcuncp ex febribus,aut puftufediirtinr iiaE, autinarticuiis doiores
&eriiUy iuamplio^ ribus cibis utunt un
Q_uosfebresdiutinghabcnt,^sinarticuIosafefcedic Thc^ fi labor SLcddit. Q_uibus
autcm in articulos abfcedicur £ labor ex fcbre accidic,i| dbo pleniore ucuntur.
(^uibufcun($tubcrcuIadiuana5autinarticulo^<i> I/CO# lor es ^ex febre
dccumbunc,hi cibo plcn^re ucuncur * Aphoriitnus, ^5. C1I5US quem acdpiunt
febridtantes , fenis dt «irtuSjinfirmis uero morbus* Si cibum fcbricitanti
dcs>ut uircs &no, ficmorbum The, acgro dederis» Si quis dham
fcbricitantf dedcric,ut&no robur , fic t^i laboranti morbus. Expoficio
Marfil^fupcr apho. Dicit QaP.hunc aphorifmu c& longiqua ab inten- tionc
fiip.idco aliquem alium infer uii&hunc apho. Aphoriimus* 64^ Quae per
ueficam e^emannr in^Jicere opor> tet fi taiia qualia i^nis excemuntur , quae
igitur minime.SimiIia (unt iifejiiaec mort>ofiora. Quac uero (unt fanis
fimiiia.hacc minime morboia,. Hicapho.apudGaF.rcpcricurquaquamindc gnus
Hippocratc .cxiftimecur. Aphorifmus ^5* Prxmifl^ alf quibus exeuntibus non
motis,0 quafi rafura intellini fupaiiatauerit,parua, par uus eft morbuSjfi
muita,mu!tus,horu uero mul^ ta neceflaria eftuentris folutio. Siuero umter non
mundificabimr , fed potius iufcuia dabun-* tur,quantomagisdabic tantomagis plus
pe^ lorabitur. Q^uorum in <fcicct:ionibus,fi fiarc finas, nccmouo Thc»
asjdefidencquafiftrigmenca, fipaucafuntparum mor hi contradcum cft,fi
muIcajmuItu.Healuum purgaf- feconducitjC^ fi,aIuo non
purgat3dabisforbitiones,no ccbis,^ quo plus dcdcris,com^is nocebis.
Ecquibusdciectioncs^fi fiarcp£rmifcris,&non mo Lco; ucns, ueluci ftrigmencafubfiftunc,^
fi pauca,paucus eft morbus,<&: fi muIta,muItus.His confcrc aluipuiga
tiojquod fi,3luo non purgata,dcdcris,forbitioncs , qui to plures dederis,tanto
magis nocebis. Expofitio MariU^fuperapho. GaP.m ultas ponir diucrforu ad hunc
apho.cxpofitio nesjtandei^ condudendo iftum apho.no cifcHippocra risjfcdaliqucm
fophifta ucrbofumhuncconftruxiife, didt fc non putarc hunc apho. cifeobfcurum
ucl difici lcmjfed falfum <3^ nuUius m<Mnenti. £xpliatl.ibcr Scptimus,^:
vltimus Aphori fmorum Hip.fccundu andqua Q>nfta rinf Africani cranslaaonem.
Aphorifmifequcntesiblanodo inali|sduau' bus tKidu<5b[onibus repera»
Quifiipra etfdem fere ucrbis cxpofiti funt; Excrcatfonesfnftbribus
iionlntcrpcIIatis,liui<fcc, ThcoJ Digitized by Google I^eo* The. Lco;
Thc. tco. The. Leo. The. 3Leo. PA R T !• ^ excemttuf jbenccft.Et quod tum per
uetMaii tum per ucficam,^!: quacuncj fcccdcns.aliquid fubliftit no pur
gatum,«i>alo eft. Excrcationes in febri bus non intcrmtttcti bus,If ui-
d3e,fanguinc3e,biIiofae><S; faE«dae,omnes malg.Cu uc- ro
bcncexcernuncur,bonum eft, <&^per ucntrcm, dCg ucficam , Sc uhi sliqaid
feccdens fteterct non purga- tum,malum. Corpus effliccre fluidum
oportebft,quacunc^ cuacu andum cenfueris.St fupra,firmari aiuumjfi infra/olui
neceflfc eft. Corpora oportet ubf qurs purgare uoluerit,flufda fa cerc.Et fi
fupra,nftcrealuu,fi ueroinfra^ humedarc. Somnus,aut inforania,iI altcru,trumj
ulcra debitum fiat,morbusacddet. Honrnu s,uigcliae, utra.^ modu cxcedentia,
morbus. In febribusno intcrpellatis, ii extcriora frigcnt,in tcriora ur un t,fi
fcbris habec,5^ fi tiunt, letale cft. In febribus non intcrmitte tibus,fi
extcriora frige t> inceriora ur untur 3c febris habeat letale. In febre
noninterpcllaca,fiIabrii.autocuIus, autfu perdlium,autn3fus,peruertitur;fi uifus,
fiauditusdc /ecer j c > xgro iam debili,quicquid ex his accidit , mors in
propinquoeft. In fcbre non intermictcnte,fi Iabrum,aut nafus, aut ocul us,aut
fupcrcilium , pcrucrdtur , fi non uideat , H non audiat, Sc
iamdcbilisflt,quicquid horum £ucrit, mors propc eft. VII* A pi tuita
caadi^>aqua tnter cutem accidit. Apituita alba,aqua intercutcmfuperuenit. A
fluorc alui jdifficultas intcftinorum . Ab aluiprofluuiojdifRcuItas
tnteftinorum , A difficultate inteftinoru,Icuitas intcftinoj^z zcddiu
Adifficultatcinteftinorumleuitas inteftinorum fu- perucnit. A
fiderationc^abfceirus ofilfs* A corruptione,abfceirusofii*s. A fanguis
uomitione , tabes, ^puris purgatio fu- pra,A tabcfluAio dc caoite. A
flud:fone,profufio aluf . A prof ufione aiui,aftri(ftio purgacionis fupcrioris.
Ab aftrid:ione,mors. A fanguinis uomitu,tabes.^ puris purgat/o fupra. In
tabe,flucftio excapicc.Influcftione, alui profiuuiQ. In alui
profluuio,adftri(ftio purgaciQnisfuperioris. In adftridione,mors.
Q_ualifcunq^,autp r uefica,autper aluum,autper carne ,excrccio fit,quacunq;
omnino corpusexcedic,na ruram,fi para excedic, paruaeftfgricudo,fimuItum>
magaa,fiadmodumn?uItum lecaliseft, Q_ ualia f uerint ucficae, aut alui
excrementa , Sc ex carntbuSjcS;: ficubialibi anacura corpusexieric , fi pa-
rum,paucus eftmorbas^ fimultum , mpltus, fi yaldc multum,iccaleeft. The^
I-cot The Lco^ Thco X^COQl The( Lco. Thcc Lcott Thci Lcow Digitized by VnOOQlC
Q_VAESTIONES PARTI. I. ^CIariffimi philofbphijpraftantiffimic^ medi^ d lacobi
Foriiuicnfis quaeftiones c5 fiipple mentoquaeftioniJ Marfilrj ubiddx^ dt
Iacobas,FeIiciter incipttJnf* Quaeftio. i. Aphor. h TRVM VITA HQ minisGjc
brjcuis. Argui- fur mulriphdtcr q^ non. Primoquia homo intcr csetcra uiucntia
maxime abundac princtp:^s uitse:;. ergo 8cc, c6 fcquentia cft nota,d:
antcccdcas colli- gitur in Ubro delongitu- '^afciw^ *^\/ V ^* dine <Si:
breuttate uitas . Ariii» ^|!>V>j^ V ^^^j^ Item in joto Jibr. de hy-
^ss^^sss^ssss^ss^iS^A jftjori^ ammaliu non cx - Aialia plicatur aliquod animal
quod fit longioris uif^i^ horao longio- <S:ekphas<^
ceruus,iicutdiciturinfabuliffMcdeg.ui- ris uitg* uaciscj cerui .fed philofophus
no mulrum airerit de "lilo. Secundo arguit iic. complcxio hominis
coparationc aiiorum animali u efl: teperatilTima.crgo 5::c.patet Hcon
fequentiajquiacumperfecfiriori teperamento multo<SC longioritgcdcbctformain
materiac6feruari.<Si coili- T.c.ul*
gitalTumptu.pnmocompFonu.etprimaprimi.cap.de Auicc, comproaibusmcmbroru. Tertioarguttur
principaFr Sefi. au<fior*cate Senccf in libro dc breuitate uitf. ubi dicic^
Valc. Juir4:uofe uiucre uoleci cempusanguftii noneiTc.Et Va lcrius libro . 2 .
cap .de fencAutc . deiongeuitate mirada Raiis. fcribit.Et Raf. 4.Almanf. uk.cap
.ponit hac fcienciam «iTcbreuem rcfpc<ftu uitae ii fecundum femicas dCcmo
ncsaucflorum incedcre uolucrir. Virgi. Adoppofitumpntn^jcftHip.ialra.Et
Virgilius. I o» Ouid. aEncidos.Stacfiiacufq^dicscS^c.EtOuidiusnono meta- Scac.
morphofeos. Omnia^ebcnc nobispaululumc^morari. Bcin eodcm
aliI?fXabituroccultc^c.Et craggdiarum primo.Prope|;at£urfu. Vicacitaco,uolucri<$
dicRota prgcipitis uertitur anni. Et Raf. ubi fupra.tiuius enim dxftring ^titas
uitghois menfur a multii cxcedic.quod non folii in hac uerii etljfcd in olbus
ali)s dodtrinis. In qugftione iftaprimo prgmictendafunt preambu- laqu^dam.Secuudo
conclufioncs de quf fito. Q^uantumadprimiifuncqugdamnotaada. Primo Vitaho
fciendumeftiT^cumuitafumptafiiie proacftuprimoii zninis uefccundo denominanda
fit brcuis uel longa in copara jjuplcx. ttonc adalccrumrelpediu multoru poteft
denommari longaucIbrcuis.Primo rcfpeAuuitae aliorii aialium. Sccundo
rcfpc<ftu illor um qug fcmpitcr na funtjuc co&- Jum <3c elcmcnta,aut
refpcAu aliorum Ip.ngcug duratio nis ut Cuncmariamont€s<S;:c.
Tcrtiorcfpectu' temporis requifitiadmedicinae fciam capefccjjdam.Confimiliter
lAedici pot Aci ars ionga uel brcuisj uc patec incuenci. Secun- 11$ fcia do
fciendii eft fciam medidng duphcicer acquiri poiTc, pot acsi fcilicct per
uijuentione 3c pcr do<fcrina. Per inucndone li dupli muitien^iricf
hancfcientiam mulcisadiucor^s perfici (Ciccr. crcdiderunCjUtiniibrohgrcfum
fcribicur a Gaf.f.rcuc Gaf, lacione,forcuna,&: fimilitudinc ucl cxemplo .
Reucla- lioncquide dupliciccr.f.demonum inuocatione>uc phl lofoph iK in
quibufdaproblcmatibus fuis a Gonciliatore allcgatis ccftatur . Ineft enim
demonibus plus^ huma* nae infirmitaci rerum naturaltii clara cognitio , partim
f ubtilillimi fenfus acumine, parcim ecia longcutlTim^ iiicg
cxpcricncia.undcgrf dquaii dcmones.f .pcricos ui lildo» jrosfucurorum pfcios
ueceres appellanc, uc.^.ccymoF, Perficicur ctia reuelatio fomnio uel uifione,ut
de fple^ hukc* ^eticolcgitur.z.caii. cap.de urina. Fortuna ctiainuca
:ttoniquado<3^ aliquid addit,ut tcrtiaquarti fanaci funt 4>Iures aljcpra
fortaftc intcrfidcadi intcnttonc <S^CtCa|, AP H O, HI P P O. IIj decura
Ieprs.Similitud> ctia<&:exanp!umiionm0d{- cum in ucntioni huiusards
dr attuIiiTc.fertur oiim en€ matisargumentil abHip.nol:»^ traK3itiilorc,&
tsuent- jumilliusciconif exemplii qug roftro aquamaris im- pleto ct ano
fuppoj(ito,fuperabundante chimum per fc^ ceiTumeiecit.PutantctiamDiofcoride
ferpcntem latc bras ueris temporc cgrctkentan, herbaq; feni culi ocu- '■ losf
ricantem confbrtatiJ<5^ afpexiiTc , SC ex hoc miUoL^ t^mfgniculi
in<x:uioriip3iTionibus «^ouiiTe.Q^ua- liter autemperdodrina fa'cntia
mcdidnaeacquiratur ootum cft. Tertio fdcndum j^per doArinam duph d- ter
contingit fc(cntiam medici n^acquirf .Primo habfta pcrfccla 6C exquifitanotitf
a fcientsar um illf dcferuicB- tium.Jikcundofinctaliacquifitanotitia. . ^ Q_
uantum ad fecundum funt hac cosdufi^a w, J^rima conclufio. Vitaliommiscoparata
uitg aiior» animalium non eft iuxtacomunemmocium loquendi
breuisdcnominan4a.Profftacoclufionefaciuntjrfura argumentaanccoppofituadducfta.
Sccunda cocluiio. Vita hominis coparara multarum rerum pcrdurationi
eftbrcuis.Pro iitactiaconcl.uiioneftmt plurcsauccorf tates adduclg poft
oppofitum.inanifeftii cft enim q> c6. paratione duratiois monttum
ilum«iUj5^Q*arium^rc rum aeternarum ipiaeft uaidc brcuis. Iftamfiirapfit Sc
Scac, neca. ^.cpiitoiarum .cpiftola. 7 .dum inquit, P unclum eft quo
uiuimus^Ss: adhucpunifto minus.Et i n deconip lationeadHcIbiammatre.Omniahumana
brcuia acc|f aridafunt<Scinfinicf teporisnuliam partcm occupatis. pt Dantes.
Tuttc lc cofcnoftre hanno lor morte.Sico- Dant» me uoimachelati inalcuna.Gheduramolto^c
lc uitc Ibn corte. Tcrtia conclufio. Tanpus mcnfurans no- ftrae uitac
pcrduratione brcue cft refpedtu temports rc- qutfitiadfaentiSmcdicinae pcr
inucntionem acqutrm dam.Iitam uoiuit Hippoc ,in htcra. Et Raf.ubi fupra. Si
enim uelles aggregarcrcuelationcs fbmnia 8c exem- pia ftares in finico tempore
ad difccndii . Q_uarta om- cjufio. Vitahominis no cftbrcufsrcfpccfiu tcmponsrc
qutiiti ad hanc fcicntiam per doctrinam acquirendam^ Iftam uoluit
Raf.cap.aiieg.adfincm. Et arguiturra- tiom fic,quia aliquis in breui tcmporc
poteft addifcere, quod a miilc in pluribus miilc annorum fuit inucc- tum .
ergo&c. patet confcquentia cum anceccdentc.
Q_uincacodufio.PaucishominiI>uscft uita longarc fpcccutcmporisrequificiad
aa^uircndu fcicutiam me- didnae cum intcgra notitia fciendarum ei deferuien-
tium . Ilta cod ufio dcciaratur ab Ifidoro fexto etymo- ^*^^ * logiarum.
cap.uitimo . Ibi uide quia pulchrumeil; a<J laudem mcdicinae .
AdargumentapacctibluciofnceHigencf. Sed camcn adprimunj
cumxJicicurq>homoabundatmaximc prin dpi)suicac,.idcftoperationibus uitac
proporaonalibus. fed camen non perdurationis, ut eft prindpium pcrdur rattonis
raontium ud ftuuiorum. Q^ufftio. ^. Aphor. xj, V T R V
M aiiquis uomitusfit denominandus na- turalis. Ad partem negatfuam arguttur m
uldpliciter . ' Primo.Q_uihbetuomitusfitab agecc cxcrinicco ucl contrario
paiTo. igitur <S:c. patct confcquentia Sc colii- \ gtcuraiTumpcum.i3.tert^.craccacu.>.cap.8.quodc§:
- ^ de uomicu . Sccundo. iMocu uomicus mouecurgrauc furfum pu ca f undus
ftomachi.igicur SCc. Terdo. ^io tus dcglucionis incft ftomachonacuraliccr-
igicur uomt tusincfteiuiolenter.cofcquentiaexprimocoelieft ma T.co. nifefta.cui
enim mobili incft mocus cacuralicer, eidem 1 4.
iibio{^fitusineftpra:tcrnacuram.quarc<Si:c. Q^uar to. Vomicus cft mocus uel
difpo ficio ex coco gencre prg ter nacuram eo qubd nuUi indf uiduo poteft
nacuraiitcr inciTc.igitur 3cc, Q^uinto.Simile eft de uomitu Sc ftcx aiutationc
. fcd nulia fterautatiocft nili praeter nacu-
iram3Utquincodeacddentf.cap,priinO}<S^ alfqualtter Gaf.
^uiwatcrtjj.tgitur&c. ^ Auicc. Iaco»s,apho» F Digitized by Google IVlotuu
huano- rum di Gar. Vomi- tus qd. &:un. Natura }e qua- drupfr Appeti tus
cani nus efi; natura ' C^VAESTIONf^ Adoppoiitum eft Hip.t n
apho.pfitt.Iftperttirbatw^^ «ibusuentrtsd:uomtcii?usquffpontefiunt<S;:c.l£e
^a £t ab.intra.ItequiacuiJfbct€nrinaturali naturalceft fuu OQnirariii a fe
r.cpeJlcre,igic <& motus quo ^ fccoa trariu cxpellit eft iiaJis.fed
uomituseft hmoi.igit Scc. In qone primo ponenda funt notabilia . Secundo con
dufiones. Priii)o pxnittmdn q> motusqui iiun t in cor porehumano,quidam
fiuntab aniina tm mediantibus fuisinftrumcptis iiuc auirtutc,quidam amorbo fiue
a caufamorbi £in>qu<dain ab utrocg.Exemplum primt ut anhchtus^
motuscord^.E^empIu fecundi,ut icAiga tio.ExeiPfiplum tcr|ci),ut trcmor prout
eft accns uirtutis motiu§ .CoUigitur hgc Aftindio quinto de acciitiVcap* K Noca
tamenq> iftorummotuuqui £unta nacura, quidam fiunt ab ea nulia caufa
ptcrnaturali concurren tc naturam incitante at anhcktus>quidam uero a caufa
pf (gter naturam incitatcad motum , ut ftcr nutatio tuf-* j5s*^c. Secundo
pmittendum quid per uomitii intcUi- geredcbcmusex declaratione tcrtia
tcrti;.trac. ^ .ca. 8 . dc uomitu. Et ex Jioc paternon ficri uomitum nifi natu
ra inatata arc prgter naturam in ftomacho conte ta uel qualitcrcucj ftomachu
alitcr ahcratc ptcrnaturaliter. Tertip notaduroc]^ naturalcapud auciores
medicing &:pmlofophi? ualde cquiuocedicituriQ^uandocj; enini
fumitproutdiitinguitcontra animakiiue cognofciti- pum uclfequcnscognitione.Q^uandoc^cotra
artificia ie.Q^uandoq^contrauiolentu.Q_iic^ contra pternatu rale. inteiligendo
pcr motum5&: difponcm prgternatu ralemiuxtacocm ufum<&: medicorum
fnlam omncm difppnem udmotum a caufa difconuenienti proueniea tem,uelctia
auirtutecaaliquaprgternaturali cum ea ptcrnattiralitcrconcurretciicutfpafmi
difponem dici mus elTe pter naturam , fifr 8c fternutationem Scc cui"
contra diftinguit naturaleacceptixpro eo quod anatura ucl uirtute prougnit
nulla ca cum ca concurrentc pter- naturah. Prima concfo.Capicndo
naturale primo mq do uomitus np eft naturalis opciratio. Patet, ga cft ope-
ratiofequensappreheniipne.igit<&:c. Secunda coclu*
iio.Captfendonaturale^ut cildiftinAii^ntra artific7a lc aliquis uomitus dcbet
dici nalis, Patet,quia aligs fit a natura non cocurrente auxflio artis.igi c
ct<;. Tcr tia c5 clufio.Capiendonaturalc^ut diftinguitcontra uiolen tum
qiibetuomituseftadio naturalis ftomachi.iba- tur.Primo,'quia^uenitaprindpio
itrinfeco ftomachi primi.igic <&:c.Ite talismotusfit a formaftomachi
fuis natttralibusiniirume tk mediantibus. Item cutlibct cn- ti naturali
ineilmptus quo fuum repellit contrari ii. igi- cur 5^c.Itcm quia ?ft naturalc
graui cxtra fuum locum fituato Scc. Ite natiiralitcr aqua ab intra alterat 8c
ex- pdlit caliditatem Cihi contrariam etc. Plura alia add ud poiTunt.
Exiftofcquic<5^cuiuslibetmembri qudibct aJtioabintrapueniens cftnaturalis.
Seqtur fecundo app^itiicaninumcircaAioncm naturalem. Scquitur tcrtiodolorcm
ciTcaAfone naturalem.Et inffnitaquaii aliafcquuntur exhis. Q^uartaconcFo! Capiendonatu
talcjut dtftinguit contra pternaturalc ad fenfum medi co^ nullus uojnitus cft
naturalis. Probat,quia niiUus talisfitanatura non concurrcnte ca pternaturali^
igi- tur ^c.patctconfequentia & aiis fifr .Exquo fcquitur quelibct uomitum
ei& ptcr natura,quia ad qucmhbct ttlena canduoi concttrrit ca ptcrnaturafr
imprimcns. Adargumentaantc oppofitii riidctur. Ad primum
conccditconfequetiaadintdlccftu quartf cocFonis. fed
adintel!cAiiterHgconcfonisnegat,quia no cft motus uioletus. Adfccundu n<^tur
confequetia<S:dr <^mo tusnaturf ^qno eft ala fcdfolum natura,eft
inclinatus naturafr tih ad unam driam p6nis,fed motus naturf ^ cft afanon
cftIimitatus,<Si;fichic motus afcenfus fundi ll(»xtach( eft naturalis huic
inquantu animatus eij. Ad tertiu ncgatur confequcntia.naatatapnt moucrimotf
I>uscontrar^s,Aaiitcr€arofurfunidc(ttfum,W£upoifs P A R T I, I* ^lirefurfum
^ infiacrc. Adquar^u^ocedic conf5:qs| |tia ad itdlccftiiquartg co.^|:fonis. Ad
^ntii concedittj^ no cft naturaJis utidiftinguic contra pter naturam, fc^ bcne
cft natuf^SjUt contra u/olcntii diftinguitur. Q_uaeiiio, i^. Aphb. i). VlRVM
poffiialefithumoreuelhumorcmno- ftri corporispeccarefoliiinquali. Adparte
acgatiuam arguitur multipf r. P^tmo fic.quilibcf h umor peccans
;fnqualipeccatinquanto.igit<S:c.confcque»tia eft no- ta. Sc alTumptum
probat,quia cjlibet humor peccas ia qualinocetfuiquantitatc.pfatct,quia plus
nocetqpnocc ret fi circt minoris qptitatis.igit SCf- patet confequentia
.<S:airumptum. Sccundo quodlibet fuperflues naturg incmbro^ peccat in quanto,fed
quilibet Jiumor pcccas fn qualijfaltem intenfiuc,fu^fluitnatur§ membrorii,
fgitur<Si:c.patetcofe^uentia,(5^ alTumptii arguit,quia
nonfupcrfluitaliquidnifir<5ncqptitatisnimiae.Sifr ii
ftantemalitiaqualitatisfquahminoraret humpr , mi- noraret pcccatum,fed nori
qualitatis. i gitur quadtaas. 6C pcr cofequens <^c.patct cofequcntia cuni
ante. Ter tio quiaciiorcfpicit quantitate peccantem . igit cui xJc--
betureiio,iIludhabet qltitatei^ peccante.fed f\iilibtt humori pcc^inti in
qualidcbetur mo, igitur &$:.patee confcqucntia cii aiite. Q^uarto purgatio
de qua jp^tur Hip.hic in apho.dcbct circfufFicicns.igitur r^fpijat^ti Itatem
fuifidente euacuanda.fcdpisquantitas euacuan ,da cft peccans.igitur <S;c
.confcquentia cii anteccdcnte. Ad opppfitum uidetur Comcnta.jn prin.comcntf .
In lila qoneponamprimo quseda ijotabilia. Sccundo .concIufionesinfcra.Tcrtip
refpondcboad argumcnta. P rimo fcicndum eii c^ ad permanentia fani tatis noftrt
jcorporis recjritur tcfnpcramcntii humprutn jHon folum ronc qualicatii,fed e t
rone fug ^titatis. Is^on cnina^olii pportec humorcsnofitri
corpoirishabercqualitatesnatu rg membrorii noftri porppris p6uenicntcs,f?dcum
hoc requiritur fuasquatitatesnon eircnimisexccdcntcsnec
diminutasnimis.idcoficut fignanda pftmenfura dcbf" ta fiue temperamentii
j^ebitum in qualitatibus humo- rum,aqua fi receiTerint humor^ dicuntur
peccantcsiu quali<5^diftepcrati,ita fignandaeftelirum debita men fura fi ue
teperamcntii in quatif ate, aqua fi reccifcrinc ^icunturpeccantesinquanto.
Exquo patetprimoq^ poiTibilc eft humor<^ noftri corporis non ciTe exccde tcs
ncc dim inu tos ronc fuar um qualitatum ,et tamen iplbs fore
excedentcsjudd/minutosrone fuarum quantita- tum,ut R in fortc
naturalitcrdifpofito dcbcat ?ile pd- ie una libra cholerg duor um graduii caliditatis,(S:
in eo ciTent du| libr? duotum graduii caliditatis. Sccundo patct q>
poiTibile eft h umores noftri cor^is non ciTc ex^ cedentes ncc diminutos ronc
fuse quatitatis , qui tamexi ronefuarumqualitatum cruntcxccdcntes ud diminu
tf,ut fi in for.debcateireunalibracholcraEduoriigra ^u um caliditatis,<5^ f
n co for ct una libra cholerae trium graduumcaliditatis.
SimilitcrpatethumorcspoiTc fc- cundu utrunq^ ab utroq^ tempcramcnto
rcccdere,quia f.exccdetcs ucldiminutos in teperamaito rationcquan . titatis 6c
fimilitcr qualitatis . prim ii uocatur pcccatum fn quanto.fccundii in quali.d:
tcrtiii m utrocj;. Si eoim tn primocafu non circtexceifusquantitatis,d: fi in
fe- cudo nullus foret in humoribus qualitatis excciTus, nul lumforct in
humoribuspcccatum. Prima conclufio. PoiTibilc efthumorcsnoftri cprporis
peccarein quan- tod:non in quali.Patet,quiapoiruntrcccdcre atempc
rametitoratione quatitatfs,non rcccdendo ab co r^oc qualf tatis.igitur ^c.patet
confequetia.cS:; aifumptum fifr ex djc^tisfupra. Secunda concrfo . Poifibile
eft hiio rcsnri corporis pecparc inquali <&: non pcccarc in quaa to.
Patet li fr ut pccdens. Ex ifta conduiionefcquitur q>cuacuatioquf 4ebctur
humoripeccantt inquali got non debetur fibi rationc fu^ quaBtftatls,fed ratipne
fug qttalicatis^aquancucuQc^f oret m corporccpiatims li^ fnorum Digitized by
Google v" A PH O. i %hof um modccajadhuc illi humorf pccc^tt f a qualr
ddsc tur euacuatfo.Sifi: quia calihumon non copctitcuacua (fO)tHii ratf 6c qua
eft uirtuti mcm|>roru difconucnicSj icd hocnon cftnifi
ratfoncfu5qualitatis>quiaquamd- '4oforctabearcmotama]aquahtas,tam cito forct
uirtu ti mcmbrorii conucnicns.fgitur &c. Exquo fcquitur '<$
humoribusnoftrf corporis,ncc i n qwalinecin quanto ■pcccantibus ftatim
fupcrucnicntc pcccato quahtatisfu- pcruenitpcccatuminquanto naturali , quia
^cicoali- ■qua pars tllor um cft fadta pcccans in quali , tam cito cft quantf
tasminor humorum laudabilium q^ cflc debet fc <undum naturam .igitur. Tcrtia
conclufio. Hippo.in 2- .aphor .folum loquitur dc pcccato humor um in quali ,
Patct cx modo fuo loqucndi» Ad argumcnta principalia refpondct, Ad primu di-
citur negando alTuraptu ad intcllcAum datum . Ad,pba tioncm dtcitur ncgando
fUam fccunda confequcntiajfci Jicetquilibcthumor
<5<:c.fuaquantitatcnocet. fgit&c. •licctcnim
nocerctfuaquantitatCjnontamcn cftquantf tas fccundum fc difproportionatauirtuti
ucl naturg me brorumjquodtamenrearitur* Adfccundumdr nega
doaiTumptu.^adprobationcmfimilttcr ncget antcce dcns.pot cnim humor fuperfiucrc
ratio c fug qualirads. • Ad aliam confirmatione dicitur ncgando antcccdcns,
quiacgterisparibusnonpotcft minorariquantftas hu- mor am quin minorct pcccatum
in quali.Iiccc cnim no minorctur malaqualitas humoru mtcnfiuc,minoratur «amen
cxtenfiuc.igic 3Cc. Ad tcrtiu dicitur q^ licct cua cuatio refpiciat quantu
pcccans,non lame nccciTario rc ipicit flludpcccansratcone fuse quantitatis.
Adquartu argumcntudidturq^lfcct omntsquancitas euacuanda fit peccans,tamcn
omnis talis cft peccans ratiocic quanti tatis.& fic eft finis huius quf
ftionis. In rcfpondcndo ad qoncm tactus eft comunis modus
rcfpondendiadquffitum,nuncauttangecur alterpro- l>abiIismodus rcfpondcndi ad
quf ftioncm in quo primo ^ ■poncnturdiftin<ftioncs,fecundoconcIufioncs.
Prima Q^uan 4jft,n^io^ jq upjcx cft quatum feu quaatitas .f.gencra- £u. liuc
i^g ^^ fpecialis in humorc pcccatc. Intelligendo pcr quan ^"^^ titatem
generale omnem difponem,qua humor pecc^ ax au-
denominatfuperfluusfiuefitproptergroffitieuclfub- ^ * «flftatcm eius ucl
uifcoficatem nimia. Pcr fpeciale qua denominaturau(fbus ueldtminutus ultraucl
dtrame- ^ . dfocrcmquantitateilliushumorisnaturae conucnien- ^.".^,
tis.CQffmiliierinhumoreinquali peccante duplexeft impeditiuus naturg
mordfcatiuus ucl ftim ulatiuus, omnisigitur difpo pcr quam humor naturf
rcdditur nociuus ucl difconuenies «ft qualitas gcncralfs.& fic qptitas crit
quahtas ad tftii - fc nfum . Q^ualitas fpecialis cft quando pcr aliq ua fpccifi
cam qnali tate rcddicur humor nociuus, ut quia nimis calidus.ucl
propterfrigiditatem naturg nociuam ucU- proportionatam. Vcl cft
fpalisquadcnoounatur calidus «cl frfgidus , uelaliafpccifica denominationcdc
gcncrc quahtacis. Tcrtia difti n<ftio fequens cx p ccdcnti. hu- inorem
peccante i n quanto non peccarc in qualt poifu- musintclhgcrcjuclqualigcncrali
ucl fpcciali. Prima cocIufio.Omnishumor pcccans in quanto gcncralijig^a fiuor
'fuperfluuspcccatinqualigcncralf,quianoduusct cco
peccasi^^^^^'^2*^f'S^^"*^*^^' taliscftnoduusdSi: fugifluus. ^to 6C
Secundacoclufio,Q_uiIibcthumor pcccans fn quato jnon in ^eciali,quia aucftus ud
diminutus pcccatin quanto gc quali d< ^^^^i->^^i^ fupcrfluus,<5<:
quali gcncrali,quianociuus. «t du- ^^^^' "^ pccdens. Tcrtia
conclufio.Omnis humor pcc p]lglf ^ cans in qualf fpcciali pcccat in quali 8c in
quantogcncra Ii.Patet,quia quilibet taliscft fupfluus&: noduus , ga dctur
humor nimis calidus tunc cft fupcrfluus.crgo pcc ^cansinquantogcneralf .<5^
fi cftfupcrfluustuQCcftno- I;«iuas.ffii:urp^cca(tnqi»^ gtQcraliV Q^uarta^ciii^
H I l^ P O* 114. j^o.Non quflfbct hutnor pcccans f nqualf ipccfalf pcccac fnquantoipalf,ncccc(»itra.Patct,ganonquiifbcchu-
. , mordifteperatuseftaui^us uddiminutusrcfpcctu me dfocris qptitatis
(S;:mcnfurf tlli us humoris.ncc ccontra. patct iniell^e«. Q^uinta concfo
probabif r pontt . Stat aliquemhumorepcccarc fnquatogcncralf,& in qualt gcncrali,qui
tn non pcccat f n quanto fpait ncc in quali
iisakatcmperamcatograduafrrcccdcntc. Patctdc fan guinc ad gradii tcmperamenti
du<fto pcr cholcr a putrf- damfccumixta- Vlama^odufio.L/icctitafictn fftc
humor pcccat in quali fpaU tcmpcramcnto . f difpropor- tionato merico fug
compfoais.patct i n tclligcnti. Q^ufftio. U^. Aphor. tg, V 1 R V ^\ in
corporfTjus athlctarii rcpletis nutri- mentofuaqualicacelaudabflipoirit
nacuralis app>ctitu3 ad dbum infurgcrc. Ad parte acgati uam arguit mul- tipfr.
Primo.In his corfKMribus nunc^inaniuntur me- . bra.igf tur in tahbus nunqp
caufat famcs naturalis. Af- fumpcu arguitur jquia fcmpcr fn tali^bus Gsrporibus
ue ngrcplctgfuncnacuralifanguiEC&laudabiif .(S::pacct
i:oBfequcncia,quiafamcsnaturaIis nccfo pfiipponit uc narum inanicf one ,ut
quarto de accidenti allcg* cap. 7» : Sccudo . n unqu a in his corporibus
attraWt hcpar a fto machomediantibusmcfcraids, coqp«i talibusfcmpcr
cftinhepatecopialaudahMilis&nguinis.aKascmm noa clTcnthf c corpora repleta
fanguinc folo quanto pcccan- tc,cuiusoppofitiifupponiturfnqonc.igitur<S:c.
Tcf tio.in talibus mcmbra grauantur fupcrf luo nutrimcn- to,quiapcccatfn
quanto.f gicur uirtus mcmbroru na- turalis fuperfluum illud mtitur cxpcUcrc .
fcd non fi- mul iilud nititur extrahere ctcxpcllcre.crgo donec ftat fupcrfiua
muIticudojUf rcus nacuralis mcmbrorum non niticur a uenis
atcrahcre^&pcrconfcqucnsncc fam^ taufatur nacuraiis» Q_uarco . fcquerccur
<j> in corpo- .^, rc mediocris habicudf nis naturafr fc habetc fcmpcr chi
lo exftomachoad hepar actracfto i nfurgcrccfemes. Ar- guit
confcqucncia,quiacuncmulcomagis inantcf funt ucn^ Sc hcpar in cor^c mcdtocris
habicudinis qp in cor porcf a did:opl€chorico.fedfn ahquo cgc in cotpore plc
thonco accrahunc uwig ab hepace 8c hepar a ftd mcdian tfbusmeferaidsiiqoeftucra.fgicur<&ic.
Q_uincoprf fcntia multitudinis humoris crudi apticoucrci in fangui ncm ct
nutrirc corpus eft cadeftru<ftionis appccitus,ig< xur afortiori
prgfcnciamultitudinis fangumis iaudabj ^ . Jis.AiTumptiicolligfcur.^.dcaccidcnd.
all^.cap.yct ^ .\ I^.ccrcg.ca.dccaufisdcftruAion^ appctitus, ul^cxe j^^f^'
plaritcrindudtur urfus(Sicririus<&: plurima animalia uS-^- a cibis
abitincnda in hycmc teporc cxtcnfo quonia oc- ^. -^^9
cupaturnacurafnrc<ftificandoillud,quodcftia corpo- ^ ^^' ribus corum cx
humoribus crudis,ct digcrcndo ipfum, r^ ^^^ d:admfniftradoloa> dusquod
diiTolutt. Proifco ui- ^^ deturintedoGaf.j.uirtutumnacuraliu.l^.ca.Etno *^^*'
cfuricndidemiiquandocgaxumalfa>piacfcf,quf tn hc patc ca
eft.meIiorcmai.<^ paratiore habens ucntcr cfca ncqs indigcc eam qug
cxti-orfum. Vndc, 1 3 . ccrtij.alleg, ca.£t ad ultimum ncceiritasdbi cft,ut
fupplcat loeum dus,quodrcfoIuitur.Cumigiturnoncft refolutio auc cft rcfolutio
paif ua no cil nccius cibus cxtit nfccus . Oppofitu coliigit prima apho apho.-^
comcn.J . Mulducrofuntmodircipondcndiadhancqoncm. j^pp^j|
Primusqucmcomuniccrfcquuntur Patauiprfmtt j^J^^j^ tttcjuacdam. Primo
prg&ittit q>appcritus gcncralitcr ^p^^g* cft indinatf o appctcnris in
aj^>ctiialc,quia eft duplcx.f. t^Jdu- ammalis<S!:naturaIis,utfupradedaratum
cfi:. Sccu^ j^ pmitrit ad famcm nat uralcm qainq^ mot us coacurrcrc jp^^^
dcquibusin.2.tcchaiqugftionc.45,fntcraoprsmfllo natura primae rcfponfionis ad
qusftionem uf fum cft . Q_ uorQ |^ ^^ primusponcbatur ciTc mcmbrorii fnanitf o.
fccuncfo «« ^ __ ronaturalcdcfidcriumquo fangutta ucnis attrahft ab " ^
hq>atc.Tcrttuseftfudfo ucnarum aftc»nadio, Q_uar ^"^*
luieftfcarusftamachi humidi fn^mncmj^ipimm^ I%co.$pho, P ^ Digitized by Google
<J.VAESTIONE§ <5_uintuscfi:animatudefidcfium ,g|iiicil: omftfum ffrf ^
niSjquoX.ftomachusdbunjpeacabcxtrajUthanctri-' Aw^ti ftcnj fcnfatione
amoucat,<S; liaec eft famcs. TcrtK> pr^ tus afaF mittijrprgtcr appctttum
uaturale rcpcriri appctitu ani^ nie<fo- jmal^nj mcndofum qu^' £t a rc ptcr
naturam Sciit aj^- Cus fiuc f itus caninus,& uoJupjupfus,quiconfcquitur
frcquca caninus tcr .upluptatem in dbo <5<:!fn potu,ficutpatcrc^cu^c in
Arift, bibulis patauis. Q^uartQpmitcit<;^licctnaturamcn- GaF» ^cm non
habcat,quia tamcn in fuis acflionibus ricgulac Haly. ^intcUigcntfanpn errantc.
i z.mcta. i g.con.idco in- Cap, I .conucnicnsrcfpuii 3f attrahf t conucnicns
q^uis utjum ab altcronpn difccrnat ut.^.rcgiminis acutorii. 8cHi ly^co.z 5
.fccundi tcchni trac.tcfticuloru. Hisprgmif- iis infcrt ijas ^nclufioncs. Prima
condufio . ProiJabi litcr fuf|incri potnunqu^huiufmodi corpora naturali imo
uQluptuofp appctitu app^tcrc. Q^ .n.non appctant . appetitu liaturali,patctp
pluraadduif^antcoppofitu^ Rppm (^ tamcnappctantdocetfxpcrimcntu,cumigiturnon
tusmen appctantappetitunaturali,uttadum cft ncc mcndofo dofi orf gu< tit a
rc ptcr naturam,fcquitur ipfa appctcrcappcti- go. tu uoluptuofo.picunt
ultcriushuncmodum fcquetcs» q^ niii iftis talitcr appctcnpbus cxhibcrctur abus
af- iiigercntur Sc ^crcnt cacochymi,muItum agitatis ct cS «"o??s
hunioribus. Sccunda conclufio .CoiJormitcr lot quendo dictis auctorum tcncndu
cft in iftis corporibus uP "J?y W ^ nacurale appctitum infurgcrc.
Modusaute iathlc- abhfsponiturmultiplcx. Primus,quiacumh2ccor- tts q pa
pprafuntmuItumcaIida,fitincorum mcmbris magna cto fiat j fcfoJ utio 6c pcr
confcquens inaniuntur,cxquo infurgic naturalis appcti tus attrahcndi nutrimcntu
ad porofica- |cs fnanitas,&pcr confcqucnsaucnistrahcrctur nucri mcntum
adporofitates mcmbroru,a!: fic dcinccps d o- ncc in mefcraicisfiac aliquainanitio,quarc
fugunt ab •^ P5?ftomachi,<S^confeqacntcrfitucrc appctitus. Hic modus contra
fcbabetdffftculcatcm non paruam,^ada jQccin uenis cft fupcrfiua fanguinisplcni
cudo uirtutcm aggrauansnatur^Icm ucnarum,licctillius plcnitudini^ fiacali^ua
minoracio,non tamcn ucnf ab hcpatc attra"^ hcnc,fimflitcr ncchcpar
attrahcndo uidcturin meferai cfsaliquam feccrc minorationcm 1 grauat cnim
uirtus hcpatis fanguinc nimio,non f gitiir appetit nouum fan- guincm attraherc,
fcdpotiusqucm habec cxpcUcrc. Et pcrilludapparct.q.ftantcplcnttudfnciamdf<fla
no dc- bcc chiluspcr mcferaicas attrahi uf rtutc hcpatis.uirtus
cnimnacuralishepacispociusappccicfcfupcrfluo dcgra uarc. Sccundus modus cft
q> in pdicftis corporibus uc- ruscaufetur appcticus,qufa licct ficincisprffcncia
mul ti nucrimenti,talc camcn quia fupcrfluu non rcgulatur a uirtut|,fcd
?^trancat,propter quod mcmbra ipfum rc fpuunt 8c inclinant ut mdius atcrahant.
Hic fccudus modus non «ninorcm halsec (liflScultate prgccdcnce .fup ponicur emm
mqugfito hgccorpora cffc rcplctanutri- mrato laudabili folo,fcilf cct quanto
pcccantc cuius op- IK>fitumhfcfupponit. Tcrtiusmodusfuftincndicon- duiioncm
corQ cft «^mcmbra rcfpuunt hoc nutri mcn-
tum.iiiquantopeccanstanqpdifconucniens.idcoipfum
^terantaltcratfpncpparanteipfumad cxpulfionequa
fithocnutrimcntum.cmbrisfnconucnicns,qucmadmq- dum uirtusnaturalis offfspropriu
nutrimcntum attpa- hit,fupcrf| uitatcm tame cxpcUit altcrando ipf^ni alte-
aratfonc pparantc ad cxpulfioncm. hoc crgo nutrimcn- tum talitcr altcratum non
amplius conucnf t nutricac^. m mcmbrorii proptcr quod mcqibracoguncur nouum
^pcccrcnutrimcntum a^fic aij|cnfs attrahuntctucnc ab hcpatc 6c hcpar a ft6
m^dianttbus mcferaicis '8Cc. Hic modus rcfpondcndi iiccc uidcacur bcnc
coloracus, plurestamcnr6cipitinftatias.Prima.quiainqoncfupr
gnfturhaeccorporacffcrcplcta nutrimcnto laudabili, oi pcr confcqji^s apto
nutrirc mcmbra. Itcm talf tcr al tcrant mraibrafanguf ne nouitcr attradu a
ucnis quali m «twabantf exiftentcmantequaaiadiiscfitt iQuii P AR TI. V
|«sadfiutricadum,fed primixaltcrabantaItcratloncpr| parante ad cxpulfipnem
.igitur 8c fecundu«probac ma- ior,qui3 agcns utrobiq? eft id?m,& palTum
fimile,<^ fi nisidcm,cumali)sparibus igitur<5i:c.Itcm in fynoca
fincputrcdinc nujlus fanguis debprec nutrire membra, quiapiusgrauat utrcutem
mcmbrojru 8C Rhi difconuc- nit q^fanguisfoloquanto peccansin
plcthoricis.igitip- fumplusrcfoluit uirtusmembroru 8c alterac alteratto- nc
pparante a<J cxpulfione . Itcm femper ip talibus cor- poribusdebcrctficri
fanguinis cxpujfio <loncc toUercc fupcrflua p]ciii^udo,quiia iam fanguis
pr^paratus cft ad cxpulfioncm,6i;: itirtus expulfiua in f alibuscorporibus cft
fortis tcntans ^incen<3cns illum fanguinem f xpcllc- teAgii 8cc.Et pfa alia
inducipoitcnt contra rnodu iftii. Algrcfpondcntadqugijtum pr|mittentesqu3edam,
Primo pr gmittunt <j> una 3c non par ua de cau fis ref r i- Arato gerg
calorisnofirrinaturalis.eftnutrimcntum ab extra aducniens,ut coUigi poteft ex
libro dc morte 6!^: uita,<S: cxlibrodcrcfpiratione.ubidici^ur plantas<S:
animalia cxanguiafuiFiciens habcrc caloris refrigerium a nutri-
incnto<SJcontincnte,propter quod ieiun^ tolcratia uf<^
adccrtumtcmpusaliquando f^?aIoreminilammat uc JTanguisquantuncun^ Iaudabiii§
uertaturad naturam fdiolcrgjcocrgo*^ alimcntiiquodin pirincipiocontrariii fftalito,ut.2.dcanfma,refrigeratcalorem
uelfalte fu- pcrinccnfionicaloris refiil:it,fdeo fubtracwuo 8C nutri- fncnti ab
cxtra ucnientis defedus eft caufa inflamma- ^ioms caloris naturalis. Secundo
prsmtttunt c^ fanguis inflammatus rc<iu<fi:us uerfus naturam cholcrg non
cft conucniensnutricationimembrorum. Tcrtio prgmic tunt^uirtusnaturalismcmbroru
naturalitcr fangui- ficmineptiinutricationi refpuit, ^ laudabilem qugrit guo
membra reftauret. Ex his cplligit modus,quo ianj dicfia corpora femem naturalem
incurruntieocnim^ funt ueheme tcr caIi<3^plurimo indigcnt refrigerio, ideo
nona<3uenientccii5oabcxtra refrrgerante inflamatui: c^or , 8c
faQgjijisquantucun^ laudajailis fuerit uerfus naturamcholerf ducitur,<Si:per
cpnfcqucns fitineptus cutricacioni mcmbtoru,^ iic uirtusnaturalis mebro- r um
hunc ianguinem refpuic,un<3e cogicur a ucnis aliii fanguinem laudabile quf
rcre <5<: ucn« ab hepate <S: he- par aflomachomediantibusmeferaicis,
unde prgdicflis corporibusnaturalisinfurgitappetitus. In fummaei: go cx diStis
eorum colligitur primo <^ ftantc plcnitudi- nc fanguinis non peccantis in
quali non poteftin pdi<3:is corporibus (nfurgerc naturahs appetitus. Sccundo
q? fi caufatur in cis naturalis appetitus, hoc non tft nifi
guiafanguiniipforuni fupcruenitpcccatuminquali fc f undil modum iam didum . Ex
quibus infcr uiit cano nem in regimine talium corporii per cibum , ipfis offc-
rcnduscft cibusjnc pdi<ftaincurrant npcumcnta,fcd itx guan titatc paucus ut
mmuat plenit udo, ucl faltcm non Qgf . augcatur.VijdcGaF.4.dercgf.fani.amplioradarchis
' qui cuacuatipnein<3igentcertecontrarium,rurfus ucro ncquaql nutrire
anxiuni \8C cholcrf gcncratf uu, 8c no ciuum iiomacho,<5«: uirtutis
deftru<:tiuu , <&: cacochy- tsxii^ augmentatiuii. lile tanicn modus
rcfp<3n<3endi n5 paruas "rc<3'pit inflantias. Pri ma quia nunqua
hsec cor pora ucrum incurrwit appetitu,ni ii notabili '8c fenfata
prfcedentccaicfactione.confcqucnscft contra cxpcri- mcntii.arguftur confequenti
a.quia npn caufatur in cis uerusappetitus>m*fi tanta pr|ccireritfupcrincen§o
fpi- ritus<S;: fangursquafaBguis'rcd<!atur in<3ccens ad nu- triendum
mcmbra.Patccautcmcaicm fuperinceniionc ncccifariocirc fenfibilcm 8c
manifeftam.maif tia.n. hu tnoris qua fit incptusad nutriendii membracfl:
malitia intcnfi gradus^ut.2 .apho.come .17. Itcm talia corp(>
racircntciban<3aantcquamincurrcrentappcatii,quiai ' prius fun t hgc corpora
ciba<la $ fanguis 8c humorcs in- flamentur inflamationc quaindccetesfiac
mebrorura «utacatioiii,§diioniacurrunt haBCCoipora femcmnA| prius Digitized by
Google A P H O. pritss fahguinc «S: humoribus inflammaos. prtiis ig^"tur
func cjbanda haeccorporaquam appcticum (ncurranc. Item
mulcopiusinfiammaturhumor ScCs^ngaisqutli-' bccinepWmerantcquam in tahbus
corporibus quando famcmnaturaleincurrunt.fed^pter inEamationem ex
cphimeraacquifitafangumi &:huraoribus nodcfinunc humorcs cffc conucnieccs
nucricattoni mcmbrorum. igi tur Scc Ite quia qugftio qufrit.an ftantepcccato
humo risinfoloquanto polTit naturahsappctitusinfurgcrc.Et
hicmodusponichumorcspriusfieriqualita^epcccates. Ilthlcta i4co aFr,pbabih'ter
rcfpondetur ad qonem pmiiTts qu<- yiicor- bufdam.
Primopraitccndumq>taIiacorporaathlecaru poi^ co (dc quibuseft rcrmo)funt
corpora caiida 3C |iumidaniiil lilcxio» cum habcntia dc calorc in quanto, ppter
qii^od cft in cis humidimcmbrali&refolutto multu uclox. becundo prg
mittcnduintalibuscorporibus rcftauratione nutrimcn talis humidi uclociore 6C
maiorem cfTc c^ Rt fubftatificf mcmbroru rcfolutio aut nutrimencalis in
fubftantificum conuerfio.aFs cnim in talibus non crcfccrctcontinuc plc-
nitudojnccproptcr hocpcriculu fuffocationisincurrcret aut crcpaturg ucnarii.Ec
tota caufa cft,quia iicct in tali- feuscorporibus fit calidum rcfolutiuu
multumiCum hoc tamcn in ipiis cft humidti multum rcfolutione rctardas,
jiontamcn ipcdiens fcd potius promoucnsmultiplicatio- 3icm nutrimentalis humidi
. Tcrtio fupponit ex fupra df <5lisq>fccundii uariasnaturalcs
habitudincscorporiihc^ pat ^ucng uariasfibiWmitantnaturali&fanguinis mcn-
iurasjcitr a quas corpor c naturalitcr fc habe tc,cum mino. aratur fanguis
inhepate ucl ucnis naturaliter ueng promo uentur ad trahcndu ab hepatc,5c hepar
a ftomacho me- ^'anttbus mcfcraicis.non.n.apparet ronabile q> tantam
cxpcdcncinanitione 3C minorationcm fanguinis hepar Sc ucng fanguinci ficut
melancholici antcq^am promo- ucanturadattrahcndu,immo probabilc apparet multo
isiaiorcm ciTc copiam fanguinis in hepate 8c uenis fangui sci natutalitcr
appetentisquam in hcpate 8C ucnis melaa cholici quatunciicj naturalitcr
rcfccti. Q_ i^arto pmitte dumpcrcorporarepleta nutrimento laudabili fiue ple-
thoricaintclligendaefreilla inquibus cft plenitudoma- ior quam in corporc
mcdiocris habitudinis&:c. Prima I conclufio. Stantc pienitudine uenarum 3c
hepatisfangui Ets laudabilis in talibus corporibus cxccdente menfuram laaturaie
in cifdcm non pot in cisnaturalisappcticus in- llirgerc.Patct pcr plura
argumeta adducflaante oppofi- tum.Statc cnim plcnitudinc taiua, ucng
nonattrahut ab fccpatcncc hepar a flomacho mcdiantibus mcfcraicis ctc» Sccunda
condufio . Stantc plenitudine fangui nis lauda- bilis hcpatis ec uenarum
rcfpecftu mcdiocris habitudinis, poteftinpdicfliscorporibusucrus «Si^natur^is
appetitus infurgerc.Patct,quiaflantc plenitudincfan^uinistSi^c.rc fpc<ftu
mediocris habitudinK,ftat ucnarum f nanitio ct f a gumis minoratio citra
mcnfura naturalcm fanguis natu xaliter oompctcnte ucnis 3C hepati temporc quo
non £a- mcfcunt.igitur tunc ueng naturalitcr promoucnt utab hcpate attrahant 3c
hcpar aftomacho mediantibus mcfc raicis.Sifr in hmoi corporibu&cft
rcfbiutio humidi fuls- ilantifici mcmbroru ucbx,quarc cogunc a ucnis freque tcr
3c uclocitcr fanguincm attrahcrc. Pono igicur q^ tunc iir in ucnis quantitas
iftaianguinis quam ucnae fibi natu ralitcr limitant.Et patecq» fi citra iftam
fiat fanguis dimt nutio.&ficucngabhcpatctrahcnt^S^c. Cotra.talia cor porano
cgcretcuacuatioc.cotra H4>p.I .apho.apho.3., diccnte .Horum igitur caufa
bonam habici^dine folucre confcrc&c.Argutt confcqucntia, quia ncccflGttas
huius cuonis noninfurgitnifi timorcfufFocationis autcrcpatu t^ ucnarum.fednon
iinincthic timor,co c^ noncaufatur appctitusin ipfisiufiinanitisucnis,<5£;
minorato fanguie citraquantitatc,quamcorpusin ^fponenonfiamclica 6. l^ naturafr
limi tat.igitur 3cc, Tcrtia condufioponitur proifto.Licethuiufmodicorpora
modoiamdtcxo natu^ jralon appedtaiaciurraac cs dbdtiotte^tamcQ pcriculuixi
Plctho ricucor pus^<3. Hippo. HXP P O.^ Itf fuffix^tioK ittcidtit
auiaepaturac ucimum.Pai*C,qitt* in taIil>usrcftauratio humidi
nucrwietalismulto maiot eft quam rcfblutio fubiiantifid aut a>nucrfio Qutr^tcn
talis in fubftantificii, ut fupra {x>fitum eft 3c dedu^um<i igitur per
affumpttone cibi ct dus conucrfione in fangut ncm fit o^ntinucadciitto ctusin
plcnitudtnc,& per confe qucns di^c. Excmpli gra.fit naturalis quantitas
fanguinis fndifponcnonfamclicataJisItbris corporis iibra una,&^ minorcc h|c
quantitas pcr acfboncm mcmbrorii pcr un- cias quattuor,^ fit in fortc
plethortco fanguis boni libra una 6C uncig duse.Tunc fupcrucntcnte attractione
mcni i>foruminorabitur hfcplcnitudo pcr undasquatuor.er go minorabi t dtra
quantitatcm Iibrg.i.<S^ pcr ojnfcques attrahcnt ucng ab hepatc 3c
confcquetcrhcpar afi^ma-* cho&c.Q^uiatamcnmaioreft rcfumptio nutrimcnoi-
l^s h umidi ^ ci us conucrfio 3C attractio ad membra, cx-
hiijitocibogcnerabiitur plurequ^quatuor undg &ii guinis. Pono igitur q>
gencrcncur quincj.Etpatct^ ubf primocratplcnitucb.I4.unciarii6actacibacionc cx
faa guinis regcncrationc cr unt in corporc fanguis uncig .15» 8c fic dcinccps.
Corpus crgo incurrct fufFocationis pericu lum auc crcpaturg uenarum*
Exquofojuitur primo<^ cpdiu ftabit hoc corpus fub plcnitudic exccdente
libra.i * non incurrct appetitum naturalem. Patet fccundo q^ hgc corpora linc
cibo ftarc non pofTunt^nc inflamanshumo- ribus hgc plenitudo conuertat in
cacochymiam .3c S. ci^ barcntur cadercnt in plcnitudtncm , idco neceiTe cft mi-
norattonem facerc,utrurfus nucrimcnti prindpium ac- dpiat corpus,utdtdt Hippoc.
Ad argumcnta prindpalia reipondcc, Ad primum . ne gatur airumptum faitem ck f
nanitionc intdligcndo potca tc pronwucrc atcrac^ionem ucnarum ab hepate, ut
patct cxdid:is.Etconfcqucncerdiccndumcftq»licetin his cor ponbus fint fcmpcr
ucnf plcng laudabili fanguinc rcfpc- ^u corporismcdiocris habicudinis,non tame
plcng funt - ad fenfum fupert us expofitum , Et per idcm patct rcfpo- fio ad
fccundum. Ad tertium argumcntum dr,^^ no fcoi pcr in
talibuseftfuperfluamcmbrorumplcnicudo ,utpa tcte^ diccis. Ad quartum caam
patcc.non cnim uniucr falitcr maior inanicio ucnarum maiorcm promoucc attra
ctionem ab hepatc nifi cum ali)s paribus. Ad quintum conccditur .cj>
prgfentiamalti fanguinis iaudabiits rcfpc- cftu naturalismultitudinis cft caufa
deftruccionisaf^eti- tusjfcd hocnon repugnat dicSis. Q^uaefao. V. Aphcr. U^, V
1" R V M in aliquo morbo chronico compctat di$-^ tagrofTa.
Arguirmultiplicitercjnon. Primo pcr diae- tam grolTam impeditur pugna
uirtutisconcra materiam fednunquam licctimpcdirctalcm pugnam. igtr nunqua
licctutidigtagrolTa.c^ntequcntia nota.<SC aiTumptacfc dc fc nocum. Sccundo
in quoltfc>ct morbo debct minora riquandtasnutrimcnti,idcoinnuilocft ingrofianda
di^ ta,c6fcqucntia 3c alTumpcfi patcnt,quia in quolil>ctmor
bocftuirtusdebiiis>quarcmultum nucrimcncum cxhi- bttum non fuffidt immutarc.
idco <&:c. ' Tertio.in ftat u morbi oportct uti tenui iltma c^aeta.crgo
<Si:c.c6fequcntia. tcnet 3c alTumptu probatur,quia tunc eft natura maxi- mc
occupata. Q_uarco in cura afcy tis ofKjrtct uti tcnuiffi madiaeta.igit
d:c.c6fcqu<3itia d:aiTumpta patet gAui ^ in
caii.3.l4.fcn.ca.dccuraafcytts.ubiprgdpiccfbimi Auice. noratio quantu cft polTibilc.
Q_uinto.oporcet uti in acu dsdiseta tcnui.fedquadoq; utimur in chronicisininus
de dbo quam in acutis>utin ftatu quartang minuscg in fta- tutcrriang.
Vltimo.inquartanaoportcturitcnuidigta, utAuic.prima quarricap.de quartana.
Auice. Oppofitum patet pcr ca qux dicfta funt circa tllum.4.
aphor.Tcnues&ccrtaediaetae. Primonotaprofoiurio- ne<^dixtam quadcbctur
inchrontdspoflfumuscopar? Digta rc, autad illam,quae dcbctur fanis eifdcm,aut
ad dige»s ct rcgi- qug dcbentur in al^s morbtsputaacuas<S: pcracutis. Sip me
du- caadottota^ diftacft duplcx ficutr^pwien^fdlicct i^ plcx, Iaco.Stapho, P
ij§ Digitized by Google Q_VAESTI0NES qug difcurrit
peromncatemporaumucrfaltaoiorBf j^S^ part!cularis,quf rcfptcitparriculare
tcmpus, puta tem- • pus unt us paroxtfmi . Tertfo nota <^ quando compara-
mus digtamiqu? debetur m chronids refpe<flu ei us,quae dcbe t m ali)s mor
Jbis dietandis diccndo c;^ ipfa elt groflVora dcbct f ntcllfgi cgtens pawbus.
Q_uarto nota ^quia cau faminorationiscibieitfortitudo pugng uirtutis contra
jnatcrfam>ideo ftante pugnaminor i,minor eft neceiTitas fubtra(3;iots.ergo
Sec. Prima cx>nclufio. Coparando dig tarajqug debetur in morbo ad iHam, quae
debet temporc fanf tatisjin iilo copetit groffa digta. Patet co-feque tia per
argumentu fecudum fupcri usaddu*5ru antc oppofituin. ,
Sccundaconclufio.Coparandodiftasquae dejbenturin morbis adinui cem in chronicis
copetit digca grolTa rcfpc-- <ftu alf oru,patet.Primo,quia tuncnon cft pugua
cata ufV tutfscotramatcriamorbf ficutfnal^s.Sccundo, quiacu nullaalfa
dfaeta.pofletufrtus confcruari ufc|! ad ftatum. Tertia conclufio.Liceti ta
fit,tam.en quadocj^ partfcula risdi^tain morbochronicopotelTe tenuis. Patetde
illa, quac debetur f n ftatu paroxifmi quartang . Q_uarta con clufio. No femper
f n morbo chronico copctit digta^qua-* IftergroiTa.PatetjquiagrofTior
competitin principiocp ia ftatu.competitenim in ftatu tenufiTfma diasta rcfpc-
<ftualtorum temjx>rum . Ad argumenta prf ndpali a refpondet per ordinem .
Adi prfmumdicuurq^licetpergrofiTam difta ali quaUtcr rc- mittat pugnafaltem
hora Cfbationisjnontamcnfmpcdf c, £tultcriusdr<^fftampugnam aliquando licct
remittc- rc, ut ex tllo fequatur aliquod aliud i uuamcntii mai us,pu
tacuftodiauirtutisufq? adftatum. Adfccundu dicitur, q>fllud argumcntu probat
<j «n nullo morbo cft di jta f n- groffanda refpcccu di^t% conucnientis
tcmporc fani tatis. Et hoc benc conceditur . Ad tertiu di cttur q^ in ftatu uni
ucrfalf oportctuti di<^ta tenuifTimarefpecfiualforum te- porum,fed hoc no
eft contra df<fla, Ad quartum dici tur q> tn cura afcyris debet atten uari
di gta quatum pofTibilc cftf uxcatcnorem ufrtutis. IpfatamedebctcflTcgrofTa rc
fpe(flu distg con uenicntis in acutis morbis. Ad qui ntii concediturq>fn
aliquo temporcpartf culari alicuiuschro ni cf f gritudinis datur dtgca magis
tcnuis qp i n ahquo da- toccrtoteni;x>rcaegritudinisacutg,fcdhocnon rcpugnar
dfci:isAufcenn§. Adultimumdfdtur ficutadqufncum. Ec fic f uf t mens A
uicenng . Q^u^ftio. Vf. Aphor. v. V T R V M ia regf min c corpori s per di §tam
dech na- rcadiSgcasfubtfles fit detcriusquam adgrofias declfn^- yc.
ArguitmulttpFr<5>non. Primoinalf^busfgritudi ntbus reguFr operando opor
tet dcclinare ad fubriies di g- tas<S(:nonadgroiras
crgo5ic.Aflumptumpatct.fn mor bis cnfmacutis<5<: pcr acutis oportetuti
tcnm 3C tenufiTi- madif ta. Secundo feciliustokrat uirtus debflis. <3f gtam
tenucm ^ groiTam . fed in omni f gri tudine ui rtus cft dc-
bflis.igfturinqualibetfgricudfne facili us eft ucrci ad ce- n ucs. fcd qcF cft
ui rcuti facflius cft eide mclius» crgo 3cc^ confequcnria nota,<Si:airumptum
probatur,^a quod cx- hfbetindfftatcnuf cxcedtcur auirtutc,undcufrtus opti me
rcgulat illud,fed quod exhibet in groiTa excedic uir- tuccm .crgo Scc, Tcr
cio.nocumentu fcquens ten ucro di 9 tam cftnocumentu pcr acciis , <&:
nocumentum fequcns dff tam grolTam cft pcr fc.f«Jplus nocct quod pcr fe noccc
quamquod pcracciis.crgo^Si^c.confequentia cenec<S^af- fumpcum probat
jqufanocumcnciifcquensad groftam eft proucni Cfjs a concrario.f.n ucri mcnco
refifi:cntc calo- ri.fednocumcfitufcquenscx fubcili diaecacft per accns abipfomctcalorcrcfolucnteproprfu
humidum. Ite no cumcntum agroiTa prouenfcns cft poficiuil,ec atenuf eft folum
prf uatiuum,fed plusnocctilludquod nocct pofiti- ue,quamflludquod nocet
priuaciuefolum. igicur <§;:<:, Q_uartopcrdffcam tenucm rcfoluitur <5i:confumftma
«crf a morbi,<Si: per groiTam augctur . fed m clf us cftmatc tiam
motbidiiaiiiui q| augcri,crgo <SiCtCoafG^ PAKTU I. t3[,Sc aflTumptum pof ui
t GaF. i n c6men. f IKtts apho ^Tt^ nues(5<:cercf difCf .ubipofufciniirmfs
uirtutem nd d&; augendam. Q^uinco pcccata dimin utionts diftf dCm"
groiTationisfunt-fqualia ergo quf ftio falfa. patet confe^ quentia 3c aiTumptii
probatur . Primo quia defe<flus <SC- abundantiaadeafdcmducuntdifFerentias
tertio technf. Confirmatur quta maximum nocument^im ftquens-cx
attcnuationediftf cft prfcife fquale maximo pcccato, quod fequitur
cxfngroiratione cfus. fgitur non eft dcte- riusdcclinarcadtenuemquam adgrolTam
dif tam.confc. quentiapatet d: aiTumptum probatur,quia ciFeclus func f qualiter
malf .peiTimus enim cflfectus fequens^ fubtiiiatto ncmeftmorsper ufam
refoiutionis,<Sifequensingjoiia- rioncm eftmors per utam fuffocationis , fed
iCti cifeAus funtfqualitcrmalijutpatet. Item ulrimate tenuisdif ta cft
corporiconucnientior quam digca ultimategroiia.er . go S^^c.aiTumptum
probatur,quia aiicui corport conue- nit dif ta ultimate tcnuis,puta
tenuiiTima.nuihaute com. perit ultimate groiTa . ergo 3Cc . Sexto dif ta tenuis
3C grolTa poiTuntxquali tcr rcccdere a temperata fiue couc nicnri dif ta,fedpf
nessequalitatem talisrccciTus attcndi- curfqualicasmalicif.crgoa^c.
lcemAuic.cum ignoras f grftudinem fubtilia regimcn. In oppofitum func uerba
Hippo.exprciTc tn aphor. f , Om nc enim malum quodcunq^ fic magnum matus fit in
tcnuibus^c. Infftaqonepremittcndafuntqufdam in.ppofitone-"
ceiTaria.Scciido refpondebitadquf fitum,- Primo nota, j^^^^ ut tacftii fuit
circa apho. 5 . Dif ca poc dici fubtilior dupFr* JTj* ^^ Primofn coparationcad
aliam dif ta.f.fanorum <S: f gro ^ r rum.Secundo in comparatione adidquod
copetit uf rtuti ^^ uc fiuircuricompeceretdiaetagroiTa<5^ exhiberetur tc- P
^* nuis,d: fic intellfgitur in titulo huius qonis. Efl ergo fen fus q6nis,utrum
deciinare ad fubtiliores dif tas q^ conuc- niat uirtutf fitdeteriusqpdeclinare
ad groiTioresq^ eide ufrtuti conueniat. Secundonotaq»inordfnando diaetas
quadoc^ fumitur indicatio a uirtute 3c quandoqj a mor- bo,quia aliter f ndicat
ufrtus<&: alitcr morbus.f.materfa- lis,dequoeftadpfensfermo.
Tertionotacj>regimenfi- ued(ftaeftduplex.Q_ufdaeftuFis,<Si:qufdamparticu-
Iaris.Q_uid fit utracj dfiflum eft prius. Prima coclufio.
Abfolute in aliquibus corporfbus meliuseft fubtiliare^^ irjgroiTare diasta.
Patetjga in aliqbuscoucnit dif ta fubti lfs<S!: nogroiTa,ut in fgritudfnibus
acutis.crgo<S£:c. Sc cunda coaclulio.Ecotra abfolute in aliquibus melius eft
ingroiTare difta q^ fubriliare.Patet conclufio,qufa in ali quibus comp>etit
di f ta groiTa, ut in quartanis . fcd ifte con clufiones non ^ccdunt ad fenfum
qonisfuperius datum.. Tertiaconclufio, Sumendo indicatione a morbo decli- nare
ad diaeta fubttlcm eft melius . Patet,ga cum morbus indicet dc fui
remotfonc,<S: per dif ta groilam fiat additf o in f pfum,^ prohibeat cius
remotio,fcquf tur <S£:c. Q_uar ta conclufio.Scgtur q^fumendoindicatione a
uirtute nS quamcftdiftafubtilfanda.Pacet,quia pcr nutrimetum
uirtusconfcruatur,utafsdixftumcft. Q_utnta coclufio principalis eft. Oeclinare
ad dif tas fubtiliorcs ^ compc- tat ufrtuti eftdeterius qp declinarcad groilf
ores^ eidem c6 ucniat cf tcris paribus. Hasc concFopbatur m ultipFr*
Primo.quiadeclinarcadfubtiiiorcsc^uirtuti coueniat
ducitcorpifsadinan(tfone,<X: dedinarcad groiTiorcs du- cit corpus ad
rcpIetioncm,i^d cf teris partbus deterior eft inanitioqprcpletio.crgo
<S!:c.c6fequentia nota.iS: aiTum- ptum deciaratii fuit iiiperius in illo. J
.apho. In cxcrcitan ribusadfummii. Itcmperdiacta fubtilioremdeperdunc.
imediatepartes fubftatiaIesmembrorii,<S!:caIor natura-
IisrcfoIuic,fedpcrgroiTiorcmfoIumimmedfategrauatur uirtus nutrimcnto nimio,fed
deterius cft partes fubftan - tialcs membrorii immediatedeperdi^ uirtutegrauari
a rc accidentali.crgo Scc I tem fadli us rcmouctur lapfus» qui acquixtt ur pcr
ingroifatfoncm df aetse caeteris paribus
quamquijac^^ritmrpcrfubttiiarioQcmittroiq^c^l^ete re ducibili» Digitized by
Google '^actiili .crgo 5i:c.<xjnfcque tta nota.et aiTuptS patcti^a pcr folam
euacuationcm cor ngitur lapfus pcr rcpjccio- ncm fcdlapfusperinanitfone
rcficiturpcr fola reitau-- ratione dcpcrdici qugdifiFicillimacft.^apcr
multastraf mutationcsoportcctranfmutafc nutrimcntum amcc^ Sfcftaurcntur ^rcgcncrentur
fpiritus.cito autem cua- cuatu^ f cplctio pcr phlcbotomia.fed notu cft q? fi cf
tc- rafunt pai-iafacilius 8C dtius fit^uacuatio qp rcftaura- tto.«rgo <S^c
.Et intcUigo hanc conduiioae untvcrfalic fiuccompar^nturdiaetae uniucrfalcs ad
ufcs iiuc pticu lares ad gticuIarcs,<S: ta in corporibusfanis qp aegris.Ex
fifta conclulioncfcquuncur corrolaria qugda. Primu f! pcr fubtiltaaone diaetae
8c 5 ingroflacione cius for- ecs,a^platoducaturad!apfus.f.graduaIcsa:qualcs,pIa
topcringroirationea^fortesper fubtiliactone , perre^ ctionalicer plus remouetur
acoucnienti dtascafortis, q^ pla.riC3etcraiintgiaiuirtucc.Q_uod patct qaadxqua
iiter Isedcndum requiritur mMor ingroiTacio <$ fubctUa cio. Sccundo fequit
q? plus dtftac a con ucnicnti grof- fadigtaperducesadmortcmfccundumq^tum, (^
digta f ubtilis jxrduccns ad morte, Tcrtio fequitur q^ po fita scqualitatc
fortitudinis infor.<Scpla.5:q>aequalt£er con «inuc fubcilictur diaetain
for .ficuciiigroiTabitur in pla. ^coatinuatishisufq;admortcm,citius morietur for.
^pla.quiafemg labctlapfu deceriori ad uita.crgo 6Cc. Q_uartofcquitur<$for.
<S: pla.exiftentjbus fubeode gradu fanitatis 6;: pcccantibus ucrtf^
sequalrtcr ^cum ad^citatem ink diaetato uno puca for.fubciliando dist-r xam 3C
platonem ingroiTando, citius Set-aeger for . qua
pla.quiadeterioriapfufubxquaiigfada citius facicien £bilemlf{ioncm operationu.
Q^umto fequiturq» tn cafu for.d^ pia. habent uirtuce sequalicer forte ommno -^
occurretcauf^ aequales prscife incerre una faciesiaa nicionem ia for . ^: alia
repktione in pla. 3C canaen mo- 3rietfor.6^ pla. non.Patec ,quia cguts 1^9 finc
infe_gqua lcs magis tamen cPc noaua caufa occurrensfortt c^ pla-
soni.Piuraaliapoiiuntcondudt. ^ . -j- Ad argumcata principaita refpondet. Ad
primu di- citur<5^illudargumencunon proccdit concra decermi-
tiatainqusftione,quiainnuii!a tftarum aegritudinu .p «unc fulKiiiatur di^ta
plus c^ compecac uircuci,uerura- meniiinaliquatiiaru contingeric fubciiiari dif
ca plus ^ uirtuti eiTctcoucnicns,iliafubciIiatio forcc deterior ^ ingroiTatio c^cerisparibus.
Ad feccmdum dicitur.c^ licct uirtus dcbtiis factli us tolcrct nucrimcntu
cshtbitu in diaeta fubcili q^ groiTa, quia illud facilius cr anfmutat, tamcn
difficilius tolcratnocumentum fequcns exatcc -
Huacionediaecaeqpcxfgrofractoncc^cerisparibus. Ad
terciumconccditurquando.^nocumcncu per acctdens
inmalicianocamentiipcrfecxccderc. Ad conlirmacio xicmdicitur^nocumentufcqucns
cxdiaeta fubttliori, liccc fitpcr accidcnsjcft tamcn pofitiuu, ut patct intcllc
gcnti. Adquartumdicitq>licct per diaetaeaccenuacio- nem maiore q|
uirtuticompccacmatcriamorbi rcfolua tur,camcn gum hoc ctia uirtus refoluitur 3C
inftr ume «um eius 3C partcs fubftantialcsmebroru, idco dicitur prominori
iliiusargumcnd ^vhi Cftcra funt paria rac Jius cft matcr ia morbi minui q^
augcri .vbi aute caetc- »anonfuncparia,hocnonoportcc. Adquintiididtur
iiegando&iTumptum,ubc cgtcra funtparia.Et adaucto yitatcm^quia dcfcAus
(S^abundintia 3Cc. Dicendu cit ch hoc cft ucrii ad cafdcm difFcrcntias fccundum
gcaus, no tu ad gqualeslapfus uFmaIicias,q|uiaIiccc cadiminu tio qp ingroiTatio
ducant ad aegricudine , non tamcn ad cqualcs ggritudincspcrducunt.
Adconiirmatione di- citur ncgando confcqucntia,quialicct poflGfnc fubtilia- tio
3C ingroiTatio duccrc adaeque malos lapfus , hoc tii facercnonpoiTunccumfucrincin
menfuris gqualibus, %it patct cx didis.fgitur 3Cc, Ad ali a confirmatione di
citur ^digta ultimat€ tcnuisnon eft conucnicntior cor
j?P«ftfiaoncoou«iitudmiausiiociuaqpdi|ta ultjma HI P P O» .^ II^ te groffa
corpori tamcn,cm c6 ucnit hocno repv^nac. ' «rgo 3cc. Adfextii dicitur
q>hcct poncrctur q> #tita- ci ue rcccderct diae|a tcnuis a conuaiiaiti
praecifeJcut grolTa , <j>adhuc tcnuisforcc fccundii graJu malitig a
conucnicntimagisdiftaos. Adultima confirnationc diatur,q>adcognofccndu ggritudine
mclius cftrc«- inee eiTc fubnlius in cura putridaru.liccttamcn no m uircucimcli
us niii pcr accidcns pro qpto segritu^nc ca-
gnfcaperfubtiliationeregiminismchus curabis. Vcl dicunt q? licec Aui
.prgcipiatfubciliari r^imen, non a mcnmagis^competacuircuti. . • . Q_uxftio.
v^. Aphor. Vf. V T K. V iM Ifl morbis pcrpcracucis di^ ta ulamatc ccnuis fic
magis conucni ans ali)s di^tis. Et arguit mul tiphciter cj» non. PriMo,qaia
r^ularxter operando no debec ficri ultima^uacuatfo.srgoncc ulcima dista. ifta
confequentia tcnct 3C aiTumptam dcclaratum eit m d- loapho.Incxercitanribus.
Sccji<l>inhufufinodi nK>r bis uircus eft ddjilior qp in algs.crgaegct
maiortconfor tationcfedhocnon fic,niii pcrcxhfittcione aliquak nu
trimefici.igitur &c. Ter cio.mc!ius cfttnfra fubfiftc req^exquificiiTimccuarc,crgomciiuseftinfra^carc
q^ exquificiiTime.confcqucntia uidcr ciTc nota . o^aisa pcum eft
Aui.4.primi.cap.3. CLuarto.indiuerfiste- poribusmorbieit aliter5:
dfuerfimodc^ordinada ^5 ca.qutaeft aiitcrordmadadsf tainpri ncip/o, ^i^aHtcr m
augmeto,<Si aiitcr in ftata . fcd in ftatu debec ciTc di g ta cenuiiifma ,
crgo in prindpio 3C augmcnto non dc-- beteiTedigtaccnuiiuma. Q_uin£o
di^tatcnuiiTimaii cxcedtt morbu gpcr acutii. igi t no fuificic i pf ii remo-
re.cofequentianotacit.antcccckns pacetde fe.
AdoppoficueftHip.inapho.f€Cudiifntrodu5:ione £.- . Comentacorishic.
Notaquodlicccnihildarc di^cte * .^ nuiiTtmadigta^tamcnnihildadopoiTumusmagis
3Cmt "*"^ nusfubttliaredi^ta.qiuamhildadoindic nacuralima- ™** gts
attcnuam us di^t a qp foiii nihil dado in arcindalt ^c Sc nihil dando in toto
tgcmorbi cft digta magis cenuis ^ nihil folii imcdiateiliius cpis* Sccuhdo noca
q^ If cet in reguiaricurano coueniat ulcima euacuacio , tamca
benc^poccftcompecere ultimaas tenuitat^ difCf , quia hac poceft uirtustolcrarc.iiccc.n.g
digcaccnue cihiidc £ur,uircuscii non uicimeminuitur.cii uero ulumeina nicar non
poceft uircus colerarc.ai: hoc in perpcjracucis* Prima condufio . In
pcrpcracutis copecit digta ccnuif fima . Probacur,q uia ihi func cauff
fufitcicnces, ut diS' ta iit ten uiiiima,puta £ortispugna,&: propinquitas
fta cus. Ecdebechsc condufio intclHgi itance forcicudinc uirtucis modo iam
dicco. Sccundacondufio.licctfcaliE illa dietadebecdid magis cenuis in ftacu
<j in principio uciaugmentox Pacet condufio dc fe,quiaper tUam ma- gis
extenuacur fgcr in ftacu qj in principio ucl augme-
£o.ergoa:c.patecconfequentia<Si: aiTumptu fimiiitcr. Contra,quia in prindpio
erat tcnufiTima. fgity r ^c* Dicendum q>crat tcnuiiiima qgtum adid,quod admi
niftracur uei fubtrahitur per ipfam distam,i"ed non qg- tiiadadionequf
incorporefequiturperdigcam. ^ Adargumenca principaliarefpondetur. Adprimu
didcurconcedcndo aiTurapcum 5^negando confequea tiam.<S: hic ioqucndo dc
di§ca cmuiiTima c^cum ad il- ' ludquodpcrdi^cara fubcrahicur.Sicamen incelligacur
dediecaulcimaquancu adeflrcccumquo ex eadeoecics| f Uud confcqucns,bcne
conccdicur q^ non eft corpus ulct fnaccfnanicndum. Ad fccundum diatur n^anito
coa fcquentiam,quiabcnc ualercc ubi cgtera elTcntparia. Ad tcrtium didtur
^illudargumencuprobac corpu* tion ciTc ulcimcinanicndum.fednon igcimc fnamcur^
diecamtenuiiTimamin perpcracuto morbo. Ad quar tum didtur.q» iilud antcccdens
non cft concedcndum, nifi in hisin qui bus in prindpio non copctt"t
cenuiiimia dieta. Adquintumdidtur.^^di^tatcnuiiTfmanoncii «atafcd ttircuscft
flla,Totum patetiatdligeticrgo ^o^ laco.s.apho, P m Digitized by Google
Q^VAESTIONES Q.ueftio vi^. Aphor.vt. VTRVM xnaliqutbusmorbfscopctacdfctatcnuir
firaa, ArguitmuIciplrcucrq>non.^Pritnofic,tnquo* libet morbo reficicQdas cft
f ger plus q^ ccmpQrc fanica- tis.fgitur <S:c.conrcque«a tcncc <5<:
airumpcu probatur, qutainquolibetmorboeft uirtusd^biUor Sc rcfolutio nsaior q^
tgc fanitacis.igit in quolibct morbo cft maior neccifitas rcftauracionis . co
fcque tia ccnctj ^a rcfofo 3C . rcftauratiodcbentadinuice^portionari.
Sccundo.in morbisperperacutisno Ci5pct<c tcnuiifimadicta.igit in
nuUis.confcqucntta tcnet 8c aiTumptiiprobatjquia acc<
dentiacontingcatiammorbisperperacutis func uirtu- tcmmaxime proftcrnentia.
Accidentibus aute uirtute proftcrnenccbustlicodaduseft cibus. Itcm naturano f
uftinct rq5cn tinas m utationcs. igitur 3cc» Tcrtio plus rcfoluitur uirtus
araorbopcrpcracuto ^ achronico.cr gomaior£cfcaio<S: confortatio uirtutts
requiritur ia peracuco q^ in chronico jcc hoc non B.t nifi pcr nutrimen
tum.tgftur 6Cc, (^uarco per cshibitione nucrimentt in raorbispcracucis
uirtuscfFicitur poteutior ad rcfifte dum morbo^Sc ad pugnandii contraipfum.crgo
fumcti ,do indicatione amorbo debccexhibcri nutrimentum. confcqucntia noca (Sc
afTumptu patec, ga g n ucrimenta m ulcfplican t fanguis 6C fpus,quf funt
inftrumcntx uir- tutisinaAionccontramorbu. Q_uintoperdigtam te- 3R uiifima non
cuftodicur uircus.igitur ipfa no dcbct uti mcdicus.confqucntia tcnct^eo
q>fiima intentio medici dcbet clTe in uir cutis cuftodia^ut Auic.quarta
primi.d: Gaf.^.tcrape, Ite quia in tcnuibus diccis pcccac ?gra tantcSiUt in
apho. s .diccbatur . Item dicta tcnuiflim^ uocct fants,ut in c6racn»crgo f grts
confcquetta colligi tur.2.regmMnisacutorum.2o.c6mcn.Q_u9nocentfa- nis noce t
aegris. Oppofttum patec pcr ca quf di Aa funt circaaphor.6*
Primonota.prorcfponiioncadqugftio- Bcm ^n6 rqjugnat aliqua opcratfoncm medici
eilefn- £rmo pcr accidcns iuuatiu a,qug tame pcr fc cft nata noi ccrc
<Si;cc6ucrfo.Excmpliiprimi ut euacuatiofanguxs Jaudabilispcr phl5miam pcr fc
cft nocf ua. pcr accidens qiic^ eft multum fuuattuajproquantoqricp ad tale cua
£uacionem fcquitur cijo humoris corrupti 6c uenenoJi,^ auc diuertitur
raateriaalocoqui apatur. Ecideo quan- tucunq^ talis euacuatio per fe noccat in
cafu tii cft adht bcnda.Exemplu fecundi,exhibi£io nutrimeuti boni 3c
laudabilisperfenatacftprodeiTc.fncafu tamen pcracct dens cft nata obeiTe, ubi
pcr i Uam opcratio naturse f mpc dirccur magis ncceiTaria. Sccundo nota ut
circa apho- rifmii taclum cftjquidam funt morbi f n quibus necci^ ^ fartaeft
magnapugna 3C fortis conatus uirtutis contra snorbii proptcr prauicatem matcrig
faciencis morbum, utfunt peracuti morbi.<Si: quidam non, ucchronict in
qufbusmodicum ftonulat uircus amateria» Tcrtio no
taq>j»rnutrimcntiicxhilMtnm tcmporefortis pugna: mtnoratacftiouirtutis tn
matcria morbipropter duo. Prtmoqufanutrimcntiirefiftitutrtud infpfum agett
propter contrartctate .Sccundo quia fpt rt tus 3c calor na turalisquo utrcus
prtus utcbatur folum t n dtgcftioe ma tcriaemorbi occupatur circa igoncm
nutrimcntt exht btti,& cx confcque tt debilftatur res illa qua rciiibc uir
Ind/ca tusmorbo,utpatct. C^uartonota<^inpcracutisquan tio du- ^^ «ft ulttma
ut rtutts proftratto,<S<: qiicg ftat uirtutis plicttcr conftantta.
C^uintonotac^altafumitindicattoamor boquantii addictationcm
tniirmt,&:al<a a uirtute , ga 3C iltstndicattoncsfuntcontrarig.
Vfrcuscnim indicas de fut confcruatfonc 5!:cufi:odta qug fit pcr nutrimcn- tum
indicat dc cibi cxhtbitionc. Morbus ucro t ndicans dc fut
rcmottonctndicatdcfortf pugna uirtutis contra inatcrta.<S^ pcr confcqucns
uirtutenon ciTc drca aliud occupanda et fic t ndicat dc cibt fubtradtbnc. Scxto
no ta^qric^indtcatfo fumpta a utrtutc cft forttor ,qii^ ec6tra,ct quadoq^ funt
fllae tndtcationcs mcdig ct gqua-- ics» £xquopatetq»aduei2fcfii;c ucra
dcdinationCjmiU PARTI. I. tamrcmfttct tndfcatfofumpta amorbocii tam fit ul*-
ctamatcria,<Si pcr cofcqucns tunc cft dicta t ngroilan- da. Primaconclufio.
Statc uirt^tts ulcfimpftrationc innullaggritudinc debemus utidicta tcnutifima .
Pa- tctcodufiopcrQaf.dicentem.Accidentibus uirtutan profterncn tibus f ii co
cibus cxhibcndus cft 3Cc* Sccun dacoclufio.lnperacutismorbis ftanteuirtutfs
confta tiaparii uelnihil dc nutrtmcnto ci^ exhibendii. Patct, quia per talcm
cxhibitione impedi t acftio ut rtutis,(S!: aii gcturmalitia morbi.crgocS^c.
Tcrtiaconclufio.in ali quaasgritudinc,quiainperpcracuta competitdieta te- n
uiiTima. Patct conclufio cx dtcftis . Alitcr poiTunt formari concFoncs. Prima
coclufioj Nun<5 uirtutcnonconftaccfedproftrata per uia refo- lucioniscoucnic
uciccnuiirimadicta. Otcoauce nocan tcr per uiam reiblutionisjquia ii per uia
aggrauationis cifecutrtusmultii debi]ita3a,aliter diccndum forct^^a fic
fortiusind/cat uirtus p eius proftratione qp morbus
qualifcuc5.facrit.crgo<S:c* Secunda concFo. Vfrcutc conftate quanto morbus
cft acutior 3c molcftior tancp cft uirtus ciho minus occupada,Probac,quta tato
opor tctuirtutcm fortiuspugnare contramorbum,<Si:g con
fcquenstantocainusdiuertt<S^impediri.crgo5;:c. Ter tia c6clufio.In aliqua
fgritudineacuta ucl peracuta co ftate uirtutcojnucntenscft ggrotante
tenuttTimcdieta rc.ProbatficconcIufio.quacomorbuscftmoleftior ta to magis
tenuitcr § grotante cibarcconucnit.crgo mor bomoleftiijfmocxfftcncceft
tcnuiiftmc dietandii. fed acutiiTimusefthutufmodt.crgo^iJc. _
Adargumcntaprincipahariidecur. Adprimum dr ncgando
aiTa"mptii.f.<}>in quolibct morbo plus reficien dum cft ^c. Et ad
,pbacionem,quia in quolibet morbo cft uirtusdcbtlior etcdrncgadQ confequentia.Etciiar
guiturquia reftauratio proportionacfolutioni ,dicitur
^n6oportct,&maximeubieftneceiTariamagis acftto
uirtutiscontramateria,^rcramptiQ,ficut quadocj cft in peracutcs. Ad fccundii
dicitur concedeodo cj> qfi<^ in peracucis non coperit dieta ten ailTma.
ubi enim fu- pcrueniant in peracutis accidenda uirtutem profternen
tiahocnoncoauenit. Adconfirmatione cum dr.nani non fuftinec.dicjtur (p tier um
eft quando ad. illas fequic aIiquodnocumentiimaiusfuuanjento.(S;nonita eftin
cafuifto.ubi concedit<^ aliquod fegcur nocumetum, fedtiifuuamentumeil:maius.
Adtertiumdr negando ^ confequcntia. Hlud tri argumentii beneconcluderet i|
Morbi forenccaetera paria ficutnon eft,quiamorbus acutusci ^^^tus
touenitadftatii,chronicus autetarde. Adquartii df ^upfr* negando aifumptii . f c^^
per exhibicione ctbi uirtus cffi- citur potentior ^ foret fi no exhiberetur ad
refiftendii 3c ad pugnandii conera morbii. Et caufa eft mulciplex,
Prima,qutaltcec c6plecanucricacionefit uirtus fortior c^ eiTct fi no
eiTetnutricatio tn cum hocmorbus eft for ttor c^ eflet fi non fuiiTetexhibitus
cibus,eo c}> toto iilo t^equodigeftuseft Cfbus multumimpeditafuic actio
uirtucis contra matcri a.Seciido qa per cxhi bitionem ci bi tpc,quo f ucri nt
accidentia fortia, uir tus occupata a fortfpugnactbiim.alc tranfmutatt^admalamateriam
c6 ucrtit.undc magnaparscius tenditin cam aficem uel coni uncta mcwbi.ideo 3Cc^
Ad qntum di^ q^ licec per fe non uidcac uirtuscuftociriper tcnue dictam,per
acciis tamen cuftodit.pro quato per dicta tenuem uirtus inte dit circa digQncm
3c refofoncm matertf mocbt adqu|. fc^tur uirtutis rclcuatto.fdco 3cc. Q^ugftio.
ix. Aphor. yi. V T R V i^ iacutifTmis morbisc6pctf t dicta tenuif fima.
Arguitmultipfrcjynon. Prfmo,ganoncompc tf t in fyncopalibus 6c pcftile
tialibus, Sccundo,qufa t n taltbus uirtusmultumproftcrnitur. Tcrtfo,nunqp eil:
delinquenda uirtusproptcr morbiiTcd ipfa totalitcr rc linquitur pcr diecam
tcnuiiTimam^crgo nunquam con^- pcEic dicta tcnui ffima» , ! Digitized by Google
Cap»9 Cap.li MorBt dupFr. JVlorbf materi alesdu Mor.te pora di ftiguut A P H O
R. AdoppofitumeftHrppo.inlittcra. Mota<^iti fdsri,
busacatiirimcsquaiidoc^nopercfpitur uirtutis confta
tiautinfebribuspeftilenttalibus.quando^^iic. Etpo-^ nc duasconclufionesquae
funt pofitg in quaeftioncqua- dam.f.vtrummaliquibusmorbfs competat diaetatc-
nuilTima. Ad argumenta patet folutio. C^uaefirio. x. Aphor. vi;. V T R V M in
ftatu morbi labores 3c accidetia ulti- mcntur.
Etarguiturmultiplicitercj>non. I>rimo>ga
contingenseftinftatufebrisalicuiusaccidentia forc rc milTiora c^ z aliqua data
ccrta hora principg eiufdem. er go 6i:c .patet cofequentia 6«;airumptum
arguitur,quia in dcchnatione paroxifmi ftatus ter tiang funt acciden- tia
remilTiora qp f uerint in ftatu paroxifmi principg uel augmcntijUtpatct.ergo
8Cc» Confirmatur, quia ojn- tingit ggrum inprincipio uel augmento
uniucrfah" ud particulasimori»ergoprotunc ultimantur accidentia,
(S^noninftatu.ergo&c.patet confcqucntiad; aiTum- ptum iroUigitur tertio de
criii. «S^primaquarti.cap. de horafebrium ubi adlitcerainquit.Et timor eft a
prin- ctpio ufq; ad ftatura . Secundo ad prindpale . in ft:acu febris
epachmafticg aut parachmafticf aut etiam honio teng accidentia non ultimantur
.ergo 6Cc. patet confe- quentia Sc afTumptum arguitur , quia epachmaftica
continue proccdit augendo parachmaitica minoraa-!- do . Homotcna continue
uniformiccr afiiigit . igi^ tur 8Cc. patet confcquentia. Tertio principalitcr.
in ftatu maceria eftminoris quantitatis Sc malitiae fal«- tcm raorbo exiftente
faiubri c^ in principioJgitar 8Cc. aiTumptum arguicur,quia u£i^ tunc continue
inipfa ^ ceditrefolutio 8C digeftio.ergo d:c.patet confequencia cum
antcccdente.item quia materia uidctur in princi- pio uirtutem fortius opprimere
cum ut multum maio- ris ^ti tatis.ergOiS^C. Q_uartopcr totum ftatura con-
tinueaccidentiamaiorantur.ideoin ftatunon ultimaa tur .patet confequentia 8C
aifumptum arguitur fic.ufi^ ad ftatum proceiTit uirtuscontinuedebilitando SCmot
busproceiTit maiorando.ergo in ftatu maior cft propor tiomorbi^raaterif
aduircucem ^aliquando fuerit. ^per confequcns fortius fufFicic tunc morbus
imprimc re 8C accidencia maiorar^.ergo SCc. toca confequentia pa tet.Item
necinprimamedietateukimancur ne^inii- cunda.ergo <S:c.confequentia
ecalTumptumdeducitur prius. Q^uintoinftatupleureiisnon ultimanturacci-
dentia,fed continuo renuttuntur .igitur^c. patetcon fequentia<&:
aiTumptum colligicur , quia in ftatu pleu- reiiscil: copia fputi , <S^ tunc
minorantur accidentia , ut Auice.dccimatcrti}.tra<fi:.4.cap.quinto.quodeftdc
ii gnis horarum pleureiis <S:c. Ad oppofi tu eft GaF.in cdmento feptimi apho
.primg particulae. Vbi ergofecundum acumen. Refpondendoadquaeiiione,primo
prsmittam quaf dam diftones 8c notabilia. Secundo pona concluiiones adqueiitum
refponiiuas. Primadiitxcftio^Morborum quidam funt maicrialcs.<S::quidam
JmateriaJes.quid iit uterc^ iitorura patet. <Si: de utroc^ iftorum erit
fermo in propoiitolicetprincipaliter de matcrialibus morbis.
Secundadiftinvflio.Morboru materialiii adhuc func
quidamfaIubres,quidammortalcs,<S::dcutrifq^ crit in fcrmo in propoiito.
Tcrtia diftinAio principalis.Cum quilibet morbus falubris habcatquatuor tepora,
8c iic fupponatiir pronunc,huiufmo<i* tamentempora quan-
do^^diftinguiitmedicipcncsaAione uirtutisin mate-
ria,<5<:quando^ccontrapcnesadione materiaein uir- tute fiuecontrauirtutcm<Si:mcmbra.
Q_uae diftoco fucuit poni fub his ucrbis ab antiquis.Huiufmodi tcm- pora
quando(n^ diftinguutur pcncs digcftaoncm qu^ cft a<ftio uirtutisin
matcriaj^Siquandoi^penes acddcntia quf fequutur acftione materix 8C morbimebra.
Exe plum primi.Tunc dicimus ciTc prindpium quando ma teria eft
occultcdigcfla.Tunc augmcntu quandodigc H I P P O* 117 ftfo f
nmatcrfatiotabilitermaioratur.Tuac ftatiia qua do ipfam cftcopietc digcfta.
vndc tunc apparent iigna complctae digcftionis,ita cp non uidctur fcnfibilc
maia- rari in eo digcftio. Nota tamcn q> non cft imaginanda
<|»ftatusfittcmpusinquo cci&t uirtus,autquo ntHl agic in matcriam de
digcftionc, fcd iic uidctur digcftior ftare,quia non notabiliter maioratur ,
Scd contra, tuc cft maior cpnatus uirtutis,ut digcftioncm faciat. 8c cu
hocmateria eftmagisdifpoiita,utdigcratur. igitur tuc maior cft<&:
uelodor digeftiomateriae.igitur il in aug- mento f uitfeniibihs 8C tunc
confequcnua nota , 8C ais5 ptum patet. Pro iiio negetur confequentia q> fi
prima digeftfofuitfeniibilis,(Si:illaqu9 in ftatu. Tunc dicic
clTededinatioquando matcria cxtradudtur uel a natu ra expdif cur . Exemplum
fcciidi . Tunc dicim us pria cipiumquandoaccidcnriautoperationum Isiiones fiic
remiiTa.Tunc augmentum quando notabilicermaiora tur .Tuncftatus quando
ultimantur <S^ ftant in eodcm. quare ftatusdicitur aftando. Tuncdedinatio
quando huiufraodiacddentianotabilftcr rcmittuntur. Conii
militcrinraortalidiitinguipoiTunc huiufmodi terapo- ra uel pencs
impreiTioncmquara recipiunt uircus et me bramateriamDrbi,<S!:hoceft penes
accidentia ucl pc- ncs praiutatem ipiius materiae aajuificam per accione .
fcilicet calidi pr^ ter nacura in ea.quae duo tempora licec in morcaii plurimum
coinddant non tamen neceiTario. Q_uartadiftinctio.Accidcnaainmorbismaterialibus
contingentiafuncduplida.qugdara uifoliusmorbiqug . dam autem non uifoiius
morbi,fedetiam ui naturaeip- fam materiamorbiagitantis&: cxpdleretentate.
Exe plumpriraificutfuntaccidentia confequcntia imprei:. fionera quara fadt
materia in mebrafua praua qualica te.Excmpium iecundi.vcin criii contingit,quia
uirtu- tc tentante maccriam cxpeilcrc, 5iipfam ^itante cau-
fanturfyncopisifpotymieiiuecafus uirtucum dolorcs capicis <S; huiuiinodi. Hf
cdiftindio confueuit poni ta licer. Accidentium 8Cc, qugdam funt propria morbo
quaedam comunia.quaeideo comunia dicuctur quia ta uirtusqp materia comunicac in
caufando accidenaa iiia ut ariditas iinguf prcpter malos tumos,<S;^ doior
capitis Ht ui morbi.fedilli motusin crifi ut uomitus Euxus u€ crisjCorcio
ucncris nunc a uircute 3c ctia a materia,ideo fiia funt communta.iS;^ de his
omnibus eitin qu^itione fermo. Q_uintadiicfn<fcio.Accidentia foiius macerise
actionem confequencia func duplida. qugdam infequii tur impreilioncm amateria
fuamalitia uelmalaquaii- tate proucnientera.quaedam uero confequuncur aggra
uacf onem uel opprcifione uircutis grauitatem uel mul tituiiinem uelgroilitiem
materi| confcqucntcm. Exe- plumprimf,iicuteit?ftuatiouigiliaruminftantfa(Sic.
Exemplumfecundi, ficutfu^catio caloris fubmcrfio ^pulfusprofundatio. 8c de
omnibus hisin qufftione potcrtt ciic f€rmo,*S: hoc tam in temporibus unf ucrfa-
Jibusi^inparticularibus, ucintcliigenri j»tet. Sexca diftin<fcio.Morborum
materialfum falubrium quida funt ieruantesmateria ad unica critf ca cxpulfionem
ec quidam non.fcd adpluspercqstibilcscxpuifioncs. Exe pluraprimijficut cft
caufon 8C fynocha (Ss: fic deal^s. Exemplu fccundi,ficut cft plcurefis 3C fr
equenter cm- pycma ^coUcdiio fanici in pcccorc 8C pluries tuiTes et iic de
aiijs. Potcft autcm hec <iiucr fitas concingerc ta ex partc matcrig ^ cx
parte lociin quo conciuecur ma- tcrfa,^ cciam ex uirturis habicudincadmatcriam.
Ex parcc quide materi$,ut £i materta eft tantaeacuicaos uc prius^totapoiTit
flucre uel congrcgari , cogatur uir-^ tus fpfam expellerc uei partem dus:<S:
infurgat concra,' iicuc in picurefi. f propter fortem dolore, ad quod coad
iuuat fubtilf tas ipfi us macerig ct etiam fadlitas digcftio
m*scius.vndcuclodcer<S:cicoaliquapartc digcfta ip^ fa cft obedicns
cxpulfioni . ccontra autcm fi matcria €lTctgroiTapauc|molcfiationis& c^df
digefi:«>nis.E|g Dcdia tiogd. Morbf moraf tempo- ra du- plcx. Morbi aceides
dupfx» Acciis matc- n% zcti one cS feques dupfr^ Mor- busna- turaffa iubris
dupfr. Digitized by Google Q,VAESTIONES partcetiamlodjirt Ci manbrum m quo tpfa
co*tmetat iit rarumlaxumjperquod facilitcrtranfpiret raatcria, «contrafi dcnfum
, ut h concukata cft matcria multa in cra uenas.Similiter etiam cxpartc
fortitudmis^i debtli taaonisuirtutisjproptcrquodquando^ poteft cxpeHe reai
ateria m cxtra ucnas , <3C quando% non poteft expd fcrc fcd totam dimittit
colligi quaada debilis eft » fcd no dum ipfa eftfortis. Prima coclufio , in
cuiuslibet mor bi immatcrialis faiuhrisftatu accidentia ultimant.Pro batur
jquiaaiiquando ultimantur.non autem nifi tnfta cu->utpatctdifcurrendo.ergo
d:c .patet confequcntiacc alfumptum fimiliter. Itcm quodlibctaccidenspcrali--
quod tempus continux acutum iniine illius temports f ntenfius cft qpa^uando
ante.fed ufc^ ad ftatum augen tur continuc ilJa accidcntia. igiturin ftatufunt
maiora ^ aliquando ante«& funt ctiam ma/ora quam aliquanr do poft crunt
eoq> continuepoft hociemittuntur. cr< go <&:c.patct
confcjuentiacum antccedente. Sccunda conclufio.utplurimum in ftatu
digeftionismorborum falubrium materialium referuatium materiam ad una
cxpulftoncm accidentia ultimantur.Patetjquia ut pluL- y:imum tunc aduenit
crifiSxCrgo ^c .patet confequentia Sc aftumpcum fjmiliter inteiligenti- Et hanc
conclufio nem puto uoluilTe Gaf.inlittera.Dico autcmnotanter m plurimu,prop:er
illud quod fupra in quxftione ofte fum eftjfedc^non fempcrin ?rin funt
accidentia fortio ra. Patct pnmojubi matcria clongatur acorde, cui pri uscrat
propinqua.Secundo ubi ingroiTata cft materia per digeftionem. Exconciufione
prsccdcnti fequitur ^inhuiufmodi aegnftudinibusutin pluribus tempora
diftinctapenes accidentia&penes materig digeftione
-coincidunt.patctfausintcliigcnti. Tertia condullo.Ii cet ita fi tjftat^amen in
aliqua parte prindpg accidentia forc feuioraq^ in aliquapartcftatus. Patet,
quiain de- : clinationeparoxifmi ftatus accidentia funt rcmiiliora quam in
ftatu paroxifmiprincipi) uni ucrfahs ut arguc ba t in primo argumen to.
Venltamcn comparaus confi iniiibus temporibusinter fcjfemper funt accidentia
fta- t us ftuiora. Q_uarta condufio.in ftatu digcftionis ma terig non
ultimantur accidcntia in morbis non reftau-
rantibusiSic.probaturjquiatuncremittunr, utin plea refi.Exquocondudoq»
principiumquoad digeftione <n plcurcfi.includitinfetempus prinapij augmenti
SC ftatus accidentium.Ex quo ultra fcquitur dcclinatione forealijs
terapofibusmulto longiorem. Q^uinta con- dufio.licet ita fit in cuiuflibet
tamcn morbi ftatu acci- dentiumaccidentia uItimantur,patetexquidnominis
ftatusaccidentium. Sextaconclufio. accidentia conf*; quentia aggrauationcm
uirtutisnonnccciraric ultima tur in ftatu quo ad dige&ionan utl in ftatu
accidentiii confequentiumimpreifioncm amatcriafuamala quali
tatcprouenietem.Patet,quiatalia inprincipfo uluma
'^ur.ergo&c.patctconfcqucntia<&; zffumptum intelli genti
.Licctimaginabilc fitoppofitum. Imagicando ^
contffiucplus&piusdeantccedcnte caufa fiat coniun-
^ufq^adftatumjutiamimaginatuscs. Nota tamcn q^ tunc cum ultimantur ifla
acddentia eft ftatus iftorii accid«itium, Scptimac6dufio.Iicct ut plurimii
infta tuindigeftionismaterig morbi mortalis ultimentur ac ddentiajcontingcnscft
tamen oppofitum contingerc. Patctjquia contingens cft uirtutem ciTc ita
debilem, ut prauitatcm in fuoftatu contingcntcm cxpedare no pof £tiUt fuo
locomelius eft dcclaratum.ergo dcc. patet eo fcqucntia cum an tcccdentc. Adargumentaprincipaliaperordinem
rcfpondetur. Adprimum conccditur anteccdcns.& ncgatur cofeque
tia,quiafftc6paratioaccidenaum temporum dikimi^ Uum in fimiUbus 6cc. Ad
confirmationcm conccdttur ^poteftmori in prindp» prauitatis matcriae. mori- Mm
t^aen ta ftatuaccidcntium. Adfecundum dicitur ^aoacaufrai» ^ homottaa
ficiitttpi^rpts, U^pto^ ptetBrcut«tein fuorum temporum noslatet i?atui dc
cpachtnafticadicitur (jcilitabfcuis <jnon pcrcipitur
quandofuitilatus.tamenfuitftatusinquo ulamaban- tur. Ad
tertium dicitur , q» non ett neceiiarium <$ fic minons ^a tatis. SC hoc de
coniuncca. Aliter dicituri licet fit minoris qgtitacis pl us funt parata membra
pati 3C plusmateria iaiprimit.Sc licet iirdigefla quo ad ex- pulfioncm tameneft
deprauata. Ad
confirmationcni dicitux q> eruntremiitiora in ftatu digeftionis ^ in pri
dpio accidentium . Ad quartum dicitur negando maio rem.immo inftatu itatus
ultimantur (&: non in declina tioncftatus. Adprobationem.
licetuirtusprocciTeric debilitando matcriam,tamcn procclTitmeUus difpo ncn
dojquiaprgparauitipfaai ad expulfione.vndc uirtuscf fidtur pofteafortis fuper
ipfam. Ad quintii patet folu tioperquartam conclufionemquam uideas. Q^uaeftio.
xi. Aphor. vi^* VTRVM In cuiufcunc^ morbi ftatu competat --. dixtatcnuiirima.
Arguiturmultiplidtercjnon. Pri "* mopoftprincipium in phlegmatica cft
diseta continuo ingroiTaudajUt Auice . prima quarti. traA.^ .cap . ^ 8 . Aui'^|
quodcftdephlcgmaticaquotidiana. Secnndohgcdix ta non competit in ftatu morbi
mortalis. Tertio in ita . tu plcurefis.f.quanda abundat fputumnon copetitdig ta
tenuiiTimajUt Auice . I o.tertg.cap .2 .traA.quinti , Q_ uar to in quib ufdam
morbis ftatus cft i ta prolixus jq^itano tolerarettenuiiTimam diftam. Q^uinto
quia quandp(^ in ftacu uirtus eft nimis debilis. Oppofitum uult Aphor.8 . Prima
conciufio. ftantc uirtutedebiliin ftatu non competit digta tenuiilima. .
Sccunda condufio.in ftatu prolixo nimis puta moria chronici no compctit digca
ten uiiTima. Ter tia concl u fio.in ftatu morbiperacutiquo ad accidcntia ilante
for titudineuirtutiscompetitdifta tenuiiTima. Q_uarta rcoclufio.inftatu morbi
non referuantis, qui eft ftatus accidentiumcompetitdistatenuiilima.
Q_uintacon-^ •clufio.in ftatu ciufdem ^tum ad digeftionem matcrix
•iionconuenitdisetatenuiiTiraa. Vltimacondafio.fem per in ftatu accidenriuin
fiue morbus fit chronicus fiuc acutus competit di^ ta fubtilior ^in aBijs
temporibus .ciufdemmorbiftante uirtute. Ad argumenta patet folutio, Q_uxftio.
x^. Aphor. ix. . V T K V M In conucnicnter disetando fit neccila rium
indicationcm fumere a uirtute. Arguitur multi ' plicitcr ^ no. Primo . nec cft
neceflfarium propter f ub tiliarcjnec proptcr ingrofTarc diaetam .igitur SCc,
patet confcquentia.<S:aiTumptum arguitur.Primoq» nopro pter fubtiliare, quia
per qplibec fubtiliationem uirtus debilitatur,necpropter ingroiTare,quiaper
ingroiTa- tionem morbusaugctur d: uirtusgrauatur. fed ncc cq "uenit
uirtutem debilitari , nec morbum augeri, nec uirtutem grauari.igitur
&c.patetconfequentia. 3c af- fumptum intelligenti fatis notum ell. Seeundo
aliqua doauirtutenuIiafumiturindicatio.igitur&:c.aiIum-
ptijpatetjubidebectenuilTimadiseta. Tertio in ephi mera3 uirtuteparua
uelnullafumitur indicatio,ut.8. terap. ScdpoiTibile eft aliquam fcbrcm putridam
debi- liorcm ciTealiquacphimeradata.igitur vS^c.patet con-
fequcntia&:alTumptum fimiliter. Ad oppofitum eft Hippo.cS^ GaEin c6mento.9
. Primo in quf ftione uideWtur dedaratio iftorum ter tninor um indicatio a
uirtutc,indicatio a morbo, Sc fic deaifjsindicatiofortisjindicatiodebilis
(S:c.Secundo rc fpondebituradqus^tum. Primo notandum q> per in dicationcm in
propofi to intelligere debem us iudicium in mente medid gcneratum cx notitia
alicuius circun- ftantix circa corpus ggrotgntis confideratg uel cognitg s
propterquodmedicusficucltaliteriudicatefrcoperan '■'■^ diim.:^.g. dicimiis
puero indicatione fump« ab setate d^eirtc:^i^moll^,^QiaQiex|iotfti^huius pm^
cularis Digitized by Google pcaa Cfi Virtus contin gitdebi iitarf duplex
fimilif mor'- bus* Virtus contin- gitdebi litari dupFr,
Oilariscircafeftawtia^qu? cft in faoc coFj»f c / n pucrrtia ^^^ quiatBoIk
corpascftiudico&aufpitio huicdebcri hu njtdavlnc^catioigitur fuoiptaa
uirtutenon eft nifi iudf cium uci affenfusquidam in me tc mcdici generatus ex
notitia modi fe habedi uf rtutfs,quo iudicat uel an^entit: medicus fic uel
talitcr operandum .Cofimiliter per om niade indicatione fumpta amorbo
§tate<S::c. dicedum cft. Perindicationem autem forte intelligcre debcmus
iudicium iam dfcfcum quo afTentitmcdicus fic uel talic multum foreoperandum.
Econtraautemperdebilem. Sccundo principaliter prsem/ttendum eft uirtutcm du
plicitcr conringerc debili tari. Primo pcr coparationem fuiipiius in primo
tempore, Secundo per comparatio- ncm ad morl^um eodem modo fordficari.
Confimili- terperomniadicedum eftdemorbo. Tcrtio prgmitte dum eft<^
licctuirtus fcmper indicet fe elTc conferuan- dam cum fit
resnaturalis,<&: morbus fc auferenda,cuai
iitresprfternaturam,nontamcnfemper aequaliter in dicat uirtus fui
conferuationem 6C morbus fuiablatio- ncm.lpfe enim fortioriexiftenfeminus
indicat3i:debf Iioriplus,<&:econtramorbus. Exqucpatetc^ficutindi
cationes morbi 6C uir tutis fibrjnuiccm oppo nuntur,ita
^oppofitomodofortiter&dcbiliterindicant. quanto enim
uirtuseftforrior,cantoindicatio fumptaabea dc bihor eft cetcris paribus , Sc
econtra fortior. 3C quanto morbus eft maior,tanto indicatio fumptaabco cft for-
tior,<Sc cco tra debilior . Q_ uarto principalitcr prf mit
lendumeftc^contingitutrtutem duplidter debilitarf, fcilicetper refolutionem
<3<:aggrauationcm. &:quando que fortius indicatdebilitasaggrauationis
qprcfolutio- iiis, «Siquandoq^ econtra. Vndcquandoq^ afTcntimus
uirtutemaliquamdebiiitariper refolutionem ut toUac
debilitasaggrauationisjficutinmorbo multg rcpletio nis.Q,uandoa? autem econtra
fadmus,ut uirtute mul- tum debiii ingroflamus, ut toUatur refolutio , iicec au-
geamus morbum 3c uirtutem aliqualttcr grauemus.
Primaconclufioomnisdi^tacircacorpus ggrotas de bitcordinataindicatione fumpta
auirtute mediatcael immediate fiue fubtilietur fiueingroiTetur cftordinan da.
Probatur fic.in qualibet f gritudine talitcr ordtna- rcdebemus di^tam
fiuefubtiliemusfiueingrofrcmus, q>uirtus remaneatcx capotentforfupra morbum
qua prius uel ^ ciTet fineilia.patet.igitur 3Cc, confcquetia
&aiTumptumcoiiigiturinc6men.9. vt.n. uirtuscu- ftodiatur 3c non morbus
8Cc.Ex ifta conciufionc fcqui turq)tam tenuiiTima
q^groiTadiaetaexhibeturindica- tionc fumpta a uirtutc. Patecfatis ex
conclufioncintcl- ligentix Secunda concIufio.I.>f cct ita fit,non tame quae
Itbctindicatioin ordinandadiaetafumiturmcdiate auir tutc . Patecquia aiiqua
immediatc fumitur a morIx>,uc in uirtute forti in peracutaaegritudinc
indicatur elTcda dam tcn ufiTimam digtamjqui a indicatur morbo maxi
mcrcfiftendum&opponendum, idcoimcdfatc fumf- tur indicatio amorbo,mcdiatc
tame auirtutc^quiano taicm ordinamus digta,niii utuirtus rcddatur fortior fupra
morbum. Tcrtiaconclufio. Aliquando fumitur indicatio deordinandadiacta afoia
uircuris difpofirione ^non morbo.Patct in ucra dcdinationc,ubf uirtusrc
manetmultum refoluta<Scin fanitatc^S: ucra conualc- fcentia 3Cc. Q^uarca
condufio. Li cccica fitfanpcr ta men fncorporcaegrotancisfordinando difcam
fumitur indicario a utrtutcin comparationc admorbum. Patec faris ex
prgccdcnttbus. Q_uinta conciufio.Lfcctgom ncmfubtfliationcmdi|tsfiat uirtus
abfolute dcbiifor qpprius in morbis tamcn falubribus ipfa dcWte ordina ta fit
uf rtus rcfpccftu morbi propor tionabi litcr forttor q^ pri us. Patctquia in
morbo falubrf cftproportfo ma- ioris inaequaiitatis uircutis ad matcwam morbf
.pcr di^ tam ucro tcnuiiTimam non plus rcfbluitur ud debilicac abfolute
ufrtus^morbus.crgorcmanccmaiorpropor
ttaimiliterqufamelfusmorboapplicatiaftrumeiita* HIFPO, IlS
Sccandacondufio.Licctpericgmi!atto«a»tnchro- tiicomorboabfolutc plus augcacur
raorbus q^ per attc nuacfoncm. non tamcn in comparationc ad unmt^m plus
maioratur , fcdpottus minorantur. ifta (atis pa-! tcncincelligentf. Ad
argumcnca j»cct folutf o* Q_uaeftio xi^. Aphor. tx. VTRVM
IndigcandooporccacfumercindfcatfO ncm ab his duobus.f.a morbo 3c uf rcute.
Argui t mul tiplicitcr q> non . Primo.indicatio fumpta a uirtutcfuf
ficft.crgo d:c .cofttjucntia nota ct antcccdespatct,quia aut uf rtus cft
fortis,<5^ fic diaeca cft actenuanda. vd uir tus cft debilis ,<S: kc
ingroflanda. Sccundo nota opor^ tcc fumcrc indicationcm a uirtute proptcr ingrofTare
nec propter fubtiliarc diaetam .igitur nullo modo. Non, proptcr fubriiiarc,
quia uirtus dcbilitatur propccrfub- tiliarc.Nec pj> fr^roflarc , quia
augetur morbus .f<^ ncc uirtuse dcbilicada,ncc morbus augedus^crgo ctc.
AdoppofitumeftAphor. NotauteftdiAufnquac ftionc q» uirtus potcft dict
fortifiicart aut dcHIf tari du* plicitcr,aut in compararioncad
morbum,autabfbIute. Eodem modo diftingucndo dc morbo.f.<^potcft auge- Vtrtus
riautdiminuti duplidtcr Prima conclufio. In ordina ^q^ f^r do df xtam non debem
us confidcrarc ut rtutem abiblu- aficari
teautmorbumabfolute.Pacccquiatuncfcmpcr debe aut dc- remus uti dtf ta groffa
aut tcnut irima,quia'fumcndo t n bilitari dicationcm a uirtutc ipfa debcc cfTc
grofla.fed a morlK> ^^pfr^ oportctfubcrahcrcmaximc. Sccundaconduilo. Saa per
oporccc ufrtuccna c6 fidcrarein copar^onc admor bum .Ex quo fcquicur c^ opor
tcc fftas duas indf cacfone habcrc. Tcrcia condufio. Q^uamuisper ccnue ud te-
nuiffimam diaetam ordinatam uirtusfiat abfblucc dcbt lfor,icoparacfoe tiiadmorbu
eflFfcitforccor. Q^uar ta codufio. Q_ uzuis g digtam groi&m debitcexhtbita
fiat morbus abfolutc mator q^ iicrct cum taiui , m co- parationc tamcn ad ui
rtutcm fit dcMior» Adargumenta patec fdutio, Qji^&io. siiri. Aphor. x. V 1'
R V M iEgrotantcs i n fiatu ud parum ante ftacum fintmagis tcnutter di^candt
^tn prindpia ud augmcnto notabilitcr prfccdcntc 3C in principio finc grolTius
reficiendi qp uerfus itatum . Ecargui cur mul- tfplfdccr<j>non.
Primofic.tnprindpiouirtuscftma- gis intcta digcftiont &.occupata q^ in
ftatu.igitur <&:c. afTumptum arguitur,quiatuncmatcria forttus rciifti c
digcftiont .crgo oportcc forti us opcrari naturam ad dt- gercndum f|^am.<^
pcr confequcns «S::c . Sccundo i fta t u segritudinis immatcrialis c&
aegrotans inagis rcfidc dus.igi cur ^iic.alTumpcum probatur,quf a tunc nulla c
caufaaquafumaturindicaaodc fubtili digtacum non fitin ca matcrt a drcaquam
dfrigcndac^rtc:«:uirtutc occupari ,tunc camcn cxfice caufa forciccr ioMcaMKoh^
lationcm dbi 3c cft.f. vircutis rcfoiuti o maior igf t <&:c . Tcr rio
ftantc i n pr indj^o morbi rcploi onc fufiFoGui'- ua ucl ui rturis uaide
oK>refi[fuamorbo chronic» cxiitc conucni t a prindpio uri di aeca m^is ccn
ui quam in fta tuuclucrfusftacum.fgfcur<5i:c. pacct confcquenria<Si alTumptum
fntcliigcnri . Et coili gitur dc mcntc Auice . prima quarri .tra,2 .ca.dc cura
phlcgmariac. vW|>rius
ftibtiliatrcgfme<&:poftingrofTacipfum.<S^cap.dccu-
raquartanae.<Sicap.dccurafangufncac. Q^uarto ate - porc nuUa
fumitiurindfcatio df aetae ordfnandae.igit etc. patctconfcqucntfaa:afTiimptumcolligitur.3.<S:.5.dc
_ ingcntofa. Q^uintoad prindpalc arguitur auc^orita C^.ult. ribus. Pritno Auf .
I O tcrcf .traA.^. cap. dc plcurcfi. quando cft copiafpuriXquando eft in ftac u
oportet in grofiare diactam . Ec fccundo rcgtminis acutorum qua-r Cz.^6 do cft
plus digcftionisipfi Yuntmagf s rcfidcndi . 3C dc Ca,^^ hoc fatK patcc ad fincm
. Itcm. 1 1 . tacrapeu . i n procelTu fcbrium compcric uinum. Et in, 1 2 . i n
proccfTu docec cxhi^iere c«u:nc5 tefttculorum galiorii dCc, Sexto^ua Digitized
by Google f;;i Q^VAESTIONES' ggritudmc a prindpfo incogmta conucJiicfis
cftfubti- liatioregtminis.igt t&c .patet confcqucntia&: afsuptu
colIigiturprimaquarti.cap.decibatfOJic fcbricitantfu. Aufce . & cap .dc
cura putridar um in generali . Itcm in para- chmaftica cconcraproccdicur » Ad
oppoiitum eft Hippo.primo apho.aphor. I o , Et Auice* GaF.incomento.illiusapho.
Q^uibuscrgo continuis. EtAuic.l .canon.fcn.quartaprimo.cap» Etprima,4. cap.de
cibationcfcbricitantium. _ In iftaqugftionc primoprsmittcndafuntqufdam.p
ambuIa.Sccundo cft rcfpondcndum adqugfitum. Pri mo prgmittcndum eft in
quaeftionc efTe principale fcr- moncm de morbis matcrialibus.de talibus.n.
loquitu^ Hippo .in apho.<5<: non de immatcrialibus. Secundo p mittcndum
effcq» aliquando mcdtco cognitus cft ftatus f gritudims diftindae ab ali)s
teporibus,fic <j> habct con f cAuram cartf ucritati proj^quam dc
diftantia ct pro pinquitatcftatus,5Cquandoc^non. Exemplumprimi» iicut
frcqucntcr in terciana . Excmplum fecuadi .fi- Cibatio cutinphlegmaticafrequcntcraducnit.
Tcrtioprfmit triplex tcndum iuxtamcntcm aucflorum tripliccm clTc cibatio nem
.quasdam eft rcgularis fiue ele Aiua .qugdam cft ir regularis fiuc coada. 6c
quaedam tcntaciua. IntcUigo autcm pcr rcgularem fllam quam fpontc fccundum ca-
nones cligitmcdicus nullaforti indicationeipfum pro- mouentead oppofitum 5
ficut uirtutc cxiftcntcforti 5C morbo acuco <j tcnuis exhibeatur dif ta.
Econtra aute appcllo coadtamquam fpontecligitmedicus aegrotanti aliquod
nocumcntum notabilc inf crendo ut maius eui- tet,<S; cxiftentc aliqua forti
i ndicationc ad oppofituum mcdicumpromoucntc,ficutq^inftatu fgritudimspc-
racutcexhibcaturdigta groffa diccmusciTc cibationc coadiam.adhanc.n.fequitur
notabile nocumentum ut inflammatio,(S: augmcntatfomorbi,utmaius pericu-
lum.f.cafus uirtutis cuitctur,&eftforrisindicacio ad
oppoiitum.f.peracuitasmorbi.EccolIigicurhicmodus loquendi exphilofopho.j
.cthi.tradt.de uoluntario.ca, de operacionibus mixtis cx uoIuntario><S;:
inuoluntario ut patet deproi)acntcmcrces in mari.illc aclus.n. dicic partim
uolunturius Sc partim inuoluntarius.Per digta autem tcntatiuam intclligo
diaetam corpori aegrotaniis cxhibitam,utmorbu s aut difpofitio morbi innotefcat
, ficuteiin cuius ftiomacho cibus acetofatur docet GaF. primointcrforumcai4.cxhfbcrc
mel Scdhos ineptos acetofari ad cognofcendum an cx difpofitione ftomachi ud
ciloi proucniat acetofatio iam dicta. Q_uarto prin dpalitcr praemittcndum
titulum quaeftionis intelUgi pofte tam i aegricudinibus matcrialibus maccriam
refer uantfbusq^ non referuantibus.<Sc cam de ftatu «Ss: priu- cipio
accidentiu qp quo ad digcftione materiac. Q^uantumadfccundum primo
uidebiturdemate- rialibus rcfcruantibus. Sccundo denon rcfcruantibus maccria
habcntibus ftatii rcmotum,aut non multu ^ pinquum,dequibus f n qufftionc
eftfcrmo. Q_uantumfgituradprimam partcmhuius fccundi
prindpalisfinthgconclufiones, Primaconclufio. la morbisrcfcruantibus matcriam
ad unicam expulfio- ncm criticam dcbitam tcmporu morbi cognitione ftau
tc,debetmcdicusinprincf{Mo uti diaetagroiTiori ^uir- fus ucro ftatum ipfam
attcnuandoproccdere rcgularit Q^^ diaetando.H^c condufio uidctur dc me tc Hip*
in apho . Auice. * ^'^ GaF.in c6mcn.(5t: Auice.in lods allcgatis.Et pcr
fuadctratione.qafieut pugna uirtutis cftfortior &c. " ' ita uirtus min
us cft diucrtcnda Sc dho occupanda. fcd in ggritudinibus iam diSUs ficut plus
ad fiatum procc- ditur fic eft pugna uirtutis con tra matcriam fortior. igi ^-
tur&c.patetconfcqucntiacumantcccdentc. Exiftofe quitur <^ femper
indicatione fumpta a ufrtutc conftan- te&morboincomparationeadfiatum
debemus uer- fusftatumprocedercfubtiliand). Sccunda conclufio.
lic?iiafitmcafu,taincacoadc&irrfgulariterdi|t^ Arifto, Gan PA R T I, 1* do
couucfitcns cft in fiatu morbi groffi us qp antc ftatu* Dictg fgrotantcmcibare.HgccondufiopacccinmuItiscafi-
groflg bus.Primus eft ubi cimeacur uircucis cafus, 3C colligic neccffa^
incomen.Secunduscafuseft ubificcorpusparatiiare- rif ca — : facftioni uel
exiccacioni propccr quod cimeacur cafus in fus tri- : hecicam,qucm cafum colligere
poteris prtma quarti.ca plicir» . pit.de cibatione febricitatium cum pluribus
alijs . Ter tiuscafuseftubiinprincipioeiret mulca ^cicasmace- ri2,propcer quod
eirec maior fufpicatio de fuflfocationc fubita ^ dc cafu uirtucis auc augmcnK»
morbi, fi grof- fadigca taliccr daretur ufq? ad proceiTum ftatus. Ec ge-
ncralitcr ubi cunc^ f ueric aliqua caufa forcius iadicans de attenuando q^
indicec diilantia ftacus ingroifacione : dietf. Tcrcia condufiocfthec. C^ ctiam
in cafu dc digta tencatiualicec in principio morbi diuturni magis q^ in ftacu
digcam actenuaie. Patec ubi medicus igno- retegritudinemjtunc eaim. licct
attenuando aliquod fc quaturnocuraentum,ma{uscamenfequicuriuuamen- <<
tum.quiaperfubtiliationcm manifcftabicurmagnapu gna uirtutis contra matcriam dc
econuerlb , unde mani fcftiora fiunc morbi propria accidentia 3c ex confcqucn
tt innotefcit morbus medico ,quaremelius cotra ipfum proccdcrcpoterit medicus.
Hanc conclufionem uoluit Auice .loco alleg.dum inquicEt cum ignoraueris cgri
AuicS^ tudincm tuncfubtiliarcgime . Q^uarta coclufio quap fequitur cx ifta
condufionetertia. Vbi ftatusdiftantia aut morbi confiftentia f uerit medico
ignota licitu cft mcdico uerfus fiiatum di^cam magts ^ in principio in-
groiTaudoprocedere.Patecincaufuubimedicusinpri , cipiocredideritftatumfuturumefrcin.y.uelin.i
l.^ pteraccidentiuminceniionem ªnauic disetam in" v prindpio ac ii
in die cali itacus adaeniirec. deinde prop^ macericinobedienciaai^aut
uirtucispigritiam percipit ftacum eiTemulcodtftaciorem, quia.f. tardius hsecma
teria mouebicur in cafu iftojicec poftea per tempusdiae: tam ingroiTando
procedsre.hoc aucem frequenter con- tingit.vhi maceriafaciesfebrem fucritmultum
diffor- mis 6c contingat prius fubtikm poftea autem groiTarti moueriad
pucredinem. Q_uancuni ad fecundam partcm huius fecuadi prin-,
cipalisfuntnotataaccondufioncs. Primo notandum, q>inmorbisnon
referuantibus<^c.temporaquo addi- gcftionera macerif 6c quo ad accidentia
contra fein ui-» ce diftincla no coincidiit,ut dedaracii fuit in pleurefi.
cuiusprincipiii digonis icludit pricipiu augmecii fl:atii
<Si;.gtemdecIinacionisaccidenaii. Seciidonocandiie,q» in calibus ut in
pleurcfi poiTumus coparare quantii ad «iaetam
eisdebicam.Primoprincipiumdigeftionis fia- tuidfgeftionismaterig. Sccundo
principium acciden- tiumfiratui accidcntium .Tertioprincipiumaccidcn-
tium.ftatuidigeftionis. Q_uartoprincipium digeftio-
nisftacuiaccidencfum.Etiuxtahocfequuncuriftgco- dufiones.
PrimaconcIufio.Rcgulariccrdifcando,qa f.fumpta indicationc a morbo 6c uircuce
forci in rFonc adftatumin principio , aquoaddigeftionem materig dcbet eiTc
digta magis tcn uis 6c ia libt u gr olTior . Pro-
baturquiainprincipioftatmultomaior rcplctio cum fguitatc acddentium,fn ftatu
uero econtra, ut paccc ex di<ftis,igitur<S;;c.patct confequentia cum antecedcnte.
, Sccundacondufio.Comparandoprincipium accidcu tiumftatuiaccidcntium,ubi
ftacustantum fuerit di- ftans(^necelTanufitintcmporibushisgraduaredigta«
fubtilior digta in ftatu competit,in pri ncipiouero grof fior. Pacec quia
fortfpr cft pugna in ftacu &rnaior acci denciumfguftas.igitur<&:c.
Tertiacondufio.Inprin, cipioaccidcntium compctit diaecafubcilior q^in ftacu
digefiaonis. Probacur,quia tunc uirtus eft magis occu pata 6c cft timor dc
augmcnto morbf .fed in flratu dige- ftfonis non cft ita cum fit quafi in ultimo
dedinationi^ accidcntiumigicur<S!:c. Q_uartaconclufio. compar^ dopriQcipiuo)
digcf^onis ftgtui ^a^i^fiuvm in aliqu^ paru Digitized by Google A P H O R*
psuete «itjsgfoffroriS^ «n aliqua f guc gro/Ta uel fubtflis dcbctur digta.
Pat«,qufa princip^um digcftionis inclu dit princfpium augnacntum 8c fta|:uni
accidcnti um.fcd in principio accidentiumdct>ctur|;rofrior q^ in ifto toto
principio <5^ in ftatu ita fubtilis,uf patet.igtt <S;^c .
Adargument?pr.iadpaliarefpondctur. Ad primu dicitur negaftdoaflfumptum • E t
dicitur ultcrius <}> licct matcriain principio plus rcfiftat>minus
tamcn in mem bra cius malifiam impri«?ii>quare nonjtantum promo- ^gfltu ,
uctur uirtusjcontramateriam. igctur<5i:.c. Ad fccun- dinispa
dumdidturhiceflrefcrmoncm dcmatcrialibus.Q^uid jrachraa autem dc immatcrialibus
fit ^icedum patcbit afs. Ad ^c^ fta tcrtium pcr unam concluiioncm fupcrius
pofitam pa- ws ^^ tct qualitcr fit rcfpondcniium. Eodem modo ad quar- iitmcdi
tmjj guiritum ^fcxtum. de cpachmaftica ucro diccrc co igno poffum primo c^ cft
aegritudo. cuius ftatus cft medico f^** non cognitus,proptcr breuitatcm . vndc
fi cognofcercc aliterciretproccdS.dum.Vclalitcracmcliusdicitur^co ccdoad quod
deducit argumcntum, 8C quod quaeftio tntcllcAa.cftdcmorbis habcntibus
ftatumrcmotum iiotabiliter,quaIitcr no e perauchmaftica.Etiniftisno ^cadit
graduatto dists.igitur SCc^ iQ^ucEftio- XV. Aphor. x. VTRVM
Inmorbishabcntibusftatumrcmo- tumfitinprindpiodanda di|tagroffior,inftatu uero
fubtiiior. Arguiturmulriplicitcr^ijon. Primoin^ ccffu eft utrtus continuc
dcbtlior cp in prineipio. .crgo i diget continue rcftaurationcijiaiori
.confequentia uid? tur tcnere, quiafccundum fortitudincm uel dcbilitate
wirtutis fumitur indicatio^nfubtiliando ueltngrouaii- do diaEtam.d^affumptum
patetdc fc. Secundo in prin cipioeftuirtusmagisintcntadigeftioniq^in al^ .t^m-
poribus.igitur ipfa cftnjinus impedienda.confequenaa patct cx
diAis.6^antcccdenspatet,quiaplusin princi- piorefiftit digcftioni materia q^ in
proceiTu.igitur plup occupatur uirtus in digeftione. Tertio in ftatu pleur? iis
cft ingroiTanda digtarefpeobu principg.ergo 8Cf* co
fequcntiatcnet(S:antecedenspatet.Primo quia acddc tiafuntrcmiiriora,cum uirtus
fitiam proparte degra- iiatajquia pars materiae euacuara eft cum fit dc morbis
nonrcfcruantibu^.igitur&c.Icem hocidem ponitur» primo rcgiminis acutor
um.in rex.co ,z^.8c Auice .3. Tra.^, fcn.io. Q,uartoin ftatu .morbiimmaterialis
noeft iCap ♦* ♦ fubtilianda diaeta rerpccftu princip^ .igitur 8Cc. confc-
qucntia nota.d: altumptii probatur^guia in ftatu mor bi immatcrialis f ft
uirtus plurimum refoluta,^^ no cil: intcnta digcftioni,proptcr quod fit cibus
minorandus, igitur pro tunc cft digta ingroifanda r cfpecSu princip^.
confequcntia tcnct de fc. Q_uinto in ftatu quiefcit uir- tusnaturajis.fgitur pro
tunc poteft dbum .mclius im- mutatcc^ in principio aflumptum dedi;Au.mcft
fupra, , ., cumtuncfitdigcftiocomplcta. Itcm^n dolorecapitis Hwce i prima tcrt^
docct Auice • a prmdpio fu]baliare digtam . Et prima quarti cap . de cura
pvitridaru in gcncraii . Cu ignoras aegritudincm tunc fubtilia rcgimcn. Ad
oppofitum cft aphorifm us dccim u?. In ifU quaeftionc crun|:quatuor articulf
.In primo p mittcntur qu|dam difti^iiones 8C fupppfitiones. In fe- cundo
uidebitur qualitcr fitordinandadiactai nmorbis immatcrialibus in groiTitic 8c
fubtiliarc.ln tcrrio uidc bitur qualitcr ^tordinanda di|ta in inorbis
matcriali- i>usnonfcruauQtibusmatcriamadunicapi criricam cx pulfionem . In
quarto qualitcr i n rcfcruantibus.iS: totii hoc fumendo indicarionem a
temporibus mor bi fimul cum uirtuce. Q^uantun? ad primum ponentur diftin Aioncs
fup- I pofirioncs&condufiones. Prima diilindio» quidam
cftmorbusmaterialis,<SCquidam immatcrialis, utriiq^ patct.
Secundadiftindiio.quidam cftfcruans matcria adunicamcxpulfioncmj&quidam
non. Tcrtiadifti ^Or Duplidtcrpoteftdidaliqua dixjt» grofitoral^ tt I P P o.
119 Vclquiacibuscxhibitusin una cibatjoiic excedic ct- Jbum altcrius abationis
cgtcris paribus. V cl quiain te porsq^Q pcr unam digtam fit unica abatio pcr
^ia di» fsm ^unf plurcsdbauoncs quae omncs fimul fumptac jplusreftaurant ^ illa
folaquantuncunc^ illafola fit ma lorqpaliquaiJlarnm. Exemplafarispatcnt. Q_uara
diftindio.Jnquacftionc poiTumusciWJparareprindpf- ium accidenti^fi^atui
acdderium,autprindpiu adio nis uirtutis in matpriam ftatui zdihnis uirtutisin
matc riam,aut principiumaccidcntium ftatui digcftionis&: jccontra.Et
ficdiftingu.cndumcftdcalQS teporibusccc»
Q^ufnpidiftin(rtio.Q_uaedacftr^ulariscura,d:quac
jdamirrcguIarisa:omnHiocoa<aa. Prima fuppofitio. ^^ jQ_uihbetmorbusnaturaIisi3efcin.dfacdc
dbifubtra- o«pI« xftfon.c.Patct,quiain(4[at4cfui rcmotioncquf fit pcr
matcriaercfoJutionem.cr^ojSi^c- JSccunda fuf^firio. fcmpcr jiirtus indicatdc
cibioblarione.Patccquia tn- idicat de fui coferuarionc qu-g fi pcr
rcftaurarioncm a ci jbo. Tcrria £i}ppo&pio. Q^uanto uircuscftfortbr tan- po
potcftmaiorcm quanritafcm djbi perfccle immuta-
XCC5tcrisparibus.<5k:*co|Tai5uatocftdcbilior. Q,uar ^ fuppo{itio.Q_uanto
morbus matqrialiscft maior cg
^crisparibus,taptoindicatdcfubtflioridis£a.Ethpf:in ;:e]ligtturinmorbtstam
pcracurisqjnon pjcracuri^.Ex quo fcauicur !^ in quolibet morbo matcriali funt
duf in .dicatioACS(^pofice,quarum unafumitur auirtute.aji3 uero fumitur amorbo.
Q_uantumadfccundumfintiftfcondufioncs. Pri macondufio. In prindpio.morbiimmatcrialis
groflfor diaeta compettt ^ in augmento ud fiatu ucl dccliiiatio- ne pro unica
cibatione. Probatur codufio fic.quia tiic uirtuseftforrior qp inaliquoaliorum
tempor um.igic ia una djbarione m^orem quanritatem dbi fuSidat im
mutare.confequcnria 8C aifumptum de fcnota func» Et debet ifla condufio
inceUi^i ficgtera fint paria. .Eecunda condufio . Cbmperit plurics afierrc dbum
in ftatu augmcnto 8c dcdinarionc morjWmimaterialis quam fn prindpio ",
Patec ,' quiatunc uircusco quod 4cbflisflaultu rcfpc<ftu prindp^ <^ct
naftaurarionc inul ja.fcd hoc non {x>tcft ficri per multum c^dtztetn ctbi
fi- mul cxhibttam,cum uirtus debtjts non fit fuffidensim m utare.igitur S^c
.conCequentia nota eft, 8c antccedes patet dc fc . Tcrtia conclufio .Totalis
^ricas dhi exhi- btriin dic.naturalidcbeteirc maiorin augmento fi^tu
^dcdiflatione<^inprincipiomorbi i.mmaterialts. Pa tet,quia tunc uirtus cft
debilior igitur tunc indigct rc- ftauraj;iopcmaiori.fed hoc nonfitnifi
prsebendo quan- ritatan diurnam nutrinepri maiorcm qu$ no potcft in unica uicc
ofFcrri . ideo 8cc» Q_uantumadtcrriumfinch|condufion«. Prima
conclufioxComparando principium acddcnrium ftatui acddcncium in morbis
maccrialibu? non riifcruanri- bus <S(:c,groirior disca compcric in prindpio
c^ in aug- mcnco uelftacu,Probacur,quiacuncuirtuscft forrior igicur quancum ad
unicam dl^rionem maiorcm quan ticacemnutrimcnti potmc «nmutare,& cum hoc e
uir tusminusoccupatadigcfiaoni &pugnae concra mate- riam morbi,^ in
procciTu crir igi tur non egct taca fub tra<3:ionedbi<^ta inproceifu. c<fiifequcncia
^^totum aiTumptu patenj:. 3ci:unda condufio. In ctTdem mor- bis comparan^
prindptfumacflionts uirturisfiuc digc ftaonisiiaatcrif adaugmcntum uel ilatum
digeftioais materif,isagi§tcnuisdiscacompericfn principio <^in augmcnco ucl
ftaca.Paccc,quiain pr incipfo,quo ad^- geflaoncm induduncur cria ccmpora quo ad
acddenria fdlicecprindpium augmecum 8c flacus,ucpacec 1 plcu jrcfi.fcdcompcric
cuncdif ca m^s ccnuis q^poft , quia fubfcq^ituracddenriumdcdinatio.igicur 8C$*
confc- qucncia cft noca 8c tocum aiTumptum l«cec. T^rcta ficMidufio.Scquf cur^
comparand» prindpiVoi ac#3cn limaftatttf <Ugdi;ioius disa ma^is ttauis
^ooapedc m Digitized by Google q.VAESTI^N^S ■prindpiiiSc in ftatu ^ m aagmeco
groflibf.Pj-obafeuf , quia tuuc utrtus eft magts occupata.<Si: cft timor dc
aug tne to morbi .fcd in ftatu digeftionis non eft:, ita*cum fit quafi in
ultimo declinationis accidentium. quarc SCc, Q^uarta conclufio.In cifdem
comparado principium digeftronisftatuiaccidetinm , in aliqua partcprincipg
compcdt digta magis groila q^ in ftatu ucl augme to ac cidentium dC tn aliqua
aequc fubtilis. Patct, quia prind pium digeftfonis in calibusincludit in fc
principiu aug mcntum SC ftatum aeddcntium & ficfequitur condu- fio
utpatct.Ethgcomniadcbcnt imclligiincurarcgu- lari,non autcm tcntauua uclco^da.
Q^uantum ad quartum arciculum £fnt h^condufio ~ tics.
Primaconclufto.Inmorbismatcrialibusrcfcrua tibusmatcrf am ad unicam cxpulftonem
6C non habcn- tibusftatummultum prolixum competitin prmcipio
iJigtagroiriorabfoIutc^inaugmetouclftatu.Probac pro utprobatg funt prf ccdcnccs
6Cc» Sccunda condu- llo.In habentibus ftatum uaidc prolisum j utquarta-
iia&^c.qu^Iibctcibatioftatusuelaugmcnti dcbet e£fe fiiinor qp cibatio
principg . Patct , quia tuc cft uirtus dc l>ilior q^ in principio,<&:
magis occupatur drca digeftio 3ncm.igitur <&;c.
TcrtiacocIufio.Totafummacibiex liibedi in dic naturaliinftatu talium morborum
debct €li"c maioris qptitatis qp tota fumma cxhibendi in princi pio in
sequali tcmpore.Patecquiatunc cft uirtusdebi- lior 3c refolutio maior Sc ftatus
ualdc prolixus. igitur vcrifimilc cft <5> tunciint cibationes magis
frcquentcs ^inminoriquantitatc cxhibcndae, Q_uarta condu"- iio.In morbis
pcrperacutisnon ^ft aliquis talis ordo ob- Tcruadus.Patct^qain
aliquibusapricipioufcjsad ftatu <3ebemusuti^^tatcnuiirima,crgo<S^c. Nifi
ucllcmua ^icerctenuiirimamcircmagis tcnucmin augmcntoSf ilatu ^ in principio,
ut fupra alias diccbatur. Et nota <j»h|comniadcbcntintcIhgiin cura regulari
non autc ifoacla ttcl tcntatiua.In his enim oppoiitum contingic, Ec de his non
intcllcxitapho. Adargumcntaprindpaliarefjjondctur. Adprimum
^dturncgandoconfcquentiam.licct.n.fituirtus conti nue debilior , itidigct tamen
ut minus diucrtatur a pu> gna 3c hoc in ftatu accidcntium 6c augmento . Ad
fe- <:undumdicitur ncgan<3oantecedcns. <5^adprobatioBc iimilitcr
didtur negando antccedcusjquia adhuc in ip- fa non cft ita praua matcria ficut
in procelTujquarc licct ^ t magna quantitas in principio,non cft tamcn in prin
^if«ofic irritaosuirtutcm. Adtcrtium <ifcitur q>iliud €ft ucrum,fcd illc
non cft ftatus accidentium,fc4cft ita tusquoaddigcftioncm raaterig,quia lam
prgceftlic fta- lusaccidentium .Et fic proccdunt au<florcs Auiccn. Sc GaF.
Adquartum patct quid fit<3iccndum cxdi<ftisin quf ftione in.3 .arti . Ad
quintum dicitur q» in ftatu qe ifcit
uircusnaturaIisadigcrcn<i>.<5<:hocin ftatu quo ad digciyoncm.
Adultimasduasdiciturcjrpropofitiocft iicra dc cura tcntati ua . Vbi tamcn
aegritudo eiTcc co«- gnita Botitia fpedaIi,non dcbct ficfubtiliari > quia
uir- icus debilitarctur. Q^uaeftio. xvi. Aphor. xi. yiRVM
Liccatmcdicoexhibercdbuminpa- ^oxifmo. AdpartanafRrmatiuam arguitur multipli
ptter. Primo,licctinpaxifmisfefubintrantibus,utpa jpet.
SfcudohoccompetitinfyncopaJibus. Tcrtio.hoc compccit in pa r oxifmo fcque tc
maxim um r<fol utK>ne , puta euacuatione fanguinisproptcr qua
uirtusfitmul- cuoidel^Iicata. Q_uarto|nfcbrccondufacompctit d hm6c in
continija. fed quglibct pars conrin uc cseteris |>aribuseft dctcrior quam
intarpolata, igitur compc- cit in intcrpolata. " PppofitumpQnitapho.il.
Primonota nocumeta Cm^ ^«S ftquuntur cx dbationc in paroxifmo qug no fcquc
^u|4qc *«*^tutfifxhibcreturdbushoraquietis. Secundono-
^»^^^^4&im^inptQpQUts>Sa^^ak(i&6ccok<^tai4 PART I. li
Tcfdfotiotaq^quidam funtparoxifmi i nter quos ndti eaditqui^m^ia.i^ pcr
priuationcm caufg coniuncS:^, utfunt fc fubintrantes,qu!damoppofitomodo fc ha^
bcnt. Primacondufio.ReguIariteropcrando in parb xifmo intcr quem
<S^fequcntem cadit quics no cftcibus exhibcndus.Patet,quia cxifto fcquuntur
nocumcnta, fuperiustacfta. Secundaconclufio.Incuracoa<flaIicct Patct ut
uirtutc no confencietc,autcu no cft quics mc dia>aut ^gg obuiare ahcui malo
acdde ti ficut fyncopf» Ad argumenta patet folutio. Q useftio xvi). Aphor. xjL
VI R V M Deterius fit ggrotantem in principio parosafmicibarcqpinaliquoalio
teraporc. Arguitur multiplicitcr q^ non . Primo quia in principio paroxif- mi
calor naturalis eft uigorofior,qiua magis unitus cft <&: uirtus unita
fortior eft feipfa difpfa tS::c .d: ^a nondtt fibi aducnit rcfoIutio>ficut 1
itatu ec augmeto AgiiSCc^ Sccundo in principio uniuerfali cSuenicntius eii ciba
requam in aliquo alio tcmporc.igitur <S^c.aiTumptum fupra habitum
cft,<S!: confequentiauidctur tcncre,cum cadem uideatur habitudo principi)
particularcs ad fta- tum particularem, 6c uniuerfalisad uniuerfalem. igi*' tur
<S^c- Confirmatur.ponendo for .fcbrire febrc cho- lerica durabili prgcifc
pcr tcmpus unius paroxifmi. «SC in codem adfalutem tcrminabili ficc^ principium
uni-* ucrfale fit in prindpio paroxifmi augmcntumin augoie to.Sciic deinceps.Et
arguitur tunc.minus mala hora d bandi fortcm in cafuifto eft tempusprincipi)
uniuerfa-^ lisjfalccm comparationeaugmenti<&:ftatus-fcd eadem
cfthoraprincip^ uniuerfahs(Si:particuIaris.igiturd:c.
Tcrtioinftatueftuirtuscontramateriammagis oc- cupata,fiunt ctiam accidentia
prauiora crgo protiic e uirtusminuscibooccupanda.tenecconfequentiacxfu-.
pradid:is.<S^ airumpxum jjacetjquia tuc caJor prfter na; turam eft intenfior
<S;: fortiusin membra imprimes, Ec conigituridemderaentcAuicquartoprima.cap.de
ct _ ,, bationcfcbricitantium.adnnera. Q_ uarca per cibum AufC< exhibitum in
prin cipio augentur accidentia princip^, SCper cibum cxhibitumin ftatuaugentur
accideciafta tus.feddeteriora funtacddentiaftacusquam principij» igitur
<S;:c. Q^uinco deterius eft aegrotantem Cibare ini augmcnto.igitur
&rc,airumptum arguitur>quiaaug- mentum comunicatquo ad eius accidentia
cumprinci J . - pio & ftacu, ut coUigitur quarro prima.c.ck fignis hora
*^^*l^ rum febrium.igitur exhibito cibo in augmento augen tur accidentia ftatus
<S:princip^.f€ddeteriu£cft accide tia prindpi) Sc ilatus a ugcri q^
principi) tantu igit <S:c, •
Adoppofitiicftaucftoritas.GaJf.primoregimrsacu-r /-^ f . torum comcn.45 . £t
arguitur rationc,quia nocume *^^^* tumprinap^ communicatur omnibus alijs
tcmpori"*' bus,plura ctiam fcquuntur talianocumcntajUt dcclara
bicurinfra.fgitur<S;:c. . In qugftionc crunt duoartic uli. In pri mo
rciponde- ' " ' bitur ad quf ficum.In fccundo uidebicur.cuius tcmpQ- ris
paroxifmi fint acdckncia detcriora. Q^uantum a4 primum c^gamprimo communem
modumrcfponden diadqusficum.Secundo tangam qucncJamalium mo- dumprobabilem
rcfpondendi, Primo prgmitto hane fuppofitioncm.Inprindpio paroxifmi calorad
iteriora retrahitur fubduditur Sc a materia fuffocatur. Etia augmenco
cxpacSicur,<S:: fupra materiam manifefle fub tili£er<3^conuercicur,licet
non fit totuscxpanfus. Et in ftatu paroxifmi cocalitcr ad exttacxpanfus
eftfimulca uaporibus materiae pucrcfcencK. In declinacione uero uapores func
rcfoluti,d: calor ucrfus nacuralem cempe riemduclus.ExquofequicurprimodiTpoficionem
prl dpij cifecancrariamcifpaficioncmftatus. Sccundo fc-^
quiturdifpofitioncmaugmcnci quodammodo clTc pce parcidpacioncm mcdiam intcr
difpofitioncm ftatus <S<; jdifpofitioni prindpi) .patctfacis intcHigcn
ti. Sccixdo pi im«|;o iftain fiq^p3tt«o^««l »Tanpoj:? dedinatibni&paf
XQii£m Digitized by Google A P H O R. busprincipi^. Patet, qutatn pr,iiidpfo
calor eftinterius jCul)mcrfus& putridi u4ppr.cs pUiriipf in dcclinationc
Pafosx aicrocxhalarunttotalitcr.iquarcd^c. TcrtioprgiMit- fctti acd ito.
Accidcnda paroxifoii £orc duplicia , quaedam copfc» des d u- ,<qucntia
uirtutis opprcflriQnem Sc aggrauattonem a ma plcx. tcria.6^quf dam confcqucntia
ipfius refolutK>nem con fcqucntcm iniprciripnen>,quam facip caliditasprg
tcr na turam in mcmbris. Prima condufio. Acddcntia conff qucntia refolutioncm
uirtuii^d^CyfuntinftatudctCf* 3riora.PatetjqufatunccaIorprgternaturaeft
intcnfior ^ magis refolutiuus . igitur &c . patct confequcncia ^
afTumptun^iintelligenti dCc, Sccpnda coclufio. Ac cidcntia confcqijffntia
opprelTionem uirtutis fortiora iunt in principio. Patctcum materia fitanaplior
groiTi-^ orfrigidior&:c. Tertiam conclufioncm ponuht qui- dam
probaj3ilitcr^AbfoIutcde.tcriora funt caeteris parr- Isus accidcntia p.rincipfj
^ acci^entia ftatus. Perfuadc- «ur Rc, Pcius cft uir tutem ut in pluribus fic
opprimi.igi turd:c.Itcmaccidendaprincipf)(5<: dcclinationis fiint
cxtremaliter oppofita. fed acctdentia dcclinationis funt omnibusacddentibus
oranium aliorum temporum rc- iniJ[riora.igitur<S;accidcndaprincipi)
funtdcteriora 8C pelTima . I tcm ut plurim upi patct aegrotan tcm magis in
pdncipio ^ in ftatu infcftari Sc pcr turbart.Itcm ;p ifto cxpreifc utdctur mens
Gaf. primo regirainisacutorum comen.allcg.
Exiftacondufionefequitur<jinalicu- ius raorbip.riucipio uniuerfali
accidcntia funt detcrio- ra<^infta.tu.uniucrfaltacct4eatium «iufdcm ut infc-
hxc terminabilipcr unuparoxifmu.Ncc hoc e incouc- 3iiens dc acddentibus
confequentibus opprciTioncm fi- iic aggraua.tion€m,non autcm imprcifionem
caloris>ut alias taclum .«ft. Q^uarta condu fio fcquitur . Poft fia- tum
detcrior horacii augmentumd: ultimo declinaiip hoc patec &tis. S<d
arguttur q> llatus no fit detcrior hp xaaugmcnico,quta fi fic fequeretur
<$fiet:^et tranijcus de «xtremp adcxcrcmuni finc medio.confequens cfl falfii
6s:argu.i.tur confequcntia.Ponendo.a.cile tnfians tcr-
minatiuumprincipguerfusaugmentum. Et quaeritur utrum tunc fit deterior hora q^
ftatus uel mtnus praua» iiprimumhabcturpropoiitum.fi fecundum 8c tmmc- diateance
hoccratprauior ftatu,quia eratprincipium, igitur 8Cc. lc e in tcr gradu
malitiae pri cipi) 8C gradii ma litfg ftatus mediat malitia augmenti.quarc
maiorcit maittia augmend malitiailatus<&:minor malitiaprin <ipg. fed
non potelt fieri faltus 8Cc. tgit 8Cc, Proifto oporcccdicf udno totu pracipiii
circdeccriusftatu, qa f.pars dustcrminata ad augmcntum. vel oportetdiccrc fion
totiiaugmentumeiTe minus malum i^tu , quia.f. pars dusaliqua ad pri ndpi um
terminata eft dcterior. Egp autcm ad quailioncm alitcr refpondcrc confu c- wf .
Prf>no praeinittcndo<}ȣnatcriapcccans febrcm pa roxf fmalem faciens cft
aliquando .multae groiTidci 8c q^ dtatis <Si: pauc j inftammabilitatis.^!:
quando^ ccontra fc habetj^^uiawultuin fnflammabiliscfb<S:M)tilis ual
dciSCnon quatitatis.inultae,utmaterfa ualdeacuta. Sc cundpprxnmtcndumq»
uirtutisopprcirio confcquitur in uldtu.^ncm (St^groiri dem ipfi us matcri ae
opprimen- ds&grauantis.udfufFocantis.rcfoiudo uero maximc
confcquiturintcnfionccaliditatisproeter naturam ipfi- Xismtuxtix
refolucnds.Etiuxta.hocinfcrpaliquas con- duilopcs. Prima condufio. PolTibtlc
eft acddcnda prindp^ forcabfol utc dcteriora accidejttbus iiatus. Pro
baturjqufapoiTibilccft materfam talisefic difpofido- n^,4icfpfa
fitmagfsnoduaaggrauando&:opprfmcndo ,<3^rcfoluendo ut matcria
antcccdentc multa 8c groiTa 4e difiidlf inflamniabfli, ut phlegm adcf f rigus
ualdc lac i&tin pri ndpi o,& in ftacu parum .in quo cafu magistf- mctur
aegrocandsperdidp mpri ndptp qpin ftata. Sc* cunda cpnclufip.^cquitur
iq^ppiTibilc cft ccrpntra.f.ac- 5:ukodaftacusforf ^&4uixdeccfiora
acd<&Qtlbi^prfl| H I P P O, lio cf pgjPrpbatur.poiTibflc clt matcdam
oppdiaaidp par uum pplTc npcuflj.«itum i nfcrrc.quf tamcnimpriiBcn- jdp
ppftcafuacalidiit.atcintcnfa multum rcfpjfiii &prp- flxrnit utrtutcm.igitur
&c.pata cpnfcqucntiafs cafu, ^n quomatcria fit f urioia. in pri ncipio . n.
parun» oppri mi£<5<:c.vtpatct.fnftatumultum rcfpluic.fnquo cafu jtimpr
cft4q?crdicipnc in ftatu & frcqucntcr pportcfCX Jhibcrc cijsjum. Ex his
fcquitur primp q^ pplTibilecft 3C ^dcndaprincipj5.(S:ilatusciufde.m parpxifmi
aegritudi ^is forc pr^dfc ae.quc mala. Patct ,quia poiTunt ciTc de^ tcriorai
nprincipipiS: ccpntra.fgitur pplTunt efiTe equa iitcrmalaabfolute. Scquitur
fccundo ^ poiTibilc di .inprindpio uniucrfali aliciuus aegritudtnis accidentia
^bibiute forefaeuiora 8C pciorzc^in itatu , 8C adhuc mi n us m^a,<Si adhuc
gqualitcr inaia,ut fupra dedaratum jcft. Proau<^ritatcucro. .GaF. uolcntis
uniucrfalftcr prindpi) accidcntia ciTc dcterforajdfcedujnillud cfic uc
rumutfrcqucntcr.tamcncondngitoppofitum.multo- jticns.n.maceria non cftf urioia,
3C illa tunc oppri mcn- do in prindpio Igdit 8Cc. Pro argum ento ucfpdiccntc
jq> dedinado opponit ur prindpio . di dtur <p non quo ad pmnia,fedfolum
quoadmatcrfg mujdtudincm SCpau citatem,nonautem quo adaccidcndum prauitatcm pci
.cipiocxtremaiiter ppponi|:ur- Q^ uacu.m ad £ecuii.dii Accna
articulumfuntpracjaaittcndaqugdam, jPrimo praemic aptafc- to. Accidcntia apta
fequi cibadoncm fac5:.am in paroxif- Sf ^*^^
momaximccomunia&principaliafuntquatupr. Pri dpncin mum cft addidp in
fuffocadoncm 8c fubmcrfionem ca- paroxii
loristnintcrioribus&uirtutisaggrauatip^icm.Sccun mo* dum cft prolongado
paroxifiai .Tcrdum cftm uldplica tio fupcrfluitatum . Q_uartum jcft augmcntum
infiam- madonis.Dc qutbusQlbusplcne.circa litcrajtangcbac Secundo
pr<Mnitto.Plurics «5t£rcqucndus<ktc«orafi> ,re acctdcnda prindp^ qp
flatus ud augincnd..E,cljoc in primp.articulpdcdaratum.cft. Prttnacondufip.Pra
ptcr aiiquod acddcns ifxuner^em /conti ngenscft dctcri usciTc cibari in
augmcnto uci ftatu ^ in prin^io pa- roxiimi.Patctfat^incafu quo inaugmcncp ud
fiatu fupcrucniatprindpium aitcrius paroxiimi , npcum cffc xnim .q>
tuncdcterius ciTet in augmcnto ud jftatu dba- rc ^ f n prindpip. Secunda
^condufio.y irjtuccf orti 8C paroxifmo falubri 8c dedu Ao nocumcnto nouitcr fu-
pcruenientcalibabalio quod natum cft Tcqia t«nporc unius fimplicis
paroxiimidctcrius cft in prindpio ^in augmento u.cl ftatu f grotantan
cibar.an.Pxobatur fic tunc plura 8C maiora nocumcnta icquuntur dl^done faccam
in prindpio.igitur 8Cc. aiTumpcum arguttur.
Priaip.quiafitmagnaaddiciofnfuffi>cadoncmcu d-
busiicnaturalitcrcaiorisfufFocatiuus. <Si:ca^>riamcft in fuffocari.non
autem.eft cibustaaptusaugarjeinflam piationcmexhibitusinftatu,ficutinprini^o
cftap»- tus auger c fufiocat«>ncm,cum dbus natur?4[.tcr refifti c
inflainmadoni.&maximequia poiluotcxhdscrc cii^ |tal^naturg,utrefiiibant
inflammadoni. nuliusauccm naturaiiterrefifticfufFocadoni.tgi.tur&c.
S^riido. ga tuncmagisaugmcntanturomnia paroxifini tcmpora. nam pcr cxhibttum dbum
in ilatu non potcft maiora- ri pri ndpium ncc augmencum,quia prsccrita funt t
am fcd iblum ftatus Sc dedinadp . Pcr cxhibit um autcm in
prindpiooniniatcxnppramaiorancur,utpatetdifcurrc dp. Primo . n . augctur
principium . quia fubm erfio fic maior,tdeo longioriccn^rc iikabiF calor
remtiTius.Sc- cundoaugctur augmcntuin.quia palorc exiftentc oppf fo a dbo 8C a
matcria diffi cilius erit uirtuti calore ctma ximc uaporcsad cxtra mitter<,f
deo tardius mitcec. Tcr tio augctur ftatus,quia longiori tcmporc pcrdurabunt
tlliua{x>res ancc^ notabilitcr diminui incipiant quia icalc6a<fti funt
uaporcs dbi caliditatc praeter naturam la giori tcinppre in f ua inccnfipnc
cpnfcruabi tur calidicas ipr|ter naturam,ct cpnfequcntcraugccur dcclinadp sja
jcardius rcfolucntur uaporesmuld 8cc* Tcrdo ad pcta Digitized by Google
Q^VAESTIONES €t5a!em conduiioncm,quia fequiturad abatfcihemm
principiomaxfmafupcrHuitatum multtpltcatto cruda-
yum.caiorc.n.amatcnamultumobfciro nuUatcnus po ^rtt ctbum immutarc.
C^uartofcquitur inaammatio «ho.n.non dgefto fupcr ucnicntc ftatu cbulhct ipfe
5C «aflammabitur,<&:confcqucDtcr «>rpus inflammabit.
'omniacrgoacddcntia mala confcquuntur abationcm principi). igitur&c.
Tcrtiacondufio. Communitcr ponitur 9 poft principt um dctcrior hora cft
ftatus.hanc pcrfuadcnt audoritatcs GalWhi fupra diccntis de natu ra dbi ciTc in
ftatu 3C in prindpio noccre nocumetoma gno,&non factt deaugmento menaonem.
O uarta coaclufio probabihtcr ponttur.Poteft conclufio oppo- iita
tencri.f.q> plus nocetin augmcnto. Probatur . Pri- mo plus
futfocat.SecundopIusaugctparoxifmuStTcr-
tioplusinflammat,quiactbusoccurritftatui magis di^ ipolTtusinflammari,quiain
augmcnto cft praeparatus calcficri.vndeaducntcntcftatu quodamodo adurctur,
uelfaltcmficcircpoteft. Q^uarto,quia plus multiplicac fupcrfluttatcs. Quinta
<5c vltima condufio. Ponitur qjconucnientiusefttndcdinationcdbarc c^in
aliquo alio teporcmorbijhcct conucnicns magis fitin hora gc ds ipm cibarc,ut
coUigitur in lods pr§allcgatis a GaF. Adargumcntaprincipalia refpondetur. Adprimu
dicttnrq>nonqu?hbct unio rcdditipfum uigoroficrc, immo altqua refoluit, ut
in princtpio paroxifmi tcrtia- nf,propter calorcm uniriindudturmagnafitis.
negat f gitur confeque tia. Ad fecundumdidtur <^ no cft: uni ucrfalicer
ucrumilludalTumptum 6Cc. nifi ubi coinci- danttempusuniuerfalc&particulare.
Adtcrtiumdi- citur ncgando antecedcns immoin prindpio uirtus cft magis
oppreiTa,quiaminushabctdbmintum fupra ma teriam . Ad quartum dicitur q^ non
proccdit. Sc negat minor.Et fi clTet ueraoportct addcrc,in principioaugc
turacctdcntiaprincipi) d:nonaiiorumtemporum. fcd hoc eft falfum. Adquintum
negatur antecedcns.<S: ne gatur confcquentia,quianonfolumaugentur accidcn-
daprxdpi)<5«:ftatus,fcdcdaoiaalia. Gai*. nondixit dc augmeto,quia
comunitcrdiuiditipfuminduas mcdie tatcs. quarc primadicit
fapcrcdcnaturapricipij.f. finis prindp4, <Si alia mcdictate fapcrc de
principio ftatus, d uaeftio- xvi^. Aphor, xij. V TR V M Q_uilibetmorbusfalubris
adfalubre tcrminandushabcatquatuortempora. Arguiturmul- dplidterq^no. Primo.poflibtlecftaliqucm
morbum tnfuo ftatupcr£e<rtccirccuratum.igitur <Sic. patct con fcquaitia
^aiTumptum arguitur poncndo fanguincpi fi^sercalefaAum in fortc Sc lcuiter
putrcfccntem per di gcftionem ad bcnignum rcduci. 3c fcquitur <^in ftatu
<rit rco\uAus adbenignum.crgo tunc non factet f ebre , 3Cp£c
cocifcqucnspoftftatum huncnon fequitur dccli- natio . Sccctndo ftat aliqucm
morbum inchoare in fta- tu ciufdcm.ig/tur talis non habcbit principium. Sc per
confcqucns <&:c ^aifumptum arguitur dc morbo inchoa tc amatcriadigctva.
TcrtiopoiTibilccftfynocamcu- rari inprincipio.igiti,ir «Src.antcccdens patet,fi
fiat in fy Bocha iu pricipio phldxotooiia ufc^ ad fyncopi. Q, uar
tofignaur.a.cphimcra,c'uiusprincipij caliditas fit.b. augmcnti.c.a: ftatus.d.Et
arguttur fic.poiTibilc e poft acquifitioncm.b. nonacquiri*<r.vd.d.fednon
acquifi- to.c. vel.d.n6 habct.a.quatuor tcmpora.igitqr <S;:c . pa
tctconfcqucmia. &afTumptum , q.uiaacquifi to^b. po-
itcftoccurrcrccaulapotcntiorin cxtilngucndo ^calefa <5lumciTcfpiritumincaic£acicndo.crgo
Scc» Q^uinto pcr caufam contrariam morbo occurrcntc^m poicft mor hi tcmpus
fubduplarf .crgo pcr duplam totalixcr a jifcrri confcqucntia uidctur
tencrc,quia Ci aliquanta £auia ali quantulum aufcrt dc morbo^jdupla uel
inaliaproportio nemaior dcbct poiTc tantiidcm auferre.quo pofito in cC £c
fequitur q^ iftc morbus nedum non qu^tupr, fed nul" lumpoft^cwpushabfbit»
- .. . ^ . PARTI. 1» *' Adoppofimm cft GaF.in come. I i.EtqmaiUg fgfi tudincs
nonoftcndcrcntmorborura confiftcntias. nec forct quilibet digtandus in r
elatione ad ftatum . £c Auf. primocanon.fen.fccunda. cap, y.f.dchoris
aegritudi- num.Etprimaquarti. cap.^.Et GaF.inlil^I^dequa tuor temporibus
morbi.cap .vlrimo. Refpondendo ad hanc quccftioncm . primo poaam alf
quasdiftincft:ioncs<SinotabiIia. Sccundo condufioncs. '
Primadifto.Morborumquidamfuntmatcriaks.quf damimmatcrialesqug deciarataeft
fuperius. Secuda^ difto. Inmorbis materiahbus quaedam funt •ccn^ra
uniucrfalia,quaedam particularta. Tertia diftindiio." Tepora uniuerialia
poiTuntcotrafcinuicemdtftingui uel penes digcftioncm ud aAioncm naturg, uel
pencs ac cidentia.Pcncsdigcftionem ud aclionem <ieclaraturai cft prius.
Pencs acddc n tia, ut t unc Ci t princi pium quan do acddentia funt remiiTa Sc
quafi untformia , ut mip--' fis non notaHlis comprghcndatur uarietas
<&:c . A^gme tum quandonotabilitcr magnificantur.Starus quanda^
ultimantur undcAui.vbifupra. Horaaugmcnti cftin qua apparct «Ss^c . vidc tu
ihi. Q_uarto prgmtttend um . q> materia factens febrem quandoq; putrcfcit
gradu in-* tcnfo non corrigibtli , quandoqj ucro gradu rcmiiTio 8C corrtgibili
redua"bili ad bcnignum fimplicitcr . CoUtgic hgc diftincftio fccunda
aphor. illo aphor.f. Vbicucj? ci- bus<^c.c6mcn.l7.adfine.Ettudcdarata ca.
(Q_uin ta diftincf£io..^gritudo quandoq^ incipit a matcria cru- da
morbi,quando^ digcfta. Prima cdclufio. L-icct im propric
raorboimmatcriahquatuor tcmpora attrrbua turjpoiTtbilc tamcn e£t fic improprie
aliqucm non ha* bcrcquatuor tempora.Primaparspatct,quiaineo non eft aAio
uirtutis in matcriam nec materis in uirtutem. Scd impropric hoc modo habct. Vt
tunc fit prindpium quando ueil:igiura uel effcftusi n membris amorbo de
rcliccus eft paruus. Augmentum qnando eftnotabilis»
Statusquandomaximus.Etproiunc patetcjno potcfi: habcrequatuor
tempora<S^c.Notatamcn ephtmcram poflehabcrc quatuor tepora. Secunda
conclufio, Noa quilibet particularis paroxifmus falubrisad falute tcr-«
minandus nccciTario habet quatuor tcmpora. Dico au-» temnotantcr adfalute
terminandus, quiapofftbile e 1 prindpiomateriam ad cxtra per fluxum ue tris, ud
urt nam totalitcr expclli.fed G. fic crit,non habcbit ftatum, ncc
augmentum.igitur <S:c. Tertia conclufio.Noqut libet morbus
falubrismatcriahshabctquatuor tempo-^ rapencsadtonemnaturgin materiam contra
fdnuice diftincSa.Haeccondufiodcclaraturinduplidcafu.Pri mus cafuseft ubi
morbus incipiat amateria digcfta.Se .cunduscafuseft ubiincipiatmorbus amateria
rcduci-^ bili ad benignum qu^ in ftatu pcrfecflc fit bcnigna, tiic, enim
deficict dcclinatio dt ftincfla pcncs acfcioncm natu- racinmatcriam.Notatamenqxlicctitafit
, contingcns tameo in utro<$ cafu ciTe quatuor tcmpora difi^incfta pc ncs
accidcntia.iS^: dcclara tu hoc. Ali) deducunt conclu-» fioncm,ponendo cum ftatu
falubri coniungatur aegri- tudo mortalis , ut apopFta uel alia. Corrolarium
pri- mum.Noncuilibet morbo habenti ftatum <S: declina- tionempcncs
digeitioncm correfpondetprincipium uel augmcntura pcnes digcitionem
difttncftam. Patec intel Jigenti. Corrolarium fecundum. Noncuicuncg mor- bo
corrcfpondet prindpium,augmcntum 8c ftat us di-^ gcitionisjcorrcfpondctdcdinatio
penes ickm diftinCta <S:pluraaIia. Q_uartaconcIufio.Vtin pluribusmor- hi tam
materiales qpimmatcrialesfalubrcsrcgimintna turae dcrelicftihabcntquatuor
tempora.Et ideo talitei^ au<ftores dtltinxerunt temporain morbis falubribus.
•.Quintaconclufio. Non nec^iTario quilibct morbus falubri$ad falutcm
tcrminandushabec uelhabcbitqua tuor tfmporauniucrfalia pcncsacddentiacontra
fcin-* uiccm4iftincfla,Pat^t,dc fynocha in pri ncipio curata.- ^ tnuIiaglM
ppiTwJf ?^d^«\ Pi^injuia corrolarium; PoiTiWlc Gar,- Aui<^ Morbo riimatc
rialifitc pusduc Matc- riafac^ cns fe— brepiE trcfdt dupFr.' Agri- tudoic^ pitama.
teriadii plicitec Morbl materia lis li hil tisquat tuor te pora ca fus du-
plcx. Digitized by Google A P H O. JPoffibilccftbeticficioaiedtd morbum
falubrii flcc ad llacum ncc ad augmcntum,fed ad dechnatioaem imme dfatc poft
principium deuenire. Pacet,per phlebotomia cnim adminillratam in principio
principf) fynochg ^' hibctur fcnflbiiis maioracio accidentium fynoch$,<S(;
eo rum ukimatiopoft fcniibilem maioracipne . igicur per phlebotomiam prohibctur
augme tum 6C ftacus quo ad accident(a.confcqucntiacftnoca.<S^ affumptum
dedu- xftum cft. Corr olariam fccunda. Licet medico prolon- '' ' garc morbum in
cafu,fcilicet dc mortali falubrcm tacie (do.Et infinicaalia quafi fcquuncur cx
his. Corrolariu tcrtium. PaucforapolTunccirc tcmpora falubrium q^ mortalium.
Vcl fic minor potcft cflfc maximusnumc' jrustcmporiifalubriumquam
mortaliura.VcI fic.non tampaucorum tcmporum poteft ciTe totalis confiftcn-
tiamorcalium ficutfalubrium.PateCjquia oraniiimor taliumncccflfario funccria
tcmpora. f. principium au- gracntum,<5^ ftatus.fed falubrium non funt
ncceiTario plura ^ duo. Corrolarium quarcu.figna di<fta fuper confiftcntias
SccSant folum uc in pluribus ucra. Sex- taconclufio.Adcxcitandum
mcntcsaudienau. Poffi' fcilc^clixgrotante mori ui f gritudinis tantum (alubris
ectim mortalis. Vel fic.polTibile cft fortcm mori fgri- tudinc aliquaquf cft
falubris ctiam ui illius aegritudi- nis,nullacaufaaccidcntaIifupcruenietc.nccforte
prius antcdeclinationcm cxaetatedcficiencc. Etad declaran<- ggricu
^umpmittendumperacgritudinem mortalemnon m-r do "^^^ tclhgi illam quae
interficiet,nccfalubrem iliam qua fana salisgd.
jjiicur^fedmeritoproportionismaterig ad ui?tutem,uel ^faiu- ccontra fanabitur
ucl occideci Deinde ponam duas ter- bxis^ tianas,quar um cuiushl>et
accidentia polTit uirtus colcra xc 3C mafcriam d/gerere,non tamen ambas
fimul.<Si:po H«primam poftponerc 8C fecudam anticipare doncc co
pIiccnt,d<:fequiturconclufio.Vnde fiet aegritudo mor
tahsincompiicationc,6^faocmerito proportionis ma- l«riae ad uirtuteni Scc^
Adargumcntadr auclorcsinteIIigcre,ucinpFibiis, Q^uaeftio. xix. Aphor. xg. V T R
V M f gritudincs uniucrfaliter declarent pa roxifmos<5^ confiftentias. Et
arguitur mulcipliciter q^ jDon. Primo,quiafebris phlegmacica non declarac ordi
»cm rcdicus paroxifmor uoj phlcgmaticg .igitur Si^c.af- fiimptum colhgitur
prima quarci crac, 2, .cap .dc fignis phlcgmacic^ in qua occulcatur frigus Sc
manifeftac ca- lorubiinquitf^^propccrgrofTicicm 8c paruicaccm ma- tcrif hic
fdbris pler uuq^ conucrcicur ad cerciana 3t quar tanam .«^quandoijpaucitascft
ex caufislongadonis pe riodid^ hocnonexcrahicipfam ad hocc^non fitphle- Auice,
gn^atica^ Secundofebrismclacolicanon declaracredi- tus.igiturnccdcclaratparoxifmos.igicur
ctc.afiumptu cojjigitur primaquarti. cap. de fcxtana 8C quintana. ^ Tcrtio
ggritudincs comprehenfg non declaranc confi- ftcntias.igitur d:c.patct
afiLumptu,quia contingitquar - tanam brcuiorcm ciTc phI^?i>atica,<S^
phlcgmatica tcr- tiana. Q_uarto paroxifini dcclarant ggritudmcs.igitur f
gritudincs non dcclarantparoxifmos,quia aFs idem ef- fet notiussS: (gnotius.
Q^uinto multae f gritudincsnon Jiabcnt paroxifmos.^itur 8Cc , Ad oppofitum cft
Hippo.in apho.6!i: GaF.in CQmcn, 1 1 . Primo notaq^licet quilibct humor alius a
fangui- nchabeatdctcrminatam pcriodum. primaquarti. cap. AttlC^»
defcbribusapoftematum.talistamcn periodicatio non ineft fibi nifi cii ccrtis
circunftant^s,puta cum tali mo do fubftantig & quantitate tanta dC tali
habitudine ip- iiusaduirtutcm,<Stcconucrfo . licct cnim phlcgmafic
quantitatis mult^,ilcq»merito fuaequatitatis poiict om ni dicpcriodicarc
quandocj tamen ftat <5^de tcrtio in tcr tium putrcfcat,(5^ tamcn non cft
tcrtf ana fcd oportct ha bcrc alias circuftantias. Ex quo patet phlegmatica
pofTe 43e quarto inquattu><$^ de tcrtio in tertium periodicarc.
jpeccanti^itttr <|ui («rctaQa uclguartaaaai iudiai^c cs H X P P O. lit par
oxifmo ,ut prima quarti .cap . I ^. de difpofitioe ftK compofitaru . Ex quo patet
m ulto ccrtiora ciTc figna k pulfu<&:urina.
SccundonotafcbreseiTedu|^iccs.f.ma Fcbrig* tcrialcs ct immatcriales. Tcrtio
nota.fgritudines quaf eft du^ damhabcreparoxifmos (S^quafdam non. Primacon-
plcx. . clufio.In ^ritudinibusnonhabcntibusparoxifmos, Egritu licct
a^gritudonon declarct paroxifmos,pocefttamcn do du- confiftcntias dcdarare .
Prima pars patct . &fecunda plcx. perfuadetur difcurrcndo . Sccunda
condufio . Licet omnes fgritudincs habcntcs paroxifmos<SC confiftcn- tias
deciarent paroxifmos 8C confiftentias , non tamcn dedarant quo ad omnia qux
debet medicus dc paro- xifmo cognofccrc. Nam dedarant nocitia conf ufa 8C gc
»cralf , fcd non fpcciali , idco oportct alias circunftan-
tiasfcirc.Patct,quiafalccm quoadfijrtitudincm <Si;dc- bilitatcmaccidcntium.fdto
cnimt^cft tcrtiana fdcs^^^ critfortium acddentium.fi phlegmaticanon critita^fm
prciTiuorum acddcnttu. Tcrtia condufio.No fcmpcr Sgritudincs dcdarant
paroxifmos 8c confiftcntias noti- tia fpedali.<S:propria,licct
notitiagcncrali. Adargumencaprindpaliarefpondctur. Adprimu.- L/icet non
declarec quo ad rcdditum,tame ad hocquod fit uel erit fg uorum accidentium ud
remiiTorum 3Cc, Aliaargumentafoluuntur pcr conclufionespofitaSjUt patct
intelligcnti . Q_ugftio. XX. Aphor. xg. V T R V M anticipatio paroxifmoru
fignificcc au- gmentum morbi SC poftpoficio dcclinacionem. Ar-
guicurmu|cipIidccr<^non. Pnmococinucufcgadfta tii proccdunt paroxifmi
ancidpando,non tamcn cft co tinuc augmcncii.igitur «S^c.confcqucntiacftnota 3c
aT fumpciiprobatur,quia conxinue uirtus a matcria ma- gis <S:magis
incitacurcoiq^matcria conttnuc m^is^S: magismalignatur.igiturd^c* Itcm continue
plus 8C plusdcmaceriamoucturad putrcdinem . igitur conti" tiuc cicius 8C
cicius aducnic prindpium paroxifmi ,<Si per confcqucnsproccdft paroxifmus
ancidpando. con- fcqucncia cft nota cum antcccdente . Sccundo aliquae f unt
febrcs quae continuc proccdunt ancidpando,& ta- mcn no condnue iilg func in
augmencoigitur Scc.coa* fequenMa cft nota 3C minor . 3C maior patct dc febri-'
bus cpachmafticis tnfcrpolatis in qutbus ciriusmouc- tur adpucrcdincm maccrja
groiTa SCpoAea. fahdlw^ Tcrciodancurfebrcsquarum paroxifmi cotinucpro- ccdunt
poftponendo . igicur 3cc . confcquencia nota 8C antcccdens uidetur poifibilcdc
cpachmafticisinterpo- latis in quibus continuc dtius mouctnr ad pucrcdincia
fubciliusjdeinde groiTius. Oppo ficum huius habccur ex di<ftis drca illam
parr tcm in commentoduodcdmo.Ecdrcuituumadinui- ccm i ncrcmenta . Circahuius
quacftionis ^darationem crunt nota^ ta 8c condufiones. Primo nota quod matcria
putrc- fcens faciens febrem , quandoqp fKsnitur homogcnea , quando<^
ethcrogcnca in fuis partibus. Sccundo no- ta quodpoiTunt ciTcmultaecauiae
antidpationisparo- xifmorum.Prima cftaccidcncalis<Si: extrinfcca,utinor
dinacio diftae uelrcgiminte .Sccunda caufa poteftciTc difpofitio in matcria
rcperta difTormi in fuis partibus proptcr quod una pars nata cft drius 8C alia
tardius mo ucri. Tcrtia caufa potcftciTc difpofi t«> maior matcriet
adputrcfieritemporcuniusparoxifmf magisquam tcm porcaltcrius.Q^uartacaufa
poteftciTc conatus fortior uirtutiscontramatcriamadipfamexpellcnda ^tra uc nas.
O uf nta caufa maior fcn fibilitas mcmbroru, Ter «o nota c^ tresoppofitas his
tribuspoiTumus imaginari forc caufas potlpofitf o is paroxifmorum . Prima cft
difc- formitas matcrix in fois partibus proptcr qupd pars fcqucns tardius cft
nacamoucri ad putrcdinem in para- xifmo fcqucnti qu am fucrit pr|cedcns pars in
paroxif- lao ant«C€<kfll€ ^c.Sccunda caufepot€ft c^^ <ifpQfittf
Iaco«s.apho* Q, Digitized by Google Q^ViESTIONES mmormatcngquantumcunq^fucrft
utdhtmis adpu^ trcficri in fcquenti quam m prgccdcnti. Q|_uarto nota Atitici-
^duplcxcftantidpatio.qusdamcftanticipatio abfolu patiodtt ta SC qugdam
refpc<fiiua,qug dicitur anticipatio antici- plex» pationis. Primacondufio.Anticipatioparoxifmorum
acaufa accidcntali cuenicns non fignificat augmcntum 2egritudihfs.Patct,quia
potcftinomni tcmporcmorbi f ndifFcraitcr eucnirc. Sccundacondufio.Nccanticii»
tio paroxifinorii propter difFormitatcm matcrif infuis partibus cucnicns fignificat
augmcntum morbi. Patct, quia»Iiseucnitinprincipio ucl cuenire potcft* Noca
(amcn q^ m tftis quar um paroxi fmi continuc procedut anncf pando hocmo^ ab
ordine paroxifmocum diftfn' gucmus abinuiccm quacuor tcmpor a uniucrfalia. Tuc
cftprincipiumquando matcriaapparet cruda&:|^o^ ^&ai proccdunt
aequalitcr in ant(cipando, quta.f.quan cum fccundus paroxifmus antic^at primum,
per tancii tcrrius fecundu ud]infenfibilitcr plus. Tunc uerocffet augmetum
quando fcnfibilitcr plus antidparct tcrtius fccundum^ fecundusprimu,&ficdeinceps.Tunc
ue roftatusquandomateria apparct digcfta&rparoxifmi fqualitcr fcfe
anticiparcnt. Tunc ucroeiTet dcdinatio quandocontinuominus<5^minusfcfe
antidparcnt pa- roxifmi. £t hoc eft dicerc q> antidpatio no abfoluta fed
ancicipacioancicipationisfignificataugmentum. Ita q^ prmcipium morbi eft quando
illa antidpatio cft rcmif-' fa.Augmentumquando proceditfenfibiliccraugedo an
tidpauo.Statusquando ultimaturancidpatio* Dcdina tio quando fcnfibilitcr
minoratur . Noca tamcn q> hoc non cft uFr ucrum nifi fu{^fitaproportionaIi
dififot'- fnitatemateria paroxifmoruni, tca <}> quantum fccunda
matcriafacicns paroxtfmum de fe eft habilior ad putre iicriq^
maccriafacicnsprimumjtanto fit habilior matc ria facicns tercium q^ materia
^cicns fecundum, 6C fic dcinccps.Vbiauccm maccrianon foret fic regularitcr
diiFormiSj/ecudumhancantidpationem non pofTcmus rcd:c diflingucre tempora
uniuerfalia morbt abinuice, fed tunc ftudcrcmus ca df ftingucre pencs
dfgcftioncm ud indigcfhonem matcrig. Tertia conclufio . Stantc matcria
homogenca infuispartibus anticipatio paro- xiimorumpoteftefrefignumaugmenti
morbi. Patct, H mo- ^"*^^ft^^*"**f^"^homogcncamodotamdidofific
"° ^ antidpatio noniitnifiquiaud uircus magis conatjauc ^*atc- *5^'^
plusdematcriamouctur tucad putrcdincm quam "^ "^
prius,undcdtiusflamulatuirtusexpellercipfam cxtra ^ ^ '
ucnasqppriusftimulabatur,&hocuideturfoIuminau gmento contingcrc. Et nota q^
per materiam efle homo geneam non intdligo homogcneitatem proprie di<flam ,
fed quoad fenfum.difFormitasenim t nfenfibilis matcrif non.facit fcnfibilem
antidpationem,ut {^et.Ex quo fe quitur <g^fignum fumptum
cxanticipationcparoxifino rumnon cftdc fefolum fufiidensadfignandum fuper
augmcntum fgritudinis. Q^uarta concluiio.PoftpO- iitio faroxifinoru euenieus
proptcr diflFormitatcm ma- tcriaeinfuispartfbus,nonnecefrario fignificat ucra
dc^ dinatfonem.Patct3quia talispotcft contingere in prin- cipioaugmento 6c
ftatu. Nota tamcncjlicct ita fit,in fcbribustamen continue pccdcntibuspof^nendo
di' ftingucrepoffumusquatuor tempora uniucrfalia.Tiic dicamus citc prindpiii
quando materia eft cruda 8c pa- roxifmided^antfqualitcrud infcnfibiliter
ingquali- tcr.Tunc augmcntii quando dedinatio fcnfibiliter mi- xioratur,fiue
quado paroxifmi fenfibilitcr minus pofi> ponunt .Tunc cft fi:atus quando
dcdinatio ftat gquali- ter io omnibus paroxifmis,eft tamen minor quam unqp 8C
cum matcrid digcftionc.Tunc ucro dedinatto quan do
fenfibiliteraugctpoftpofitioparoxifmoruni, 6c hu- 'f ufmodi caufafumiturpcr
oj^fitii anticipatidis, utpa tetiatelligcna.Nota tamenut fupra^hocnon cfTetuc
rufimateriaforctirrcguIaritcrdifFormis. Q^uinta c6
'dufio,Statematcri|aQafaifil^cthcrogcQcitatepoft' PARTI» li pofiti o par
oxffinof um fignificat dccKnatf on«n .Patet, quiafignii
cfl,aut<;^minorquantitasmatcri5 moucc^ aut<3^ matcria tardius acquirit
gradu malitig fuffidcn^ tem uirtutcm ftimuIarc,«9^hoc uidetur dcdinatio» Ad
argumcnta patetfolutio pcr codufiones 6cc^ Q^ufftio. xxi. Aphor. x^. V T R V M
fignamortis pofSnt apparcrctn prmd pio uniucrfali morbi matcrialis puta fcbris
aut fimilis, Etarguiturmultiplidterquodfic. Primo.audoricatc Gaf.
tcrtiodccrifiubiuult^inquolibct tcmporcuttf Vfar. uerfalimorbicontingat
moripriterqpin dedinationc» Similitcr in comento ifia us aphor. Paroxifmos uero
6C confiftcntias.idcminnuitur. Sccundoin prindpiopar ticuIari,«S: fimiliter in
augmcnto contingit f gruni mo ri.igitur in uniuerfali.confequcntia uidctur
nota,licut cnim uidetur fc habereprindpium particularead aliatc
poraparticuIaria,itaprincipiu uniucrfaleadalia tcmpo ra uniucrfaIia.<S:
antecedens fatis patet.fedquandocu^ contingit fgrum mori,tiicpofruntapparcre
figna mor tis.tgitur 6Cc. Tcrtio tata poccft cfTc morbimalitia in
prindpiopcrpcracutg ficut in ftatu chronicg, 6c adhuc maior . fcd contingtt
ggrum mori in ftatu chronicc. igl^ tur6^c.confequewanota.<S^affumptum
fatispatet cfTc pofTibile. Q^uarto. tanta poteft efle proportio malitiae
princip^ alicuius morbimortalis ad uirtutcm ggrotaii- tis in principio,quanta
eft ftacus morbi mortalis ad uir tutcm ggrotantis alterius in ftatu.fcd in
ftatu illius mor talis amalitiamorbimoritur aeger.igitur etiam inprm- dpio
morbi mortalis a malitia morbf morietur fgcr .t gi
turd:c.cofcqucntiauidcturcffcnota.5i:afrumptupro-
batur.Signcturcnim.a.morbusmalitiae cuiusin ftatif ad uf rtutem fortis fit
proportio dupla.5^ fit.b.morbusw cuius malitiaprincip^ fitfubduplaad
maIitiam.a,mor biin ftatu.<5i:fitiampIato ggrotans.b.morbo in princi pio.
uirtus cui us fitfubdupla ad uirtutem for. Et fiat ar gumentii tacftum.qualis
cftproportio.a.ad utrtute for» talis cft proportio.b.ad uirtutem
platonfs.fcd.a.adfor- tisuirtutemtantaeft proportio<$>fortem intcrficit
ud fufFicit intcrffcerc.igitur.b.fufFicit intcrficere platone . 6C tamen.b.eft
in principio.igitur &c.tota confcqucn-» tja uidetur cffc nota cum
antecedente&c. Ad oppofitum uidctur communisfchola. Refpondcndo ad hanc quf
ftf onem fic procedam. Pri IJ^Qxho moprgmittamnotabiliaqufdam.Sccundocodufioncs
,5 ^^ dc qugfito. Primo fcicndum eft q^ ficut in morbisfalu diftfgui
bribustemporamorborii diftinguuntur pcncsduo,fd dupft» licet penes acddcntia 6c
pcncs digcftionem,ita in mor- bis mortalibus tempora diftinguuntur pcncs
acdden- tia^pencsindigeftionemueldifpofitionemfiucpraui tatcm materiei
acquifitam per adtoncm caloris praetcr naturamin eam.Vtdicamus tunceffe
prindpium quo ad accidentia,quando acddentia funt remifTa. Augmen tum quando
notabilitcr intcnduntur. Status uero cum ultimantur,quia pcrfcsftg obtinet ui
rtus a morbo.Tiic ucrodicimusefreprincipium fgritudinis,quo addiQjo fitionem 6c
prauitatem matert ei quandp prauitas eft^t quanca inmatcria.
Augmentucumnoiabilicer auget» Et ftatus quando materig prauitas
ultimatur,quia.f,ac quirit ultimam prauitate 6c rebellionem contra uirtu- tem .
Secundo fciendumcjquandoc|j matcria fadens iViate- febremintcrfidcfuamalitia,quandoc^uero
fui multi- ria fa- tudinepcr uiam fufFocationis.haecdiftindiohabcturde desie
menteAutccn.quarto.prima.cap.dcfignishorarumfc brc tn brium . Prima condufio .
Polfibile eft in principio terfidt uniucrfali febris materialismoriaegrum pcruiamfuf-
dupfr» focationis fadtae a multitudine maceriae. Ifta condu» fiofatis patct de
fe . Ex qua fequitur quodpofTuntia prtndpio apparcre fignamortisper uiam
fufFocattonis* poteft cnim in prindpio apparcre curfusmatcrici ad fpj rit ualia
cum conflrtdioncanhditus 6c prohibita cucn tatfoQCjUtratfspacettfgic^ Sccimda
condufio prta c^alis Digitized by Google dpalis. Talitermoricnslfctt
nonmoriatiir in ftatu fc> hrh.moritattzmtnin&uadC proptcr ftatum
altcrius ^rftudmis,quiafdlicct oppilationisud fuflFocationis.
J>atct.lftacnfm talis fuflfocaao habct quatuor tcmpora iicftialubrfa,^^
triaii cft mortalfs G.catSc fcbrts . Vt *unc fic principium quando matcria
incipit fluerc 3C fuflFocarc.fit tunc fit augmcntum quando cucntatio no
tabilitcr «mpcditur .Et tunc ftatusquando totalitcr im- pcditur/cdcunc moritur
aegcr.igitur 8Cc. Tcrtia con dufioprincipaIiscft.Poffibilecft ggrummoriin prin-
apio diftincSo j^ncs difpofitioncm raatcrici . Probat, quia polTibilc cft in
principio aegritudinis uirtutcm cfTc intantum debilcm q^ tolcrarc non potcrit
acdde tia pro - ucnicncia a matcriaquantumcun<$ ficrcmiffemalitiac. igitur
<&:c. patct cofequentia.d^ aflfumptum fatis notum «ft f ntcUigcnti.
Q_uarta conclufio. Non eft poiribilc aegrum mori in principio quo accidentia,^ hoc
ui acci- dcntiuilliusmorbi.haecconclufioprobac. quadocun.-]^ aegcr moritur ui
accidcntiam morbi tunc ultimantur ac Cfdenciamorbi.fedquandocunq^ ultimantur
accidetia^ tunc eft ftatus accidcntium.igitur <S;:c.confcqucntia eft notz.dc
alTumpium probatur,quia tunc ultimum cffcr- <3:um &:maximuminducuntquem
fufficmnt tnduce- TC.fgitur 8Cc. Item quandocunq^ uirtus pcrfecfcc fuc-
cumbitd:obcinctabaccidenttbus>tuncaccidcntia funt in ftatu,fed ita cft cum
aducnitmors ui accide tium . igi turd:c.confcqucntianota.<S:totum affumptum
utdc- turfatisnotum, Itcmtaliaaccidetiafuntmaxima cau fa
laefionisacftionumjquianonfunt aliud nccalia quam
acflionumlgfioncs.fcdquandocuncj^aducnitmors ui ac cidcntf um , tunc laefiones
acftionum funt maxime igi- tur&c. Ex iftaconclufionc infcro contra comuncm
fcholamjq^non fcmpcr in morbis mortalibus coincidut tcmporadjftincfla penes
maccriae prauicatcm cc penes ac cidentfa confcqucntiaa^ftionum maccriae.
Q_uinca co clufio cft haec.L-icct fit ita in priacipio camcn raorbi uni
aucrfali polTunc apparcrc figna morcis. Patec, quia po- tcft apparcre
uircucisdebilitas cum materi ae prauicacc. cuius ftacum prauitatis non potcft
cxpccflare uirtus, fcd prius dcficiet . Ad argumcnta principalia refpodetur. Ad
primum dicf tur quod GaF.uoiuit aegru mori in principio diftin
^opcncsprauitatemmaccriae.fednon cftcimorin prin «pio accidcntium.
Adfccundumdicicar negandocon- fcqucntiam .Ncc fic fe habec principium
parcicularc ad alia temporaparcicularta , ficuc principium uniucrfalc
accidcntiu ad alia tempora uniucrfalia . Ad cercium df- Cftur concededo tantam
malitiam efie in principto per- fpcracutacficutinftatuchronicg.fcd noncrit
partcascx parcc uircucis . £t fi ponacur uttohic^ forc uirtutem aequalcm
uclaequcdebflem,diciturqu6d hoc cftrepu- gnans,qufa tunc non crit principium
propri c fed ftatus. Ad quartum Sc ultimum didtur n^ando aiTumptu. £t ad cafum
dtdtur quod i pfc non cft admictcndus.Ex ipfo cnim fequitur quod tam for .qu am
plato crit in fta tu igritudinis.igitur 8Cc. Q^uaeftio. xx^. Aphor. xg. VTRV M
in principfouniucrfalfalfcuiusmorbf poffint apparere figna.copletf digcftionis
aut ctia com- plctaeindigeftionis. Arguitur multiplicitcrquod fic. Prf mo .
poiff bilc eft §gr um malitia morbi i n priucipio uniucrfaU f gritudinis
morf,utpacctex pr^ccdcnti.igf tur poffibilc cft i n prindpio apparcrc figna
maliti^ mor bf intcrficicntis.fcd ifta funt iigna complecg indigcftto-
nis.igitur&c.confcquentianotacS^ aiTumptum fimili" tcr quo ad pri mam
ci us partcm .fcd quo ad fccundam ar ^uitur . Primo quia figna oftcndcntia
ultimam prauita tcmfuntfignacompIctaefndigeftionis,cum non poi^c «ffc prauitas
maior matcrig quam intcrfidcntcs .*gf- «ur dcctota, conicquenda cft nota cwa
antcccdcnte, £ c H I P P O* tiz conffrmaturjquia poiTt Mc cft materlam
pratittateiild matc contincrf in loco diftanti a corde tantum<;^ ncc
potcritad cor cuaporarcncc fcbrcm faccrc, ut patct dc matcria canccrofa m digf
to pcdis contcnta.ponatur igi"
turquoditaficsS^quodabaliquacaufapermucccurhgc xnaccria ad locum cordi
propinquum,ita ut fufficateua porarc ad cor 8c f cbrem f accrc,& fequit ur
quod i n pria dpio huiusfebris apparebuntfignacomplctg indigc- ftionis,quia
Ccilicet maxim^ prauicacis. Secundo pcr fi «nilc argumencum deduci poteft quod
quadoq^ in prin cipio morbi apparcbunt , ucl apparere poifunt {ignz complctg
digcftionis . Ponatur enim quod in locoia- tis a corde diftantc fiat apoftcma
cuius putredo non cuaporec ad cor nec febrem faci at , 8C quod fit iem ma-
teriahuiusapoftematispropc ftatumdigeftionis ,8i q» ab aliquacaufa
pcrmuteturmatcriaapoftemattsad lo- cum cordtpropinquum,autcaufaquf
euaporacioncm prohtbufciamfit remoca,fcaut cuaporct maccna hgc ad cor 8C
febrein faciac . Ec fcquitur con clufio , quia in principio febris fequentts
erit matcria huius febris com piet^ drgefta.fedquandocunc^
itaerfc,cuncpoteruntap parere figna complctg digeflionis.igitur 8Cc. confequcn
cia notz.8C aiTumptum ex cafu patct efic poiTibile . Sed
forteproiftodicereturc^quancumciic^hfc materia po
nacureifedfgefta,qutacamenciusdigeflio crit citradf gcftionem perfecTcam qu|
cft a calore nacurali , idco ab illa diftabtc per lattcudine ,per cut us
acquifitioncm fict trium cemporum uartecas,fdlicetprindpr)augmetf 8C ftacus .
Contra quia in prindpio huic materig acquirc- t ur aliqua laticudo digeiitf
onfs,qu|gracia ai^umenci fic a..8c arguicur fic.In prtncif>ioacqutrccur
lacicudo d^c ftionis.a.huicmacerif . fcdprgcifc pcr.a.diftrahat hgc maceria a
perfecta digeftioc.ergoinprincipio huic ma terigacquirecurpcrfecflacJtgcftio.
h|c conftqucncia no ta cii.8c cocum alTumpcum paccc effe poiftbiic.igit 8Cc^
Tercioponacurquodhgcmaccriaantequam fcbre fa dat forecfummedigeftapropcercauiam
tamcn impc- dienccm cius criucam cuacuactone non f ucric cuacua-
ta,fedadiocacordipropfnqua ficcJirccca. Ecfiat argijt- mentumuc prius. Q_uarco
in prindpio cphimct^SC hccicgfebrisfKiffuncapparcrc figna perfeccf digeftio-
nis.igicur cSic.patccconfequcncia.fSij: affumpcu. eit Aui- cen.quarco prima.
cap -6 . ubi diitinguic febres epht mc- ras a putridis . Ecarguicur
racione,quia quancfocuni^ omncs h umores in corporc cxtftences func digeiH,
tunc poffunc apparcre iigna digeftionis,fcd hoc cft in ephimc ra 8C hecica,cum
ibi non fic pcccacum in humoribus-igi tur 8cc. Q_utnco in prtndpto particulari
ftacus uniuer falispofiuncapparere iignadigeftionis.igtcur^^in de- dinactone
parciculari untuerfalis principi),quia mulco magiscft dtfpofita materia in
quiece particulari uniucr falisprtncip^quaminprincipioparcfculari itacus uni- ;
ucrfalis.igicur <&:c.pacet confequcncia fatts cum antccc ' dcncc.
Sexcoiquta in principto parciculari poceft ap- parcrc urina ntgra 8c uiriciis
qus func figaa pcrfeccg indigeftionis.igicur <Si;c* Ad oppofic um uidecur
cifc Gaf. in commcnto illius I ;i*apho.Paroxtfmosuero. Rcfpondcncio ad iftam
qug ftioncm prtmo pmtttam Mor- notabiliaqufdam. Secundoquaidam. condufioncs po-
bus ma nam dc qugfito. Primo cftfdendum cj>morbus c&. du teri alts
plcx,quidam matcrialis,quidam immatcrtalts , quid iit duplcx
quil^eciUorumfacispacet. Sccundofciedum<^ac3huc MorlM «nacerialtum quidam
funt pcndentesa matcrfanocentc malisfi
prauaciusdifponcquaIicaciua.Q_ufdaucrofuntpaide gnu co
tcsamaterfanoccnccnopcrqualtcaceprauainmaterfa plct$ df
cxntefcdgquantitatemtnimafincputrcdinc. Tcrtto gon^ fdcndumquodinprfndj^omorbf
matcrialis apparere appet figna complets dtgcftionis poiTum us duplidccr imaj^'
dupfr» aari » Vd quod calia figna appareanc ut folius zdUoms Xaco^.apho» Q^ jg
Digitized by Google c^vmsTroNES' fedaein prindpio <liiusmorbi,itaqaod
Ageftioe illius principi} adio iutxk cocalis caufa. Vel q» non folius prin
cipi) uiappareant,fedetiani uiaUeriusquodantccon- currebac. Simiiiter per omnia
diftingucre pofTumus dc fignis^indigeitionis completg/ciJiccc^ ipfa apparerc in
principio imaginari poffum us. Vel ui acftionis folius ca lidi prgcernacaramin
principio conti ngentis . Vci noti fo! um propccr hoc/edecia propcer aclionan
aliam alias ad hoc concurrcntem . Prima cocIufio.PoiTibilc^ft in principio
morbi immaterialis apparcrc figna compictae digcftionis.Hanc conclufione
deducitquartu argumcn tumantcoppoiitu. Secunda conclufio.Poffiljilccft in
principio uniucrfali § gritudinis m^erialis non pcnden- tis a qualitate matcri
5 , fed ab cius quanticate apparerc fi gna completacdigcftionis. Patetjquia in
principio fyno- chf fineputredmeomniailiafatispatcnt. Tcrtiacoclu fioprincipalis.Inprincipiouniuerfalc
fcbrisputridg ap parere non polTunt figna perfcAcdigcftionis, cuius to- talis
caufa eiFiciens ficactio contingensin principio.Pa"
tecjquiaacftioprincipi) inmaceriacft acflio infenfibilis <Si occal ta.fed
nocura eft q> n u nqp adio occulta 5^ imma nifeila eft tocalis
caufamanifeftx Sc completae d(gcftio- nis. igitur d^c.paccc ccnfequcntia. Sc
afTumptum fimi- liter .£t connrmatur , quia maior eft tranfmutatio qua tranfm
utat uirtus matcria ic augmento quam in princi pio ggritudims/ednoneftpoiribilein
augmentouiuel iiirtucea<ftionisfoliusaugmentt apparere fignacomplc
t?digeftionis.igi£ur(&:c.cotac6fcquenriacft nota cum
antecedcnce.Etficucargutumeftdefeb.putrida, ita ar gui potcft de f gritudine
quacun<^ fimili ac apoflematc ^ huiufmodi. Q_uarta conclufio prindpalis. In
prin- cipio uniucrfali feb.putridf poiTunc apparcrc figna pifc cftg digeftion/s
matcriae facientis febre ,cuius ad:io prin cipij uon fuerictotalisfed
partialiscauf^. haecconclufio uidecur dcduci poiTe per terrium principalefuperiusad-
du Aii,qufa poiTib:Je cft materianj collecia in loco a cor de ic tantu
diftante,q> no fatfidt euaporare ad cor ^ff^^ digeftioncquafi compkta
digcftam,(S: abaliqua caufa iiueprimiciua fiuecorporalimoueri adlocum propin-
quilcordi intantum q> cuaporet ad cor 3C feb. ^aciat.cu ius tamen
digciiionis complcmcntii acquiracur in prin-
cipio,quiaquantumcun£]^modicafuerit latitudo digc- ftionisquf
huicmatcrigponaturacquiriinprindpiojg minox^m poteft illa maccr ia a compleca
digeftionc difta rc.igitur 3Cc. Exifta condufioe fequitur primo q> pof
fibileeftinprincipiouniucrfali morbicrifim falubrcm aduenirc,^ hoc fi per
crifim intclligas euacuacionem, non autcm motum uelocem.Pacec,quiaquandocunq^
haec materia f ucrit digefta perfcifce tiic pofcrit crifis fic ri.fedficcftin
prindpiountuerfali.igitur ^c. Scqui- tur lecundo aliquem morbum hsberc ftatum
quo a4 di geftionemmatcrici,quitamcn nunqphabuit digeftio- nis prmcipium uel
augmentu,Pacet,quia quandocunq^ huiufmodifeb.putridf dcfignatf critmatcriafummc
di gcfta, critftatusdigcftionis marerici . fed iam ita cft, idco ^cquae tamen
nunquahabuit digeftionis princf- pium udaugmcnrii patct,quxanunquam
fuicfcb.quan dofuitprincipium ud augmcncudigcftionis huius ma
tcriei.V<runtamcn conccdcndu cft<^cuiufcun<]^ digc ftioniscft
flatusulliusaliquando f uitprincipiii,d: Bmi litcr augmentu fakcm in loco alio
ab ifto . Sequit ur ter tio contracomuncm fcholam q»non in omnibus morbis
rcferuantibus matcriaad unicam expulfioncm falubri bus coiocidunt tempora quo
ad accidentia 3c quo ad di^ gcftioncmmatcri? . Patct oc diAis, C^uinta condufib
principalig. Impoffibilc cft in principio uniuerfaii f ebris pucridf apparcre
figna complctf digeftionis cuius adio foliusprindpi^fuitcaufacfFcdiuatotalis.
Probatur fi- militcr ficut argucbatur in tcrtia conclufionc, Scxta
i^dufioprmdpalis.PofTibilecftiQ priadpio imiucr- P A R T I» I; faliappafCfc
fignacomplctgindigeftionis, cuiastamea caufatotalisnonfuitadioprindp^.hfc
condufio pro- batur pcrfecundii prindpalc fupcrius adduAum. Po- teftetiamdcducipcr
fimiicficut deduccbatquarta coa dufio principalis. Sed contra hanc conclufione
argui- tur quia apparcntibus huiufmodi fignis complet^ indi- gcflionis,ncc cft
prindpium quo ad matcriei indigcftio- ncm,necquoadaccidentia.igitur tunc nullomodocffc
principium,&: pcr confequcns eft condufio falfa. confc
qucntianota.<5<:afrumptuprobatur.non enim tunc cffc
principiumindigcftioniSjCum tuncfitmatcria fumme
indigcfta.nccquoadaccidentia,quiatuncfgerrnoritur uimalitismatcricifadentis
morbu.fednomoric gger ui cualitig matcrigfacientismorbum,nifi in ftatuacci-
dencium ut tenebatur tn quf ftioncpcedenci. igitur.pa
tctconfcquetia.S^aiTumptumfimiliterex ditflis. Sed ad hoc didcur q? hgc figna
apparcnt in prindpio accide-»" rium 8c didcur q>non ftacim moritur f
ger,cum hgc ma tcria facit fcbrem ,quia non ftatim ultimatur imprcfTio, quam
debet hgcmateria facerein mebra. Vcruntamcn conccdcndum cft q> hoc
principiii crit ualde breuc,q uia cito ucnict augmcntum 8c ftatus acddenrium .
Et fi ar guitur contrahoc, quia GaF. in commento 3c gencra- liter
omncsaucflorcsponuntin principiomatcriam fo- re occultc digeftum , aut digcri ,
dc in augmcnto mani- f cftius 8cc. Diccndum quod aucftorcs id in telligunt dc
morbis indpienribusamatcriacruda.quf indiifercn- terfc habetadhocut
digeraturuel indigeftionera ac- quirat. Etquia illudeft
utpIurimumcontingens<Siop- pofitumraro,idcoillampropofitionem proferant tan-
quam uniuerfaliter ueram, Adargumcntaprincipaliarcfpodetur. Ad primum negatur
cofequentia.&: dicicur q> non omnia figna ofte dentia
malitiammorbiincerfi^ciencisfunc figna perfcdlg ct ulcimatg putredmis uel
indigeftiois, ut patuit in qu£- ftione prgccdenri. Ad fecundii ccrtium 8c
quartum fa- m pat^t ex dictis in qa|ftionc. Ad quintum dicitur <^ min u§
difpofica cft raateria ad digeftionem in quicte uel paroxifmo prindpi^quam in
principio paroxifmi ftatus uniucrfalis,(X:hpcfaItemuerumcft comparando cau^ fam
antcccd«ntcm ad caufam antecedentem.5i: fortc ali- ter fed non dico pronunc. Ad
fextum conccditur to- tumadquoddcdudturcSi^quod fuitargutum.fed iliud non erit
ui a<ftionis principi) tanquam tocalis caufae, 8C |ioc dequaeflionc &c.
Q^ufftio. ^ii). Aphor, xi;. VTRVM crifisquaelibctfiatinftacumorbi. Ar ^uicur m
ulciplicicer 9» non, Primo.pofribiIe cft crifira complccam falubrcm aducnire in
principio. igicur <&:c» patec confequentia.iS^ afTumptum probatur j
fupponcn doc^aliquamateriaintrauelexcrauenasin locis acor- deualdc
diftanribusputrcfcac ita ut non cuaporet ad C0V.8C ipfa coinplcte uel quafi
completedigcfi:a pellatur ucrfus cor,propt€r quodfaciet fcb. Et patct totum
argu mcntum cx dicftis. Sccundo pofTibilc cft crifim morta lem in prindpio
ficri,igit^c.patct coiifequcntia(5<; aC- fumptum probatur,ponedo fimilcm
cafum de matcria priuationisfumme putrefccntcin Jocisdiftantibus, ita ut
priusfcbrcm no faciat.deinde fubito pellatur ad cor» 8c
arguiturutfupraquandoq^matcriafaciens febre eft fummedeprauata,^ nullo modo
digcftamoritur $ger> fed hoc cfi in principio huius fgritudinis. igitur .
pa- tetconfequcnria<^3fl*umptum fimilitcr. Tmiaprin
cipaliterfic.quandocun^aeger fubito pcrmutatur ad mortcm
uelaltcratur,tuncpotcftficricrifis.fed hoccft AuicU in principio,ut habetur ab
Amccn.quarto primatcap^ dc fignis horar um fcbrium ,poncntc, f^q^ matcria quao
doq; in principio fui multitudinc intcrfidt.igitur 8cc»
QLuartocadcmpotcftcfTcproportiomalitic ftatusali ^us motbi moiralisad uirtutcm
, gualis cft propor'^ tfoma^il Digitized by Google ,(^Vi£STIO.NES tio malitiae
prmctpi) adutrmtcm mprtnciptofed prf> ma tnterfidt.tgitur «S;: fecunda patet
corequc/icia.ct afr fumptum dcducatur uc fupra tn aliaqugftionc dedupe- Jbatur
. Itcm.quia tanta ucl maior potcft ciTc malida
inorbipcrpcracutiinprincipioficutchronici m ftatu, fcd tnnc interficit.igitur
iS^c. Q^uinto crifis falte pcr- fc<fla adfaiutcm nonaducmt
Ktliindcclinatione. igi" tur <&:c.Patetconfcqucntia 8c allumptum
fimilttcr,ga non aduenic akeratio adfalutem nifiin declinatione.fi- njiliter
ncc uirtusperfecle fug morbo obtinctntfi tuc GaT, , Pro ifto ctia uidctur
aucloriias GaF.in tcrtio de crifi ^ cap. o. ubi ponitcjin quoltbct temporc
morbi poteft scgcr mori praetcrquam in declinationc 3C idem com- mento iUius. 1
2 .aphor.falicec paroxifmos 8c confiftea .^ tias.uidctur tnnucrc&c. Crilis
Adoppofitumcft Auiccn.quarto.fecunda. Prfmo ^P^^^''
notaq»duplcx€ftcrtfis>fcilicet completa <S^non comple ", ta fiue
diminuta . Dc completacft fermo in propofico, coplcta q^^^ ^^^ eftdubiumcrifim
impcrfecftam fiuc diminu- duplex jg^ aduentre polTe ia quolibet temporc
uniuerfali mor hi. Secundonotaetiam c^complccacrifiseftduplcx.f* quzedam ad
falutem,&: quaedam ad morcem. Ideo in iftaqugftionccruntduo articuli.In
primo ui -- debiturdemortali.lnfccundodefaiubri. .^^" ■ QLuantum ad primum
articulu er unt notata 8c con - ria mor clufiones. Primofciendumc^matcria
facicnsmortaie *'„*"°'^ morbampotcftsegrotantcmdupiiciter interflccre.f.ui
gaf^gro fy2Emalittx,<S:uifua:multitudtnis.Exemplum pnmi, satefn-
Qt^ejjcjiofa materianonmukae quantitatis.Exemplu gernctt fg^^jj^f^ut
phlegmatica materiamuka non multum ma auprr, jjgjj^
Secundofcicndum^ficutinmorbisfalubribus difti nguunturcempora peiics
duo,fcilic€tpenesacctdai tia5<5^penes matcriei d/geftione.Ita etiam in
mortali- bus penes materici difpofitionem , f.prauitat€mcius,<S^ pcnes
accidetia ab ca prouententia diil:ingui poiTunc te pora. Tcrtioprsmittendumin
morbo^utgratiacxem pli in febrein qua intcrficit materia fufFocando duplice
imaginamur morbuai.f.fuiFocattoncm 8c febrem .Et Gl cut inf eb. imaginamur
tempor a diftincta,ica 8C in fuf- focationc. Prima conclufio. PoiTibile eft
crifim cona- plctam mortalcmaducnirc in principio febris. Probac, quia
poiTibilc cft in principt o fcbris matcriam ciTe mul-
tam<S:fufFocatiuam.igicur<&:c.patct confequentia 8C aiTumptum fatis
patct. Pro ifta condufionc cft Auicen. «3 loco allcg .<S!C quarto iccunda.
cap .primo 8C fccundo. Auicc » Secunda coaclufio . Licct talitcr raoricns
moriatur in principto fcb.moritur tame in ftatu segritudinis cxqua moricur,quia
fcilicetin ftatu fufFocationis . Imagtnari enim poiTumusprincipiu fufFocationisficutin
aliaqug- ftioncdiccbatur . Tertia conclulio. PoiCbile cft in prtn cipio uel
au^ento xgritudinis materialis.ubi materia uifuae malitise interfi'ctt,crifim
completa aducnirc mor talcm . Patet,quia ft:at uirtutem ciTc ita dcbilcm <^
f um- mum gradum malitigcxpcdarcnonpoifit. igitur 8cc, patct
confcqucntfa<5<; alTumptii fimtliter, poncndo for- tcm 8C platonem
aegrotarc cadem §gritudincmortaU,cc q^ uirtus fit in uno fortior <5^ in alio
debtlior^ut patet in- tclligenti. Q^uartaconclufio.L/icct talttcr moriesmo
riatur ante ftacum quo ad matcriei difpofitione , non ta «lenmoritur ante,fedin
ftatuquoadacddcntia.Proba turjUt fupra tn aita qu^flaoncprobabatur . Ex his om-
nibusfequiturq^omniscrifismortalis aducnitin ftatu quoad acddentta,<5^q>
non cft poiTfbilcc^^in alio tcmpo Crtfis
rcaducniatcrifismortalis.EthocdcprfmoarticuIo. qdr upli Q^uantum ad fccunda
articulum cr unt notata 3C co citer, dufioncs.
Primopmittendumutalibinotabatur.hac ■Mor- crifim fumi quadruplicitcr .f.pro
commotioneantcccdc hus ma tcproeuacuationc, proalterationcad falutem ,8C pro
lisfaiu- aggrcgatoexhis. Sccundo pmittcndum c;^ morborum bris du inaterialiii
falubrium,quidam funt indpicntcs amacc- P^t* -ria cruda,quidam amatcrta alias
d^cfta,l(cct hoc iit ra A P H Q, H I P P O 123 i:b.cxcthpla fatispatcnt.
Tcrtbprfmittcndumliufitf modi morbisdiftinguf tcmporaquadoq^ pcnea.digcfttt>
ami q uandocj; pcncs acddentia, omnia patcnc. ; Pxima ,. ■'. '^_ \~l
condufio.PoiTfbtk cftcrifim fumptamproconunotfQ- i'- .-T/.I* oc uel euacuauon c
aducnirc in prindpio quo ad acddoi .tii.4> tia. Patet per unum argumentu
tadlumftipra ubi forec compictcdigcfta., Sccundacondufio.l4ccttfa fit>iUa
tame crifis «iducnit m ftatuquo add^cftionem. Patct. : Tcrtiacondufio.
laomnibusmorbis falubribus^c» adu;cnit crifis.primo modo fumptain ffcatu,
Pacct, quia tunc digeritur.ud digeita eft maccria, Q^uartaconclu; fio Jn
talibus cri flsfccundo modo fumpta aducntt par- tim
inliatu<S^partimiadcclinarionc.Patct,qufainfla tu ivicii^xx. cuacuari
maceria , 8c ultimacur cuacuatio tn dcdinationcj&hoceft tamquo ad
digcftioncm qpquo ad accidentia . Q^uinta condufio . Scmpcr crifis fum<- pta
pro alterati onc aducmr in dcdinationc. Vlci ma co clufio.Totum aggregatum
cxhis fiipartim in ftatu 8C partim i n dedinatione . Adatgumcntapatct
folutioinufia quiftionc, quam habre fupra . Q^uaeiiio. •s.^i^, Apho. xig. V T R
V M primi fencsfadUimc tdcrcnt iduni 3. Arguit multipliciccr <j non. Primo
a«a:oriatc Aui ccn.quarto priim.cap .dc dbadoac fcbridtantiu ubi ^ dt <^
fen^ debiles 8C t nf anccsf unc cx hisqui no poiTunt tolcrarc ieiunium.
Sccundooqm^apluslaedicurieacx ce confumptfonehumidi<S;:cx cahdi rcfoluttone^
iuuc- nis puer ucl confifteHS,fed ad quamkbet idun^ tokran tiam fcquitur humidi
cofumpti o 8c cali<^ rclblutio. igl turplus laeditur fcncxex tolcranaa
fdun:g quam iutic- nis.igitur 8Cc.8c pcr confequcns diffiiciIf4istoIcrat idii-
nium«confequenaaeftnota.<&:aflrumpttt patct cumm lenc iittam
cakdiquamhiunidi moifura mii^ quam Sfiiuucne. Terrio ftantc gquali
t»Icrantiaidtmjg *s &' cc 8c iuucne , tanta ^i^ maior fi!t ixL fiac rdblucb
ficut in iiiucne,udquaminf uucncigitur «SiJc.aiTumptfi ar- guicur,quiacontinue
a prihdjMo uitatuk^ fimcccutaa proceiTit huimdi cofumptto calid> in eadem
ferupome fura ufq^ ad prindpium fcncctutfc.igitt^ felton in pri a dpio
fencctucis magisminoratum dft humidumquam cakdum.fed paiTio magis 8C uelod us
mmorato ^ ^a^ minoretur crefcit proport«> agentis adpaiXiim. i^ ctc.
Q^uartoquanto uirtuscft dcbiltor canco indigct ma- fort rcftaurattbnc.fedin
fcnfliuscfcutttus mulm <Wm- lior qpin iuuenc.fgi«urindtgenc reftauradonc
maiori, Sc per confequens «hjFidliusabilmenc ud colcrantidu-
uium.conf^^ucnaatcnct^rainorcftnota. pacet ucro maior cum a uircuteprindpaktcr
ftcundum dtts dciM- licatcm<^foratudincmfumacur i ndicatao dc diwuido.
Q_uinto anocumento fequcnteiciungtolcranda ^- ficiliusrdeuantur
fencsquamalij.igitur dtffidlius to- lerantieiunium.patet
a>nfequcntia.<S(: aiTumptum,qa uirtus rcfumptiua in ipfis cft ddaikor
.ipt ur <S:c. Scx- to fecflius incurrunt famen foies al^s.igicur 8cc. patet
confequcntfa<&: aflfumptu probatur,quta itomachusfc
numcftfrigidusfecundumnaturam.aliorum ucro ca- Iidus.fcdftomachus frigtdusdrius
tncurrit appcdtum quam calidus . igitur 8cc . confequcnria 8c xxxaiat pa- tcnt.
8c minor arguiturauccoritatc Gaf.fccundo tcch- ni .in tcx.4.in tractatu dc
ucntrc.in illa partc. Frigidus ucronatura ucntcr. Ad oppofitum cft Hippoc, in
aphor. 1 3« prim? par- ttculae.Scncsfacillimeforuntidunium.EtGar.incom GaP.
mcntodufdem. Rcfpondendo adhancqdncm,primoponamnotabi- Idung iiaqugdam. fccundo
ponamojndufioncs rcfponfiuas. nocu ' Primofdcndum cftq^Qocumcnta pottiTimc
fequenda mentu* exfdun^ toieradafunttaxa^ poiTunctn aliqulbuscor
pottbuseffcquatuorfdlfccttrtftida fcqucns exfamc, hwmdf refolado>membroru
ixumorii ^adhuc fpiium Iaco*s,apho» ' Q_ ig Digitized by Google t" ^
^VAESTIONES " tn^mmztiorSc cx confequcntt fpintaumfcfoIua(»,& accrai^a
humorum prauorumad itomachum, quod Iciuni) totumpatctinidunantibus.
Secundofcicndumq^dif- dififxcul ficuieas toleranaoe ieiu ni) poteit maxirac
penes tria at- tas* tcndi. Primopenesfacflemcafum in famem, utillud
«orpusdicaturdifFiciliustolerare ieiunium,quod £ame citiusincurritj&ccontra
famem difFicilius 8C tardius incurrensdiciturieiunium peneshociaciliustolerare.
' Secundo poteftattendidifficuitas toleranti^ ieiuni) pe nes nocumentum
fequensex ieiuni) i^Icrantia^utdica'^ turilludcorpusalio difitdliuscolerare
feiunium,quod caetcrisparibusex ieiunio incurrit maius nocumcntu» d; econtra
facilius. Tcrtio pcncs diflficultaccm rclcua* tionfsanocumentofequentcieiunium.ficcnim
diccrc' m us q> corpus quod a nocumcntq illo tardius relcuatur dttFicilius
tolerat iei unium , 6c econtrafacilius. Ter^ nofctendum q> adfamcm naturalcm
concurrunt qiiinc^ motusjquos quarco deaccidenci. cap 7 .cnumerac Ga-* le.incer
quos primus cft qui cQ: omnium caufa,ad quem ^l^ confequuntur, fcilicec membror
ii inanitio 8C rcfolu' tiojideo ficuc in aliquo corpore cicius 8c
factliu&ficmem brorum tefoIucio,ita dciusincurric illudcorpus fame. 8c
hoccaetensparibus.|»lTet enim difpofitio cxiflens in OTC llomachi ut humor
phlegpiacicus cr udus eirc caufa q> quantumcunc]^ atius alicui
corpori.aducniret mem'» brorum refolutio,tardiustamcnin eo infurgerct appc-»
cicusad dbum. Prima conduflo efl haec.Ratione diffi^ cultattscafusin famem
naturalem csterisparibus com plexio statiua primorum fenum in coparationc ad
alias facillimc toi<raticiunium. Probaturprimo jquia^r- dius infurgunt
caufae nccefTario ancecedentcs famcm na turalem in fene qp in al^s.igitur
&c .patec confcquencia <&af{umpcum.probatur,quia cardior cft in
fenemcm' isrorum refoIucio,cum calidum refoluens fit debiIc,(Sf
humidumgrofTumSidenfumdiSdiercfolubile . Simi' litcr etiamaccraccio membroru a
uenis cft tarda , cum caUdum attrahens ilcdebiic.fcnfus edam oris ftomachi «ft
hcbes<S^ obtufus igitur &c. confequenda 6(; alTum- ptum fads paccnt. £x
ifla a>ncIufioc 8c cius probatio »c fequf tur q» nocumcn ta fcquentia
tolerantia famis^^pu tatriflisfcnfatio<S;:c.funtrcmifriorain fene cgcer^ pa*
«bus,q|.in al^sputaiuuenibus confiflenDbus &c. Pa- tct,quia calis trif^K
fenfatio in fenc effc minor caetetispa-r fibus.igituradipfamdebentfequi
accidentia remiiTio' ra.patct confcqucnda <SC alTumptum ex dtctis. Secun*
dacodufio.Sequitur q>nocuraenta fcquejitia ieiunij to lerantiadiflFidliusincurritfencx
qpiuucnis 8C tardius. •Probacur iic,quiatalia nocumenta funt triftitia feques
cxfamcjuci uehememiatrillitixfequcntisex tolcran^ tia f ami Sjhumidi naturalis
confumptio ySc refol udo fpi- xttuum,merabrorum 8C humorum inilammatio.fed ut
notum efthaec omnia diffidlius 8c tardius incurrit fe-
ncxquamiuucnisuclpuCr.fgiturd:c.patcc confequcn da & afTumptii iiaatlitcr.
Tcrtia concl ufio principalis cfth|c. Liccti£afit,ab|quali tamcn nocumento
fcquen tcex fciungtolcrandainfcnciuucnepucro&c.diffici- liusrckuaiur
fcBcxquam iuuenis pucr uel confiiicns. Frobacur,quia talia nocumentaiam
di<5ba corriguntur pcradioncmnutritiuf uirtutisieftauraccs rcfolutum. fed
hiccffcfn fcnc multodcbiliorquam in iuucnc.fgi- tur <Si:c.patet confequetia
8C aiTumptum fatis cxdictis. Exifla concluflonc fcqui tur.q» ab aliquo
nocumcnto fc qucntcfCfuni|coIcranciamin fcnctn ccrca proporcionc njfnori
q^oocumcntum fequens iciuni) tolcr aciam in iu uenc ucl pucro difFidlius
relcuatur fenex qu am iu ucnis autpucr &c.Pacct,quiaab f qualidifficilius
rdeuatur, idcoinccrtapropordone di6FidIius 8c tardius .fic gratia argumcnti c^
in duplo.<Si fit iUud nocumentum,a.<S: ar guiturfic.abaliquonocumento
proucnicntecx iciunij tolcrantia in fcnc poiTct fcncx prccifc in fcxquialtcro
fa- «lius rdcuari quain ab^a^ut faits patct , fcd talc mca^ P AR T I. I.
mcntumeiret minus.a.igitur ab akquo nocumenro tair nori.a.potcft fcnex prf cife
in fcxquialtcro facilius relc*- uariquamab.a.Etarguitur ulteriusfic.ab
aliquono- cumento mmori.a.prf dfein fexquiaIcerofaaJ(u*di: cir tius releuatur
fenexquamab.a.fedinduplo facilmsrc lcuaturiuuenis ab.a nocumento quamfcncx.ergo
ab aliqao certodato minori,a.difFicilius.reieuatur fencx quam iuucnis
ab.a.<S:perc6fcquens 8Cc, Q^uarta.co cluiio principalis eft. Ab aliquo nocumenco
fequente ic f uni} gqualem colerantiara citius 8C facilius releuacur fc ncx
quam iuuenis puer uel coniiftcns . Haec conclufio ■'■■^ probacur per
aequalemieiunijtolcrantiam citiusduci* tur uel aptus efl duci ad {apfum
incorngibiiem puer iu- uenis uel coniiitensquam fenex igitur iS:c. patet.confc
quentta<S:aiTumpturadDcecexpcrimentum. Q_uinta ... conclufio priacipahseft
h.x:c. Ded acftacaloris iiiamma tionc ac humorii 8c membror um 8c accidentibus
famts confcquentibus triflitiam procedente 8c in humido fc nis 8c iuuenis
refoludone,mcrito folius aiftionis caloris naturalis in ipfum facilius
releuacur iuuenis puer 8C co fiflens quam fcncx a rcfolutioe in quolfbct
ipforum ia «qualitemporecontingente .Hfcconclufio perfuadc'^ tur fic.
Primo.facilius 8C citius reilauratur reiblu- tum in iuucne in aequali
temporcmcritofolius adio^ . ^
niscalorisnaturaIisquamrcfolutuminfcne.igitur<S:c. patec
confequentia&:aiTuraptum arguitur,quiamaior cii proportio reilaurationis iu
uenis ad rcilauracioneoi fenis,<5refolutionisadrefolutionem.igicurfadliusecc.
rcflaurac rcilauratiuaiuucnisrcfpeiftureitauratimfc nis,quara refoluat refo!
utt ua iuuenis refpeJxu refolu-' tiuae fenis,(Si:per confequens pcr uirtutem
reitauraci- uam iuuenis citius reilauratur refolutum in iuuene ^ infeneperfenis
reftauratiua reftauretur refolutum in. f quali tempjorc.tota confequcnua cix
nota,et airumptii patecquia in iuuene eft rcftauracio gqualis refolutioni.,
fnfeneuerominor.igitur<&:c. Itcm fecudo.maior effe
proportioreftaurationisad reiblucione in iuuene^m fcnCjeo <^ iniuue ne eft
reftauratio asqualis refolucionx^
infeneuerommor.igicurcitiussS:faciliusrcitauratre-r ftauratiua in iuuene
refolutum in eodem qu am in fenc reitauret reiiauratiua reroIutum,(&: per
confcquens no ta<S^c.confequcntiaeit nota cum antecedetc. Itera tet tio
rcfoluat refolutiuainfene pcr unii>&; in iuuene per duo.,;&:
patetcj» refolutionis iuuenis ad refoluttonem fe- nis eft proportio precife
dupla.fi igitur maior eft ppQX tio raftauractonisiuuenisadreftaurationemfenis ^
re-' ,":;.-. - foIucionisadrcfoIucionem,fequitur<^ eftplusquam du
pla,<Si:per confa^uens citiusreftauraturin iuueneper
duo$infencpcrunum,<S;:pcrconfequens<^c. Exiila coacluiioncpotcft
corrolarie inferri,q> non cx quolibct nocumcnto fequcnte iciun^ tolerantiam
aequalem faci-r Jius releuaturfencxquam iauenis. Patet.quia ea quae adducent
nocumentum ultra rcfolutionem fadam me-r ritofoliusadionisi^lortsnaturalis cx
tolcrantia ieiu- nii in iuucnc poiTunt ciTc ita praua pu ta in principio fa-
mis<^ poiruntfecercnocumcncuminn«nori proportio ncdiificilius remouibilequam
crac proporcio, qua erac flocumcncum priuscaufatum intuuenc faciltus remor
uibile nocumenco prius infene caufato,quia iftaerat ccrta
propordo,<^quacuttq^ dabili in minorjiUa por tcft nocumencum fequcns <^c
. ficci difFiciIius rcmof uibile.tgitur&c. Ad argumenca prindpalia
rcfpondctur. Ad pr/mii diatur q> Auicen . ihi incdlexit pcr fenes feniores
fi uc decrepitos j de quibus non eratfcrmo in qugfito princi- • pali. Ad
fccundumdicendum concedendoquod plus Ifduntur fenesex confumptione
&c.c$tcrisparibus, ubi fcilicet confumptio fa Aa in fenc fit tanta ficut
qug «iit in fuucnc . Vbi tamen fic non forct paritas , hoc non oportct flcut
non contingit iniciuni) tolcrantia Jonga » inilaaipia»!^ cnim multum ex iciumo
calidum fuucnis* Digitized by Google Q_VAESTIONES tuucnis.imde
multoplusraatoratur hutntdrco/uniptw •^ m faic. Ad tertcuoi
prindpalcdtdturq>licetmtcn- fiucmaforfit proportio calidiad humidum in fene
q^ in iuucncuclpuero,utcuidenter dicit argumentum, ^juautum tamcnadpolfe
refoluerc,quta.f.fubttliarc 3C in uapore conucrtercjminor eft proporcio calidi
ad hu- TOfdum in fcnc q^in t uuene,cum humidum fenis fit ianj
iialdcterrcftrc&;dcnfum,qualiternon cft humidoiu' uenisuel pucri,undemulco
magfs rcfiftit rcfolutior aii humidumfenisquam humidum tuuemVucI pucri- Ad
quartum diatur c^ uerum cft ubi dcbilitas tuc- xit accidcntalis ut confequcns
mukam rcfolutioncm fpi- f ituum cx fcbrc ucl cxercitio ^ debet cum alijs pari-
busplusrcftaurari.<S<:indicat dc multa reftaurattone. ^cdiUanoncft
accidcntaIisinfene,imm^crtto dccur ilis gtatiui. Ad quintum dicitur q>
probat tcrtiam con- fidcrattoncm . Ad ulttmum dicitur uno raodo q^ GaF.
«omparauit tbt potcntiam appctitiua ftomachi frigidt ajd drgeftioncm ciufdcm
meliorcraciusaAusappetcndi q? ^igcrcndt.Etiftceft mdior modusaliquo alio, 8c
uadic ad mcntem Galenf. Q_u^ftio. XXV. Aphor. xig. VTRVM
pucri^ffitcfliustolcraatieiuntumqffu «cncs. Arguiturmultiplici£cr<^ non.
Primo lic.Ca if ditas f uucn um eft magis rcfolutiua qu am caliditas puc rorum,fed
ubi cft mator rcfoiutio,ibi mator eft difricul eas toicrantic teiunij. i gitur
.confequentia cft nota (&:c. totnor fatis patetcx dicflis inalia qugftionc.
Et arguituj «nafor . Primo qui a tanta cft inteniiuc caliditas iu ucnu
5cutpucrorum.<S(;cumhoccftfn fubicdo dcnfiori c^ caliditaspucrorum.igitur
(S^c.Sccundoquiain caAum fortiusimprimitjidco cft magisactiua/edomne calidii
snagisa<aiuum magis cft refoiutiuum.fgttur SCc. ^- cundoprincipahtcr
fic.Fortitudocaloriscft eaufa difff' cultacis colerantiae ieiun^,fcd calor iu
uenum eft forttor quam calor pucrorum . igitur ditficilius tolerant tuuc- ncsi
eiuntum quam pucri .confequentia cft nota. antecc dcntts prtmapars eft dcmcnte
Auicquarto prima.cap. dcdbationcfebricitantiu dicentis. Q,uorum calor jn- jiatus
cft fortis,funt cx his qui nonpoiTunt tolcrarc iciu m\im,dC
fccadaparsantccedentis fatispatctadfcnfum. ford us cnim imprimit calidicas
iuucnis quam pucri , ab co ctia proucni untfortiores operationes. Tcrtio prin-
c^alitcr fic Maior cft proportio calidi ad humidu iniu-
«cncquaminpucro.fcdexmaiori proporttone prouc- iif t uclodor 3C fortior acftio
.igic uelodus &: fortius agic ^ltda iuucnis tn humidii eiufdem quam calidum
inhu- inidum cfus,<S: perconfequcns ^ccofcquentia fatispa tct 8C minor.Sed arguitur
maior,quia condnuc poft pri mum inftans gcncrationisproccdit humidum minoran
do,calido ufcg ad iuucntute in cademmcnfura confcrua to.fcdminorato
humidoftantecalidoinmcnfura eade, ncccfrario crcfdtproportio calidi ad
humidum.^t etc Similitcrhumidiora funt eorpora pueroru corporibus iuucnum
&:prcdfc5qualf tcr calida caetcrisparibus.igi-- tur cft maior proportto
calidi ad humidura in iuucnc c^ tn pucro,ct pcr confcqucns <S;:c Q^uarto ad
princtpalc, Corpora pucrorum funt rcfpecfiu luucnum phlcgmad^ ca «^cconcra
choIcrfca.fcdmultodiflFidlius colcrat itm jstum corpus cholericu quam corpus
phlegmacicii.tgi-; tur d^cconfcqucntia manifcfta <&: maipr,cum plus abii
dct phlcgma in pucris quam in iuuenibus. minor ctiam patct pcr Hippo.in apho. 1
3 primf particulae.Scncsfa- aliimc<S:cfttfIlaparticuIa.rtQrum ucro ipforum
qui- cuncjfuntanimoftorcscxiftcntes. Q^uintoad princi- ;palcarguitur fic
Maioriitrcfolutio «nfquali tcmporc pcra<flioncm calorfenaturalisin humidum
in iuucnccp «1 pucro.tgitur difficilius fcrc tciunium iuucnis 8Cc . pa tet
confcqucntia & aiTumptu arguicur .rcfolucio f n puc ro cftminor quam
rcftauracfo in codcm,5Crcfoluciom
iausn«eftfqualisrcftaurationitacodem,fcdmaior€«: reftauratid quaE fici
nittaca«,qa amtcftauratio qcec ft in pucro.igicur m^orltt rdblutioia
iuacucquanam pucro . confequcntia manifcfta (S:matof . E t minor ar- guftur.
Primocnimnonai^5arccucrifimdc<^inpu6- ro pcdale quantitatis rcfi:auratio pcr
atttricationcm fic tanta quMta in t uucnc. Secundo quia cxpcnm^ntoui
demusc^adconferuandamuirtutoaaiuucne <SC habicii dincm cius nacuraicm maior
concurritquantitas nutri mcntiquaojad faluandum nutricationcm iScadhucau-
^mcntum in puero.quod non foret nifi maior in iuucnc ficrctrefoIucfocS:
rcftauracio quam in puero. Siioili^ tcr pcradione uircucisnucritfugplusgcncratur^
fan guinc <5k: humorc f n iuucne quam tn pucro , idco ui dc- tur <J» in
co fiat maior nutricatio quam in pucro , 8c pcr ' . confequens refolutio maior
. Similitcr maior cft quaa- citas quae pcr actioncm nutricationts coriferuacur i
n iu^ ucncquamfictotumaggr^atumcxquantitatc qugac
quirftur,<S:cxquantitaccqugconfcruatin puero. ^* militer nullatcnus apparct
ucrifimilc q^ ab/«nbrionc Ciim primoformat tantafiatin gquali tcmporc f^utio
^quancainiuuenc.fgicur&c Vlctmoad principalcar- guicur Cic Facilius
tnflammac calor in iuucnc cxqua- cun^ caufa apta caliduminftamarcquam inpuero,
fed iicuc caiidum magB tnflammat , fic uclodus confunait Jiumidum .igitur
<S;:c .confGjuencia tcnctcum ex tolcra tiaiciun^ ciltdu tam t npucro quamia
iuucnc fic apca inflammari .<5^ aiTumptum probatur,quia talc cftacu-
tius.Simtliccr uidemusfcbres maltf infl^nmationfsin iuuenibus maximcabundarc.
Pro h^ ctiamquae ar- gutafunt uidecurauCtoritasAuiccn.in locoprcall^a- to , ubi
poft fciics ordiaat adolcfccntcs io fadlitatc to- lcrancic icfung. In oppofitii
eft Hip .in Hlo apho. Scncs fedllimc Scc Rcfpondendo ad hanc quaeftfone primo
oportct pre- mfttcrequaedamprcambula. Sccundo rcfpodelaturad qusefitum. Pnmo
prgmittcndiicft cx fupcrius dicSis quae funtpotiiTima nocumcntaquac fequuntur
uelapsa. f unt fequi cx fciung^tderantia,quia f.trtftitia ^mis,hu mtdi
rcfoIutio,<^ calidi Sc fpirituii 8c mcmbror um in- flammatio. Sccuncio prf
mttccndiicftdiflficultatcn to- lcrantic iciunrj attcndi,uel pcncs factlcm cafum
in fame, uel pcncsfacilcm cafum in aocumcntapottifime ieiun^ toleranciam
confcquentia.ud pcncs difitcultatcm rdc- uacionis a nocumentisiam ciicftis,
quaeomnia declarata ■funtinpraeccdcnciqugftionc. Tercio prfmicccndum
cft<j>inccrcaeccr3 nocumcnta fcqucntiatciung toleran' riamdetcrius cft
cgtcris paribus humidi rcfoludo,quia talis fit per dcpcrditionem parti ara
fubftandaltu meax- brorum,uc paccc Adillam fc^cur ctiam calidi rcfoludo
<S:cxcinccio.Immonccalianocumcnca Igdunc notaix- iftcr,nifi pro quanto
ccrminantur ad illud nocumcnca. Exquo ftacim patcc c^ ia illo corporc difFicfl
ior cft ic- iunf) wlcranciacgccrisparibus tn quo uclodor <S^ feci-
liorfichumidinacuralfsrcfolutio. Q^uarto prfmittcn dum humidum pucri caetcris
paribus paratius clTc ad rc foiutioncmquamhumidiiiuacniSjCum fic mukbfubti
Iius<S:magisacrcum. Q_utntopnndpalitcrcftprfmM: RdbPo tcndum c^^
rcfolutioncm ,qus fit in f uucnc poflf um us co iuucni pararcad^mquf
fitiapucrainmagnitudinc^ ^«rui Itscopa tatcdupIidtcr.PrimoabfoIucCjUC
fciliceciilarefolurio rat puc dicacurmaiorquando abfoluccmaiorcftqaandcascfus
rili du^ quod rcfoIuitur.SecuRdoproporcionabilicer J^ rcfpccSa pFr. ue,fdltcct
ad molcm fuam fiucquacicace fubicAam , lit fcilicct cJicamus in tllo corporc
rcibludoncm ficriuiaio- rcm,inquo maior fit rdbludo refpecfcu fuf quanrita-
tts.SfV:cnimdiccrcmus<jfiabipcdaIirefoluancurinho radracmx du3e,^apcdaif
inccrfe tcmporc rcfolucroat dracm|dug.f.pcra<ftioncm calorenacuralfsc^
udodor 6<:maior ciTct rcfolbqus ficrcttiipotoli qp qu^ ficrcc ia bipcdalij^a
quacuiic]^ gtc fignata iilius pcdalis in tlla eft rcfofo maiw^m latK
J>fpedaiisia $q*^i tpCj iw^ f«s tacoaStS^ho. Q, U Digitized by
Google patfct.Cofimtliter per ott dicercpofTumus dc f cftaui-a* tione. Iflani
diflmcftfonc poAierunt iam qufda fufa his ucf bisc;^ dupljdcer poiTumus
imagmart unius corpore refolutione eiTemaiorem^ fit rcfolutio altcrius- Vno
ttiodo extenfiue,(S: fic illud totalc corpusdictt pati rcfo lutione
maioremiinquo per maiorespartcs extcndf r rc roIucfo.Secundomodointcnfiu^,^
ficfolu ilJms corpo ris rcfolutio eii maior ^ altcri us.a cuius partibus qptt-
tatiuis fit rtfoiutiomaior ^ a partibusq^titatiuis altc- riusiUis ^qualibus.
Prtma conclufio. Tam ronc cafus tn famem ^ronecafusin
nocumcntadifFiciIiustoJerani: iciunium pucri qp iu uenes caeteris paribus.
Probat fic. ucloctusincurruntpucrifamcmqptuuencS(5«: nocume tum maximu fequcns
ex tolerantia ieiuni).tgit&c.con fequentia patct<&:aiTumptu
probatur,quia uelocius re foluiturfaumidumfubflantificii eorum,ad cuf us rcfo'
lutionem fcgtur fames.SiTr uelodus fitilla rcfolutiq fu pcrfiuain
puero,cumiliudhumidu fitfadlius refoluH Jc Sc fit calidum ualdcrcfblutiuil
<S:c.patct confequeti a d^airumptiifimilitcr. Etficarguiturcontrautfupra,
qura calidu i auenis eft actiutus.igitur tnflamabilius. fi miiitcr cflconiuncftiicum
ficcitatcqug acuit dC reddic caliditatemaptamagis furcrcqp iiumiditas. igitur
<S^c. D(ccnd5 primo .pbabilitcr cocedcndoc^calidii iuue-
nisefi:inflam3bilius.<S:^conccdtcq^inhoc nocumentO,
quodcfcinflamatiof^aciliusincurrectuuenis cx ictuni^ toicrantia^ pucr,quia
tameninflamatio non efi nocu- mentu tatum flcut efl refoIutio,eoq>
tnflamatio illano nocctnifl pro quaco augct rcfolutione ucl faltcm ^ptcr td
maxime nocet,ideo .ppter hoc diflFictlius f erunt ieiu- nium pucri^ t uuenes.
Altter dr concedcndo cj> illa ca- liditas cft magis acuta . ct ulterius
q> non qltbet caliditas acuaor inflamatur faalius <n fuo fubiedlo qp alia
, quia potcaliditasminusacutaclTcin fubiecfto fubciliationi ct inflamationt
mcigis diipoiito,et quod plusfaciet fub- tilitasadfacilrore inflamationem ^
acuttas. Cofimi-' Jitcr diceret de caliditate ficdtatt coiuntfta. Vcruntame uFr
conceditur q> ubi cali ditas cfl acutior Sc cgterafunt parta,ibiinflammatio
cfl ucloctor. Secunda coclufio prin(^alis tft haec. Abfolutemaior eftrcfoIutio,qu5
fic fniuucne $ qu^ iit in pucro cfteris partbus. Probatur pcr ea quf tacta funt
in gnto prindpalf . Tcrtia coclu- fio ^babilitcr pont pot, Abfolute maior fit
rellauratto fn iuueneqptn puero.Probatur ut pcedens.Etnon plus uolunt ift§
conclufiones nifi q> extenfiuc tam refolutf o qp reftauratio eft maior in t
uucne qp in puero cgterispa ribus.pcr maius cnim fubicctii extendt t,d: maioris
qp- titatis eft abfolute. Ex hac conclufionefeqtur q^ maio
ritasrcfolutiontscxtenfiuc fiuc abfoluce non arguit dif ficultate matorem
tolerantif t«uni).fatis cnim ucrififr apparctfencmprimumagtscxtenfiue uel
abfolutcre- folui,quta. f.maior abfolute cft quantitas qug ab eo per
rcfblutibne euaporat giin cmbrtone uel pucro digitalis qptitatis. Q_ uarta
coelufio cft hf c.Cstcris paribus ma f or eft refolutf o quf fit inpucro # qu§
in iuuenc ^por- tionabiltter rcfpcAu fuae quantitatis, Probatur, quia
quacunc^partcfignatafnpucro aqua fit rcfolutio plus cftquodabcafn^qualf
teporcrcfoluit^fit illud quod ab aequalf ^tcilliusfimili in
iuucncrefoluttur.igit&c. patet confequcnaa.& afTumptii^quia cuiuslibet
pariis puerihumiducftaptfusrcfoJuttoni^fithumidum cofi
milfspartfstnfuuenc,<S;caIidu ucrobi<^ eftaqualeucl falccm plus cxccdit
fubtilitas humidi pucri , tgitur 3cc, Q_utnta codufio. Potcft cofimilttcr
ponit^^rcfiaura tto pueri efl tnulto maior q^rcftauratio tuucnis refpc-
AufuaBquantttatis,Probat,quiafircfoIutio eft mator mfHieroad fntellcs^iudatum
rcfolutione in iuucnc,ctin fuuencaequalis cft refi:auratforefolutionf .igitur
maior €ftrefoIutio i n puero ad fenfum datum ^ rcftauratio in iuuenc,
f<^muIto maior eftreftaurajtio pucrt $ rcfolu- ^io dttfdaa.tgitur
&c.Simuiquibufc«n£^partibus fi- fftattsconfimtltbus ucl
corrcfpon^ntibusifi-btfcpc^i» 6C f n iuucne <S;quatitate aequalibus,maiad:
eft quacttas quacper refolutioncm depcrditur in iuueneqp.inpiKrQ. Similitcr
maior cftquantitas ciuS,quod per rel^uratio nemapponitur uc fatis patct. Ex
hisfequicurq>naaio.- ritas rcfolutionisintenliuc arguic diificulcacem maio-
rem colerantiaeieiunij. His pofitis refpondec ad argumenta. Ad primum dr
concedcndo q> abfolutc magis refolutiua cft caliditasiti ucnum ^ fit
caliditas puerorii.uerumcamenipfacftmi nus refolutiua fuf humidi,^ fit
calidicaspueri fui humf A*,cuiusoppofitii oporcerct elTc fi ualerct argumentu.
Confimiliter per omnia dicit adconfirmatfone. con- cedit cnimq>omnecalfdum
magisactiuii eft magis rc- folutiuum,no tamenfegcurq^quodcuncpfubiectu ma gis
refoluac q^ calidum magis acT:iuii nifi ponatur part- tas
exparteful«C(fliquodebct fiertrefolutio. Ad fecun dum principalcdicicur
<5^forcitudo calorisraator in unp corpore ^ in alio non eft caufa m aioris
difficultatis tor lerati2iduni),nifi ubi fintceteraparia,qualiternoncft in
puero Sc in iuuene,ut fatis patet.igitur &c. Ad cerr tiumdidi concedendoq>quoadintcnfione
calidi<S^hii midimaiorcft^portiocalidiad humiduin iuuenc<&:c. non
tamen eft maior,fed minor ^portio a<fliuitatis ca^ Jidi naturalis iu uenis
ad rcfiftentia humidi,qp actiuf ta- tis czlidi pucrt ad humidu «ufdcm .fgitur
<SCc. Ad qua? tum dicitur negando aiTumptu iuxta 4:om unem modii lo
qucdi.corporacnim puerorii efTe phl^maticacfle^ ipfa fore frigida 3C humida
rcfpectu iuuenu. Concedic tamen q^ plus abundat de phlegmacc cartcrts paribus
ia pueris Scc. E c negct tUa confequetia.igitur iadlius 5c:c^
quianontantiiconfertfrigiditasphkgmatisin fadlita- te tolerantix idun^,quantu
ad difficultatem facithumi dimcmbrahsrefolubilitas 8c fubtilitas.igitur SCc.
A<i quintii quid ilt diccndum,fatis patec ex coclufionibus inqone pofitis.
Ad ultimum fimiliter.Dicit tame pro fecunda co firmation c an tecede tis
probabiliter q> aegri- tudines magis acutas magis 8c facjlius caufari in
ijxuCf nibus SCc. non arguit calidu defe d^e inflammabtlius, fedper
accidensproquantoineo.abundac cholera quap parata eft fadlitcr
tnflammart,<S^ quaeinflammata ma* gisinflammat fubicctum . Poffet etiam
concedi cajtda iuuenis foreinflammabdius, ut tactum eftfupra.tame cx hoc
fcquitur facilius eius humidii refoluiqp humidii pucria fuocalido
minusinflamabili,utfatispatet, Q^uaeflio. xxvi. Apho. xig. VTRV M dccrepitf
difFiciliusfcranticiunium qp primi fenes. Argniturmultipliciter q> non.
Primo, tardius <Scdiffictliusincurruntdecrepici nocumencaie- quencia ieiun^
toleratiam <^primifencs.igttur&c. co fequentia eft manifefta Sc afiumptii
probatur,qufa tat- lia nocumcntafunt calidicS:humidf rcfolutio^ cali;^
fnflamatio,quae omniatardius et difFtciliusincurrit dc- crepituspropter humidu
terreftrius^ calidum remif- fius.igitur Scc, Sccundoquia tardius tncurrunt
decrc piti famcm.igttur ^S^c.aiTumptii probatur,quia tardior fit in
eismcmbroriiinanitio.tardior attractioauents* igiturSi.c, Tcrtio
quiaquantiicunf|^in eis aeque uc- Jox fieret rcfolutio Sc attractio Scc, uirtus
tamen fenfi- ttua orisftomachiin eiseft ualdc magis obtufa, undc adhuc
cfterisparibustardtuspcrcipiet fuam tnanitio- nem . igitur Scc . Q_uarto
frigidior eft a>mpIexfo de?- crepitorumquampnmorii fenum, fed ficutaJiqua
com pJexio eftalia frigidior, itacadem fadlius tolerat ieiur nium,
igitur<S;:c.patetconfequentia, & maior<S: mfV iior eft Hippoc. in
aphoyif 1 3 • Scnes fa dllimc ferunt i duni um. Q^ uinK> quia in decrepitis
maximc abiidat -humorphlegmaticuscrudusqui eilcaufa maxime tolc'- rantizB
fdunij.igitur <S^c. Sexto fi cfTet hoc ma»me fo rctproptcr caufem ta(fJ:am a
Gaf. in comento.quiafd- Jic«calidttin€orum cft ficut luceria cxtin(5aonipara-
Digitized by Google A P m O R. ta. Sidiarguitiir-q» nonjqaia cunc-per fdem
diflffCilfoS tolcraienticiuntumdecrqjm qp mucnes uel confiften- EW.
Q^uodiiconceditur.Contra.cxiftorequiturfierf (altttnidecxcrcmoadextremunj finc
medio.fit .a.nuC inftansinquoror. incipitcffe decrcpitus. Ec arguitur fic. vei
(br. tam cftdecrcpitus uel non , fedimmediatc poft cric dccrcpitus. Si detur
prim um arguicur fic. for. «ft iam decrcpitus.igitur dtfficilius fert iciunium
qt iu- uenis «S^immcdiatcante hocfuitprimusfcncx. igitur immediatc ante hoc
facihus tolerabat iciunium c^ iuue nis,quia fenes facillimc f^cr unt,<&:
pcr cofequcns faclus cfttranfitusdcgradufecilitatis tolerantif ieiunq fenis primi
ad gradum dccrepiti iDter quem medizt gradus fa dlitatis
iuucnisfincmcdio.Confimiliter arguitur fi di' catur for .nunc non ciTc
decrepitum, Sc immediate poft hocforc,ut patet intcliigcnti. Vltimo
iicarguitur.iicfe uidcturhabcrc complexio decrcpiti ad compicxioncm primifenis,
iicut fecudo co iiftcntis adinuice . fcd facilius tolcrat ieiunium fecudo
cofiftens q| iuuenis.igitur 3Cc. Ad oppofitu eft Gaf .in comen.illius apho.
Senes fa- ciliimeferunciciunium adfinem comenti^ In quseftione ifta crunt duo
articuli.In primo tangc tur comunis modus rcfpondendi ad quaeftionem» Sccu. do
tangam quofdam aliosmodos rcfpondcndi prgccr co ijiunes,qui
forccruntprobabiles. Q_uantum adprimum articulum funt notata 8c con dufiones.
Primo eft praemittcndu uthabetura Ga?. jncommencopraeallegato q>
tammultamultitudo ca- lidi .Cnaturalis q^ cius extrema paucitas indicat cibi ob
lationcm.Magna.n.muItitudo magnam indicat appoii tioncm,proptcrmuItum cfle
humidum ,quod amulto refoluitur calido.Extrema uero paucitas , iicut quse in
decrepitisrcpcriturindicat oblatione proptcr calidum illudcontfnucextinAioni
paratum continuc indigcrc rcfocillationc.idco oportct ut talc fit modicum quod
of fcrtur,<Sc frcqucnter oblatum,nefortc aliquando defi-
cicnsextinguacur.paucum aucem ut a pauco calido cx cedatur SC poiTit con
uerti,quia m ultuni non cxccdercc fcd cxccderec,(S; fufiFocaret modicum calidum
. Secun- do prf mittedum cft utfuprapIuriesdiAum cft diiFicuI
tatcmtoIcrantigfCfunf;poirefumf,ueIexpartccafusfa cilfsin famem,ucl cx parte
cafus facilis in nocumenta fe qucntiafcfunjg toIerantfam,uci ex difFfcultatc
rekuatio nis a nocumcntis ,f n qjiam corpus proptcr ieiuni) toler a tiam
incurrit. Prima cancIufio.Ratione uelocis uel fa cilisincurfus i n famem
facilius caeteris paribus tolcranc ieiunium dccrepitf qpprimi fencs. Probatur ,
quia tar- dius 8c difficilius tncurrunt famem,co q^ ipfor um humi dum cft denii
us 8C difficilius rcfolubf le , 8c caiidum mi
jQus<Si:tardiusrcfoIutiuum,uirtusetiam fcnfitiua fto- machimagis obtufa.
Sedcontra iftam condufionem arguitur. Primo,quiacxfftafcquiturprimoq^fetnpcr
<x>rpora dccrepitorum f orent cibanda antcq^ famem in-
currercnt.confcqucnscftfalfum, ;S:£crccontra mcnte Ga?, omni um
aucfiorum,<Sc contra GaF.j .tcchni .tS^ confc- qucntia arguttur,qufa corpora
ipforum primor um fc- jium non fun c dbanda ni fi hora famis i pfis rccfiis
rcgf- mi nc dcbito 8C fanis cxiftcntibus. f requcntius funt cf-
bandacorporadccrepitorum quamprimorum fcnum» igitur frcquenti us funt cibandi
dccrepitf quam fa^ mcm incurrantprimi fencs .fcd minus frcqucntcr fa- mcm
incurrunt dccrcpiti q^fcncs primi cx conclufio ne.igitur 8Cc, Vel arguatur fic
. frcquentius aban- di funtdecrcpi ti ^ primi fcnes.fcd rariusfncurrunt fa- mcm
dccrepiti q| primi fcnes.igitur dbandi funtdccre* picf anteqp f amcm incurrant.
Secundo quia experi mcn to uidcmusiftosfcncsdccrcpitosquaft totadiccomede- rc.
Adprimumrcfpondcturncgando confequcnttam. Ad probationcm coccdttur pri mo c;^
tempora pri moru lcnum noQ funcctJbaada luii Jiorafamfs» £c cooceditur H I P P
O. U^ tiltcrfus^fircqucntfusipfidccrcpfacfSandf funt ante- quam primi
fenesfamem incurrant.Sed ulterius negac q^minusfrcqucntcrincurrantfamem
decrepiti qpprt- mi fenes,& hoc ipfis recto rcgimine resflis^ caufa eft,
quf a ^tuncunc^ calidum decrcpiti iitremilTius 8c debi
lius(5i:humidudefius<5^minusrelblubilc pp^t quod Caeteri spanbus tardius
famem incurritdecrepitus^ip^ tamendecicjMto re<fco regiminedebito debetur
nutrc- mcntum,quodeiin uice unica approximacur eirctan- to minoris ^titatis,^
cum hoc tanto facilius cranfm u-^ tabile^illudquodinufccunfca exhtbecur primo
fcni cj» mulcodcius cranfmucetur 3c airimilecur,^; iic cx co icquenti
citiusfamcm incurrit.Etnotum eft q» hoc uon aduerfatur
concIufioni,cumfbii^nantur utrobicg cf- teraparia. igitur 8Cc, Per hoc patct
folutio adfecun- dum . Et fi arguatur cotra,quia tunc per idem freque tius
cnbandi forentprimi fencs q^ iuucnes. Poceft dici primo concedendo
confequcntiam 8c confequais. Ali ter poteft dici negando confequenaam ,quia
calidum fc nisprimf non eftparatum fic^tfn<frfoni ficut calidum
dccrepiti,nec fic diminutum eft quin adhuc magna q^- titacem n utrimenti
exhilDf tf pofTit fmmutare. tgic SCc, Secunda conclufio prtncipalis cft.
Rationcnocumcn- tf fequcntis iei unium difFicilius tolerantici auium dccre piti
<S^c.Patet,quiain eiseft tatacalorfspaudtasq>om nisfenfibilfs refolutioin
eis fere ducit caHdum ad cxtfn ctf oncm . igi tur 8c c . Tertia cociufio
.Sequitur q> ratfo ne difficulcacis rclcuacionis a nocumento dtflFidlf us
ctia tolcranc iciunivim dccrcpici. Patcc fimiliccr. Q^uana conclufio.no i
qualibecpartedccrcpicx xt^s^&dliu» tolerac ieiunium dccrepicus c^ iuuenis
uel confiitcns*. Patecper fexcum argumencum principalc adduccu. aa tc
oppofitum. Q_ufntaconclufio.In partc ultima cx- trcmas decr^f c§ ascacis
propinqua diflFidlius colerat ietit xiiu dccrepicus qp corpusalcerius
gcatis.Patctcxdi<fiis^ Q_uantum adpnmum articulum funcduo modi.
Prtmusmoduspraemiccitprio<5>famcs nacuralts cau fac pcr cofumptione
humidi fubftaciiicf orts ilomachiw Secundo q> sequalis di min uao uel
refolutto facca t n rc paucg quancicacis multo magispcrdpicur ^ facfca i n rc
magnaequancitacts Exquopacetq>adhucmfnor rcfo- lucio f n mo<3ico quanto
poceic eire magis fcnfibilis qua •maior in magno.hocfatisdocecexperimenrum. Si.n.
a magno cumulo frumenci fubcrahancur criagrana nul- laperdpicurminorando.Sf
auccmafcx granis fubcra- hacurgranuunum,mulcaperdpicur minoracio. Ter cio
praemiccendum <j> humidum fants primi fubftantifi- cum orfs ftomachi
mulco eft amplius qi dccrepici. Hxx: pofico dicicur q> quanciicuncg tn
decrcpico fic orisftoma chf h umici" fuccio 3c refoludo cardtor,<Sc
minoris quan titaas ^SC fic uircusfenfibilfsmagisa<3hucobcufa,tamc humidum
fugendum cftqptitatismulto minoris.fgitur magis pcrdpitur parua fucfcio q|
altera magna , ideo ci" tfusadhuccaeccrispartbusfamcm tncurrit. Sccimdus
modus praemiccicprimo q> ufrcusattra^Trtuamcmbro^ 8C nutri tiua tn
decrepitis cft multum dcfcifca,unde43iul ti humorcs,qui in primo icneforcnt
laudabilcs funtin dccrcpito illaudabf 1« <S^non habiles ad n utriendum.
Sccund> prgmtttitur q» ui rtus nutriciua ^am in decrc pitts q| f n atli)s
refpuit,quod non eft conucntcns atcrahe do praedfe idco quod fuac conucrfioni
cft proporriona- tum . Hoc prgmiiTo poni c q^ B. tantus 8C taJi s cibus o f-
fcratur decrcpito,quatus^ qualispri mo fcni, quia uip tus nutritiua dccrcpiti
modicam quanritatcm fufiidt i mutarcvS^ mcmbris alTtmf Iarc,praecifc modicam ,
quia fdliatparatflTimam conucrfioni actrahet, fnfcncautc primo iictmultarum
paraum attrajftio 8c conuerfio ct hinc cft <5^ cogitur nutririuamcmbtof um
dccrepi ti frc- quencf us nouum a ucnfsexqui rerc iiatrcmentum,ande
attractioiict aucnis^ ucnarumab hepatc&c. Ecpa- «ec ^tftemodus eft
ualdcprQprius* £x qaii^us^gea Digitized by Google Auice, Auice, Q^VAESTIONES
urattendcnsfadJitcrformaHt condufioncs (^pofitas , prxmfs.EtroIuenturargumcnta.
O uaeftio. xxvij. Aphor. xiig. V TR V M Calor pucri Sc iuuenis iint aequalcs.
Arguitur mulctpl/cKcr <j non. Primo. calor pueri e tnator ^ iuucnis.ergo
3Cc. afTumptum probatur m ulti pli cuer . Primo. poft prim um tnftans eiTc
pueri contf Kue agiccalor in nucnmcntum SC fpiritus 3c membra^ ig/cur
repatitur.fed ipfum repati eft ipfum rcmitti. Sc cundo.calor radtcalium
cor.tmuo remittcndo proccdit. ig( tur ^c .aiTumptum probatur , quiainfenccftutema
iorefthumiditascamiformium^ radicaliumin tem- pore pucrttiae,(&: ad eorum
refolutionem fcquitur calo- risremilfiojfcdhumiditascarniformium no fuflficitma
nutcnere in fencclute.igituriiec in iuuentutc humidi- tas radicalium igimr,
Tcrtio in choierico decidentc g iuasaetacesdccurrentepermutatomeficum non folum
refpeclu difpoiiaonum prius habitarum , fed ctiam re- fpe<rta fenis
tempcrati facto raclancholico eft calor in iu uentute remiiTior^quiain
principio fcncAutis eft mul- tum f rigidior temperato,cum iit iam
facflusmelancho- JicuSj ec iD pueritta erat multum calidior, quia cholcri-
cus.igicur in tempore mcdio,quod cft tcmpus iuuaitu-
tisfaAuseftremifTior.ergOiSic^. Itcm nuncin princi- pioiuucntutiseftmultum
frigidior tempcrato. igitur ante hbc erat frigidior ,fcd antc hoc erat
confiftens. i^i" mrin coniiftentia crat frigidior . Q^uarto. poifibile e
jcalorem pucri continue procedere remittendo. ergo tn
iuucntuieeritfrigidior.confequentiabona,«S::airum- iptum patet tn cafu quo
difpofitiones omnino confinjt- Jesquales inueniuntur in cprpora fcnisjind
ucantur ud imprimatur in torpore pueri in principio gcnerationis. In propofito
arguitur fic.fcncx aprincipio fcne<fl:utis jtnerito proportionis calidi
naturahs fupra humidum cq rinue remittendo procedit in calore.cum ergo {iiaihs
^ portiotnueniatur tnpucro in principio generationis, iitponiccafus quopuer
procedit continuc diminuen- ,do in calore.cofequcntia cft bona 6C aiTumptum cft
ca fus . Forte dicer ecur ad illud negando cafum ,qut a eft im polTibile c^ fub
difpofiaonc omnino coafiraili difpofitio iiis fenisinducatur formapueri. Contra
iftudarguitur iic, quiadatatftarefponfioncfcquiturq>in modo sequa
iitatisconuenientiformaehumanaepoirctaliaformacd
municare.confequensfalfumeft&contra Auice. pri- ma primi.6c
confcquentiaprobatur^quiapoftqp in tali difpofitione non poteft introduci forma
humana,d: cu in cademaliquaformaintroducatur fiucpoifitintrodii
.ci,qu§neceiTario eft diuerfae Cpeciei ab ifla humana,fc- quitur &c.
Q_uinto.tn primo inftati fcnedutis eft ca
liditasnotabiliterminorquaminpucritia. tgitur prius per mcdicamen minor,&
continueprtus fuitiuuentus igitur&c. Vltimo cftaucfloritas Gar.in comento.
Secundo ad prindpalc. caliditas iuuentutis eft maior. .fgitur &c. aiTumptum
arguitur. Primo , quia conti- n uc u% ad iuucntutem rcmittitur frigiditas in
corpo- tc humano,eoiq^ continue caliditas mcmbrorum cxce- .^"t
frigiditatem,<&: clcmenta calida cxcedunt higida ii hi dcbitcapplicata.
Sccundo.ficut aliquod agcns diu- «usagitin pairumdifpofitum,itaintenfiorem
eifcAii produdt in finc illius temporis, fcd calor naturalisin i\x wentutc
diuaus egit. igitur 8Cc, Praetcrca calor natu- ralis iuuenis continue egit in
humidum remittendofri- gus&aifimilandocontrarium.crgo continueerit inte
£or,8cper confequcnstcmporc iuucntutis&c. Con- firmatur.quilibetfpiritus
aifji.ftens mcmbro calefacit, «juiaaltcrat 6Cnon niG. cabre, Tcrtio in
iuuentutcfiit •humores calidiorcs.igitur gcncrati a maiori calorc erut
&magis calefacicnte. Q^uartoiniuuenc funt opera- nonesintefiorcs etfortiorcs,utmotiugpulfus.tgit
8Cc. Q_uinto humoris phlegmatici uel humorisinf rigidan Sis «uacuauo calefacij
cQrpu$.iQ:c«BsJaprim<, ca, dc qs,\^ PA R TI. I* ^sf eteatfocis
&euacuationts.fed iuucntseft iicut cua cuatus aphlegmate d:ficut replctus
humore calcfaciea ie.igitar 3Cc* Sexto ad taAum apparet calidior iuuc^
nis.Fprte dicitur <j> iblumacutior. Contra.ficutfeha^
bctuifibi|eaduifum,tcafchabettangibile ad tad:um, fed uifus melius f udicat dc
uiCihili quam de alio fcnfilw lijgitur taAusiudicatmehusdetangibili. Etii
fic,fc- quercturtuncq^nuliadifferentiaapparerctinteraliqd' cifc intcnfius
calidum d^ acutius. iJcptimo calor iuucr ntscftficutcalpr febrientis,
utincomento. Vltimow variatispaiTiuisuariantacftiuse.igitur falteno aequa-
lcserunt.airumptumpatct fecundo colliget primo.ca. quia proprif materif dum
uariantur,fi't uariario tn pro prijs formis,fed cum paiTiug iintmacerig
a<friuarii, fec| tur ipfis uariatis adiuasciTc uariatas. Adoppofitumeft
GaF.in.i4 come.ibi (Qj, fifecu duni quartum elemencum . )Et fecundo
compiexionura cap.Z .Et Auice.cap .dc aetacibus.primaprimo. Iniftaqugftione
erunc tres articuli. In primo uidebf tur quiscaior eft maior extenfiue. Secundo
intenfiue. Tcrrio tangencur quidara probabilcs modi dcfenfandi <j>caIor
fitraaior in iuucnequainpuero alijsparibus. Q^uantum ad primum articulum prirao
praemittam notabilia 3c diitincfliones. Sccundo conclufiones. Pri
madiftincftio.Calor in nobis eft duplex.f. innatus<5^ in iluens,a^dc utroq^
cft fermo. Secunda diftinAio eft Ijgc.Huratdum eftduplcx.f innatura<5^
influens.Inna tura eft dupIex.Q^uoddam contraAum agencratione, ^iftud eft
radicale humidura.Q^uoddara ex nutrime to,<Si: diricur
nutrinientale.Excniplumprimi, uteft ra dicale.ExerapIurafecudi, uteftexterapore
acquiiitu. Tcrcia
diftindiio .Caior fumitur quando^ proquali- tate,quadocj; pro corpore calido
<5<:c .hic capitur utro^ modo. Q.uartadiftmc?lio.§ubieduracaIorts eft du-
plex.f quoddara firapIex,<Siquoddam compofitii. AIi£ propriura
extraneum,<5<: comixtura uel confufum. 6c tunc eft criplex, ut patet.
Prima fuppofitio. Q_uid per pueritiam v5;: quidper iuuentutera
debcmusintelligerc notum cft. Sccundafuppqiitio.Duracomparanturca lor fuuenis
<S:pue£iin extenfionc,comparaturin com^ paracionc fuorum fubie<3:prum .
Tcrriafuppoiirio.Ca lor in materiamixtanon cdferuaturnifi tnmateriahit iiMda
fubtili(&: in uaporem conuertibili.Humidum ac- rcum metaphoricc cbcitur
fubiedum quo fuiientatur «S^pabulatur calor naturalis. Exquo fcquitur humiduE
aereura ciTc fubic<ftum maximc proprium caloris natu raIis.<S:quantopurius
atcrrcftri tanto conucnfentius. Exquofequitur<|>quiahumidumra<i'caIe
purius efty potcft tllud appeUari fubiccftum proprium caloris.Con trari ura
uero ex nutrimento extraneum 8c aggregatii appellari potcft Cabiectum
coramixtum ii uc confufum uel communc ut dicitur tn commcnto. Prima conclu-
fio.Rarionc fubie<ftiextranef calor eft maior tn i uucne»
Patet,quiafubie(flum extraneum iniuuenecftmulta 3mpIius<S:magisextenfum.
Secundaconclufio. R^- tionc fubie<3:i commixti calor eft maior in fuuene,quia
magis eft aggregatura in iuucnc qu ara in puero . Ter- ria
(^ncIufio.Rarionepropri) fiue firaplicisfubiedi eft maiorin puero,
utpat€t,quiamultoampIius cft humi dumacreuminpueroproportionabiliter refpecru
fu^ molis q u am in iuuene, patet etiam per GaP, Prinaum dubium.Q_uodIibet
huraiduraanimatum eftfubiectii proprmra caloris fed contractum ex nutrimento
cfthu fufmodi.igitur<&;c. Secundui^ dubium. Reducatur
mclancholicusadianguineura.habebittunchumiduni purius,'^ per confcquens (5^
.Similiter patet de ipfohc tico curato in iuuencute. Tertiudubium.Tunc etia fc
ncs plus haberetdc caloreratione fubiecri cxtranei ud ^omttiix.ti Scc. Ad prim
um didtur q> prolwt ueritate^ f.$ aliquod contraccum ex tempore eft
fubicctum pro- P«mM^'pfap tanj^Q jl^^umimen^ CQntf*|ct«m cS paratm» Auer^ GaP.
Auice* Calor duplex huidii duplcs Calor fumit dupFr»' Calorar. fubie"
Studa pIcx<Sc ttiptxi Digitized by Google A P H O R. paratum
iUicxgcncratK>n€ cft cxttaneutn>noa ffnipK^ ctccrrcdfncamparactonc»
Adfccundum dubium, dc for.pn mo mdaQchoii cus pucr 8c £at tcmpcracus , tunc
humidum cius cxcrancum diiftum critmagts pxopriii fuHicntaculum caloris,quoniam
eCt temperatum,ct pri mum cftdiftcmpcratum. Dicicur q^non omne tempe^ racum
humidum eilmeh'usrubie(rcum)licethabeatme liuspro uicaq^haberccilror
jionfuilTecreducflus, Ad tcrtiumderetubusdictturquod fenes ratione fubici^ci
commixd plus habentde calore extenii ue^cet intcnii' ucnon cseterisparibus..
<^uantum ad fecudum arciculum funt notata «5«: co ^ufiones. Primo pr^mitto
cum comparantur iuuenis &:puer (S^c.^aliadebenceiTeparia innacucali comple
xione 8c al^ circunftanti^s accf dencf bus uariantibus ca Joris menfuram .non
Ji. dubfum eft iuuencm cholcricu calidiorem ei[c pnero phlegmaaco.pucrum
exercitatii tuucneociofo. Aliter dic ilc.contingit tam puerum qua
iuucnemincralatitudinemrux complexibnis multum uariarijutquiefcensiuuenis
minuscalidus cH: exerci-' tato ^,quandoq^ extralacicudinem fuf complcxionis
ucde puero cemperato,qui e^QFicitur melancholicu&re^ fped:u tempcratf pueri.
Secundo praemitco s^ calor na turalis multiplicitcr potefl: ocangui^ut prima
ptimi.c^, luflibectamen extincfiio reducitur ad eam quae eft pcr fimpliccm
altcrationcm . Tertio nota. ftat aiiquid aiio efle
3cucius,quia.r.niagisimprclTfuum , quod came na eftincenfxus,utpacetdefcrrocalefad:o
rcfpcclu ftup' p3eardcntis.H|cdfucrlitasquandoq?contfngit racione mulcfcudinis
forae.Sccundo ratfone difpofitionis osniil ^f calidicati , ut ficcicas cft lima
caIoris,<S: non eft cau^ faeffcifliualicccdifpofitiua. Q^uartonota.hcetadali-
cuius humidi naturalis refoiutionem fequatur caloris re
njiiTio,nontamenadqualibcc minoratfonem humidi
minoraturcalor,utpatccinhgnisiniiammanus. lce pa
tetquodcxuariaimpreifionecaloris fn maceriam ua- rio t^odo confcructur calor in
illa, ut in reb us exccriori buspatct. Q_uf nto nota.ali ud eftaliquam
caliditatcm <freinccnfiorem,&:aliudfpfam eflcacutiorem ^for- tius
impreilifuam .ex tertio prf mtlTo patec hoc. Prima condufio.Non feruata
paricatein al^s polTibile eft cali dforcm iuueuem ciTe puero.fimuiccr
econuerfo. immo adhuc fencm .pacec cocluiio uariata complexione natu- rali 8C
al^scircunftantgs. Sccunda conciufio. Caeteris
part1>uscalfdicasiuucnisnoncft graduahter rcmiiTior
q^caIidicaspueri.Probacur,quianon elTec nifi propcer rcfol ucionem humidi, fed
non eft per quid nominis iu- uencucis.Icem aon aducnit extinguens
extririfecum,uc pono.ncc intrinfccum,quiahucufc5 augendo procedf t. Iccm aliquo
temporefuflBicft fc confcruaresS!: augmen- tum faccreSi^ in aliquo ncutrum
.igitur in aliquo alce^ tantum,5t nonfuffKitin augmentum.igitur cuncfein
codemgraduconfcruatcalor &c. Hocargumcnto uti tur Auice. Tcrtia
codufio.lniuucne caeccr^ paribus cx partc complcxionisdi: aliarum
circunftantiaru men furam caloris uariarcpotcntf um no cft calor intenfior. Probaturprimojquianonaducnit
extrinfecum auges utpono.nccremtttens,quianon cft facfca tanta exicca-
tioquinhfcmenfurahumidfhunc calora» conferuet, jicc intrinfccum,quia idem non
mouetfe. Itemquia da tur tempusinquoduopotcftfaccrc<Siquadoq; ncucru igitquandoq^
unum.f.fcconfcruarc inillogradu Scc^ utXupra. Q^uartacondufio. Ifti calores
funt fquales co radicc5c in graduintenfiuc,quia necintcnfiornecre miifior.
Q_uinta condufio.Calor iuuenis cftacucior, f dco magis imprclTiuus,quia cft j
fubicdo tnagis defo. - Q^uantumadtcrtiumfuntcrcsmodi. Primusmo-
duseftimaginandofubftanciam fpirt cus profiuentis a corde admembra ciTc
calidiorcm fubftanciam mcmbro rum.Etqttiaufi]^ adiuuencutcm pcrfedameft cona-
sue humidiif» fuu£[ciaisad^o&feruaudam,<S^.C9nciau$ H I P P.O*: - 116 sddfikmembxiSoSc
membra fuiit ipfiusrrcepti ua 8c ia '■ izxxon refoluuniur
fpiritusjidcoconcinuecakfiuntroc Jbra. Sccundus modus pont t elemcnta
remancreipmt?: toformaliter. Terciusmodusnoponitclcmenta rema ncreinmixco
formahtcr,fed ponitin eo uirtutcs,qara faiicetadualcs<5ii:
uirtualesqualitatcs in mixtis<3creii- Vcisabelemeiuis.d: coofequentcr pooit
hic ut fupra di;- ccbatur elemcntis formaliccr in mtxto rcmanentt bus.
Adargumentaprincipaiia tcnendo uiam acutorut^ refpondctur. Adprimumnegarur affumptum.
Etad probationcm negatur confcquencia. fpiritus agit. ergo repadtur.dato.n.q?
reagatnutriraenrum in partem fpi ritus>non tamen in totam ipiritus
fubftantiam. Adfe cundum ncgatur confequenwa. Ad tcrtf um dtct tur c^ tllud
corpusf n priucipio feneclutts noneft ffcatim niela cholicum.<S:non uult
Gaf.q^idcocqrpusfitftatim fa- ctumfrigidum
<5^ficcum>quiaoportcret<j»in confiftcn
tiacaloreiretnotabtlttcrduainutus quod repugnatra* tiom 2essius
confiftentiae.Io principio.n.fenectutis be- ncincipitperderecholerfcitatcmtantam,non
tamen q? inprincipiofencc^tutisfmmcdiatcdenomfneturfrigfdii 8C ficcum,fed bene
ucr fusmediam fencctutem debcc fic dcuomtnari.etiamnondaturprimum ^inftans
fencctu- tis. Adquariumrcfpondeturutdictumeftnegado ca fum. Adrepliotioncm
n^atur confequcntia , 8c ulte- rius n(^atur q^ curaca difpofidouc fcntli pofiit
ali afor- ma. introdud . Ad quintum dicitur q» non dcbct caufa ri primusinftans
fcnectutis,fcd dcbct ultra in proceiTu comparari. Adauctoritatcm Gaf, patet
infpidenti. AdfccundumprincipalenegaturalTumptum. falaa- tispariiaus.f maior
altquando intendirur calor in iuuea tuce unauiceplusi^inalia.ytquando expiras
caiidior qp quando infpt ras. Ad probadonem ncganda eft conr fequentia,Iic£t
caior habcat dominiuro fupcr aliquapar tem,adefl:tamcn prohtbcns.fun.in eandem
partcm agc ret concf nue <&: nihti refifteret,ucrum ciTct. Ad fecua dam
£j>impreiTit dtuiiuSjdicitur cocedendo deduccomi pedimcnto, fedfupcrucnerunt
impcdimenta. Adter- Hum q>caliA"orcsfunttntuucnehumores.negatur afsa
ptum.d^i: diciciir cj> cholerica aon minus caiida eft in pu^ ro ^ in
iuuencjiicct ille i u ueais fit inEammatuiior pro ptcrficcitatem fibi
coniunctam. Adquartumdcope^ radonibus iuuenis dtcitur q>iic probarem q>
caior ccm- peradeiTetforrior,&ipfum tempcramentum elTcc cali"
diusali)s. Adquintumq^euacuaturphlegmateiS:: rc- pletur adidis humoribus,djdtur
q? non funt cxtcra pa ria. Vd dato i^ iuuenis euacuctur ab infrigidan te 8Ccw
didtur ^inipfo minoretur/pirttus<S:fan.refpcctu ciu§ quod prtuscrat. Promaiori
edamdidtur q^cft ucra folum ubi alia eiTcnt paria ^c .fed in puero refpeccu fuc
molfs plus eft de fpir icu 8c fang . Ad fextum de tactu di dturq»caIor
iuuenisnonintefior eftfcdacutior. Etad inftandam diat ur q^ non aeque bcne per
tactum per (« tudicarecur, fed edam cum auxilio intclfs concurrcatCa quia
adducam argumcata Aui.quat ia prima prrnii. 8C Galcni.indecomplexionibus. Ad
feptim umdidtur<^ Gaf.uoluit q^tum ad acuttcm imprciTionis, Ad Aucr
roe,dicitur<^fuitiiliusopinionis propter repugnare, GaF.ueldidtur c^zctta^
uariantur qpcum adfmprcifi^ nem fed non ^tum adgradum. Ad tertium princfpa- Jc
di citur negando confequentiam,quia alia eft habitu- do calorisad humidum
carniformiummcmbrorum 8C ad humidum radicaliu. Adpcnulrimum dicitur negaa
<Jo confequentiam.crit ficdor.ergofrigidior.quia licet iic ficcior,cum tlla
tamen fi ccitace poteft conferuari ta tamcnfura caloris quanta erat in puerida
, Itcecfit ia fubiecto muito magis denfo 8Cc, Ad vltimum di- dtur ncgando
confequcntiam , quia alia eft habicu- ^ fe habcndi caloris ia hoc fcnc 8c alia
in hoc iuuc ae,quiacaltdum iuuenis habcc humidum magts ptQ^r
^mnatumiiiquofouetur dCc^ , , Digitized by Google '•'■' Ouaeftio. %vi^^ - •
ApKb». XV, .. - = -VTR V M VcntrescS^corporahumanafunt caii
-dioratcmporehycmis^temporc aeftatfsuel aucumni. "
ArguiturmuInplicit€rq>non. Primo fic. qugcuaq^ iigna fignificanua fuper
caltdttate funt fortiora in ^fta tc <$ in hycme.igitur <S:c-aiTumptum
arguitur difcur- rendo per iinguia. Primo pulfus dc anhchtuseftmaior uelocior
3C frequentior,utcolhgitur primo fccunda.c. dc pulfibus tcmpor um anni . vrina
eft tlctior. fcccs ma gis cholcricf .ad tac1:u corpus calidius inflammabilius.
^undat magis cholcra . dcQcde ali^s . eigo SCc. Secu
doplusmultiplicanturaegritudines frigidg phlcgmati- C£ ia hycmc.igitur A:c
.allumptum arguitur apho. tcr tia particula . apho. 2 4 . Hycme uero
plcuretid€s.& pri^ mofecunda.doctrinafecunda.cap.^. Tertio arguic. fi
corpora eiTcnt d:c. hocmaximeforetpropter rctra- ciitooem fpiricus 3c caloris
naturalis ad interiora. Sed ar guitur ^non^tquiahuiufmodi recrasf^fo debilitac
calo- rem^ucpatec in principi)sparoxtfmorum. 3c uirtutem
aggrauat.igitur&c.patccconfequcDtia&aifumptum co]]igicur.aph.4 parti.
apho. 48 »3c cius comen.illo.f. Jnnon dcficicntibusfcbribus.flquidcm quaeextra frigi
da funt quas uero intuscalida 6C iitim habeant morta'
le.Coiligitureciamapho.y.commcnto primo. Q_uar
toadprtncipalc.cunccorporetranfeuntc aregionc cali da ad ualde frigjdam
regionem eiuscalidum augerctux. confequens eft falfum 8C con tra Auice .primo
.prima.c, dc complcxionibus.C^ {i corpusindi fict talc qualc cor pusfclaui, aut
infirmabitur autmorietur &c.cofequ£ tia tcnet,quia iicfe uidctur haberc
regio calida ad frigi dam,ficut tcmpus anni calidum ad frigidum. Q_uin-
tohocmaximcforct,quiaunumcontrarium fortificat aliudcircundatum ab eodem.fed
arguitur c^ non, quia unum contrarium debilicat aliud in ipfum agcndo.igi- tur
dCc, Similitcr talis f ortificatio pro ucnt cns a contra rio ucl pro ucnit ab
€0 naturaliter uel uiolcnter . non pri mum, utpatet.necfccundum, quianihil eft
uiolcntans aerem drcundantem nos,utnoftrum calorcm fortificet igitur&c-
Sexto.fcquicurc^infcnc poiritciTc calidi- tas fortior q^ fn iu uenc eodem
,& maior, i>onendo finen confiftcntiaecfTcinfineautumni. &
principium fene- Autteinprincipio hyemis.di: fiat argumentum utaFs. Jtem pcf
fimile arguitur <^caliditas ia puero 6C iuue- nenonfunts^ualcsponcndo finem
pucritias aduenire in fineaucuQf ,«Si^ princifHum iuuentutis in hyemis prin
cipio.iS:: patec (2>caliditasin ibrte (gratia exempli) tali- tcr tranfcunte
erit maior in hycmc , fi quaeftio ciTct ue- ra.fcd prjatunc ipfc cnc iuucnis 8c
prius pucr . igii SCc. Scptimofequitur^ folodccurfu tcmporumanni cor pore
debite Sc conuoiientcr rc<flo,corpus egrcdietur ia ticudinem&nieacis,
pucacxcremum ccmperanciae.coo- fcquens non apparetracionabilc. 3c arguitur
confcque tiaponoidofor.cflctratperacumin extremo intaifiofi fuae ccmperantiae
adueniat &:hyems.&patct ^cu for. iiat calidiorapoterit eflre q» for.
trahccur cxcra cxcremii lacicudinis ccropcranciae for. Diccs cuq>
ccmperantia habetlatitudinraj.&^cum for.non potcft poni in ulti-
mocempcrantiae,ideo licet caleficret,non tamcn nifiin trakticudincm . Haec
rcfponfio non uideliccc. Alias . n. oftendi dcbile fore ulcimum inftans in quo
for .cfl tan- pcratus.It^mintedaturcalorinfor.peraducntum hye mispcr
.a.Iatitudincm ucl gradum.Et arguitur {ic, per ,a.latitudincm uclgradum
intcnditur in fbr. caliditas. fedminusqp per.a.diftatfor.ab extrcmo
tcmpcrantise intcnfuscalido.igitur fbr.permutabitur exrralatitudi ccmtcmpcranciachgcconfcquentiacftbonaa^airum-
ptum eftpoiTibilc.igicur&c. Ad oppofitum eft Hippo .in apho. l $ .
Rcfpondcndoadiftam quaeftionem, primo tangctur jpii^oj probabilismodus
refpondendi 8c m^is natura «s^ "*«<^'cia*lis^Sccuadoco>if<qucn|cr
taj^ct^rcojii PA R T L I. r, munis modusSf magismedidnalisrndedf ad qugfitil
Q_uantumad primum er unt notata ct condufioncsr.»
Frtmoprimitto.DupliciterimaginaripoiTumusvnil: Cksncra contrarium alceru
uigorare 3c fortificare. Primo unie ri ii for- do 3c congregando partes ei
us.quareipfc rcdduntuv paf: tificare
tcnttorcsadagendum<S£rcfiftendum'#prius. ipfis.n^ alterii adinuicem meiius
apphcacisunaqueq^ mclius aliam coa dupPr» fcruat.ipfe ctiam mch us fe iu uant
ad agendum , tu quia. aguntpcr brcuiores li]ieas,tum etiam quia mcliusfunc
applicatg fitmatusinaciionc acddetalciuuamencum.- Exquo pacet,quare uirtus
unica fortior cft feipfadifpcr fa.Sccundoimaginari polTumus unumcontrariu aliud
fortificarc,quia ipfuni intcndtc in forma. quod qualiter fit poiTibile declarabtcur.
Secundo pr tnctpahcer prae- mittcndum cft.non poiTe inaltquo fubtedo intendi
ca-^ lidttatem uclqualitatcm aliquam de primis , nifi adil- liusintcniionem
uelproducftioncm perfcconcurracalt quodagcnsimmediateillam incendcnsuel
producens. ExquopatctnonclTcpoiTibtleperfola fubtccu" partiii-
aggrcgationem uel unionem fieri alicuius qualttatum primar um dc nouo
productionem . Tcrtio pr gmittcn-' dum eft <j> nunqp unum contrarium pcr
fc 3c immedia- teconcurritadaltcriuscontrar^produciionem . Patct> quia
quodlibec ojncrarium incendicaliud concrariu na curalicer corrumpcrc.crgo
&€ .pacct confequentia cum antcccdentc. Q_uarto eft prgmittcndum (^
poifibile cft unum contrarium abaliocontrariociccundatu fic- ri in forma qua
illi contrariatur intenfi us qp prius crac^ Patethocdegrandiae<Si:
fimilibus.aqua cciam prgcalc Ariftoi faAaadmaiorem reducicurfrigtditatem q^ fi
non prae- calcfiac,ut primo mcchco.c.4. quiamagispaiTibilis eft a contrario
carcundante prcptcr eius raritatem . Cofert autcm adhoc acad caltditatem congclarionis
pr^alefa d:amciTcaquamprim3mecheo.c.4. Prima conclufio Ad faluandam inccnfionem
unius contrari)^ab altcro in corporibus fimpIicibus,neceiTe eft prgter
qualitates prf mas ina>rporibus fimplicibusrcpertas , ponialiam uel
aliasqualitatcsad huiusintenfionem cffccftiueconcur-
rentes.patccquiaoportecponi aliqiiamqualitatcm per fcintenfionisillius
cffcdiuam . fed illa nonpotcft ciTe quahtas primaquia una non eftper fc
alterius producfct ua.igicur <S:c.pacecconfcquencia <Si;afTumptum fimilf
terintelligenti.Iccmtaltsintcnfiononficper fcd: im- mediacc afibi concrario.pcr
tcrtiam fuppofitioncm ncc per folam partium unionem pcrprimam.necaqualita tcqug
eftin paiTio,quiapono ipfum totum uniformc. 5: patct nullam partempofTeagerein
aliam,nccin fe g qualitatem per quam ipfa cft uniforrais. rclinquitur igi
turaliuduelaliam qualitatem pcrfe,d:immediatca<3 hoc concurrerc
effe<ftiuc. Secunda condufio fequicur. Huiufmodiqualicas
talisqualttatisproduAiuaeft ^c- cics uel radius aqualitatc fubiccliue incorporc
cuius qualitasintcnditur cxiftentedecifus udprodudus.pa- cccquianoncft aliqua
qualitatum iniftis corporibus cxifi:cntium.igicur neccilario eftaliquid ab
iftis ucl ab aliquo iftorum caufacur ucl produdum.fcd non appa-
rccaliudqpradiusudfj^eciesalicuius ifi:arum qualita-
cum.igitur.Imaginandumcft.n. '<^ ficuccaior cft fuae fpccicf mulciplicaciuus
in me<^,ica calor 3c f cigiditas;. <S: q^ fi cut calidicas cft quahtas
magisadiua ^ calor 3c odor5ita<S::eiusfpccies.eft.n.immutatiuanon folu fpe
cialiter,fcd etiam eft talisqualitacisqualc eft obiecflum aquodecidicur
produ<ftiua. Imaginandum ulterius<^ ficutabopaa>uelafpeculo reflcAitur
lumcn <f^ fpc- ctescoIoris,itaafrigidofpccicscaIoris,<X: acalidofrigi-
ditatis» Exquopatec modusquo unum Cocrarium ab aliocircundantc incenditur 3C
econtra,quiaacaliA> cir cundantc m ultiphcatur radius ad frigidum , g
rcflexus adcalidum in fubied:o,aquofuitdeafusproducit cali- dicaccm,<S:
ficdcalijs.Ex quo folui pofTuncproblcuma Umv^^f ^jmm* qparf wcaucmis
terrg^prolundis ii» hyeme Digitized by Google A PHOR.
fiyemCfcpericurinteBfacalid/tas, aefiate ucro intcnfa frfgtdicas.
Etpcridemquareaquaeputcalestn hycmc luQC caiidaejseitate uero mulcum
£rigid<^ . Similiter qua re in hyeme non generantur grandines , in uerc aiit
Sc aei^ate iic cS^etiam inaucumno. £c multaalia. £c qua^ arcfrigidicasfnccnfior
cftinmedia regione aeris in f fta- «e qpinhyeme. £t quo modointcniior poteft in
seftatc clTe frigiditasgeneransgrandinem ^ frigidicasgeneras ciuem
temporehyemis(S:c.Patec.n. adhaecomniare- fponlio €x f undamenco iam didio.
Tercia conclufio. JL/icet ita iic,non camen necelfario 8C ^mpliciccr concra
rium fuo concrario circundatum abilloincendttur.pa- tecquia
poiribilecftpocenciuseiTe circundans concra- rium in i^emictendo Sc corr
umpendo q^ finc radi) tam di S:i reilexi pocentes in inteudendo , tdeo SCc.
Q^uarca concluiio. Probabiiicer ponicur c^ in corp>oribustempo rchyemis
nonfolum eft calor amplior propter maiore fpiricuum quancitatem,fcd€tiamquiain
fuisfpiritibus cft caliditasmteiiuemaior ^fuerittemporcaeftatis uel
autumni.Hgcconciufio uideturpofleprobabilicer fu- ftincf i ponendopropcer
fpecier um reilexionem ficri ca lorisincenfionem modoiam dicco. Ericaucem hgc
con ci ufio maxime uera ftantibus condicionibus requiiicis
adapho.f.q>fichyems feruas nacuram fuam, &;qu6d iic corpusforcis caloris
quodq? fic ucens regimine debi- to. Q_uincaconclullo.Sequicurq)in uere
calrdicascft i-emilTf or caeteris paribus c^ hyeme uel aeftace. Ec fecun dum
haecdi^fta confequencer non foium dicendum Hip. dixilTe ue tres C& calidiorespropter
maiorem fpiricuu TOuIcicudinem,ledetiamquia gradualiterfpiritus func
caIidiores&:adhucmembra.HfC autemrefpofio ema gisphyfica^medicinalisjdeo
philofophis dimittaiur. C^uantumadfecundum arriculum fimiliter funtno tata
<&: conclufiones. Prsmitceaduni cft primo penes
inodumloqucndimedicorumq> ahud eftaliquod cor-- pus eiTe caiidius alio cscer
is paribas ^SCaliud fecudum naturam.Gorpus.n.alio eifc
calidiuscgterisparibuseft ipfum in fe habete fubiediue calorem intenfiorem qua
aliud fufficientem ipfum denominarc 'calidum. Cor- pus uero elTe calidius alio
fecundum naturam cft ipfiim pIusinfeproporcionabjliterrefpectufuaEmoIis haberc
iie calido naturali.f.de fpiricu , qui «ftinftrumentu aiae
infuisoperationibus.Etnotumeftcj» hfcnonfunc con »icrtibilia,itat enim aliquod
corpus eiTe alio calidius fe cundumnaturam ad inteikctumdatum quod tamen
ccterisparibuscftcominuscalidum 8c econuerfo. vt corpustempcratum cgtcris
paribus caiidiuseft fecun- dum naturam corporc mulcum cholerico , cum multo
plusinfehabeatdecalidonaturaIi,&: tamcncorpus cho lericum cftcodem
intenfiuemulco calidius, ut facispa- tet. Secundoprincipaliterprgmittedum
Q>teporchyc inisincorporcrobufto,hycmefuam refcruace natura 6c debito utcntc
regimine augentur fpiritus, 6c fan .rc- ipcflu ciusquodf uitin aeftate &C
autumno.Patet,quia tuncprohibetureorumrcfolutio (Siuniuntur intcrius
iquarcfortificaturfuaoperatio, <&: perconfcqucns plus jTcftauratde
{pitifuSc fang.ideo&c. Econtraucro in f
ftatccaliditatefubtiliantcfan.&humorcs dC fpiritus &porosdilatantcrcfoIuiturmultumdc
CpirituSc fan. &:adhucfpiritttsinteriusnon unitur fed cxteriusdilata
tur,quarc impotcntior fitad dbum aiTimiladum 8c Cpi
ritum&;fang.rcftaurandum,<S:pcr confcqucns 8Cc, Prima condufio.Corpora
qufcuucg tempore aeilat» funtintenfiuccalidioraq^ temporc hycmis. Patctpcr
plura argumenta fuperius addu<fta.omnia cnim figna a pulfibus
urinaabhumoribusillistcmporibus mulciplt catis figniflcant fupej? intenfiorem
caliditatcmjUt patct fntclligcnti.igitur 5^c. Sccunda coclufio. Corpora ro
bufta hyemc feruant fuam naturam <5:: utcntta regimi- Xic
debito,fcmpcrfuntcaIidiorafecundumnacaram te«
p0)rehycmis^|(i^ti$»Pj:obacur»muItO{>lusBiuiHpU- HI P POw 127 catur fpiri
tus &fan.vt fupraagitur&c.patet cofcquS tiad: aflkmptuin dedu«3:um cft,
&iiiam condufionc uoluitHippo.in apho. 1 5 . Bxquacondufioncfcquit
<j> corpora pro tunc iam dt&a, pcrfcAius cxercen t opcra tioncs
fuasnaturalcs in hycmc qp ^&atc.pfs cnun habcc uf rtus naturalisdc
fpiritu,qtu cft dus inftr umentiunia operationibusnaturalibus,&interius
magis unito. Exiftoranqu^cxfundametopKjffuntairignari cau fae
quarundamapparcntiarum adfenfum,qu9 uidentur -difficilcs. Primaapparcntia
cfthgc, q» in fcbricntc in- tcnfc quandoq;gcneratur multa ucntofitas,qug tamcn
in codem fano non gcncrabatur,cumtamen ucntofitas iiat acalidodiminuto.
Sccimdaaj^>arcntia.c^iniIlofe bricitantc uifuicabrisintcnfi non
r^luiturillauento iitas>quf tamen in ipfo rciblucrctur,puta fi fiat non fc-
briens. Tcrtia apparcntia cft. quia cum hydrops fit aegritudo frigida,ut.3
.canon.fen.prima.ca. dehydro- pe quomodoftataliqucm eirefcbriaitem.& tamen
cf- fe hy dropicum. Q_uar» cil: .quomodo hydropico in- tenfe f ebricntc
generatur aquofitas, ut in afcly tico ,auc
fan.valdccrudusjutcondngitinhypofarcha. Adpri- mumcnimdiciturq> licctin
i&o febricntc fitcaliditas m ulto intcniior,eft tamcn modica in illo
fpirituum qua titas uel multitudo. vndclicct fit iH calor intenfior, cft tamen
ibiminus de inltrumcntoquo mediante agit uir tus ucntofitatem relbluendo
udeiusgencrationcm pro hibendo.licet enim caliditas illa intaifior fit , in
corjxj- re tamen minus eft de calorc naturali, qui cft inftrume tum uirtutis in
agcndo . Et pcr hoc patct fol utio ad fc- cundum. Adtcrtium
dicedum.q>licctiftc habeat mor bumcalidumintenfiuc. f. calorondus tcmpcramcntii
cxccdentem,habettamenfpirituum 8Cca.loris natura- lis diminutam qptitatemjper
quorum prruationem did tur corpusfrfgidumpriuatiuc. feddchoc pkniusalil» dixi.
Et cx hoc patec rcfponfio ad quartum intdligen- ji . Tertia con clufio eft .
Licct ita fit,aliqua tamcn func corporain quibus in seftatc cft calormaior tam
intcnfi uc qp fccundum naiuram qp in hyemc. Patct dc corpoia Jbus deialis
caloris 8c dccrcpitiSjquorii calor indigct coa fortationcabcxtrinfeco. J,
Adargumenta prindpalia rcfpondctur. Ad primu 0>rpu8 fccuiulum primam
refponfioncm adquf fitum n^atur cafius
anteccdcnsd:dicitur^fipulfus5;:anhclitusfunt ma- aliodu
iorcsjhocnoncftproptcrcalorcmininterioribus inten P^:» iiorcm,fedpropter
acrcmquiattrahiturclTe calidiore. vndcoportct plusdeipfbattrahi.urinamagfseft
rincca quiaminorKq|titat^,&quia|dusfedi decholera quae
iilotcmporcproptcrficciiatcm ampHorcm mulriplica- tur .commifcctur codem modo
aegritudinesm^is cho- lericf 8c fgefliones,corpus calidius,quia cxterius attra
hitur calor apparet corpusinflammabilf us prc^cr ficci tatem caiidioris
humoris. Ad fccufuium n^atur antc-
cedcns.corporcrobufto<5fe:c.fcruantcdet«tum rcgime. Vbf uero non,concedendum
cftantcccdcns, 8c ncgan- da cft confoqucnria .Si dcbitum non fcruetur rcgimcn^
non inconucnit gcncrari humorcscru^sin corporc ro bufto.fcd tamai multum dc
calidis gcneratur ,fal i]U fri gidi non rcfoluuntur fic,quia pori
funtobfi:ru^tf ,<&: ta mcn corpora robufta funt calidiora, quia dc
calii^s cua gencraturin dfdem . Ad terrium dicitur aliquam rctra Aionem caiorcm
confortarc , ut fa<ftam cx conuenicnti occurfuaerisfrfgidiproptcrnaturalan
tem|x>rum mu tationcm.aliquaeriam dcbilitatficut fa<5:a arc prgtcr
naturam , ut in prindpio p^x>xifinf calido naturali Cubi
toniinisfufFocatoadintcriorapcnctrantc, Ad quartii ^dtur q> fi talc
corpuspaularinc dc rcgionc ad rcgi one
tranfirct,6^CftcraclTcntpariaficutinmutarionc tan porisanni , q> corpusillud
in lurtutc 8c calorc naturali lortifi^carctur. Adquintumdidtur <^unum
contra- rium alf ud circundansforttficatfllud uiolcntcr 8c o^nt- tra dus iiacuf
alon tndtnarioacm}6^ <^ uiolcntassiliai Digitized by Google Q^ViES.TlOfsIES
eftcpfummet coritranum fortiffcatum.* AdCe£ttxm dt-* titur.omnes illas
conclufioncs tan^ polTibilcs conccdc das, Et cum dicimus calorena in puero tffe
sequalcm ca- lorifuucnis inten/iue & m luucneintenfiorcs ^ in fc^ acjdcbet
hoc imcUigi ipfis adinuiccm comparatis cii cir
cunftanri^somnibusparibus>pr^tcr iUud in quo fitcom paratf o,puta (^
comparetur puer in hyemc ad iuuenem tnhyemej&iuuenisinseftatead
puerumingftate. Sc ac iuuenis ad fcnem.<S; tunc patetargumcntum non
^ cedere. Dicunt Paduani c^ aliud tcmpus non fuic finis iuucntutis.
Aliterdicitur c^oportetcompararc inft- inul dCc,8c dicq> hiclicetfiat
calidior rationc hycmis, ipfc tamcn minus cft calidus ^ in prg cedcnti hycmcjd:
non comparcs prin cipium hycmis ad fincm gftatis , fed ad fincm altcrius anni
elapii. Ad ultimum.quidam co cclTcrunt condufioncm,& tunc illa corpora
indigent p feruatione. Alitcr dicitur negando cofequcntiamfta tibusconditionibusfupcriustacbs.Et
dicitur q? corpus temperatum decurrcnspcr tcmporaanni noncft catu-
raiitcreiufdemgradis caloris in omnibus tcmporibusj fed maioris in hycme 8c mi
noris in aeftatc. quamuis.n . in aeftate ciTet in cxtremo caloris qui fibi
debctur in 2eftatc,non tamen erit in extrcmo caloris totius tempc" rantiae
cui correfpondet maior calor i n hycmc. Conce- ditur igicur q> alterabitur
ultra illum ealoremj fed no ul cra illum qui fibi debetur in hycme. £ t fi
ponatur unii corpus temperatum in aeftate habcre tatumgradum ca loris ficuthoc
in hyeme habcbit.Dicitur illud impofii- bilecfTc^quiatalc nonciiet temperatum
fedlapfum a tempcramcnco.Ethaecrcfponfiomihimultum placct, quam etiam
tcncrchabemusiuxtadiAain fccundoar- ticulo.vbipofitumcftcorporainaeftatc fore
intenfiuc calidiora ^ in hycme.Et notum eft q> ita bcneproccdit feptimu
argumentucontraiftacoclufioneficut cotra pone primiarticuIi<S:c. Haec
probabilitcr fint didia, Q^uaeftio. xxix. Aphor.
xv. V 1 R V M Temporc hyemis 8c ucris fit plus cx- hibcndum de dbo ^ aljgs
temporibus. Arguitur mul- tiplicitcrc^non. Primofic,quiainaeftate fitmaiorrc
folutio qp 1 n hyeme ucl ucre.fed cibus dcbct ciTc ^por-
tionatusrefolutioni,igitur&c. confcquentianota. 6C antccedcns arguitur ex
didis in fcquenti quaefiaone.f. vtr um in hy cmc fiat maior rcfoluuo . Sccundo
quia in aeftatceftnecciritasmaiorisrcfriger^ q^ i hyemc ucl uc xc,fcd cibus cft
una cx caufisnoftri refr igerg. igitur de l>et plus dc cibo exhibcri in
aeftatc q^ in hyemc.patct co fequcntia, 8c antcccdcns eft dc mcntc Anflo. in de
mor ce 3c uita. Tcrtio quia in aeftatc uirtus cft dcbilior. igi «ur indigetmaiorireftauratione
confcquentia tenet.fed huiufmodi reiiauratio non fit nifi per cibum exhibitu.
«gitur &c . Q_uarto de nutrimcnto cxhibito plus refol
iiitur&confumiturtcmporc aeftatisq^ tempore hye-
fnisjgituradficndamrcffcaurationem debitam pluscft exhf bcndum de nutrimcnto in
aeflatc q§ in hyemc. con fcqucntia cftnotafatis.fi^.prgdfctantumcxhibcrctur
cumdccoplustranfcat in conuerfum temporc gftacis ^tcmporchycmiscorpusnon
deisitc refkaurarctur. Q_uinto in ucrcminuscft cxhibcndum dcnutrimcn- to q^
inaeftate. igitur «S^c.confcqucnria nota 8c aiTum- ptum arguitur,quia lempus
ucris cft tcmpus in quo de hcm ficri fubcradioncs dborum 8c potuum 3c minora
ttoncs, ut patct pcr comm unitcr opcrantes.igitur 8cc . Sexto tcmporc ueris cft
calor debilisrcfpedu matcrise nutrimcntaliscxiftcntisincorpore.igitur protunc
nc- ^cficcftdigtam in corporibus fubtiliari. confequentia tcnct 8c antcccdens
probatur, quia teporc hyemis cr ac tantumnutrimcntumquantumcalorpoterat bene
rc- gularcjfcd in ucrc cft calor dcbilior q^ m hycmc 8c nu- trimentum
squalcigitur tuncnon poteftcalor iUudr^ gulare.^cc confcqucnria 8c aflfumptum
patct. Adqppofitacftcxprcirc Cotmmtmtia^Qm, I Ji PA R T I. 1, ' ' Rcfpondcn
A> ad iftam quaeftionem pr imo pf f mictt quafdam diftind:ioncs5i notabilia.
Sccundo a>ndufid nes . Prima diftin cfiiio . Corpor uni quaedam funt robu
fta,quorum calor eft aptus tcmpore hycmis augmenta ri quantitatiue,quaedam funt
debilia corpora feu dcbi- lis caIoris,quorum calor aptus cft minorari teporc
hyc mis/cd fortificari tempore aeftaris^ut corpora decrcpi- torum.
iJecundaAfttncflio. Plusautminusdeberi dc nutrimcntounicorporiunotcmporc
^altero duplicit poteftintclligi. Vno modo fecundum quantitacem con
tinuam.Aliomodo fecundum quantitatem difcrctam, quia.f dare pluribus uicibus.
l^ertia diftindio Indi- catio ordinandi digtam poteft a pluribusfumi. Primo a
uirtute cibi exhibiti immutatiua, quando^ a rcfolutio ncqu^ fic maior uel
minor,<S; fic corpori in quo fic ma- ior r efolurio cf teris paribus pl us
de cibo eft exhibendu . Tertio apicnicudine acftu exiftence, 8C fic manico plus
debecur de cibo cfcens paribus c^ plcno, Q^uarto pra:
miccoq>pIusabfoIucerefoIu!Curdchumidoin^ftate<5 in hyeme.licet in
hyemeplus de fubftanrifico in sequa- litemporerefoluatur.Item cibatio hycmis non
folum fitproptcrrcftaurare deperditum humidum. fcdpro- pter rcftaurareplurimum
fpiritus , qui cft opportunus tempore hyemis ad rcfiftendum frigori . Prima
concl u fiocftifta.Corporirobuftoin unicaciisationcmaiorde het eiTc quantitas
continua cibi exhibendi tempore hyc misquam^ftacis. Pacec,quia calorinillo
corporc eft forciord:immutaciuafortior. igicurpoceft obiecftum . fortius 8c mai
us immutare,fedfemper obiecftum debcc proportionariimmutatiuepotentie.
igitur<5^c. Nota tamen q> licet ita fic indicarione camen fumpca a
plentcu dme minus eft de cibo exhibendum uidendo maiore pte nicudinem.lccm
cibus non foJum dacur ad reftauran- dum deperdica 8c diiToIuca,fed eciam
propcer mulcipli- carefpiricus. Corrolariumgroiriora cibaria&:difFid-
lioris d^eilionis compecuc tempore hyemis qu am lalio coq> uircus
digeftaeftforcior.Ecinteiiigicur hoc cor-
rol3rium,ficucconclufioprgcedensincorporibusrobu ftis
fiueforciscaloris.Sedarguitur contraillud corrola rium,quia dbaria frigidiora
compecunc cempore ^fta- risquamccmporehyemis. igjtur competunt groifiora
^diffidliorisdigeftionis.confcquencia noca<S: aifum- ptum patet.compecic
enim ufusladucg cempore gftatis qui tamen ufusnon compecic
cemporehyemis.igit<&:c^ Ad hoc refpondecur negando confequendam co
<^non quilibet cibusfrigidior eft groifior <S: diflFicilius immu
tabilis.Dico fecundocjlacftucaexhibitatempore gfta-
tisc5:temporchycmismcIius«X:citiusdigeritur in hye mequam inaeftate,plustamen
confcrt in gftatcquam £ hyemerationisoperationis>quamfacita qualitatc pro
hibcndo ijpirituum fupercaIefad:ionem 8c eorum refo- lutionem,rcmouendo
caliditatem accidcntalera quam ponft aer caIidus>ideo ufus eius cft
conueniens tcmpo- re gitatlSjquitamcnnon cft comuenicns tempore hyc-
mis,inquon6 cftnecciritashuius altcrationis, ideono fcquitur hic dbus
dcmonftrando laclrucam cft frigidio- risa)mpIexionis carnibus uitulinis. igitur
difftctlioris digeftionis,la<fi:uca cft faciliuspalTibilis acalorecorpo- ris
rarione modi fubftantiae. vidclicet.fubtilitatis 8c ra xitztis Cibum enim aliqu
em ciTc facilioris digeftionis alio cibo contingcrc potcft ex aliquo iiix>r
um , quadoqs enim meritoqualitatismanifeftg fiuequantum ad qua litatcs
manifciias,<S£:ficcibus caliduscibo frigido c^tc- ris paribus oportct
eiTcfacilioris digcftionis , quando<^ ratione modi fubftantig,<S: fic
cibus rarior cft paiTibt'- lior 8c digeftibilior, quandoq? rationcproprictatis
oc- cuite,<&; fic carnes pullorura 3c uf tuloruplus nutriunt hominem
quam nutriet ipfum hcrba ficca uel f ccnum odorif crum.&: panis plus quam
caro cruda , licet.n.in- tercarncscrudas<&:homincm fitmaior conucnicnria
qumvm ndquaUt^tesmaaifcftas § intct homincm ^ paQcm Ariilo Corpu duples Cor^i
deripfi autmi. nusde nutri^ codupt Digta- diindf' duatti bus» Digitized by
Google A P H O R. panem codtum.nott tame tnter hommem 8c carncs orti das eft
tancafamfliaritas 8c conuententia mocculca pro prictatequantaintcr homine
&pancm3quiahomono deJbec comedere cames crudasjicet bonf complexionis
fint,quia non habent uerum 8c debitum modumprgpa rati onis. Secunda conclufio .
In corporibus debihs ca- loris in quacunq^ umca cibatione plus eft exhibendum
temporcaeftatisdcnutrimentod: minustempore hyc-
iaiiis.Patet,quiaintalibuscorporibus temporc hyemis cft calor debilior 8C imm
utatiua debilior , fed in aeftate calor eorum eft amplior in quanto, 8c
immutatiua for- tior.igitur<S:c.cofcquentiatcnetutfupra. Exhac co duiionc
fequitur qi temporehyemis eifdem corporibus fubtiliora competunt cibaria qp
alio temporc per idem. Tertia coclufio. Corpora robufta frequentius funt ci
Jbanda tcmpore aeftatfiqptemporehycmis. Patet,quia
tunctaliacorporafuntrefolutamagis 8c minusde d- 3bo tran fi t iu fubftantiam
alici .igitur indige t aequali uel maiori reftaurationie,fed hoc no potcft
fieri in uicc una cum uirtus immucatiua fit debilior.ergo hoc iiet in plu ribus
uicibuSad^ pcr confcquens fgpiusfuntcibanda qp titatedifcreta.
Sedcontrahancconcluiionem 8C con- traeiusprobatione arguit. Primo.quia exipfa
feqtur «^talia corpora func cibanda anteqp fame incurrant. confequens eft
falfum*probatio confequenti^,quia tar^ dius incurrunt haeccorpora famem in
aeftatc q| in hyc- me,necfuntcibandain hyeme niii appecitumincurrat. igitur
«S^c.conftquentianoca . dc affumptum habitum ^itinquazftione quadam. Secundo
arguitur contra probationem.aiTumitur.n.fnprobationemc^ talia cor pora funt
magis refoluta in gftatc quo ad humidum fub fiantificum eorum,quia alias non
procederet argumen tum.Contra,quia uelocius concinue refoluitur humi- dum
fubftantificum in hyeme q^ in acftatc.igitur in fi- nehyemis funtcorpora
fecundum humidum fubftan- tificum magis refoluta.confequentia nota 8C alTumptu
dcdu<ftum 8C concelTum f uit inquadam quaeftfone prg cedend.
Adprimumdiciturq»corporarobuftain gfta tedebfte
re{fiiocitius<5^frequentiusincurrut famem <^ tempore hyemis,nec fupra dic
ebacur oppoficum, fed fo lum dicebacur q^ cf teris paribus.f.inquantitate 8C
qua litatecibiexhibendi,citius incurruntfamemin tem- pore hyemis.fcd fi
corporadcbcnt bene regi non debec cflc cf terapana.minor cnim quancitas in una
uicc dc- bct cxhiberi tcmpore aeftatis c^ temporc hyemis , & cfi
hocfaciIioristran(niutationis.ig(tur &:c.fedcorpus ro buftum in hyeme
recipit groitum cibum diu ftatem ao tequamdifroluatur.fcdinfftate debes dare
nutrimen- tumrarum 8c bene conditum,non tamen grofTum. Ec adargumencumconcediturmaior
fiomniafuerint pa- ]ria.fednon fi utrac^ Corpora debito regantur regimine
conueniente eis fecundum diucrfa cempora. Ad fecun ^um dicitur negando tllam
confequentiam.concinuein hycme uelociusrefoluiturhumidumfubftancificum qp in
fftatcigicur in fine hyemis eft corpus robuftum ma gis refolucum .«Sf caufa eft
hic. quiaquamuis a corpore fiac uelocf or humidi in hyozie refolucio &:c
.cum hoc ca menfic maior 8c uelodor refl:auracio, ideo corpus non eric in finc
hyemis ficdus . Q_uarca condufio.Corpo- ra debilis caloris frequendusin hyeme
«5^ rariusin f fta tefunc cibanda.Probacur,quia hacc corpora func debi-
liainhycme^Cmulcum dbum in unica uice digerere nonpofrunc.ltemucmulciplicecur
calor frigori dcbcs refiftere,<S^ utuircusimmutarepofricfunt fgpius dba da.
Q^uinia condufio . In corporibus robufbis totalis
quantitasexhibendinutrimentitcmpore aeftatisin die naturali debet efic maior qp
totalis exhibeda in hyem e cciam i ndie naturali .Prol^tur , quia totale
refolutum eftampliusprotuncfed exhibitum debet cfTc propor^
tionalcrcfoIuto.igiturS^c.ItemmuIto maior quanti- caslpiricuuai
re&uicur<SC 4e€oquod cxhtbctur cu&c H I P P O» li^
mxnusconuertitufaquiaplusdc coeu^rae &confu- mitur.Licet tamcn
teneripofritoppofitum.f.q^in hyc mc&c.quiaoportetgcnerarimultum fanguinis
5cfpi rituum utfrigori melius refifiacur. Sexta condufio. Indicatione fumpta a
tempore plusdebetur dedbo iflo tempore hyemisin
corporibusrobuftis.Patct,quiaca^ lor dlamplior quantitatiuf 8C rc(blutf o
humidi fubfta tifidmaior. Septimacondufio.Corporibus robuftis in uere minus q^
in hyeme 8C in uere plus qp in gftate uP autumno fumpta indlcationc a uirtute
uel a rcfolutio-- nc e de dbo cxJiibendum.fcd non indi cationc fumpta a
plenitudine tunc exiftente eft plus tempore ueris exhf- bendum dc nutrimento,
quia corporafuncin uere mul tum repleta.ltcm in autumiwplusinuna uicectminus
frequcnter q^ in aefiate eft dandum dc nutrimento. Adargumentaprindpaliarefpondetur.
Ad prima didtur c^ plus debet in a>ta <Sc oatuxili^ diuifim plu ries 8C
minus in qualibet uice in fftatc q^ i hycmc. Ad fecundum negatur confequcntia ,
d^didtur q» dabitur fibi cibus plusrefrigcrans minoristamcn quantitatis in f
fiate. Vel dic negando confcqucntiam, immo dabicur plus in hyeme,quia
oportetr^encraremulcii ff^itum 8C fanguinem cum quibus rcfifiatur frigori
aeris. Ad ter ti um ^cituv a>nccdcndo q^ uirtus indiget m^on re- flauratione
fecundum quaatatcm difcrctanr,quiaopor tet pluribus uidbus exhibcri. Ad quartum
didtur co ccdend o confcquentiam.f. q^ plus eft cxhibcndum fccii dum quantitatcm
difcretam,fcdminusquantum ad co tinuamhoceft<^tocafummadbicxh&cndi indie
na- turali in temporeaeftatisdcbet efTe ampIior>fedcum ma
forifparfionedCinpluribusuicibusexhibita q^ tempo rchycmis. Adquintum didciur
q^ racione ueris bcnc mulcus eft necefTariiK dbus,fed non ratione plaiicudi-
nis coniunAf uircucitali tcmpore.aducnicnccji.gflatc dubicatur de pucrcdinc
humorum .i dco Auice . doca fi plus promouec ce plemcudo i n ucrc, cfic da mmus
in uc r e q^ in gflacc. Ad fexcum didtur q^ xmant ^enitudL" nisnon cancum
debecdari dccibo ficucin hycme , quia ficrec mmia plenicudo*, O uaeftio. xxx.
RfAiot, xv. V TR V M Temporc hycBttsfiatmaior ^^citua addbumqpalioccmporc.
Arguicur mulciphdcer q> non . Primo temporc hyemis non fic maior rclblu- do
humi^ fubftancifidmembrorum qu^ taa;x>rc f fbac^ fed minor . fcd non aducmc
famesddus nifi fi- ac humidi confumpdo ddus cc uelodus. ^icur ecc .con
fequencia manifef^ 8c afiumpcum paccc cxpcrimcn - to.vidcmusenim corporain
aeftaccmacrcfcere, hyemc ucropingucfcerc.igicur5^. Secundofific,f<^ucrc- tur
<^incorporchyemisfieretmaiorapp«icus adpocii qpinaBftacc.confequenscftfalfum
<^concra expHcrflne tum.&confcquencia probatur,quia fipropcer uigora-
doncm calidi ccmpore hyonis fic udox rcfolutio humi- difubftantifiamembrorum
Scms^na. confumptio ad quam fequitur magnusa|^>cdtus addbum , fcd di mul
tofedli us fithumidum roridum refolubilequam fub- ffeanttficum,multo maior 8C
udodor fiechumidi rori- (U confumpcio quam fubftandfidjfcd adilhus confum
ptioncmfcquicurficis,igicur<S:c. Terdo cofirmatur fdcm,quia unusde finibus
roriscft, ucccmporcneccflS tacis.f.inanitionismembrorum conuertaturin cal»'ii.
fgitur fllotemporequofrcquetercritmembrorum ina nitio mator eric 8c maior
conuerfio roris f n fubftatiam mcmbrorum fiue in himiidum fubfiandficum eor um»
fed hoc eft tempore hyemis fi quf fdo eft ucra.i git ctc. patetconfequcnda. 8c
afTumptum eft Auic. primopd- ma.cap.fllonutriensmaflicadonc CLuartoadprinci
palearguiturauiftoritatcGaF.mcomcntoilliusdedmi quindaphortfmi. vcntres
hyemc<S: ucrc qui ponicia corporibusdebiliscabrtsnonfortificad) fcdpodus ag-
pedcuBi cstinsut tcmporchycmis» Digitized by Google Q^ViESTIONES In oppofitum
cft GaF.fn comen,prf allegaif aphor. In iftaqugftionc crunt duo articuli.ln
primoprgOMC O^rpo" tam qugdam notabilia. In fccundo ponam conduiioncs
rucalor dcqugfito. Pr<mopracmtttendum<j>corporum qu^da duprr» funt
foras^qugdam funtdcbilis caloris naturalis.hocfa tis patet. Sccundo cft
prgmittendum £J> fames fiuc ap- Famis pcticusad dbu cofcquitur rcfolutionem
humidf fubfta & iiiis tifeimembrorura.Sias uero confcquitur rcfolutione
snodus h umidi roridf irrorant^, madefaci cntis ipfam fubftan- tiara oris
ftomachi. Nota tamen q> neutr um ift;orum
dcpendecaconfumptionealiquatam£ac1:a canq^ acaufa immadiaca,fcdmediataquiapraetcr
cofumptionem hu ciidi roridiopottetponerccoplcxione caFamd; iiccata quam caufam
ualdc minus mediate obied:iuc S^ c£fcdf ucconcurrcntcraadfitim.Q_uidautcm
dicedum fitdc femc fatisfuit didum fccundo techni. Tcrtio praemic-
tendum^adfortitudincm ai^tipus qui dicitur fames non folumrequiritur
uclocitas&magnitudo refolutio nis,fed bonitasdifpofitionis
uirtutisfcnfitiuae oris fto- machi. Adiuuat cciam fortitudo uirtutis
attracfliug rae bror um a ucnis. venarum ab hepatc Sc mcferaicaru ab
orcftomachi.Ita<j caeterispanbusinrefolutionc humi di fubftatifici in
corpore in qm^uirtus fenfitiuaoris fto uiachi ciTet mciius difpofita
adfentiendum aut mcferai caecirentfortforisuirtutisaccradiuae forcior<5i:
inten- fior caufaretur appcticus ad cibum. Prima condufio, I n corporib us in
quibus naturalis calor eft multum dc - bilisjin hyemc cft minor Sc tardior
appetitus ad cibum adhuceft ad potum ^in ali)s tcniporibus. Probat ^quia calorc
exiftente dcbili a fri gorc hyemis non fit eius con- fortatio^fcdpotiusrcmiirio.
vndc taliscalor fopicur Sc paucificatur,d:pcr confequens impocentior eft
rcfolu- tioncmcaufarc cahumidi fubftancifici q^ roridi.adquo lumconfumpcione
fequunc appccitusia di£ti. idaydCc, pacccconfequcnciaaiairumptumfimilitcr. Item
quia f a talibus uirtus fenfitiua oris ftomachi eft fopita <S: ha fcensio
Scc. Sccunda coclufio.ln corporibus robuftis ^fortiscalorisappetitus adcibum
cftmaior temporc hyemis quam temporcxftatis.Probatur, quia tunc cft
calidamnacuraleampliusinquancomulco, <S:in incc- srioribus magis unicum 3c
humido fubftatifico mebro r um melius applicacum . igicur tunc maiorem 6c uelo-
aoron humidi fubftantifici caufac rcfolucioncm , C^d
^^}^^l^P^i^iisz<imsiorcm Sc udociorem humidi fub ftatifici
refolutioncm,fequit maior appetitus. igit SCc, patctconfcquencia 8c alTumptum
exditftis. In quoau- tem tempore fiat abfol ute humidi fubftatifid maior rc
foluttouidcbiturinqu^eftionc. Item quiateporehyc- miseft uircus fcnfitiua oris
ftiomachi melius difpofita cumhabeatinftrumetumfuum.ffpiritum mclius di- fpofitum
.Similicer quia cunc uir cus atcradiua hepacis a ftomacho mediantibus
meferaicis cft fortior ideo <S^c . tota confcquentia patet Sc aiTumptum
fimilitcr. Ter- tiacondu/io.Corporarohuftafupcrius dicla uclocius &maiorem
incurruntfamcm tcmporc ueris q^ seftatis. Patcc pcr ca quae ftatim ctiam ta Aa
funt in probationc prxccdcntis condufionis. Q_uarta condufio eft.Cor- pora
debilis caloris udocius «Simaiorcm incurr unt ap- peticum ad cibum cemporc
ucrisqp cemporc hycmis uel aeftatis. Patcc,quia ifto ccmporc cft calor
conforcaciuus caloris dcbilis,quia non cancus cp rcfoluat , ncc ita mo<fa'
cus ut cxtinguatur.idco SCc. Q^uinta condufio dc pri cipaliscfthaec.
Corporarobuftafuperiusdi*f^a tardius ^minorcmincurruntficim tcmpore
hyemis&adhuc licrisqP tcmporc aeftatis.Probatur.Primo,quia tempo
reaeftatiscftcalidum excrmfc<ujm forcc aquo mulcum rcfoluitur humidum
irroraciuum cc madcfacies fubfta was mcmbrorum.Similitcr timcaer cft calidus
ualde mi fii^potcnsQiembriscxhibcrerefrigeriuoiq^inhyemc i^denecctticaseftmaioris
quantitatis potus refrigiran t»»Aa^uoaadittu^wmrcifmioh«iwdi®tuaifa<fta
PARTIw li tcmporehycmtsmadefadentiummembra. Scd circa hgc didla infurgunt
dubicacioncs quajdanti Primum dubium cft.Supradi<flum cfttj^cxconfuia-
ptionchumidi fubftatifid caufaturfamcs, fitis uci^re^ confumptionehumidi
roridi.cum igitur humidum ro- rjidum fitfubtiIiusd:refoIubiIius6^
acalidopailibtlf us ^ fubftantificum,uidecur <^ciciusrcfoIuacurroriduOT
<S;:per confequensabincraciciuscaufabicur fitisquafa «ies,quodeftconcracxperimencum.
Confirmatur gk argumentum unum ta(fiumanteoppofitum . exquo rc foluto humido
fubftantifico atcrahit ros admembra fta tim c um membra fintinanica debecros
attrahi 8C con- ucrti,<S::pcr cofequenscaufari fitis. Secundum dubiii
eft.Q^uareper caloremcxtrinfecum puta excrciti) ucl Jaboris aut folis magis
caufatur >6<: citius fitis quam fa mes. Adprimumdtcuat quidamq>licct
humidumrot ridum fit fubtilius «S^facilius refolubde abfolutc qp hu- midum
fubftantificum,quiatamen humi<3ofubftantf- fico mehus applicatnm cft calidum
naturalc q^ humicio- rorido.ideo udociorcftaiftioquaconfumitcalidum na
curalchumidummembralcq^acflioqua refoluic humi dum r oridum,id€o no ualec
argumencum .rcfolubilius &:fubtilius€iihumidum roridum ^ humidum fubfta
cificum.igitar dtiuseft refolutum <5^c. quianon funt
cgterapariautpatet.ideo^c. Ad confirmationem di citur<j)nonpriustcmporeros
incipitattrahi ad mcm- bra fadra inanitionc ^ incipiatfieri membrorum attra
S:io a uenis,<S(: ucnarumab hepate(S:c.ftatim. n. cum mcmbrainanitafunt
attrahunt rorem Sc cuacuantur porofitates membror um q u g er at rore repletae
, Sc per confequens actrahunt a capiilaribusuenis Sc uenccab hepatc 8C hcpar a
ftomachomediantibusraeferaicis,6!C per confequcns tunc Et fuAioad quam fequitur
fames.^^ Adquo<ictiam coucurrit qjnon ftatimactracflo rore caufatur
fitis,fed adhuc oporcet m oreftomachiacqui- ri complexionem cahdam 8c ficcam
adquam fequitur fttis.icko, Ahterdicuntquidam q>n3turanon Itatim
facfcamerabrorurainanitionetotumattrahitrorcm.in tcndit.n.natura utrii^ffniinquantum
poiTibilc eftpcr rorem fatiffaccre.fmcmbra irrorare6<:cabium impo- ncre.ideo
pars rorisattrahicur ad mcmbraad nutriedu Sc pars derelinquicur uc irroret
membra 3c madefadac idco <S;:c. Sedcontraiftam rcfponfionemarguitup,qa calcr
naturalisroris attracftiuus eft rori fufficientcr ap- proxj mar us &
fufficienter attraiiibilis cft ros per acfcio
nemcaIoris<5<^eftcaloragesmerenaturaIcintaIi aclio nc^SC ros cft paifum
mere naturale igitur Ccq^i cp ipfi us roristota]isiiatattracflio,<X:pcrcofequens.
Scdad hoc poiTetprobabiJiccr dici^arguraentum concludic nili uircusmembri
retentiua refifteretilIiattra<flioni.traa fcathaec refponfioquantum
poteft,quia primum argu- mentum uidcturprobarc. Ad fecundum dubium dicf
tur<j»caIorabextrinfecoucnicns,utputa ab cxerciao ucHaborcm non mdius
applicatur humido ftibftantifi[ co q^ rorido,co q^ talis calor prius acccndkcur
in fpiritu influcnteauchumoribusq^inmembris. idco cum ros
iichumidicasfaciliusualde refolubilisq^ fubftancificu humidum membrorum,a caii
calido facilius refoluicur r<^,<S: pcr confcqucns facilius Sc cicius
caufatur fi tis q^ f amcs. Et fic patct q^ ab intra citius caufatus famcs q| ft
tis, Sc econtra ab extra. Sed <X)ntta prim um fuperius af fumptum.f.q^
caiornaturaliscftmagisapplicatus humi do fubftantifico quam rorido SCc,
Contra,quia ex ifto fcquicur <j> faciJiusaduenirct tercia fpecies heticg
quam prima ucl fccunda.confequcnseft falfum ut patcc. <5i:ar guicur
c6fequencia,quia per calorcm hecicae plus <5^ma gis confumicur humidum
fubftancificum quam humf dum roridum eo<j>calis calorfundacuseft in
fubftantia membrorum.udin fubflantifico humido, ideo fedlius
<&:fortiusconfumiturhumtdumfubftantificumquam
rQridmn/cdi;iu«<fftteriia^eshcttC|ji4co<5<:c. Itcai Digitized by
Google AP H O^ i?qata Bcn appar et ucrifimtlc, <^ quantumcun.'^ melfbre cur
appHcacto caloris nacurahs ad humidum fubilancfii cum oirjs>q> tlltjd
facili us SC citf us refoluatur q^ refolua
turroscumfi^aappltcu(one.fgfcur&:c. Ad h|cdubfa rcfpandetur. Ad prfmum dicf
curnegando confequen- tfam.& concedic ulcerfus^ acahdohccfcg ucloctus coa
"lumftur humidu AibHanct ficum q^ rortdum ecncgacur confequcncia tgtcur
cittusadaenic tcrtta fpedcs hecfcae, Btcaufacft,qu<a(^uisucIocforproccd3t
rcfolutto in fubftan«ffcoqptnrorido,ctctustamcn mantfcftat hu- «ntdf rortdi
confumpcto qp fubftancf fid cum multo ma^ eoris quatitat^ fit fubftanct ncu qu
am roridum . £t ideo propterhocponfmus&ponustmedict ia prima Cpccic
hccicgconfurairoridum.undenonefl: imaginandum q^ «n aliqua fpecxc hcticaenon
fiat humidi fubft^ifici a?n fumpttoimmoinqualibet.fedquia prius maiiifcftatur
a^ori di confumpcio dicimus prius aducnirc primam (pc- cicm quaconfumicur
ros.cofequenter autcm rorcquafi totaliter confumptiojquia.f.modicadiC
infenfibilispars eius rcmanfcrit in membris,quia fempcr adhuc remanec
aliquidjCumtamcnillaquantitasrorisnon efi: manifc- ila, tunc (blum manifeftac
iiobis confumpcto fubftanci- £ci.3c haec uocacur ccrtia fpcci es hctica?. Ad
fecundum dicitur c^ ficut fubftantificii oiTts denfiuseft fubftanti- iico a!f
orummembror5>ita rospropartionabiltter fub- ftantifico ofltsgroflfioreft
quam rosaiiorum membro- 3rum,ideo dCc.Et hocdico probabiliter non alTertiuc
Adilladdefame<Si: fictpoirctcciamdiciidcocitiuscau
farifamcm,quiautcaufeturfamcsno oportet mukam «lagnam quan ticatem huraidi
fubftantifid oris ftoma- chideperdt .quia quamcito fit ab co fucftto 8C i
mpreiTio in co ab humore mclancholico fit fcnfatt o.Scd ad hoc ut caufccur in
eo ficts oporccc in co tancam deperdi quanci catem rortdicj»quafi fitipfum
cxiccatum,quta fdltcet non madefa<ftum,<S!: ultra hoc in eopoei
complcxtoae caltdam (&:c. ut ars di<ftum cft. Ad argumenta deducfta antc
oppofifum fatfepatct fo Sutio.Et hscde quf ftionc 6Cc, Q_uaeft:io. xxxi. Aphor.
xv. V T R V M tcmporc fiycmis ffac mator refolutio ^ tcmporc aeftatfs. Arguitur
multiplidtcr q»non. Prt- «noplusdebflitaturcorporateraporcseftatis quam hyc
mis.Etcalisdcbilitasncmeftfequcns aggrausuione.im sno inanf«oncm,(S: per
confcqucns fit refolutio 6C ina- nitiomaior tcmpore f ftatis^hyemis. tota
confequen- ttia ufdetur nota cum antcccdente. Secutido f fi^o tcmpo
rc.f.seftatisadfenfum patct corporamaximcmacrcfce- ^
re<S;:extcnuari,idco<&c,patetconfequcntia.(S;^ aiTum- ptum fimtlitcr.
Tcrtto prindpalitcr fic argui tur . ii qo «iTct ucrahoc maximecontingerctpropter
uigorattone ealid(f*d:am acontrarK> drcundantc tpfum confeques eft falfum
ut^babitur.<S(i:confequentia fatis patct. fcd
falfitascofequentisargutr,quiaficutcaIidum magts ui goratur
acircunfiautefrigido,ficabeodcm magisclau duntur pori,fcd ficutporimagis
dauduntur , fic magis reiblutioprohibetur.tj;ituraprimoficut frigtdum ctr-r
cunftans uigorando udodtat refolutione, fic conitrin- gendo cam retardat,<S^
pcr cofequens <5^c. Q_ uarto ga cotum corpus Sc humores funtmagis parati ad
refoludo fflcm temporc ^ fi:atisquam tempore hyemis. igitur <Sic. patet
confcqucntia <&:aiTumptum fimilitcr fatis papct. Q^uinto ficfe uidcnt
habere adinuicon cempora anni jQcut naturales coplextones,fed a complexione
caltda fic refolutiomaiorquam afrigida.igitur <5^ atcmpore an ni calido,
Itcm quia calor gftatis uidet fe habcre ad ca- lorem hycmis Rcixt calor
fcbricntis ad calorcm fani. fcd multo plus rcibluit calor febrie tis qp
fani.igitur plus rc Ibluit calor aeftatis qp hycmis. patct confcquentia 6c to-
« . .. tumargumcncufequiturexdidis. Sextoadidem^ide Autcc ♦ fyj. ^ccrc
aucftoricas Auic.primo fecunda docc.ftcunda cap.^«ubicxpreifepoQic (ftatem
dcbilitare opecsiciQ- nespropttr magnam re(bluaon«a .Sfm&*eer.4 priina. cap
.decfbationefebridtantium uoIuit^fayems,ppter paucftatcmrefolutionisindigecpauco
cambio. Ad op pofitum utdccur eiVc intcntio Gaf. in commenco illius aphortfoM.
i 5 . Vencres hycmc. Rcfpondendo ad iftam quf ftionem prfmo tangam rc
iponfiofte cuf ufdam doAorisqui nititur communimo- ^rdpondcndi.Secundocagamquettdam
alfum modil rcfpondcndiprobabflcm adquf ftionem. Q_uantum ad primii
arttculum funt pmiffa 8C con- clufiones. Primo proittttdo<flor illcc^
hicccrminus rc folutiopotfumimulcfpliciccr. Primo procorrupcionc RefoFo
quacunq^-Secundoprorar<fed:ione.5:aIIcgat proprio gncupll
comcncu.ij.pardculgccrtifapho.profccundo Auic. citcr. fccundaprtmi.doc 2. cap.
5. iilismodtsnon fumithic. Auice, Tertio modo fumitur refoltttiopro
fcparacioncfugfluf tatumcuiufcuncpd^cftionis atuuaduo. Q_uarto pro quacunc^
coucrlionc humorisin uapor«m,fiue fcnfibc If tcr fi uc tnfcnfibilf tcr
cxpcllendi. Q_uinto folil pro co u<rfi(>nc humoris in uapore
infenfiJMlitcr expcHendi, «Siifiistnbusultfmismodisfumictn propofito. Secun do
pmitttcq»rcfofo tcrtio5:quartomodisdicftacft du- plex.Q^ufda indicansnecciTttatcm
cibadonisjdrpoffi- btlimcm rcftaurations,ficutquae fit a calido naturali
utnaturaliseft.Q_ugdaqu2E non indtOLnt pr2E<k'Aaut facfta a calorc ptcr
natura. Tertioprf mitttt q> rcfolu- do potcft dici fortis.Prtmo,quia.f.pcr
cam fitreparatio mulci nociciui aiuuatiuo uttcrdo mo<b aut ut quarto modo
uel qutnto,quia.f.pcr eam muka maceria tn ua- poremconucrdc. Q_uarcopmtccttq^
hxcconfcqucn- tianonualct.calor eftintenfior.igitur potcntiorad rc- folucndii
,cum in mala coa^lexione calida hcpatfc con- tingacfangaine gcncrari
aquofum,ubinon ficgcnera- bacurcemporc&nicacis.patcccdam ia tympanitico fe-
brieatcaucafcytico. Q_uinto pmittit q>cxpuIfiofu- perfluitatiipcr
propriaconuentenda loca iit (blum a ca lorcnaturaliperfe<SC non peracddcntalicalore.
^hoc f ntcndebat Gaf.in comentodura di:zit reioludone fieri
foliiacalorcnaturali.omnisemmacdonaturalfsfitpcf
fcabstamcdiantcfuoinftronaturalt&c. Prima con clufio.Captendo refofonem pro
feparatione fupcrflui- .tatum<Siipfarii cxpulfioac aiuuaduo,maiorcftrefoIii
tiotcmporehycmtsq^fftads. Patet,qma ifta fit a folo caiore nacuralt gin
hyemecft ualde potcncior. igii ac, Sccunda concib . Rdbludo qu 5 cit abfolure
conuerfio tn uaporcm cuiufcunq^ rci ficmai or «1 scftate . Pztet g aliqua
argumcnta addu<fta anteoppoficii . Tertia con-
duiio.Refoludomateri^infcnfibilttcr expcUe^-d^SC a bona fcparandg eft fortior
in hycme.Probatur,qufa fti i&o tcmpore ut rtus eft fordor , idco fubtilc
tnfcnfibili- tcr expcllendild:f<q>arandii aiuuatiuo mdius icparac 6::infenfibtTrcxpclitcur^tcmporcgitatis,cu
tunc lur tusdcbiltor Sc ipotcncior fitad leparandii nodduum a iuuaduocS^c.
Q_uartaconcFo.Scquit<j>inmuIds rcfo ludooccultioreittnhyemcq^
ifftate.Iftud patccmul ta.n.tnfcnfibtlf cer cfiantur in hycmc qug mantfeilc 3C
per fudorcm euantur in gftatclce c«m calidii nt poten riusin hycmcfadc mdiorem
Icqucftrattone eius quod dcbet infen fi bt Fr expelli fupra q uod talitcr
fcparacii ma fushabecdniumcalfdiifortehyemis <^cal(dum cftacis
fupraipfummultii fequcftratii. Q^tiinta concfo. Pro- babtlitcr teneripotq^ fi
in eandcm maceriam pdfcagc reccaior aeftads&in hyanis,occultior eiTet
refolutio prouenicns a calido fftads. Sex» c<MJCfo eft. Licet ab- folute
maior (it rcfbludo in ^ftatc q^iniiyeme,rcfofo ta mcn indicans <k dl^one
<5^ refirauradois poiTibtlita- teuidccdle maiortemporehycm^.£tift:am
coclufio- Qcm uifuscft uelle Gaf.Etarguiturquia calis fit a calo rcnaturali
inquantix naturalis eft fordor .igttur iSi^c.iA tet <»nf<^uenda dlf
aiftmiptixm fadspatet. Q^uantuQiadfccundiicapieQdordbludoneai prous
Iaco<s.apiio. R Digitized by Google Q^ViESTIONES efteuiufcun^humfdim uaporem
conuerfofutitftota- ta^conclufiones. Prtmopmutoc^^non fcmperad ca lidum forc
intcnfi uc maius fcquitur ipfum clfc pote tius ad rcfoluendum,nifi in
ali)sponatur paritas.Notum eft cnini uentofitatem minuspoffcrcfolui i n
tympanitico febrientcqpin^fbmetfanoquantumcu^incofit mu! to inteniior
caliditas.Item quiaquandoqp a mala c»m- piexionc calida hq>atis gcneratur
aquofitas quae tanpo re fanitatis non gencrabaturif deo Scc, Sccundo pmitf
to(pqaaxito caUdumcftpotcntiusadrcfoluendum tan- to cftcrisparibus cft cius
refolutiomagis occulta>quia fi
cftpotcntiusJuncp!usfubtiliatmatcria,&difponit ip- fum ad rcfolutionem .Et
pcr>efoIutione magis occulta Bitclligcndo illam in qua con uertitur
refolutum in rcm niinusmamfeftam (S;: minus fenfibilan quiaXin uapo- rcm
fubiilem.<&: hoc cf tcrfi partbus in tcmpoire refoiu- ttonK 8c aif)s»
Tcr tio prgniitto <^ h umidum mcmbr alc cftc^icris paribus dcnfius Sc
difficiUus rcfolubilc qu am nutrimentalc fibi proportionabijc ucl
corrcfpondcns» Et diconotantcr proporrionabilcjutpatetjquia non rc- pugnat
aliquod nutrimcntalc humidum utoifis, aliquo fubftantifico elTc denfi us &
minusrefolubiIc,idco dici- lur ahi proportionabiIc,ga comparatur humidu fub-
ftantificummerabriadnutrimcncalc ciufdem mcmbri (Cum cgtcris paribus. Q_uarto
pmitto q> corporc natu raliter fe habcnte fecundum totius habitudtnem,fiatwi
fadamembroriiinanitioncinfurgjt appetitusad cibn* Ex quo patct q> uia maior
cft et uelodor mcmbroru ina ,; nitio<&: rcfolutiocorporc fc naturalitcr
habentc Sh uc- locius & citius caufatur fames & cconucrfo.patet fatis»
Calidi 1 ^^«"'^ djftincftio. A calido tam extrinfeco q^ intrinfc- coroorc
^*^^^ nobiscontingittriplidtcr corporisrcfolutio^f.Prf **r,Sx rao fpiritus 3c
caloris naturalis.Secundo humidt nutri- triplcx. mcntalisnon
conucrfi.Tcrtioaducnithumidi fubftan- Huidf *
tificircfolutio.totiihocfatispatct. Sccundadiftindio, fubfta' i^noratio
humidifubftantificimcmbrorii in uno cor- tiGcimi poremagis^inaliopotcfttriplicitcr
condngcrc.Pri- noraao '"^ propter adionem Sc rcfolutioncm fortiorem 8C ue-
triplcxi lodorem prouenientcm acalidoin humidum . Secundo *
propterreappofitione ciusquodrefoluiturcifc minorc fiuc rcfumptioncm ud
rcftaurationcm.Tcrtio propter utrac^ fimul.ExepIu primi>ut in cholcrico
dicimus hu midumcontinue^Iusminorari<^inphIcgmatia> uel in
tcmperato.Exonplum fecundi,utin fencplus continue mtnoratur humidii
fubftantificum qp in iuucnc.6^ hoc no proptcr refolutione cfte fordorcm cum fit
in eo mul todeb(lior,f€dpropterreftauratione ciTeminorcm rc- fpcAu ftf I
refolutionis qp in iuuene.ExempIum tcrtij ft cut in cholcrico refpcdu
fanguinci. Prima condufio. Temjxsrcaeftatis magis fit fpiritus ct caloris
rcfolutio cp temporc hycmis.Probaturprimo per Ga^.in comento
pallcgato.Simtlitcr quia porofitates corporis funt latio jrcs.Similiter
cxperimcoto patetomnesoperationcsqu^ mcdiante fpiritu pcrficiunt fore
imbecilliores. Sccun- daconcIufio.MaioreftrefolutiodS( confumptio nutri^
xncntalis humidi non conucr fi tcmporc acftatis q§ hye- mis.Patct,quia aforti
calidoextrinfeco trahuntur fan- guis 3C humiditates ali^ corporis ad
circunferentia cius, Sc cu hoc lat^ funt cius porofitatcs 8c tocum corpus cua
porationiparatummaximeeft.igitur 8ccdt(m cxperi- mento patet maximam
humiditatuquantitatcm illo te pore per fudorem expclli,igitur &c. Ex hss
cemplcxio nibusinferoprimo<;^cademquantitate uclaequali nu-
trimeticorporioblatatcmporchycmis et temporcgfta tiscaetcrisparibusminor
eftquantitaseius quod couer titur in humidum fubftantificu tcmpore «eftat^ ^
tcm porehyemis. Patct.primo quia maior cius pars rcfoluic in aeftatc.igitur
csteris paribus min us dc co conucrti^» itcm quia calor naturalis potcntior cft
in hyeme , idco aliquam partcm illiusnutrimcnti conucrtetautad beni gnum
deidacct,quam non fufiicit in gftate calor ^moc p A R T I* li tercaut ad
b«ifgnum dcducerc. Scciido fcquftur ^ ^ tcrfsparibusdtfus complcturdigcftio
tcmporc hyctnis ^ xftatis. Schoc totum intcUigi debct in corporibus I^
Ijcntibuscalorcmfortem. Tcrtia condufio.Prob^^ ter ponitur ^m Corporibus
robuftts debitc rcctfe, 8C tc poribusnaturam fuam fcruattbusplusin aequali
tcm]^ rc rcfoluitur dchumidofubftatificotcmporc hycmfs qp temporc
git3tis.H5Cc6dufio pcrfuadet,qufaitanttbus condttionibusiamdtAisfrequcntius
multo incurrunt corpotafameminhycme^^ftate.igiturueloctushthu midi
fubftantifici membroru confumptio necellttasad famem.patct confcquentia ex
didis fupra,3^ ?""'JP^^ docct cxperimcutu.item iftam concroncm utfus
eit ucl lc GaF fn litcra comentt. In qutbus tcmporibus^ fi pau cadtffoluatur
non multus cibus cft ets dandus,cu ctbi^ ad diffoluta rccuperanda fit
neceiTarius etc. Et tntra qtf
oftenditncceiritasreficiendt.ideoa^c.Ettotacaufahu- iuseft,quiapotifrimaca
rcfpluttonis humtdt naturahs in corporc naturaliter fehabente eft calidu
naturale ag 2re2atum.rcx innato &fnfluenic fpirttu 8C ca.ore co -
lleSonalimembroru fubicAiuc.f.cxiftcnte tn mem- bro.undcaduenicntchycmis
frigiditatcmultum mul- tipltcatur 8C in quanto augetur ,&: unitur totum aggrc
gatum ex caloribusiamdt Afsdrcafubftantiamcmbrf,
fciIicetinporofitattbus«us.Vnder6nctainmuItttudf nis caloris influcntis ^ ronc
«us unioni sfn mtcrforf bus membri fimul cum^alorcinnato<Sccomplcxtonaif ,
<sc pcrcofcquensfortificationisquametiam rone nicliorfs
applicationisfortificaturmultumaafocaiorfsinhumf dum fubftanttficu membri
,&; ficfitmaior ctus cofum ptio.Ucetctiam cum pdiaispofrumusadderc gradua
lcm intcnfione quse fit pcr antipariftafim .In aeftate aa tem econtra
contingtt.licetenimformacalidttatts ct ipc ritus 8C adhuc membroru fiat
intenfior,mtnoratur ta- men multu quantitas fpirituum &:rarcfiunt 8C cxf^n-
duncur 8C non untuntur,&per c6 fcquenscorum aaifo in humidum debiiftat,6(:
cum hocactio mcdg pcnctras non eft m ultum ad profundum nifi mediantc
calidttatc quam fpirituicomunicatjideo utdetur q? multo tardfor
cftadiocalorisqua refoluic humidum fubftantmcum tcmpore gftatis q^ tempore
hyemis. Ex ifta<»ndufio e fcquitur primo q> caquareplus macrefcunt fiue
cxtc- nuantur corpora in aftatc q^ in hycme non eft,quta uc- lodor <55i
raaior fit humidi fubftantifici rcfoiutio,ftd cja tunc cftminor nutrimcntalis
humidi in fubftantfttcuta conucrfio.undc fimul cum refoluttonc qu^ tunc fitmf-
nor remanetquantitashumidi fubftantificf quaoi tcra pore hyemis rcAe ficut
fuprade fcne cxcmpli ficat. Sc quicur fecundo q> ftante gquali corporis
inanitionc hyc mc^ sei^te merito confumptiontshumidi fubftantift- d df
ffiictlius tolcrabit corpus iciunium in hycmc qu am ^ftatc. Sequitur tcrtio
<f h%c confcqucntia non ua- lct.in gqualitcmporcplusminoratur humidum for.^
humidii platonis.igitur uelodus refoluitur, in cafu.n.. cft antccedcns ucrum 8c
confcquensfalfum,ut patct cx dicrtis,Q_uafi infinita alia inf crri poiTunt ex
ifi:a ifnzgi- nationc. Etfortc <^iftam ponemfcnfit GaF.in comen to. I j .dum
uidebatur diccrcc^ rcfolutioocculta qug fic a calore naturali eft illaqu? t
ndicat necciTttate refedio nis.Et tubcneconfideraadhaec. Q^uartacocFoprincg
palis,Cu dic1^ftat<5^ totaquatita&ciusquod rcfoluitur inhyemecftmuito
minorquam totaquantttas qug ia ^ftatcrefoIuit.Iftaconcfofatispatetexdia:is«S^c.
Adargumcnta principalia rndetur. Ad primu con- ccditur <^ maior fit corporis
inanitio 8c debilicati o te po rcsftacis&ctamen cx ifto
nonfequiturrcfolutione hu midi fubftatifici a calt <b fore maiorcm aut
udociorcm ut patet cx przedicftis. Ad fecundum patct ex didis ia qdnc.Vcrum
cftcjiimq»macrefa(flioconfcquitur rcfo liitfonem,fed maior macrefectionon
confequitur ma- mmk r^folationc folum , &4 caam detcriorcmrcftanf racionem^
Digitized by Google A FHO, tatf onem . Ad tertiuni dicimt concedettdo caufam
SUj forc calidi intcrius fortificatione ,£1 cum arguit c^ np,
quiaquantufuuatfrigusad refolutione proptcr calidi fortificatfonem,tantu
impedit refolatione propter po- rorum claufione .Dr hoc negando.non enim pcr
poros folum fit cuo eius quod infeniibilicer euaporat,fcd per cxpirationes.Et
alig multx fumofitates capinofg in hyc mcmtfcent cum anhelitu.tdeo expiratio
ckgroiiCiotiSC noneft^pteraercmgroiriorem<S^c.VeI dr q>calidum for
tificatu potens eft in dilatando poros dilatatione fur- iicientc adeuaporatione
ciusquodinfcnribihter expcl- litur . Ad quartum fatis patct ex qo nc quid lit
dicehdu . Adquintum dr q^ifta lirailitudonaturaliucomplcxio sium
6i:tcn:>poruanninoncftadmittcnda,quia daudi- cac.fccuseft cnim
dccompfonibusanni 3c dc coplcxio- cibus corporii .nam caliditas temporii cft
cxtrinfcca, ca lidicas autem corporis eft intrinfeca quf fortificatcalor rcm .
fcd tcmpus calidu non forrificac calorcra. Ad con firmationcm dr c^ licet in
aliquo fimiiitudo tencat, non tamcn cx toto teneccnim quantum ad hocquodcft
eire inice uel acucu,fednon ccncc in ali)s. Ad auctoritatcm prima Aui.dr
q>ipfarepugnatdid;isinq6nc.no cnim dcbilicat corpus abfolucc magis^pcer foia
fubftancifici humidi rcfolutionejfedetiaproptcr refoFonem calidina
turaIis<S^fpusc5<:humorii(5<: paucicate reftaurationis. AuAoritas
ucroallcgataeiufde prima quarci.ca.de ci- batione fcbricitanciu.pcrfuadec c^
minori humeclatio- aic indigeccorpusin hyemc ^pter abfoluce corpus mi- sius
cxiccari.ii hocnon eft concra dicfta in qone. , Q_uacftio. xxxi). Aphor. xv. V
T R V M teporc hyemis in corponbus robuftis flante dcbico rcgimmc melior .fiat
«Simaior reftauracio qp in ccmpore aeftacis. Arguit mulciplicitcr c^ no. Pri
ino,quia tuncpoirec humtdum perfcAius c^ fuerit prg- AufCe*
cxiftensrefolutiircftaurari.cofequenseft faifum,uc col ligitur primo prima.cap
.de gtattbus . 3c primo tertia, cap ,!.<&: confequentia arguit .quia fi
mclior £t reftau- ratio,fgiturfitmeIiorishumidi.<5(: pcr confequens<S:c,
Secundofcquitq^meliuspoiric reftaurari humidii ia fcne ^ fucric in ipfomec
iuuenc,pon€ndo.f. fincm iuucn tutis effcingftatc 8C <$ inprincipio
fequetishyemisad- iieniatprfncipiiifcnecftutis.EtpacecdeduJtioargumcn Cf,
Ter«oadprincipaIcarguitur.fcquiturq»fniuucnc poHiit fierf ucra diminutio
corpore naturaliter pcr fuas aetatcs decurrente.<S^ arguitur
c6fequcntia,quia tempo te f uucntutis uirtus in hycme rcftaurat pcife cancii
<$' «um refoluf t in codem,qufa afs crefcercc. fed m ulto n«- Xi usreftaurat
in f ftate qp hycme, non fadia in gftatc re-
folutioncminorfjigiturminusrcftauracuirtus in iuue tutc qp rcfoluatji^d
quandociir]^ ita cft aduenic uera A- minucfo.igitur (S:c. Etperfimile
argumcntii deducic in pueritia ficri ucradimfnutionem,quia fi in sefiace fic
minor rcftauracio q^ in hyeme fit illa tn fexquialtera raif nor .et]ponatur
pucrii in hyemc rcftaurarc in fexquiter tta qp pro tunc rcfoluat in codem . Et
arguitur fic aduc- xiicnte gftatc in hoc pucro ut for .gratia cxempli, mino-
rabitur rcflauratioad fcxquialtera iqua.U rcfolutionc mancntc, fcd pri us^crat
rcftaurationis ad rcfolutioncm proporifo fcxquf tcraa.fgf tur «S^c.Et arguat
fic>fit nii(: hycmsfnquarcftaurationis ad refolucionc fit fexqui- tcr tia
proporti o in for .f n quo i n ^ftatc i n fexgaltcra mf^ «usrcftaurabitur qp
nunc.Et arguitur fic.huiusreftau ratiofs ad hancrcfolutioncm cflproportio
fcxquitcrtia, fcd hic rcftauratfo fietminor refoIutionc,<S: pcr confe^
qucns&c. Etpcrfdcmarguiturcjin pucritia pot efTc iicra confiftcntia.
Q_uarto fi qu^ftio ciTct ucra,fequc- returq^fngtatcfencAutispoflrct ficri ucrum
augmen- tum .confcqucns cft falfum ut patct.Etarguic confcque
tfa,poncndofortisiuuencute tcrminariin fincautumnt iid in mcdio hycmis.SC
fltprimu inftans fencAutfs.a. £targu(cur iicamediaccpoft.a,(a for»cricutr(us
toccc HI P P O. iso tavpportfonc potcntior adrcftaurandii^ fuerit m xSol tc.fcd
iiiaeftatc crat potcns rcftaurarc tancum quanwn» tuncdcperdebatur,cocj>
tunccratgtasconfiftmtig for.
tgi«ur<S:c.patetconfequcntia.&affumpturatcIIfgentf. Forte dicetur negado
aiTumptii,quf a imcdiatc p^^a* eritfor.fcnex.igitur-
Q>ntra.imcdiatcantc.a.^crft uit tusinlbr.in ccrtapportionc {^tentfor ad
rcilauraiMiii qp in temporc §ftatis,fcd nulla in ^portiooc minus jx>^ ^ tens
eri t uirtus for .imediatc poft.a.q^ imcdi^c ante fi« ri t.f gitur
<S:c.patet cofcqucntia 8C totum airumptu fa- tfs notum cft fntclligcnti .
Q_uf nto fcqui tur c^altcuius indiuiduitotalisuiccpcrduraciocirct maior
g4uratA>-» ne alterius ,cuius camcn f tas acbldcaiag non foiama- ior f
tateadolefccntig ciufdem.confequensfalfum,co<^ cacJem dcbct cife pportio
parcis ad parte (Si: totf usadB>- tii.Etarguitur c6fequcntta,ponaido
for.debcrc cffclo giorisuitgq^plato.perannum, ita cj^gtas acbkiccntiae for
.dcbec cxcedere gtatem adolrfcentif platonispcr trcs menfcs,^ co iiftcutia
confiftentia <S:c.'terminctur ado kfccntf? placonis in finc ucris .
<S:fuerf nc orcf fn codcn? inftancifor.c^ pla.Et arguicur fic,in eodem
inftanti cer minabicur augmeatu for^^S:: platonis.i gttur ^c.aifunJ^ pcum arguit
quia poft fine acris non augclMt-,eo c^poft fincm ueris fucccdit gftasin
quamfnusrcilaurabit ctc,. fed elapfa aeftate erit aetas crcfccntise for.el^fa
igit<S:c, patet confequentia cum antcccdente. Ad oppoficum eor um qug arguta
func uidec fcntcn- tiaHfp.fn ilio apho.pri mf particulf. Vcntres hyemc ct
ucrc.f.apho. 1 5 .Ec Gaf.cxprcifiusincomcnto. Refpondendo ad hanc qugftibncm
talcm fer uabo p< ceiTum.Primo prsmictam qugdam pambula.Sccundo
ponamconclufionercf|x>nfiuasadquaeficum. . JEtas Q_uantiiadptimumfuncquf<km
pmittcnda. PH p^^f^ mopmitto.pcrgcatempucritif inpropofitointcll^crf • ^^^^
debemusgtatemillainquaoKrito^porcionisuel habj ^^^^ tudiniscalidinaturalisad
humidum potcnscft calor in ^^ ^^J^ fubicAoineade
menfuraconfcruarf,<S:fubicAii fuura ^^ .^ cfi ad maiorcs dimcnfiones
cxtcnfihilc. Econtra pcr g^ ^" tem fcnedutis f tatem mquancc fubicv.^um
fub fquaix-r busdimcnfionibus,ncccalor fubgquali mcnfuraapcus cftcoferuari
merito proportion^calf di naturalfs ad.hu? midum naturale.Per |tatem
ucroiuu^tutisdcbcmus inteiligerc gcaccm in qua merito proj^rti onis calidi ccc,
;^us eft calor fubeadem graduali menfura confcrua- ri,iicet
nonfitaptumfubic<ftu cxtendi . Secun^ prff mittcndu
principalitcreftcjxiaeteris paribusin corpori hus robuftis ftante rcgtminc
coucnienti dCc.csilot uacu jralispotentior eitin hyeracad cranfmucandu nucrimca
tum in fubftantf anutricf,<S;: pcr c6fcqucnsad reftaura dum <5^nutriendu
$ tcmporeaeftacis uel alio ccmporc, PacetexpcccJentibusqusftfonibus.Econtra
auce cccq porc f ftacis 8c aucumni. Ex quo fequic q^ caeteris parji busmaior
ficrcftauraaoiatempore hycmis in corpori bus iam di&is ^ in temporc fftacis
uel autumnf . £c eft concIufiorefponfiuaadqugfitum.Etdtxinocacer caecc
3r^paribus,qufaquanciicunc5pclecerfustcmpus anni fit aucumnusuel3eftas^hyems,nullitamedubiii
in ffta tcpccdentcautautumnomcliusreftaurari humidii in
for.6<:quocunc|;quamin hycmcfcquente , cum conii- nuc reflaurarctur
tcrrcftrius,licet for .in seirate dC au- tumnodeteriusreflaurecurquam
reftaurarctur ii pro tuncjQtalfpundtOjfdlicctfuaeaetatisipfccircc in hycr mc.
Etexf ftofcquitur primo in cafuaifquodcorpusin aliqua fua ftatc eflc ficuandii
in ahquo tempore anni,in quo fi aliud circt tempus annino forec ficuandu,fcd
for tcin ulccriori uel anteriori ut fic for.in finc fuc pucri- tiaecxiftes
ueliuxca per mcnfera. fi fupcrucniac hycms Ui hocmenfc,pcr cocum
huncmenfcmdurabicfuapuc- rftia,<^ fi fupcruenircc acftas minusdurarec quam
tunc Oaetcrfsparibuseoquodrellaurarccur humidum dctc- mohSC pcr cofcqucns
minori tcmporc pcrmancrcc pro- laco^.apho* R 9 Digitized by Google Q^VmSTIOK^S
portioca]idtadhiimidii«2pumtiareqixtfita»^ptof e^ patcc confcqucntia cum
anccccdcntc.Similircr urce ucr fa fupcrucnicntc seftatc debeac (brtis pucriaa
durarc pcr mepfcm unum gilat^. Etarguiturfifr.fi fupcrucm rcchycms durarcc
pucritiain for.pcrmaiustcmpusq^ nunc durabic cum iftis circunfi:ac^.fcd nunc
pcr mca'> fcm.igicur fit ^pcr duosdurarct.&patcc <^ in fccundo incnfe
cric for.confiftcnsinquo cn ipfe cifec pucr & Cii" ' perucnifrechyems,
3c non fupff ueniffec f ftas. Ec ex hoc canqp cx f undamenco ultctiusfcquitin
cafu hac con dufiocm fore concedenda^cu f quc bono humtdo a priu cipto
gencracionis contradogencratus cft for .ficut pla^ SC uccrq^ eft in
regionctcmpcrata.d: nihil cxcriniccum acddcntalc fupcruenit.<Si: dccurrct
utcrq^ naturalitcr g. omnia tempora anni <S^ pcr fuas gcaccs.<^ camcn
<^utius durabicpucri ciainfor.q^ in pla.Ponatur,C(br.iiafciin
principiohycmts&plac.inprincipio$ftaci&.<S:debcac l^.pueritif
fcasdurarc pcr . zq.annos 3c menfcm unii. &for.pucricif pcr aducrfariii
iimiUccr.& fica.tnftans f niaactuu ultimf aeftacis pucricig
pla.&.b.inftas initia tiuumulcimghycmispucritiae for, Etqufriturutrum
fortiseritutrtusrcftauratiua pla.in.a.ficut for.i.b.uel non.Sidrt^non
<&:continucpla.dctcrius reftaurabic quamfor.igtturatius<S:c.Sidf
q> ficjarguitur tunc ul tra.continue fiatin for.mdior rcftaurattohumidi c^
ta plz,6C cgtera fint parta.igitur longiori t^c permanebic proporcto calidi ad
humidum SCc Fortc dicccur uirtu temeiTcforcioretn pIa.quonia immcdiatcpccffic
ucr, Sc in for.^ftas ccaucumnus. Concra.ponatur cafus qui cft dc medio inftaci
hyemis aeftac^ ucl adhuc aucumni. Iccm per plurcs gflaccs cranfiuic in fine
pucritis fu| pla, quam for.fi fiacargumentil de medio inftatt autumni SCmedio
hycmis, ut patec . Ex quo ulcerius fcquicur<^
longiorttcmporcdurabttuicafor.q^pla.igicur pucritia cricmaior puericia.Ecq^non
uniucrfafrcadem cilrpro- porrib coct us $cacis ad qualibec eidem in fua
dcnomina- tione corrcipondence . £c infimca hts fimiUa poiTunc con dudiucpaceciutelligcntf.
Tcrtio praemictenduq^ non adquo<aibcc reftauran plus dc pcr<iito.
fcquicur corpus augcri ,nifi ponacur hoc fieri ^porcionabilicer fccundii
crcs^amecros,^^ concurrentc motu cxtenfionis , puta rarcfatfUon^ipforum
mcmbrorum, Vbi cnim hoc non fct non cric augmcncum mocus, Afs complcbo qoncm
tftam,N unc non habeo animu ^nuemcnccraducrtcnce. Nunccamcn mihioccurric
probabiliter polfc fuftincri q^ per cocam f taccm confi- ftenriac poiftbilc cft
ficri augmcncum in hyeme ucre 8C acitaccueramdiminucioncm.Ecadhuc forcc
colcrabile forcctn principio principg fenc(ftucis,fi ipfa indpercc m hyanc,6^
ciTcc corpus robuftum.Ec confcquencer dicc Tccur statem pucritif talicer concra
gcacem confiftencig eiTc di£tingucnda,quia in puericia potcft fieri augmen- tum
<5^c. ultra ud praecer iUudquod tn corporc aptu cft «otingerc merito
tcmporis anni,in cofiftentia ucro no . Proptcr quod in pueritia dicimus ciTe
poiTt biJem motii augmcnci.f.dcduccotuuamcnco tcmporisanni,<Sf mert
(ofoliusproporrioniscalidinacuralisad humidu nacu- ralc.Et confcquctjtcr
apparetqualitcr eirec refpondcn-
dumadmulcafuperiuscacca.Ecq^illaconfcqucntianon
ualet.haeccft$casconfiftcnriae.igitur inilla non poccft c£rcaugmcncu.Stmik*ccr
ccdcranonfcquicur. Simtlitcr dcfencdut^eftdtccndu.licccctum <:ontfngac tnea
plus refiaurari &c.non tamen eftnifi fcne<^us,qufa adhuc 2ion dtapa
a>iifcruarf talismcnfura calorisin eo mcri-* to proporctonis $Cc . Afs
or<jinabo i ftam qonem , Pro cuQcfufiiaacqutaprindptu cft plus q^ dimidium
fa<ftf . Vndctn mccro dr. Dimidiumfadiqut bcnc cfpttha- bct.licecmihf
&cqucnccroppofitu accidatad hocqua- daminnataignauia (S^ craira defidtame
fortc impclicn- te,{dura nanc^ inchoans plurima imper fccht rdinquo,^
"^guttttrutfupra^tQactauc^xfiftenu^^^^ uerilatf P A R T li li gniefitu,qaia
fitfor.tn prtnapio confiftcnris tn hycme tempcrata robuftus.Etarguitur
fic.fortior cftmrtusrc ftauratiua in prgfcnti hycmc in for.<^ crit in tpfo
in ^ft^a tcfcqucntCjfcdinsftate fequcnte tantam fccunduora^ nem
diametrurcftaurabitur ficuc refoluecur.igitnunc
amphusqprcfoIuacur,&:perconiequcns <S:c. Pro ifto dic primo tuxta
pofitioncra tuam conccdcndo <^ in hyc mc prgfcnti plusrcftauratur q?in f
ftacc f atura,$Si: <:onr ceditur<^tunctancuni reilaurabitricut tunc
rcfoluc* tur,tunc tame minus refoluctur q^ liunc refoluatur, c^ q> ficut
tcmpore hycmis maior fit hamidj fubftan« act rcftauratio, ita tunc fit cifdcm
raa jor r efol uiio. Alitcr conccdcnduq>intralatitudincmquatttans«?eb£C9
hutc corporiin state confiftentig uariatur hoc corpus , u<:ut
tntralatitudine fuae complexionisctiam aecattucuariac
hoccorpusindiuerfistismporibusanni.Etconrcquetcr conccditur intra
hanclatitutJine ficri augmentuna et di minutioneminhacgtate,&:cxhoctamen
noa requitur hancnon ciTc f tatem confiftcnti^.Et cofequenter pat^c <^aetasconfiftcntif
non cft intelligenda,inquafoIu ab>- folute fubeadem quantitate remanec ,
quia hoc pot ciic tn pucritia Xed in qua mcrito proportionis calt di natura lis
ad humidum aptu eft corpus fub tantaquacicate ma nere,licet merito temporisanni
aut alcerius coadiuuan^ tisautimpedietisoppofitump6caccidere.Veldic<j^ad
augmentiineceirario requiritur rarefaclio , qug in hae state non aduenic
membris radicalibusmcrtto natura^ lisadionis calidiin humidum. Q_uidam
do<fcormoucc ift:am qonem quaminfra,fctlicec cgo lacobusde Forkr
uiomeomododcternunabo ai's&c# Q^ufftio. :iaiixii:j. Aphor. xv.^ V T R V M,
nutrfcatio<& carnificatio fiac ^fecfttof in hyeme qp ^ftacc. Arguicur
mulciplicitcr<j>na. Ptl mo.quia tuncin gcate feaetflutisficret uerum
augmcn- tum.etin gtatepueritig ueiiuucntuasucradiminutio* confequens
falfum.confequentiamdcducas. Sccundo. tunc reilauratio(&: reiblutio non
^porcionarenc. Tcir tio.cuncratnusminimo darct probatur, fignato minir moquod
nurritur.f.partc formaliminima qu$rit utrii mintmum adueniensin
sftaceficminusq§in hy_emeue| 5qualc.fi primum habctur conclufio.fi fccundu
$qualt tcr nutritur corpus t n ^ftate ficuc hyeme* ^
AdoppofitucftGaf.incomcnto. Primacondufio» Aliquod corpusin aliqua f
tateconftitutii mutat gtace proptcr tcmpus annt fucccdens,in qua pcrmaneret
alio tcmporc anni fucccdentc.Probat.fuppofito ^calis con
fumpciohumidifaciaccaIemf«tcm<5^c.ututdecinnuc . _ rc Auicen.primo prima cap
,dc f tatibus,«S; patctquod Autcc fi for .fit in finc ucris 8C in fine puericif
ingredicur iuuc tucem.eciicmutacfcaccmpucritif ,inqua tame perma nerec fi
fuccedcrec hycms. forcificarctur cnim calorna-
turalis,neccatumcxiccareturhumidumnaturale. Ex quo fcquccur <^ aliquanco
cemporc remanecahquod cor pusin aliqua
aecacefuccedentcaliquoccm|>oreanni,qua co in codem non permancrec fi ccmpus
annt altud fuc(;c derec.pacecucprgcedenstntelligenci. Sequicur fimiUr ter
aliquod corpus tn aliqua gcacc minort tempor e per- manere quam fi aliud tcmpus
anni fucccderet quam tuc fuccedat . Secunda conclufio . In gtatc pucritif poteft
ficri ueradiminutio.Patet.potcft enimfecundumom- nes diamctros ficri minor
reftauracio quam f ueric refo- lutioucpaucificatacibacionc.
Teraaconclufio.L/icct ica fic»non cn tunc<3icendum cft corpus mutarc icaceta
ucleirc cxcraaccacem pucricis.Paccc , quia adhuc tn eo eft mcnfura humidi cu
qua poce.ft ficri augmentii fl^an-^ tcrcgimine dcbico . igicur 8Cc. Q^uarca
condufio . In -Itacciuuencucis&primifenn poteft ficri ucradiminu'^
tio,<S: potcft plus rcftaurari qp fuit deperdicum.probar t ur,quia poccft
corpus per f gricudincm auc cibi fubcra (fl:ioncmminui.dcindeadnacurale
diipofiuoncm rcda «taiaiddbitaadmuuftrasidcc^*^» Q^utnca cocfol ls|(atc
Digitized by Google ^siate iuuetitutfs Sc (cncdiwxis non potablblute plus
«cftauw«qpfitrdbIutuni.Pat«,cum tantu fithunjitji
«asexiccataqjnonfufficiatajdlaugmcntu. Scxta coclij ilo.Vfrtus rcftauratiua no
eft abfolutc dicenda fordor liyemeq^acftatc pcedente. Patct,quiacorporc
trafcuii tc a I uuentute ad fcnedutem pl us poteri t debilita,ri uir f us ex
procciTu f tatiuo qp cx f rigiditate hyemis tortifi-- cctur. Septimacoclufio.rn
nulla hycme pdtjfortificari cantu uirtus nutritiua ut fit abfolute fortior qp
in^^fta- teprsce<fcntc.Patct,qapofiec reftaurari humidu mc liusdcpcrdito.
O^flauacondufio . Ucctitafit,caetcris tamen pari busfortior eft 8C pcrfcAior
uirtus nutritma hycmc qp sftate.Patet cum tunc crit calor fortior . No
iiacondufio.Virtusnutritiuarefl:auratmelius in au' tumno qp hycme 8C ucre
fcquentibus.Patet ut ocftaua. Dedmacondufio cft.Cgteris paribus uirtus nutriti-
'' - uapcflimcnutritinautumno. ExdiAisfcquiturun- deamacondufio.Csteris
paribuslicct in hyemc rcftau ' ' ratiofitmaiorquamin a:ftate,ftat tamcn
corpustn ca- dcm aetate pcrmancre. Adargumenta principalia refpondct. Adprimum
df n^andoillamcofcqucntia.uirtusrcftaurat in hyc- mcplusqpin fftatc.a^ ipfa
reftaurat tunc tantuquantu eftdepcrditii in tuucntute.igiturin f ffcatc
minus.concc ^,<5^n^o cofequentia,igittuncnQn critiuucntus.Et probabtfr
concedo in fcnc primo plus pofiereftaurari q^ cft depcrditu,<5<; non
fcqui t cx hoc tunc no ciTc fencclu temprima.quialicetplus rcftaurarec
<S^c.rell:aurat tn ftumidu non fufficiens ad calidt confcruatione . Adalia
dr c^ifi^a propofitio,rcftauratioproportionat rcfoFoni. «ft fic
exponenda,maiori refolutioni corrridct maior rc ftauratio,^ minori minor. Ad
ultimum didtur q^ di- ftinAarura fpccieru rainimum unum eft alio maius ucl
minus.utminimu quod eft uno tcmporenon eft alio te poreminimum , utafs
dedarabo. Q^u9fl:io. •soLTiiiiri, Aphor. xv. VTRVM meliuspcrffdatdigeftioinfomnoqpto
uigilia. Arguit m ultipfr <j non . Primo plures abun dant fuperfluitates tge
fomni qp teporc uigilif jigit ctc. confequentlanotad^afrumptu expcrimcnto
patct.Qa- tarrhi enim & hmoi magis abundat in fomno . Secudo
quiafomnusfimilatquieti.fcdquieseftcainfrigidatio- nis.ci^o fomnus ifrigidat
corpus.igit fomnus eft ca in- iVuice » digeil:ionis.confcquentianota,et ans eft
Aui.fecudapri tm cap.dc hisquf pueniunt ex fomno 8c uigili^. Tcr tio digo quae
fit in mcmbris impcrfciflior cft in fomno qpinuigilia>igit non ufr
pcrficitquslibctdigo in (om- no.confcquentia nota dC aflumptu patet,quia tunc
non <tftadmembracalorexpafus,fcd ad itcriora rcuocatus. Q^uarto digcftioin
nodtiuo fpcrfidtur in fomno. igi- turetcconfcquentianota &aflrumptii
probar^in apo- plexiacnim &catarrhis^hibet fomnusquantueft pof
£bile.quodnonforetfiiuuaretadAgeftionem. Ad oppofitii eft aphorifiuus pfens.
Primonota<5^ fo innuscfttriplex.f.naturalis,non natura.Iis,(5i: pter na-
tura.Naturalisqui fit arenaturali cuiusca effidens cft iiirtus mcdiante c«dore
naturali eleuate uapor», qui fri giditate cercbri codcnfati 8c ii^roffati
defcende tcs pcr venasarterias etneruos regcutiunt fpum et calore natu
ralemadfuum prindpiu,puta.cor <5^ interiora mebra.
Caautemmaterialisfeufubie<ftiuaeftcerebru ud cor o<>nu9 p jQ quanto
eft principiti uigilig ^ ue operationu fcnfuii Wiplcx»
^quibusperfomnuimpediunt.Sedcafinaliseftperfe- ^
^ooperationunaturalium.ut.f.meIiuspcrfidat <3igo ifltreftaurado
fpiritusanimalisquifuit per uigilia refo hitus,de formali non oportct petere.
Q_uid fi t no natu- l — jralis<Sc pr^ter naturaqugrein qone primapardculsfc-
cundg.quoniafomnusnonnaturaliseft ibmnus proue- iiicnsacaufanonnatur<Ui,non
tamen atgritudiiialt , ut laAus ab aerc f «gido,dbof rigido <S: humidojuc
papa^ ■.ucrc ucl la<^uca« Somaus ucTQ pc^er Asu;ui:|^^l^^ HI P F Q. iji ,
fa(ftas aca pr|ter naturam,u£ fubeth . Inpropofito eft fcrmodcfomnonaturali.
i>ecundonotauIteriu5<^.ia fomno pofiumus confiderare prindpium 8C
^ceiTum. Prima condufio.Non qugltbet digcftio pcrfiatur ia prindpiofomni
naturalismagisquamin uigilia.Patet, quiadigcftio mcmbrorum non magispcrfidtur
faltem in quolibetmcmbrorum . Infomnoenim mcmbraex<*
teriorafpii&calorcdepauperatur.idco(5l^c. Secunda condufio. Aliqua digcftio
magis perfidtur in principio ibmni qp in uigilia. Pata dc digone qu^ fit in
ftomacho & hepatc. Terda codufio.Q^uglibct digefiso plus pfi[ citur in
^ccffu fomni <j t^ uigilixcgtcris paribus. Pa tccquia digcftio ftomachi 8C
hepatis 8c uenaru magis pcrfidt.Patet i*lfr dcdigonemembrorii.tunc cnimex-
panditur fpiritus 3C fang, generatus ad omnia membra in maiori quantitars q^
prius crattgc uigiliac. ideo 8cc Q_uarta condufio.iMiQus dc nutrimcnto uel ctbo
re- linquit incouerfum ia humorc laudabile pcr digoneo» ^'fitin fom no q^ per
digons quf fit in uigilia. Q^ uinta concfo.Etfi gacciisfomnusf n aliqua
ggritudinc pofiit obeflre,quglibct tii digo tam in nodduo qp in iuuaduo nata
eft perfici magis m ibmno c$ in uigilia falte quo ad ^cefl^um eius. Primaps
patct,in ^«:ritudinibus.n.ma tcrialibus ccrcbri ut apoplexia noccd^mnuspro
<5nato a Auale prohibct refolutione matcriciqLys ^5 »n uigilia. Sccunda pars
patct,quia quato calor eft fojdor tato ma gisapta eft digeftio perfid.Ex quo
fc^itur q^ fto inani- to uel uacuofomnus cft ualdc noduus.patet,quta in fo mno
uigoratur calidum intcrius.fed quantoplus uig<>ra tur calidii ftatc
inanitionc fft maior refofo 8C iaanitio^ idco etc.Ex quo fequitultcrius<;^
inter fomnii et<3uietc non eftgfcctacoucnientia,quia t^einanitionis itjuati
ua eftquies,(^ pro tunc non iuuatiuus eft fbmnus» Ad argumenta cx ^ciis patct
quid fit diccndum» Q_uacfiao. XXXV. Aphor. xvi. V T R V M humidg dietac 8c
frigidg copetant om- wbusfcbridtatibus. ArguiturmultipFrq>non. Pri- tno
fic.fcb.phlcgmadcafcbricntibusnon cdpctunt<iie- tg humidgJgiturdjc.cofcqucntia
manifefta&; aiTum- ptum probat.primo quia <liet| humid|augentmatcria
inorbi,^ cx confcquentimorbum . Sccundo quia Aut ccn.in prima quarti.in cura
phlcgmatic^ prohtbcc ap- proximari qugcun<]^ infrigidant 8c humcJtac.<Si:
prf ci pit exhibcri uinura cum cumino 8C origano,d: in cura cmitrithei
pcipitcxhibcri pipcr <S;:c. Tercio. in cura cphimcrx factg per obftr
uctionem poroi^t non copctunc humectanda eoq^ taha augenc oppiladone , 8c ex
confc quentimorbum.crgo &c.confequenua manifcfta 8C an tcccdcns cft
Auic.primaquarcicap .de ephimera facta a frigidicate acris oppilante. Q^uarto
febribus fynco- palibus approximantur aromaca 8c pcftilcncialibus^qa Auics
lumma curacionis earum eft exiccauo.fcd notum eftq^ (alia non funt humectantia
fed exiccantia . igitur 8Cc, Q_uintofihumidsdietf <S<:c. hoc maxime
foret.quia rcs pter natura in<licat de eius remodonc per fuum con-<
tranii.Scduidcturc^non^quiatunc in fcbrcquartana^ 8C quod<liana dcbcret
<lieta elTc frigida,quod eft incon- uenicns.fdgida cnim dicta incrudac<Si
ingroflacmate- riam 8C prohibet refoludone 8c digcftioncm cius. Icem tunc puero
febriend c<«npeterent fdgida , confcqucns £alfum,quiaper talia no
confcruacur fcd rcmoucc difpoi fitio naturalis pued,hoccft a utem contra rccca
intc do nem mcdid.cuius prindpalis intendo eft confcruarc^ non min uer c quod
naturale eft . Sexco tuc cholerico fc brienti deberent apprpximari frigida 8C
humida. <i>nf€ quensfalfum,quiataLlia non conferuant naturalem dif-
pofitionenj cholcrid.& confequenda patct dc fc Ad oppofitum eft
primaconclufi^apho. 1 6* In qoneprgmittam.Primoaliquas <iiftindioncs Sc
cundo condufiones. Pdma difto eft tfta.Fcbriii>qu9r dsun fu&(n)accr
ialcs,quf dam funt ta)aterialcs.qtt| fui?^ lafio^,apho« K i^ Digitized by
Google Q^ViESTIOMES tttrasc^tftarumpatec. S€Cundadiftin<flto.^ Q^uado^
Pcbris f eb^matcrtalis et eius maceria con ucniunt in qualitate, materia
quandotg^ contrarian t . Exempl um primi, ut fcb. tcrtia' lis ct co na cuius
matcria e(t calida com unicat in denominatioc uenicn cufcbre,quia utrai^:
calida cft.f.fcbris 6c materia. Exc tiactdif plum
fccundi,fi£utquartana&phlcgmatica qua^ma fcrut a tcriacftfrigida.
lcrtiadifto.Incurafebriumqnq^fu matcria mit indicaiio a caufa,qiTi<5^ ab
^gritudinCpqnc^p a uirtu^ Fcb.i(M tc,ctquandocgabacctdcntc.Excmplu primi,utin
phlc actioq- gmatica<S^quactana.In curacnim iftaru intcntio fumi dr u - tur
a matcria vpptcr quod intendim us cu digcftiuis phic plex» gmaas uel
melancholii.Excmplu fccunA, ut in cthica &infebrcincenfiua,qiic;^foIum intendimus
ad cxti n- <flioncm caloris ptcr naturamqui cft febris . Exemplii
tcrt^jutinfyncopalibus &peftilcndalibus,in ^-bus uir tusmultum proftcrnic .
Rdinquimuscnimqiiq^mor- bum Sc intcndimus uirtuti.Excmplu quarti,ut f n fcb.
<^oIcn'ca,cuf tanqpacddensallbciacinftantia uigilia:^ nimia.fntcn<b'mus
enim cum opiatis&fomnifcrfs. Prf maconclufio.Sumcndofndicationem auirtutcin
fcbrt busfmmatcrf alis non ncceirario copctunt humida nc<jf fpfgida.
Patet^quiaftantc uirtutisproftrationc intcndt fnuscumc6fortantibuscor«Scuirtutem,puta
cuna uf' fio ucrnacino Sc hmoi,qu^ non ncccffarfo func frigi da uel humida .
ideo 6Cc. Sccunda conclufio . Scmper in
pdf<fb'sfcbribuscapicndoindfcatfoneamorbocompc- tatfr»gfda<S:
humida.Patct,quiacum talis morbusfit £ebtis,qus eft morbus caiidusafTocians uel
natus fecum afioctarc ficcttatcm ^gritudinalc competunt frigt<k 3C humida.
Ex quo fcquic<^ in cura talium fcmper opor- tet primo refpicere utru uirtus
fit conftas uel non.Q^ug <i«onconftatintcndcndu eft utrtuttetiam cumhisqug
catafuntaugcre^grttudine.Siautcmuirtuscoftct in- tcndendu cft cum conjrarijs
fgritudini. Tertia codu- fio.In fcbribus materialtbus in gbuscaufa Sc fcbris in
qualicatibuscducniunt fumcndo indicatione a ca com- pctu t h umida
&fTfgida. Patct,quf a ca taliu cft matcria caltda dC ficca quf digcritur
pcr frigida Sc humida. tgt- tur SCc, £x quofcquitur <j» egdem compctunc
digtae in iift:isfumedoin(ifcationcm amorbo Sc caufa morbi ctc. Q^uarta
coclufio . In fcbrt bus matcrtah bust n quibus non conucni untca <Sifcbris
in qualitattbusfume<Jo in- dicatfonem a matcriamorbino neceflariacopctuntfrf
gida &humfda.Patct,quiataIia funt fimtlia cauff ggri tudfnis.igf tur
fumendo f ndicatu>ne acau&taliano co pctunt.c6fequci}tiatcnet,quiacum
cafitres prgterna- turamjtn^Kcat defui t emotfone pcr c6.traria.<S;: antcce-
dais faris patct cx di^is . Ex q utbus coUigc <j in h uiuf- modi febrt bus
uel intentio adcam cfb mat or qp intentio
adfebrem,&ficefttntcndenducauf^cum c5trar;gs SC Bon neccffario morbo. Vel
intentio ad morbum uel fe-r brcm eft mator,6^ fic t ntcndcndu cft f cbri Sc non
ncccf fario cauff fiue materi f . Scd contra hoc infur gunc duo dubia. Pnmum
dubiu .Ex quo intentio ad cam potcft «frc mafor qp ad fcbrcm. d: poteftcfie
mtnor. crgo pot cHe|quaIfs.ponaturcrgo<^tntetiofit ^qualis. Et qug-
riturqualitcrfitfntendcnduincura.quiaficum cotra- r^scauf$,tunc augct
morbus,ficccontraaugeturcau- fa. Sccundudubfum.Non apparct <;^aliqii poffit
cire contrarictas ca| ad morbum uel febrem,tunc cnim ide forctpcr fc ca fut
contrarf). Itcm quf libet caliditasfeb^
ZDaterfalisxme<Vatcdcpcndeta<:altcUtatchumoris.crgo humor faciensfebrcm
cft calidus,& per confequesnon contrariusfcbri. Adhgcduorfii^ctur.
Adprimumdt citur aquibufdaq> cafuscft impoiTibilisjfedoppofitum Uf dctur
deduccrcargumcntu ta<3:u,quiapotcft effc mi- norSCpot cfTe maior . tdco
^qualts . For te diccrctur q^ non pot cflTe gqualis in opcre,quia non
fimulpotcftmc- dicus intcndcre utriq^ . Contra. Pri mo idem adducitur
argumentuquodprius,qufapoteftcfleintentio i n opc trmatorad caufam q^
adfebremj^S^potcft cfle m operc P A R T I. U mincrJgiturutin^ potcflc^qualisin
ppcrc* Iteni.iio» minuspot mcdius fimul t ntcndcre morbo 8C caufis coa trar^s
q^ duobus morbfscontrari)s,fcdfccundupot,uc GaF.f n c6men.crgo<5^primii.
Idcoad iftudprtmii^* babtliter riidcbfturaIitcr,diccndo.f.<l> fimul
inrfto,car fu intcndecur utric^ .f.morbo <S^ caufae,<S: hoc cG medi-r
dnamcdia.mcdfiienim habctcontrarietate ad utrun;^ cxtrcmo^.igit fimul digcrct
matcria SC rcmittet .mor-f bum . Contra.tuncquantumcuuq^ intcntioncsforaic
tn9quales,intcndcndu forctcummedicina mcda* Itc tunc non omnis cura ficrct pcr
cotraria aequaliain^ra^ da. HfC rcfpondet ad primum conccden<3o iliud,nitt ^
tum caufa ad fc trahatcura <j> cx toto dimittatur int« tt o ad morbum uei
econtra. Q_ uid autem fit dicendum ad aliud,patet cx hisquf di<fia funtctrca
comentum cuiii cxponclMtur iflapropofitfo.omniscurafitpercotraria p^^^g
^qualiaingradu, Profecundodubionota<^febrt^hIc pjjfj^^j- gmaric^
corrcfixjndetduplcx ca.f.coniun<fta &:antccc ^ ^^^ dcns^Non putes q^
hora fcbrisomnis pars phlegmacis pu j^^
trcfcat,fedfolacoiun(fi:acftputrcfcens<&:fuba<au;pur. ^ *
trcdinis.antccedcns aut ca non.Et cx hoc iiitclligitur cj cum dr <^ caufa
ajicuius ccrtf febris non coicat cum f c^ brcjintclligit dc antccedente <Si:
non dc coniun<fla,quia f pfa coi cat cum febrct n denominattonc quia calefit
tna tcria<S:feb.ctiamcftcalor. Adfecundudicitur<^Iic«
ncccf&rioc6iun<S;acafebris fit fimilisfebri,putamate ria qug eft fub
z&u putredinis,n6 tamcn ncccflario an-» tecedcns cui maximc dcbetur digeftio.
Q, uinra c6clu fio.Sumendoindicationeabacadente c6fcquente feb» non necelTario
copetuntfrigtda 3;: humida. Patct de fc-. bricntc phlcgmaticg cii fomno
profundo. licet tti% qua. doq^ intendam us cum frigidis Sc humidis fumpta
indica rione abaccidentc utin febrientecholcricf cum tnftan- tia
uigiliaruintendimus cum fomniferisquf funt <»n- trariafebri.
Sextaconclufio.Sumendoindicatione ab ipfa uirtutc,non ncceflario intedcmuscum
ipfisfrigidis ^humfdis.Patct,quiaintcndimuscum calefacietibus &cumrcftauratibus.
Exquibuscolligc<j>in hmoi fc bribus uel intcntio ad uirtutcm eft maior qp
intehrio ad febre uel ecoucrfoiSiprimum intendimusuirturiS^ rc linquimusipfum
morbum. Sifecundii , eft cconuerfo. Et fi ponatur q^ intentioncs fint aequales
, <Jicendum cfi; ficutfuperfusdi<3:um eft- Tunceft riidendumad
argumentaaddu<3:aantCQp^ pofitum. A<yprim um argumentum <3icitur
<j>n6 com pccuntindicatfonefumpta ab ipfa materia , fed bcnc ut
fcbrcsfunt.fedindicatio amateria prgualet3^c. Adfe cundum non i ntdligit
fubfi^antificam nccqualitatiuam humedationcm,£cdindicatdecuacuatione.. Adterrid
ncgatur,ffnmocompetunt indicati6cfumpta a morbo» morbuscnimi ndicatfubtractione
cibi utnutrienscfti fed n5 utalceratiuus cft,ideo compeat ut alterariuus effc
rationc febris. Adquartum intelligic dc illis quibus debctur SCc. Ad alia
pacct. Qjufftio. xxxvf.^ Aphor. xvi. V T R V M concrarfjsmorbis complicatis
compc< tant mc<lidnaecx contrari)Sc6pofitae<jualitatibus. Vel potcft
fic proponi tfla quaeftio. Vtrum tn cura aegtitu- <iinum contrariarum
complicataru compciat mediciha cxcontrar^compi>fita, Adpartemncgatiuammulti^
plidterarguit. Prfmo,qufa dum c6ponunc cotrariac «Qcdicing^tunc fug
qualitatefc6trarif rcfrangunt etad '■ mc<Jiii reducunt,qug ficrefra<fi;s
non pofTunt corriipc?' ^ re cxtrcmacontraria utuidct.Confirmatur, quta cura
riodcbctfieripercontrarfa^quahain gradu.j.tcchni, tcx.97.fed ipff ficrcfractf
n6 funt f qualcs.igitur <S^c. Secundoarguitur,nccrcdu<fbe,ncc non
rcdu^fbead Gaf# unam formam competunt.crgo&:c.afrumptttmargui- tur . Primo
non rcdu<fi:§,quia tunc i (Jem cffi^ pcr fc con trarioru corrupriuum 6^
fimul^ducriuii quodnon ap
l>arecrdi^k^Ntcf€Candii^qi^a]m&cdifcrafiarcaIf^ occurrcrec Digitized by
Google AP HO. ,<)CCurferctmcd(clnacalida(S!:frig(dae.frigfda, &ficdc
alns. Fort«:diccsnonoccurrere,quiau(rcusnon attra-f hitnifiiibiconuemeaccmS^
proportionaca medicina. Contra.tunc calida non obclTcnc hepaci calido^quia ip
famno attrahit uircus. Itcm fic mala complcxioin f un do ftomachi calida^in orc
ftomachi f rigida,^: detur mc «licina compofita cxcahdo 3c frigido.a^ pacct
prima ica occurrcrc f undo ftomachi ficuc fecundam Sc f ortc diu^ tius.Et fi
ponatur medicinam caUdam fadli ciTe cuapo- rabilcm fcquiturmagnum nocumcntum
ori ftomachi. Tertio ucl iftse mcdicing cflenc gquc pocetcs uel i gquc
poteccs.Si primum utra^ altcramimpedit.Si fccundu, potcntior debihorcm
impediet. Adoppoficu cft GaF.incomcn. l5.ct.8.tcra.c. ulci. ... Inqonc
primopr^miccam prgambula. fecundo con- Morou dufioncsdcquifito. Primum
nocabtlc.Morbidicun- copUcz turcomphcari.VclquiaunuscaufafitaltcrtuSjUC apo--
xi dupli ftemahcpacis cft caufafebris. Alio modo^quia morbi di ^^^^' ucrfiin
codcm corpore fimul rcpcriucur,ut ^ hydrops Mcdici aquofa rcpcri tur cum fcb.
Sccundum notabilc m fe ha nacopo^Stdifl^nclioncs. Primadiftmario. Mcdicinaru
com- fitadu- pofitarum,qu?damfuntrcducT:gadunam £ormam,<s; Dlex. quedam non
. Excmplum primi ficut chcriacafcrmen- \cdiu taca . Excmplum fccundi ficuc
chcriaca non fcrmen- iccrcx- tata 3c plurcs mcdicinx quaecommuniccr fiunc . bc-
trcma cundadiftinaioquaeinfurgiccxalia . Mcdiumcft du- duplcx plcx Itcr
cxcrema.f.quoddapcr parcicjpacionem. quod- dam uero per abnegacionem.Primu cft
formaltcer par- ticipanscontrarijs.Sccundum uerononpartiapansfor- maliccc fcd
uirtualitcr.Exempluprimi.ficutcompicxio mcdicinf compofic^ non reduA^.Exemplu
fecundi.il' cuc complexio medicing reductg ad alccram formam tn qua remanet
uircus cxcremoru. Ec noca q> ccpidum di- cicur mcdi ura pcr participacione
,quia par cicipac dc ex- treraisjquia no cft ica calidum uc res acftu
calidajnccica frigidum ut rcs adu frigida. Primafuppo.Tam mcdg per abncgatione
q^med^ per participatione ad utrun<^
cxtrcmo]§2cftcontrariccas.Patec,quiamediu per pard cipacione utrocj cxtrcmo^
brmafr parcicipat.per ab- ncgatione aut uirtuaFr.crgo (S;;c.confequcntia
ludccno «acu ancc. Sccundafuppoficio.CopIexiptampcr al>- ncgationcm mediaq^
pcr parcicipationcm cft altcratiua «t corruptiua utriuf<T^ extremoru.Patet
quia ad utruc^ tpforum habct contrarictatcm.crgo «S^c.Iiccc cnim non formalitcrcoplexio
mcdia pcr abnegationem includac contraria cxtrcmasquiatamcninea lelinquitur
uirtu? utriufcj ipfor um . ipfa eft 8cc. Ex quo fequitur primo eandem qualicate
cfic utriuf<$ excrcmoru concrariorii pcr fc corr uptiuam.Similitcr utriufcj;
ipforu pcr fepro^ du<fiiua>apud cencnccm omncm coplcxioncm humana
aucmixti ciTequalitatcm fimpliccm <S:c.patct hoc. Et
txhocultcriuspatcthancconfcqucntia non ualcr^.a. cft pcr fc produdiuii
caliditatjs. crgo non cft ipfi us corf r uptiuum,ncc ccontra.<S<; plura
alia fcquuntur cx his. : Tertia fuppofitio . Non eft poiTibdc idcm membrum
adgquatf labi a tcmpcramcnto proprio laplibus contra- riis.f.pcr
utriufq^contrariorumfimul intcnfionem ud rcmiiTio&e ultra ud citra
cempcramcntu. Patccjquia fi cut unum contrarioruintcnditurjitarcmittitur aliud»
Patcthocinphilofophia «SiJc. Q_uarta fuppofitio. C^ naturalceftmcmbroinanito
nutrimcntii fibipropor- tionatumaccrahcrCjdifconucnicns aute fiuc difpropor
tionacum fibi rclinqucrc ucl cxpdlcrc^tam naturalc eft cidem afuonaturali tcmperamcnto
rcmoto fibi ^por^ tionatam mcdidnam pro rcmotionc lapfus atcrahcre,li
biudrodifconucnicnce rclinqucrcud cxpcllcre. Pacec haecfuppofidojquiaqpnaturalc
cft mcmbro nacurali- tcrfc habcntiinfuanaturalidifpofitione fcipfumcofer -
uarcjtamnaturalccftcidemaltcratoadcandemrcduci, ^i^v* crgo &c.Et colligitur
hgc fuppofitio a Scrapione fcpci- «20 brcuiarijfuf ,cap . S ♦ubi ponit appcttw
m^nbri afce H I P P O* isz tUi «ITc ad contraria illorum ad quae erat antc
altcraao-r ncm .Et Aui. 5 .OLn^ princi|»um.Et Mcfae ubi fupra Aufcc, 8c. 2
.ccchni in trac.dc fix3ma<du>.Dct»minac aute hoc Mefue
rccundt!q>a>nfimiIiauclc6crarcaconcu{Mfcunt. Pri- GaF, ma conclufio.Pcr
mcdicina compoficacx concrar^ rc Tcx. S fulcance nonad unamformaredu<fiis
pofiibilccft coii^ trart os morbos complicacos r^noueri^Probac fic huiua ad
qucmlibcc illorii cft contrariccas crgo fpfa dcbi cc^ proximatapotcric ucruncj^
illoriircmoucrc.cojifttjucn tia uidetur noca.<S: patctalTumptu cx dicfas pcr
prtn^ fupponem . Ec cuexemplifica dc mala complcxionc fri- gida ftomachi 8c
calida hcpatis.<S:ofi:cndc quo fiathoc. Ec fi arguicur contraquia iu
taliactracfaonc uircuscft agensmerenacurale,65i:fqucaccrahibilis eftuna mcdi-:
cina ficut alia 8C approximatio gqualis . crgo non plus unam^reliquaatcrahct. Iccm
cunc uiderct uircuccm agcrc c um cognicione. accrahcrc cnim hoc 3c illu4 xcUa
qucr &,<&: cconucrfoftanccapproximacionc cadan uidc tur propriu
uircucis ojgnofccnc^. Ad primii iftorum dr c^ non ica accrahibilis a uircuce
cft unaiftarummcdi cinarum ficucalia. ficut fanguine laudabili 4«:noc«uo
meoibro gqualiccrapproximaco.non gquaUccr accrahi- bilis cft nociuus raripnc
difconuemcnci^ ,ficuc laudabi- lis racione con ucnicncif.Et tota caufa cft
ta^fta, quia fic inclinatur membrii accraherc,tunc ift ud <J> non
tllud,ct fic eft hoctuncattrahibilc^non illudjficut intcr os 5C
fang.groifummaiorca<3icconucnicntia. Exquopatcc c^ cuilibcc caii a<ftioni
oportct comungiacftione aformat fpcdfica.hanc cnio^actracffioncm
fichuius<^non iSius no poflum us in folas qualicaccs rcduccrc manifcftas,ut
pacccintclligcnci. Pro fccundo uero diccnduq>mcm- br um nunc accrahcrc hoc
modo illud,d; illud rdinqucr renonarguicipfumexddtbcracioncfuapdu<xrcaclto .
ncm.hoccniminmcrcnacuraliccr agcntibus uidcmus -^ concingerc.aer enimfubftansgraui
naturaliccr mritur afccnderc,fupcrucnicnsaiitlcuioridcfccn<kreco:.<Sctc
pidum calidu infrigidat 8C frigidum calcfadc , ^ fic dc al^qug non concingunc
rafi^ptcr ag«is mcrc natura- lccum al^s<5<: alijsdrcunftac^alicer
<5^aIitcrinclinarfV Et fic de mcmbro cft diccndii . Si tii mcmbr um incrinfc
c§ nullomodo uariacum <S!:obic<fi:oappro»mato nul^ mcdio
uariacopmoucrccur ad actrafaaidii nunc hoc nuc illud diccrec bcneargucns ifta
accractionem ciic <klibc raciua. Sccundacondufio.Pcrojcdtcina compoficam cx<^ncrari)s^adformam
un^a rcdu&s poiTibile cft morlK3s c6 crarios rcmoucri. Probac
au<fioricat€ Aucr . Aucr» quincocoiligcc.cap . 5 y.Itcm quia ad utr un<5
habct co trariccate quia in ca uigct uirtuscontrarioru cxcrcmo- rum.crgo^c.
Corrolariiiprimum.Nonquicquid ^ uniuscocrarioru corrupciuu eft alccrius
cofcruaciuii» Corrolariumfccundii. Nonqu^unc^ funtcontraria utu certio func
inccr fc fimilia.Ecplura alia fequunt cx iiis.
Tcrciacodufiorefponfiua,Egwcudinibus c6 tra- ri)8 coplicaris compccic
awdicina<»n^fita cx cocrar^ mcdianis tam rcducftis qp
nonrcdu*ftis.Patec,quia alt^
qua<S:nuUacxtrcnaaru.ergo<S£:c.Itcmqusiibeciitarii debic^
auircuccrcgularapoccft rcmoucrcmorbum.cr- go<S:c,paccc confcqucnciacum
antcccdcntc. Adargumcntaprincipalia refjKsndccur. Ad primii <3idtur<^illx
concrariae; qualicatcs rcfraccae adhuc p<)f- funt corrumpcre cxcrcmas
<»ncrarias cxcdlencias uirr tuccdirigcncc,<S(: ipfisuduc inftrumencis
agcncibus. Ad confirmacione dicicur q^ non oporcec <pmne curam ficri pcr
concraria gquaiia in gradu formaliccr,fcd fuffi dc uircuaiicer udin cafcccu. Ec
fi arguit cp fempcr dc- bercmus mcdicinam mixca approximarc cciam in f gri
tudineextftcnccfimplici.Negacurconfcqucntia,sianoa , acquc bcne fic cum
mc<iidna mixca ud mc<Jta ncc fic dto . Ad fecundum dicitur negando affumpcum
, Et cum arguitur dc rcductiSjpacuicinquaeftione.Et cuoi arguitur dcnoa
rcductis,quia tunc calida non nocc- Iaco<s»apho» R ii^ Digitized by Google
Thcna cj ftu- por gd. Autce. Scupefa d:tuu Phtlo- niu ro- ntferu. ^ Q^V^STIONES
jfeAthq>3a caltd3,negacur conrequ€ott3.£t dicttur c^ U cet hepir iilud
caltduai fortc non attrahcrct,! II ud tatijcn cxfcmoucrccur ad hepar,ficut
ucncnuoi ad cot,^ hyC fopus ad,pcAus,<&:cndiuta ad hcpar , fttx
chasmacts nuxmufcata nenufar ad caput. undcmcdtci docet mc- dtctnas ad mcmbra
rcfpcdus habcntcs tn cura intcrio- rum pcrmifccrc mouctur cttam,q ah mtfcctur
fang .6C humortbuscuntibusad hcpar. Et pcridemadconfft'' matioaem,Jtcct
cntmfundoftomachioccurrcrct mcdi* ctnacaltda ficutfrtgtda,adparfestamcn
intrinfccas at- trahetur caltda fic c^ non frigtda,uel faltcm non f quali-
tcr.utfupradc nutrtmcnto didum cft. Ad tcrtium pa tccquia ii ue potcnttae fint
adfquats fiuc non poffunt e£ fcdumfuumproduccrc.ncc unatmpcditaltcrtus opc-
rattoncm cum non habcantagcrcin cande partcmadg- quatg.
Etfiarguiturcotra,qutainafcyttcointcnfcud acutse£ebricttant(
fimulintenditurmalacomplcxto ca- lidainhepatc cS;:iimilitcrfrigtda,utpatct,quia
gcncrac perillamfang.crudusaquofus. Rcfponfjone uidc fug prtma primt in
qonibus.nam ibi amplc habctur . Sed g unum argumcntii caAum poft oppofitum
utdebac con dudi^ab eadem medicinaincode temporc<S!:partcea- dcm
membriadfquatf poffuntproductlapfuscontrarq
fiucqualitacescontrarifputaathcriacanonfermcntata ftupcfadio iS^^^cfadio.Eft
notandum q» ftuporindu- <ftus a theriaca non cft aliud c§i qufdam dtminuta
Tcnfi- bilicas mcmbri fcnttcntis.Potcft aute diminui fenfibtli tas membri tam
afrtgidoqpa calido difproportionato ad fenfattoncm ficut comunitcr conccditur
.Etponitur ab Auic z .cafi.q» foha pirctri ftupcfaciuntquantiicucif
ipfumfitcalidum.Etcxpcrimcntopatctcj ptper ^in^t- bcr dnnamomu pofitum
fublingua ftupcfticittac^u lin gU3e,& hocnon facit nifi altcrando
linguamquaUtatc di fpropQrttonata fcnfationi taAiug,qug qualitas ut notu eft
frigiditas non cft fcd potius cahditas. Sic cft in pro-
poficoimaginandiidcchcriacanon fcrmcntata quacnQ reductaeftadunamcoplcxionon
mediam nobis quo- uismodoconucniente,altcratipfamembrumcutoccur
ritqualicatcqugnon cft frigiditas fed caliditas difpro- portionaca
ca(flui,undcdimtnuitoperationoii fenfus ta <flus,& fic didi ftupcfacere.
Dc philomo autqualttcr Ibmnum inducat poirct code mododid. ficutcnim ta- (ft us
req uirit dcbttam mcnfura 3cc ita fcnfus alg quorii fpiricus (S^organa
contingit altcrari aphilonto qualttatc difproporttonatauigilia(5^fcnfationi
fenfuum cxtcrio- rura,undeindudturfomnus.fcd dehoc plus zlihi con-
tinctur<S;c. Pcrca aquibusfumiturindicationonfo- lumfuffidf
fcircdecibationCjfedctilopQrtct fcirc quo ticns cibandum quarc (S^C. Q^o.
xxxvij. Apho. XV. uelcomcntictus, VTRVM inordtnandadt^caminfcbricitanctbus fi t
aliqua indicacio fumcnda a difpaficione nacurali . Ar guttur multipltdier<$
non. Primo.tunc cholcrico fc- briemi cilcnt cxhibcndacalida.confcqucnsfalfum et
co trafcntcntiaapho,5cconfcquet(aprobatur fic>quia in ordinandodtgtam
cholcricofcbridtanti fumttur indica ttoadifponcnaturalt.fednaturalis dtfpofitio
indicasde fui conferuatione cft caltda.igitur <5^c. Sccundo.phle-
gmaticofcbricnti debcrcnt fcmpcr cxhibert irigid3.6C huroidi.confcqucns falfun^
SC confequcntia probatur fi cutde cholerico,qutafua
naturaltsdifpofitfQtndicasde fut confcruatione cft frigtda Sc humida. Tcrtio .
tunc aequc firigida ucl<alida dcbcrcn t pucrodl^iuucni gqua- licer
fcbricntibuscf tcrf s parfbus,confcqucn§ eft falfum 8c a>ncra com uncm modu
operarionis.f rigidiora cntm fxhibcnt iuucni.<S:confcqucntta probatur,quia
natu- ralisdifpofitio pacri cft aequc calida cum naturali difpo-?
iittonciuucnis.crgo gquc (^lidarequiruntur pro rui cq fcruadoc.
Q^uarco.tiiccholerico<Si:phlcgmatico gqua litcr febricntt bus calidfora
copctcrcnt cholcrico,ct phk gtnaticofrigidioratCoafcqueQsfalfum Sc coafequcotia
P A R T I. I. tcttct ut fupra'.ex quo fumttur indtcario a difpofit^ tm
turali.fedfalfitasconfequentis patct,quia forrius refi- ftitcholcricus infrigidantibus
caufis^ phlegmattcus. ' crgo ad ipfum infrigtdandum 3C ad ccmperamentu pro-
prium rcduccndum requiruntur frigidiora fcu fortiora infrtgidantia.quar c
<Sic. Ad oppofi tum uidetur GaF.in comento. pontt enim jiaturalemrcm
conferuanda forc pcr fimilia. Item cu- f ufcuncp corporisquantumcuncg
fcbridcantis difpofi- tio naturalistndicat de fui conferuarioncfed huiufmodi
confcruatto non fitnifi pcr fimilia . ergo 3Cc, In qonc ficproccdam. Primo
pmictam qugdam pambula . Sc- cundo ponam coclufiones refponfalcs de qu$fito.
Pri- tnopmittocj>omnisresnacuralisconferuacurperfimi- ^ Jia.
Secundopmitcocj> tn curactone cuiufcunq^ fcbris ficcltci duplcx reperitur
medici intentio. Prima eft uir tute 8C «««^etto naturalcm difponem
cuftodtrcAliaeftdifponcmpr^' ad cura tcrnaturamrcmouere.
Tcrtiopmitto<;^difpofitioprg aupicx, tcr naturam fcbricntts indicat dc altcr
atibus cotrar i}S. Sed difpofitio nacuralis tndicatde nutrientibus illidifpo
fittoni proporttonalibus>puta calida calidis, Sc frigida . frigidis. Per
dbum cntm calidum exhibitum difpofitio- nt calidf rcflauratur calidum quarc f
uit rcfolutum, Sc pcr frigidum frigidum, ut patct. Q.uarto prfmitto q^
cholcricum phlegmaricii &; quofcuncg alios diuerfarum coplexionii
poifrumusimaginart f qualitcr fcbrtrc ,.ucl abfolutcquoad tavfcumjquia.f.in
utroq^quo ad ta(ftti calidicas percipitur f qualis,uel quo ad recelTum fi uc la
pfum a proprio tcmpcramenco Excmplum primi,ut (i imaginamur
phlcgmaticu'adtantum gradum calidita- tisdeucnireficucdeueaeric cholericus.
Excmplii fecun diutfiuterc^aproprioceiAperamento remoueatur pcr unum gradu.
Q^uinto pmttto c^ cum dicitur difpofi- tionem pternaturamremoueriper contrarium
^qualc debec ititclUgi |quale in efFecftUjquia.f. delapfu tantum
fufFidtrcmouercquantuseftlaprusaccntratia ca inda v^us. Prima condufio. In
ordinando dixtas in febrid- tantibuSjubifuncordinaudgdigtaedebet fumi tndica-
tio adifp<5nenaturalt fiue arenaturalifebricitantis.Pa tet,quia illa indicat
de fui confer uatione.igitur Scc. Sc cunda concIufio.Sequtrur ftantc complexione
naturali febricitantiscalida calidtora, Sc frigida frtgidiora fib< dcbcntur
<5^c. Probatur,quia taliadcbent efTc nutrica ria in latitudine nutrtentiii
qualis cft difpofitto natura- lis conferuada pcr illa in lacicudinc difponum .
Ex tfta ft>ncIufionc fequicur pdmo<^ cholerico <S^ phlegmati- co
febrientibus fiue gqualiter fiueingqualiter calidtora Sc ficciora nutrientta
debentur cholerico humidiora,ct frigidiora debcnturphlegmaaco.
Patctcxcoclufionc. Sequitur fecundo q» puero <Si: tuuent febricitaribus cg
tcris paribus humidiora dcbcntur pucro^^Ss: ficciorade- bcnturiuueni.patctex
di<flis. Tertiaconclufio.Con- tingcns eft in eligcndo dcbitam qualitate
distae in Cor{x> ribus febrienribus par uam aut quafi nuUam a uir tutc»
tnagnam autem a re prgter naturam indicationem cfTc
fumedam.Patet,quiapQlTibiIeeft in<;iicationem fum- ptam a re preter nacurara
ciTc forciorcm indicationc fumpca a rc"nacurali exiftece ualdc
debili.igitur Scc.p^, ietconfequcntia<Si:alTumptum fimiltterincafu inquo for.cholcrtcusfebricitet
feb.cholcrica ualde incenfiua, !ta ^ fi non ftatim dares ci aquam frtgidam ad
potandii timor ciTct de nimia Sc excefliua tnfiammatione calorts ^ dc eius r?
(blutione totalt,tunc in tfto cafu cxhtbenda funt frigida , {ciUc^t fumpta
indicattonc a morbo quae indtcatio ualdc forti? eft reltdia indicatione a
natur^i difpofitiQne,quia debih'§ eft.per talem enim exhibirio- nem aquae
frigtdae calor refrigeratur et uirtus confortat Sc m ulta fgua acddentia
rcmtttui; t. Nota tamea q> li- cecinlwccafuimmcdiatcmaiorfitjntetioadrem
pter . ., naturam,mcdiate camcnmaior cft intentio ad rera na-
twralei«.uo€aiiniotendic res pter-ijatura,nifi ut uir* Digitized by Google
APHOR. tus fuftmcatur . Ex quo fcquttur q> mcdtatc ud immc
diatcfempcrmaionmcnno cftad uirtutem,quiaadca
tcrminaturintetio,quahabcmusadmorbum. Q,uar ta condufio .Contingcns cft in
digcndo dcbitam quali- taxem di$ts maiorcm cffc indicationem ad cuftodienda ^
tcm naturalem qp prgter naturam abijcicndam, Xfta co
cluitopotcftprobaripcrargumentum iimile prgcedcn ti,quiacontingcnscftindicacionem
fumptamarc natu rali effc ualdc lortcm SCc. Alicer arguitur coclufio fic. Non
minor potcft cfleintentio ad rcm naturalcm cx gc ncrationc contracflam
conferuandam qp ad difpofitio- ncm cft longa folum confuctudine contracflam
feruan dam.fcd quando^raaior eft intcntio ad confcr uandam difpofitionera
concradam cx confuccudinc qp ad abi)cie dam xgritudincm .igitur
<S;:c.confcqucntia patct Sc af- fumptum arguitur,quiaconfuetudocftaItcra
natura^. inaior probatur cxcmplo de Dyonifio tyranno , qui cu aiincunalibus
ufc^ itafeimmodcrato potui aflrueuerit utctiaminfcncftutc fcabftincrc non
poiret,fcdff piiTi- inc cbrictatcs incarrcrct. Kcdargucus tandem aquodam
fuofamiliari ftacuitampliusnontancum facra baccha- lia excrccre.qui cum aliquadiu
idperegtfTccin mulcas tncidft 2egritudines,ita ut mdiici adminiculisindigerct
Cuncj addu<ftus cflet medicus cognouit eius confuetu- dineni,prsccpitq^ ut
ad priftinos morcs bibcndi rcd ircc qui iilico eo fado libcratus cft.Idem
probari polTec exe plo cutufdam bibuli Forliuienfis. Q^uinca conclufio,
Q^uibufcunc^ corporibus inaequaliccr calidis nacurali- tcr aequalitcr lapfis
aproprtjsccmperamcnaspcr calorc fcbrilem inccnfiuc gque i nf rigidantia debetur
rcfpeA« propriorum tcmpcramentorum.Iftacoclufio arguitur
£c.quiapofito(gratiaexepif^<:^choicricus 3c phlcgma
ticusfebriretaequaliterrefpcwlu propriorum tcmpera-
tncntorumitaq>choIcricusrcccdata proprio tempcra^
«ncnto,utduo,<S^phFaticus fimilitcranaturalifuo tem pcramc nto pcr duo.Et
arguitur fic.tantum frigida prac cifc dcbcntur phlcgmaticoquantum
iprccalefaclus cft fupra proprium tcmpcramentum.6ii hocfumendo indj cationem
adifpofitionenon naturali,<S!:fimiIicer cantu frigida debcnt cholcrico
quantum cft calcfaclus ultra proprium ccmperamcntum .fed gqualitcr funt
cakfacfti fupra fua tcmperamcnta.igitur ^qualitcr frigida cisdc- fccntur
rcfpcvftufaorumtempcramcntorumquod crac argucndum, Scxta
concIufio.Lic€titafitutponicp<- ccdenscondufio,corpori tamcn
calidiorifortioradcben tur infrigidantia ^ corport f rigtdiori .^ Probatur ,
quia difficiliuse infrtdarc corpus naturalitcafius^corpus na^uralit
fridius.igitincuraucriufq^potetius rcgrit inf r idans ad inf r idandu caFi us
qp ad inf ridandu minus calijaum.Etcxcmplaritcr declaratur hoc, pofito q^for.
naturalitcr choicricus fit calidus ut fcx pla. phlcgmati- cus fit calidus
utquatuor. Rcmoucatur uterq^f corum aproprio tcmpcramcnto pcrduo^C hoccalorc
febriii> ita <j fortcs choicricus fiat calidus ut o<rto,plato ucro ut
fey:.3c cft ccrtumc;^ diflFicili us cft reduccrc ad proprium tcmpcramcntum
for.qui cil: calidus ut o<fto qp piatone. quicftcaIidusutfcx,quoniamplus
rcfiftitcaliditas illa uto(ftoqu3e cfttnfor. qpdla ut fcx. quaecftin placonc.
SC ficpatctucricasconclufionis.igitur^c. Etdcl>ctin tclligi ad rcmoucndum
illos lapfus in aequaii tcmporc. Sed contra iftam cond u fioncm ai^uitur .
Primo,qa pcrprgccdcntcmconciufioncmaequc infrigidantta dc- bentur corporibustn
f quc caiide nacuralitcr.aequahtcr tamcnIapfisrcfpc<^upropriorum
tcmpcramcntorum. crgo approximata phlegmatico funt $quc f rigtda rcfpc <flu
cius ficut approximata cholcrico refpcAu cholcrid fcdquodlibctfrigidum rcfpcdu
phicgmatid cft frigi- dus rcfpc Au cholcr ici qp phicgmatici,<Sf adhuc
abfolutc crgo abfolutc f ridiora debcntur phlcgraatico qp choic- i:ico,<SC
pcp confcqucnsfortius infrigidantia. confcque cianota<Scaflrumptumfatis
patet, Itcm mcdiciaa oi« Hl PPO* 13S diauelaltcransmcdiumtntcr complcxionem
cholcrici <&:phIcgmctid,udgraduscaKA'tatis& frigiditatis rc-
pcrtosineisfuflfiicicinfrfgidarccholericum &non phlc
gmaticum.crgofortiorainfrigidantiadcl3cnt<&;requf- runturad rcmouendum
hanccaiiditatemin phicgmati co qp tn choierico. Itcm quia lapfus cholcrici cft
lapfus ad fimiicm 3c lapfusphlcgmatici ad contrarium . fcd dc
teriorcftIapfusadcontrarium<S: dtfficilias remouibi- lisc^ lapfus ad fimilc
. ergo 8cc. Pro rcfponfione ad hocnotac^non rcpugnac aiiquid forcmtnusfrtgidum
i&:tamcnilludcirc potcntius ad infrigidandnm intcn' iio cnim formacmaior
noncftadaequatacaufa potenttae acftiux maioris.Nocum.n.cft q» pius infrigidatur
cholc ricus fcbricns amulco papaucrc^ infrigidarctur amil Jcfimaparteunius
grzniopijySc plusamagnaquantita te aqug tepidg qi ab una gutta aquf
frigidififimg. Ex quo fcquitur i^mcdictna aliqua remiifae fr igiditatispo- tcft
did sEqualisin gradu difpofitioni rcmouendg adm- iclleccum fuperius datum, ubi
tamcn mcdicina intcn- iior minor cft cp aequalis.quarc 8Cc. Ad primum cum
dicitur sequcfrigidaalterantia rcfpcctu propr;^ tempcra menti dcbecur cholcri
co <5<: phlegmatico gqualit ^c. di citur <^ hoc eft uerum intcnfiue
fcd non c ftectiue , quia non quodlibct talc frigidum fuffidt tantum uel plus
in- . f rigidarc cholericum q^ phlegmaticum,immo minus.
Adfecunduracumdicicurt^mcdicina mcdiauci mc- dium <S:c.dicitur
«^cftucrum.fedillud alccrans mcdiu cft potcntius ad inf rigidandum cholcrtcum
<S;: f rigidius ciFcctiuCjltcctnonintenfiucrcfpcauctus quod natum cft
infrigidari ab ipfo q^ aequalitcr altcrans phiegmad- cum,<SC ideo didtur
fortiusinfrigidans. Ad tercium di dcur q^Iapfusad concrarium eft fadlius
rcmouibilis <^ adfimiic.Q^uomodoautcmfitpdor uidcbitur infra. Vltima
concIufio.Cholcrif» cc phlegmaticoquo ad ta ctum aequalitcr
febricntibusfumptaindicationc amor bo frigidioradebetur phlcgmaticoquam
cholcrico. Pa tct,quiaipfis gqualitcr febricntibus quoad tactualem apparcntiam
magts cuerfus cft phlegmaticus a fua natu jralidifpofidonequam
cholcricus.igituradipfum rcdu- ccndum ad naturaiem difpofitionem in acquak
tempo- rcciHn cholcrico fortiori agcntc opus eft quam ad redu ccndum cholcricum,quia
maiorcm iatttudincm caloris ronouere oportct.":^.g.{x>fito <j>
phlegmaticus in fua na turaii difpofitioc halxatquatuorgiaduscahditatis,cho
Jcricus ucro.g .ad hoc ut aequaliter febriant ad apparcn dam
fcnfualemrcquiritur quod^quaii gradu.fitigitur iit. I o .Ec patct <j a
naturalt ^fpo fitionc magis rcmo- uctur phlegmaticus,quia.f. per fex gradus ,
cholcricus ucro pcrduosgradusiicrgoinaequaiitcmporc depcrdi dcbenthuiufmodi
latitudtncs oportct<^ foritus agais occurrat phlt^mattco qp chokrico. Scd
diccrct aliquis . Practicantcscommuniter£aduntoj^ficumquoniam tcmpcrato
febricnti aut cholcrico conccduntaquam fri gidam,non aucon phl^madco. Diccndum
q^ ucrum cft.fcdtuncfumiturindieaaoadifpoficconcnaturaiiiSi non
apraetcrnaturali.Etctiam fanguincusaut tempcra tus plus habct dc fpiricu ad
tolcrandam altcratione,qua ind uccr cc aqua f r igida quam phicgmaticus.
Adargumentaantcoppofitumrcfpondecur. Adprj mumdidturcjjfiindicatioicholcrtco
cholcricc ffbric tc fumpta adifpofitionc naturali fit maior <S^ fortior c^
jfumpta a morbo, dcbcntur c^ida ncchoc cft contra-
dicta.SiautcmccontrafitiCasntrafadendum cft. Ad fccundum didtur «jcondudf t
argumcntum fumptain- dicatione a uirtutcneccft contra. Aui.quoniam ibi lo-
quitur fumpta indicationc a matcria facicntc fcb. Ad tcrtiumpatctrcfponfioperidem.
Adquartum didcur quod pucro<5^ iuucni fumpta in<Kcationc ai^fu fcbri-
lifquaiitcrcompctcrcnt <S:c. fcd «luianontantunj ab
iUofumiturindicatiofcdctiam auirtutc,idco3ic. A4
quincumpatcc^c» Digitized by Google Q^ViESTIONES Ouaeftio. xxxvin. Aphor. xvig.
VlR V M Insfta£c<&:autumiiocorporagrauff- •fimcfcratdbos.
Adpartcmnegatiuam argmtur mul tiplicitcr. Primo.ln aeftatc fitrcfolutio
fgpiiTima. er- go &c .patcc confcqucntia,quia dbusdatur ad diiToIu- ta
reftauranda.comen. i ^ . «S^ alfumptum fatis patet. Confirmaturjquia
fimilcfimili confortatur 8c contra-
rrodcbilicatur.ergocaloreaeftaiisconfortatur talis ca- Jornaturalis.
Confirmatur.nonminusextrinfccuseft corpori calor catapiafmatis cmpfi uel ceroa
^ calor ac- ris non cii;cundantis.fed ille nos cofortatjUt patcc in un
<ft<onibusitomachalibus emplaftris<5<; ccrotis.igit «c. Amplius
amplcxariinfantem 8c catulum ilomacho ap piicare confortat calorcm dc digeilf
onem, utpatet. I J . Auice . icrt^. «5<;dc fimplicimcdicina.5C tamen iftifunt
calorcs Gaf,. cxcrinfcci.crgo &c. Sccdo, mdius perficit digcftioin nocitiuo
in tcmporc aeiiatis.ergo 8c in iuuatiuo.confc- qucntiatcnet,quiaab codcm fit.
d^aiTumptumpatet. cum omncs matcrialcs aegricudincs citiusin aeitatc tcr-
mincntur ,ut fupra in commcnto. I Z . Tcrtio. complc xto autumni
cftcempcratior.crgo 5(:c.airuraptum pa- tccquia cft media intcr maximam
caliditatcm 8c ficci- tatem ex una partc.f.aeftatis(S: frigiditata» 8C humidc
^tcm cxaliaparte.f.hyemis «S^colligcturfccundapri- mi. doarinafccunda.cap.fcxto.
Ad oppoficum eft Hippo.in apho.prgfcnti. Primo prg mittcnda funt notabiUa.
SccunA> conclu- fioncs de qugfi to. Primo prf mitto conditioncs rcquifi tas
ad ueritatem apho.f. C^ tempora fer uent fuas natu- ras.Etq>fintcorpora
fortis^lf^non dcbiliscaJoris. Et^ alia fi nt paria 8c debito regiminc utancur .
Sccim4o p mittoquf tadrafunt circaapho.dedi(ix>fitionc ueristS^ autumni 8C
alior um temporum puta. In hyane calore maxime unitum . In aeftacc diiToIutum .
In hycmcmul- tifrficacum . In aeftatc 8C a utumno opfx>fito modo (c ha-
ijcntcm.In ucrcautcm mcdio modo. Tcrcio prgmitcO) <q» in talibus corporibus
quadoq^ fumitur indicatio qua ticatiscjbi cxhibcndi a difpofitionc uirtucisin
fortitudi jic<5<;debilitatcCuicaloris,quando^ucro exdifpoficio tieannexa
uelconiun<fla uirtuti,utinanitio,rcplctio3Ct ^cdeal^s.
PrimaconcIufio.Corpora fortis calorisna turalisdifpofitionis
temporeaeftat£sd:9utumnidi£&aI- limef eruntcibos.Eciftam uoluic
Hippo.inlictera.Pro batur ficjillo ccmporc cft calor fummc debilte,ergo ecc .
Secunda cocIufio.Corpora pr jdicTca cemporc hycmis facillimc colcranc cibos.
Probatur fic.tu nccalor cft for tiifimus.crgodic. Tcrttaconclufio. Tcmporc
ucris medio modo fc habcnt ad intclledum datum. Patet fi mihtcr . Q_uarta
condufio. Licet ita fit , fumpca came indiacionc adifpofitionc uirtucicoiunAa,
ucplurimii minusde cibo temporc ucriscft cxhibcndum% al^ te poribus.Patet,quia
utplurimumconiungitur ucrmul terepletioni.crgo&c.j^et confi^ucntia <5^
coUigitur aiTumptum.commento. 1 7, Q_uinta conclufio. Li- cctitafic,in
corporibus tamcn dcbilibus pius tempore ueris 8c gftiacis compccic de cibo q^
dc al^s ccmporibus. Paceccadore acii:at(s 8c ueris talia corpora for
tificantur. Adargumentaprincipaliarcfpondetur. Adprimum
dicitur<]^illudprobat ingiiate cibum tSt frcqucnter exhibendum . Ad
confirmationcm primam <^'ci tur ^ li cct pcr fc fimilc a fijniU' aptum fic
confortari, 8c a con- trariodebilitari, per acddcns tamencontingitoppofitii uc
fupra dedaratum eft. Ad aliam confirmationem di- citurqtalitcropcratur acrcalidus
balneum udhuiuf.. modi fn corporc,<S;:aIiccr cmpFa.Cabr.n.aensattrahic
calorem a ccntro ad circunfercntiam,<S^ rarificando fa- cit ipfum exhalare.
Cerotum autem 8c cmplaftrum po ros fua corpulcntiaobftruunt,& cum
hoccalorcm na- turale adintusrcucrbcrac&fuocaloreipfum interius
^augent^quia eft in re folida.ltem in emplaftro poms ali ^uocl ftypnifum
mcdicame ^d^ licct hoc mcdicame cale PA R T I. !♦ ^citjtamen
ftypti^tetiam&infpifiatpofosiilius pj^ tis.
5;imfIiterampiexaaofnfantis.Iiia.n.maximc coipi f cr unt habentibus calorcm
dcbilem r cuerbcrando cak> re fifcm,autcuaipfum ipumiuuandoadtalcm aclior
ncm accfdcntaliiuuamcnto- Crcdotamen^ fiifteca- lor toti 8c Jongo tcmpore
occurrcret uircutcm dcbilita-r ret,in partc uero ad partcm attrahit calorcm 8c
fpiritii, 8c fanguinemj^S: tbi cxiftentcm calcfacit.quaremdius opcratur. Ad
fccund ura didtur c^ licet calidum prstcr naturam poiTitaliquo modo ad
digcftionem iuuare ino citfuoaputafubtiliandomatcr^am d; digcrendo , tame
tniuuaauofemperdebilitaidigeitionem igitur nega- tur uniuerfaliter efle idera
digerens in nocitiuo (5^ iuu^ tiuo. Adultimu.dr<}»licec autunus uideac
graduaFr tcmpustemperatum,proptcr camenfui difformitatem blafphcmatur.Sed de
hoc uidebitur magis infra in ter- tiaparciculahuiusiib-.aphorifmoruminquaagitur
de ccmporibusanni d^c. Q^uaeftio. xxxix. Aphor. xix. V T R V M In ordine
di^tandi ud cibandi fint ta tum trcs confiderationes.f.quantitasqualitas 8c
tepus. ArguiturmuItipliciterq>non. Primo. confideratio
dequantod:quaIifuflfidt.ergonon cftneccifariaconii
deratiodcquando.i.dctcmporc.confequentiamanife-
fta<S:antcccdenspatctpcrGar.3.tcchnf. Etconfirma Ga. tur,quia
quandocuncgdbus cxhibctur ucl approxima tur,quantus ^qualis oportct.
approximatur quando oportet.ergo <&:c.cpnfequcntiamanifclla<&:
aiTumptii probatur,quia fi non,detur <^ nunc for.approximct.a.. cibus
quantus 8c qualis oportct. Et arguitfic .a. appra ximatur quando no
oportec.crgo approximatur.&: no eft conuenicns cibum approximare. ergo tunc
non eft conucniens dbum tantum approximare nec talem. er- go non eft ifte cibus
q uan tus <&: q ualis dcbct approxima ri,<5i^perconfcquens<Si:c.
Secundo.de cibonon dcbct haberi confideratio quantii ad cius qualitate , ergo
«Si^c • confequcntia manifeica 8c aiTuraptum probatur , quia cibusoperatur
amaceria6<^non aqualitatc. fedfolum dc cibodebetconfiderariillud
fecundumquod opcra- tur in corpore noftro.ergo 8Cc. Tcr tio. plurcsfunt co
fiderationes q^ iam diclg-ergo ..^c .confequentia mani- fefta<Scantccedens
probatur, quia de cibooportct con fiderareprseparationesdiuerfasin
cocftionibus. fimili£ ordine inprgponcndo «^poftponedo quofdam cibos. Ad
oppoficum cft Commentator in commcnto. 1 9 . viwdidt quod omnis di <jta
tripliciter eft ordinanda. q-Jj^ «^ Primonotac^ qualitascibieft duplex. Q^uaedameft
j. ?! qualitas quae dicit ur difpofitio fecund um ^ cibus eft ap .
tuscorpusnoftrumalterarc,<&:in complexionc uel gra P
dufuaecomplcxionispermutare, utfrigiditas lad:ucae>
&papaucris,<X:gcncraliter qualitas omnis fccundu q^
aliquiscibusdidturmcdicinalis cibus. Q^ugdamaute dicitur qualicasqug eft cibi
difpofitio, fecundum q^ ali- quis dbus natus cil facilitcr ucl difficiliter
tranfmutarf in corpusnoftrum deducftaalcerattoe qua poiTit noftrii
corpusimmutare,fccundum quamqualitatem dicimus ouaforbiliafurcnutrimentumbonaequaliiatiSjeo
q>fa q^j* qij ciIiterconuertuntur<Si: reponunt partem diiiolutam, jasdu^*
& oua coda dura ^icimus eflc cihnm male qualiratis ^ ptercauiamoppofitam.
Sccundonota q^intenuoinu triendo eftrcilaurarc quan tum 8c quale cft con uenie s.
^hocuariaturfccundum uariasmedicf intenriones. 1 tentio.n.a)nferuandi corpusin
fuafanitate 8c fua natu ralicomplexionceftreftaurarequancumconuenitfecii dum
ct>aetas indicatj^S:: qualcab eorefolutum eft quan-
tumcftpoiribilc.intentioautcmin permutando com' plcxionem naturalcm ad meiius
uel remouedo ab aegri tudine clTetab hac incentioue uaria. Tertio praemicto
<;^quantitasautqualitascibi non dicitur conueniens<S^
difconucnienscorpori,nificumcertiscircunftanti)s.Ea 4em cQim quaacitas ud
qualitasjqu^ corpori famdico ciTec Digitized by Google APHOR.
cffeccQtiuenic&aforct cidem dircouemeiis re|^eto ut pa tet. Prima condufio.
Ad recfle dif tandu corpora g gro t£mtf a^neceire eft qiiq^ habere co
fidcratione ta de qualf cateprtinomodf^ ^ fecudomo dca.Probat,ga inte tfoin ordmandodiaeca
in taltbi^corportkus ett exhibe »e cibum ^mui habentemdiTpofitionem,qua in
corpxj- xfsfubftanciamconuertaturreftaurancb quaIererolU'« tum eft,d: cum hoc
rcmoucrcquahtatem praetcr natu- lam fiue aegritudinem ,fed prim um op«ratur pcr
quali- tatem ftcundo modo dic^m .& fecundum pcr qualica" xcmprimo
mododidiam.crgo 8cc. Sccundacoclufio^ Q^ uandoq^ diaecando rcAccorpora fana
necciTe cft con ildct-arequahcatem primo modo dCCecndo modo diAa. Patct,qufa
medfcusincendcnscorporis rcduid^^ionem ad tndiius confidcratcxhibcrc
dbumaptumalterare cor- pus ucrfus tcrminum rcdu<f):ion{s,&: cum hoc
cciam in <»rporisfubfianciam facihcer asnucrciSstlcm.crgo 8cc, Tcrtia
o>ncIufio.Q_uandoq; non confidcrac inordine diastadf qualitas dbt primo mo
did:a.Patet,quia i acflu conferuatf onis corporis tcmperati hoc non intendicur.
Q_uartaconclufio.In quolibcc cafu ncceirc cft ccmfi-. dcrarCquantitatem
(Si^qualicaccm.Patetdcqualitatc SC ^cicate RmiUtct , quia aiiter
nonajnfidcrccur corpus. Q^uinca condufio. Q^uamuistemporis confidcratio £ t
uulis in ordinando digcam y ipfa camcn rcducicur ad confiderationcm dc
quanticatc dc qualitatc .^ Patet, quiacibusncoiapproximatur quancus<^ quaUs
op^or- tct,nifi approximcturquando oportct.igitur&c. C^
autemhgcconfideracio fic utflispatet,qufa per ipiam mclius cognofcimus
quancitaccm «S: qualicaccm conue- nientem . Scxca condufio. Omncs
confidcrationcsqug habcripoirinc in ordinandodig cas func rcdudbilcs ad tl lam
de c^citate uel adiUa dcqualitatc. Adargumcnta patet folutiofacflitcr Q_uacftio.
xl. Aphor. xx V T R V M Ck)nclufio uigcfimi aphorifmi Cit ue^ ra. Arguftur
multiplicftcr<;^ non. Primo fic. nuqua mttiss pcr fe fuffi cer c foceret
pcrfe<fta crt fi m .ergo femg «gctauxilio medici.patetconfequentia dC
aiTumpcum arguicur.Primofortiorcftuirtusin principio Sc aug- mento c^ in ftatu
. fcd nii^ i prin° p t facef ^f c<fta cri- ^^^l fim .igf t neci ftatu.pacec
cofequcntia 8C maior fimilic. Auice* fcd minor colligitur in comento .20 quia
pcrfccflio cri- £s confequf tur figna digeftionis in libro decri fi in plu-
jribus pauf bus.d: fecu<k£|uarti.ca. 2 .&: pluribus al^«^
Confirmatur.fortior erat uirtustemporefanitatis qua
gpfafitinftatuaegrituciinfs.fcdtaxkporcfaiutads no po
tuftprohibcreaduaitummorbt.fgtcur tuncnon dcbec q>fum poiTc expellere.confequentia
uicietur noca cu an tec€xJcnte. Secundo adprincipale fic.nam uircusfeu
iiaturatempore fanitatis cgetauxilio xacdici. igttur a fortfori
ccmporeaegricudinis.pacctconfcquaitia <Si:af-r fumptum fimili tcr.aFs
.n.arsconferuatiua foret uana. Confirmacur.corpus fanum ruperfluerq)lecii egct
eua cuationcpcrmcdicumjquiauirtusnoiifuflfidt hanc re pletionem fupcrfluam
rcmoucre per fe.fcdmulco imhc dlliot eft in ftatu aegrttudin^ q^ tunc.i gitur
^c .patec confequentiacum anteccdente. Fortc dicetur <^ in fta-
tueftdtgciia. Concraponatur hanc rq>Ietfonem eiTe
&nguineaminqua&dexpecflaturdigeftfo. Tertio me lius cft aegrotanicm
rcdirc uelodter ad fuam naturalctn difpofitionem qptardiusa fedmcdico iuuante
naturam uelocior erit rcdftusS^c.eoc^ citiuscomplebltur mate- xici expulfio .
Q_uarto ficfc dcbct habere mecJi cus ad uirtutcm digerentcm materiam ficutadeam
euacuan^ tcm,fcd uirtute pcr fc fuflfifdcnte ad digcrendum mate- riamjlicct
medico ipiam cum digeftiuo iuuare>utpatet in tcrtianissS: alijsfebnbus
falubribus.^it &:c. Q_ui to fic. virtus non poceft iuuatiuii a nooftiuo
fcparare, expellendonodtiuum&iuuattuuattrahcndo ud rctt i2Cjido*igitur
<S^.patci co&feque&dafCcafiCumptum pa tee, qoca taHs clecflfo
uidetur ad lum eogbMtk^ pertinereaIiqua!iter»fecun(k>quiatuQcmoueret moo-
buscontrar^<S^producefetacfiiofics coiit3rarias,qu^ non eft ratfonabilc de
uirtutcagcnte iine cogtationc, Vlttmo.ommum naturaeftoperaatx, m^cusuero
minifter.ergoinomnibus medicus misfftrat naturf ,
<5^perconfequcnsiuuat.patct conicqucntia& a^rum- ptumcolligttur
tert&> technf.dfprfmaquard.csp.de ci GaF» bationefebridtantium. Hippo»
AdoppofitumeftHip.fnapho.20.EtC^ectafx>r Auice, f n commento.20.£t Aui
ce.eftfccunciaquarti.cap.f^ nultimo.ratisadprinci|»um* In iibt qugftioneprmio
pr^f ttcfitur fiotabflf a Si^ ^
ftin(ftfon«.Secunc3ocddufioncsdequaefito.Tcrtioad argumcntarefpondclHtur.
Primofdendion eftq»Wc Crtiis nomcncrifiscxgraec^otranfumptumeft.mfis.n. grg-
qi^id* ccjIacinciudidum.PeriudiduminteHigendoiIlud q^ • Gal* .
iurfftccommuniterfentcnttamnominant,quo,r. iuM" cfo iudex condcmnat reum
ue]abibluit.fic.n.cc»nmu'> niter df cimus nos cxpccftare cSicm iudic^, qua
Chr^his prauosadpcenamastemamcondannabit,prolx3sauc€ ^ ad aetcmam requicm
ftntcntiabit.Exquopa^ q>fatt3 mecaphonce cbdmusaliquamaegrituc^cm eiTccriaca
uelcricicetermit^bilem. Sumitur3utelK>cmocSome« taphora,ficuc.n.reum ad
mottaaa cddcmnandum dum eius moms ud libcr^on^agitatur i udidum , didmus ipfum
crifi <S: fcuKntig eiTc fubiecftum,qua.f.morte pu nietur ud a morte li
berabitur, i ca in fetu ^ gricucbni^ cri fi cerminalttlis uidecur
aegrc^aimdubib fubiecfl:us fti d/tiomaximcapuduulgarcs 8c mcdicum «mpentum,
quilaudalxIcmcrifimabfllaucklHli nefdt cJiiianguc- re. Etqueac^odum in praefato
iudido concSmaiatus triftaturlfberatusueroIaetatur,ftacrifimalae3afi%mc
contttft:atur<S;: conturbatur ^rotans , laudabili uero
Isetatur.Q^uarcficutcdamdii uir jMraefetofudido fub f e<ftus eft ariftatur
clamac& dc^^ aux&um inif^ ; rat amicorum,fta iftecdfi
fubie<^usmcdtci^<&: ailaiZ'- tfbusfedeuotiifimcrecomitdt. Sicuteda i
fQialcgalt f iic c]uatuor maneries pei&naj^. f.ad:or,accuians,rei3s, tcftes
j <5!;: iudcx,ita in aegri tudme carifi termtnafciii func
quatuorhfscorrefpondenda.ad:or f<:^cetn^ura mor bum accuiansquia lazditeam.reus
auton eft morbus* iudex autem medicus qui d&tur um &t dcbct foitcnda
^^* re uel pronofticarc.tcil«autcm funtacddentia.Etfu- raitur hgc fentcnaa
cerdode cnfi.cap. 2 . dum f nquiti
Etcumhgcdiiix>fidoXcrifisadeft,perdudtCum^ui uidit huncuirum.il
$grotantem,quf.f.uic3a^eftdefto iidis,ad hoc ut aiSmtlct diipofidonem
difpofidca» uirl iam prgmiiTi ad iuc^dum in fangmne cvtm didt. JEger hf c eft
in ciifpofidonc iudfc^,quare ncMninatur propcer *^^*
hochgcdiipofidocrifis.Eadonfcntenda colligftur pti mo cridcorum.cap. i .dum
inqult. Etaudics uir<»di- centG^cifpofidoiiliusinfiimi eftficut cft
<fiiix>fido uiri quipoiitus eftin iudidocx)ramf uc&cc, quf iuc^c^
fuperipfumfuo iudido in£ai:^uine,&fecundum hanc inccncioncm pofitum
cftnc»ne dusatfis. Etcc^igitur cadem fcnccncia.4.canon.£cn. 2 ca.2 .duminquit
.Crf fis intcnfio cft feparadoin Jocudoiabus.f . in dutl&us
alcerarionibus.f<^>arantur.n JitcsfeAa crifi,quGi lidga tcs recedimt
<»n<iemnatusquidem triitis,altertierols- tus.Etponit
cxcmpIum<;|^ufrtiB fit dominus Cuftodes caibrum ucl duitatonjCtc^morbus
fitimpugnai^r^^ja crgo in pdndpio eftparua pugna <S^c.uick iH. S^ua <3o
prindpalitcr praemittaidum c;^ licct naturainjqjuaii- tum
huiusfitagesmcrenaturalein ordine adplurim^ opcraddcs ab ca prou«if etcs,ut
coltfgitur prtma lartti tum naturalium.fecundiun amea finiscxigedam fu£»
operadones producens,naturali orciine poteft ^tmdu £nium uariecacem
uarfos.fmQ^cdtradose0cd:us pro ducere,<S^adeundcmcflfecflum
quando^fordusctquS Auic^ doq^ debtliusjC^pcarrcraiaUcet
eiitmp)]3diitic^amd& Digitized by Google CriTis cofidc- racfo duplcx Crifis
duplex Autce. Mcdia fuuam tu. du-- plcx. (iyASTipNES .ulttmum Aixpotcntfx
agat,cui9 hisucl^li^ circun&S t^$,n5tamcnagttj[impiic»crrccundum ultimum
fux potcntf g.Hoc aute ali as dcclatacum cft naturaitbus C2t trinfccfSjUtdcaquaquandoi^
forttus,quandoq^ debc- Itus refiftcntcjcum crahicur cxcra fphcram fuam,quaii
do(]^afccndcncc,(S^quando^ defcendentc,ct (icde al^» Idcm patet in noilris
corporibus^uirtus .n .motiua cor di$(S^artcrfarum,quandoq^ dtlatat,quandoq:
coniitrin' gitcor ^artcriasjdf quandoc^plus ,quando^ minus^ dcqusua^bc^
uclocius,&quandoc]^ tardius.ltem uirtus refbiuraciua dcpcrdita carnc plus
reflaurat pro tunc in partc illa ^ rcftauret in alijs parttbus corporis. £x quo
patctnoncircmirandum Q uirtusnaturalisfortius ope ratur SC pugnat in ftatu
morbiq^ inprincipio,etfortf us temporc aegritudinis q^ tempore fanitatis ,
operatur .n. dirccH^a ab agcn te infklJibtli,quia.f.ab tntcUfgentia non errante
. I Z . metaphyficac commen . 1 8 . Tcr tio fct cn- dum q>in ctiQ tria confidcrantur.
Prtmo adio uirtucis f n maccriam,^^ fcparatto iuuatiui a nociti uo , Sc dtrc-
<^io nocitiuiad loca cxpuliionis. Secundo coniideratur adualis cxpuliio
matcrig &c . Tcrtto alteratio fcquens
haccuacuationcmperquaminfirmustcndttadfalute. ^t fecundum hoc triplidter
capitur criiis.fpro commo tione illa, pro euacuauone,&: pro alterattone.Er
potci); addt quartum.f.pro aggregationc cx his. Q^uarto prae mittcndum
cilcrtiim circduplicem,pcrfecflam.f.<5^ im pcrfedam.&hocdelaudabtli
criii loquendo dequa in ^pho. Z o .cil fermo. Q^uid autem iit pcrfecfbi
criiis pa- tet in commento. 2 o . lmpcrfed:aautcm cil duplcx , g3 gugdam
permutationis,qusdam euacuationis. CoIIigf cur hgc
diilindio fecundaquara.cap .2 ,6c in commen to prxfenti. Q^uinto prxmittcndum
tuuamcatum mc dici ciTc duplex f.per fe 6l£per accidesin ctiB. laudabili.
Exemplum primf ,ut cuacuatio irritatio cum pharma- co ad euacuandam
materiam,quam nacura fe folanon potuilTct expelicrc,<5i: alteratio
<S:c,ExempIum fecun- di,utimpedtmenfircmotio,uircutis cuilodia, uel con'
feruauodi^conforcatio dCc* Sexto praemittcndum cQ: q>licetcriii
pcrfcdacxiilentemcrito fllius non rcma- neac in corporc materta ex ea derelicla
racioae cuiuscor poridcbeatur cuacuatio,merico camen alcerius dtfpoil
tionisincorporeremancncispoceil poi^ crinmeiTc nc- ceiQcascuacuandijficutii
£ebrischoIerica& phlegma- tfcaineodem compIicentur,ii;acinaceriam
cholericam ^riticc completccuacuari a^uc febre phlcgmatica rc- inanente,tame
completa haccriii ertt neceifari um eua cuani. Senfusergocondufion^.20.apho.cii:^
quoJ^ H3:z c&cxiCis aequaliter non funt euacuandaeuacuatio
ijc.f,concernente materiam talem qualisf uit pcr crifim perfedam euacuata.
Septimo noca^ opus medid ima ginari poiTumus ciTc c6 uenicns,uel poiiq^ eil pcr
fc<fla crifis,uel quando criiis ciif n ficri ,ucl quando dlf ucura ]^erf .
O(ftauo nota^ drca crtfim duplcx eft operacio SQ^ci.Gcneratisquaeconiiiiicin
approximacionc fe^: rcrum non nacuraltum,d<: fine ea iK>n poceil
ilare,quia tantum oportct iibi ordtnarcdif tam. Aliaeit parricula lis
concerncns particularcm natur( opcrationem, iicuc cit criiis,<Si: t ftam
dcbct i uuare il iic completa. Prima conduiio.Ltcetnaturaaliquandoper fcfola
poiTit cri- iimperfe^flam&complctamfacere. aliquando tameti Std pcrfc&c
mothi materi»n cuacuandam indtget auxi- |fo medici. Primaparscodufionispatet,
qapofQMe^ iiirtutem fupra matcriam cuacuandamcompletcdomi cari .igitur patet
confcqucnti a,(S^ aifumptum eciam pa tecf ncfUijgenti.Sccunda
parspatct,iicut.n. perfedepo teii;dominari,itaimpcrfc<ftc.igi£urficutperfcdam>ita
Imperfedacrifimpotcft facere. Contra.euacuatapar $c inateriae potentior cCt
uirtusad cxpdlcndum refiduii q^priu$crac.igiturrefiduumadhu£|X>teii: utrtus
eua- gxare,<S: per confcqucas pcrfectam fecerc crifim. Itcm PARTI, I* prc^sorcionem
rupramateriam cxpellendam qpprius ha beat.igitur(5^C'patetconfcquenc(a Sc
alTumpcum ar- guit,quiauelplusminoracaei):maceriaqpuircusdeb(Ii taca,uel
econcra ud aequedebilicaca eic uircus ficuc ma« teriapaucificaca.
Nonpoccii:poni fecundum uc patet, quia crifis clfct mala. Si primum , patcc
maiorataoi circproporcionem.Similiterfi ponatur tcrcium ^quia
maiorf<S(minori cermino aequaliccr mtnoracis crcfctt proporcio maioris ad
minorem cerminum . Pro iG:o di- cicurq^uircusquandocjpoccfteuacuarc
parcem<SC no totum,quialiccc euacuacaparteadhuc dominecur,noiv tamcn
futFicic illam euacuare <S^ cum hoc corpus debice rcgerc cc gubcr n ar c,qa
ecia debtlicaca e , uel quia par« remanens non eft aeq ualiter digeila Sc
cuacuacioni di- fpofica. Ec iftud cotingic in aliqutbus cafibus. Primus.
cafuseft^ubi maceria fic echerogcnea , ica quodfubcilc cius cxpellatur <S^
groiTum non . Sccundus dl:, ubi na-, turaindigetmulctcudinefpirituum quibus
paucifica- tis non potcft ipfa expdlcre 3c tot alias opcratf ones cor
porinecelTariasfaceread quas oportct natura efie ma. gisioUicicam. Vbi dicicur
<^ licet crifisficlaudabilis» ftac camen uircucem elTe plus
proporcionabilicer debtli catam q^ maceriam minoracam per utam refolucionis».-
non camen fcquicur crifim ciTe malam . quia magnum eft fecucum iuuamencum 8c
forcificacio uf rcucts p uia cxonerationis. Aliasforccaliterdica. Sccundacodu
fio.Scquicurquandoi^nacura imperfecce cricice eua- cuancc,auc poftq^ impcrfcccc
cricice euacuauerit indi- get auxilio mcdid. Patet quianc corpus inctdatin rcci-
diuam. Tcrtia candufio.Nam criticepcrfecte euacua . tc
<SCpoftqpcrtitccpcrfectccuacuauic, nou debet tnc- dicus euacuacione facere
caante maccria cale qualis^eft cricicc euacuata.lfta codufione uoluit Hipp.in
apho... 8c GaF.incommento.20.Exquofequitur «jnondebec
etiamaliquamaliammutationcm uel prouocactoncm f nduccrc uel facerc. Pacet,quta
uelfacerec operationem «uacuacionempromQuentcmucIdiuertentem. Si pri--
mum,ficrctcuacuatiofuperflua.Sifecundum,diinin« , ^ ca.Echocargumentoutitur
Auice.fecunda prtmi.ca,. AUfCCi penultimo. Q^uartacondufio.Licetita fit, ftat
tame, crtfi completa perfcctc adhuc corpus ciTc c uacuadum. Patct,quia
adhucpotcft rcmanere materia euacuanda,
putaaliamatcri3abiiia,qugcriticcfuitexpulfautia > fextonotabili tactumcft.
Q^uinta coclufio . In quali bct crifi perfecta,uel in^erfecta facta uel fieic
debetmc dicus po fitiucet per accidens iu uare naturam Patet qa
debetimpedimentoremouere<S^ uirtutem conforcarc^ ergoxSCc.
Scxcaa>ncIufiomelior.Liccc incrtfi perfc- cca mcdicusnon debeac aliquod tu
uamenc um proprium facere.dcbec camen generalei uuamencum facere, q^ iii omni
aegricudine debec ficriXdcbice <5(: c6 ueniencer ad. mimftrarc res non
nacuralcs>uc prohibere ei lacratii ca num^hiberctunc lumenmultum , imo
daudcrefcne ftras,<5«:non comcdattunc^c. Adargumentaprindpaliarcfpondctur,
Ad primii <S^ fccundum cum fui s confirmarionibus patet ibl ucio ^ fecundum
notatumfnfecundoarriculo,quia licetin ita' tu fitmatcrfamalignior<S£plus
imprimens , cft tamea magis <bgefia ucexpellatur,<Si^ quia eft obieduni
CQn"; ucniensexpulfionijfdeo natura tunc expellit ficut dcfj tu.
Adtertium<3idturq^caeterisparibusmel!use ^c. qualiter non eftin
cafucomplcxionis^apho.quia fuper'r fiuercceuacuatio. Ad quar tum df dcur
negando fimili tudinem illam, ut patet. nunq^ enim <iigeftio poteft elT;
mala,fedbtneeuacuatio,ut colligitur fupr a comme to, 2 o . qu» dcbet fieri in
<ktcrminato tempor e . Ad qutn tum folutum f uit fupra ^S:; foluicur pe
fecundum notat.i| in primo 3rriculo,<5^ conceditur eandem uirtutem conr
trariasopeiarionesfecundum denominationem naturd lftcrproduccrc,utpatciide
uirtute uitalid: naturalf. > 4^d ult^mcu;dic(»ir|Ommu.iiattti:«i otpcra^ri^
«i^, diditi» Digitized by Google Crifis 5ofc(fta £uoms 2>onicas APHOR.
d*cituTflludcAccnteIl<gcndumubi medfcus 3c satura
commumcant.mcdtcus.n.mcniftcr eft.natura ucro pri
apalcopcrans.undeficucminifternon fcmpcriuuat ^ ccndum fcdftatfccum
utiuuccquadooporccc, &diraic tacfacercillum quando
oportcc,itamcdfcusfruftraau-^ siliatur quando nat ura potcns cft dc fe. O
uaeftio, xli. Aphor. xx. V TR V M Si coftct mcdico dc impcrfcdionc cri
Csjmedicusdebcaciuuarcnaturamin cuacuando. Ar guitur multipliciccr c^ non .
Primo,quia fi non fufficit principalc agcns,non fufficic fccundarium ud
inftrume «alc^ Sccundo, ucl crifis imperfcdio cft propccr uir cu- tis
debiiicaccm ucl propcer inobcdicnciam,ied nullo mo do crgo. Tcrtio crifis non
aducnic nifi in ftacu>fcd cuc nunccftcuacuandum quia filcncium habcre
oporcec> ^quiatunccftmaximapugna. Q_uartoforcius gra- uacur uirtus&dcbilicacur
apharmadafolucncc , hora crifis impcrfcdae q^ a cibo fi cuac cxhiberctur jfcd
tunc cibo cxhibito impcdicur icrifi.igicur&c. Ad oppofitum
cftfcntcntiaapfaorifmi. Primo nota <^ m crifi impcrfcda quandoq^ ftat
uirtutis debilitas, quadoq?uircutisfortitudo. Sccundo.nocaq>in crifi im
pcrfc(fla uircus poceft dici dcbiliSiauc rcfpecffcu matcrix
<xpcHcndg,quia.f.fit inobcdicns ucl quanticacc grauas auc rcfpe^^u cuacuacf
onis colcrandae. Excmpla fatis pa- €enc. Tcrcionoca<]^bonicas euacuacionis
comprchcn dicur cx fcx condicionibus, Prima cft qualicas.Secunda qpcicas.
Tcrciaccmpus. Q^uarcalocusaquoadqucm pcr qucm fi!ccuacuacio.Q^uinca
coIerancia,Sexca confc i-cncia. Q^uarconocaq>quandoq^aIiquaiftarum defi
cicraedico conauxiIiancc,quae medico auxilianccno dc ficcrctjutpacctdcquancicacc
d:qualitacc <S;adhuc de loco.&ficdcalfjs. Exquofcquicurprimoalique mor
bum ficripofTe falubrcm opcrancc mcdico, quia no cric falubris ipfb non
opcranccfignacaproporcionc uircucis 9d maccriam,qii9 Cit maiorisquanacacis
iuuamcnco mc ^ia..8c pacct. Secundo fcquicur q> morbus tcrminabi- 3is per
criflm impcrfedam poccft mcdici auxiliopcr pcr it&z. crifim ccrminari.
Tcrdo fcquitur ^mcdicus rc- gulariccropcradotnmorboccrminabilf pcrcrifim pcr f
edam poceft fuibencficio faccrc uc diAus morbus nul
laccnuspcrcrifimpropticdidam (S: perfcdc ccrminec. Iftudpacetponcndo morbum
terminabilcm pcr crifim perfcd:am,cc(^ medicus anceminorcc maccriam,ica uc
«ircusrcddacurpotcnsadipfam infenfibiliccr cxpdlca dam.paccc conclufio,quia non
ccrminabicur pcrcrifim quia non per forccm,feddcbikm aut ueloccm 8C uchc-
inencemmocum.Iccm tuncno ericcrifis,necp«moncc fecundonccccrtioinodoigitur.
Primaconclafio. Sta tc crifi impcrfccfta 8c uirtutedebili refpcAu euacuatio-
fiistolcrandacnondcbecmcdicusiuuarcnaturam i eua cuando matcriam. Patcc,quia
pofTct effc cum cafu utr- tutis.idco. Sccundacondufio.Virtutccxiftentcdcbi-
Iiquoadmatcriameuacuandam,forti tamcn rcfp>cd:u tolcratixeuacuacion^Iicitum
eft mcdicum iuuacc na turam. Patetpcriamdi(ffa. Tertiacondufio.Incafu i'fto
patet cuacuatio amcdico paulatim <5<: intcrpolatim
£cri.Patct,quiadubfumcftquatumufrtus ficapta to lerarcjd: melius cfti nf ra
fubfiftere&c . Q^uarta con dufio.Sccuri us cft tempore impcrfc{fbe crifis
cxpccta te q^ iplaficnteeuacuarc. Q^uinta condufio. CoHigic incommeQ.20.Sf
conftcti^cuacuatio fiac pcr locum uaa>nu»iientcm ipfa cft amcdico cohibenda.
Q^uaeftfo. xl^. Aphor. xx. , VTRVM N|tura per fc fineaaxilio mcdid pof^
£tiaccj:eperfeucramcrifim. Arguitur muktplidccr ^no. Pri mo.Omnium
nacuraoperacrix, medf cus ue iro mini ftor. Secundo .Nacura cxiftencc forciori
, quia tcmporcfanitatisnonpocuic. igitur. Tertio. Naiura tempore fanicattt
indigct auxilio^quia orcUne diaetae i^ Sttr a fortforf <S^c»
Q.ua]rt9,Q.ua<ituQCua^&atui;acr G^. J fetipoteiisnie^bcus psm iuuando
pcrfcAiorc hicvitx cri- fim. Q_uinco.Nacuranoiipoceft fcpararc nociciuum
aiuuaciuo,quiacupchaberccrationcm. Oppofitumiii nuitHippo.inapho.
Primaconclufio. Naturaquan-- do(5p fine auxilio mcdici eft potcns
faccrcpcrfectam cri fim .Patcc pcr GaF. 2 .de cricic^. Itcm ad cxpericntia.
Itcm pofiiibdceft uirtutan pcrfcAc dominari morbo. Secunda conclufio. Aliquando
nonpoccft lineauxilio mcdici nacuraliccropcrando<S:c.Pacec, quiaaliquado
fucipcdiecia. Tcrciacodufio.Sinacurafacic autfccic ^fe Aa cri fim non eft a
mcdico cum medi cina impedicn da. Q^uarca concIufio.Tucius cft operari quando
fa- clacft q^ dum pcrfidcur crifis ,quia ipfa fa<fta non e for tis commocio
nccaccidcncium difFicultas,<S^pcr confc- qucns non cancanacurg
occupacio,undemcliusfedefen dcrccabinconuenicncicuacuationci^quandoaccuaii^
fic. Q_uincacondufio.PoftcompIccam5: pcrfcccam crifimalicuius morbi dcbcc mcdicus
cuacuationemfa- cere, iicccnon maccridmorbijCuiuscaufa cft pcrfecca crifis. Ad
iftum cciam incdieccum uadit codufio apho. Ec paccc incclligcnci. Ad argumenca
prindpalia rcfpondecur . Ad primil dicitur <$ mcdicus eft minifter in
operacione ubi opor- tcc ar ccm 8c maceriam fim ul cocurrcrc alttcr^^. Ad
fecundum dicicurq^licccccmporefanicat» ui^s fuc- r ic forcis , non tn crac
irricaca ficuc cemporc aegricudi- nis.igtcccc.
Adaliapacccfolutioinal^squgflionibus,. Q^uxftio. xli^. Aphor. xxg. V 1 R V M
Dcfcripcio ud nocificatiomacerici fii riofeficbona.
Arguicurmul£iplidccrq>non. Primo.
quiaomnismaccriafadcnsaegricudincmpcrpcracucam uidecur f uriofa,fed m uicg
macerif frigidx , auc grofTae f unc huiufmodi ucmaceria apopicxi %, phrenefis
colicae fquina ndae <&:c .cum non fic in t^busdigcftio cxpccca da.
Sccundotuncfcbriensdefuriofamaccriafgpcfi€- rcc non febriaas,cunj
condngerccfrcqucnccr maccriam acordc rcmoucri. Tcrcio.quantuncu(^ calcs
maceriae fi nc leucs rcfpeau aliarum ,func camcn abfblucegrauca idco
nomnouebuntur ad prindp^a. AdoppofitumcftGaP. Primonota^duplidccr di py^^^j^^
dcur aiiqua maccriaforiofa.Primo communicer >8c&c ^^^^^^ otxmis maccria
indicans dc fui euacuacionc ancc digcttio ^^pjn. ncm cft furiofe,fiuc hoc fic
racionemulcicu<i"nis,fiuc lo d ixi quo condnccur.Sccundo proprie, 8c
fichabec cpn- didoncsquaspcnitCommcncacorincommcncoprsfcn xi.
Sccundono»q>maceria funofa acuicacc fua mal^ pungcnccrcpcUicur amonbris
omnibus, «Sicftfadlis cxpulilonis. 5:fi eft ucncnofaindinacur adprindpalia
mcmbra. Exhefadliccr colltguntur condufioncs<S^ rcfponfioncs ad arguaicQm.
Q^uaeftio, sXii^. Aphor. xxg. V T R V M Ancc^ fiat cuacuada maccrid fic €X«-
pcaandadigeftio. Arguicurmulriplidccrq^non. Prt oio. cuncnun^dcbcrcc ficri
cuacuacio anacdico.proba tur confequcn tia,quianon ancc digcfiioncm ^ nec cuoi
fnaccriacftdigefta,quiahoccftfn fiacu.in flacu.n,fiie tium habcrc oporccc.
Sccundo.maccria cxiftence m ul ta<S;: cruda,iicct a prindpio cuacuarCjUt
Aui.prima.4* cap ,dc cura putridar um i n gcncrali.igi tur 8cc. Tcr-? do conucnicns
e quandx^ in pri nc^o cuacuarc.fgi cur paccc confequcncia.^
afrumptunjpatct.vWmateriain dpicnsfaccrcmorbumfitpcrfcctcdigefta. Q^uarto» t
pnndpiodebct ficrf ucntris Icnido.igicur ^i^c.pawc co fequcns «S^affumpcum
paietpAufce.!fb.^6l^.cap.alle» Q^uinto.in omnifcbre putrida pdus eft matcda
cua-» cuanda ^digerenda,ut GaF. 1 1 .cerapcu,cap,8 . Scx
to.quaelfisccmaceriapcr ^gcftfoncm reddicur euacua-* doni inq>aor,co
^^tngroiTacur» igitur 8Cc, l ftud ar- gumcncum poficum f^ccmaigui tdcmaccria
fubctlf • Ad oppoficum cftprimacondufio ^hoiifmf .
EefpoadcadoadquaeftioQcmpxui^priiiiiaaiaqiiSif .^.- Aufcc GaT. Digitized by
Google Bigo quid/ Indigc ftsma- terisno cumtii criplcs:. r''**" Buo^ pria
du pkx» JWorbo ru ma- teria dgi plidtcr Q^ViESTIONES dua.Sccuadoponam condufioncm
dequf fico, Primo notacj)per digcftioncm in propofito folum intcliigftur
dtfpofitio praeparans materiam ad cxpulfioncm. Scdi- do nota q> nocumcnta
fequentia ad maceriei euacuatio- ncm antedigeftionem funt tria. Primum^lli^
fimul expellitur iuuatiuumcS^nocitiuum. Secundum c^im pcditur digeftiomateriei
remanentis.tum quia cuacua turfpiriius^calornaturalisdebilitatur.tum quia fit
maiorjagitatiod^maior pcrmixtionocitiui Sc iuuati- ui. Tcrtium
nocumencumjfequens eit hoc^illud q<£ jion cftmalignum efFidtur
maltgnum.cxagitationc.n. taliirrcgulariter hcta. humoresmaligniagitanturjimo
permifcentur bonis quibus non erac permixti 3C mali- gnant cos.hoc ponit A uice
. loco prealiegato . Tcrtio nota (^ duplcxefi: euacuatio. Q^ufda regularisfiuc
elc «ftiua.&cftquamfecundumcanoneeligtmusfinc no- tabili nocumento
segrotantis. Econtra
irrcgularis fiuc coa<fib eft illa,quam<Iigimus ft ate forti indicatione
ad oppofitum . Q_iiarto prgmittedum cft q> matcrig pcc cantesin febribus
maximc funtduplices, quaedam pro- priCjtSiquaedam <ximmunes.Communesquide
qugom ni febri natae funt aiTodari-jUt putridi uapores 6c matc- riae mucofae
feu uifcofae indigelbc. Propriae uero mate- riae aqu^Usfcbresrccipiunt
fpcdficam dcnominatio- nem,(&: dcpendcnt.Et ficduplici matcriei
corrcfpondec duplexeuacuatio.f.communis 5i:propria. totum fatis patet.
Q_uintonota<j»euacuatiopropriaeftduplcx. q dam minoratiua,ctquaeda
cradicatiua. Minoratiua cft per quam matcria non totalitcr cxtra ducitur
.Eradica - tiuaeft per quam materia totaliter cxtra ducitur. Scs
tonotaq»morborumquidam fiunc inciiMentcs amate- ria digcffcijut in cafu tcrt^
argumcnti.quidam a macc- ria cruda Sc dc his cft fermoin propofi to . P rima
con- dufio eft hf c. Antcq^ fiat euacuatio communis non cft
rcgulariterdigeftioexpcAanda.Patetquiapcr tale eua ciiationem cuacuantur matcri
g fccundum fe euacuatio iii,parata?,quae tamen firctinerentur clTent caufa nocu
menti.igitur<S:c .patct confequcntia.^Si; aflfumptum cu. talesmateriae fint
a iuuatiuis feparacf ,& inloeisexpul iionumcontcntae,putainftomachoin
iiitcftinis 8cc. Sccunda condu fio . Matcria in prindpio cxiftcncc m u! ta «5^
uircutcm multum aggrauantc 8C pcricuium fulfo «ationis pr9ccndcnce,eft in
principio ante digeftionem matcriaminoraciuc cuacuanda. Patct , SC eft demcncc Auice.inlocofupcriusalleg.
Tertia conclufio. Talis euacuatiodcbcc ^ci a>ad:a ctirregularis.
Patct.hac.n, coneHgimusfccundumcano. finenotabiii nocumento aegrotantiillato,
licct tamen maximum pcriculum £u- giamus.igitur.patctconfequcntia.<5<:
aflfumptum fimi Iiter,cja euacuac matcria indigefta,ad cuius cuacuatio nem
fequuntur nocumenta fupcrius tacfta. Sed contra
fccudamc6dufioncm.Videcurcnimcj> matcria fitera dicanda.
Primo,qu!aquarationcfcmper minorama- tcriaaIlcuiatur(Scd^rauatur uirtus cadem
rationcfi adhuctantSdcm cuacuarctur,<S<: pcr confcquens f litt a
principio eradicanda.patct confcqucntia.<S: airumptum ^militer.Itcmiacfca
primamtnorationc remancc pro- portiomaior uircutisad matcriam q^ prius.igitur
pari rationc fi fi:at fecunda minoratio,<5<: per cofcqucns 8cc. Sccundum
dubiumoccurric,quiatuncetiam materia non cxtflcntemulta, ipfa forct aprincipio
mtnoranda. Ad primum n^atur confequcntia, quia ad opcratio-»
ncsuitaepcrfiicfendasrequiritur fpirituum Sc fortitudi- nis
uirtutedeWtamcnfurajquiafortitudo uirtutis re-t quiric dcbitam <SC ccrcam
^citatemfpirituum & hurao r um . Adftcundum n^atur a>nfcquentia,quia fi
pof- fumusfincnocumcnco,nondcbanusfacere cum nocu- mcnto.
Q.uartacodufio.fequitur<^cuacuatione coa. ^nonclcctiuaconucnicnsefteuacuare
anteqp mate^ ria fit digefia, Ifia condufio dcclaratur in fex cafibusl Hittnm
cafusd^prsc^dctmscondufionis, Secux^dl; a^ftcma intfihlccum .Tertiusmatcria
fuwofa.Q^tiar^ tus ubi fluf tmatcria adprmcipale mcmbrum. Q.uin<»
tusubiiuxtaprincipalcmcmbrum contineatur. Scxca ubimateria fit parata
Huercadaliquodmembrum ,ad quodfluensmagnuminfertnocumentum,utdcmatc-' ria
fluente ad iunAuram ucl iund:uras. Q_uinta coii
clufio.Elcdtiuecuacuadocuacuationcpropria eft fcm pcr cxpccflanda digeftio. Scd
arguitur qucwi materia nonexiftentefuriofadcbctcuacuari a prindpio.fit.n, for
.fcbriensfeb.choierica non dcmatcria f uriofa.et pFo fcbriat dc materia
fariofa.sS;: fint alia paria ut eftpoifi^^ bile.Etarguitur ficjmaiusfcquitur
iuuamentum ct m< nusnocumentum in for.ex euacuationc factain princi pio
<5 in platone,^ procedendo in hocargumeuto ficut fupra de cibationefaifca in
corpore m quo uirtus dilfol- uitur utfcis. fcd in pla.debec fieri antc
digcftioncm SC i principio.crgo Scin for.fimiliter. Rcfpondcturnegan do
confequentiam,liccc.n.in platonemaiusfequatur ia uamentum
^(Si^minusnocumentum-Sic. abfoiutc fc- quitur minusiuuamentum 5i: minus
nocumentum <:^ ineodemfcqucrcturpoftprincipium digcft:a cxiitcma tcria. Nota
<^ humores non f uriofi contenti in loco aU quo non funt cuacuandi ntfi fin
t digcfli . <S: hoc fi debec induciaS;<S^non ficut infijuinancta (SiSc .
His uifis fedlis cft rcfponfio ad argumcntafa<fta antc oppofi tum . Ad prim
umr efpondecur negando confc- qucntiam fic fimpliciterfacftam. tame proptcr
materia argumenti,dicoq>autnatura facit crifim autnon.fi fa- cit
tuncoportetmedicum non impcdircnaturam. fina fcicit autfacicdimfnute,
tuncoportetmedicum iuuarc <Si: fapplere ad operationem naturg,iuxta illud
Auic.ii nacura non mouetm^uc cu hora motus cius.oportct er- go in il;atu habere
filentium qu ado crcdimus naturafa cerc fufficiencem crifim non aucem
aliter,<S: hoc in cu- raregalari ^non coacca. Ad fecundumdicitur cj^illa eft
eaacuatiocoacca d: irregularis,ut patct cx fccunda,
<Sitertiaconclufione,quia timor eftde fufl^ocatiottc. Adtcrcium
concedfturconfequentia,<S:negatur ante- cedes.ad pbatione patct ex fexto
notabilf . Ad quarcii iiicitar <j> non eft inconucniensmaterias communcs
cua cuariin pricipio^utpacet in primacodufionc. Adqul tum dico<^ilIud
incelfagicur dc euacuacione minoracf'* ua,non aucem cradicati ua dc qua
inrelligitur qugftio . Adfextum diciturnegado aflfumptum,fiuc arguatur
dcmatcriagrofla,fiucdefubtili. Nafi dcgrofllaargua turfalfum
cftc^^perdigcftionemingroflfetur enmo po-f tiusfubciliatur.Si ucro arguatur dc
matcria fubtili con ccdo <-^aliquaIitcr ingrolTatur per digeftione . modo no
qu^Iibecingroflfatio rcddithijmorem incpcum euacua tioni igicur <Si:c,
Q_uaeftio. xlv. Aphor. xxij. velco^iilius. V 1' R V M Medidna laxatiua di Aa
attrahere a forma fpecifica fit humorum,quos cuacuat per u iam ii militudinis
attra<9:iua. Arguitur m ul tipliciter q> non .
Primoquiatunccoangeretidcmduobusomnino dif fimilibus 8c contrargs-eiTc
fimiie.cxsnfequcnsfalfij .qug cuncj.n .funt fimilia uni tcrtiointer fe funtiimilia
.ar- guitur confequentia,quia eadem medicina cft phlegma tiset cholerg
attradiua ll ergo hoc eft proFaer fimiticu dinem,fcquicur igitur <S^c .pacec
confequcntia . ^ afefi ptum dc aioc reubarbaro 8c pluribusalrjs.- Confirmat
<}uia curbich accrahicphlegma,auccarcamus, <Si fcamo nea choIeram,fi crgo
talisattractio per uiam fimilicudi nisticqualisefthabitudoturbithautcartamiad
phlcg matalisci^fcamoncaeaftcholeram.crgo permutatim, iicutcartamusad
fcamoneam,itaphIegmaad choleram <S;: ccontra.fcd phlegma cft extremaliter
contrariii chc^ Icre.crgo ct turbith uel cartamus fcamoncf ,quod patet
eflTcfalfum. Secund>ad principalc arguitur fic necfi-*- militudo f n
fubiianoali formancc in acddentali difpo-»- iicmemfdidxis adkuoiorem
ac&rahcndum cft cau^ actracdoms» Digitized by Google Wefue. Haly. ftuice.
Gar. Medid iiacua- uua4^ Siritu- dotri'- APHOR. attra<!U0Qis.ergo quaeftio
falfa confeqaencf a manik&a, ^atCumptum probatur.Primo non mforma Aibftan-
tialf utpatec.Qj non in accidentaW argufcurjquia tain acdde tali mamfcfta ^
occuka maior eft fimilitudo tur bithadturbithqp turbithadphlcgma.iifr phlegmat»
ad phlcgraa, qp phlcgmatis ad curbitli y fcd nec cur iMch attrahit
turbith^nccphi^maattrahitphFa crgo&c. Tcrtio fcqucrctur (j» fempcr folutiua
mcdidna atcrahc f cchumoreslaudabiles.cofcquensfaifum ucpacec. Et arguicur
confcqucncia quia non minor immo maior cft iimilicudo ipfiusad laudabilem q^ ad
corrujscum uel fi^ Jaudabikm iaiiicas confequcntis pacec.Co tirmac,qui^
«nedicinafoiutiuaeffrenitanscuacuans choleram niiq^ rcirarcteuacuarc cholcram
doncc cholerai n corporc in wcnirec.confcquen&felfum ,quia iicet pri us e
uacuctcho lcram aptamjipfam tamcn prius dcfinit cuacuarc ^ fic tota
cuacuata.deinde incipfc euacuarc pglcgma.detndc mcriam5<5<: pofteafan.uc
colligicar. 5 .de fimplid.diltK
quarca.cap.5.<S^quarcaprimi.cap.4.<Si;pluriesalibi» confequenciamanifefta
cft inccUigcncisCxquocuacuac pcrfirailicudincm. Q_uarcoarguicur, utcommunicer
fic fcquicur^non poific ficri emplaftrum ucl unguen - tum
cxfolutiuismedidnisquod exceriusucncri appofi tumfolucrccuentrcmcontra Mefucin
fuodc confola- tioiic.cap,dcdcIaminc.<S:inantido£ario.diftin.i i .dc
«ungucnto artanitcEt Haiy.3 .tcchni.Et arguitur cou fcqucntiajquta talc
ungucncum confcctum eft excoHo quintida 3C cucumc. ^Q.dCc. foiuciusquae fit accraa:i
uafunc non ^ uetrcm fedad catim poccus m«ertam ac
trahcrenCj<S:perconfequ€ns<S^c. Q_uinco. fimedid- na racionc fimilicudims
attrahercthumorcm, tunchu- xnor illc naturaiitcr moucrctur ad medicinam. Q_uod
fi conccditur .cotra,quia talis humor mouccur in cafu co tra naturalcm
ciusindinadoncm , ut cum ab inferiori- bus attrahitur ad ftomachum .Similiter
idem c<5rpus mc Tcnatur^itcrmoucrctur modbus contrarg. Simiiicer
aliquidnaturalttcr moueretur aiiquo motu, cui tamen maturalitcr reflftcrct ut
humor grauisfurfa accraAus a turlMch. Simil icer quia caiis mocus fic ab cxcra.
Sexco^ quia uei medicinaaccrahens mouerecurad humorcm ac
trahendum,ueIipfainftomachorccepca accraherec hu
morcsadftomachum.Nonpriraam,quiacunc non ac- trahcrct nec mouerecur humor ad
ftomachum, Simili ter quia oppoficum arguicur per Auice .4. primi.ca.4i Ncc
fccundum ,quia c unc non apparet quomodo medid na uchermodacflylusin fl^macho
reccptus euacuarec fpccialicer aiuJKfturiSjCum cius uircus non uideatur ad iun
Auras perucnirc. Adoppofitum cft GaF.in comcnco praealicg^o.22 .
Ecfccundahuiuscommcnco.jy. Ecccrciode limplid medidnadiftin .quarca.^.cap. vbi
pomcur q^ carcam us ideo atthahicphicgma<S: fimilitcr turbtch,qufa ucriuf-
qucnacuracft phl^madca. Iniftaqu3cfl:ione eruncduoarriculf . P«mo prfmit-
tcnturquaedam pr$ambula<Sc ccrminorum nodficado ncs,Sccundoponencur
condufionesdc quaefico. Pri- mo prscmicccndum uc drca iiceram ca(9:um f uic
mcdfd narum cuacuaauarumquafdam <iid kniduas ud lam- bificances,quafdam
lubricances, quafdamcomprime- tes,<^ quafdam digentcs,quf quaiiccr
diflfcranc drca lic tcramdcdaracumcit.primscrespropric dicuncur cua
cuantes.fedquarcamagepropricdicicur accracriua ud accrahercnon auccm
euacuarc.Ad propoficum dc cua- cuanctbus cligendo cft fermo in propofico non dc
algs, iiocum.n. cft illas non rarionc fimilicudinis uel propor tionis ud
conuenienrif euacuarc,fcd i ndtffcrcntcr om- n« matcri as,qbus obuiat cduccrc i
nquantu taies funt. Sccundo prf mittendum <^ ifte tcrmi nus fimilitudo
fumicur cripiidtcr . Primo propric, 6c fic«ft rcrumdt£ fcrerium inqualicate uel
qualttariuadenomtnaaoneco ucQicQria.Dico aucem aocamer
<UiE<rc&duni)qma<iuf HIPFO. iJtf demadfeiioiieft fimilitudo
propric fcd idmUtsSyU^ bencdiflindarum in quait tatcconucnicnriii.Dixictia notanccr
in qualicacc Scc.prc^tcr conucmenciam cium inquandtacc uei ficu 3cc. non
dicuncur aliqua fimiiia fed f qualia.proprium cnifm cftqualicacis fecundum ea
fimiic ud dii£imile did. Sccundo mo<3o fumicur fimili-
tudomagec:ommunicerproquacunq^rerumdiff«rcn- lium fowaali uclacddencali
conucmenciafecundiiqua cun<5^difpoficione ueidenominacioncm iliaf ucrinc coa
uenicnria. fic n.cthiope didm us fimile gallic» aut fda uo ,quancuncunq;tn
qualicacibus difiimiion,quiafimt li form 3 fubftan riali informatur . fic cciam
aequalc alcc- ri cft fibi fn quanricacc fim£le,qualitcr diftinguuntur &
miiiainfimiiiaeiTcntialiter<&: fimilia acddcncaiiccr* Tcrcio fumicur
fimilicudoadhuc magisio^rc^ricpra uc cft idem quod proportf onaljilitas uel
proporcio,ficue dictm us aegricudincm proporrionalem ciTc fimilcm > di^
fproporcionalcm dilTimilem,ficuceciam omnc pafftuii acfcionisagcncjsrcccptiuum
^dmus fimilcagcnri,«> q^aAioniagentispropotcionacumquaiicer fulphur 3C
ftuppa cft igni fimiiis,<S: uniucrfaiiccr omnc exiftes ca lc i n pocecia
propinqua palTiua,quaic alccru cft tn actu uel aifciua potcncia didcur fii»
fimile.& confucuic hf c fimilicudo uirtualis ud apcicudinaiis fiuc
proportiona- litas appcilart- Ad propofitum m^icinam attrahcrc pcr uiam
fimiiitudinispoccftimdiigi quolibeciftorum mo dor um ut pacct. Tcrria
dtfttncftio.quia ficnda cft mca do dciorma. fpcdfica <^ hic ccrmin us f orma
fpeciSca pc ncsau<5corescquiuoccfi»nicur.Prfmocnim fiunicur ^ fubflanciaii
forroa,pcr quam habccf ndiuiduiun detcr- minacumc^fcfpcdficum ingcncrc fubftandf
qualicer auHnam humanam dicimusformam fpectfiaun homi- nis.Sccundo fumicurforma
fpedfica pro quocun^ oc- cultoprmdpio aaicuiusfj^ddcui^Mbo; tn^uiduoindif-
fcretcriniicrcmc.huiufmodiiniiuidua occulcc indina
ccaddeccrmtnaccagcrcuclpad,queadmodum Isaiili- fcum dicercmusaformafpaificahomincm
osrrumi^-' rc.Tcrciofumicuradhuccpmmunftisproquolibtt oc-
cuicoprinci|MooccuItefnclfnance&c. fiueinfic cutlf- bccindtuiduo
fiucnonqualitcr dtccrtmusCir.kCcarmi^ fpcdfio abhorrcre uinum ucl aliquod tale
, 6C omnem occaJtam propric«cem formam fpccificam aj^>dlamiai qualiccr dt
ccl^cur q> no rqsugnac in duobus tndt uf dutt «uidcm fpcdd concradas foitnas
fpccificas inucnid. Huiufmodiauccmmodus loqucn^ iiabuic orcumdS f undamencum cx
hoc. Vulgus cnim auc piulofophan- tte uidcncesigncm caIefa<xrca>gnofccnc«
mantfeftum 8c fenfi bile p«nd jxum pcr quod olefadc.f calidicacan hanc aAioncm
cali<dicariignisaccrtbucrunc,quiaeft prl cipium nocum.Dum
aucanpcrccj^untproucnirccf- fc<ftusno
pcrmanifeflasqualitaccs>nccmanifcflascraf m ucariones inftquaices non
cognofcenos aliud pri nd- pf uminquodhuiufinodi eficAus reduccrcnc nifi fub-
flancialcmforroam ipfi formae^cnijiicruntfubfianda lihuiufmodicffe<fi:us, 8c
ficaformaTpcdficaoes iftos cffcd:us proucnirc dicct>anc. Q^uan<3oq^auccm
cod c5 poficoa<S:ionem accribuencesnon pcrdpientes parccm auc^fpofirioncm
mcricocuiuscalfs caufiuccur OTC<9:ua acoca fubftanria effcAum ^erunc
proucnire.Vlcimo adh uc a>mm u ni us fuaHCur forma fpcdfica pro quocu<5
qualicariuo prindpiomani£cfto ucl occulco, occulcc ta- mcnudperocculcam
cranfmutationcm aliqucm eflfe- ^um producente,ucl fi
h<K:quodnonilludoccultccraa mucancc,qualicercalorcmpoflrumusform2un f|^dfica
nomfnara,lfccc .n. fic manifcfta qualicas, pcrocculcam tamcn qualicacem
mouccutfum , fiowlicer quiaper oc- culcam cranfmucacionem
ficeftorganiui/usq>nonal- ceriusorganifcnfusmoriuus. Exqutbuscolligipocefl:
concordanriapIurimumau<fioricacum Auice. fecun^ primi.doc.2 cap .4.de eoquod
comme<Scur<Si bibitur faifccc^fomafpedfica eft tliapei; quam resxft illud
, Digitized by Google Q^VBSTIONfES quod cft,ut odor aut colorsautanima^aut alia
forma dc non pcrcepcis fcnfu. Patcc etiam inccUcccus Aucr. m .5 . coUigct.cap.2
1 .ponetisproportioncni qualitatum pri marum circ formam fpccificam .Patcc
ulccrius aliquara «ircfublianaam aliquamaccidesfccundum uariaseius acccptioncs.
Q^uarta diftin . Triplcx cft atcrahcrc ucl tripfr ficri contmgtc. Acalido.A
uacuo, uci nc dccur ua cuum. Etauircutc fiuc aformafpccifica. CoUigith^c GaF.
diftinclro.Prtmo uircutum nacurahum. &pri^pri' Auice, mi.doc.5.cap.dc
uirtutibusminiftrancibus.Difrerunc autcmqaiaactradionc proucntetcacalido ud a
uacuo fcmpcr ali)S paribus cictus Sc faahusaccrahicur, quod c fubcilius
ctfaaliusmobilctardiusautcm difFialiusmo bilcautgroirusjutpacctin lycinio 8c
motuaquf uelac riSjncdetur uacuum. Attradfcionc uero a fpeafica for-
tnaproucnicntc,uel auirtutcquand>q^atcrahitur grof fius5iiubtdiusrclinquitur
ut tutbith attrahit phlcg- nia relinqucns cholcram <S^quandoq? ceontrario
contin gtt.Huiusaucemcaufacft proptcr attrahcns a uirtutc ud fpedfica forma
dctcrmin atum rcfpiccrc accrahibilc» nonfolum quiafubciliusautaliudtale,
fedquia hoc fic ^bi proportion^um <^non illud. Prima conclufio^ iVledicina
non attrahit humorem propter fimilitudine cius ad humorem in qualitatibus
manifcftis primis ucl &cuad{S.Pacct,quiaturbithuel cart^us nuUo modo
uidetur habcr e hac fimtlitudincm cum phlcgmatc. S^ cundaconclufio .
Mcdicinafolutiua tamdida non attra liithumorcm,propcer clTcntialiter
fimilitudine tpfius ad h umorcm . Patct fimilitcr ut pr|ccdcns, Tcrtta con
clufio. Mecidnanon attrahithumorcm proptcr fimiii- tudinem proprie dicflam
eorum in accidcntaii fpccifica forma . Prob3cur,quianon cft fimilis forma
fpccifica in humore cxmcdicina. Itcm quta humor humorcm ydC medidna medicinam
actrahcrec. Q^uarta condufio.. Q^uaehbet huiufmodimedicina attrahithumorcm,^-
pcerfimiiitudinemipfiusadhumorem tcrtio modo di^ ^am,qug
cfi:proportfonabihtasudaptitudo aget^ad pairam.PatctquiafoIum idcoattrahtt
quiahumor cfii inpoccnttapaffiuatalisqualisefi: mcdidna in potcntia
aiciua,c^hoccfi:ipfumcire fibifimilem fimilicudine, tercio modo dicla ut
taiflum cfl;.ergo SCc, Ex quo fc»j-: t ur intcllcdcus au(flx>ritaus GaF.
mcdicina laxatiua at-. trahithumorem fibifimilcm.t.proportionabilem. ta-
Iem*f.i n potcntia pafriuaqualis cft medidna in poten-,
tiaadiua,<S!:ficdeali)s. Q_uintaconcIufio. Scquitur «^priusc^humor
amcdicinaatcrahacur a mcdicinaaL.. teratur.Patet,quiafitammouetur «S^prtus
nonmoue l>atur,altter intrinfecc fe habet qp prius. Scxta condu- fio.Huiufmodi
alteratio per quam principahtcr raoucc humor eft alteratio qugdam occulta ,
quam philofophi fpiritualenominarc confucucrunt. Probatur, quia cft SC no eft
manifcfta,ut patct.tdco. Exquo patct c^ a for
mafpedficaattraiutmedicinahumorcmfaltem aliquo mododctribus prijnis modis
capicndiformam fpccifi'' cam, Exquo ctiam patct modusquo mcdicinaattrahic
humdrcm.tra(fcaenimadfi;omachum alterat corpus.f. iiiembra,fpiritus,<S^
humoresaltcrattonequahumor fi[ biproportionatusdifi>onitur utad medicinam
mouea-. tur,ita ficut m agn cs alcerat medi um , q uo alcerato altc-. ratur
ferrum altcrationc qua difponitur ut ad magnctc AuiCe.
woucatur.Ipfisautemhumoribusficaduencrcm mo- «^r * tis<S;: naturam
ftimulantibus tnfurgit natura Sc fimul medicina 3c humorcs<xpeIIic.Coliigtt hicmodus
quar ta primi pl uries.Et a Mefue in dc confblationemedicina rum . Ideo fupra
dicebatur tpfam pcr accidcns cuacuarc per fe autem atcrahcre Scc* Scd circa
diAa qu gdam ia furguntdubia. Primum. Q^uomodomcdccina exte-. riusiuntSa ud
cmplaftrata potcft fccciTum prouocarc, . jjj^y.^ ud foIucrc,ut fupraex Mcfuc
allegatum eft. Et Haly, , '* tercio tcchni.tex.com. 1 99.
fuperiilampartcm.Anti'-: f^cosacro(SI^^,vi>tponitmedidQainrub umbilico ,9p.
PA R T !• I* pltcatam folucf e ex cerebro<S: ftcruts,<S:fntnaau fiiaf'
Wter ,dl; fub pcdc pofita folucrc cx capite. Et
diat ^ noa x^rtct ut fdat hoc iUc qut non cft dign us ne ucatur hts
adnocumentum. SccundumdubiumqutaqppoiTibilc uidstur quod aiiqua fit mcdicina
attia<ftiua tam poftif Jbile uidctur rcperirc mcdicinam expulfiuamquia pro-
portio medicini^ ad humorcm cft ficutmagnetis ad fcr^ rum Sc uirtutis mcmbrorum
ad nutrimenta, fcd datur magftKfcrriattradtf uuSjCtiimilitcr cxpulfiuus.ct me
JbrumaliquodnutrimetumahquodattrahiciSc^aliquod expdlic.crga <&:c .non
crgomedicina pcr accidens folu. potcftcuacuarc,fedeciampcrfc. C6firmatur,quiada
tur mcdicina uenent cxpulii ua.igicur Sc humorum ue
ccnoforum.afrumpcumpacetdethcriaca 4.canon.fcn. fexca.EcaScrap.infuo<Je
fimplicibus.cap.de carnety Autce. ri. Et abeode cap, de iapide beccac . Et
quinco coliigct Serap. eodem cap.igitur cadon radonc dabicur mcdicina hu- ^^^^;
raor um expuifiua.paccc confequentia cum anteccden- ^Yedid tc. Ad primum
dicitur q^ hoc poteft medidna duplici- "S ^U^ ter opcrari. Prtmo acuitate
fua pungcndo udraorcSican dupfr, do,quarcexdtabitur uirtusadcxpcllcndum
fuperflut- tatcsqugfuntin ucntrc,ficutfuppofitorialogafaciiit. Secundo potcft
did <^ reperiuntur medicin f folutiug ad deccrminata mcmbra rcfpcd:ui^
habentcs^qusedam ad confortandum ,quaedam ad linicndum, quaedam ad ca-
put,qusdaraadftomachum.taIi igitur medidna iuifca cxtcri us con ucrtcretur in
uaporem ,q ut per {x>ros penc trabit ad.flomachum,(S; ad fiomaciium materias
attra iiec quas (ola uirtus cuacuabit&c . Ad fecundum didc iiiudctrcpoiribiie,fedmedicinaequibus
comunfter utt niur non funt talcs .omnes cnim vidcntur atcrahere,
iSinonexpelicrc. Adarguracntaprincipaltarcfpondctur. Adprtmuoi cura
arguiturcj>contingeretidem Scc, didtur cjnon rc pugoat fdcm duobus contrargs
elTc fimiic fimilitudinc tcrcio modo dicla,iicutreubarbarum cholcraed: phle
gmati,fimiiitudinc tamen formali hoc eft tmpoffibilc; Etper idcm
adconfirmationera dicitur negando illud arguraencuraacommutatapropordonc. Vel
coccdituc q^ q ualis cfi: proportio turbithad fcamoncam tn potcn-* tia acciua
attrahcndi,talis cfl illor um in potcntia pafrt-f ua utpacet.Haecautcm
rcfpofiomagiscommunttcr ac ceptaturqpprima. Argumentum enim acoramutata
proportfone tcnetur fatiscfficax.vnde debitc arguereg "
commutatamproporcione eftarguerc fic^ capds qua tuortcrminis.f.a.b.c.d.quorum
primura ficfc hahce ad feciidum,ficut tertiura ad quartum ,ita <;^ ficut fe
ha bct unura anteccdcnsad fuum c6fcquens>ita rcliquum; anceccdensad fuum
confequens, tunc ficut fequitur an tecedes unius ad antcccdes aiterius,fta
cofequcns unius adconfequcnsalterf us,ut.f.ficut fe habet.a.ad.b.ic3 fc
habct.c.ad.d.ergoficut fc habct.a.ad.c.ita.b.ad.d. fc dcbethabcrc, Dcdarauit
camcn primo dc generationc huiufraodiargumcncumnon tcncre ntfiin numeris.
Adfccundumpacecfimilicerfolutio. Adtcrtiumnc- gandacft
confcqucntiapropteruirtutem impcdire lau- dabilium attracl:foncm,(uuarc uero
fllaudabiltum . £c per tdem dcmcdicinacfFiCnitante diccndum eft. natura cnim
uf^ ad altque terminum rclaxat phIegma,<S: non doncc totura euacuetur,nc cx
cius totali cuacuatione fc quaturmors, Adquartumdecmplaftrodivftumcft. Ad
quintnra Sc fcxtum patct quia in philofophia cla- rafunttaIia<S;c.
Q^uaeftio. xlvf, Aphor. xxi^, V TR V M In pcracutafcb. apatcacutiirimoaut
dolorc fortifrirao debeatmcdicus cuacuarc uft^ ad fyn-^ copim.
Arguiturmultiplicitcrc^non. Primo.perom ocra ictum curatf uum dcbct uirtus
cuftodirf , fcd pcr euacuatfoncm ufq; ad fyncopira non cuftoditur uirtus
igitur<S!:c .patct confcquentia. Sc airumptum eft GaF. Ga!V
«oiu>>c(rapeu»capit.dccimo. «S^iii pluribusalfjs lods» SccundOf Digitized
by Google A P H O, - Secundo.quia talis euatco hStxuCc^ ad (yncopfin ms^ ius
iductt nocuaiencum q^ i uuamencu .(gicur. pacec co l€quenc(a'.& anrumpcum
probacur,qufa calis cuaao co fercuircuctperufamexoneracionis,^ nocec per ufam
«folucfonis.fedplus nocec per uiam refolutionis q^eon- ferac per uiam
exoneracionis.igicur. pacec cofequentia cummaiori.fedminorprobar,quia per uiam
refolucio' niscadic ufrcus,quod eft maximum nocumcntu. Teg ft lien tio arguicur
raci oibus Auer . 7 .colligec.cap ,8 . ingenio curatiuofynocharii.quarum
prfmaeft.na nunqpfacic €uoncro ufqj ad fyncopim nifi in crifi mala.igit ncc mc
dicus debec eam facerc cu m ars imi cecur nacura quancii i> poc.
Q_uartoarguic.d:eftargumencumeiufdem.per cuonem nodebct euari nifi
noatiuum>quiaqualeopor f cc.fed n unq^ cuo h uiufmodi inducic fyncopim .
igii ctc. <^uinco .qaia cuo ufq? ad fyncopim eft ca pucrefacfcio Bfs,quiaeft
ca dcbilicatis caloris innati aqua prouenic putrefacfcioaquianonpoccrichumores
rc<ftos rcguiare» fgicur^^c. Sexto.ciiaciouf»^adfyncopim indudcno-
cumcncumagis qs iuuamencum.igicur ccc. alTumpcum probatur,quf a pcr fe inducic
nocumencu 3c pcr accides ittuamcmum.Scdforcior inducit clFecflus per fcq^ pcr
accideas.igitur 6;:c. Sepcimoarguicurquia fialiquadb compecerec phkbocomia
u€<^ ad fyucopimhoc maxi- «nceircc in cafibusqu^^cxprciTic Comcntatorfn.com-
«lento huiusaphor.2 3 .cir<a finem . f.in febre pcracuia
«lapatcacutiirimo&iBdolorc fortilTimopatec q^no, primoin
pcracutafeb.noacompetit faitcm pblcboto- - sQiia cumfan.fit frenii diolerf
,igic 3Cc. Oclauo. quia pcr talcm phlebotomia aon refrigcrac corpus. igit Scc*
aiTumptu probatur,quiaper euomm feng.reddit cho- ^mce* lcra paratior
ebullitioni,ut ponit Aui.primo quarca.ca* lo.dcphicbocomia.Eccauencggruai ad
altcraduaru r<rumperduca«^c. Confifi-poEaFguidcapoftematc acuciflVmo,
GonfK:mac>qufaoa»ntseuofuperfluain- Idem»
fiamatcorpus.quartaprimf.cap.3.crgoa fortioridu- ccns ad fyncopan inflamat
cospus, Nono arguicur.<^ m dolorefortii«monon compctic,qai3 talis dolor uche
mcmcrproftcrnic uircutem..%dp€r phlebotoaMa augc mr proftracio fi fiac ufo^ ad
fyncopim.fed non licet duo offerrcuchcmcticerprofterEentia uircuccm.igicur Scc*
JDccimoquia in horaforc^doloris non cft phkboco- Hera ♦ mandum .primo lib.f en
quar sa. cap .pHimo , fimiliccr ia eodemcapiculoinfortidolorcpriuseft fedadam
quam euacuandum.nam diciccitm^ ad diuerfa trabere uokic- xisdolorcmloci prius
feda. Ad oppoficum cft Hif^An apho .pr$fcn» quf ege^ f uncur
non oportcc. Inquaeftionc primom gencr:^ uideKcur ucrum i n aliquo cafii
compctae cuacuatio u%adfyncop<m . Secii do principaliccr uidciMturdchisqu^
caAafuncin arci- culo quf ftioniSjfcf licec deforti dolorc^c.an is eis com
petat cuacuaciouii^adfyncopim. Q_uantuad primum arciculS erunt notaca &
codu- fiones. Pnmo nocaudu q>aliguolentcsponercconcor- dia imcr Aucr
Jocoalleg.iSi: Hip.dicunc <^ ly ufq; ccnet Vr^ d ^^^ incliifiucqik]^
exclufiuc,feu Acit quado<$ termi- Vl^du numindufiuiiquadoqgcxclufiufi.Dicunt
autq» inte P^*^ tio Hipp.fuit SC coiter aliorum me&co^^ ciio uf^ ad
fyncopimexdufiucbcnealiqiicompccit.fed fi lyuf:^. tcucaeur indufiue ica q>
fit fcnfusq» ciiatio uil^ ad fyn- copim indufiue,puta <^ |gcr in fyncopim
cadat aliquaa do compctat^cunt ipfi hocno eit ueru.Et hf c f uit in- tcntioAucr.uoluiccnim^barc<}>non
dcb^us euarc Auic^ f grotantcm quouf^j^ acJlualftcr fyncopi^ct. Ifti paucos ^*
uidcrfitau<ftorcs.VndeintcntioHip.d5SAuf.inplcrff(^ g
lociscftq»aliqncompctitcfiou%ad fyncopim induS oisd - **^* ^^ ucrodiftinxer unt
dcfyncopi <^ qu$da eft repa J, "' rabilis,qusda irreparabile. Et
<kcunt<3^ Hipp.incdlcxtt * *
dcfyncopir^rabili.d:Aucr,defyncopiirrq)arabilf»
tftefermoucri^i*edrud^»Q^ui&u^ dubicac (^me- Hip ro. ur ^icas uolens curare
sgrocance non Sebet (pCam id ryn^ copim irreparabiiem duccrc.ldcoforcedfcendum
eft^ Auerro.cxprcifc aducrfacus cft opi.mcdi(^rum in hoc.
Prodcdaracionchuiusdifficulcatis prgm<ccen<ia func qufda.
Primopremicccnducftrepeririifioscermin<» Exolu- penes au<flor«
cxolucio,extafis,Iypochomia,;^fynco- ao quid
pis.Intelligenccspcrexolucioneomnem magnam debi eccxca- licace ucl
uircutfsrefolucione, cxqua proucnic magna iis» uir cucis proftracio. Fer
extafim auce difponcm pcr qua
homoet1:extrafenfura.<&:accid<tquando<j^3 ca corpo- ralf Sc in
jntrinfeca, ut ^pter uehemente doloron, qua do<^ aulcm a ca primi tiua ut a
forti timor c , akquan<3o autcm cx forti a«entione,uc ui<i"
<kquoda Foroliuiefi. JLy{X>chomiaauc€eftdefe;flus animoilcacis > dicit
cnint Ly|x>- al(pos<juod cftdefeJt:usi&: chimosq<f cft animus
quaii chomia defed:ioanimi. Pcr fyncopim aucem intdligunc cafumqoii 3C uircucis
fubico fa^ftum.undc Aiace .fic deCailni iynco^. fynco- pim. 1 1 . ter ti).
Syncc^is eft dcftru<ftio maiorts parris pfs, , aut plurium uirtutis/cilicct
motiug& fcnfibtlts 4>ptcr Auicc^ debiiitaccm cordissS;: aggrcgacione
fpiricuscociusad ip Tra.2; fum ^pccr^ammcuentcmcamadinccriora^aut^ter cap.^»^
cam pr^focasccm ipfum intertus,quarc non tnueni t fpi- racul ura,aut proptcr
par uitate auc fubcilitaccm fuam, quarenonfupcrfiuicfupcriilumquircpcrttin mincra.
Ec cx ifta difftnicionefyacop^ iequic primo q^ in qua- libec fyncopi fit
aggregatio,^ mocus fpiricus ad cor. Secundo ftquicur <^ lyjxjchomia proprie
non eft fynco pis,quian6 eit dcftructio pluriuaj partium uircucis £ca ilbilfsd;
mociu^,fedpaucarum. Tcrciofcquicurcau- i faquarein fuperiiuacuacuacioncfequfcur
CyQCopis^dC fimiliccr in iine phiebotomig quandoqj.Simiiiccr quare
cciamexforcirame,quoniamcxea accidic mulca fpiri- tuum
refolutioquarep3uciii<antur3i;rcdeunc adcor. Icem proptcr humorcsmor<3icancesattra<fcosad
os ft<i- machi. Q_ uar to fequitur quare in cimore &. gaudio fic
fyRcopis;<&:quarc in non aiTu«is. Q_ uinco pacec qua- rcmagisin
phlcbocomiapoft daafioncra ucHae fic fyn- copis 3C mulca alia fcquuncur. Caufe
ergo cx qutbus proueaic fyncopis,liccc poiTinc aiTignari mulcae , genc- rales
tamen funttr^ad quasomncs alig rcdud polTunc, fcflfcec fubicus mocuscaiorisad
cor,dusfuffocaio fiuc prohibicio rcfpiracionis,<&: eiuspaudr^cum
rcfc^utio- nc.Iftacanguncurindcfcriptionepofica.GaF.aucemdi G*l^ cic in. 1 2
.cerapeu.cap .quimo^ fynco|^cft cafus uir- tucis fubico facxus. £t ^dtur
^usquia uirtus^ fitim- potcns fencire ctdebicc mouerc.Ec<licicur fubico
faccus addiifercnciamcafusuircutfsqui fitiu paulatina rcfo? lucionc
ucinhcacad:tabc. Vkcriusnocaquodhu- %nco- iufmodi cafus uircuce^ cft dupkx ,
qui a qm<i^ dt re- P*s ud cupcrabiiisj&quidamirrccupcrabilis.
Irrecuperabi- uircuc^ liseftinquoeiculcimafpiricus;^ uircucis fnanicio. Scd
^^"^ rccupcrabiliscft inqyononcftulcinia fed rcducilxlts. dupicx* 3c fokc
hacc uocari lypocfaomia quac cft <kfeccio ani-? moficacis. Sed Itacim
infurgic dubtcacio. Q_uomodo ad euacuationem quam praeapi c Hippoc.fcquicur
fyn- copis,quia nonpropcermocumfubicum <:aJorisad cox
cumpocfusexpadacur,nccpropcer fufio<:acioncm pro- pcer idem.nec edam propter
minoracioncm fuam,quia tuncnoncciTarecfyncopisnifi reftaurec fpiritum. Sc
cundumdubium . Q^uomodo exforci dolorc fcquitur fyncopis.
Adprtmumdubhimdidcurquodineuacua tione poccft ficri fubirus rc<i«cus
fpiricuum. cum enim in coco fic euacuacio-mulca dcpaupcracur ualde fpiri- tibus
cor,quarc uircus rcgiciua cocius fubitomoucc Cpi rftiunadcor,adqucmfubitum
motum fequitur fyn" copis. Sccundo mo<io eaam dtci poceftquod uerfus
lor- cumeuacuacionis moueturplurimum fan.^^ex confc- ,qucnciplurimumipiricus.undeinaiiicur
cor &fpiricu .^ 3 A:fanguincdcpaupcracur,<&jflctcrcia caufa
fyncofMs. Ad fecundum dc dolore fimiliccr di<utur <^ udcor fpi« rittt
dcpauperatur ^ptcr fpiricus curfum adiocum dola . A Iaco*s,apho» ' S Digitized
by Google cuca du Dolor fortilTi musdu pfr. Csp,i. X : Q^V-SSTXONES t^,uel quia
fpus fuh'tp trahitur ad«)r a uirtutc vegUl*' uatorius*
Vltcriuspfincipahternotauc fupracuacua- tio eft dupIex.f.co3<fi:a5&
regularis. Hzs uifis tenendaj fun£t% conclufiones. Priniaconclufio.Medicus regu
lariter operando mn debet cuare,nec ufq^ ad fyncopim
propriedida,necufq^adlypothomia. Probaturjga rc gulariteroperandonihiidebet
jracercquod corponno- cumentu inferat.hutufinodi aute euo ufc;^ ad fyncoptm
inducit nocumentu») magnum,igitur<^c.c6fequentia Sc alTumptum patet. Sccunda
cdcluiio* Mcdicus neq^ regufr ncq^ coade euando dcbet jgrotante ducere. ufij^
adfyncopim irreparabile feu ^pricdi<ftam.Probatur^ quia per iUa duceret
corpus ad morte . Tertia coclufio. In cafu coado po t ducere ad fy ncopim reparabtlem
feu impropric dictsim quam lypothomia nominamus. Pro^
Jbatur,quiaperhuiufmodicuoncmffpc fger libcratur- a periculo mortis.iUa
omniafatispatent. Q^uantii adfccundufuntnotata&concfones. Pti^ mo npta
q> febris peracuta qnq^ eft de fanguine, qnq^ de aliamateriaafangume.
Secudonotaq>quado£^ eftdc alia materia a fanguinc uel cft multu admi2:ta
fanguini, uel non multumadmixta. ]Etnotaiigna diftinguentia hoc. Terao nota
cj>in utroc^ illorum cafuu uei uirtus cftfortis ueinon,uclcorpu6eftabundans
fanguine uel non. Q^uartonotaq>dupfrpotdtc£dolor fortilTimus. Primo uelquia
ualdeintefus,eo.f <j>triftisfenfatio in- tenfa eft ualde,& tamen uir
tus eft for tis. Secundo modo dr forttHimuSiquiauirtutis.f multum
proftratiuus;>di6 feruntautequiaprimuspotelTe fine fecundo. Prima
conduHo.Statein corporccum fanguinis abundantia uirtute fortifeb.acutilTima
defanguinccum putredine uel iine ea £enda eft phlebocomia ufq^ad fyncopim repa
rabile .conduiiopatet. Secunda concIufio.Stantcfeb, acutiiTima,ecmateria alia
afanguine fanguinimultum c6mixta,cum conditionibusdi<ftiscompetit phleboto-
jnia uCc^ ad fyncopim r ecupcrabile .Patet ut pracedes.
TertiaconcFo.Statefcb.acutiirima Simateria aliaa fanguincjfed fanguini non
cdmixta non liccf eiiarc ufc^ 9dfyncopim,fed iicetaliquam facere minorationcm*
Q^uarta concfo.In cafu Jicet cii pharmatia eiiare uf(^ ad fyncopim ftSte
uirtute. Q_uinta concfo. Dc apatc jiFr ponat.ubi pendeat a matcria
fanguinea,uel e t fan- guintadmixta.ee uirtus fuffcrat ^c. Scxta concFo. In
dolore fortiiTimo prio mo uircutc fuffere te SCc, licet fic cuarc,etn6 in
dolore for tilTimofccfo mo. patec^ ubi no tolcrac^fternatione
propterdoIorcm,quotoIerabi5 »fta alia,qug iitper fyncopim pcedente a multa
cuonc» Vltima concIuiio.Tutius ett eiiarc quoufcg appropin quat fyncopi
infirmus qp: quoufq^ cadat in fyncopioi.^p hgcf uit fnia Auice /ed fortc
diccret ahquis quo fcietur quando cuo eft propinqua fyncopi . ]R.efpondet q^
dun) £ceuacuat(o(uerbigratia)perphlcbotomia debet mcr dicus pulfum tenere in
manu,& cum percipict uaria<!> lione in pulfu utputaipfum
ualdeminorari,ctaIiqii in- ter m ultas pulfationes par uas lacerc una magna
tunc cf^ ^pinquafyncopis.lftafeciliafuntinpradicacxperto, JHlispoficisiactlise
JbFo adargumcncaanoppoiim» Q^ugftfones fecundae parcicul^. Qu^ftio^ U Aphov I.
[} T R V M nocumencum contingenscx fp mno in dedfnatione iit fi^num mortale»
Arguiturmu|tiplicitcrquodn6, Primo. quiafomnuseftres n3turalis,co c^cftopc
rationaturalis.Nuilaautem res nacuralis liocec,cum quia omnc nocen? eft res
pr^ter nacur a.et di uiditur in tria.nin morbum,caufam morbi,^: accidens
jnorbi.cum quia natura non uidet fad:rix morbi,uc.6. deaccidcnti.fS^
fecundocrincoru ad prindpium. Con- £rmacur,quiafomnusconfortac digeftiua,
naturalem ..€aS9rcminuI$ipIifat,utfccada prtmi rdoc,2r«ap «dc Iris P A R T I.
lU quaeprouemutitcxromno&uigilia. Con£irmac,qufa
fomnusiafrigidaC(S::humcctat.igicurfaIteminfeb.noii uidccurinfcrrcnocumentu.
Secundoad prtncipale ar guitur.maius cft nocumcntii fomni in principio uel ila
luf^ indcclinattonc.Sednocumpntu noncft neceiTario fnortale in principw nec^p
in ftatu,igitur a fortiorf ne<5 sn dedinationc.confequentiamaniFerta
eft,quia ft uocu mentum maiusnon fuificit aegrum ad moricm ducere,
necminusfuiFicit iiacere illud. Tcrtio. impoiTibile eft . scgrummoriindcclinationc.igit
impoiTibijc cft in dc- clinati6eapparer€ iignum ucl nocumentu mortale.igi
turaiTumptucolIigitur.^.de criii.cap. 9,<S: primoin pluribuspailibus.
Quarto.hocmaximeforctpropter _ argumentu GaF.ii foientia iuuare fuo tcmpore no
iuuc • tintScc» Scdcontra.quiauelargumentu GaF.procc-- ditdcdcclinatione
uerauelncn uera.nonprimum,quia inillan6apparet iignu morta!c,necin
caaduemtmors, iiecfccundri,quiainiftanon fokt iuuarc fomnus. ideo non
foreteiusargumentii adpropoiitum. Quinto.in dedinationc fubcth apopiexig
itupariscongelaciois no cetibmnus,&tamenhocnon eftiignum mortale.igtc
qusftiofaifa.c6fequentiamanifefta.6if maior patet, ex quo fomnus fubeticus
eftfomnusquiomni tempore no cet. Ad iilud dr c^ illx non funt aegritudmes in
quibus fitiomnusnatusconferre.utpatet. Sexto . poirtjbilc eft tn declinatione
tertiang purg accidere nocumcntii ex fo mnojqugtamenextotogenerccftfalubris.
Coniirma cur,quia faltemhoc nocumentu poteftprouenire a cau
faprimitiuajqijiapotproucnire amalitia regiminis.igf tur.patet c6fequcntia.&:
aiTumptu . Potcft enim ?ger »n principto declinationisparoxifrai fumerc cibum
eua porabileminducentefomnu,ideo<&c. Confirmatur, quia ibmnus femper in
declination e nocere debcc , quia fuperuaeuitatc noccCuc tertia primi.ca.dc fomno
6C ui Auice gilia. Hiiter arguit.polTibileeft ex fomnofacfioinde- clinati6c
paroxifraifebris falubris fequi nocumcntum. igitur qo falfa.confcqucntia
nota,<S;: aiTumptu patet.po naturfortem segrotaretcrtianapura,6^f^in
decjinatio nc huiufraodi p^^roxiCmi doj:miat,tunc poiTibilccft ^-. pter
fomnumaliquan>partrcula uaporis cho.lcrict acutf rctincri,quaeaducnicntc
uigiliaadcerebrum cuapora- bitjcxqub fequif ur magnumLnocumcntu, tamen tllud
non erit iignum mortale igitur 8cc, Ad iftud dicii q^ in cafu ifto nocumentum
ill ud non erit perfeucr as,^ fic non aderuntomnescircunitatig rcquifit^ ad
iigniiican. dum pcrilludnocumentu.igitur &c. Exquibuspatct rcmotiomagnf
controucriig,quf a multisconfueuit do 6:oribusiicricircainteIlcAumhuius
apho.&:c6men, Item arguitur .aliqug funt aegrifudines cx totogenerc
falubrcs ut tertiang purap 6li:c.igitur quantiicuncg in ip farumdeclinationibus
accidatnocumentum ex fomno> ri6erftmortalc,iignum,igitur6«:c. Adiftud
dicitur c^ inilltssEgritudinibus nocumentum indcclinationc cii circunftantf)scftiignummortale,utpate£
per conclu- iionesaphor. Aliudargumcntum.febriatfortcsdc ma
teriamixtacxphlcgmatcd: choicra,cuiuscholcra cri- ticf cuacuetur in feptimo
dic,tunc polTibilc eft in nona die in phlegmatc rcmanentc tieri ex fomno
agitacionem fortem,adquam fequatur maiusnocumcntii,<&: tamen exillonon
habemusmortem pronofticari. igitur 6cc^ confequcntf a manifefta,^^ maior fatis
patet.fed proba- tur minor,quta c6 tingcngcftadhucphlcgmatica matc
rfamremanente eiTeinprincipio uniucrfalicum poffit princip(iiphlcgmatic|dHrarc.l8
diebus.utAuic.pri- Wem* piaquarti.cap.dcphIegmatica.<S^ii iic,poiribiJe cft
tiic apparere iigna cruditatis, fed apparentibus iignis cru- ditatis
noncftpronofticandumccrtcdefalute.ucl mor te , ut Gaf.in commcnto fuper. 1 2.
aphprifmo.prim^ .particulae qui iicincipit . Paroxifmps <&: coniiftcn -
tias. igitur 6Cc* . Admittitur cafus, <&:dicitur quod 1| jbjccc
cftiaagaumaQCua)£{Uucon(ic^cnsex fomno iu Digitized by Google A P H O. nona
dit^Sc pcrfeucrct cu circunftanti^difSiscft iigfla morcak.jEtf cum arguit q>
nonjquiatunc fortc appare- bunt figna cruditatis,igiiur (S^c.Ncgadacft
confcqucn tia.Etdr proaudoritate GaF.allcgata^ GaF.uoluitt;^ pcrfignafumpta
acruditatcnonpoffumusccrtc prono fticari dcfalutc ucl dc mortc , cum hoc tamcn
ftacq^cz ali)s fignis hoc poffumus faccrc>ut patct.idco 5Cc. Ad oppofitum
cft Hip.in apho. i .dC GaF. incomcn. riic tangunt dug difficuitates.Prima
anfonuspoflit induccrc nocument ii aliqcf uclnoccrc.Sccundacftqft tu
principalc.Io prlo uidcbtc dc pria.fcdxdodc fecuda. Q^uantum ad primum pmitta
primonotabilia.fccii do concFoncs.- Primo fdcndu cft <j dc fomno plurcs da
Sonus tur dcfcriptiones. Prima. Sonus cft rcditus fpus aialis qiiidp ab inftr
umcntis fcnfus 8C motus ad fuum principiu, cu quo priuantur huiufmodiinftraab
cxitu operationum in ipfis pter illaqug funt nccia ut uita pcrmancat.Et g fpum
aialcm puto no cifc intcUigenda animalcm diftin Aum contra uitale 6^c,cum no
foliusaialis fpiricus fit rcditusjfcd ctia uicaiis 6c naturaiis.fed intciligit
pcr ani «laiem fpiritum et uit2dem,qucmadmodu fubanimali Auicc» uirtute et
uitalcm c6prehendimus,utpr!o prima.doct. 6'.dc uirtuttbus.cap.de
uirtutibusalalibus.uclfortcdi xicaiaiis.quiapotiuimcpcrrctravftioncm fpusafalis
£t immediate fomnus tanqp pcr priuatione inftri immcdia tcdeferuientis.Per hoc
aute q»dr ab inftris circumlo- quitur terminum a q\io-,8Cper principiii
tcrminumad que illius rcditus.etpcr prindpiuiuxtapiiilofophos na
turaicsintelligcrc debemus cor.pcr alios aute ccrcbrii. potilTima aute
rcuocatio eft ad a>r . Pcr hoc aute<j> fub- iungitur prgtcr
ilIa,difFert fomnus ab apoplcxia , fynco - .. pi^c.Inquibusaute
ualdcimpcditautnotabiliter di- Auice» ujinuitur .Colligit hgc defcriptio prima
tert^.cap ,dc fu beth.trac.4 . Cui ctia confonat dcfcriptio coUcAa prio
dcfomno.f.fomnus cft conuencus 3C rcciprocatio natu ralis caloris ad
interiora.f ad cor cum qua eft uinculu fi iie in potcntiafcnfitiui
primi.i.fenfuscois. Ex quo pa- tct<;^ taliter capicndo fomnii iftc tcrminus
fomnus fup- ponitpro illofpiritutaliteradinteriora redcuntc,con- notado ctia ad
hoc fcqui impcdimcntii fenfus cois in fea ficndojfiFrfenfuum cxceriorum.Ex quo
ulterius patct tiulii mcmbro attribuendura ciTe fomnum nifl organo fcnfus cois
3c mcmbris fen fibus extcrioribus fcntirc po tcntibus.Et ifla defcriptio
uidctur cuilibct fomno coK. Alitcr defcr ibit fomn us quia cft a<fi:ualts
priuatio uigi S *nus ^^ ^"^ opcrationu i am didiarum proptcr rcditum fpiri
triolex t"sd<:c.Exquopatctquidfituigilia. Sccundonotafo' "^* **
ninumcffetripIiccm.f.naturale,nonnatur3le,&ptcr
natura.Naturalisfbmnuscftillcqui anatura naturalic opcrantc fit principaliter
non cfFc<fi:f uc cocurrente cau- fa pter naturam ad ipfum caufandu .Somnus
uero pter nacuram eft a ca prgter natura proucnicns.No natura^ ]is ucro eft
cutusca cft aliqua resnon naturalis. Excm* plum primijficut fomnus cuenicnsin
corporc &hi fano debitcrecto.Exemplufccundi,ficutfomnusfubcticus. Excmplum
terti;,ficut fomnus caufatus aladuca uel a SSnina cibohumido
uclacrcfrigidocorporiindcbitcoccurrcn- turalis '^» Gasautcmnaturalisfomnicoitcrponuntquatuor,
cSqua- materialem.f formaIcm,efFidcntcm,<S:finalcm . Matc dru— ri^is potcft
dici membrum cui propric attnbuit in fo^ plex. mnocfTe uigiliapriuatum,uel
fpirituscui hic attribuit * motus.FormalcmucrodicuntcfTch^cretracflioncucl
moturofpiritus.Effidcntc ucro ^cuat dupliccm.f.me diatam &
prindpalcm.f.anima <S£ uirtutem totius r^i tiuam.Immcdiata ucro
dicuncefTcnutrimcncicuapora tioncm.adccrcbru cnim uaporibus clcamsdC infcrius f
ua frigiditatc rcflcxis fit meatus fpi rituum aliqualis op pilatio,quarc pri
uant mcmbra fcnfu 8c motu , Sc rcd- procatur calorintcriusdonechuiufmodius^res
dif&l vantur .Mediata ucro Sc prindpalis ca eft uircus uicalis Qu^fpiritu
adioccriorarctrahitjUCdusxcfolutioiitoHii prohfb^tur.FiJialf s uero poni c
duplez.pr«!ta ^gef^ nis nucriinena pcrfcd:^.fa:uiida ^hibido rcfolutfonis nimi^
ipfiusfpiisqui pcr continuua^fttun uigili^ rcfbl^ uitur.Proptcr
quod.4.dcaccidcnti di^ morbio.cap .ulc.
dixitGaF.<^fomnuseftquicsaialiumcumintcnftdena Gaf* tur^ium.ViiipfIsfpiritd>usmulcumpaucificatfsne
ul tcrius refoIuant,fcd ut rcnoucntur <S^ mulciplia:nt,rc*
curruncadcorficucfatcUitcsad capitancu,ut Aucr.2* Aner*
colliga.cap.2l*'£xquibuspdtcolligicomplaadcfcri . ptio fomni natur ali s.Sonu8
naturalis cft naturaks rct^ . ^ tusfpiis ab inftri s fenfuum ad prindfMum
^uenicns a uirtutc <Sc nutrimcntf cuaporationc ut fpiis in uigilia re
fblutus rcftaurcc Sc n utrimentu digcratur.cxplicantur cnim in hac oes caufae
fomni. Ex quo patctquid pcr ui gflia intclligerc debcmus,quia.f.cxpanfione
fpirituum aialium ad fcnfum datum ad organa fcnfuum Sc motus qua fiunc potentia
ad ad:ualitcr fcntf cndum Sc moucn- dum,fadta ab aia ut animal debitas
opcration^ cxcrcc' rcualcat.Exquibuspatetprimointelfsdicii Auice.l . Auicc*
caii.fcn.2.doc.3.cap.3.f.dcfigniscdpfonum diccnt^ fomni nccefritatcmnon cfTc
abfoluta. Patct fccundo quarcinfrigidatfa<S^humcd:atfafuntmaximc fbmmfe
ra,(&;pluraalia. Tertio pmittcndum duplicitcr ali^d poffccffe
canocumenti.f,pcrfcd:pcr acddens. Prima coBclufio.Sonus pritcrnatura per fc
n<«:crcpot. Patct fatis,quia ois difpofitio prg tcr natura p«fc cft ^pa idix
ccrc nocumentum.Icemfomnusnon pter natura per fe impcditopcrationcs
fcnfus&motiJB.^icxSiic.patct con fcquentia(S::afTu{opciifiFr.
Sarundacondufio.Sonu» nonnaturalisetiapotpcrfe nocerc.Prob^ur.Rcs noa
natur^isindelMcc occurrcshumano corpori Sc caufaos
fomnumpcricindebitcipcdicopcrat«>ncsfenfus(S^ mo tus.igitur
(S::c.c6icquentianota,<S:anscft poflilMlc.^ tar. Sc cofcqucns Scc. Tcrtia
conclufio.N unqp fonus naturalis pcrfenocumentuindudc.Pacet,qufa nunq^
cftfomnusnaturalis,nifiqii cft naturalis Sc coucnicM rcditus SCcSed patct illud
no pcr fe aliquod induccrc iu> cu mcntum.id^(§E:c. Q_uartaa>ndufio.LfCct
itafie» pofiibile tn eft fomnum naturaie ciTc pcr acadens cam nocumcnti.Patetponcndo
fbrte ciTcquartanariu<S^q^ hora notfce prima dormiat fbmno naturaii Sc
an«a|^c paroxifm us ita uc i*uper uaiiac ipfi dormie ti .Sc patet co ^ dufio.
Exifiofequircorrolaric,q^nonomnKCa mor-* fai cftrcsprgtcrnaturalicccoiscaufa
pcrfc morbipro»- ducftiua fit rcs praecer naturam morlM,inquam uel cau-
fadifponispccrnacuramadnaturale finou non natu^ ralitcr ordinati.Q^uodnotantcr
additur proptcr apcr- tioncm ofTis facri inpartu,&fra<fcura umbilicahs
ucng infantisjin quibus rcpcrit folutiocodnuicat^ Sc dolor. quorum tn
caufanoncftnifi uirtus,quf non cftprgtcr saturam,licct
ip^tfolutiocotinuitatisfitrcspr^ter na turam huicmcmbro ucl coiporironcqua
hocmcmbrii uelcorpus cft,non tamcn ronequafpcddeft confcrua tiuum pcr hanc aper
done . Ethoc cftquod comunitcr did confueuit.f.q>natura naturaFr
opcras.f.pro folius iodiuiduic6feruaaonc,no pcr fc^dudtnecexnatur»- li
itcntionc diipone ptcr natura.Cum quo tn ftat^ ip- fa naturalitcr opcrans pr^
fpcdd conferuaaonc pot fk- fpofitione in indiuiduumproducerc,ut tale mdiuidaM
cftprxter naturalcm.Simfliter did potcftdc apcrttionc uciuirummatrids in
purgationc moiftruorum. Q^uantii ad fecundu arttculii pmi tta primo aliquas
diftones. Sccundojxjna concFonc&dc qugfiK». Prwoa diftd .Tcmporummorbi
quoddaeftuFc,ctquoddap» Motbi ticularc.quidfituniiquodq^pata.ExquopacetdecUna
(gs ^^^ rionemquandacfTc uniucrfakm <S£quanda particula' jjex. rcm.
Secundadiftin^io.Dedinaaouniucrfaliscftdu 0cck'-
plcxucra,fdlicct<SCiK>nueia.Vcraeftmanifcftatnor- iia»> hi rcmiilf o
cum dommio ui rtuiis fupra morbu Sc cam dupJcau morlH,fi a ca
dcpendcmlucric.Non ucra auc <Sc a<ftua ItsinorlMreaiif&o
finea<ftuali maoi^od^aaoiio mBm laco^apho* S 4 Digitized by Google tpspti
culare dupfr. JEgri^ cudodu Q_ViESTIONES tis fupra morLujfcd cum apcrcud/ne
morBfredciifid/ a4 eandcoj uel majorcm inccniione^ prius. Terciadiftin
(ftio.TemporG parcicuIariummorlM,quoddam eftme-
ricocuiusd;rp6n/isromnusfupcrueniensaptus cft fem-
pernocere,quoddaprodeire,quoddamediomodo.Exe plum primijutprincipmm. Exemplum
fecundi^uc^de^ clinacio maxime quo ad ulcima parcem eius. Exemplu
terci^jUtftacuSiS:: augmecu. Q^uarcadiftinAio. >i irudinumqufda
funtinquibusfcmperpernaturam ca- rum «elfuarum carum fomnus aptus eft
obciTc.Q^us- da uero non ,fcd indifFerenter fe habent ad obeiTe SC ^ deiTe.
Excmplu primi , ut fubcth ct apoplexia et fimilia» Excmplu fecundijUt tertiana
«S^cgterac aliae febrcs in- terpolacs falubres, Q_uintadiftind:io. Nocumemu fc
qucns<&:c.qn<3^ eft magnum 8C pcrfeueras. quadoc^ uc ro par uu uel
non pcrfcuerans. Sexta difto .Huiufmodf cocumcntu quado^ proucnit aca primitiua
ud extriu feca.quando(^ucro acacorporaii uel intrinfeca. Exem plum
pnmi>ficut inordmatio rcgiminis.Excmpliifecii dipacet. Prima
conclufio.Nocumentii ex fomno con* ttngcnsparuu ucinonpcrfeueras>aut a primitiua
fiu€ cxtrinfccaca prouenicnSjnon neceflario cftmortaleft-?
gnum.PatcCjquiafiparuii eft uel non pcrfcueransnon fuccumbic uirtus.Si ucro a
caprimitiua proucniatj ip- fafubtracfta remouebit nocumcntu,ut fi forti dares
ui^ num Sc ipfe ftupeficrcCiifte camcn fomnus no eft lignii mortale.igitur
<5<:c.patet confcquentiacu antccedcnte.
Secundaconclufio.Nocumentiicxfomno in dedinaT tione concingcnsadhuc magnum 6c
perfeuerans in f gri tudine,inqua apcuseftfomnuspcr fuam maccria, CctU"
eetiftaruaegricudiniinocercnoneft fignum morcalc, Pacct,quia ex quo aptus eft
fempcr noccrc in illaquan^ tumcuncjt eifec illa xgritudo falubris noccret.idco
6Cc» Tertia conclufio.Nonomnenocumentu magnum <SC perfcuerans
concingensindeclinatione uniueriyifebrig cft morcalc figou .Paccc,quia in
principio augmento et ftatu paroxjfmi declinacionis ex fomno pot nocumen- tum
magnii «S^perfeuerans contingerc,sSi tamcnillu4 uon effet fignii mortale.igitur
8Cc, Q_uarta conclufiQ rrifiua.Nocumcntu magnum 8C perfeucrans ex fomno in particulari
declinatione contingcns,ueI in particulari 6C unmerfaiifimuI,non
acaprimitiua^uenies in ggr< tudinc in qua no ex natura iilius cft fomnus
nociuus cft ]fignummortaie.Dico aute notantcr.Nonpcndens aca primiciua propter
prima conclufione .Ec in ^gritudini- businquibuspernatura illarum ggritudinu
fonuseft aptusnoccrc,utinfubeth<S!:c.propter fecunda conclu-
iione.HancconcIufione uoiuitHip in apho.I .Ssi.GaF. in comcn.l
.Etprobatficutipfe fi folcntia iuuarc Scc^ Et de hoc pone exemplii
Conciliatoris dria. 1 08 . Etcft uerifimiiitudo in hoc,quiaexquo in
dcclinationc tnfiert fomnusnotabilc Sc pcrfcucras. nocumcntii cum fortius
debcat omni alio temporc nocere,uidctur q^ tande indu cat nocumentii
mortalcSecunda caufa C6mcntatoris> vquia uel uirtusuincit matcria,<^ tunc
nocumcntiinon critpcrfeueras.ucl uincitur a matcria «S^ nocumentum cft
magnii,eft fignum mortale^cut in c6mcnto*Tcr tiacaquia teporc quo
calornaturali&cft fortifTimus Sc 4icgrauatusamateria(^c.nonp6tuinccre
matcria igii cccaiiasuincetj&pcr confcqucns <S(:c. RatioThomg, quraexquo
matcria ficdimiuuta fi uirtus talepatit no- cumcntQjfigniicft ipfam ciTe ualde
dcfc<ftS,quarc <S^c. Q^uintaconclufio.Licctita fit,fempcr tamen caeteris
panbustnal^sadfuncmultoplurcscauffnocumeti.uer l>f .g.ficut fi
prauan^erialaatarccin principio ficuc iii dcdinatf one nuHi duiwu cft q^
dctcriusinduccrct nocu- .fncntii. Corrolarium. ifCct dcccrior ca fit nocumcncii
prindp:^ qp dedinatiois cx fomnoalijs partbus^deterf us t^cn fignum eft
nocumaitii<ieclinationis.patet fatis. Secundii corrolari um.Stat aliquod
fignu non morta- ifealt^o^Qosnorcaii eflcdeteriustiocumentu^ To^ P A R T I. IX.
'ttum corrolarf u.Probabilitcr did pot tam m dcchnatto ce uera ^ tn non uera
ucram circ osndufione rcfponfi?- uam.Patct conciufio in non ucra. Patetctiatn
ucra. li«r cct cnim fit morbi alicuius ucra dcdinatio , ftattameu
tntcriusprauammatcrialatitafrequaecx fbmno agitac caufanspcrfeucrans<S!::
notabdc nocumcntii inducens. «SiJ hoctta uidctur fignum mortaic ficutaiia.
Adargumcntaprincipaliarcfpondetur. Adprimum negatur haecpropoficio. Ad
probacionem dr <^ aiiqua res nacuraiis cftde pcr accidcnscanocumenct,ficuc
ca-r lortuuseftcaextincflionis. Adconfirmatione liccc cS £erat,non t£i fcquitur
q^ non noccat. Stat cnim q> in uno iuuet <S!; c^ ia alio noceat. Ad
fecunda principaic di<x turq>licetcaetcrisparibusmaiusnocumctttu
poiTitfi'e- : : *' xi a fomno in principio,peius tame fignificare debemu§ - ;.
cx nocumento declinatioxiis ^ prtncipg , , Ad alia patec
folutiocxdiAisexquaeftionc. ? Q^ugfto. i). Aphor. :9. : VT R V M
ucrusfomnuspofTitrcmouercdefipicn. ttam. Arguicurmuiciprrq>non.Primo.quia
fomnu5 eftcadefipiencig.igicurnonpotipfamremQuere.c6fe qucntia nota.quiaidem
non eft produ<fif uii <S: remoti- • -^ uum ciufdcm. Secundo fomnus
debilitatcalorem na-- turaIcm.igitur<S:c.confequentia manifefta,<S!:
affum* ptumpatet,quiatnfrigidat. . ^ OppofitumarguitComcntator. Primo nota
q»idc potcft pcr accidcns eifeoppofitorficaufa. Secundo no^
tac^q|utsfbmnusinprincipioinfrigidet,<S>: hocquan^ tii ad mcmbra exteriorajin
proceffu tri caiefacic. GoJ^; tra,qui*fimilatquieti. Vcnieftiuxtaprincipm infri
gidandOiEtin aiio,quia ficutper quiece prohibetur fpt rituum
d^calorisnaturalisrefolutio^itapcr fomnum. . ^^
Adargumentapatetfolutiointeiiigenti. "^' Q^uffho, fij. Aphor. ii. V T K V
M defipientiafit pcriculofiorfebrcuel apoftematc Solutio.Rationc dignitatis
ac^ionis laefae. ^periculofiorcf tensparibusin gradu.d: hocioquen-? dode
confirmata. Pot enim ,ph<berein totomotum uo-? 1 untariii,(S: fubita mors p6
1 fequi . fifr quia cerebrii eft mcmbrum <3el3ile refpectu cordis.ideo
nocumcntum in Ipfoconflrmatum difficultcrpotcft remoueri. Q^ugftio. iii^.
Aphor. iij* ' V T R V M aliquisibmnusexcedens qptitate dcbi-s lam iit
bonus.<S: fifrde uigilia. Arguitur multipFrq^ fic. Primo.quiafomnuscriticusautfoJiusfequescua-
4:uationem nimiapoteftcffe bonus.^ tamen cft excC'^ ,, .. ^^ densquantitate
debitam.igitur Si^c.confcqucntia mani _ ' "^
ifefta<S::aiispatct,quiainta|icafuconccdit{bmnus ul- '""'
tramenfura fomni nacuralis. Sccundo.in forti dolorc approximam us frigida ft
upefacicntia ibmnii prouocaa tia,adhuc ultra mcnfuram naturalis ibm ni . igi t
confcir ijucntia nota 8c afTumptii patct in c5muni operatione.
Tertioarguii;urdeuigiiia.nam in apopleticis concedi mus uigiliam ultranaturale
uigiliam,igitur &:c, conf^ qucntianota<Si:affumptumpatctfimilitcr. Sonua
Ad oppofitum cft aphorifmus tcrtius. Nota quod fo fecudii mnusp6t did
ficrifccundiiquancitatcm debitadupiid debi|-av ter , Prtmo quia fit ficut
tempor e fanitatts . Secundo mo ^" tat^ do>quia Ht fccundum cp r
cquiritur in talt difpofitioc tn dupftr .quaiiprotuncrq>crfturcorpus.
Primaconciufio.So^ " , mnusexcedcns quantitatem debita prfmo modo jK)teft
^ , efrelaudabiits. Sccundax:onclufio.Somnuscxcedens ' ' '* quantitatem dcbitam
fccundomodo,no poteft efTc lau 'dabilis. Patct,ga fonmustalis non cft a>n
ucnicns i n for •ti cuacuationc «S;: pofllongam uigiliam. Q^ugftio. V. Aphor.
i^i : VTRVM fomnusfitrcsnaturalis. Etuidctmul tipFr <^ non . Primojqufacft
rcs no naturali&igf t &c. Sccudouigiltacftresnaturalis.fgitiio fomnus.
.Tc|* tio. fomnusciipriuaaooperaaonum lcnfitiuarum. fcd •suUa
tal^pi^ua^ocftiiaturals.fgicurS^c» . . . j Ad Digitized by Google A P H O.
I^csno Adoppontumarguiturq^fomnugcftknaturafinall nacara certncentus.
Nocac^dupi^cicerdraliquar^nonnatu lisdapli ralis.FMmoqufa anacura finaiicer
nontncenca.Secudo Ctfer » quf a occurrens corpori noftro dehite fanitatem
confer- uac.indebite uero fanitatem temouet. Ad argumenta patet fol ucio . Gaf.
Q_uaeftio. vi. Aphor. fg. uelcometf.fij. Stupor VTK.VM
ftuporfitfemperfomnuslongus. Ar^ gd. guiturmultiplicicer^fic.
PrimoauifloricatcGaf.4» dc accidenti .ultimo cap . Secundo . quia ft upor non
eft niii difpofit/Ojper qua iiunt mcmbra impotentiaadde- bite fentiendum
&mouendu.fcd ill ud idem eft fomnus tam longus quam ecia profundus. igftur
6cc. Tcrtio. cadem eft aAio qug leditur per fomnum tam longum cp .
profundum,S;:qu5perftuporemlgditur.fgitur &c.pa $<^^^
tetconfequentia<5^afrumptu,quia f.fenfatio. ^^*^ AdoppofitumeftGaf.incomen.j.
Primonota.cj quadru fonini quatuor funt drig eiTentiales maxime.f.Iongitu-^
piex, do,breuitas,^f unditasjfi ue grauitasj6ii leuitas fibi op pofiia.Df
logusquia longo tempore durat.Bxeuis eco tra. Dicitur
profundus a quo difftdiis fit exatatio.Lc' uis uero econtra a quo facilitcr fit
excitatio. DifFcrunt auterationccaufaru.utfatis patcc intcliigenti. Sccun do
nota q^ ftupor fumi t m ultipliciter. Primo pro difpo-^
fitioncpcrfe&imediatc fenfationem ta6:iua membri auferente
ucldiminuente.<S^ ficdicemusfrigiditate in- tenfam mcmbrieffe ftupore auc
oppilacionem aut ali- quodIiuiufmodi.& ficftupor cft ggritudo.Secundofu-
mic pro ipfa fcnfibilitatc cavftiua ablata uel diminuta,c5^ iic ftupor eft
accidens 3C no ggritudo proprie di<fta,nifi « cxccnfe fumcndo ggricudmc pro
omni iilo quod uertic 51"^° . ad fecura . Tertio nota.<^ ftupor primo
modo df v-^lus fu °^"^^ mitur dupFr.Primo coiterproqualibet difponequa Ig-
^P f *-. duntur ipfa membra a Jr ualiter ad dcbice fentire 5^ mo- Aufcc»
ijcri^dCpnmo hocmodo. Secundo modo proprie , Sc fic dfffinitur
fccundatertrj.q> ftupor cft f gritudo ofFicialis facienseuenirenocumemu
deftru(H:ione.f.aut diminu tione in fenfu acfluali.qug fi debilis eft,eft cum
tremo- xc.fi fortis 8c cofirmata cum paralyfi 3c moliificatioc«- &iftofecundomodofumifin
propofito. Prima con- dufio. Scup^r acceptus primo modo 8Cc. poteft dici fo-
mnuslongus 3c adhuc profundus. Probatur,quta per quodlibet iflor um redditur
membr um impotens ad fen ticndum dcc Secunda concIufio.Stupor fecundo modo
acceptus non eft fomnus longus. Patet>quia fomnus eft aegrftudo 3C ftupor
accidens.fimilicer pcr diffiniuonem ciustaAiuam,utpatet.
Btnota^jindifiBinitiocdicicur offfciaIis,qufa ficutorganum dicitur fentirc ita
ei attri' buitur ftupefaAum cire.Ec hoc de dubio. Q_ueftio. vi). Aphor. iri. V
1 R V M fomnusf n aliquomorbo poteft cfTe ca nocumenti.
Arguiturmultipliterq^non. Primo fic. quta fomnuseft operacionaturalis . fed
talis non eft nec poteft elTc ca nifi iuuamenti.igitur etc.cofequentia ma
iiifefta.6^ afTumptii fatis de fe patcc. Secundo quia hoc maxime foret i
nmaterialibusfcbribus.fed arguic q» no, quiafomnus ifrigidat 8c humedac cii fic
fiFisquieci.fed infrigidatio<Si:humcAatio competit tnfebribusoibus
materialibus iuxta illud dicflu prim? ^ticulg apho. 1 5. Iriumid^ dietf oibus
fcbridtatibus dcc, Tertio quia in fomno fortificat uircuscc reftauret calor
naturalis et fpi ritus,fed ad hocnon uidecfeqnifi iuuamentu,igic etc.
Adoppofitfi ufdecurcfrefnraapho.cercq,<S2 racio ip KocU' fum ucrt ficas.
Pnmo noca.DupFr dr aliqui d effc cau- me ti ca fa nocumentf . uno modo per
fe.alf o modo per acddens,- duplcx IUud entm dr ca nocumentt per fe,quod ex fua
natura ucl naturalif ndfnationenatueftfaccrc nocumentii uc uenenu 8c hmof
.IUudautem dr per acddensquod noa cx fua natura,fedpropter aliud fecum
concurrcns, auc proptcr pafTf difp6nem,aut aliquod calc. Stc cntm dbus
i^ctqn<^ propter ^Tpdneai ftomadu* Secuado no»» HIPPO* ij^ ^rfplex eft
fbmaus.f.aacurate,iidii mtttralis , 8C pcer natura dcquibus did:u cft» Priaia
condufio. Somnus nacuralisnunq^ perfc &^prfcno<:xc.Paccccxqufd so miais
nacuralis fomni * Sccu&da condufto. Somnus na turalfs pcr accidcnspoc
obcfirc.Patcc.qufa pr<^ter par-* ttcularcmdiipdnem>uc fi paroxifmus
dormicnte mua- derec ftacim poft princij^u fomni . In ^rfcudinibus ca«
tarrhaIfbuseaanoccc,uc paccc. Tcrciacondufio . So-^ mnusnon nacuralisper
acddens 8C nonper fc poccftno ccre, Q^uartacondufio.Somnuspraccernaturamfcm'*
perobeft perfe.ideo&c, Ad argumcncapnndpa!^ rcfpondcc. Ad primu pa^ tec
fc^ucio,quf a £>mnus non cft pcr fe caufa nocumcncf , fed per accidens.
Nonrepugnac auce aliquam q>eracio- tiGoa nacurale fore per
acddensc^nocumcnd. Ec fi ar gufcur incidencer(^alfqua o{^racfo nacural^ fic
cauCi tiocumentf,quiadolons<S^£>iucfon^condnuicac^.Dt- citur <J> hoc
non rq>ugnac dciftajqux cft iblum ordina-
taadfinemconfcruatfonisfpcdd.dcnaturali came ope racionc qux eft ad finen
confcr uadonts indiui duf ordi- tiata ill ud forec impofTiMc. Ad aiia argumenta
fimilf ccr rcQ>ondecur. Q^ufftio. vig. Aphor. iiq: VTRVM
femperi^cnfcndo&indigentiam^lf aaturafincmala. Arguiturmultipfrq^ non.
Primo. nam cum plenitudinemagKnacuraft^ uirtutis fortitu do.igftur
pacecconfequencfa,quia fortitudo uircutis ar gutt bonam corporis dtfponcm . 8C
antcccdcns cft GaF. in libellodebonaliabitudfne.fecundoqufainfequtt cenx
pcracum .<&: aiTumpcum paccc f n corport bus athlctaru» Secund.>
prindpaliter ultima inanitio 8c euo quan- do.-^ cft laudalMliSjigicur
&:c.afrumpcum patet dc cua- cuatfone uf^ad fyncopim 8cc, AdoppofitumeftHip.
Primonota^uirciKm cor porc non ex hocdebetforcK^>|^Iarf >quia nondum cor
puslapfum ficin nocumencii,fcdqufanon fadliccrpara tum cftf n nocumenta fiue in
Igfioncscaderc. Sccund» nocaq>nuIiaeft unamenfurarq>Ietfonisud cuacuatfo
lus i^acurg femper conucnicns.&i ta fimilf tcr de algs rc- busno
naturalibuseftdiccndu.fecundum em'm aliascc alias corporis circunftantias
necefrariii cft aHas <5^ aliaa cireeuacuadom'srepIetionif.]^menfuras. £x
quibus^ qutc primo<^ corpus athl«g nc» debct did utrtutisfor- te,quia 3C R per
difponcm in co accualitcr extftenccm. non csidit uircusad hocinfenfiMc
nocumentii , paratii camen eft illud fadliter caderc. Scquitur feciido q^ cua.
cuatio ufq^ ad fyncoiMm fa<fca non debct did magis m%y*
doudnaturafad:a,quta<^ fiad huiufmodi cuacuatio- cem fequatur aliqufs uf
rtutfs cafus,hoc tamen cii iftis circanftantijs corpuscxigcbac. Ex quo ulterius
poceft inferrfcondufio refponfiua,fdlicctc^ fempec plcnitu- do cum
ali)sdrcunfianc^cftmala &c. Adargumenca prindpaiiarefpondet. Ad prtmii dr
q^ uf rcus non ideo uocacurfortis,quianonl^'tur a for ticaufa
feddrfortisqutaafordcaufanon labicurf^'- liccr . Ad fecundii dr q^ hal^cudo
achlecar ii eft boua ap parecer,fedapcicudinalfccr no eftbona.Achlecacnim li
cec a^u non cadac t n nocumcn cii,h^>ec camen apcicudi nem per qua cft
cafurusin l^um,uc habicu eft in pri- ma parcicula. Ad fecundum prtnapale patet
inqu|f^a tie,quiafUa cuacuadou%ad fyncopim in cafu ia quo coacedicur ucfynocha
non cft magisnacura. Q_u§flfo. ix. Apho, iiq, V T R V M plenicudo Sc ind^aida
ulcra quani ojK>r tcc fi nc caufx morborum. Argui cur m ultiplid^
cer quod non . Primo quia funt morbi. igicur . pacct confequcntia .
«S^aiTumpcum probacur , quia plen(tu« do noniudecur aliudcfTcquam
uixnimtai^lacadouk tra modom , Sc inanido uiae nimia conftrivfUo ulcr^i
inodum.fedhufufmo<& <i'{pofidones func a^ricudines inmsk
ucliecq^ubyuc fat^ pacec*igt€9r^c«pat^ Iac o « 8 .a pho » S i^ Digitized by
Google Q;ViESTIONfES CS)afequ«fitia.<tairuajpt5 fifr. SecundopcfiflawVolsc
Sciepfonc per fc 6c imedtatc a]<cuius mcmbri fenfibili- tcr ladunt
opcrattoncs. igiiScc.patet confequcntia per quiduois segritudinfs.afTumptu
patet.Nimia cnim rc- pledo uclicg pcr fc Sc imcdiatc ipcdit tranfitu uring ctc»
Confirmat.inanitJo nimia <Sf replctio fifr funt diffxjfi cionespter
naturamjaquibusimmcdiatc pcndetaligd acadensjputa actio laefa.igitur
<S:c.affumptum patct, quiafuntimmediatacaufafpafmi. Terrio. tam plcni- tudo
q^ indigentia funt res non naturales .igitur <S::c, pa tet confequens Sc
confcquentia. CLuarto. ga funt nacu rales cii fint operaciones a natura ;p
ucnientes. igit 8cc* Ad oppofitu eft Hipp.in apho, Et Gar.in c6men.4. Primo
nota c^ licet res p tcr naturam diuidat in fgritu dtnem cam ctaccidens,ifta
tamen diuifio non cft ncccf- fario abinuice elTcatialitcr diftinctorUifcd folum
fecun dum ronem .Contingit cnim ide elfc cam 3c aegritudi- Ecm. SiFr etiam
accidens,ut fi ponat <j adiilcus pulmo- ixis fequatur heticafeb,d«:adhettca
fcquatur magna dc- bilicasdigeftiugftoiaegritudinalis.Nocu cnim cftq>in
cafuiampofitoheticaiadcctaeftsegritudojCQ fit difpp fitio pcr
quaimmediatcfenfibiliter operati ocs I|dunt» Ipfacft ctia ca aqua ggritudo alia
dcpcndct, quia.f. dc- bilitas digcftiug ftoi.Et ctia ipfa hetica eft
accidens,ga dcpendet ab ggritudifeeXab ulccrepulmonis. Agritu- do igitur ca Sc
accidens non nccio rcalitcr abinuice di- ftinguunc,Iicet fu£ formalcs roncs
fint necio diftmCtga qPuisctiaimpofribde ficcande difponem fimulciiccau
fam,ggritudine,& accidens rcfpcAu eiufde, quia tunc i4cm cilec ca dc
caufatuprius 6C poftcrius refpeftu «uf Inani' ^^^^
Sccundonota^ioanitiofirrrepletioftimiturdu tiodcte plidter.Primoprore
rcplcntcaucinanietc.ficemmhu pFo du- moresreplcncesuocamusrcpletionem.illos
autquibus olidc cuacuant <5^inaniunt uafa uocamusinamtione . Sccua *^ ' do
inodo famii rcplctio ^ ipfadifpdne mcmbrircpletf coiifequente.f.materia
rcplcnce .f pro mo fe hndi huius inebri,ec ficinanitio etrepfo non eftnifi gda
modusfc habedi ipfius membri inaniti uelrcpkti. Pria condu iio.Capiendo
inanitione 5i:xcplecione pro modo fc ha- bcndi ipfius membri ca inanicib q^
rcpletio notabilitcr cxcedensmodu. ucl nacura mcmbri cft f gritudo . Prp-
bacur,quia quodlibcc iftoru eft difpo pr fter natura im nicdiatcfcnfibilitcr
Ifdens utfatis patct.igit.patct con- fcquentia 8c alTumptufifr. Secunda
conclufio. Capie do inanitione Sc repletione primo modo,ta inanitio qg
s-cpletio pot cffe acgritudo. Probat pr io,ga q ronc lap(s in collo ucficf
exiftens cft egritudo,cade rone matcria flimiaqui libct quodlibct membrii
fuperfiue rcplcns 8C eiusopcratides imcdiatefenfibiliter Igdens.fed ut patec
lapis in uefica eft ? gritudo.igitur 5^c.patec confequen-
tia.<5^afrumpcufi|r.ldem maccriareplensimcdiaccim ' peditacftione aut
paf&one mebri.in caf u igit.patet con quencia.<S:aIfumptu fifrin
cafu,inquo incoUo ucficae forctmuita matcria^hibcnstranfitumsurinCjaut in fo
raminc auris Scc. Tcrtiaconcfo.Ta rcpletio ^ inani- tio fumpta primo modo ut
didu cft in concf oneimedia tc pot clfc ca.immo dc f ado cft ca. Probat,quiaut
fic €ft difpo aquaimmediatcdcpcndctdtfpo qug cft aegri- tudb5quia.f.difp6membriinanitiuclrcpletiiamdtd:a.
fgitur&c. Exhtsinfcroprimoq^ noquflibct ggritu-
«foicftdifpofubicdriuccxiftcnsinuiucntc. Sccijdo.^ non qu§libct ^gritudo cft
difpo fupcraddita uiuenti,ut modu^fehabcndimembricftggritudo in fitu. Tcrtio
infero ggritudincm non cfic paifioncm uiuentis nifi ad iftum intcllcdii <^
folu uiucns ^pric dcnominat ggru » Sequf tur cda non quodlibet in qud
fubiectiue eft ggri- tudo cffc f grum,ut fi amala qualitatc materig immcdia
tcpcnderctopcrationufcnfibdislaefio. Ex quo fequic aliquod mcmbr um aegrotarc
poffc 8c non pcr coitacem alf cuius mcmbri in quo tamcn non cft aegricudoj^SC
ad- hucargricudfiicin coplezioncs^Srotare.Sequic quarco P A R T I. Ili 'idem
fimulcffeaegritudme (S;;rem naturaIaa,iiJ: mcm br um indebice ficuatu eft f
gricudo,&^ tamen eft rcs na turalis,quia.f.cft membru,a^ fequir q>hsc
confequen- tiano ualct.haec eftresnaturalts.igitno cftres ptcr na tura.Ec plura
fimilia cx his poffucc inferrt 5CC. Q.ugfto. X. Aphor. ii^, V,T R V M hecica
febr is ccnfequeris ulcus pulmo- nisfitaegritudouelaccxdens. Q^.
fic3:gricudopatet,ga per ca immediate fenilbiliter laedunt operaciones uiue
cis. Qt fi c accidens proba t ,qiiia pendcc ab ulceratione quac
cftsegritudo.igicur eft accidens. Sed probat 9. no fit accidens,quia cu fcbris
hctica fit facta no eft apca rc moueriadremotionem ulceris,fedcum acddens
alicu- ius ajgritudinis fit iliud quod ad rcmotionem fug caufa?
fitaptumremoueri,apparecq>ipfan6 eftacddens eo<^
cftmorbusfa(fcusindependens<S:affixus. Pro iftodi- citixr q^ duplex eft
dependentia.Q^uaeda effe effentialiSj eteftillaquaepcrrcmotione
fugcaufaeeftapta remoue ri,ficutdoIor capitis ^ucniens exlgiioneftomachi.qua
Igfionc reraota remouet fod3,ct a tali dependcntia efien tiali nodependcthetica
cofequens ulcuspulmonis. Alia cftdq>cndentiaaccidentalis>quado una diipo
dependct cxaIia,adc'uiusremotioneipfanon remouetur, fcd bc- nc fouetur,quia
ulcus confef uat heticam , &■ illa htticai non rcmouctur adrcmotfone
uIceris,<S; ifta dr acciden talisdependentia.Et dum dr <5>accidensremouetad
re- motione fug caufg,intelligitur de accidente dcpendentc dependentia
cffentiali. Dynus dixit <;^hctica talis in ficri eftaccidens,fcd infactoeffe
no,fed eft ggritudo^- pric fumpta, Similiterdixic Chriftophorusde hoii.ia
tcrcio techni. uideibi &c, Q^uf ftio. ixi. Aphor. Oxi. V T R V M omnecxiens
fanitatcm cadatin aegritu. di aem . Arguicur multipliciter c^ non . Primo.quia
ia neutralitateprimocaderepoteft. Sccundo.qua cade- rc poteft in difpofi tione
qug non eft (anitas nec ggritu- do nec neutrahtas,ut qualitas a primitiua
depcndes ca* Tertio.tale poteft immediatead mortem perduci.igi- tur
&:c.patccconfequentia (S^affumptu arguitur dc cor pore te perato pcr oes
fuas § tates naturafr dccurrentc. Ad oppofitum eft Gaf .in comento 4 . Primo
nbca.- i&gricudofumiturdupIiciter,ut prmjotcchni.tnjqug-. ftionibus
nouiscft plcne decIaratum.Primo mEodo coi- tcr,<Si: fic §gricudo eft difpo
praecer naturam Igdens hu- mani corporis operationcs,&: fic extenditur ad
ncutra- litatemiSecundo modo capitur pr o difpoilcionc pter na turam
fenfibiliter l^enteoperatiocs humani corporis, Secundo nota.t^ nulladifpofitio
taliter a caufa primiti ua dependensdenominandacft fanitas ucl aegritudo uel
neutralitas. Sicnimfor.nunc fanusligarcturtalicer <j» fe mouerc non poffec non
dcbet dici 5ger,quia remota li gationenon impcditurin opcxationibus.Item fi
for.ha bet malam digeftiua ftomachi etper appofitioncm em- plaftri donec durac
ihi uirtus emplaftri digcrit , illa ta- lisdifpofitio non eft fanitasquia
pendeca caufe primi- tiua , (Sc: non a caufa intrinfcca cxjrpor». Primacon-
clufio.Nonquilibct exicns fanitatcm uel tcmpcramen- tum ingrcditur morbum uel
drfpofitionem neutram* Patetper ulcimum argumcntum,utfi for.fanus nunc
decapitetur,uel fi for.moriatur morte naturali. Secun da cocIufio.Non bmne
exiens temperamen tu uel gqua litate adhucdcbensaliam difponem acquirere cadit
in aegritudincm uelneutralttatcm.Probatur fic.poffibilc
cftcaleingred/drfpofitione acaufaprimitiua continuc totalicer pcndente-igit
conclufio uera,cx>nfcquentta pa tet,quia taltsno debet appdlari aegritudo
necncutrali- tas.<S!: affumptum fatispatetde caliditate fenfibiliterlg
dentcab ira uelab ignecontinuedependcnce.ideo (S^c* Ex ifta condufione
probabiliter fequitur primo c^ tion omnisdifpofitioin uiuemefubied:iuecxift:cnseft:
fgritudo fsDicas uel ceutralitas, ud ca uel aasdensalf' cuius Dcpca dentia
duplexi Hctica duples Bgri- tudo du pfr» Digitized by Google A P H O/ cuius
iftarum patec de calidicace manus ab ignc uel ra< d(o dependeQce. Sequtcur
fecundo hanc coiequenciam jnoualerc.perhancdifponemfenfibihcer Ifduncur opc
rationcs.igichaeccftaegricudojquia oporcecaddcre .d: cum hocnoncftdcpendens
acaprimici ua ad hoc uccon" fcqucncia ualcat. JBx quo fequitur cercio
q> poiTibilc efc altqucm ficriaegrum poilqp fuic fanusper pauIacina<S^
fuccciliuam alccracionem >qui tame nunqp cric ncuter» 3Patetpoocndo
q^illadifpofiitio doucc ifcnfibilitcr laedcc «rit aca primiciua concinue
totaliccr dcpcndcns.d: cut fcnfibilicer laedec fiec dcpcndcns a ca corporali
cm,<Si fc- quitur conclufio. TerciacocIufioeft.Omnccxicnste pcramentu per
acquificioncm difponis non depcndcn- tis aca primitiua cadit in aegricudincm
primo modo ucl lccundo modofumpta.Eciftam concFoncm uoluic GaF. fncomenco- 4.
Pacccquiaois difpo quam acquiric no depcndcns a caprimiciua cft fanicas
ggricucb ucl neucra litas. Nota th hanc ncutralicacem frcquenter non gcf
pi^pcer uclociter acqiiiri difpon em fcnlibifr laedente .
Adargumcntapacccfolucio. Adprimum dicicur c^ licucralicas cft f gricudo primo
modo fumpca. f.Iargc, Ad fccundii dictiur q> illa difpoficio non dr penderc
aca primiriua. Ad cercium dr q^ GaF.inccilexic de co corpo rCjCuius uica
ulterius debeat pcrmancrc Sc non dc illo, qui moric morte naturali , fed uultq^
acquirat aliquam aliam difponcm cum qua iiat in uita.d; non mori ar pro t unc
fcd deperdat difpofitione quam habet.<S^ cii hoc fta te uicaacquirat aliam
difpofitione . Et tunc uerificatur di <ft um Gaf.exccilcntiirimi medici.
Q_uaeftio. xij. Aphor. v. V 1' R V M laborcs fiuclaficcudines fpontancf fint
Ugna pronoftica 5;^c. Arguitmulciplicicert^no. Pri
mo.huiufmodilaboresfuncfignadcmonftraciua.igicur »ion pronofl:icaciua dTc.pacec
cofequencia cum fignum pronofticum 8c demonftraciuG ex oppofico diftinguan-
t\it,8C alTumpcii probacur , Primo quia huiufmodi laiTi «udines demonftranc
pfentem neucralicatcm . idco 8Cc»
Item.taIesfign!ficancpiicemmalacompIexionem,auc prgfence folucam concinuicacem
fenfibiliccr Isdence opc araciones.igicur pacct confcquenc{a.<&:
aiTumpcu proba tur,quiacalcs lalTicudincs pcenduntprgfente dolorcm,
fgicurfoIucacontinuicaccm<^c.qufadoIorcsfecundum qucm incumbunclocu.z
.tcchnitSi^c.EtcjiIIafoIutaco tmuitas Scc. fit fenfibihter If
dens,arguitur,quia caufac^ dolore .fed omnis dolor ciladio fcnfibiliter IffajUt
fatis patet.idco. Tcrtio.ftantcaliquaiftarumlaifitudinum «ir tus motiua cft
fcnfibilicer Igfa in fua opcracione.igi' tur ftante ahqua tali neceiTario ftac
egritudo,d: per co fcqucns non eft fign um pronofticii fcd dcmonftratiuu .
Q^uar to h ui ufmodi laititudo non cft figuu . igti Scc» aiTumptum
arguicur.quianon cftaAio lgfa,nec quali- tas mucaca,nec exicnsmutacum,ideo non
cft accidcns, 6c per confcqucns 8cc, Adoppoficueorum,qu§arguca funtcft
fnlaaphor, Si»num ^'^^"^^^"^Clomentatorisincomcn.^. Primointcl-
dwiSi* l*gendumq»fignorumqugdam dicunt dcmonfi:raciua, ^ * qugda
pronoftica,&: qugdam rcmemoratiua,de quibus f ufFiacntcr di<ftu cft
fccundo tcchni . Sccundo pmittcn dum q^ licct figna huiufmodi i am
di<ftancccflario fccun dumfuasronesformalesabinuice A'ftinguant,non ta incn
funtncceiTarioabinuice fempcr ciTentialiterdifi:in ifta.Contingitcnimidcmfignu
clTc dcmonftratiuii Sc pronofticii ctctiam remcmorati uii,utperfedadigcfiao
apparcns in urina in fdarc putrida dcmonftrat flatu prg
fcncem,augmencu<S^prinapiii,prgtcritum <5<:futura falute . fiitis
patct . ucr untii imporc cft ide refpcAu ciuf dem dici fignii pronoflacii
dcmonftratiuu&rcmemo- t/affitu
^3"""">>"tfatispatet. Tcrcio pmitto
prindpaliterc]^ 4o gd, l^fi^cudo ut ^pofito fpc<ftat non eft aliud q^ t
mpotentta * * uirtutis mociug ad ddbice moucndii membra,cui alTo^ .
ciatlgfiofeiLfacioois,quia.Cdoloro& ud ^uafidoiorora Hip p a 140 feniatf
o.' Ex quo (^ui c primo^ noa quoi^becacades morlHcft exiensmuc2ti2,autqualicas
mu»ta,auc acflio lgfa.Patet,quia pdKftaipoteuciauirtucismociuf t^ ac ddens
morbi dc th non eft cxiens m utatil ,nec ac^ojg' fa,quia non eft aclio nec
qualf tas mutata 8Cc, uc fac^pa tcc . Cii igicur GaF.& aucl^rcs diuidant
accidcns in pdt <fta,per a<ftione Jgfam intellexit ccia actiuitate Igfam
q. cft idcm <$ uirtutisforticudo Iffa fiuc debilicas. Infcro Actio
fecundo^nonquadocunq^eftggricudo,tunccft fcnii- lacik gd
bthslaefioogacionis.ftantecnfmu^reinoculouiTumr fcnfibiliterdtminucntedS^
homfcdormicnteeft oculus Sger,& tii pro tunc,no diminute
uidctocuIus,utpatcc* Cu crgodr ggritudinefenfibifrlgderc cxponicq^fg^
tudoeftIgfiuafenfibifr,quia.f.cftaptafcniibtrrlcdcrc»
iielq>ipfafenfibilitcrlgdita(ftiuftatefiuc potcntia.pdu ccndi o^ones , Prima
cocfo.Hi labore de qutbus loq^ tur Gar.funtdifponcsprstcr natura.Probatur,ga
pcn dentex ^gritudinc neucralitatc uel caufis horum. Icon quia iudicant de fui
r emotu>ne aiftuali uel aptitudinali » Item qaia nun<^ infunt corpori
fccundnm natura fc ha bcnci.ideo(S::c. SccundaconcIufio.Hilaboresfuncacci
dcncia.Probacur,quiafuntdifpon« prgtcr natura pcr fc confequentes
5gritu<fine uel ncutr^tate. Tercia co cIufio.LicecicaliCjfunctame
fgricudines.Paccc, ^adif pofi ciones p cer nacura func per fc cofcqucntcs
§gritu<^ nem cx quibus pendct acftio If fa <^c. Q_uarta concfo* Nonomne
fignii eit qualitas mutata cxiens mutatum necaAioIffe.
Probatur,quiaiftilaboresnon funtadio l|fa,tmmoiuncqu|da,impotetia motiua.Sed
aa<ftor» diuident^ non folii intelligunt a<ftione If fam , fcdetia
a<fliuica£e Isefam.non cnim rcquirit <jquslibet fgHtu-- do proprie fumpta
fcnfibiliter Ijdat ogation«,fcdfu9t
dt<5»ficigfiua,ucuaporgroiTusinoculoienfibtliccrlaE- dens cgc uigili^ non
fenfibiliccr Ig^Stcquadaille <brmic, quia dormiendo no uidec,fcd iilc ua|»r
eftlf fiuus>quia iaipcdicapcicu<iinequamfaabccaduidcnda. Corrola- , ^
rium,non omms<iifp6 ptcr naturam incorporc huma- co exf ftens eft atftio
lgfa,mala compIexio,mala c6 pofi- tio ucl folutacotinui
tas.patet,quiaifi:aimpotcntia mo ucn^" mcmbra non cft aJt:iol$fa,qaia non
cftaAio, fcd actiuitasl^fa 8c fuifidt. Q^uinta concfo. DaiCtu<incs f
adi<itgfunt fignadcmoliratiua,quia dcmonftrat ncu tralitace prgfcntcm. Sexta
concfo eft h|C.L/f cec ita fit, ipfatamcn funtfignapronofticafucuroru m^rborum»
putafebriumaucapacum. Corrolariumcx conduiio nibus 8c aiijsfupra<ict;is
fcquitur <;^idem potcll ciTc fi- gnum fanum <^ aegrum 8C ncutrum,fanum
fimplidtec aegrum utnunc,<S^ ncutrum ut nunc. Ad argumcnta princ^alia
riidetur. Adprimum dl^ <5^dtttmguunf fccundum ron^ formales,licct no ncccf
fario fintfigna cxparte rciciTcnaalitcr diftincta . Alia cnim ro cit: quare un
um fignu dr fanum . AJia raao eft quare ipfummct fignum df fgrum,(&: ita
neutr um .8C hocrciJ3caudiuerib:^adqug comparat.C^ auce i<km iignnm refpeccu
unius<^duf<3cm «ifpoficiois fic ianii 3Bgrum&:neucrumeftrpoflfbilc.
Aliaduoargumai* taprobacq>iftglairitu<3incsfunt figna dcmonftradua^ cum
hoc tii ftat q^ funtpronofi3carefpectu<iifp6nis fu- turae. Adquartumdidt
<^iam ipia non funt actio hsOk fedactfuitasl|fa,quianonhabent mcmbra
aaiuitatcm femoucn<i*leuitcr<Si;finc «ifiicultatc daco<^ fcuellent '
mouere. Alicer pone condufioncm fic.H uiufmodi la- bor (pontaneus di:
acd<kns uirtutis motiuf. Probatur, quia eft <]ifpofitio ptcr natura.Q;
tamen uirtutis dcN liras confcqucns ggncudinan,ut fic eft acddcns ^ fimt litcr
<i'minuta a£xiuit^,arguttur,quia taliscft difpofi-^ tio corporalis
pternaturam fmmciliatcpendcns adliJK>- fitfonc quae eft a^ritudo, ud fsdtcm
ab f pfa pcn(fcns.<g^ tm* <S^c. patct confcqucnda ex quid nomink
acddencis contraxgritu<lincm<S^caufamd^diftai^'*^ afifum'*^
pcom^i^cftQoctuii* laco<s,apho* S ^ Digitized by Google Auice. Auice» pEr,
Jdeoi. opoiu- i(^u?fti6. saq. Aphor. vL V T R V M condufio aphorifmi fexji fit
uera. Af guitur rauitiphdter q> non . Primo*quia in dormientc £ihi feno
potcfTc c% dolons3cc.6c tamen iilam non rcQ- tiet.igitur qo falfa. patcc
confequentia 3c afTumptii do- cct cxperancntu . Sccundo ga dclata quandoi^^ fub
ocu jUsnonu^oauSjUtponit phiiofophus.2-,dc anima.non obftantcq»
uifusficpcrfc<ftediipofitusad iudicandum, f mmo Sc totuoHTorpus fit fibi
fanu.igitur <5:^c.patet co fcqueniia<S^ aiTumptum docet cxperimentii
defortitcr |peculantccircaaliquamrcm,utetiam patetin bcllaa-"
bus,quiaquando<^ l^talia milncranon pcrdpiant. i^i^ tur<S^c.
Tcrtiopoiribilceftftupcfierifcnfum fcu fpus ta>ftusdigiti afortifrigido nuUo
modocomunicato no- jcumento ucntricuhscercbri/edhocpofitoineiTcct ap proximata
c% fortis doloris digiti non percipict a tacftu, ^tamcnnonaegrotabitmensjUt
fojuiturcx cafu.igif patctconfcqucntia&airumpciififr. Q^uarto fi Scc^
hocmaximcforct,ppieropcrationcm mentis fenfibili- tcr l^di.Scd arguitur £^
non,quia tunc per ide poiTcc in- tcUectus ggrotarc,quodnon eft ggrotabiIc,cu
fit^iirtus iionot§anica,&;cofequcntia£cnct,quia pot eiusopera
iio,cxhocfcnfibiiiter lgdi,ut patec incelligenti. Q_uin loadprincipale.&antibus
duobus forcibus doloribus» unomaiori «S^altero minori .non fecundu eandem parte
maior iBjpKJictpcrceptione minorisjCt tamenpro tunc uonggrotabitmcns.igitur
^c.patet c6fcquentia<^ il- iniliteraflrumptu. Sexto fi <S:c.igitur percepta
ca dolo risnonaegrotacmens.fed hocarguiturcfie falfum,qaia pcrc^ta tunc Igditur
opatio fcnfus cxtcrioris maiori 1$- iioncqp
fidiminutcfcntiretursquia.f.corruptCjfed laefa ifta operationc diminutcmcns
aegrotat. tgitur <S:c. V i iimo,a(ftio mcntisintalibusnoncftadiolaefa.igit
mes non eft agra.patet confequentia & afTumptii probatur iiniiiiter quianon
eftcorrupta,utpatet exmodo loque idi Gaf.nccablatanecdiminutajquiacx hoc
arguitra- £ionispermixtfo,quf cftaclriocorrupta, ut Aui.prima tcrtg.cap
.depcrmixtioncrationis , Ad oppofitu cft Hip.in apho.& GaF.in comcnto.^.
Rndcndo ad iftam qonem primo oporiec ponerc no' tabilia. Secundo concfones
rcfponfiuas de qu$fito . Pri mo efl fdcndum t^ dolor fumitur dupiV .f.acceptus
pro trifti fcnfationc.Primo f omuniter Sc indiffcrentcr pro
quaIibettriftifenfatione,& ficnon fumitur hic. Sccun do modofumit propric
Ibium pro trifti fenfationc ta<fli- ua,& fic fumitur in qonc , licct
etiam poiTit cxtendi ad dolorcmcomuniterfumptii. Itcm nota dupiicitercapi
dolorem . Primo proprie ^ ut cft triftis fenfatio rd con- If arig fubito Sc
materialitcr imutamis, ut fecunda pri- xni.Secun^ pro cadoioris lilatiua, ficut
haisct in com-! jmcnto,^ utroq^ modo fumitur hic. Sccundo fdcndu ^
Mens(utliabetur aC6mentacore)potcft iumi triplici-' tcr. Primo proqualibet
uirtutc intcriori tm fi uc cognQ fcitiua fiucnon.quaiiter dicimuscogitatiuafiuc
mem^ ratiua(Si:aiias uirtutesmcntcm. Secundopro cogicati- ua tin ut uidccur
fumcre Auic.prima tcr tij trac.4. .cap . dcpcrmixtionc
ronis.Tcriioindifi^rentcr proqualibet ttirtutccoprchcnfiuafiueoccuite
fiucmaniifcftc. Tcr tio nota. Virtuti ut tcnetfc cx partc animg impropria ap
t«buitcflrcfannmucisgrum,quiaipfanoncftquidco pofitum cx matcria^CformajCum
uirtus ut fic fit uit^ SC non uf uCQs.hoc tamcn mpdo frcquenter utunc auctp
r<^uirtutanfanamautaegra denominantes. CLuar^ proptcr matcriafdendum eft.
Aiiud eft uirtute aiiqua autmembrumaiiquodc^clgfum in opcrationibus. Ep
aliudcftcircimpeditii ^utnonpoiTcin fuasopcratiocs. Proprif enim If cK in
opcrationibus,cft per intitnfccam extrancatione cius,quodfccundum pafuram cft
princi^ f»u opcrationts eS^ impcdipu,utprc^tcr extrancatione compicxionte ud
copofiii onis uel unionis. quodlilscc.n. cftotttcfti^uodarguitmcaibml^ttmfgnmi
ud &cu<p P A R T I» II; trum ,quia ilif funt nacurg membrora^ ftint pmKi
pta inftrumcntaiiaaig.lmpedimcntu aute m o^oacioiidaas pot 3cciderc,etia h non
fit intrinfeca extran^cattadus, utin hiite compedes,3utaliquodextrinfccii
impediens «xitu in opcracionesfecunda naturam,ut acddic miio- minc ligato ad
columna cum fune.uel hai>entc pedes m copedibus.taliscnim
nonpoteftmoueremembrafua. Q_uinto fciendu propcer quatuor cas pofie in
operarioc mcmbriacciderc impedimentu. Primo aca cxtrinfc-^ ca nulia tn
intrinfccacxtraneatione fad:a,utin hnte co pedes,qui non pot progredi fccundum
confuetudincm, SC hoc non arguic ggrii illudcorpus uel membrii. Sc cunda c%
cft,quia contingit imped/mencum prop^er plu rium operationu repugnantia et
inc6poiribi*iicatem,u€ atftu uocanstuncnon inrpirat.Iftg enim du^ opacioncs in
codcm tgecidcmcorporifuncincopoiTibtleSjqamQ'- tus unius ut uocis repugnac
motai infpiracionis,quiahu iufmodt fitattrahendo aere,<Si; sfte non facicad
uocts for matione. Aicer motus.f.formationis uodseft ^ emi^iQ nc aeris,<S:
ficaliquaUs coctentio acrisin loqueia.Iie tc Jiaijcntcpomummagnuin
manu,nonpotes tuncciiea- demmanulapide capere. 5i:tu uigilansnon dormis,^ ifta
incopoffibilitas non arguic ggritudine ,quia p6 pof funt fieri fim ul, ied
oporcec un a prgcedere aiiam . Ter. tiacaquacontingicimpedimentii eft,ppter
abfenciam, uelpropterinepcitudine liue indifponem obicAi circa.
quodoperatiuaeftuirtus. EciterumnuUii iftorumar^ guit fgritudinejficut
ftomachushumanusno cft f gcr^ ilnon digeritpiumbii autoiTacercforum aut fi n6
dtgc ritnonpncecii>oinft6,uei fi ocuiuspoii uidet fonem quiabeft.hocenim
ipedimentiinon arguit cxtraneatio ncm alicuius naturf in fe.
Q_uartacaquacontingit im pcdimentii eft,pptcr intrinfeca extrancatiope ciusqcf
eft fecundii naturam illius ogationis principiu,ut com pFonis coponis <S:
unionis. Sexto pmittcndum q>hoc ultimo modo d upf r copecit imp^diti
opatione .f. uei per ^priecace ucipcr coitace,Per,pprietate ueleitentia,ut
qrihDcacciditpropter extrancacione aiicuius incrinfe- d illi mcmbr<3,uc de
oculo dicimus ipfum ggrotarepro- pter,pprietatem qii fgrotatpropter aiiqua
fuarii natu- raruefreigfam f€nfibiIiter,utfiocuIushabcatmala. c& piexionem
calida uel folucam cotinuitate fenfibiiiter lae
dcnteminipfo,tuncdrggrotarepereiTentia.Perc6ita tem dr impediri aliquod membru
quando f grotat ^ col ligantiaalteriusmembrijUt caputqfi jcgrotat propter ftom
. Et igdi^pter coitat em cft propter i trinfecam cx- traneatione
^icuiusquodadeius pcrfe<fiione o^ati6is confert aut ad I|fione
concurrit,quod p6taccidere,uel quiamittitquodfccundunaturS mittcrenon debet,uc
qn ad ftom mitti t choicrajuclqn non mitti tquod fecun dii natura tranfmitti
debct,ut fi cerebrii proptcr oppila tione ner ui optid non tr afmittit fpum
aialcm ad ocuiii, quarcocuiusno uideat,tuncdroculussgrotare per co m unitate .
Vei dicas fic pulchriori modo q> dupFr con- tingitmembrii ucl uirtutcm
aiiqua f grotare,aut nocw mentu recipereinfuis oponibus . primo p proprictatc
fiue p efTentia fuajfccundo per c6itate . Per propricta- temcontingitcu
iaorganoalicuiusmembri uei uirtii jis cftdifpopcrfectimediatc igdcns
opcrationes illius prgani. Per coitateiii uero cii operatio alicuius membri
jeft dcpcndensabalioquod ipcditumcft,r6ne cuius jm- pcdiment i ogatio membri
dependentis recipit nocumen tii.Excmplu primi,utficpigIottisr6nealicuius difpo^
fitionis p rcr naturam in ea exiftencis impediret a uocis formatf one. Exempiii
fecundi,ut fi Jaccrt i pc<ftoris fpaf marcntjundcnon
pofrentdiiafari,necpuimo pcr confc quensacrcm attrahcre»;^:
rcciperp,undecpiglottisimpc dirctur auocisformationc.SimiiiterdeocuIo eft fi
adip fum tranfifcratur fpiricus grofTus difconucnicnsuifio-
nijun^ocuiuslgditur.ucifi fiatoppilatioinncruo opti 9Q ptopttx quam
prohibea^uj* &:mik^ fpiritusaoima^ lisad Impcdi riiogQ nibus ad. Impc-
dimetl mcbro rum c% quadr» plex. Impcdl xi opo- pcm du plicic» Digitized by
Google APHOR, jy^iji l&adocu!]urtt,afidc tunc Igderetur ocal«s per comoju-
mente miizttm. AdprQppfitumifdimentenmcl ggrotarcot dapfx, i>ws faabenttbus
cauiam doloris 6c iilanj non fcntiemf- buspo0umustma|;inari5 uclpcr proprietatcm
ucl per 4X>mmurucatem,ucpatetintel]igenti. Vitimo nota<^ licet ad omnem
dimin u c ioncm opcr atio nis fenfus exte^ x-forts uel abiactone
fequaturdimtnutioueiablatio ope rauonisrenfasinteriorisjnon taracn ad
corruptioncm fc quiturcorruptio.T^.g.fl uifus dimmutc apprehcndit ui iibileuel
tadustangibile. DcprgdiAojcangibtliuclui iibili i udicat fenfus comm unis , 6c
cogitaiiua i^min u- tc&c.Siraiiiterfinullomodota<ftusferat iudicium dc
tangibiliapprox!njato,ncc/Ctiamapprehefiuainterior .^c ifto tangibili iudicabit.
Si tamen ta(fius habeat fen(3 xioncm dolorofam propter ^uod dicatur eius acftio
cor- ruptano n opor tet ponere adionem fenfus interioris ei- dem correfpondente
eire corruptam>qua.f. virtusinte xerioriudicaretfcnfationemiiiameiTemalam
iSc fugie dam jimmo econtra ii iudicarct eam eiTc dclitiofam ,ef- fettunc
corruptaaSio aiicut muItotien.s contingit m -phrenccids . Q_uomodo autem dolor
dicatur 5icT:io cor- rupta uidcbiiurinicqucntiquaeftione. iVieliustame ui
.detur tenerctq»qualitercuc^ igdaturoperatio fenfus ex
terioris,taiiterl^dituropera«oinreriorisfibi correfpo dcntis. Prima
conclufio.Capiendo mentcm pro uirtu tc cognofdtiiia. quacunc^ ii uc exteriori
fi uc inccriori g .cuncgiiabcntcaufamdoiorisplurimamcum conditio-
jiibus.ta(ftis.f.organo feniitiuo apprcximatam &iila Bon
fcntiuntofgrotateismens. Probatur.quia uir' tus fcnfitiuaf alibus ell;
fcnfibiliter Igfa i n fuaopcratio- nCjCura . f .fcafaiio auferat ur .igit ur
.patet confequen tia .^afTumptum fimiliter. Secundaconciufio.Capiendo jmentem
pro uirtute cognofciti ua in teriori tan tum^ non .quicunq^ habentcaufam
dolorisplurimani<S:c.<&^iIIani lionfentiuntggrotantmcntcm
perproprictatcm. F^- tct per unum argumcntum ladutri ante oppofixum,cja
icilicet.fiupcfacfla manu uel dfgif o k^eigido extrinfcco approximacojnon
oportet organa uirtutum interiorum pcrproprietatemlfdi.ideo&c.
Tcrtiacoclnfio.ln ca fii praeccdentis concjufionis segrotac mens per .commu- .
«itatem . P.atet quia fcnfibiiiter Igditur in f ua adionc et nopcrproprictatem.igiturpcr
communitate. Q_uar taconciufio.Q_uaIitercuncp fumatur mensquandocun quc
cflcaufa plurimadoIorisefFec3:iua approxfmatanie bro5<&: non
fenfibiliter Igditur , segrotat mens per pro- prietatem uel comra unitatera .
Patet ex dictis, quia fen iibiIiterl|ditureius?idio&:c.
Exiifcisin.feroprimoq» probabiiiter concedi potefl in cafu intcllccftum f
grota- rc^quia contingit i pfum fenfibiliter impediri in fua ope
rationeadfenfumfupcrius datumjquia,f.fgri£udinel$ ditur
intelle<fcusfcnfil>ilitcr in fuisopcrationibusjqua- uis tamen illa non
fit fubiecttiuc in t nteJlcAu , fed in or- gano fcnfitiuo. taliter enim
paticnte fcnfu patitur inteji lecftus tuxtaiil ud philofophi primo poftcrior
um. Mani- fcftumaute cftq> fi quisfenfus deficerct.ncccfTceft fcfe tiam
jllius fenfus dcficerc» Infcro fccundo.aliquam m> tutem
poffepatf<&:nocuincntiim.ri:a'p.ercper cotnmu-
citatctnqugjnuJJoiaiodopcr proprictatem nocumentu
potcjfbrccipprp.EtpJuraaliafequuntur cxilla imagina-
tionc.qut3,f.intcJl(C<5i:uscfi; jhuti^odi.f n iftfs mes f gro tatpcr c(»n.munitatcin,quianon
trati.fmiictttur jq^ fecun dum na.turam dcberet tranfmittf . Item quando fenfu^
cxteriores Jaeduntur,intcrforcs ctisuj .aegrotantper con m uni catcm 6c i
ntcllecftus ctiaoa fgro.tat pcr comm uni- tatcm >^ ^liqua uirtus potefl acgrptarc
per commuiiiR tcm quf non potcftpcr cfrentiatn, Item tnens proprie ^grotare non
didturofed diqtur segrptare ucl ^gra , ^a
pcra?grttudincmmctiibrprumft?ipcdtiurop<:r3tfo me tis quac non poteft cxirc
in fuas op!cr?itioncs npn propter defccftum fuuui fcd organorum.Itcm aliquod
mcmbru ^rp^tp^upd Qonsgroiiatin compics(o&c>cdpoii^92i( ccc
ufiioce>ut mcmbrum quod pcr comimttatc |gro- j;at,(S: nonpcr proprfcratcm.
Ad argumcntaprfncipaitarcfpo&tur. Ad primum
fccuiidura(5<:teMtumpatetquidfttdicedum. Adquar .tum fimilitcr .dicf tur
enim intcUcaum ggrotarc ad iU'' «ellcccMm-datam. Ad qufntum dict£ur.9> tunc
aegrota- hit menspcr com unttatem i n refpcaupcrccptionf s dolo j^ts minoris .f
.proptermalam difjxsfitionem extftente iu loco fortitirfinisdoJoris. Veldicitur
ficutdiccbatur cJc iortiadUfrtentiaadoHcaumaiiud. Ad fextum dici c negando
confequienjtiam,licet illud confcqucns fit poffi Jbilc.f
quQdnonlaedtturmensacccptapro uirtuteintc- Xforf 5pQteft entm
pcrcipercac^um.dolorofum fenfus cx «crioris ficutdebex,&iunciion
aegrotatilat.n.c^ aegro xet ut taaum f uit.<^ ultcriiispromatcria
argumcnciul teri us adducci 4ictturx^ nojqu^Iibctdimaiuta fcnfati o uel
fenfibilitascftminor l|fio j^ corrjupta Imo f requen
tcroppofitumcontfn^it,uj:iiunamanus.£ortisfitftupi ^a,propter quad£ere
auferatur ppcratfo «ius/cnfus, If- .cec nonin
cotu,<&:ii^al£eramanusfana,<S;; utrtc^appro
.xtmeturcaufaiorfisdolorfs,jtunc-(fclebitXanamanus, Sc ficactfoetus
corrumpcturj^Si^itamen ^granon dolc- i>it,feddiminutefcntict,<&:iicactfocrit.diminuca.ma-
ior tame ctfclf fiopartis aegrae^cu fitin eamaior fgritu xfo . fgitur SCc . Ad
.ultimum pata cx quaeftionc, .^ufd ilt dicendum. Q^uaeftio. idi^. Aphor. Vf.
VTRVM. DQlttrpofritfcnfucoaiprchenA'. Af guiturmultiplicitur^ iic- Pjrimo.quiabj:utacomprf
Jiendunc fedoiere<&:non.nffiiejiGi cum carcantintclic^ ctu igicur
<S:^. Secundo^omncfenfibilc fcnflbiJitcr ^ fternens <&:.dcbilii;an^
uircuccm poteftfenfu xxsmpraElic
di,feddoiorefthuiufmodf>utAwcc.fecundaprtnM.C2U j^^ce*
.dchisqufproucniunccxdoJQrc.igituriSC.c. Tcrdo^ dolorem cognofcimus obieau
fenfus.fcdpcrnihd^Bo tum notificacur jiobfs aIiud.{gitur.dolor cftfcnfuiimo-
xus^Sc per cofcques SCc. Q_uarto dolorcft magts prg-
fensfcnfutexterforiquamjiirtutiinteriorfj^itaefca fus cxterior ui rtus cognofcitiua
iicut interior.ci^o^^ cut uir tus f ntcrfor comprglienditdolor.em,ijafcnf us cx
tcrior. Q^uinto.percioiorem fentimus obicctumjfcd proptcr
unGquQdq;<S:c.igfturm^is5iuon minusJ&xi ^im usdolorem ^obtectnm.
Adoppofltum arguicur.DoIorcftactusfcnfuscxtC' riori s,fcd nuljusral^ participat
aaumproprium. Item cumomrLcfenfatum fcnciaj:urp«r fenfactoncmafcdtftl
aamjideodoiorfcm trctur^ia fenfatfonc <S;:pa« rado^ ne f lla.alia.^ llcin
inflni tum cffct procefTus inxalibus, quod non cft r ationabilc. .Nota primo
i^dolot fntmi jQqjq^ .duplidter . Primomodo communicerpro .qualfi>ct x«-
4j,p^^ fii fcnfanionc rcf difconuenicnt^ fubito imprimcntisacc
iicdicfturdcqualibetfcnfatfoncjcrifii. .Sccund> folum pro tri ftf fcnf^onc
rci contrarixfubito Sc matcrialiter imprimentis<S:c.<S: ficdedolorccft
fcrmo in propoiito ,SC utfic.folum conucnt t taauifoIius.a. taaus obieau natimi
cftfubito <SCmat€3rialitcr imprfmcrc.Exquopa
tctq^fiueprimomodojfijLLcfecundomc^fumaturji^- lorjdobreftc^eratfofcnfus
cxtcrforfe. Sccundo nota .^ nullusfcnfuscxterior natus cft compraehienderc
actio ncm propriam^uitpatet difcurrcndo.feiifiis.n.vifusno
cftaptuscompraehendcrcnffi lucem>colorcm Jucadum uel coloratumjcum igitur
uifio fiucaaus uiiJeisdwion iitaltquod iftorum,f«iuicur $C^.{imiUt£r tactus non
^ jcipitmfi calidum frigidum SCc. fedaaustangendf non
cftaliquodiftorfi^fgitur^^.hocidcmeftdemetcpW- lofopht fccundo de anima. Tcrtf
o fctcndum q^ duplcx cftfcnfus.f.fntcrtor^cxtcriordi&rutautcmjquiacx T.co.
tcri or compraehcndit obicctum immc^atc nonzmecc'' 1 1 8 . dcntc iudtcfo
altcrius uirtut^cognofdti uap,intcrior uc Senfus. ronon.
Q^uartof<acndum«$fcnfuscxtcr»rnoncftap dupft fasa>mpr|hc4ercxui}
o}»'cc£amat£ria]ta.Imerfor 110» Digitized by Google Q^ViESTlONES
lHa,5^adhuca(flusfenfuum exteriorum.qmcquidtmm pdtcftinfcrior > poteft
fupcrior uirtus<&: adhucplus. Q^uinto praemutcndum <j» nuUus fenfus
cxtcrior eft aptuscoaiprgheuderc aAum uel opcrationem aiterius
fcnfuscxteriorisjdrhoc fatispatct ex al^s dicils, ctiara quia ahas non opo
rtuiffct ponerc fcnfum comm unem, proptcr.f. comprfhcndereacflusfenfuum
cxtcriorum, cuius oppoiicum habetur fecudo dc ani ma. Prima co T.co.
dufio.DoIor non poteft a fenfu tadlus percipi. Proba- 1 47.cc tur,quianullus
fcnfus cxtcrior potcft perdperc acflum t.com» proprium/cdaduscft huiufmodi,cuiusproprius
actus 1J4» cftdolor.«gitur&c. Sccundaconclufio.Nullusfcnfus aiius cxtcrior
poteft dolorem oimpraehcnderc. Proba- tur,qutanuUusaliusfenfuscxterior potcft
iudicarc dc adu uel opcratione fcnfuscxteriorfs alterius. igit <3Cc, Terda
concIufio.Potcft dolor pcrcipi a fcnfu intcrio' ri, puta afenfu communi&
cogitatiua.Probatur,quia doicr eft adus fenliis exterioits fcd de qualibe c
opcratio neueladufenfuscxterioris poteftfenfus interiorferre fudicium igitur
«S;c.patetconfequentia&: aiTumptum £militer.
Q_uartaconclufio.l>equiturq>dolor eftfen £bilts.Patet,quia dobr cftfenfus
compr^henfibilis* Ex quo fequitur primo q> non omne fenfibilc eft fenfi hiU
proprium ncl commune.fcd diuifio ifta folum data cft de fenfibili.fenfu
cxteriori. Sequitur fccunda q» no folum potcft fenfus iccrior
corapraehedcrCsquod potcft comprsehcndiafenfucxteriori. Sequitur tertio<jnon
cft poiTibilc fenfum communem uel quencunc^ aiiura fehfum inceriorcm fohus
obicdi fenfibilis fenfu cxtc- riori ferre iudidumjncccirario.n-fimul comprxhcndic
obicdum 8c operationcm quaecomprghedf t obiectum ^fenfus cxterioris fenfationcm
. Ex quo ukcrius fc;i turc^nunqpfoifusintcriorabextcriori rectpit praedfc
incomplexam nociciam 3 fcd fcmper «Ss: neccliariocom- plexam quam uis tamcn in
co poiiic elTe pr gdfc incora- plexa notitia,<S;: m ulta cx diclis fequuncur
SCc* Ad argumentapatct folutio, Quaeftio. xy. Aphor. v^. V l'R V M
Corporaquslongo temporc extinua tar tardiusrcfidantur. Arguitur multiplcciter
q> non. Primofic.poiTibilccft ad maiorem confumptionem humidi
fubftantificimcmbrorum deducicorpus per c6 furapaoncra caufacara in
breuiteraporc,ci^ per confura ptioncm caufatara in longo,fed ficut confuraptio
hurai di fubitanti fid cft raaior,f ta difFicilius rcrao uet 3c tar-
dius.igitur 3Cc. confequcntta nota Sc aiTumptura patet, poncndoq^
acaufaquadruplarefoluaturfor.in tem po- refubduplo.&plato in terapore duplo
acaiiCafubqua- drupla. Secundo.arainorigradurefolutionisquandoq^ ^ cardius
rcraouctur unum a>rpus qp ahud a raaiori . igi" tur &C
.confequentia tcnct Sc aifuraptum patct de fan- guincorcfpcAumelanchoIid.
Tcrtio.poiribilecftpcr ucrac;^ rcfoluctcmem r^ud ad confumpcionem irrccu-
pcrabilcm,uccxphlegraacica poceftcranfirein hcdca,
&tunchcticapotcftficriincipiendoigitur» Q_uarto £ &c .hoc maximc
forct,quia tcmpus reflaurationis cfl sequalc tepori inani tionisi, fed hoc eft
ialfura ,quia ma- ius eft tempus rcftaurationis ut patet.ideo <^c .
Adoppofituraeftaphorifmusfeptiraus. Priraono t a q» ad ueritatcm apho. Vt ta
Aii drca e littcrara req ui runtur aliqu^ conditiones. Prima ut extcnuado fit
rc- cupcrabilis.Sccudda ut fint cgtera paria ta ex parte cau ikrum rcCaluentium
qp cx p artc naturarum ipforii cor- |x>nim.
Prima&>nduiio.Statf1>ush^cx>nditionibus, coipora longiori
temporccxtenuata tardius refumun t. Ahtcr|H>nitur h^ prima concFo flantfbus
his coditioni bus tcmpus rcftauracioms eft proporcionale tepori exic
cationis.Probatur utconclufio aphor.prima & fccun- da. Secun^condufio.
Dcfidcntibushisconditionf- bus uel aliqua ^jferum a>ndufio non cft
oeceiraria. Pa tctperargumeataaddu(fU auccoppoiitum. Tcrtia co PARTI. II*
clufio.Stantibushisconditionibus tcmpus rcftaufatto nis cft proportionalc
temporiconfuraptionis. Probatur ut priraa a>nclufio. Q_uarta condufio.
Hisdefidcntl bus non ncceilario ifta te pora funt proportionalia..
Adarguraentapaict folutio. Q_u3efi:io. xvi. Aphor. vi^* V 1 R V M Priraa
conclufio aphorifmi oclaui iie ucra. Etarguiturmultiplidtcrtjnon. Prirao.
poili'- bile eftappetitiuam ftomachi fore intenfam propter raa loshumores
exiftentes in eo. igitur dCc.pztct confeque cia,quia tunc nou erit fignura
amplior^ cihi^Ced potiu» humorura ff igidorum iS^c.aiTumptum fimiliter paiet.
Sccundopoiribilceftaliqugcoualercentcmramus ap pecerc q^debcac,d<: adhuc
minus de ctbo aiTumere pro- pcer quod non refuraerecur .igicur 6Cc. patet
confeque tia^airumptumfimiliter. 'rertiopolijbile efttalera : hommera habere
heparoppilatum autdebiie auc uirca te accradiuara merabrorum ecdigeftiuam
debilicacara proptcr quod non obftante q> cibns non fic nimig quan- titacis
non refumeretur .igicur dCc.psttct confequentia, Sc aiTuraptura fimiliter.
Q^uarto poifibile eft in toto prau| qualitatis abundare humoresjuei faltem m
uenis impedientes debitam refumptionem corporis fed tamea appetcret.igitur
i&:c .patet confcquentia Sc alTumptum iimiliter- Q^uinto impolTiMe cft
aliquera elTe uer e co uaIefcentera,<S^fenfibiiicerpIus appecere q^
digeftiua uirruspoiTiciraraucare.igicur.pacet confcquentia ScsS
furapcumprobacur.fcquicur.n.fenfibilicer appccic plus qp poceft digerere aut ^
cempore fanitatis.igicur e jger nuccuiftaad:io,qugeitappeterc fitfenfibilic
Igfa, Et cxaiiotalee corpusneutrii.igicno fenfibiliterlasfum. Adoppofitum eft
Hippo.in apho.<S;: Commen.in ca mento.S. Noca(\/ccircalitceramcangebacur)ad
uert tacem primae concl ufionis requir uncur aliqug condicio.
nes.Primaq>corpusfic uere conualefcens. Secundacj
appecitus fic perfeuerans 8C naturalis.Tertia q> cibus q offertur fit
qualitatis5::quancitatisdebifg. Q_uarcaq» iicconualefcensabfgricudine maceriali
» Prima con-, cIufioapiio.8.eft ueracumiiiisconditionibus ucpatec» &: circa
licccram cangebacur &: arguebacur. Ad argumenca principalicer refpondecur.
Ad pri- mum dicicurq^in cafuillonon cft uerus 8c nacuralis ap pecicus. Ad
feciidura poceft dici «|> ifte appecicusnon e perfeuerans,cumciciusfedetur
q^oportet. AIiter(ut Commentato in coramcn. g.notat) q>debet inteliigi co
clufio ii corpus cduenientcm qptitatem cii>i aiTumat rc fpecftu eius,quodeft
rcftaurandum.Aiiter q^ifteappe- titusnonpotefteiTcdiminutus nifi uei quiarcUAa
eft aiiqua proporcio macerig ,<S: fic non eft uere co ualefces uei propcer
malam qualicaccm reiictam in orc ftomachi Sc h f c cft noua aegricudo. Ad
cercium didcur q^ hepa- cecxiftenccoppilaconon ftabic ucrcappecicus.ilcuc.n.
impediecoppilattohcpacisnucrimenciaccraccioncm,ica fudtioncra ab orc ftoraachi
qug eft raocus neceiTario cd currcns ad faracra . Aliccr q> ifte non eric
uere con uale fcensjhabcnsucrocalorera debilera 8Cc. licecHonrcci piacplusdc
cibo qp fic proporcionalc rcilaurando,fumi-' turtaracnplusc^proportionalc
uirtutc refumptiuf. Ad quartum didtur q>ifte non cft uerc con
ualefcens. Ad quincum dicicur abfolucc coacedendo anteccdens, 8c q>appecic
plus qt poific imm utare fi in uice unica ex- hibeacur. Si tamcn exhibcatur
dehito modo appetit tan tii c^tum poteft rmutarc fi debite admmiftret. Alitcr
conccdit q> appctitus non cft fifl^Hcitcr naiurahs. Q^uacftio. xvi). A-phor.
vii). VTRVM Secundaconciufiopcflauiapho.fituc ra.
Arguiturq>non,quiapoffctciTeddcctio appctitus proptcr dcbilitatem calorisinnatid:
roembrorum attra hentium . Soluitur q> & ciTct tata debilitasno ciTct
coe pus ncutrum .Et fi ponatur q> j)ptermalam coa^icxto ncm orisftoinadii
fidabicur rcfumetur . Digitized by Google Coualc fccns Aufce* G>rpus iiopu]^
dupicx Nutri- cattodu plex. APHOR- Q^U9?ftfo. xviij. Aphor. 'vixj» VI RVM
Corporaconualcfccnttumfinteuacua da phlcbotomta, Arguitur q> uon , quia funt
pauci fan guims. .Prinjaconclufio.Vcrc^onualefccntiano funt cuacuada
phlcbotomia ucl pf)armaco exoluente.&hoc incritodifpofitionishuius,aqua
dicuntur conualefccn tiajfedbcnc clyftcrilenitiuoauttali. Secundacocclu-
iio.Non ucrc conualefccntia funt euacuanda 3 liccc ctil aliquando cum debito
ordin e po iTit fatifneri» Ad argumentum patet fol utio . Q_uaeftio. xix.
Aphor, vi^* VTR V M In conualefccntcpoirit eireucrus 3C i>onusapperii;uS;.
Arguiturraultiplidtcrq^non. Pri- jno ficin conualefcentecftdefecflusattracfliuf
uirtutis» igii in eo no eft uer us^et bonus appetitus. cofequetia pa tet,quia
fi deiicit attra<ftiua membrorum non cauiatur fames naturalisVu attracfiio
membrorum nccdfario an tccedatfamem naturalem ut caufaeius. Secundo. f co
«alefcentedebilitatadi: non bonadigcftioeffidtur.igi- tur ncc
appetitus.confequeniia patet, quia appetitus dc
bctproportionaridigeftioni^ideofidigeftio noneft bo tia nec appetitus eft
bonus. Tcrtio. in G>nualefcentee uirtus fenfitiua orts ft^macht
debilitata.igitur <&:c .con f equen tia utdet ur nota 6c aiTumptum fatis
de fe patet, quia in ore itomachi conualcfccntis remanct aliquid dc mala
coplcxione prius impreiTa in ilomacho. Ad oppofitum uidctur elTe fententia
aphor . 8 . Pri- mo nota q> conualefccntesquidam fimt ucri^6c quidam non
ueri. Seciindo nota q> refolutio membror um e cau iaattradlionisnutrimentiad
ea, eo q>perrefoIutionem fiunt uacuitatesin membris.ad quas replendum
neceiTe eft concurrerenutrimentum . Ex quo fequitur q> non folum a calido
naturali mcmbri attrahitur n utrimentu ad membrumjfed etiam ui uacui 6.t
attracftio prgdicta» Primacondufio.In uerisconualefcentibuspoteft fie- ti
appetitus bonus, Patetaquia poifunt in eis concurre jfc omncs caufse naturalis
appetitus.igitur (S:c .cofeque tianotad:aiTumptumfatispat€t. Secunda conclufio»
Etin conualefcenttbus non uerispotcft aduenirenatut- ralis appetitusjlicct
raro. Patetjquia poteft matcria fa- ciensegritudincmnonfacerc aclu motum.
igtturSi^c, confequentianota Sc aifumptum pat et » Ad argumenta patct folutio»
Q^uaeftio. XX» Aphor. x. VTRVM Corporanonpurafintnutrieda. Ar guitur
mukipliciter <;^fic. Primo aucftoritate Auicen, fen.tcrtialibrt primt docz
.ca.^* quod eft de regiminc eiusquodcomeditur ^bibitur,ubi adlittcram uultcj-
fgpecompetit ei in cuius corpore humores abiidant cor ruptijUtrem bonam
largiter comedat. Sccundo.huo- r um corruptionincccilaria cft reftaurado cum
tempc- iramentojut in illocommcnto. 1 7. primg particuIae.Et quibus femel aut
bis. Tcrtio quandoq^ in tali corporc uirtuscftdebilis.
Q_uarto.qutacorporaIcprofa& fca biofa funt nutrieda. Q^uinco. quia poteft
dle dbus hu morumcorruptionf contranari. Sexto.pcr nutricatio ne reftauf atur
uirtus.igitur SCci , Adoppofltumcft aphorifmus S^ctus ucrificatio. Primo nota
q> corpora non pura funt dupIicia.f.<aco- chym3<S:: plcthorica*
Sccundonotac^nutricatio e du- plex.quaedam purcrcfumptiua,6<:quaEdam non,fed
c5 hoc altcratiua ,In quo difFcrant patct. Prima codufio* Corpora plethorica no
funt nutri cnda nutricationc pu rcrcfumptiua.Probatur , quia addcrctur in
plcnitudi- ocm utprobatumcftinaphorifmo. Incxcrdtantibus. Secunda
concIufio.Talia corpora non funt omnino ii nccibo dimittenda.Patet quia alias
fiicrcnt cacochyma. Tcraaconclufio .Corpora cacochyma non funt ciban da
cibationc purc rcfumptiua. Patct, quia adderctur i n cacochymiamsCt hoc cum
cibationc cida, Q^uarta co dufio.EIcdf uchxcfunt nucricfldaxmmmcaco alccra* '
HIPPO- 142 tiuo.Patctjqmaiiutrieda fuat nutrf meto corruptionis prohtbitiuo.
Q^ui nta concluilo*Q_uandQ£$ coacte dC
nonrcgularitcibada3amcnuatmetom€rercfumpuuo„ Ex quibuspatctfoJutio
argumcntorum. . Q^uaeftio. xxi. Aphor. xi. V T R V M Aphorifmus fit ucrus,
Argait mul- ttplicitcrq^non. Primocorporahabetiaitomachos ca lidos
nonfaciiiuspotibusrcplentur,ideo quaefttofaJfa,.
patetconfcquentia&:airumptum,quiainilomachoca lidoctbariafacilis
dt&in<3ioniscorrumpuntur , ut uult GaF.2 .tcchni.ca.j .in trac.dc
uentre.in de fignis difcra fise caltdi fiomachi.Corr luupuntur .n .in co facile
m uca bilia.hoc etiam uoluit Auice . 1 3 .tcrtg.ca.de fignisma litif
complexionis cahd| ftomachi.Confirmatur, quia f n ftomacho prg tematuralir
calido dbaria liquida cor- rumpuntur 6c in fumofitatcm conucrtuntur 3Cc, Se-
cundo mai or eft couenienaa fiuc fimilitudo ctbi ad me brum ^ potus ad membrimi
.fed in habentibus fymbo lum fecflior eft tranfitus.igicurd^c.patetonfcqucntia
6C maioryScmiaor eftphilofophi .2 .de gencratione . 3C Auice .primi fecunda. doc.3
.cap .3 . quod eft de fignis complexionum ad Jitteram dicenus.Conucrfio in genc
ratione proportionali eft fadlior.igitur Eaalior erit con uerfio cibt in membra
<^ potus. Terti o fequttur c^ eif- dem dbar:^s conuenienter omnia corpora
nutrientur. confequenseftfalfum.<S;:confcquentiatenet fi oia cor-
porafadlius<Si:c,tranfmutant. &£alficas confequenc^ patet.ali) eni cihi
cholerico 6c aLg phlegmatico func c6 petentesi Q^uarto .neceiTario {W tot
traniinutationei porus cranfic ad membra debcns nucrtrc ficuc dbus. igi tar non
facili us.coiequencia tii decur noca ,6C aiTumpca iacis pacec.cum omne dcbens
nutrire trafeat pcr trcs df gellioncs.tertioa>mpIexionum:ca.2.adprincipium.
Q^uinto.adhocut potus conucrtaturin membrum ncceilario fibi mator rcquiritur
difpofitionii latitu<i> ^ adhocutabusconucrtacur <n mcmbrum , ud par-
tcm memhri^Ccd acqui rtturfacilf us minor qp maior lad tudo.ideo ^ic.patet
confequcntiaj^iminor.&^arguf- tur maior quia maiorilati tudincacquirendarum
diiix>- fitionum diilacpotusamaiibro^ dbuSjCumpotus fic rarus 6c membr um
fpiiTumjpotus Euidus 6c membr 12 conftans uel foltdumaficut cit: ctiam
dbus,Similiter 6C difiSdlius eft rar um tnfpiiTare ^ fpiiTum amplius infpif
farc.fed pocus cft rarus>d^ dbusfpiirus.ideo <S^c,fednd conuertitur nutrimcntum
nifi per inipiilaaoncm, quo niam omnis digeilio i ngroiTandoprocedic
^..metheoro r um .idco 6Cc. Sexto.dbana groHa func magis conf or tatiua. ut
Auice .pnmo teraa.doc.fecunda.cap .dcregi mine ciusquodbibitur 6C comeditur.
idco 6Cc. Vlci- mo.pro iitaiadc aucftoritas Gaf . primo alimentorum. ca. I
^^dclupinisjadlittcram ficdiccntK.Q_uf enim hu mida confiftcntijs ud humidiora
modicum d^t nucri-r metum corporibuset cderitcr euaporaiK et cuanefces.
Proiih>caamfadt aui^^oricas Oamafceniin fuis apho. diccntis. Animai nutritur
pcr fr^idum 6c ficcumjuiuic aucem per calidum «S;; humidum. Adoppoficum eft
Htppo.iS: Comcntator & Ifaacin difds particularibus.cap .de uino.
InhacquasiHonceruntduoara'culf. Inprimouidc- biturdeprincipali quaefiw.
Infecundouidebiturdedi ucrfitatcfadlitaasrcpletioniscorporum diuerforii ex
nutrimentohumido uel ficco, Q^uantumadprimumfunc notacav^ a>ndufioncs. Primo
fcicndum,ut habet uidcri primo .prima dae .dc uirturibusc^ nutricaab non
cftaliud ^ conuerfio nu- trimcntiinfubftanaamnutriri^&c. ^primo uirtutii
naturalium.cap.S.eftaffimilarionutricntis ad nutri- tum.cui nutricationi uirtus
digeftt ua defer uit cum di- geftx> fitnutrimcnaaltcraao <Si:pr|paratf
Osuc conucrta tur in fubftandam nutrici. Ex quo patct c^ omne fzctU SCJrdig^MceftfadlitctQucrttiuum.Echocfcciiduin
Gafw Ariftos Tc.co. Gaf. Arifto, Auice, GaF, Dama. lisac Nutri- cac6^4
Digitized by Google <iViESTlONES aAu m nutrmuc uirwtis , qu/.f. eft appolldo
unioSc^iTimilsLcio.V nde dc urrtute digcftiua habctur
prtmopdica.doii:.5.deufrcudbus. cap.de uirtruabus nuaiftraatibus. Et.j.uirtutu
nacuralium.cap. i . dr c;^ digeftiua cft illa,qug cjd' attraxit attrac^ciua et
rete tiua rerinuitin ciTeatiamaptam uirtutum in ea permutacio
nemfacientiumoperationi conuerut Sc complexioni» gugpermutationinucrientisinefifecfcueftcompetens»
Secundo fciendum eft ex di<fi:isdrca litteram, iilijd niz trimentu appellari
faci ie rep!ere uel refumere quod^' cilitcr conuercitur 3Cc.Et hoc fecundum
plurimas eius part&.Econtraaucemdidturnonfacilicer fed diffiicul' tcr
rcplere , ut facilitas rcplctlonis ex parte n ucrimentf attendatur penes
apdtudfnem ipd usnutrimenti, uc fe^ cundum plurimas eius partesin membrorum
fubftan. ti3m conuertatur . Ec dixi nocanter ex parte c^i uel nu trimenci,quia
ex parte corporis nutriendi pencs aliud Cibus attenditur.utfatispatet.
Terciofciendumeftq>tamci SC po'"
busqppocusacceptusutin^pofitopertineteftduplex. cus du' quiaquidam eftfolu
amateriaoperans&;quidam ama plcx* tcriad^qualicas^.Inpropoiico eftfermo
deoperantc a materialicececiampoiritampliariadoperantem aqua' licace. Q_uarto
fciendum eftq> in fubftada rara& flui da fadiius Htimprefrio ab agente
narurali , q| denfa 8C fpaira aut folida.& hoc fatis manifeft um eft. Ex
quo pa- tec facilius eiTc calor i nacurali cgteris paribus tranfm w tarc rem
fubdlem c^ grofTam. Vltim o noca q^ ^co nu^ trimencum a calido nacurali cft
magis pafTibile ,caco cg teris paribus fecundum plures parces eius eft apcum af
iSmilarifubftantiemembrorum, Primacocluflo. Po tus&cibarialiquidacaeteris
paribus fadlius digerunc q^ foIida.£tdiconotancerc^terisparibus,quiacu liquf
dicate ciborum polTct coniungi aliqua alia qualitas coa
iierfionimuItumrepugnans.Probacur coclufio iic.po tus 5^c .minus refiftat
calori nacurali d/gcrenci 8c tran- finutantiigitur^^c patec confcquentiavS;;
antecedesfi mihtcr. Secundaconclufio. Pocus SC cibaria liquida fadlius nutriunt
qp folida caeterisparibus. Probatur^c^^
faciIiusdigeruntur,ideofaciliusnutriunc. Tertiacon dufio.Cstcrisparibusfccundum
plures partesdigcru' turdCn utriunc potus 8c cibaria iam dida q^ folida. Pro
batur,quia minus refift unt calori digercnci 8Cc* Cor-i xoIarium,ex quo
fequicur plures fuperEuicates refide- re ex digeftione folidorum cf ceris
paribus. Q^uarca cq dufio.Fadli us replentur corpora apta dbarqs ^diis di geftionisrcpleripotu
8c cibisliquidisqp folidis . Patcc cxdi(flis.Iftamcondufionem uoIuitHippo.
^Gaf. Vltima condufio.Licet /ta fit,ftac camen de aliquoop pofitum,ut patec in
deductioneargumenci primt. Q_ancum ad fecundum arciculum fint notata 8c con
dufiones. Primo fdendum c^ ficut corpor um qugdam dicuntur humidaqugdam
ficca^ica nucrientium qugda d/cuntureodemmodo.f.quoddam humidum Scquod-! dam
ficcum.Etper nutrienshumidum inpropoficono f ntelligo nutriens aptum conuerci
in partem fubftanti' ficamhumidam,fedinteUigonutnens humidum.f. lig
dum.EcontraperficcumfoIidum. Secundo fciendum
^quatumadfadlicernutrirepofTumuscompararenu trimentum humidum corpori noftro
humido 8c corpo xificco» Primaconclufio. NutrimentumhumidiinU trit tam corpora
humida q^ ficca, fadlius tamen qp fic' cum.Patetexdidisinprimoarticulo. Ex
iftacondu £one fequitur c^ non quglibct fimilitudo maior avfirua' lis fi ue
conuenientia inter aliqua arguit iuter illa fadlio xcm tranfmutationem fore.fed
maior fimihtudo uirtua lis,quxnon eft aliud qp maior apticudo patiendi hui uf*
Q^^ modiabillo eft illaquf arguitfaciliorcm tranfmutatio ncm.
SecundocxdictisinfcrrfpoteftintellcdusGaF, fexto de acddenti .cap. 3 .dice ^, i
uuencs &: pueros eire
{»r&inhumidisdfgerendis.quodquandoc|^quidanu&- tim cft non pundualf (cr
f^adiftutn ffisifttQi»^ uto:^ Corpus dupiex ctnutri cnsdu" plcs» PARTI^
II. £ict!fccir digenEchumf da tncomparatfone ad ficca. Seca
dacondufio.Humidanutrimentafadliusnutriunt cor pora humida ^ ficca c^tcr is
paribus.egent.n in ds tr^ mutadone minori. Tcrtta condufio.Sequitur <^ ficca
inaliquocorporeficcofadliusdigeruntur ^in humi'-
do,&iaaIiquominus.Patet,quiafadIiusnutrfuntiu'* uenes,propter caltdum effem
ipfisacucius^ in pueris» <S:fenesdifFtdlius. Q^uartacondufio.Potcftprobabi
liter poniq^ cgteris partbus femper nutrimenta humida
fadliusnutriiiccorporahumida qpficca. Patet,cum ui deanturin eisindigere
tranfmutationeminori. Adargumenta principalia rcfpondetur . Ad pri * mum quid
fic dicendum patet per ultimam conclufione articuli prt mi. Ad fccundum dicicur
c^ liccc fic maior conucnienciaformae macerialis non camen eft maior c5
ucruencia uirtualis. Ad cercium dicftur q>pro fimplid nutricatione 8C
conferuatione fienda per nutrimentum eadcm omnibus compecunc dbari a , uc facis
pacec. Ad quarcum ncgacur confcqucncia.quslibcc.n» cranfm uta tio per quam
potus traafm utatur eft facf lior d«: uelocior ^ correfpondens per quam tranfm
utatur cibus folidus. namcum uolumuscitorcftaurarcdamusuinum uerna dum 8C ouz
fbrbilia. Ad quintii dicitur q» aiiquando alicui acquiritur facilius maior
latitudo qp alteri minor facilius.n.ftuppainflammaturqp fcrrura fittepidu.ubi
tamen cgcera fint pariadiffidlius femper acquiritur ma iorc;^mmorIatitudo. Ad
confirmationem ncgatur<^ grolfum fadlius ingrofTctur, immo aliquod fubtiie
cft faciliusingrofrabfie,quiaeftmagisfub£ile, «SCper cofc
quensfaciliusreducipotcftadmediocremmodumfub- ftantig . Ad fextum dicitur q>
cibaria groffa f unt ma- gisconfortatiua.i.dantianutnmentummagisconftans 8c r
efiftens fol utioni. Ad fcptim um di dcur fimiliter q^ funt pauci nucrimenci.i
.parum Colidi , quod confueue-» r unc medid antiquicus appellarc modic§
fubftantiae. AIiterq.Iy«S:ftatexpofitiue. «S:eft fcnfus<^ cibaria humidiora
modicum dant nucnmencum corporibus.et pro.i.ceiericereuaporancur.
Adaucfloritatem Dama^ diciturq>queadmodum uirtus gen eratiuacx partefub
tiliori feminis generat fpiritus 3c ex grofTiori membra, ficnutritiuacxparte
fubtiiiori r€fumitfpiritus,<S:ex . groiTiori membra qu? pars grofra r cfpcdu
fpirituum e f rigida <&: ficca. voluit ergo q> nutrimcntum non eft fr
i gidum<S;:ficcumabfolute.fcdin coparationead cahdii naturale,puta fptritii
quo cfFedliue uiuimus. Q^uaefiao. xxi). Aphor. xf). y T R V M Materif
peccactespoft crifim relidae poffint facere recidf uam , Arguitur multiplidt
c^^ aOn. Primojimpofribiieeftaliquamparcem materid pofb crifim in corj»re
retineri qutn cito cuacuetur.igt 1 8Cc, patetconfequentfa<S^afrumpcum
probatur , quiamace ria euacuandaance crifim erac maioris refiftencig 8csm
plioris ^cicacis m ulco ^ fit rcliquaeius reIi<fiapoft cri- fim,&
uirtusfuflfiicit pro tuncillam materiam falce quo
admatorcmeiusparcemcuacuare,igicurtunc poc hac rcliquiameuacuare.
Vdfic.maioreftproportio uirtu tisexpulfiugmembrorum adhancmodicam relic^tam
reliquf am q^ f uerit dufdem ad totaiem materiam pcr cri fim euacuatam .fed
prius fufitdt uirtus de illa totali no- tabflcm facere expulfioacm.igitur 8cc.
patet confequc tia^afrumptumiimiliier. tiecundo confirmaturidc 8c fignetur
inftans terminatiuum crtfis , quod fit nunc gratia argumenti.di; arguitur ^c,
continue poft hoc in ftans,quod eft praefens erit uirtusfortior q| iam eft , eo
q>ndmoIefi:abitur ab aiflualimorbo^ficut hucufc^ mo lef^t>atur, &cum
hoc materia erit continue maioris a<fl:iuitatis,eo q> con tin ue aget
calor naturalis de ipfa ali quf d rcfoluciido 8c minorando 8C qualitatem ei us
pra- uam corrigcnd>,fed nunc nonfuffidt hf cmateria facc xe recidiua.igitur
nccaliquando poft hoc.confequentia ^a&airufBptum^t^dcdudunicft:,
Tcrdoprind* palictt Digitized by Google Tra.2, Cap,l Recidi- duplex MatC'' r«a
poft crifim mFtip^x Rcctdi^ tia du' plcsu Crifis duplex — APHOR/^
paliterargiiiturfxCsquod rclinquitur poft criifin feni-
.peruelucplurimumeftiicut cinismateri^ putrefacliet icdcinisnonpotcft clTc
uehiculum caloris putredini&. fgitur &c .patct confeqnentia 8c maior
patct.& minor cftdemenccAuice.prirooquarti. Vel ficonccditurq^
haiufmodimatcriaincincracapoiriffaccrcfcbjrem,illa fcbris
fempcrcritquartana^dl^ iicraroJiuiufmoittmatc ria faciet ucram rccidiuam . Q^uarto
£\c (S:.c .hocmaxi fnc foret^quia materia rclicftapoft crifim pauca cxiftes in
quantiicaiic ucl malitia in procciTu a qualitatc mala in m«mbro reli dta potcft
augcriin quantitatc uclmalitia d:ficiteratof3Ccremorbum.Scdarguitur^oo»3qui3
tunc abintrinfcco ftantc pcrfeda crifi pofict ficri pcrfe ^a recidiua fiuc
uera, quod repugnat cxquid nominis crifisperfecfcae.iSs: confequcntia
probajcur, quia qua ra* tionemalaqualitas in mcmbro poft crifim rcIiAapotes
eftmatcriamjrelicfiaminquantitatcucl malitiam auge rcjeadcm racione potcftnouam
materiam rcaggrcgare dato q) nulla rclicflafucricquo pofito in circcrit crifis
g £ed:a,quiatotalismatcriapcrfecte euacuabitur. ^ta- mcn poft ea
fequeturrecidiua ut {^tct.idco &c . Q_uin to adpfincipalefic.materiaincrifi
talitcr cuacuatur <;^ infirmus non potcft ampliusrccidiuarc.igitur SCc. pa-
tctconlkquentia^^affumpcum uideturde mcntc Galf.
primahuius.iO.commento.f.apho.iIIius.Eaquorum .crifi.s fitjiS;
quorumfai"ca eft <5^. Ad oppofitiicft Hippo. in Apho . 8c GaT.in co . i
z.. Refpondendo ad hancquaeftionem. Primooportet p juitcerc nocabilia quaedam .
Sccundo coclufioncs refpo fluasdequsfito. Primo prgmittendu cx diidii^ circa
litcra-^carecidiugqiic^eft ftrifeca <S: qiiq^ cxtrmfeca lio corporalis
fiucprgmitiua ficutindebicaadminiftra tio fex rcr ii no naturaliii auc alicuius
car um. In propot iito aucem cft fermp dc rccidi ua coaci ngencc a caufa in^-
trinfecafiuccorporali. Secundo fciendumc^caufain?' trinfcca faciens rccidiuam
poceft ciTe triplex ( ut cang^* bacurcirca iiceram) .f. caufa anceccdensqug
nondum pucr uic^rcliquia caufe coniuncflae , & mal,a qualicas fi- ue
complexio relicfla nou§ maceriei aggregatiua. Ter
tiopr|miccendumcftq»maceriapoft cxikm poteftcijc m uitaaut modica. Similiter
intcnfe malitif <i rcmiiTg. Similitcr mala qualitas rclicfta poteft eife
ihtenfa aut re miifa &:c . Similitcr uirt us poteft cfTe m ujtum dcbilis cc
potcfteiTcfortis.omniaiftafatispatent. Q^uartoprap- mittendum eft q>
recidiua eft duplex. f uera 8c np ucra. Vcraeftquando amatcriauelacaufaalia
corporalicx radice reli<fla caufatur noua aegritudo fecundum fpcd- ficam
eius denominationem fimilis radici, ut fi pofc tcr tianam fequatur
tcrt.iana.Reddiua non ucra poceft fic- riduplicitcr.f.velquAndocxradicc
prfcedentis fccun- dum {ptci^c^m denomtnationcm po fequicur eadcm fc brisjutfi
pofttcrtianam fcquaturquatcana.uelfi fimi- lis fequatur tamen cx cauia
primitiua 8c non intririfc- ca crit rccidiua non ui:ra» Q^uinto prsmittcndum
eft <j>crifis cft duplex.f.pcrfccf]i:a(5^ cmpcrfecfi:a.Perfec3:a€ pcr
quam fit totalis n^ateriae cxtraducftio ucl euacuatio, ita ut pcr
difpofitioncn? protunc in illo rcmancntem no ii r corpus fllud aptpRi yccid i
uarc mcrito .f»iUi us difpoii tionis.Ecpntra u^rpcrifisimpcrfcdacftquauclnon to
taliterm^pcriacxtraduatur, uelnontalitcrquin cor^ pus mcritoijlius
difpofitionisin corcmancntis fit aptii rccidiuarc^ Prima conclufio. Nun^maccria
rclicfta jiccajiqua difpofitiordicta poft crifim pcrfccfiampotcit faccr^ ucram
rccidiuam.H^ccond ufio uidctur nota cx quidnominis pcrfccfi^ crifiSjUt itatim
tangcbatur.Simi Jirer quia p6ft uitram crifim dcbct sgrotans ad falutcm
wcll^^itatcm altcrarfjutpatcbit incommento iilius, 1 3 apho.fccundg.Q^uibufcun^
crifisfithisnox.fcd niiq^ aeger taliter altcratusparatuscft merito
difpofitionisin eo derclicbc rcddiuarc.igitur <S^c. patct confcquentia,
&;ailiuii|«umiimfliur« Secunda condi^o» tfi^ixm
'tnorbtzinfacfeiitetotalitcrad extra euacuata p6£Grbik cft pofthaccrifim corpus
ladcic ucra rccidiua.Pmba tur fic conclufio.pofiibilecft abahquacaufa corporali
cx radicc derelicta perdud ad aegritudincm fecundii fpc ci:Scam denominationcm
rac&ci fimilem.igicur &c. p^ tct confcquencia cx quid npminis rcddiuae
ucrae. Et af^ jfumpcum patecsquiajqu^tuncunc^ matciiaradici fue-f rit ad extra
totalicer cuacuata fbac came in mcmbro ubi priusfuicmineramacerif
malamremanfific qualicace toilcm mareriam radici reaggtcgace. fcd hoc iaciTe po
iico fequerecur reddiua uera,d^ lamcn priusfuitmace<*
riaradicistotahtcradcxcraeuacuata, igttur &c, patct cofcquencia 8c
aiTumpcum fimilicer . Cdrrolarium e?: ilfe.concIufione fequicur
«jnonquaelibctcrifisperqua toc^iccrmaceriamorbi cuacuacur cft pcrfccca. Paccc
hoc cx condufionepraec^enceimmediace. Ad perfecta igicurcrifim
ra|uiriturq^matcriaadcsccraducacur «S^ cum
hocmericodifpofition^jderdictsejquia.f. malf co plexionis non £\ c corpus
paratum cgrotarc. Tcr cia coa clufio. Vtplurimumrccidiuacaufacaardiquia cauiae
coiunccaeradfciscftrcddiuanoucra.PacccqaucpIuri mum
calismaceriacftmelancholicaquac pucreicens fe^ brem generac quarcanam.igirur
d^c .paccc «>nf«iucn-' tia^aiTumptumfimtliter. Q^uartacondufio. 'L.ictt ivdi
fic poftibilc eft camen rcliquiam caufse coniuncc^ ra dids uct2mhcete:
redcJiuam.HgcconcIufic declaracur primo imaginando forccm ccrcianarium ^d: c^
force ue- rc criticanre crifi pcrf ecca, partc macerif iam euacua» pcrfudorcm
occurratcaH&uchemcnterforrem infrigi dans 5;: porpsdaudens 5^ cxcin^uens
aaualan-calore maccriei.ddnde pcr cemporf^procclTumiteraco pucre-» fcat
rnaceria ifta choIerica.<S: patec anceccdes. Ec fimil* ter qu.ancuncunc5
illa maceria cholcrica rcfpeau uniua palidicacislcuis dicacurindneracajita
utilHusno ficani plius uchiculum,ii:at camcnfibi occurrerc sdiam ^ufa forciorcm
facicntcm imprciJfoccmaipiaadhuc exiften'-- tc cholcra ficputridajd^ccrcianam
itcraiofacicc.Excm. plum fatis famiiiarc.uidemus cn«n cum ignis apphcaE Kgnisc^
talicer,poccftimprimi^icadcbilttercalor iliW gna illa cj» folum incinerabicca
ad c^bones, qui calore illum tajitcr impreiTum conferuarc non poterunt. dicc
jur igiturindneratircfpeccu ilhus calorisralicer imprcf fi.Si tamen
illis<:arlx>nibus applicacurforce agens im- primcns cabr em, uc fi in
.fornacc proi^ccrcncur .cerrum" cft q^ calorem calicer imprcifum
confcruar^nt, quouiq^ pcr^uccrcnturad ultimam indneracionemcS^ pcrderet fomiam
fuam JLm proportionabiiicer dictum cft dc ma- ceria ilia calida
cholcrica^di^nccfebrcm.Itcm quiama teriacholcricaaduiiapcrmancnispoceft
choleram bcni gnana aujc fana^uine putrcfaccrc,^ pcr confequais SCc„ Q^uinta
condufio. Reddiua caufata amateriaa quae f uic anceccdens radids e ucplurimu
ucra rcdi^ua. Pa-; tecquia ucplurimum caufat|gritudincm fccundum ipc cificam
denominacionem dus<S^.Dixi norancer ucpltx- rimum.poceft.n.cauiariapaauc
aliquidhuiuimodi ra-. dicccxiftcncefcbrc» Sexta<&:yIcimacocluiio.AdhoC'
utmaccriapoft crifim relictapoi3Gtt ucram faccrcrcdcii^
uam,ncccffceftipf3mmaipr^iinquancitate uel maU'-^ tia uclin
utroqj.Patct,qui^afsnon poffctafijignaricaif feaquarc poftfaccrct a^gritudincm
8C no antc.licct ctia' poiTctaddi fitusin mcmbro. materia eium 4iftans a cordc
nonfedtfcbrcm» qu^pulfapropccorfebremfa* dct. Exoinnibushis clicias condufioncm
rc^nfi- uam a^qugEfirufj) , utpatct. Ad argumcnta pacet folutio&c.
Q^uaeftio. xxi g, Aphor. x^. ~ y T R V M Radix fiuc prfndpaliter morbus SC re
ddiua fintickmnjorbusnumcro^uc conftituantunii 8C cuxidan morbum n umcix>.
Arguf tur n^ultiplidtar q^ non. Primo.quia pofitoprindpali i?9«r^uiritur M
ucpoaitur scdditta^ ecoaa:«i,igi$ttr ^.p»et c@i^^ Digitized by Google
<iViESTXONES ^gaeada 3c affuinptum probatuTiqu la benc requ&af.c radix .igitur
non rcciduia dc ccontra. Sccundo rcddi- «a eft cflfectus
radicis.igitur&c.patct confcqucntiajga iiunqpcauia& c£Fcaus AintMcm
numero. SCzS^van* ptumpatetcumrccidiuadepedeataradicc. Tcrtiopof fibile eft
recicKuan efle phlegmaticam puram prindpa I li xgritudine exi&ente tcrtiana
nota.fgitur 6Cc. confe^ quenua patet 8C aiTumptiu» probatur , ponendo forte
Sbrire cx materia mficta ez dwlera dC phlcgmate,et<j
criticeeuacucturmatcriafubtilischolertca peccansre- manente partc grolTa phlegmaticaf
n quanouiter accen datur etiara putredo.<k patetantecedcns. Q^uarto pof
iibile eft reddiuam ciTe quartanam principali iiue radf ce exiftente fanguinea
conrinua.igitur &c . patet con- fcquentia dc aiTumptum fimiliter ponendo
fanguinem putrcfieri^cuius fubci le conuertatur in cholera «S^^rof fum
inmelancholiamquxputrefcat.etpatetairumptu» Q^uinto quiareddiua eft
dcceriorradicc 4^mlui eft dctcrius fe . igitur. Adoppoficumarguitur.
Primo.quiainquatuorte poribusuniusmorbffalubrisiimulinciuditur radix<S^
jrecidiuaigicur&c.patet confequentia5: aiTumptum didtur de mcnte GaF.in
commen. 1 1 .aphor.prim^ par ticulas.paroxifmos cS^ coniiftoiti^ &c .de
domino Ana xionepieurecico. Kecundoquianonminoremuidetur habere unitatcm
recidiua cum fua radice q^ paroxifmi diilind:i tertianz uel quartang adinuicem
Jed huiuimo di paroxtfmi conftituunt iimul unum morbum nume- rojuc pacct de
tertiana 8c quartana. igitur fimiliter ra- ^x dC red<&' ua pacet
confeq|uentia& aifumptum iimi^ litcr.ita.n.Oidit qui^inter
Auerfosparoxtfmos iicutin txrradicem&reddiuam. Itemtertio.quiaradixter-
mmatur ad reddf uam .igicur ialtcm xcddiua eft quid in crinfecum uel
parsintrinfeca. in iftaqugftioneprimoponam notabHia &:quafdam
diftiniflfones. Secundoponam coduiiones refponituas de quf ilto. Primo prf mittendum
eft. Duplex eft reci diua,uera <5^non uera. £thocde reddiua loquendo ab
intrinfeco proueniente, licet reddiua^ab cxtrinfeco pro venicDS .etiam debeat
did non recidiua fed potius no uus morbus.£t per ucram reddiuam intdligo f
gritudincm fccundum fpedficam dcnominarionem dmiion radici> «ufatam ex
materf a uel cx aliqua caufa corporali cx ra
dicedcrcIida.Econtraucrodfdturreddiuanon ucra. £xquopacet<;^adhoc
ucaliquadicatur recidiua uera licddi J^^qwi^untur quatuor conditiones. Prf ma
cft prindpale ug ucrc fgritudinem praBceifiire dc ccirairc. Secundacftq> 5t
il coditio '^tl^^u^^pcdfica huius aegritudinis fequentis ad princf ^x^ palem
aegritudincmprgccdentem. Tertia q> haec feques qug didcur recidiua iit
udfuerit depcndens ab aliqua ca corporali ex prindpaliaegritudine derdicla,
iicut caufa antecedens ud coniunc%a. ud fuerit mala qualitas nou$ materig
reaggr^atiua,ut<fe*ccbatur. Q.uarca cj fucrit apparcsdedf natio
uniuerfalispraeccdentis f gritudinis. £td(Co notanter a{^rcns dedinario
uniuerfalis &c» quiaIicet{n£ncprimiparoxifmi tcrtianas iitapparcns
4cdinario«rparricularts, nontamcn debcmus ckccrcq» aduetusfeciidf paro:riimf
ilt uera recicUua. Per prima crgo condirionem di&rt reci<Jiua radicc.
Per fecunda dftifcrt aquarcma fequente fanguineam uel tertianam. Per tcrtiam
difFerc a rcd&ua contiDgente acauia primi
tiua.Pcrquartumdb'dcrcaredituparoxi(bi. Secundo Voum ^^ prout in pr<^iico
fped^alf qua dicuntur trf phde tiiiero vnum numero. Primo , quta ex fllis
conftitui tur . vna triplex* ^ciCfisudais pcr cilcttriam iicuc
didmusaicdietates contxnitteiTc unum.Secun<ioimpropriepr(^er iimili-
tudmemparriumiibijnufcemfu<::cedenrium, uchcrica ^cxronus unam a prindpio
ufc^ ad finem. Tcrrio ual^ de cm{»-c^rie,quf a ip0spcr fucceirionem quadam
corre ^n^ uiia fimiliscaufe aqua depcndcnt , ilcut dicerc masf uad$Qifoce
radiiimwmaae&nic]:^ ,^];qii« PARTL ir* dtm calif df tatem i n principio
paroxifmi Sc dcclf natton<f, auteandem febrem ianguineam a prindpio ufc|? ad
dc* chnarionem. Primaconcluiio. Recidiua non uera«S£ fuara<iix&c.nonconftituunt
unum morbum nume- ro.PatetperargumcntaadducBraantcoppoiitum. Se-
cundaconclufio. NecfuntncceiTariomorbusunusfc- cundumfpedficam denominatione.
Patetiimfliterex dicflis. Tertia coduiio. Recidiua ucra dc fua radix fiic una f
gritudo fecundum fpecificam denominationem* Patec ex conditionibus uerg
recidiuf . Q_uarta cocltt fio.I/oquendode unicacepropriediAa numerali plure»
paroxifmi umusincerpolacenonconftituunt unu raor- bura nuraero. Probatur , quf
a paroxifraus non eft ruii dcccrmfnata inuafio iiucmotus&c. fed
interquofcucj^ motuscaditquicsmcdiailjinon conftituunt unum nu- mero.igitur
«S^c . patec confequentia et aiTurapcum fimi liccr . Exifta condu fione
fequitur <j»n ulla aegritudo ^ prie eft f ncerpolata. Sequitu r fccundo
<j> exiitcns in c^c tc mterparoxifraosno eft in aliquo temporcmorbf . Pa
tet,qufa tuncnon eftmorbuscum corpus tficab acflua li morbo quf efcat.ideo 8Cc.
Q^uinta coduiio. Loque dodeunfcatcimpropric dida cx pluribus paroxifrais unius
intcrpolate fit unius morbus. Patet, quia taltbus per fucceifionem quadara
correfpodet firailis caufa, pu ta antecedens ud coniuncfia uelmala qualitas
reaggrc- gariua.ideo S:c.patet confequcntia 8c aiTumptumli ml Jiter.
Exquofequfturcj» for.poft primura paroxifrau interpolace antc^adueniacfecundus
, ualde improprit dicimus eiTc in tempore raorbi nifi ad f ntelledum ciatii
quia.f .eft in tempore in quo eftadhuciimiliscaufa 8cc^ vcl pro quanto cft
caufa adhuc taUter ud taliter mor- bumfacfcura,utdicamusprincipiu uelaugraentu
8Cc. peratcributionemadcaufam. Scxtacondufio.Scquit <j recidiua uera dc
fuaradix non conihtuunt morbum unum nuraero unitateproprie divfla. Sepriraa
conclu iio.Radix<Si;rccic3iua uera conftituuntunum morbu numero
unitateimpropriedicfla. Pacet ex dicftfe. Pri- mum dubium.An corpus cxiftensin
temporeme<}io in ter rachcem &: reddiuam debeatdiciaegriiucl neutru.
& ii neutrum cuius fignificaci. Secundum dubium.
Probaturpoftcrifimimpcrf«<flara q>reliquia raaterig qug rcraanfit non
fitfufi^cienscj>pcr eam fiat rcddiua» 8Cc^t:>s. inorcKnatione regiminis
fiat fim ul cum illa ma teria ggritudo firailis priori. Et qugritur utr um hfc
dc beat iici redchua uera uel non ucra. Ad primum du- iw ura dicicur cj>
illud eft neutrura nunc primi iignifica- ti decidenrig. Poteft etiam dici
neutrum de fecundo fi- gnificato utdcbet ui^riprimo techni . <S;:habetur
plc- Qi^^ neinqufftionibus. AdfecunducJicft^inillo cafuiila crit recidiua uera.
Patet p defcriptione recidiuf ucrg. Adargumetapridpaliapatctfolurioexdcisi
qone, Q^uaeitio. xxiif). Aphor. xi;. VTRVM Chymilongotcmporcputrcfaainc*
ccirariogcneretfcbrem. Arguiturmultfplicitcr quod non.
Prfmo,quiaIongotempor§putrefacft:ifunt ind- Jierati. Secuudoquiapoifunt
ciTediminutf quantita- tis. Tcrrioquiainlocodiftantiacordc piit putrefieri.
Qjpoiitum {x>nit Galcnus. Refpondendo Cj^ pcr pu
trefcentesinlongotemporeintelligitillos inquibus ta to temporc procciTit
putrcdo, ut putridam fuliginem poiTit ad cor mittere,<S: hoc ilan te
quantitate fuffi den- ri 8c iitu cduenieri.Et fic patetfofutio. Dubiu. Vtrii
huraor malus contentusin lods calidiort^bus uelodus pu trefcat.Q^ non,quia ibi
cft uirtusforrior cS^ rcfiftentia ad putredinem maior. Ad oppofitu eft Gai*. E
t patebit folutio ibi,ubicun^ cibus prf ter naturam &:c,aphorif 1 7.
fccundx parti«> culf.quareillicqufre. Q_uaeftfo. xxv. Aphor. arig. V T R V M
Crffis fit uehemens&udox motus.
lioc<ft4itrutadiE»irigaGaFtioniincQCQti^.dacada crifi Digitized by Google
GaP. Crifis Crifis quadru Criiis cadu'- plicfc, GaF, ^'liOtUS, tiFmuca tto tri
^ plicic t. APHOR. crtfi fit bona. Arguitur nj ultiplicitcr c^ nott. Pri itio;
i3uiacrtfiscfl;tardusmotus.fgitur&c.patctconfcquen ciactafTuaiptum
eftAu(Cc.4.fccunda.cap. i .Etargui turrationc,quiapoirifaiIccftadacnirecrifim
laudabi- lcm uirtuce maccrig morbi modicum dominantc > fed hoc pofico iicc
maceriei cxpulfio tarda Sc non udox, ut iatispatec.ideo «Sic.cota
confequenciacftnotacum antc «cdcncc. Secundo crifis non eft aUquis motus, igic
6cc. patct confcqucncia 8c alfumpcum probatur, quia crifis cft aggrcgatum cx
mocu locali maccrig , qug cxpcllitur &ggrocancisaIccracionc.notum cftautcm
hniufmodi sggregatum non ciTc aliqucm motum . igitur 3cc. patcc confeq uentia
cum an cecedencc. Ter cio crifis qualiccr - cuncg fumptanon eft motus
morbi.igitur qugftio felfa patec confcquentia 8C alTumptum probatur difcurrcn-
<Jo. Si.n.capiaturcrifisprofeparacioncnocitiuiaiuuati uo au t
cuacuationc,notum cfti^ ipfa no cft mocus mor bi fed matcrig morbi.Similicer fi
capiacur pro alccracio Jic ad fal utcm^quia talis alceracio cft ggrocancis.
Confi- militcrarguitui' fi^piacur prototo aggregato cx his ut pacec
intelligeti. -Q_uarto.pcr cdiim falubrem no fuhito alccracurinfirmus ad falucem
ncc eciam ad mor tcm.igicurquaeftiofalfa.patet confequentia &:aiTum-
ptum.<j>,n.non admortem fatispacct 8Cc. Cedc^ necad falucem <S:c
,arguitur,quia priusalccracur ad neucrali-
tacem.igitur&c.patetconfequentia<S<: aifumptum fi- jniliter,
Q^uinto.quia materia exiftentc fummc digc^ fta non iit uehcmens motus co
q>tunc non eft fortis pugna,cum fit maceria perfedc uircutiobediens. fcd in
ilacudum aducnit crifiscft materia fummc digefta ut fa tispatct.igit 5!:c.patet
c6 fcque tia <&: aifumptu fimifr. Ad oppofitum corum quf arguta funt ,
cxpreiTc eft Commentator incommento, 1 3 . Refpondendo ad iftam quaeftioncm .
Primo prf mic- tamquaedamnotabiliai&idiftincciones. Secundo pona
codufionesrcfponfiuasdcqugfito. Prima diilinctio. Crifisdupliciter fumitur.
Primocommuniter <S: indif fercnterproquacunc^ fuperationc morbi auirtutcucl
^contrajfiuc nat fubito fiuc paulatinc,d: hoc modo fu- pfit Ga?.crifim
tcrtio.de crifi . cap . 1 . dum d iftinguc- iat crifim in fcx ipcdcs. Prima cft
fubito ad falutcm.Sc cunda i^ulatinc ad falutcm .Tertia fubito ad f^Iute im'^
pcrfe(flc<S^pauIatincperfc<ft:ead falutcm . confimilf ter
diftinguiturdcmortalicrifi,5^ficnon fumitur crifis hicin propofitoquando a
GaP.difjFinitur.Sccundo mo- ^o fumitur crifis pro fubita fuperationc morbi a
uirtu- te ucIccontra,6»f pro uehementi «uacuatione materias: uel diuifione acl
alccracionc fubica aegrotantis ad falute uclad mortcm. Sccunda difti<fi:io.
Crifis fccundo mo ■dofumptaiuxtacommuncmmodum loquendi do<ft:o-
rumrumiturquadruplicitcr. Primomodopro a<ftuali feparationcnocitiui
aiuuatiuo&:dircdionccius adlo ca expuIfionfis.Sccundo pro ipfiuscuacuationc
. Tcrtio pro alcerationc fubita confcqacntepraedicfcam cuacua- tfoncm dc
fcparationcm uclad falutcm udad mprtcm. Q_uartpcapit pro totoaggregatocxbis.
AdproFN^fitii hicmai^imc capitur crifis in ciusdiffonc fccundo 8c tcr tiomodo.
Tcrtia4iftp,Cr»fis cerap modo acccpcf qug dam fufit cauff imiucrfalfs ut
ccelcftes. Et quaedam par ticularcsutuirtusS^i^Iornaturalis «S^materici expul
fiof ad ffxcra .Ethanc diftindionem in pluribus loos iti" xiuit
Gaf.inJibrodccritfcis.Exquafcquitur idcmpof- fe eifc fignum Sc caufam rcfpcAu
ciufdem, utcuacua- tio ma^ricicriticc cxpcUcndae cft caufa 5c fignum altc-
xationisadfajutem. Q,uartadifto.TripIicitcrdicitur motusaliquisudalftquamutatip
ffTc alicuius. Primp janqp agcntis utcalcfadio caicfacientis. Sccundo tan^
fubic«fii,utcaIefac3:io ca!cfadibiIis.Tcrtiptanq| tcrmi ni.fi?
Ji.<;orruptioncm dicimus e|fe fprmacqugcorrum pirur «S: gcncratipncmfprmi
qn^ gcncratur. Ad prcpo HIPPO- i44 iftorumtrfummodorumiam didofam. Q^uaiia^-
Mor— ilinctip.Iuxta cpmmunon modum Ioqaea<b«Pef mor- busdu bumintcU/gitur
quandocjp difppiicio praeter nacuram. plictt, per
fc&immediateopcrationcslfdcns,<S;: ficdiflinguic contra caufam 3c
accidens. Q_uand>^ autcm per mpr- bum inteiligimus maceriam roorbi: \rt
db'cencesmorb5 confumi inccUi gunc maccriam morbi, Vltimo nota c^ per falutcm
in dijfone crifisppfit^ non debcmusincd Jigcte fanitacem,prouc diftinguitur
contrancutralita- tcm,fcd debemusintcUigerc difpofitionem faluam pcr quam
faluabitur aeger,(S;:iIIaeii:communis fanitaa^S^ »eatralitati conualefcenrig.
PrimaconcIufio.Q^ualitcrcuc^fumaturcrifisfus: ta fecundam diftin<^cionem
quglibcc crifis eft motus na turf canqp agentis
<S^hocIoqucndodefalubri.Patct,^a om ncm talcm cflFicic natura^igitur SCc*
Secuada con- dufio.AIiqua crifiseftmotusmatcrieitan<^agetis, Pa
tccdemortalifampcapro fubitaalceracioncadmorte. Tcrtia conclufio, Q_uglibet
crifisprimouelfccun- <domodo fumpta eft motus materieimorbi taaqp fubie-
<fd. Patct.iia talis non eft nifi cxpul fio ud dircifcio 8Ccm Ex quo patcf
q> idem |x>tcft eiTc matcria fiue fubic- <flum 3c agcnsrdpea:u motusciu0cm,ficut
materia c agcns fkim uIando,<S;: tam c «ft fui«cd:am . Q^uarta co cFo. Vt
fic crifis no e motusmorbipropriefumpci. Pa 4:et,quia ncctan^ agcntis,ncc
tanq^fuHc<Sa , nec tanqp «ermini.Nififortcquisdicatf^morbus ftimulado a^t Jh
uncmotum . Q_ uintacondufio .Cr ifis fumptaprp fii bita alcerationc e
motus^rporis tanqp fubic<Si,<^Q2or hi can^ cermini,<S;;nacura
tanqpagcntfs.Patct hzccoxi cl ufio incdligcnti. Sexta condufio. Crifis
fumptaprp toto aggregaco non cft motus nifi impropriemi^ qup ■dicimus aliquod
cns per aggrcgationcm efTc «ns. Vlci jnacondufio. Di£Finicio data
decrifi<eftbona,d«:com- pccichicditf<5cuilibctcontcntofubdiflrinitio.
Pcrhoc 4^tiim quod dicicurmocus cangiturgcmis, «Si: conucnic crifis cu
paulatina fupcrationc morbi a umutc,<&: econ 4;ra.Per hoc autcm quod
dicicur uelox 8c uehcmes dif- f ert crifis a paulatina fupcratione .Per hoc
autem quod ^citur morbi intclligcre poilumus uccirca litcram tan ^cbatur
morbumpropric. 3c{ic tangitur caufaforma- lis^quia illius terminus motus eit mors
uel fal us, quia£ laudabfli corrupitur 3c depcrditur>in mortali ueroau-
gctur.Siautcm intdligitur matcriamorbi explicatur caufafubieAiuaprgdiccimotus*
Perhocautem quod dicitquoinfirmus6i;:c.diflFcrtcrifispcrfeaa a crifiim-
pcrfecta ud diminuta in qua non fit fubita tcndcntia ad iilubrem uel ad mortcm,
Et ficpatettocam tllam diffi" sitfpnem forcbcne pofitam. Eft.n.diffinitio
fclius cri- fiscpmpletg adfalutem ucl ad mprtcm. Adargumenca principalia
refpondctur. Adpnmu 4:umdicitur uirtutcmodicum fupcrantc matcriammo jdicum
moucc.negaturhocquiaiicctfitparuuscxcciTu» uirtut^ ad materiam quantum adcius
prauitaccm<5^ acciuicacem>tamcn cft fatis magnus adealocalitcr mp- uendam
. Et ponatur in cafu q) paruus eilet exceiTusad «am localitermouendam queadmodum
eft quantum ad eius prauicate .cunc df cas q) non forec crifis. Ad au-
ctoritatem Auice .dicitur Q» fumpfit crifim comuniter ^nonpropric. Adfecundum
<S:tertiump3tctexdi- ctis. Ad quartum dccjtur q» fubito non incdligitur in
inftanti,fed intelligicur in tcmpore (atisbreui. Et did- cur<^quando
xgrotansalteratur no priusmouctur ad ncutralitatemquam mouctur ad falutcm. Ad
quintii dicitur negando hanc confcquentiam . matcria cft pcrfc
ctcc^diens.crgonon fic fortis pugnaaut motus5:c* «juia licct materia fitobedicns,tame
ab ca deuancur f « miputridimultiproptcragitationcm fprtcm quipcru? nicns ad
mcmbra principalia magnum cis infer utit np- cumentum.Sume cxemplum dc ffmo
aquo fi moucal fitdeuatio «lultorum f umor um putridorum» Digitized by Google
Q^VMSti ONES Q. uaeftto» xxvi. Aphof. Sig. V T R V M In cri& neccflario prf
ccdat amccedes altcratio fcu commotio, de qua GaP. loquitur in com- fnento.13.
ArguiturmuItiplicitcr<^non. Prirao.pof fiHle eft materjam critice euacuandam
contiucriin u^ cxpulfionis.icdnonoportetfieri asmmotioncm 8Cc, ni fi ad
digeredum materiam ad loca expulilonis.igit 8Cc. Secundouirtusnonpoteftfepararc
nocitiuum aiuua tiuo. igitur. aiTumptum probaturjCum uirtusfit ages ■ncrc
naturale &c . Tertio in critica euacuationc matc xiei apoftcmatisno oportet
anteccdcrccommotioncm. i^tur&^c.afTumptum probaturjquiadigefta ctfaniata
matcrianonfitcommotio. crgo&c. antecedens patet. tunc .n .remittuntur
fcbris et accidcntia mala.ideo 8Cc* nonautem fit illacomotio nifi
digeftamateria. Q_uar to materia exiftente fumme digefta ipfa non praepara- tur
cxpulfioni , fcd in ftatu ipfa eft fummcdigefta. igi- tur 8Cc. patet
confcqucntia 8C anteccdcns probatur, ga ipfam praeparari expulfioni eft ipfam
digeri. Vltimo. in crifi mortali poteft antecederc.igitur &:c .patct con- .
fcqucntia.<S: affumptumpatct , quia poteft uirtus nulla tcnuscommoucrepoflfc
matcriam. Adoj^fitumeorum quae arguta funt exprcffe cft GaF.in commen. 1 3 .
Primo nota q> multi morbi per crifim funtterminabiles, ga.f. continu^
febres&inter polate ^ apoftcma & c . Nota tamen q> m terpolatf ma-
xime terminantur per cuacuationem criticam caufg an tecedentis.Continuae uero
terminatur per criticam cua cuationcm cauf^ coniun<ftg. Sccudonota q>
multi funt non pcr cri fim terminaWles. Terrio nota <^ caufa con iundaftbriscontinuaccontineturintra
ucnas pcrmix ta laudabili matcriei.intcrpolat| uero cxtra uenas , fcd
antccedens intra ucnas ut in pluribus. E t **ota quid in- telligi debcaiper
commotionem antcccdentcm. Pri- liia conciufio, FolTibilc cft fiericommotionem
antccc- dentcm non fubfequetc crifi.Probatur, quia poicft ucr
tusunamiftarumputacommotioncm fufFidcntem fe- <:ere,q uam uis ipfa n 6
fufiidat euacuarc materiam , cum difficaliusfit duoc|tcrisparibusquam
unumfacere, Secunda conclufio. Non quamlibet crifim prgcedic
commorioantccedcns.Patctdcaliqua mortali. Tcr- ria condufio. Aliquam crifim
laudabilem nonprece- dic forriscommotio . Patctdc apoftcmate. Q^uarta
conclufio, PoiTibilc cftad commoaoncm antccedcn- tem fcqui crifim impcrfed:am
ad falutem paulatinc ter- minabilem. Patctfatisuirtutc non multum forrilicct
cxcedcntc. Q^uinta conclufio. pro mciuc GaF. Antc omncriicrifimcontinug uel
intcrpolatae fcb. laudabi- lcm5^ pcrfecftam prg cedit ccmmotio antcccdens. Pro
baturjquia in tali materia cft intra ucnas extra uiascx- pulfionis.igit
<Si:c.patetc6fcquecia 8c affiiptu fifr. Adargumcntapatct folurio. Etcota
duplicem cfic crifim fcilicet pctfcvftam 8C impcrfcAam . Et nota q^ cau fa
aniccedcns tertiang intcrpolatg cft intra ucnas, 8c coniun<3:a extra uenas ,
8C continuac eaufa coniun* ^ <Si: antccedcns intra. Q^uaeftio, xxv^. Aphor.
xi^. VTRVM Crifis diurna fit gfcctior crifi no<fi:ur jia.
Arguiturmultiplicitcrq>non. Primo.crifisquae fit dc nodic cum maiori pugna
&t 8c foriiori conatu uir tutis.igiturfitcompletius &. perfe<ftius.
confcqucntia iiidetur nota,quia dOFccflus ab agcnte produAuscum co iiatu maiori
uidetur cfrc perfedior- Sccundo uirtus 8C calor naturalisfunt forriora 8C magis
fupcrant matcria <de nodct q^ dc die. igitur perfe Aiorcm 8C completiorem
tunc fufiiciunt facere crifim.confcquenria nota 8C afsu ptum probatur fic,quia
tuc c^or cft magis unitus in in terionbus. Tcrtio quod frcqucntius fit a natura
rcgu- laritcr opcrante in uno temporc q^ inalio cft conuenicn cittsiniUo
temporc in quofit frequencius , fed frequcn- lius^ti^turacrifim
de&o<^%dc^c ucdoccces^pc'» «inefltam Jgituf 8Cc. conftqucncia mtiSc
aflTijmptuctf fatis patet. Q_uarto cirius 8c complctius aducnit fubi-
tamutatioaegriadfalutem denoAcqpdedie. igic <S::c.
confcqucntianoca.<S::aiTumptum probatur , quia taiis: f ubita altcratio
aducnit pcr remotioncm illius qualica-' risprgccr nacura puca
calorisfebrilis/ed huiufmodiTC- mocio cicius 8C complerius cffidcur in noctc,
co q» frigt-' dicas nocturna iuuac in rcmotionc illius qualitatis i%i^ tur 8Cc.
.Q^uinto tam crifispcr fudorem q^ per fluxu: ucntrismchus pcrficitur in noae.igitur
etc.airumptu probatur . pri mo de crifi per fudorem, quia talis melius
efFiciturinfomno^rinuigiha. fecundopatethoc idem dc crifi per fiux umjquia in
uigiha trahicur calor fpici^ tus -Sc fanguinis ad exteriora de dic:,8c ex
confequenti c minuspotcnscalor euacuarematcriasin dieq^in nocte, quandoeft
circa materias expellcndas unitus. Adoppofitumarguitur. Cnfisdiurnafitcummaio
rifacilitatcnacurg.igicurcft pcrfcctior. confequentia uidctur noca.d: aiiumpcum
pacet.in dic.n. porofitates 8C uif pcr quas debct ficri cuacuatio funt magis
latac 8C apt2e.igicur<SCc» Primonoca<^crifiscapicur quadoc^ pro
agicationc matcriae 8c cuacuationc , quandoq? ^ fu -, . •
bicaalccrationcjucfuprahabicumcft. Sccudopr^mic V'*^^^ tendum eft q>
euacuacio quam uircus colcrat cum mino "^« rilaborc c|ccrisparibus cft
laudabiiior,qp illa quam uir tus tolcrat cum maiori Iaborc.Patet,quia ad illam
fcg- tur maior rcfolutio ct debilttatio uircutis.igitur <&c .pa tuic
etiam fupra illo apho,2 .particulg primg.In pertur bationibus uentris. Tcrtio
prf mittendum q> ciufdem ucl fimilis cuacuatio eftdi fficilior in nocte ^ in
die cgcc r{sparibus,quia tuncuiae funtminusamplf uel apertas
pcrquasdcbetfierieu.acuaiiomatericrum. Prima co dufio.Crilisacceptapro
agitationcautcuacuatio ma-' terig cf teris parib us facta i n dit eft
laudabilior ^ facta tn nocte.Probat.quia tunc uf g per quas debctfieri cua
cuacio funt ampliores.igitur protucfacilius euacuatur
materiad^minorifatigarione uirtuas. Ite uaporcstiic dcuati
amateriaagicatamjnusretinentur , quiamagis tranfpirat.fedillifunt potilTima
caufa nocumenticotin genris tcmporc crifis jgitur .confequentia nota,<S:
cocir alfumptum fupra patuit. Secunda condufio. L/icec ita ficjfgpius camcn
contingunc Cf ifcs in nocte qua in dic. Probatur,quta in illo temporc uittusmagis
ftimulatur primoquia uapores amateriaagitataeleuatimagis reci
nctur.fecundoquiamateriaa caJoreinterius unicofor-> riusagitatur.
Corrolarium.hfcconfcqucntia non ua lec. Hoc ff pius 8c fr equentius^fic a
natura regularic opc rante in hoc tempore ^ in illo. ergo hoc ^tn in hoc tem
pore laudabilius cft qp ficr i in iilo. Sed bcnc fequi t fup- pofito <j>
natura non forcc ftim ulaca ab aliqua caufa p tcr naturam ipfam ftimulantc
necnecefricantc hacopc- rationem in illo tempore facerc magis qp in alio. Tcir
tia coclufio. Capicndo cxiRtn pro fubita mutatione uel alccracioneipfius
aegrocancisad (aluce faciltus 8C citius pcrficitur crifis innocte qp in dte cf
terisparibus.Patct, quia tunc cftfrigiditasacris maior,quae iuuatm remo-
rionecaiiditatis prf ter naturam. igitur <S:c. Q^uarta
condufio.Sequitur<j> pcrfectiiTimacrifiscft iHa,cuius agitario 8c
cuacuatio matcriei cfiidt in dic , 8c in noctc fequenti
fit^grialtcratioadfalutcm.Patctex dictis. Adargumentapatctfolutio, Q^uaeftio.
•x^s.viq. Aphor. xixj, VTRVM Crifisnoctumafitmcliora: pfieccior diurna.
Arguiturmultiplicitcrq>n6. Primoficmul to ff uiora 8C difiiictltbra funt
accidcncianoccurnaquaia "• diurna . igicur deterior eft crifis nocturaa ^
diurna» Patctconfcqucntia,quia una de conditioaibus-requifi risadbonitatcm
crifiseft lcuitas accidentium . afTum- ptumuerocftdeintentione Commencatorisin
cdmc, I3.quidicitq>accidentia critica nocturna funt magia
pcjiculQ£icucofuecui^mshumaii|fict2oacquiefccc«k SccuadQ Digitized by Google A
P H O. Sccundo facilms fit euo marcric^ crl u cc caacuadaru f n dic q^ in
noclcjd: adhuc cii ojinori nocumcnto. crgo diurna cft raclior.patct
confcqucntia dc aflumptum ar guiturjquiaindic uig <S::meaiusperquosfit
cuacuatio amplianc 8C dilatant^pori aperiun t, matcrig fubtilianc calorctia
fimilifcum matcricbuscuacuandis iimul ad <xterioramouetur,inno<flc
autaccidit oppofitu oium fftorum.igit.£tcon€i:rmatur, quiacriils di urna uidec
^portionari crij^ zeftiuali Sc nocflurna hycmaU .fcd %9d uaitscftmclior
<5^gfcd:ior q§hycmalis.oes.n. aegrftu- 4Jincs hyems pr<dongat dC aeftas
abbrcuiat.ct i^l uoluie i^uf cc ; Auice .2 .quartf .cap . 2 .igttur 3Cc .
Tertio multo plus dcbilitatnacuraincrifi nocfturnaq^diurna. igit. patet
confequcntia^ aiTumptu arguit.quonia per crifim no ^urnamucaturnaturaabeoquodeft
fibi confuctu.f» aquictc.perdiurnaueronon mutatur aa>nfueto. fed 4etcrius
eft natura rcmoucri ab co quod cft £\H confu« cum.igitur.Etconfirmac,quiateporc
nodis materif magts accentrant<S:mouetur ad intcriora.crgo magis obuiat
mebris pricdpaiibus,<Sc: per confcques m»agisof fcnduntct dcbilitant . Simi
lic quia poris claufis uaporcs clcuatra materiaputrcfccnte includun t iii cor^
&; ma xime nocent mebrisquibusobuiant.Ee confirroac apo ileriori,quia
pFesfiut crifesmortalcsin nocfle q^ in dic» Q_uar£o in crifidiurnaluminarcmagnu
e fupcr hc- mifperiuranoftrum,quodeftdator uitf &uita uiuea Ftor. ^ «urn
junde Pcolomcusoctauouerbo ccntiloqugdicic Inppo quodfol
cftradixuirtutisuitalisergocumdusinfluen m,26f tta fit diurna muicum
conforiaijitur uirtus uitaks ia dic , quf eft rcgitiua totitis . in noctc a
utcm d« ndentc eiusinfluxu mulcum dcbilital^tur . igitur crifisdiur- xia mclior
crit nodurna. AdoppoficumuItipFrargutc. Primo.Crifis pf^^^'^^ dcbct fieri
horafortiorismolcftationis.2.quar.cap.2 , - fedfortior eft mo!efi:atio innocfie
q; i n dic . ergo pcrfc- «fcior ^cbcc ficri crifis tepore nocflis ^ did.patet
confc- quentia cu antcccdentc.Et confirmatur,quia co teporc fitcrifis ^fecftior
<|caIor e fortiorfcd i noctc caiore for tf or, qp i dicj^a e magis unitus .
f«tct hoc e t a figno. g^a tuc magis gfidc «Jigeftf o.ergo i aocfte e fortior
calor ,et g cofeques i nocfie debet ficii pfccflior crifis.C^uodco firmat ctia
cxpcrimetoganatura frcquetius mouctui? ad facieda crifim iaudai«ie tpe noccis ^
teporcdtd.fed fcmpernaturadcpofiibiiibusfadcquodraelius eft^t- tutdCc,
Sccundo.Citlus^i: copletiusaduenit fubita altcratio.crgoadfalute dcnode ^ dc
die.igitur confc- quentia tenct.<S:: aifumptu probatur , quia talis fubita,
^itcratio aducnitper rcmotionc qualitatis prg tcr natu- ram putacaloris
fcbrilis.fcd huius rcmotio citius cffictE «n nocflc co q> frigiditas
nocflurna iuuat in r emotionc flliusqualitatis . igitur; - .*
Prorefpofioneadhacqufftione prgmittedafuntq ^*!^ V, dam. Primoprgmittcndii
eftq>foIii erithic fermode Ipes mr crifibus falubribus, no aute dc
mortalibus. Sccundo tiplcx. p|.^ji3ittcndii q> crifisqugda cft cuonis dl^
quf da pcrmu cationis,qu^dam coplcta quf da incoplcta . hic aute efi: ^Ermo de
omnibushisfpedcbus coparando una ad reli- qua cf terisparibusqptum cft
poiribilc,ut crifis pcrmu xacionis ad crifim cuacuaaonis , d: fic dc aliis
mancric- bus.Ite oportet poni parf tate in omnibus al^ circiifta ti^s ut i n
afpccflu ccelcfti, quia fi mclior f ucrit afpecftus diurnus qp nocflurnus no
cjft dubiu, qamclior e diurna Cr *fis *•"* afpccflusf llc amicat qp
nocturna cui no itabenignus camul 2i(pe<3;uscorrndet. Tcrtioprfmitteduc^ca
crifisfu- • . mitex duobus. Vna ca fumt t cx radicc fupcriori ficuc ° * €
coelcftis afpccflus.quida auce cft amf dtig mediocris q da guf alia aiit ca
Cumii ex gtc radidsinferioris, Sc hic cft triplex.f.rcs naturaiis,non
naturalis, 3C prgtcr natu ra.Naturalis eftut uirtutisc6pofitio,raritasmebro]^,
uiaru&:mcatuua^tio.Non naturaliscft utacr caFus qm iiclocitat
crififDs^ridus uero r^tardac, 6c hoceua ^ 1 H I P P O. «4$: tum addiuerfitates
crifium, undecabr iunat crifim q fit per fudore,turbat aute ca q fit pcr fluxii
uetris. Ite qugdacrifiseftmagis^portionata teporidiurno<S;:ac * ' ri luddo,^
quaeda tepori nocfiurno 6c aeri obfcuro,uc Auice .
Cecundaquarti.cap.2.5cita<Jiccndii cftde al^rcbusa Baturaiibus.Similit etia
cx gtc rdprgtcr natura, undc matcriaf ubtiiior fortius ftimulat ufrcute,
groflior uc- ro minus. Vltimo praemittedii <j pcr crifim f n popfi-
cointeliigcrcpollumusfndifccac comotione antcm cuacuacionem altcratione
fcqucntcmjd^ aggrcgatii cx iiis tribus m utationibus. Cf
r ca hanc matcria uer^ t duf opinion^ probabi- lcs. VnacftquaponitCodliator
ciifFercntiaccntcfi- matcrtiaq>ali)sparibusqptum e pofiii>iicvfrcrifisno-
ccurnae pcrfectior q^<3iurna. Et ad hocadducitaliqua argumcntapoftoppofitii
tacla- Primummotiuu.Cri iispcrfcAadcbct ficri horamaioris moicftacionis 8c af
fliAionis.fedmaiorcftmoldlatio 3c affliccio de nocftc qpdcdic^crgo&c.
Sccuadura. Calornacuraliscftin- ftrumcntum uirtutiscxpulfiuaeincxpcllcndo
materia criticcquitcmporcnocfciscftuigorofiorqp tepore diur
no,quoddeciaratur.Primopcr fignum Sc a pofteriori
quiauidcEi3us<5>innoctcmagisperfidtur digcftio tam
faiuuatiuoquaminnocitiuo. A priori hocidi |x>teft dcciararf,ucanteoppofitum
cft dcclaratura. Eftcmm tcmpore noctis calor magis unitus 3c acccntratuSjica c^
undic^ pofiic magis Sc mclius matcriam cxpeilcrc. Sc- dantur ctiam 3C
quictactur mocusdid crf fim pcrturba tes diumam Sc (oxti&ca.nttsp€r
contrarium noauma. Spf ritus ctiam contrahitur intcrius frigiditatenoctfs 3c
propter tcncbras ut 8c fortiorcs reddantur acttoncsna- turae.Itcm etiam in
noctc moueturhumiciitat» mag^ naturam irritantcs in pugnam,quod ctiam incicat
plu- rescrifesinnoctccirefectasrcipcctu quantitatis taiipo risquamfndic,
Tcrrfum. Expcrimria ufdcmusquod jplures 3C freque tiorcs cri fts pcrfcctac
fiunt in noctc quS f n dic^fcdcj^frcqntius cfficitur anatura rcgularitcr opc
ran^ uno tcmpor« qu am alio eft conucnicnrfus in illo tcmpore in quo m
frcqucncius, Vlcimum moauum cft SC pr aedfc dc crifibi^ aegricucinum acutarum,
quia taI«mutanturexIunaquonacfcQodumcrifesclu-om'cae mutatur exfoIc.Caufaautcm
cft,quia luna cft matcr humiditatum m undi.id«> co tcmporc quo habec mngis
^ominium fuper humiditatcs, co tcmporcdebet pcrfc- dorcs facerc crifes Ced in
noctc d<»Mnatur I una, ut notii cft .fgitur . Icem etiam luna dominatur
uirturibus natu ralibusjut digcftius cxpulfiug SCc.Sc fimiliter uitali-
bus.ergotcmporc noccfe cum opcratio criuoL fit una dcforaoribusop>crationibus
naturaiibus magis fict^ aliotcmporc.quiauirtutesnaturalcs tuncfunt omncs /-•
-/* confortatae 3C uigoratae al una. Ex quibus patet caufa }^^
quarcinnoctefrcquentififmcfiunterifcs. Primo.quia ^^^^^^ in noctc magis
molefiatur ui rtus amater^, i<fco infur- ^^ ^^^ * git uirtus contra matcriam
ad cxpcilcadum cam. Secu do.quia caior eft magis unitus , <S:pcr confequens
for-^ tior adfaciendum crif<s*Tcrdo , quia caior<Si uirtut» naturales,
utdigeftiua cxpulfiua mage fortificantur influxulun^denocrcquamdedie .
humidicates ctiam dcnoctemobiliorcsfuntin fluxulunsecum ipfa fitma tcr
humiditatum,proptcrquodin undatio aquarum di-
luuiad:tcrremotusfrG||cntiusfiuncin noctequam in dic.
Exquoctiamcompraehcndipotcftcaufaquareia noctcpluresfiuntcrifcsmortalcsquaminciematcric-
bus cnim prauis in noctc proptcr frigidrtatem acccntra ds maiora
inferuntprindpalibus membris nocumcnta quam in dicdum funtfparfe pcr totum
corpus.Adquod criam concurritquod fecundumaftrologos, foieftda- tor confcruator
uitac, idcodominiumhabctfupcruir cutcs uitalcs qucma<^odum
lunafupcrnatural«. C3 igit in dic ciusinfluentia nobis man^ftct, in iK>ctc
uc z& m^ 0CCttlt«t,f 6 1 dicuir juies uiwlcsmultu cofortSBi Iaco*s,apIiQ» X
Digitized by Google Q.VBSTIONES tur 5f plus^ m noctcidcoScc. Etcx eode fundamen
to patec quare pJ ures contiDgit moriin hycmejpportio" Arifto. nabilitcr ^
f n gftace^ut etia ponit Arif. i .^bleumatu, probleumacc, 2 j .jS^ cft fimile
ficut dc no<5bty6C dc dic, quia proportionac nos: hyeaii>dies uero
^ftati. Sed co trahgcinftarctaligs. Primo.fi calor folaris fortificac SC
conforcat uircutes naturales 3C uitales ut di6tu. eft, ec hoc f^dz in dic
.igitur tunc magis fiec crifis in dic ^ in no ctc 8C pcrfcdior .patet
confcquentiajga uirtustunc eric fortior ct {^tcnttor ad facicndu cri fimjCtia
tuc erut uig ec pori apertiorcs Agii ♦ Ite cuius abfcntia eft ca ut uir- tusf
uccumbacmatcri|,eius pntia cft ca ut uirtus ea fa pcret.fcdabfcntia folis in
node eft ca ut uirtus fuccun» bat matcrig»ergo eius pfentia in dic cl eft ut
uirtus ma teria uittcac&fupcret/cdtuncmaximc fit crifiscu uir tus materia
uincit. Ad pri m um fatis patcre p 6t rnfia cxdictK.nam licecindic confortcnt
uirtutes &:c»abin-* fluentia folis,tame in no<flc cocurrunt ahqua,qug
plus promouentadfaciendii crifimin noccc,^ in dic, utma ior ftim
uIacio,fortificatiocaIor(S£5<;huiufmodi. Ad fe
cunduriidccurnegandoillam^pdnem ufrjCuius ab- fcntia eft caetc.quia ali ud
eftdefcnfare pugnatorcm,nc interficiatur abhoftcj&aliud iuuarc ut hofte
fupcret, unde fi tu habercs thoraccm et dypeu,patct quia pntia thorads eft ca
nc incerficiaris abhofte,non tri cft ca uc inter ficias hofte,quia nifi haberes
lancea aut enfem no polTesinterficcrehofte.eiustamen abfcntiaefict ca ut
fuccumbercs hofti.ita pariformiter invppofitodicacur. £3t ^buscoprchendit
caquare mulicr« frequentius pariuc in nocteq^ idic.Ecfifr frcquentius
abortiuntin nocte qp m die. Ro eft,quia na non folu prouocac ad ex"
pellcndu ueladpartum ex maturitatefgtus, fedetia cx caufis molcftancibus 3C
infcftatibus uf rtute expulfi ua ad euandum fgtum . fed magis moleftac ui rtus
cxpulfi' ua in noctc ^ in dicj^ hoc agrauicatcfgtus. Ite eciam
maccrigrcccntgquaeexhalarenott pncpropter pororfi oppilatiotte
pIusftimuIatno(fleq^ die. Sed quareplus moriuat de nocteq^dc die cu uidcatur
cotrariu dcberc cotingere,quia plurcs moriunt f gritudinibusacutis ec
fcbribus,q cum cahdg fint 8c ficcg noctis frigiditatc «5^ humiditatc dcbercnc
contcmperari, in die ucro exacui Scintcndi ^pter fymbolu diei ad illas cum dies
fit cali- da&ficca. Diccnduq»naturapIusIaboratinnoctcdf gcrendo matcria
morbi qp in dic.In noctc cntm occulta tur matcrig <S;:accencrant cu calore
nacurali, io macc- riaobfidcns&circpueniensnacurataliccr ucno pofiic cu fuo
inft r o ob poroi^t obftriccione fpargi 3c dilacari, fj^uitate acddcndu augec.Naturaautcxiisdcbtlisnon
potensillarcincitatione fupportaremoxinfurgitut re- fiftat illi,6«: ita
plcrunq^ cadit in pugna. hocaucem mi^ mmc contingit in dic,aut non itaff pc.
Suftcntado igit hanc opinione Cociliatoris rndetur adargumcntaadducta antc of^fitii.
Ad primucum arguitficdifftciliorafuntacddcntia criticata noctur- na
q^^urna.igitur.rndctur ^ adbonicaccm 8c complc mcncu crifis plus facit unio
<^ confortatio caloris nacu ralis qp fadac luna ad eius moleftadone . negac
ergo co n fequcncia £acca,quiaoporcecponcrc(;^ calor fit utrohic^ ^queforos
&fiFr uircusexpuIfiua.Cu ergo dicuntq^tl la crifis eft melior quae fic cu
leuioribus acddcncibus i- telligunc cgteris paribus,ut cdparando noccurna ad no
cturnatS^diumamaddiurna. Adfecundilcum drfa" cilius fiteSo matcMcrum
criticg euacuadaj^i in die 8cc. u^atur ans,<S: ad probatione ,qa pori funt
magis aper tf,&materif funt habiliores etmagis pparatg.riidetur n^ando
conifcquentf a,quialicetica fit uirtus,eft tame xnultodebiliorindie^denoac.plus
ergo^mouec uir tucisfortitudo adfedendum tona ct laudabilcm crifim «inocte q|
pororu apcrtio in die. Ad confirmationem, quiacrifisdiurnaproportionaturcrifi
%{tiu^. rcfpondc tuiri2cgadofimiiitudinem,quia licetnox fit £rigida<5i; P A
R T I. II. humida in rcfpcctu ad diem ficut hyems /n coparationc ad
gftatemjpropter tri iongitudme f ftaasmaterif mul tum mtnorant per refolucione
pori dilatant 3c ampltan lur.Cuius oppofitix contingit in hyeme,ga materig co
gelatur ingrolTantur d: pori clauduntur.in noctc aute non pfi t h uiufm odi
ficri ficut in hyemc propter breui'- tate tcmporis. Scd contra dicta arguitur.
ur .n.q^ Con diiator fibiipfi cohtradicat,quia aiTjgnat cam qrc plu- rcs
contingit mori in noctc ^in dic^Sc hocpportionabt literafiignado dicic^ f
ftasaiTimilacur did et hyems i^ cti,fcd plurcs ^portionabiliter moriuntur in
hycmejp in fftatc 3c in gftate fiunt pcrfectiores crifcs. Dr q> q^- . tum ad
infcrendumorte noxafiimilatur hycmi 3c dies f ft:ati,quia in g ftate matcrig
mouent ad cxtcriora,cum calorc chymi funt fparfi^io non ita obuiat mebris prin
cipaIibus,quemadmodu etia fit in djc.Oppofitu autcm huius accidit f hycm e,quia
materig accentratur,iS:: ita ctia fic in nocce. ncgacur tn in hoc fimilitudo
q^tu ad cri fcslaudabiles,quiamaterig funtmagisprgparatg igfta tc qp in
hyeme,non aute fic fortc eft in die refpectu no-^ ctisi Ad terriu.multo
plusdebilitatur uirtus in crifi no cturna ctc.ergo dctcrior eft cgtcris
paribus. negatur af fumptu. 3c ad probatione,quia natura tunc mouctur a difpone
fibi confueta d:c, fed deterius <S:c.dr hoc concc
dendo>ubifintC|tcraparia,fcd nonponitur paritas in ali)S,quia adhuc ctia in
noctc concurric maius iuuamcn tum <$ fic hocnocumcntii <S;:c.f.remouen.
<S^ pcr ide pa tetfolutio- Ad conflrmatione cum didtur cj> materig innoctc
magisacccntracur <S:magtsoccurrunt mem- brisprindpahbus><&: per
cofequcnsplus ea dcbilitat,dr <j»hocbeneuetueiTctubiclTentc§tcraparia ut
diccum cft.fcdno funtoiaparia,quiamultopiuscft iuuamen- tuproucnicnsin noctecx
unionecaloris ad intra ^cx cofortatione uirtutu naturalifi q; fit materig
accentra-: tio 3cc* Ad aliS confirmatione .plures fiunt crifes 3cc^ negat
cofequentia ficut non fegtur pFesmortaIe%fiunc
infeptima^infcxta.ergopaucioresfalubresfiut in fc ptima ^ in fexta
<S:c.argumentum non ualet. Ad ultf- mum cum dr q^ fol cft dator uitg
<S:c.ncgatur confcque tia,quia'dicoq> licct uirtus folis fic diurna.ad
hanc tame criticam opcrationem plus ualet iuuamentum quod con fcrtluna quam
illudquod confcrtur a folc. . Scd uolendo infcqui alia poncm qug fortc non cft
mf Crifis nusucra,oportcc unu pmittcrc^poftcacoclufioncs diuifi* cnfcrrc, Primo
pro fundamento pmittcndii q> crifi utn qufda eft magis ^portionata tempori
diur no qp tempo rinocturno,qugdaaute ccontra.Exemplii primi,ficut JEgri- eft
crifispcr fudore,acrenimtunccft cafstrahcnsmate tycJinj rias ad circufcrentias
8c poros apericns . Excmplu fccun i^Ymv di>ficutcrifisqu3eficperfluxii aut
pcruomitum. Sifr jja^JQ aegritudincsqda funt magis aptg criticc tcrminari in no
^^pla ete Q! in die>qdaauce ccontraiExcmpIu primi,ut ggri- tudines qug funt
terminabiles g fluxum ucntris aut uo mitu.ExempIii fccundi,utillf ggritudincsq
tcrminabi Icsfuntpcrfudorectc. PrimaconcS^.Q^ugda fpescri
fismagiseftaptaficri(S^pcrfi'ci tcmporc di urno ^no- cturno . Patct,quia qugda
cft fpes crifis cui magis j>por tionat calor diurnus ^ nocturnus.igit.patet
cofequen tia cum ante.Item qda funt ggritudines aptg magts cri tice terminari
in die ^ in nocte. Secunda concib.Caetc risparibus mchor ctpfcctior cft
crifisdiurna ^noctur na^ica ut fi capias maxima perfectione , ad qua pot cri-
fis nocturna ucnire,<S:: maximaad qua po t uenirc crifis diurnajdico q>
pcrfectio cri fis diurn % eft maior . E t ad hoc pcrfuadcndum
oportctprgfupponcre q^ plus promo uctapcrtiouiarum>diIatatioporonl
fubtiliatio matC' ricrii,<S: cofortatio calore 8c uirtutii uitaliu qua facit
maiusIuminarc,q^^moueat fortificatiocaloris p eius unionem,et uigor uirtutu
naturaliu a luna. hoc cnim uidet fate ucr ifimile eo q> iftg cauff ,qug
promoucn t ia noctcno funt mfidugjillg autcmqu|in dicpromoucnt funt Digitized
by Google •.funtqnatuor.Hahito hocfundamcnto p&tetconcluBa* Ice crifira
ilucdiurnaiiuccocturnacofortat tafol,q^ •luna,ga cofortajido oiinera uirtuus
uitahs uigoranf ur oes alif uirtutcs,eo cj) ufgorato prtncipio Oia etia prin- cipiata
uigoran t,fedluna plus uigorat 1 no<ftc , ibl aute -indie.tiic
fic.exgtcradicis inferioris non ur notabilis dria inter crifim novfturna,^:
diurna . q^um enim iu- uatnaturaab unione calonsinnoctetantum iuuatur
abapertioneporo3?2,<&:meatuu,&fubtiliationematc- xteru in die. Sed
ex parte radicis fupcrioris cotingic plus iuuari in dic,^ in nod:c , igit patet
cofcqucntta ciima iori,<&: minor probat, ga cx gte radids fupcrioris
Scc. qui a cotingit cp i die fientc criii uirtus rccipiat tuuame tumab utroq;Iuminari.fednunq^hocin
nodecontin- git.quiain nocftcfcmper occultatur fol. in dtcaute non fempcr
lunaoccultatur.igitur. Tcnendo hanc uia rfidet ad argumeta Cociliatoris* Ad
primu q» ea hora debet ficri crifisqn natura magis nioleftar .fcd hoc cft in
nocte. ncgatur ifta minor. fijp' fam intclligas uniuerfalic.f.q^
fempermagismolcftatin iio(fte immoqfif^ magis molcftatur in die. bene tamcn
<ft uer um,q> uhi cadem matcria 8Cc. Ad fecundti ca- ior naturaiis in
noCtceft uigorofior.coccditur no tame potentiorad adeducrifimjquiacuhocq^caior
fitma gis unitus,matcria etiam cft: magis unita 8C pori magis daufi,ficut
calornaturalis cftfortior inaugmcnto ,<Si: tn non facit crifim in augmento
eo q> tunc matcria e ino bcdietior<&minus pparatacxpulfioni.io 8cc.
Ad tcr tiumpluresfiuntcrifes.igit. ncgat confequentta. facic «nim pfesin
noete.quia piuries cotingit ipfam in noccc ftim ulari.fi tame
indiecotigatfiericrifim, perfevftior cftcgtcrisparibusillaqu^ fitin no^ftc. Ad
uitimu dico q>licetlunadnctur humiditatibus, etia foldominatur
humiditatibus,quia dominatur lunf ,ideo maius cft iu- 4iamcntum
^ucniensafolc^aluna.ideo. Q_u9ftio. xxix. Aphor. xiiij, VT R V M In uetris
fluxibus mutatio cgonii iic bona. Arguiturmultipliciter<j>nd.
Primo.mutatio «gonii fignat pluralitate fiuediuerfitatematericrum
peccantiu.fedtalise mala.igircSic. Seciido ad ide efi: Qaj»^ auctas GaF.2
.pronoft.cdme . 2 3 .fuper illa gte,uartum ucroftercus. Itcm quia fimpiicitas
matcriae peecan- tis eftdctcrius fignura. Ad oppofitum eft cocfo apho. Primo
nota q» muta tio egonii in fluxibus uentris poteft aduenire , uel prg-
ccdetibus fignis digonis uel ipfis no pccde tibus. Pri macocFo.No
pccdetibusfignisdigonis mutaciocgo-
jiumnoncftfigniilaudabile.Patetjgatalisfigiiat mul titudine matericrii
peccatiii in corpc. Et gano prf ccf- fcriit figna digonis figiiat uirtute ilias
materias fyntho matice dCno rcguFr cxpcllercjga.f ab illis ntmts graua
ta,&:fi:imulata.hocaute no e fignubonii.patct,qapcr hoc non rigniii dniu
uirtutis fup matcrias cxpelledas. Sccunda cocFo.Mutatioiadca
pccdetibusfignisdigoJ nis e bonii ta p uia figniq^ per uiacauff . Patetper uia
figni,quia figiiat ciionisc6pIcmetu.«S: p uiacagj quia ca cftq»corpus oino
mundificctur d^alleuictur. Ad argumcnta patct folutio ctc. Q^uaeftio. xxx.
Aphor. xv. V T R V M Pcr cgone choftc5fignificar poifimus
totiuscorgfsipuritace. ArguitmuItiprrq>no. Prio- p egone figiiamusfolii fug
difpone mebro:^ fub<Ma- phragmatc cxfitiii.igit.patct cofcquetia, Sc
aifumptii coirr.2 .pronoft.tex. <&: c6 . l J .dc cgcftionc. 8c primo
Ga?. dccrifi.i I .cap.fccundaprimi. vlcio.cap.f.decg6ne. Auice.
S^.-J.dciuuamentismebrorii.cap.i. Sccundo.^oc fupcrfluitas primg digonis.igitur
p cg6ne pcifc figiia £urdifp6 membri digercntisprimadig6ne.talcauc cft ifto
machus 3c intcftina . igitur 8cc. Tcrtio. qa ftat ego tiis prauitascum corporum
puritace 8c econucrfo. igf- tvLt ^c.patcc confequcnca, ^ afTumptaf^ coUigicur
fc H rE P O.: 14^ cundaprani . vIttmo.cap . fenus prf tcr ea cum ^iimitat Idcoi
cxcrcitium fr«jucntcr cgcrit uirtus<S^w Q_iiarto.cge iiio pr^cifc formam
fuam recipit in i ftis. ^itur praecifc feat^t figntficarc fuperdifpone
inteftinora. patecccm-* Xequecia.&aiTumpcucolfr.1 5.tcrti). primo.cap. A4
oppofi tii eft Hi p.in apbo. Ei Gaf .in com- 1 f . Pro foFonehuiusq6nis. i
.uidebit dc pricip;d( qfito. Seciidouidebitinqlocofexuclegofuarccipiacforma» ^
Q uantiiadprimiiarticulu funtdiftoncstSCconcia Sigaur ^ iiones.
Primadifto.DupFrdiciturakquodfignumfu fupcrdi praaiicuiuscorpcris difpone
figiiare.f mediatc Scimc fponcs -diatc.Immediatcfupcrdifponcmalicuius
figiiatabfc|j fignare hoccp prius fuper alterius difpofitionera fignificec.Mc-
dupFr. diatc ucroeconcra.Exeplum primi , ficuc Imcdiatc fi- gnificat urina
fupcr difpone ucficf . Exepiu fccundi,fi cutfuperdtiponehepatis.
Seciidadifto.Bictcrminus Egcftio cgcftio fumtturdupFr.Primo
propricprofuperfluitate dupFr. primf digonisScciidocomuniterpro omnieo quodg
^ceiTum expeilitur mro^ modo fumitur hic. non.n.ia lum prim^digefttonisexpdlit
fupcrfluitas |>feceirum, fed ctiam totius fupcrfluitatcs pnt cxpclli 8c
hcpatis*.^ ^ .. aliorum,ucprimodccrifi.<&:fecundaprimi.aHga.cap. Cap.ff.
8C hoc proptcr colligatia quam habcc ftos cum toto mc ^"Jf ^*
diantchcpate,utGaF.2.pronoftf.aiIcg.cap. Tertfop Gar» mittcftdii
eftq^quandocunq^ aliquod fignii eftfuifigni ficaci ciFe.it: us rmedtatc , per
illud fignificare polTumus fupra cam cuius ipfum cft fign um . Pat«,quia
eflfcAii» gericfusEcaurgfimilicudinem.uccoiligitfccfidomcta. .„
cex.com.^.&aiiqualiterprimodeanima &c. Prima Artlso, conclufio.
Difpofitio fecum uel cgcftionum immcdiate fignificacfupcrdifpoficionem
inteftinorum ftomachi. PatctqufaegeftioeftejicAusimmediatusdiii>ofitionfS
iftor uro raebrorii.igicur <S:c.patcc confcqueaa.iS;: afsii ptum fimiliter
intciiigenci. <&:hocper ^oncm propric diccz, Sccunda condufio.Licctego
fic fumptaprmci-' paiius fignificecfupra difpofitione ft:omaciiiimcdiatc tame
figntflcat fupra difpone inteflinoru. Pranaps ui deha" cur in . 2 .arti .
E t fecunda arguitur -, qz imcdiatc ah inteftinisdecidtcur.io 8cc.
Terriaconclufio. Egcftio ^ropricfumpca mediate fignificarcpocfug difpone he
paciSjiiccc imediacius, cocaui^ roediaciusgtbl>f .Prla gs pacec g GaF.cS;
Aui . i locis palle.<&: colFr infra in ui- gcfimo c6 .iilius-f.gbufcfiij
iuuenibus.*Si: arguit rone ^a fccundii hepatis uarietace uariat difpo
egons.igic, ccnctc6fequetia.<S:aiTumptii patec de hepate choFico
uelphFacico.Scciida|5sfiFrpatec,ciimafor fic ammtas c6cauihcpattsad
fl:<5aca$gsbbi.freqntius ecCuDflui taces cocaui cxpeliiic cii egone ^ gihhi
hepis. Q_uar- ta cocFo. Ego fic fiipta figiiarc poc fug totiusdifp6ne . patet
ii Fr 1 locis p alk . I te feciidu uarictatem dtfp6nis mebro]5t 8c ucnajjj
totius c6ringit uariari^fp6ne hcpa. tis.igitur aflupcupatctin ucrc c6
ualcfceribus.in ginis fecesdurefcut<5<: tnreplerisin gbus moUdciic.
Q_uiii ta c6c?o. Pcf cg6ne cholerica 3c uFr hiiGrofam gfcuc- race 3C
iordtnati6e regimisn6 cocingence figfiari pot tociusipuricas.Pacetc6cFoexdcis.
VItiac<Sc£>. Per aliqua cgone c6iccr fumpta principaiius figni
ficatur fu pradifpoficionecociusftomachi. Pacctcodufiotcrt^. l5.&:.
l4-dcfanguincaegcltionc. Q_uancumadfecundumarciculum funt diftaaaio?^ Auice*
nes<&:ccndutioncs. Prima dift5.Formafcriscftduf Forma
plex.f»fubftancialis<S:accidemalis. Subftanriafeeftg fecisdu quam fcx cft
fimpFr illudquodcft. Accidencalfsellipcr plcx» quam cft fic figurata {ic
colorata talfsmodi fubftana^> <5^ ficdc aiiQS. Prima condufio, Forma
ful^anrialisfe cis in corporc naturaliccrdifpofico ^dclwccrevSroaaiuf ricur in
ftomacho 8c pcr actionem ft»machi. Proba- tur,qufafex cft fupcrfluitasd^eitionisdMli.
fedchilus Cf us formam captt in ftomacho naturakcer & habencc» igftur 8c
fupcrfluitascius. confequcnria uideturnor- ta. quiaidoa dicitur cflc locys, 8c
agcns principaii- Iaco.s.apho* T ^ Digitized by Google Q_Vi£STIONES Kr digeftf
& fuperfluitate cius.et afTumptu fatts patctv Secundacondb.Liccc/ta
fit,fcparat«o tn d:dcpuratro fccts achtlo ct accidcncaliu difponum acqutfino
quibus fcx achilo dtfcernit acquirctur in inteftinis. Probatur,
quiafexadinteftinadcfcenditcofufa 8c chilo comixca. propccr hoc cnioi f ucr unt
multg inuolutiones intefttno runinccif . Tcrtiaconcfo. Probabiliter
fuftineripoc aliquadofccem taquo adfubftatialem (^ accfitalcm for
maininteftinisacquiri.Probatimaginandocorpus itc Xtina habere calida,io.quibus
fit fordtudo retentiuf 3<SSf ^inftofitcoutentiuadcbilis,quarcnon tatotgc
conci ncat cibum,ut perfcdc trafmutare poiTit in chtUiri,fcd tranfeac ipfe
aftomacho anteq^ coplctc 8c perfeAc difpa fitioe rcquifitas ad chili forma
acquiracjliccc ab iUis fic modicum diftas.Ecpatcc<3^ ifta^difponum coplcmcn-
tum acquircc in intcftinis uci falte ficelTeno rcpugnat, . igitur &c.Et Q.
cotra allegctur auctas GaF. $ .de iuua-^ mcnt©. cap. I .dr <j uoluit <j»
raro taliter fiat. Ex i^Lo colligicur concordtainccr Aui.caii.j.fcn. 1
5>cap. I .ex Auice. una partc,(S: Gaf.5 ,de iuuamcntis membroru ex alia Gaf,
parcc. Ponic cnim ibi Auiccn. formam fccis acquiri in inteftinis. Gaf .autera
in ftomacho, Patet cnim concor dia per duasconclufioncsprimas. Ad argumcnta
patct conclufio. Q^ufftio. xxxi, Aphor. xv. V T R V M fi egoncs funt fifcs
fanis fit corpus nu- tricndum. Arguitur multipfr q>non. Primo. poffibi lc
cft matcria impuritate a>rpor um facicnte non deriua ri ad uias fecciTus ucl
urin^ , immo pcnitus rctiseri aut paulsuincfolu adpuftulasfacicndaspelli.igiturdicc.
Sc cunA> quia in fd>rcpeftilcntfali pot apparerc uHna bo- . ^ ua
iS^c.utprkna quard.cap.de fignificaaonefeb.pcftf- Auf ce ♦ icntialiSiic fccunda
quarci.cap.de fignis fumpds ab uri na. Nocandu <^ ad ueritate condufiois
apho.requiric egonescifc ualdcfifcsfanis,ctpcrfeucratia.taliter enim cifcnon
cotingit in aliquo cafu fupra pofitoi^j. materia cnim
illanonpoteritpcrfeucrantcr fic rctineri quin ali- quodciusoipcllat, udfaltcm
quindcbita digone ftof &membro]5s Igdat 8C ipediat opones mcmbro]^ , puta
quia no cxpcllic cgo quata,aut qualis,aut qn,aut qualf tcrjq oia requlrunc.Et
fic cei&tdc peftilentiali fcbrc» Q^ugftio. xxxi). Aphor, xvi. V T R V M
corpora famelica fint cxcrcitada, Ar- gufcurmulciprr<]^fic,
Primo.corporacibaca no func exerdcada.igicur famelica uidencur cxerdtada.confc-
qucncia,ccnct ga corporibus oppofico ind fe habe tibus oj^fitum debetur regime
.fi igitur primis non copetic raocusfed quies.fecu<iis copeti t motus. 8c
colfr afTum- ptum.3,primi.<Joc.2.cc.z.dercgimincfanitatis. Secu dofnftamabilius5^refolubilius
e corpuschoficuno fa meliciiqpphlcgmaticufamdicu.fedchoFicii no fameli cii cft
cxcrcita du,<^ tolerat exer dttu fine n ocumenco cf us relbfonis.igit 8c
phlcgmacicu famelicu cofequcJi- tf a uidec noca cii antc. Tercio cxcrciciii
calore cofor- tac,6^fugfluicates rcfoluit.&cuilibeccorgi famclico uel falte
alicuf hgc fut coueniecia.igit-pacet confcquen tia 8C minor.d^ colfr maior.3
,primt.in.c»de horis cxer Aufce*
dtij.6^.i.dcreg<mIefanftaus.allc.c.et.5.colliget.c.2 , (5ap^ * Q_uarto
excrcitiu couenit corpi tgc alfumpcionis al- Aucr» terius dbi.fcd hoc c corpc
cxiite famelico tgit 8cc . afsii ptu patet,qufahoracius e qii hora altcrius
cibi ia aduc ncrft,ut leriia pri rai.ca. dc hora cligedi cxercitium. <&:
hoceftcorporefafamclico.igr. Q_ufntoaliquodcor- puspro fui prsfcruationc fifr
indigct cxcrcttio 8c farac, igituraiTumpciiargufcponedoinfortcce
plenitu<itne humo^humidoj^idrcanutritiua mebrano fufFicicnf refolubihu pcr
£ame,fcd bene per feme fim ul cu excr ci tfo.d^patctalfumptu.Q^uod aute
alicuicopetatfames pacetapho*7 .vltimo apho.Corporibus humidas carnes
habcntibus kaae adhibct c co ucnit. Sexto cxercitium aliquaodo
conucmt.cor^f.& Qounifi Qtnm digonc 0r P A R T 1. II. plcta,fgf
c.patctmaior,<S: arguit minof ,quia quodcii<^
aiTignecurconfcquinocumencii exexcrcicio antcpri- ma udfecunda dtgonemfaAo ,
idcm alfignabit de aji^ ucpacct.(^confcquetiauidettcnere,quiaomnidig6ne cdplcta
ftatim infurgit appctitus&c . Adoppofitu cft apho.<5^caeius.etC6me.inco-
\6> Inqoneiftaprimoprgmittcnt prgabula qugda. Se? cundo coclufioncs
dequgfito. Primo fctendii.uc colFr certia primi.doc. 2 .ca. i . per cxercitiii
iutcliigcrc debe rausmotu uoluntariii , propterque anhdicus magnus
-&frequcnseftnecius. Periyuolutariiidft amocuna turali,qui no debct
excrcitiii denomiari,ut motus pul fusudIapidis.L/ymocuscftgenus. Pcr hoc aute
quod fubdit,in quo anhdicus udox Sc fr equesdr c apar uo 8C debilimocu
nonfufficience aahcltcum uariare mododi ccoquodpociirimc ucrum eil,nifi
fuperfluacet uirtuc? dc^dat, tiic.n. contingit ut paruificet pulfum 8C anhe
Jitii,utfccundaprimi,<a.dchisquf proueniuntex mo tu <5^ quietc, Propter
quod tutior cft defcriptio de exer- citio a Gaf.fccundo de rcgimine
fanitatispofita, Exer citium eftmotus uoluntarius uehemens intancnni utal tcrct
rcfpirationem in mai us uel minus uelocius uel fre
qucntius.utequitandometendo<5«:c. Etdixic notancer i8c m ittus (S^c .
Sccundo fciendura <^ excrcitiu fecun- dumdebicascircunftancias corpori
approximatii plu- res 8C nocabiles corpori aifcrt utilitates colligendas tcr-
tiapnmi,<S;:fccundo deregimtne fanitatis. allega.cap, Pcr iilud.n.calor
cordis 8c principaliumaugetur , fpiis copiofeadmembratranfmictuntur
fuperfiuitates fubti 3iantur,&infenfibil(ter expdluntur uel mamfefteifor
fnafudoris. vnde<S:corpusalleuiatur. 8c iun<flurg ro-
3>uftioresrcdduntur,<S;: confequeter totiusfanitascon-
feruatur.PropterquodAufce.allega.capXdoc.fecun- da.cap.primo
fen.tertigprimiinquit.Q; conucrfusa<3 excrcttium peragendum fecundii
gqualitate 8c in hora fua nulloind/gctmedicaminii :qug tnmaterialibusne-
cciTariafuntggritudinibus,eo.n,<j>ex digone mebro- xum femper
aliquadcrelinqatt fuperfluitas ii non exer- citio continue eiietur,aggr€gata
apata ud alias poterit caufarefgrttudincs,Vnde<&:merito taliter a
Fulgetto rcperiturdefcriptii cxercittu.Excrcttiiiefthiiang uitg confer
uatio,caloris naturalis lima j 8c excitatio dormie dsnaturg fuperfluitatum
c6fumptio,uirtutum robora tiojtemporis lucrum ocio inimicum,iuuentutis debitii
fcnc^flutisgaudium .Ille ergo folus fc ab cxercitio abfti ncat,qui
fanitatisgaudio uult<:arcre.Q_uod totum in- tclligedum eft tpfi corpori
debite approximato. Vbiau tem indebitc plura poteft inducerenocumenta puta uir
tutisproftrationem,corporfsdiiTolutionem,oppilatio- ncsjputrefacfcionesqug
omnia colligen da funt locis pal lega. Terciofdendumeftfamem eife tripliccm.f
natu ralem,nonnatura!<m,<Si:prgternaturam.Inpropofito
eftfcrmodcnaturalifuprapluriesdedarata. Q_uarto fciendum cftq>nocumenta
exfamistolerantia contin- getiafuntmulta.f.refolutio humidi naturalis membro
rumipforuminflamatiorefolutio <S:: inflamacio fpiri'
tuum6£:triftitia&:repletioftomachi exprauisd; cor- ruptis humortbus,inter
qug maxima funt refoiutio 8c inflammatio humorum ^fpirituum. Exquo fequi-
turomnem caufam potentcmcorpus notabiliterinfla- mare ciTe femelico corpori
inquantii huiufmodi potiiTf menociuam, Prima conclufio. NuUi corpori famelico
famcnaturaliinquantii huiufmodi,quia.f. fumptaindf
cationeabeo,utfameIicumcftc6petitexerdtium,Pro
baturfic.Exerctuiiutficcftnocumetorum famemco fequentium augmcntaauum .igitur
<S::c . patet cofeque uacS^ alTutnptu exhis qdidafunt patet.Et iftacoclb-»
ne uoluit Hip.in apljo. 1 6. Seciida cocKo, Licctitz fit fupta cii
indicacioneab aliqua alia difponc p cer natur a fami cotu(fla,cor^ifamdico pot
cxcrdtiii conuenirc; i^robat ficj^apofe cft aliqua cam pccr oatur a ee pote
tiorc Auice» Excrci tiii a<i* Ga?,- Auice, Fulgcii Fam» triplex* Famis nocum
tiimul tiplex. Digitized by Google A FH O. atioteln JndicadocorpusciTc
cxtrcmndQ^hmesin idj cando oppofitu.igtt ^c.patet con&qucntiaiS^ coUigip
«iTuniptu^gntu argumentu antcoppofitu deductu. Ex ifta concFoncfequit oe
cxercmu corpori famclico approximatu cide coadc 6C irregularic' approximari.
Probat quia quodlf bct talc ci approxtmat cu fortiidica tionc ad oppofitu.patct
confcqucntia 3C affumptu iifr. Sequit fccudo.no oxa corpora famelicaab f quali
excr Cftio cifc^quaJitcr apta Igdi.patct fifr. Exquo fc^ur
aliquodcorpusfamelicu cire excxcrcitiomagisl|fibilc ^aliquodmmusqpcxquictc.
Tcrtia concfo. Scquic i^horacoucmcncis cxerciti) cfteoplcta pria (Ss^fecunda
digone 8c iz dimidiaca ucl inchoata tertia. Patet, qa ali qua eft c6 uenicns cc
no ur alia q^ tfta.i6 ctc.lfta fniam diic quida Gal.intcUexiflrc du dixit.
cifaus igit mebro^ fcmg prgoccupct cxcrdtia. Exifta concfcKicfcquit q^
corpuscibo aifupconocft rcgularic excrcitadu.Patet, n quia tuc fit agitaao et
comotio et corr uptio cibi in ft o, ut coiWgit locfs p allcg. 8c cap.de
regiminc inter agen- tiiim .Dixi notacer regularit£r,quiairreguiaric copetjc
iic cibo fumpco nimio no potente uomitu cxpelh,aut ec «etofo cxnccet
fupcrnatatc.hoc.n.coacfteadmimftrat. Ad argumenca principalia riidetur . Ad
primu ncga tur cofequcntia.ctdf q> licet ahqoppofitomodo finc rc gcndajno tn
oino oppofito modo ut pacct. Ad fecunda dr ncgando confcquentia>quia in
cholerico no eft triili tiaexfamcficutinphfatico. Adtcrtiudrilludcirc ue xu
dccxcrcicio debitc approximato,idebiteaute oppoii tum opcrat. Adquartu dr
q>iUa auctas iic itclligenda cft.iaaducGCrit.i.appropinquaucrit.uciq^intemgfcdc
cibomembro]5£>utThadcus. Adquintiiilludpbacfe- cunda coclufione qonis. Ad
ultimu dr q^ cx exercitio facflo in ilia hora non fcq uit nocumentu,quod fcqui
t ex feclo tgc primc auc fcciids digonis.cunc.n.calor cu nu trimenco fpargitjCt
fic no nocet,qa itrinfecum cft,imo magismcmbriscalcfadisadmcmbraattrahit 8cm im
bibitur 8C adhercc.mclius ccia fuper fiuitates ab ipfo fc- CScff.
parantur.Dchoc uidc Concihatorem dria. 1 1 ^.8Cc^ * Q^ufftio. :gix^^. Aphor,
xv^. VTRVM quilibetcibuspternacuraingrcdicns corpus caufct ggritudine .
Arguicur multipli ci^ q> no » Primo.cibus ptcr naturaingrediensnon cft ca
§gritu dinis prcmitiua^ncc aiis>ncc coniundla.igitur &c.^atcc '^■■'-
confequcntia.ctaffumptiiarguitur.Qienimnoniitca aiis uel coi uncla patet,quf a
no eft cacorporalis,qa ncc c6plcxiona}is uccc6p6nalis ncchumoralis. igit S^c.co
Aufce. fcquentiatenctfccudaprimidoc.^.prfoea.Necpot po m ca primiti ua,quia in
cafu aliquis dbus cft ca humora lfs,ut dcfuggcntcfanguine proprfumautfanguine
altc ri us.SfFr c6p6nalfs,ut dc fadcnte repleti oncm. repletio
ucrocftcaaiis,ucAufC.allcg.ca. Seeundo nccio prius pdudc dbus ad lapfum i cra
latitudine q^ extra .ct prius cxtraperduccnspcrducftad ncutralitate <$ ad
fgritudc iicm.Sitigit q) pcr hora prt us.3f patet tuncpoiTc cius fn, perfluitate
cuacuarianteq|ad ggritudine pcrducac,^!: perconfcqucns&c. Tcrcfo poffibi Ic
cft cibum igrcdie te corpusptcr naturact ptcr poiTcnaturi hrcad uirtix
tcmproportione fqualicatts.fcd hocpofito n6 caufai>ic f gritudf ne .tatii
enim fuffidct ui rtus ipcdi rc cibi zStto nem,ficutcibusfuffidct3gcrc.f66i:e.
Q^uarto c6ftcr arguiturfic.cibusptcr confuctudine intrasnon nccio facf t ggri
cudine .igitur ncc ptcr natura.patct cofequcn tf a,co q^ cofuetudo cft alcera
nacura. l .phyfic.comcn . .„ 7 1 .ad ultf mii c6mcntf .ct.8 terap.finali cap .
Q^uinto Arilto, ^.^^t^f ficarguit.adaAione rcgricur df fp6 paiTi cc agcn ~^ _
«sfortitudo& dcbitamcnfurajutfecii^primf.doc.l. ^^^^^* cap.I
.ct.^.^caccritf.adprindpfii,fgiturquociic3^ifto- rumdcficfcntenonfictactio.
ScxcoficJicctcibus ptcr natura itraret,nonciifaccrctfgrfCudiQe.igitpacct con
lcque tia cii aiicc. Exemplii pacecdc Mi cndatcr^c que u f n«i4 n6l$d«blt£^
ufum mimdaadtt«il"c; pbfcfius HIP P O. 147 2tf o«iaiiis,quiai3okl>at
ucnir* i n icruitute . <& iK>a ui- kns moricx ucncnofccit
icgladiointcrimf 8C cxpira- uit. Septimo poflibilccft ucncniiingrcdicnscorpus
nd faccrcaegritudine.igitur.patctconfcqucncia,qufaucnc cum poccftnucrirc.paccc
hoc dc Micridacc rcgc obfcflfo - ' - aromanfs,!^ de pu^dla nutrita napdlo (S^c.
AdoppofitumcftHip.S^ GaF.in aphorifino. 1 7. In q6nc cangunt dug di£ff
culcaces. Vnacft princfpa* le qu^ ficum . Alccra cfc fi dbus cauiac ggricudine
iii qvto genctc caufg caufac,an.f. primiciuf uel non 8Cc. primo uidclsicur
deprf ma.& fccundo dc fccunda, Q^uancii adprimumpri mo pmittcnda funt
pambti laqugda.Seeundoc^dufioncsdequ^fico. Primofdca dum cft^ut circaif am
ta<5:umcft<^duplicf^dr aliquis Cihus Cf"busingrediptcrnatura.
Primoptcrnaturg difponc dr Igrc dciataccconucnieBte.Sccundoptcrnaturgpoircfic.f.r
^ P^^^ c^ naturanon fufFidat iilum ddbicc conucrccrc ucl cranf natura mutar c.
hoc cnim poiTe nacurf cft ci us potciu:ia in digc- dupf r. rendo.&
ficutipfum in crafinucando,ficcconcradus i- ^tcncia eft in oppofito.
Sccudofdenducft uc fupra q^ cum fex fint condonesiccundum quasp6tcibus igrc^*
prgter natura.Cquanrf tasquali tasmantfcfla,occuita^- priccas,modus fubftatig,^
cps 8c ordo. fccundu queli bcc iftorum modoJ^jpotcft dbus apoiTcnacurg rcccdcr*
muitum auc parii aut mediocritcr.& p ccMifcqucns eric £ccundiifaocdi>uspi:crnaturaincras
multum aucpai^c aucmediocritcr leiiuus.adduastn reducunt ut. J ,ccdi .
Hi.cex.22.f.adquancicatecrqualitace. Tcrcio fci cndii f"^
cftfgricudiuepoilcfumitriplidtcrucdraiiram noia- ^"5*?/" tum eft.
Prima condufio.Nonicm^ dbusprfinomo^ plfCfC. do prf ccr nacuraingrcdiens corpus
fiat ^gritudine pri- mo fecundo ucl tcrtio modo di&2un* Patct, poifil«lccft
cnim uirtutem fupra talem dbu non minus dominari q^ dominctur cihi
tcmpcrai»ddbitcoblato.igitur<S!:c.pa- tecconfcqucntiaeumaatcccdcntc.
Secundac6duiio* Non quiiiisctcibuspter naturam iceuncb modo corpus
ingrcdiensfecit aegri tudinc primo uel fcciido ud ccrtio modo dicca.Proba.tur
,quf a poiftbilc eft i pfum cuacua- ri prius qp in eorpore nf o poitit aliqua
iftar um fgritudi iiumiduccrc.fgitur<Sic. Tcrtiacondufio.Nonquiii- bcc cibus
prgcer nacura fccundo modo tngrcdicns corpo rt debito tge approximatus caufat
in corpore f gritudi- nem primo uei fecundo modo diAa. Patct, quf a pofft
i>i lceftillumtamodicum pofifeimprimercutnon ualc^ corpusducere extralatitudine
fanitatisfuae. ideo&c. Q^uartaconclufio,Q_uiiii>ctcibushocm6 pr^tcr na
tura.f.prgtcrpoiTc natur^corpusingrcdicns 3;:debito tgc corpori approximatus
caufat^ritu^ne primo £eca do uel tcrdomodo di<ft:a.f.lapfum autlf
fioncm,quia.f. aliquam acddentalcm di4>6ncm imprimcndoin corpus 6;:
prgparando ad lapfum.Iftam condufione intdlextc
Hippo.tnifapatct,quianuiluscaltta utrcucc decenccr tranfmutat.igitur quilibcc
calisconucrrir tn rcmprgccr nacuram,pucain huraidicate malam.igitur ^c. Ite gli
bet talis potencior eft ad malc iprimcndum ^ uircus ad jpcdiendii.Ite
adquartaconcFonearguir ponedo ibrte ct platone c6fi?r tempcratos,cc <^ forct
exiiibito ciho tc pcratOjplatonf exhibcardbus prf naturaepofic 8Cc.Bt
qufriturutrumdigoncfaAafn fortecritplato diijjofi- tus ficut fortcs ud non.^
patet argumcncura. Q^uin- cam condufione ponuncquiifam.Quiltlsctdbus 3Cc^ f adt
id cft aptus eft faccrc a^ritudinem. Q_uantun3adfecundiifuntnotaca<&:
cocFones. Pri mofcfedum cft^pcncsauctcsrqjcriunt tfti tcrmini.f.. ca corporaiis
8c ca non cor{x>raIisca ancccedcns,ca<m
iun<fia,<S^caprio3itiua.Etnotitost^urdc ca prouc diui» ditur in matcriam
8C ^rmam ctc.Scd folum inteHtguijt cam cfFcctiu^un
udcffidcnte.putaprodu^fiifuau^ coa fcruatiu^l» aticuius di fp6nis in corporc
humano. J3i^ cuncigiturcamcircilludquod primo cft,cx quo pro-
uauttQUCnctoaIicufu^(|ffpofiaoiiisiiicorpore|]ium^ia la^OiS.apho. T f^
Digitized by Google Q,V^STIONES Aufce . autcius fixfonis.Et cotligii
h^cdcfcriptfo fccuflda prt* Caf d<f m<cap,i.Diccnius<^cainlibrismed(co^cft.Erdiftia
fLnitfo guitur ut fit ca cotra § grftudine etactns.Drigitur pri €t diuer mo
tiTc natura ♦ f. uf a dcpe dcntf g ,co q> a ca depcndet dif- fitas»
pofitiorcfpcctacuiusdr ca.Etficper hocdrtcaabggri tudtnc 8c accf dcnte,d: cti
am ab ali^s a ca talitcr fuoipca |>aidentibus.Etil additdifpo
ptcrnaturatangitur gc- tius.Scdper lycxquo^ucnffc fpedficatipfam cfTc prio
jngencre Ca^cffidcntis,4m ly ex denotatcircunftajjtia caufae agratis.Exponit
igitur ex quo.i.aquo prouenic ihuentio.id cft exiftetia alicuius difponisin
corporc hu mano.Scdly fixiofais.pot habcrc duphcem intcllcdrii.
PrimusCftutpcrdifponcmintclhgamusqualitatcm a
fubicci:ofadltmoMe&pcrfixionemhabitu,utlitfen fus. Ca cft illud cx quo
proucnit cfTe alicuius difpo nis fa Ctlc mobilis uCl fixg fiuc habituatg.
Aliter exponic no- ttdocam effidente efTedupIiccm produccnte.f (S: con*
fcruante. aproduccnte prouenit inucntio difponis. cffi dtenim
difp6nem,fedc6feruans &git-, idcft Confirmac ipfaminfubiedtojundc cx
eaprouenitinuentiofixio- cisjquia fixio difponis. Pcr casautcm corporalcs intcl
Jiguntnon omnes casquf funt corpora,quia fic effet acr cibus ucl poius. ncc cas
corpori itrinfecas,quia fic iraS^ furoreiTcnthuiufmodijCufusoppofitii ciTent
au<florcs oes. Pcr casigftur corporales intelligere dcbemus cas in corpor e
exiften tes 8c cx partc corpor is fe tcnentes^dC corpon principaFr attributas,
quia.f.ipfum prinapali- tcrdenominates,autexquibus Corpusintcgrafr rcful-r tat.
Etpcrcorpusintclligocorpuscopofitumcxmatc tisi. 8c forma. uer .g. humorcs Sc
compibncs dicunt hoc modo caae corporales. Exquo patctbcnc diAuefTe ab
Aui.fccundaprimidoC.2.cap. I .cascorporalescfTeco'- pponcs copo nales Sc
humoralcs. Econtra aut cag non corporalcs funt Cag Cxtrinfccg uel
intrihfecg.non tame cx partc corj>or is principafr fe tcnentes uel eidcm
princf palitcrattributae. Exemplii priraf,utCibuspotus acr, Excmplui
fecundi,ficut iratimor odium,Iicetcnim hfC oia ad corpus termincn
t,principalitcr tamcn fe cx partc C" o i- ^^*'^? tencnt. Ex quo patetquid
per cas primitiuas i- mmua telligcrcdebc3mus,qufa.f.casnon corporales.per cau-
auid 3C fasaiitantcccdcntcs5^coniun<ftas corporaies. Percas ans ac ^^'
antcccdcritcs mcdici ipropric loquentcsqnq^ intcl- . ligunt cas non atftii
caufantcs,fed eflfecftum caufaturas, cta * ' qutai*! f<^ difponcm
habcntes.per qua ct f! non caufant, aptf tnfuntcaufarcinpoftcrumficuthumornon
a<ftu |Httridus,fcdputrcficriaptus.Econtra ucropcr casco-
iuncfiasacflualitcrcantes.Q^nqjuero per cas antecede tcs intelligunt acl:
ualiter cances inter qu.Bs8c cfFcdtii mc diat aliquid tan$ ca. Econtra ucro per
c5 iunAas. Exe- plum primi,uthumor a<flu putridus eft ca antecedes rc fpc^u
febris.ExempIii fecundi,ncut putrcfad:io ucl pu tridus f umus cft ca
c6iunvta,quia nulla caufa mcdia ca dit. £xqutbusfcquitprimo(^ h| defcriptf6es
caufa]^ laiccccdentfs 8c coiundg funt cquiuocg.f.ca coniun<fta cft intcr
quam 8c efFc<flii mhfl mcdiat,quia p6t intdli- ginon cadercmcdiii
tcmporalcaut caufklc. Siprimum
dcfcribiturcaconiuncfi^aprimomododicfla.Sifecundu) fccundo modo
<b'<fi:a.£t confifr pcr ola diccndum cft dc caantcccdentc. Exquo ultcrius
fcquit idcm cfTc dcno- minamc cam antcm 8c ayniunSiz rcfpe<fi:u ciufde effc
CCusfccundiidiucrfasacceptf6cs,utputridus humor rc fpcctuputridg fcbris.
Patctfrcundooemcam coiun- jCta fecundo modo effc Cam coiuncta primo m6,fed non
cconcrahocppttriuucncsinfacultate. Sccundofcicn dii cft ut drca Iram dcdaratii
cft c^ cibus dr dc dbo ex- ^rinfcco h umoribus 8C humiditaiibus fccundis. Prima
Concfo.aliquisciTsuseftcaprfmitiua.aliquiscft ca cor.- |>oraIis,putaantecedensucI
c6iuncta.Primapars patec 4c dbocxcrinfcco,auc fubforma cxtrinfeca, Seciida |\s
jpatetdc^iguinc&humiditatfbusfccudis. Seciidaco ;$iaiio.po£riba«n eft cam
corporale aliquacCc pdmf- P A R T I. II. tivtsmczm aKcuius difponishuani coiporfs.
Patcc^pi poffibileeftmalam c6pFone fortis cfTc cam primitiua
iaaIgc6pFonisplatonis.igitur&c. patct confequentigfc. dc aifumptii fifr
intdligcnti. Et cx ifta concfonc fe^^^ tur prio idem rcfpcccu diucrfoj^t effc
denomiuabile cam primitiua<S;aiitcm uelconiunctacorporale <S^incorj»
ralcm adfcnfum mcdicorii,utputredo in forteputrcfar cicnsplatone.
Sequftfecudoq>ctiarefpcctuciufce cor poris^hoccftpofTibilc utapamanusfortis
fit caicfacie* pede fimanuscifupponatur. Exquofequitdifioncm ca^ in cas
corporaics 8c f corporales primitf uas aritcs 3C coniunctas non efTc tan^ necio
realitcr,fed folii fecun- du roncsformales diftincto]§i . Tertia concFo
fequitur. PoFe cft alique cibum aut potu cfTc cam corporale . Pa lec fx
fortesapcrta uena propriu biberct fanguincm auc manii
dusindbumfumcretautaliquod tale. Et plur* alia cx his condudi piit qug ^ptcr
brcuitace omiico. Adargumentapatctfolutio. « Q_5. xx:diij, Aphor.uel comenti.
xvf?. V T R V M cx mcdicina uenenofa uel adhuc uenc-
liofitpofribilchumanucorpusnutriri. Arguitur mul tipFr q> fic. Primo dc
intcnti6e GaF.in c6mento iftius apho.ubicunq? <Si:c.ubi ponit q> medicina
membri cor- ruptiuanon corrumpit8cc»8c innuitcj» cibus quantii-' cunr^ malusin
tam paruaquatitate exhiberi potcp cor pusnutriet,etperConfequcns<5<:c.
Secundoresueneno fa corpus nrm ingrediensp6t fua uenenolitatc expolia-r ri fua
forma manente,fcd ipfa fi c expoliata no rcpugnac fpfam nutrire.igit
etc.airumptii arguitur fic maiorcm facit calor tranfm utatione in herba uel
planta q^ nutri* mencumeius.fedpcractione fbiiusnutfimenti pot uc-?
nenofitasremoueri.igitur&:c.patecconrequetia.etma ior
d:colligitminor.6.deaccnti.cap.l. Tertioadide G^f*_
arguiturauctcAui.5.quarti.capi2.dicentis<5^qugdara ^"^^^
anus&c.(^aucteRufi.ibidedepuelIaueneno nutrita. Ruil* Pro ifto etiam fadt
auc tas GaF.3 .de fimplici medtcina Gaf . dift6nc.4. cap»i
.poncntisqf>^qugdamulierde athenien fibuS;S:c.EtidemArif.adAiexahdru.Et
colligitur.2. Arift^ alimentoi^ aliqualiter.5-ca.f dc cucumeribus. Q.uar
toadprincipalearguiffic.exaliqua me<3icina excluen do ciiando uelapta
cuacuari poteft corpus nutri ri^igi.ir cur^Si^c patct confequentia,
coi^ofscalis ucnenoficate parricipac utfupra eft allcgatii &:maxime
tertiaprimi. doc.2 .ca. T .8C affumptii patet de calfia thamarindis 8C Auicc^
uiolis 8c lifibus. Q_uinto fupra uenenii ingrediens po ceft calor naturalis
habere dnium , 8c ipfum corriiper c 8C tranfmutarc.igitur alTumpcii
arguitur,quia ueneni , ,i in debita doll pro fua ogationc exhibiti ad calidu
huma nicorporigcftfinita^portio fgitur ipfoud fubdupla-» to uel fubtriplato
poterit calori cfTe fubdominas,<Si: per c6fcquCns ctc, SextomoraFr no minore
intra latitudi nem humang fpei poteft homo recipere cx partc difp6- num
corporaliu uarictatem ^ ex parte difponum ani- mf.fcdcx partcdifp5num arftmg
poteft homo totaFr fic ri utbeftia.igir 8C corporis,ct per confequens poterit
ha berc difp6ncm totalf ter egrediente humana fpecie quo pofito non repugnabit
illum ueneno nutriri.igitur&:c, Confirmatur,quia datur homo uc deus uel
ferpe^...^i^ tur ut ferpens. Confirmat,quia in hominc ftateih Tati tudinc fug
fanf tatisrcpcritur uenenii,immo femg genc fatur humiditas ucnenofa refpectu
alterius igitur 8Cc, affumptiipatetdefaliua iciuniquf efthominiuencnii, j ,
utcolligipoteftfextaquarti.ca.dcmorfuhominis. Se *"^*
ptimopoiTibilccftinhomineabintragencrariuenenii, quodnoncfTctnifi mcmbra
ciusinteriora cfTcnt ucnc- nofa . igitur pofTibilc eft homincm cfTc uencnofum,^
pcr confcqucns nutriri uencno . patct confcqucntia 8c ^^ mf nor 8c colligitur
maior fexto f nteriorum cap .4 . in- tcrior um ,8c patet dc antracc 8c dc
matcria f acicntc fc- brcm pcftilcncialcm.fgf cur (S:c. ^
Ad<^pofitumm«ltiplidtcrarguit. Pnmo.Bfhilc& apcum Digitized by Google A
P H O. aptum nutrirc corpusntfi fic m corporc noftro a matc- moperatmfi.fed
ucneaum noa cft k macena operaci'
uuai.igic^c.niaiorcolliguur.i.primicap.deeoquod
.comcdicc^bxbicuc.<S;:pa£;e:minor>quia omae uencnu, eit
aquaUtateuclformalpcciiicaoperaciuUjUt fecuda ^afC£.
primtalIcg.cap.cS:.5.quarti.ca.2. Itemquianutrica-- tio cftaiTtmiiacio
3CcS<d non poc ucnenii aiTimilari cu atota fubftantia opponat fubllantif
humang igic 3c'c, Aucr. Pro iAo eciam uidctur in tcntio Auer. ^ .colligcc.
pri-- mocap.(5i;.7.intracc fuodethcriaca. Etpoteli argui
argumcntofuoprobabdi.quiafi iic,circt homo fubfta tiahtcr dilTimths 8c
ditFcrcns natura fpccifica ab al^s ho niinibus.6«: arguicur confequcntia,quia
tota natura fpc cificahumana concrariacurueneno<l^nullatcnus cum <o
conucnic . fiigitur potcft ahquis uencno nutriri,ip- fius ad fubftantiam ucneni
ciTet coauenicntia 6C Citni- litudo,<S:: pcr confcqucns 3Cc,
Inifl:aqone{icproceda,quiaprimo pmtccam quae- dampr|ambula.Sccundo tangaquofdam
corauncsmo dosrcfpondcndiadqugiitum.Tcrtio tangamodum no minus
probabile.Q^uarto refpDndebit ad argumenta. Q_uantuadprimum articulufunt
pmittcnd^qusda dcfcriptioncs , Scicnda cil q> pcncs audores coicer iuc
niunturifti t«rmini,cibus,medidn3jucnenu,cibus mc dicinahs, mcdicinacibalis,
cibus ucncnofus , medicina uencnofa . Intclligendo per cibum 8Cc. Defcriptioncs
Gar.^ iftasfcriatim perquircin.j .tcchniqonc. i j.artic. l . in Auice,
antiquisqugftionibusfupertcchni collcccis.Etfccunda primi.doc.fccunda.cap.de
coquodcomcdttur^i: hihir tur.Exdefcriptionc cibi colhge c^ hcet aliquod corpas
ucneno uelmedicinanucrirc£ur,non tamen cx hoccoa . cludcrclicec ipfum cffe
cibum Scc. Isiutri- Q_uancii ad fecundum articulu func duo modi rcfpo ^^"2
dcndt . Prim us modus refpodendi ad qu^firii eft Marii ^uid, j^ ^g fancta
fophia. Primo pmittic q? nucricatio cft af- iimilatio nutrimcntiad nutritii.
CoUigitur hoc primo uirtutii naturahum 6.cap .ct prima primi doc^.cap .
i.quodcftdcuircutibasnacuralibusquibusminiftrac. Secundo praittitperfccftam
iimilactonem nucricncis ad nucricum non folumacccndenda eilc cxparce fubfta
tialisformgjfcdctiaaccidentfum.poccolligi locis palie Nutri- gacis. Tcrtio
pmittitq^dupliciterpocincciligiaHquod rcdupli nutrircpofTc.Primo inquanticatc
cogruauclconucaie citcr. ti adrcftaurandadepcrdicum.Sccundoinquancicacelo
gcminori.ExcmpIapatenc. Primaconcluiio.Vencna d:racdicina
ucncnofacccorrupcapocicapauciiicariuel in tara paruaquacitatc corport
approximari ut nutriat. Probatur fic.potintam raodic3quancicacecxhiberi,uc
uircusnutriciua iUud cxccdat d: fufficiac cranfmucarc
6^mcrabrisaiTimiIare.igicur etc.paccE confcquentia.^cc probatur afTumptii pcr
unum argumentii ancc oppoil- tura, Et ex hoc fcquic q> non eft nccclTc
animal nutri- cum cx rc ucncnofa cfTc ucncnofum.hoc patct degallis SC
galliniscomedcntibusfcrpcntcs.^i: quiaii nutnt uin cit ucl faltem uinccrc poc
in tinutabipfonon notabili- tcr tranfmutetur. Sccunda conclufio. Vcncnriia quau
titatcdcbicacxhibicumadrcftauranda non pocnutri- rc.lftaconclufioneintcUcxit
Aucr.ailcgato loco,5i:fi- y^ militcr Auic.fccunda primi.doc.fecunda alleg.cap .
6C IJynus gcdeprimomodorcfpondendt. ^^^^"
SccudusmoduscollecfcusaDynocftiftc. Primadi ^^ "
fto.DupIcxeftucncnuquoddacftopcratiuumaqua- p*cx. li^^ic manifcfta,quodda ucro
a forma fpccifica. Excm- plum primijficutopium^madragora.Excmplum fccun
dijiicut multoJ^j animalium ucncna.Coiligit hf c diflin , . -
<ftiofextaquarti.cap.2. Sccundadifto.Operatiuuma Auicc.
qualitatcmanifcftaaliquadocftcalidum,aIiqn cftfri- gidii.ExcmpIu
primijficucarfcntcu euforbtum*Excm plumfccundijutopium 3cc»
Tcrtiadifto.Frigidorum qugda funt in modo fubflantis mcmbris huniam" corpo
m difcoQucaicQcia^uc ceruiaSf plura alia,^ ar|;€jicuoi HIP P O. 148
umvmjuxtzponcmes ipfum frig^^da* 8c qu^iam iane
conuenicnciacorix^rihumanoiampdorubftatiae^utpla cae plurcs utmandragora
<^poma cius. Q^uarta d.ftiu «ftio.Duplcxcft nutricatio.f.pcrfcda^qua ixt
perfci3:a aiTimilacio nutricntis ad nucritii t^ ia fubftatia qp izi
difponibusacddcnttbus. Econtra ucro ipcrfccca. Pj-i-» ma
concIufio.impofTibilceft ucacoum a forma ipcdfi ca hominis corruptiuii
homincmnutrirc.Patct,quiai- cer quodhbec nutritum (^ nutribilc cft
a>oucnicnciaia fpecifica forma. fed intcr nuUum ucnenu homtms corr» ptiu um
^ homincm cft iimilitudo ucl conucnienci a iti formafpccitica>fcd pcnitus
dtfconucnicntia 3c cotrarie tas igiturS^c patct confejucntia cumantc. Itcmquia
iftc non clTet homo utfupra.Icem ratio ucncni roni nit trimencf
contrariac.igitur<S^c.patccconfcquentia cumi antccedcnce.Iftam concluiQonc
ct argumcncaintellcxic Aucr.in crac.de thcfiaca. Cx>rroIariii,pucIla rion
ucrc jQucricbatur uencno fed in eohumidicates infcccg crant a.quibasclcuabatur
corrupci uaporcsinficicntcs uiros qaifecam comifccbantur.coniungebantur cnim
plu- res cum ea .ppccr cius pulchritudincm nimia. Sccunda Vc^*^
conclufio.ImpoiTibilccftuencnumcahda nutrire cor nScali- pus.Paccc>quiaomnccaIccftinflaraatiuumautadufti
dii du- uum aut putrefasftiuiiautcorroiiuuaj 3CcScd jnuUa ta plex.
lepotcftnucrirc.probacur,quiaoporc« ipfom corrigi a caiorc noftro. fed ficuc
calor magis jprimicita talc ue nenum cflficiturdeccrius ucpacct.igitur <S:c.Conclufio
nem illa feniic GaP.j .defimplicimedidna.dtitdnc.4. GaF. priocap,
TcrtiaconcFo.Vcncnafrigidacxtotoin mo dofubitatiaemcmbris humani corporis
difcoBucnicn- tia no polTunc nucrirc.non caim apparcc quomodo poC fec unus
lapis pcrdud ad hoc ut nutriac. Q^uarta con- clufio.Exuencnofrigidoinm;^
fubftacig aiiquo mo do coueniente d^c.poiTibilccft inquacicate parua cor- pus n
ucriri,quia talc ronc modi fubltatif cft aptum rc dud ad benign um 3c
ciusqualitatem manifcfta uincc- rc potcft calor . Dicic tamcn hic po/itio q^h^c
nutricatio cftiperfccta. AhcerponituriftaquartacocFoiic.Alia ucncna h cet
impcrfcctc in par ua ^ntatc nutrirc piit.pa iet,qutafrigiditascorumpotcft
acalorc uinci.^ tame non iicrcpugnatin formafpcdficafS^c. Iftascrescodu- fioncs
ulamas uifus eic GaF.intcllcxiiTc alleg.cap . Qaf^ Q_uantiiad certium cft
ccrtius modus rcipodendi ^ * pr^mittit aliquas fup. Prima eft . Animal
ueaenofum pot fieriaon ucnenofum ex fola nucrimenci gmutacio neSc ccontrario.
Primapars fup^onts coUtgitur.^.de accfici.cap . I .dc arborc cranfplantaiadc
pcriide in f gy ptum qua in pcrfidc crat ucncnofa 3c in cgypto facca cii;
nutritiua.iS:: quaronepoiTibilcfuitiiocdearborc uidc- tur
eciadcanimaliahquo.non cnim af^rct unius ma- iortepugnancia^alccrius.
Sccundafuppofequiturex pitma.No repugnac induobus itKuiduisdufdonfpei
rcpcriridiucrfasjimococrariasfpcdficasformas. Paccc de arborc traiplantaca^^
non trafplataca,qua^ una ha bct conuenientia occultam.ahadifcouaiicntia ad huma
nam fpem .Et cx hac fcquic fccunda p3rs.iicut.n. aucnc nofitatcpot
aIiquidaK>ueriadno ucttcnoiitace,ica eco cra.
Tertiafuppo.PcrpaulatinaaiTucfeccione cflfidc aliqua difpo
corporinaturalisuelfalte fians in tcrminis naturalibus.qugfifubicoin
corf>orc pduccrctur cflci; fibi mortifcra.Patet fatisdepcrmutatiocrcgiminisco
pfo nis confuctudinis. fi . n . corpus indi fiat talc qualc cft:
ficuccorpusfclauiautifirmabicaut morictur,ut paccc 1.28 .gticula.pbleumatu. I
.pblcuma.ubidicitdc Dio nylloque ebriumpl^s uolcbat ad ccmpcric rcduccrc fu
bito,&; cunc iilc infirmabac doncc rcdiuit ad priftinam cbrictate. Prima
conclb.Vcncniitam calidum ^ frt gidum q^ ctia
aformafpccificacorruptiuupotnutrire» Probatur.primo nonrcpugnat in aliqgio hoic
proprie- taccm occulca rcpcriri pcr quaquod alijs cft ucncnii c%
dbuseidetn,igicur ^.c«paccc coafequentia,etaris^b9>« Iaco«s.apho» T iij^
Digitized by Google Q^ViESTIONES tur ^quia fuogus aut alium cxiftes ctbus
alicui efi: ihibt tienenum igtcur <5^c.pacec conTequentia. 6c ancecedens
probacur,qutaex quo alium inme feua producit acdde aa,<^ non
meritoqualitatisaiamfeftae, erit hoc mcrico ccculcsproprietatisquaformam
fpect^cam appello,«f^ quaroneficeftjeildeme laosbodcForoliuio refpe(ftii
alleijficpo t ciTe dc aJto refpedu napelli. igii 8cc, Con tra.fequit q>
napelius non agit a tota fubitatia dCc. Ne- gatur cofequentia ad uer um
intcilcctu.f.niii coiungac acddentalis proprietasliabcns^iiibcrcocculta. Secun-
d> pot pcrfuadcri codufio.q^poiribilc eft difponem for tis pcnitus
mordferaper paulatinam afTucfatfcione fic- xi forti connaturalejtam polTtbile
uide t cifc hoc dc uc- ncnofa dilpone.fed primu eft poiTibilc per tertia fuppo-
iitione ,igit (&:c.patet confcquentia.& aiTumptum iift: intcUigenti. Ex
quo fcquitur poiTibile fuiire puella ue^ sieno n utriri ficut tcftan t aud:ores
. Scqui t fccundo q^ pofiibtle eft homine eiTe uenenofum uc puella illam,ica
ij> ucrcin membris eiuscft fubiccftiue uencnofitas fi- cutin
ferpcntc,&<^ ipfa poifitalios uencnare. fignetur enim tota. latitudo
uenenofitatisnapelliqug fitquacuor graduum.(S^patctq>adquemlibctiftoj^qucmponono
fcniibiliter permutare humanu corpus potcft aiTuefic- ri,itauttande
tocamiliauencnofitatisimprcirione finc nocumentofuftincat. Exquo patet
uIterius<^nonrc' pugnatexgenerationcalique talem reperiri imaginan- doalique
ficinfe<5i:ucum aliquataliterinfeda coire <5C cmitd fjgma uenenofum 8c
menftruu ucnenofum. Co ua ponem arguit fic. Ex flla fequi t q> corpus
tcmpera- tumperpaulatinaalterationcmpoiret calcficriin quar to ftatc illo
continuc in latitudinc fanitaus. Arguic con fcqucntia,quia non plusfanitatis 3c
ui t? rcpugnatpro- prietasoccuicacalfstnquarcoq| manifeftaqualitas talis
inquarto,fcdadoccultaproprietate potcftcorpus tem peratum permutari talem in
quarto , puta diipofitio- ncm uenenofam,fgic <S:ad manifefta.t^ (i
conccditur, O>ntra,cxhocfequicjx>lljbileeifc hoicmfieri calidio-
rcmlconcferpcntc,<S: ficdcalqs>^fic ntm© lata ciTet ^qualitas primi modi,
Pro ifto dr concedendo c^ ad ca Itditateraqugcft talisinquartopot temperatus
perrau tari,Iicet non adqualibct ficut non ad quaJibet proprie- tatem occultam
talcm in quarto.Q_uartus enim gradus tam occultf ^prictatis qp manifeftg magna
habet lacitu dincm,cuiuspluresfuntgraduscum quoi^: nullo ftarct uita. Ad ifta
concfonem po t adduci alta probatio,quia non rcpugnat <^ in <»>dem fit
r 6 cibi 3c uenenofitatis.<5£ <^ pcr acddcniale 8c occultaprc^r ietate tn
eo a medici n a be^tica pofita corrupac 8C dcftr uat uenenofitate » igicur
&c.ficut patct dc carnc ferpcntis artificialiter p- f^tti" parata,^ de
regc Mitndate lcgi t iu h yftor^s romano- datus li rum.DcquoloquitcriaFracifcuspetrarcha
laurcatus potm*c in cpiftolisqug funt in carminibus, qui rcx non potuic nwri uc
mori ex uencno. Et fupcr hocargume to tu poterisf un iiCQo^ dare duas fuppo
n^.Prima q»per ufum medicing theria caJKpotinmcmbrispropriciascorruptiua
ucneniderc linquc.Sccunda<5>no rcpugnatineodcm fimulrcpcrtri potentia
ueneni 8C dlM,ut in ctbo uencnoib q tande ex- poltac ucnenofitate fua,et
poftea^ceAt feciidu hoc etc. Q_uantumadquartumaraculumrcii^refponfio,
Adprtmumdr^probatucriatcm. Adfecundu fifr &tertium.
Adquartumdr<5^nonomnismcdidnaf<;^u tiua cft uenenofa,ut caifia&c.
Adargumentaetiapoftoppofitu patct. Adprimum uega^i^uenenii non pdcoperari a
matcria.opcratur*n. a forma ut ucnenu .operatur aute a materia ut in fe ha-
betpotentia nutriauam. hgauton potcnti^ fimulpnt ciTcjUtpatuitin qdne. Ad
aliuddr q^ pcr potentia nu- tritfu^haba:conuenientia,<SS^perpotenuam ueneno
fam hzdsec <3ifconuenienaam , uc eft dc aliquibus dbis nucrfttuts^foluci uis
qui inquancu foluriui r^ugoaac m§iJmtmmtHum^m€sd\mt8cc, P A R T I. II.
P<»efi:pontdupkxconduiio.Vna dcforma ipcd€-*
ca.AIiademanifcftaqaahcate.Ecproboilluddc mmu' fcfta quaiitate per eadem media
ct pcv&rt&mz uiartai^ uttn turdo,in ftomacho cuius diutius moratur
napcl-- ius q^ in fto humano.Itcm homo habet uiaslatiores,&; <3ehocdicit
Auic.6.quartf.<^de fucco lacfcucf potato. 3 .dc fimplici medicina.dtft6nc.4.
.primocap, Ifta qo dtfputataf uit Fcrrarig <5<: pofit^ f ucrunt iftg
fuppofitio nes(Si:concfones. Primafuppo.PcraiTiduu urumme <Jidns theriacalis
acquir i ct imprimi potin membris hu manicorporisaliquajjprietas ucnenoru
expulfiua 8C ipforum imprcilionis prohibitiua. Secunda . Contin-
genseftfimulincodereperfriuirtutcm ucncnofam 8C cibalem. Concfo cft .Ex aliquo
ucneno ecfam a forma- fpecifica corruptiuopoiTfbileeftcorpus humanu nutri ri.
Corrolariu.Nonomnfsfcrpens uenenofus homini cftnccelTario uencnofus cuilibec
homini. Corrolariii fecundum.poiTibilefuitpucIla nutritam fuilTe napcllo.
Corrolariu tcrtium.Nonquodhbctnaturaliter uenc- nofumaquolibetnonucncnofoeft
fpccifice ciTcntiaii-. tcr dtftindtum.Et fic fini tur iftaqugftio. Q_d. XXXV.
Aphor. xvi;. uel etus come ti. V T R V M fanguis ucl alius humor putrefcens pof
fitadbenignumreduci. Arguitur muldplfcircj» non. Primo.quiaa
prfuattoncfnhabitii impofiibiliseft re- greiTus.fed putrcfacftio e prt uatio
bcnignicatis. igir ecc. patecconfequentfa(&minor.<S:rmaioreft phslofophi
in poftprf dfcamentis. Secunda fi iic <S:c.fequcret<5> non in
cuiuslibct feb.putrid| cura eifethabenda triplex in-^ tcntio.f d/gcfttonis,euoniS,<S^
akcrawonis. confequens cft falfum 8C ccontra Gaf j .techni.tcxt.90. 8C confe-
qucntiaprobacponendohumorem putridum ad beni- gnum reducfbiicm faccrc
febrem,<S;:q> perdigcftione debcat.a.reduci ad benignum 8c patet
<5> nun^ erf t tn- tentfo€iiapdi.a.quianecante<ifgeftfoncm.a. ncc
poft. fgicur<S;:c.<j> non ante pacec,quianon eric tunc digeib»
materia,<j»etianon poftpatet,qufatuncertc humoriini
plfciterbcnignus&rnaturalis non indic^s defui euonc fcd recencione
^S^conferuacione. Tertio fcqui t q> non quglibecfeb.pucrida falubris habet
quatuor tcmpora.; co,nfequenseilfaIfum,(&:genera{jcercontra oes doico-'
res.<S:confequcntfaprobac,qufafn cafu fScedentisargu
mentifeb.dcpcndcnsab.a.non habebicquatuor tempo ra
quodarguitursquiafnftatufcfa.hseccritperfeifte cu rata igitur <S;c.patet
confequcnti a cSi: aiTumpcum,quia tunc cocalitcr eft ca febris.f pucrcdo
remota.fgitur <&:c. Q^uarto tuncforetaliquis
morbusfaiubrfs,p>oitcuius ftatumnonfequeretdeclinatfo,(Si:ficcarcns elTet
dcdi natione,quia poft ftatu m fcbris iam dict^ nunqua eri c feb . igii n un^
eri t dedi nacio fcb. Q_ uinto ad pi indpa ic arguit.quglfbet materia qu? eit
ca coniuncfta feb. eft maiorts mali tig $ aliquaquae eft ca aiis febrem.fed cau
fam antccedente fcbrisnonfufFicitutrtusad bcnignum reducerc . igitur nun^
fufficit ad bcnignum reducerc
aIiquamc^coniun<rta.<S(:per<x>nfequcns nun^ hu-
morcmacftualitcrputretfcicntem.totacofequcntiaeft nota.^Si: patetmaior,qufa
maioris gradus maliti f fem- per uidctmateriaputrefccnsq^ folum parata
putrefce- rc, cuiufmodi eft ca antccedcns 8C minor fatis patet . in x -
terpolatis enim quf per crifim terminatur expellicur 8c cxpulfioni praeparat
maceria erac ca afisfcbris fgic 8Cc, Ad oppofitum uidct Gaf.in comento. 17.
Refpondcndoadqugftionemprimo praemittam no- tabilia qugdam 8c diltoncs.Sccundo
ponam concluiio- ncsdcqugiito. Primadiftincfcio.Inhumorc putrefce tc duplicem
imaginaripoifumusbenignitatcm acquiri, Vna cft bentgni tas iimpliciter
di<fJ:aper quam eifidtur humorfimpHcitcr naturalis,itauta uirtutemembro- rum
nutritiuapoiTit in fubftantiam mcmhtQ^i conuer a<Si:ecafltmflari.AIia eft
bcnignitas fccundum quid qusLh\mostmk^^i&ixi^smt\i]c3U»8Cmtut% couc Aiace„
Arifto. Hiioris putre- fccntis benignf tasdu' plex» Digitized by Google Hfioru
putrc— HHoris punrC'- fce cisin tcncio duplcx» APHOR. fifcm/cd roluin
acquiricd/fpfitione pcr quam eft obc <k«s uirtuti
cxpuliiucoicmbrorum.Ecnocum cft<^ cu jbcnignicatc ifta ftac humoris
pr^ternacuralis,qua.f. hu mor hinc indicac defua expulfionc In propofltoaucem
cft fer mo dc bcnignicacc prirao modo.f. fimphcicer di- d:a.nulii.n.dubium eft
humorempucridum acquircrc poffe benignicaccm fccundo modo didam. Secunda di
ftindioqux coUigitur cxdidis GaF.in comento.prgai kga.Inhumorcputrefcente
dupWccm poffumus ima^ gtnari gradumputrcdinis. Vnum.f.dcbilemiS^ remif- fum .
Alium ucro fortcm et intenfum.Et per gradum rc miitum cS^c.intclIigimusillumqui
repcritur inmate- ria,quando in ca modico tcmporc procefTic putrefacfiio ita
utnondamfit humidum multum extraneatum.nec adhuc a ccntro ufq^ad circunfcrcndam
deducfcum fed folii in co aliqua procclTit builitio parua. Per gradum
auccmintcnfumputrcdinisecontraincelh'gimusquan' do in ipfo humorcmultum
proceffic putrefaccio , ita ut iitiamhumidum ualde cxtraneatum «Si^iic iam
forma fubftantiahs huraoriscorraptauelinftatim corrum-
pi.Nocatamcncj>huiufmodi gradus intenfus putredi-
nishabetIatitudincm.Q_uidam cftfuprcmus, 3c eft i!- lcquo reddit humor uirtuci
totalicer rebelhs, ita ut nul lamaAionem uirtutis adbenignum fimpliciter,aut
fe- cundum quid recipiat jficut humor faciens cacrenam re f ugit oranem
uirturis actionem ad melius producence . Alter uero eft mediocr is,d: eft ille
per quem quauis hu mor rcFugiat aAionem naturj qua ipfa poiTit reduci ad
benignutn limplfater,redpit camen ratione naturgqua poiTit reduci ad bcnignum
fecundum quid.f. prxparari ad cxpullionem» Terna diftinctio fequitur cx dictis,
Q uandocg in humorc putrefcente habctur incentio fo- liusaltcracionis<S:non
cuacuationis.f.quando humor cft putridus remiifo gradu putredjnis. Q^uando^
alcc- rationis Sc cuacuationis uc quando eft pucridus medio- crf gradu
putredinis.Ecquando(^ euacuacionistancum uc quando cft pucridus fupremo gradu
pucredinis. Prf ma conclufio.Humor pucrcfcens fuprcmo gradu jsucrc dinisnon eft
ad bcnignum {implicicer nec fecundu quid reducibiiis. Patetcx quidnominis
gradus fupremifu- prapofiti. Sccundaconclufio.Humor putrefccns me- diocri gradu
malitiae uel putredinis non eft ad benignu fimplicitcr,fcd folum ab benignum
fccundum quid r c- ducibilis.Patetcxquid nominis gradus mcdiocris fu-
prapofiti. Tcrtia conclufio. Sequiturc^^humor pu- tridusrcmiirograduputrcdinis
cftadbemgnum fimplf citcrredudbilis. Patet,quia exquogradushuius naali
tiseremiiTus cft,illum poceft uirtusabijcere <&:maximc fi fueritfortis.
Ex tftaconclufionc fequiturq) nonfem per in cuiufq? febrisputridg cura,necciTe
eft haberc in- tcnfioncs iam didas.Patet quiahabctur quandocg inte tfo
foliusaltcrationis , quandoc^ folius cuacuacionis ut oftenfum cft. Infero
fecundo <^ non quselibct rcs prae- tcr naturara indicatde fui
rcmotionCjhumor.n.rcmilTc putridus cft huiufmodi.igitur 8Cc. Q^uarta codufio,
Poifibile eft aliquam febem putridam falubrem ca- rcrc ftatu 8C
augmento.Patet,quia poiTibile eft aliqua febrcm putridam dcpendentcm ab humorc
rcmiiTe pu- trido carerchorafcnfibilismaiorationis accidcntiii auc
ulcimitaiecorura poft fenfibilcm maioracioncm. igi^ tur &:c .patct
confequcn£ia.<^ ancccedcns i nccliigenti.
Exquaconclufioncpatetq^noncccllarfoquilibcc mor bus falubris habct quatuor
tcmporc. Q_uinta condu- fio.Si ponatur hanc fcbrcm habcrc quatuor tcmpora,df
cimus tunc clTc prf ndpium quado matcria cndpit cbul Itrc 8C ad cor putrtdam f
uligme mittcrc aliquam .Tunc cftaugmentum quandofcnfibilitcrmaforabitar quan tf
tas horum fumorum ad cor cucnicntium , Tuc cft fta tus quan<k> uldmabicur
horum f umorum quancitas. Sedtunc crit dcdfnatioquandoindpi t uirtus hancma-
teriamdigercre&rcimcteccmhochainorc^orcaiptt HIPPO* 149 tf cdtnalcm
prohtbcndo exhalacfoncm huiurmodi hu- morum&iuaporumcIcuaaoncm.Patetjquianonap-
parct qualitcr alitcr quo ad acddcntiapofitnt iu hoc di- ftingui tcmporamorbi.
Ex qua condufionc fcquitur primocj>fnaiiquafebre prindpium quoad d^cfiaone
inaterif ,5: deciinatio qad accidetia^ partccoinddiit»
Scqutturfccundoc^^ftatusdigcftionisin aliqua fcbrc nuUi icm pori morbt pcnes
acddcntia diftincco fc com* municabit.Patet fimiliccrjcumfiacustftc fit cxtra
fc* brem. Sequitur tcrcf o aliquam clTcfebrcm putridam falubrcm cui non poiTunc
correfpondercnifi cria tcpo- radiftincta pencs adioncm uirtutisinmaceria.Ecinfi-
nicaquafiahahisfimiIiapoiTuntconcIudi<S;:c. ^ Ad argumcnto prindpalia
rcfpondetur. Ad primS dicicur q> priuatio actus 3C aptt tudinis cft i Ua ,
aqua in habitu impoiTibilis eft rcgrefTus,priuacto tamcn actus non cft h
uiufmodi.liccc.n . fomnus nacurahs fic pri ua- tio ufgiIig,noncame fequicurtj
afomnoiUonon fit ix>f iibtlis redjtus ad uigiliam, quia t bi cft
aptitudinalis rc- ditus licec non a Aualis,<S: hoc nt fi aliud adueniac. Ad
fecundum dicicur concedendo confequens 3C confcque tiam . Ec pro auctoricate
Gaf.didcur q^ incelligicur infe bnbospucridis uelinmorbis iquibuscft ^radus
pucrc dinisinmaceriamediocris. Vcldiccndum q^ enarrauic omnes incenciones,quas
pofTunthaberi in fcbtibus, li- ccc non in qualibec fic neccfrc habcrc iftas omnes
uc pa- tet. Ad ceruum didtur concedendo,fed tamen illud no fxpe concingit. Ad
quartum didtur q^ in morbo falu- brifemperpoftflatumaccidentium fequitur
acdden- tium declinacio,non tamcnneccilarfopoftftatum digc ftionis fequicur
dedin3Cfo,ut cadum eftin qugfiaonc. Ad quinciim dicicur ncgando
anccccdcsabfolucc. ftac cnim (jcaufaancecedensmaiorismahciae fic, Sc hoc cg-
tum ad refifterc. Vndc duplidccr didcur aliquis hiior p^^^^^ alcero raaioris
malirise, ucpatcc de incGirionc Auice .tcr riaprimi.cap.3.Etidcodicoq»^cumadagercucIpof-
fcsgerehumorquicftcaufa coniuncftaeft maiortsma liciequam caufaanceccdcns. fiat
tamcn <$tumadrcii- ftendum c^ caufa antcccdes fit maioris malirif ,ficut hii
mor quiparacuseftfaccrc cancrcnam n^andum c igic anceccdens,quia aliquandopotcritcorrigercconfuncta
naturaquando nonpoterit corrigerc ancccedenccm. Vcl fic c^ duplfciccr poccft
did humor maioris mali |j[,.QjQp. tig uelacftuuelapcicudinc.Eciuxtahocdico
q»aAuca xaiioTia coniuncft3cftmaiorismalitiae,cumquotame fiat<$ap ai2.litiz
titudinecaufaantecedensfitdetcrior. Ponocxeoplum ^-^^^^^ de for.SC pla^quorum
unus cx i ndinationenaturali ma ^* lus eiijactu non malus.alccr uero cx
inclinacionc natu rali bonus accu aucem mal us. Al^ rcfpondenc ncgan-
dom^iorcra<S:adprobauonem didturenam negando q> femper maceria
exiftcnsfubaccu pucrc<iinisfic decc- riorisdifpoficionis ^ parata
pucrefccrc. Alg auccm di- cunt^ ix3LZ<^ fuper aiiquam parcem aliqualiter
putrida fituirtuspotentior^fupracaufam antccedcntcm qua cuacuat.dicunceciam q^
aliquam partem cauffantecc- dcncisnatura poteft adbenignum rcduccrc. non
plus<K cunt.<S: eftrefolucio Mundim"5^c. Q^useftfo. xxxvi. ^Aphor.
xvi^. V T R V M Apho.fitucrus <^tumad utrac^ litc- ram.
Etarguiturmulaplicitcrcf non. Primoficqua tum ad fecundam litcram .caro ccr ui
8C ctiam panis fur furaceusfaduntudoccsfcccfTussSi tamennon uelodc nutriunt
cumfintdurf 8C ditfidltsdigeftionis.igitctc* confequentianotaSiafTumptum q^tum
ad illud qu^ dicicur de carnc ccrui habctur ab Auf ce.2 .canon.cap* de
carnibus. Secundo qptum ad primam I/tcram pofTt- bilc ciTc aliqucm habcrc
digcfttua fortcm 8c came accii cxpulfiusimpcdiri.igit^c. confequaiaanota
8ca&u ptum patct. Primo dc homtnc habcntc ucntrcm ftypci
cum.SccundodchabcntcrcncsdcMcs amalacomple- aaonefilgtda cumforricudiae d^efouf
hcpaas,Tcra> Digitized by Google Q^VASTIONES de habentc digcfti uam
tncmbrorum fortcm cum poro rum cutis anguftia. In primo .n . tardatur cmi fffo
cge- ftionum ^tuncuq? copiofe «S: udodtcr nutriatur.ln fe cundo cmtiTio uring
tardatur ut patet. In tcrtio tarda^ tur expuiiio fiipcruuitatum ter tiae
digeftionis. Adoppofitumcitapho. Primonotaadhocutapho. fit ucrus <^tum
adfeciidam literam requiritur <j> fit pa ritasinpr;£paratione
ciborum,quicorpori exhtbetur fccundum naturam tahum Ciborii. Polfet.n.cibus tar
diorisnutrimentitaliter prgparati (j> uelodus nutriec SC ucloaus fierct
feccirus, Vbi.n.c^tcrafunt gia in hoc «clociores funt fecelTus ciborum uelocius
cutrietium. SecundonQta<j>caamoportet <^non fit difparitas cn
aliquaproprietateciboairociata cuiufmo<!i foret uir-
tasfoluciuauclaliquodilmilc.vbi.n.ficforct effet uc rusapho, Tertio nota
<^tum ad fccundam hteram pro ueritateapho.oportct caetera cficparia quatum
adme bra expuliionis(^ uirtutcra cxpulfiuam corum , quia non plusimpcdiatur
cjqjulfio m uno $ in alio, ncc plus excitcturnififecundum^ucbdus auttardius
fcque- ftratnocitiuum aiuuatiuodenutrimento. Concluiio apho.eft ueracum iftis
conditiombus^alitcr non. Ad argumenta patet folutio . Q^useftio, xxxvi). Aphor.
xviij.velcom.tllius, V TRV M Vifcofitasniitrimctiretardct fcccifu. Arguir auctc
& rone q> no. Prfo au Aoritate GaF, f€CuadoaIimentorum.ca,2.
Sccundocommuniterm dyitenbusponitur olefiquod eft uifcofum ,& brodia . - «
ptnguia datur ad prouocandum Cec&iTum , Vircoli Oppoiltumponit Commentator.
Nota<^ vifcoii- tas nu-- ,.^g nutrimeti eft dupiex.qdacft coiiiAagroifitiei
fub trime ti {xzti^ 3c qugda fubtiliati, Sc e iicut unctuoiitas.<S!: pri
dupicx uiaipeditliucrctardatfccdfii.fecudaucroadtuuat. Ad argumentapatet fol
utio,quia hic intelligic de pri mis uifcoiis cum quibus eft m ulca terreitas,
Q^uarftio. xxxvii^'. Aphor, xix. VTRV xM Certiorcs
iint ^nofticationes in chro xiicis ^ in acutis morbis. Arguitur m uitipliciter
quod Bon, Primo.in aliquo acuto certiiTimae funt pronoft? cationes.igitur
quaeilio falfa. confequcntia patet 6c af" fumpcumdefoftiapoplcxia.
Sccundomagis <Si: pcr^ f ectius apparec ^laniinium uircutis fupra materia et
eco train acutisqp i chronids.fgitur.aiTumptumarguitur quiamaior 6c fortior eft
conatus 3c pugna uirtut^ con tramateria«Si; econtrain acutis^g in chronids.
igit 3Cc, ponc cxemplum de for ti <S:dc debili pugna dCc.vhi ma gisaj^arec
dot^inium uircutisfupra materiam uel e<x>n tra.igitur dCc. Confirmacur ,
quia in quoliiscc morl>o acutp maius eft dominium uircutis fupra materiam ud
ccontraq^ in chronico. igitur inquolibetacutofaciiius arguitur huiufmodi,«S:per
confequens SCc, patecconfe q ucntia.cS: afTumptum arguicur, quia uclodus cermi-
siatur quilibetacutus ^ chronicus.fed B.t uelocior termi natio ubi eft mai or
proportio uel dominiu uirtutis do^ minantisadfubdominantem materiam
uele(x>ncra.igi tur 3Cc. Tertio minusmanifeftc diftingiiuncur contra
feinuicem tempora uniuerfalia in morbis chronids qua an acutis.igitur (Ss^c
patec confequcntia. 3c affumptnm arguiturjquiatotalamudo difpofitionum ia
quohbec temporc uniuerfali chronici acquirenda eft maior q^ «n fimiii inacuto
correfpondentcigitur Scc. Q_uarcd aequccercapoirunceifcfigna pronoftica
inacupis ficuC i"n chronicis 3c ccocra.igicur (Sic .aifumpcum probacur
quiaazquaiepoccileiTedominium uircutis fupra mate- riamprgdfe.igit
&;c.a(rumptu probat,quiap6tee ma /|* j.-^
iLiSsSipoteeminus.igiturpotcireaequale. Etcofirma turaucfcoritatcHipp.j.prono.
dicentis, Signapronofti /j^g g^ caininiti)sdiuturnorum
funtIatecia,inacutisucrofiit ^^* * cuidcnciora.ltempronofticorumfccundo.Q,
fimedi- ' * cus re<3:c figna con fidera u crit pronofticorum ccrticudi
ACn2i&ofFcnfcprogrcditur,£tprimo.ca,z.utiQfi^U' PAR r h II. Us
ualitudinibus prgfentia p terita ct f ucura cognofcat* Ad oppofitum eft
iriip.in apho . <^ GaF. in com . 1 9 . Refpondendoadhanc quseitionem prjmo
cangecur oismodus rcfpondendiad quf ficum.Secundo refpondc do uc n^ihrapparebic
probabiiitcr refppndendum. Q_uantum ad primum abbreuiando hiic modil iinc
diit:iadiones<S^conclufiones. Primadifto»Cumcom Sigoo-. param us figna
pronoitica acutor um fignis chronicor ii> ru ^jio uel comparamus figna
principi) ad figna princip^ ;, uel fta.cpnj
fignaftatusadfignailatusjuelproceifumad procciTii, pa^acio autecontra.
Sccundopraemictitur.Iftorumilgnorum duplex. qugdam fignificanc morborum
longitudinemaut i>rc- Signoge uitatcm.qu|damf3luiemuelmortem.l«piropofito
efb figna- fermodefignificancibus falutemuel mortem. Prima tiodu*^
concluiio.Signapronoftica tam chronicorum ^ acuto rum certiora funt i n itatu
qp in pricipio. Patet quia ma . grs mamfeitatur pugna. Sccundaconclufio.Signa
pro nofticain chronicts in principio funt minuscertci ^.ia acucis. Probatar iic
tiic ualdcoccultaturpugnaichro nicisquxinacutismanifeftetur propcer pugnac
uehe-- men ciam .ideo Scc.Et pro ifta concluilone uidetur au.-: (fcoricas
Hippo. fuperius allegatastcrtio pronofticorii-r Tertia conciufio. Signa
pronoftica ccrtiora funtia chronicis in ftat u uel uerfus ftatum ^ in itatu ucl
ucr- fus il:atum acutorum.i-*robatur,quia utrobiq? eit fatiV inanifefta pugna^
ffxior 3C minus mobilis eft maceria. inchronica&c.Et hancconclufionem
uoluit Hipp. in litera . Ex quo poteft colligi alius intelfs iiliuspartis.no^
omninototo,qaiano toto temporemorbi. Etiftopatec
concor.Hippo.3pronoftico.<Si:hic. Q_uarta condu- fio. Sequitur <5^ etiam
fa nc certioraqp in principio acuto rum.Patec fimtliterexdictis. Ego ueronon
compras- hendoquare minus cerca eit pronofticatio in chronicis in principio
itance aiiquorum iignorum comprghenfio nequ^ poifunt eilc^pnoftica ^ in acutis.
InccrtiiTimii enim tunc uidetur iudicium in acutis.Ethicpcrprinci- pium
mtclligo unum dequatuor temporibusmorbi.Ec u dicicur <^pugna eit euidentior
, diciturq» uerumeft», pronoiticatio tamcn ex ea eft inccrtiiTima.ideoi&c ,
Q^^uantura ad fecundum articulum funtdiftlcftioncsi
fuppofitioiics&rconclufiones. Prima diftincftio. Pcr; figna ptonoftica cam
in acucis ^ in chronicis pronoftica ri poiTumus uel defaluce ucl dc mortc. vel
delongitudi- ncuelbreuicatemorbi.Aliterpoteftponi.f.qufdafunc figna pronoftica
falutis ucl mortis , quacdam uero diu- turnitatis uel breuitatis aegritudinis.
Exemplum primi ficutd£geftioapparensinurina.ExempIumfecundi,fi- cut fador
apparens m ultus in principio. 3c fic de ai^s fi gnificantibusmateriam
multumuel tardam digeftio- nem.Erquantumadutruncg iftorumpoiTumus com- parare
figna pronoftica apparentia tam in acutis quam inchronidV.
Secundadiffcinclio.Signaaiihuc compa-- Signo^ rar c poiTim us z^nuictm uei in
principio uel in ali)s te- coDao poribusuniucrfalibusmorborum. totumfatispatec.
duplex Tartiadiftincflio,Morlx»rumacutQrumquidamfunt Mor-- €£
totogaicremottalcs.quidam uerofuntexfuogener busacu «ndtfFeretcradialutc ud ad
mortem terminabiles. Exe tus du-
plumprimi,utfortisapopIexia.ExempIumfecun<Ji,ut plcx,
caufoa<Si:huiufmodi, Q_uarta difti<flio. Macetiafa- Acutx ' ciens
segritudinem acutaai m ultipliciter potefc eife cai| segritu faaegricudinisacutse.Primorationedifpofitionjs
qualj dlsma' tatiuae iUius matcrici quo ad qualitates manift itas , fi- tcria
cuceftcalidicas^ficcitasacuitas&huiufmodi.Secun quadril
dorationemulticudimsmacerig ficuc matena frigida plcx^ fua m ultitudine fubico
fufFocansdidtur facere segritudi nem acutam .Tcrtio ratione loci in quo
continetur ip% materiaficutmateria faciensapoplexiam. Q_uarto ra-; tioneoccult^
malignf proprietatisficutmateria facies. fcbrempeiiikntialem. PWmafuppofiac.
MateriafoT ciens morbum acutum rat.ione qualitacum fuar uro m^ lafeijarueft
p^atcria utpfm ualdc mobilis 6«; nq fixa,^ '" Comra' ' '■"' Signii
^noft. dupies Digitized by Google r APHOR; JJT^ntf a autcoi matcria facicns
chronicum.HgcjrappoiS lia facfs pacet cum calisficmaceria calidalcuiset acu*
^a.Nccfolum<iebctintcliigtmobiIisdc Jocoad locum,-
fcdcciamquiarccundumqualitacesruasefl ualde uaria bilis uc.f.fadlicer
ficrccepciuamalignicacis 8C pucredi- ais. Secundafuppofido. Mobilicasmaterig
inccrfidc lcu incertificat iudidum quo iudicar c debem us segtku ^iBcm cXe fal
ubrcm ucl morcale . Econtra autcm iixio &immobilitas matcrici rtddit
iudicium certum 8c per inanens. TcraafuppoHtio. Aliudeftaiiquod iignum
f<dutis ajit mortis 8cc, ciTc cer tius uel cffe magis certum ct aliud e
ipfom cSJe manifcitius. Stat n.aliquod &gnu. cffc mmiie&ius, dC tamcu
c^ per illud incertius poilu- mus fignifiearc ut fatis patct inteliigcnti.
Prima con- dufio . Signa pronoiHca mortis appare tia in morbis acix tis
mortalibus cx Mtogencrc funt certilTima.Patet con dufio talia.n.func infeilibilia
igicur 8Cc, Ex ifta con' clufioncfequicurq>non ccrciorafunc figna pronoftica
ialucisuelmorcisinchronicisquain acucisiam di(3:is» Pacctfatisexconclufione.
Secunda conclufio princi- paiis.Signa proaoil:ica faluds ueimortis apgjarentia
m chronicisnonfuntncccirario ccrtiora ^ apparentia in acutis racione lod uci m
ukicudinis tnaterif . Patet,quia fi ficjhoc uidcrctur cfrcpropccrmatertei
mobilitace ma fbrcm eireinacutisfedhocnoncftcum talismateria fic
uclpoiriteiTefrigida groira.fic patet de apoplcxia aut periphleumonia
<Si:fpafmo.igtcur 8Cc. Teriia conclu- fio . Signa pronofticafalutis uel
mortisapparentia i acu tis a materia praua occvAtst maliti^ proueaientibus fuc
_. , i. incertioraqpfigna^nofticactc.inchronicis.Patethgc AufCe« ^^nciufio
experimento.EccolIfgicur ab Auicen . quarci prima. ca.de febrepeftiicntiaii.
Q^uarcaconclufiopri cipalis.Signaper quaein acucis fignificarepoiTumuslQ
gicudinem aucbreuitatemmorbicertiorafuntin acu- lis 8C mantfcftiora^ in
chronicis. Patec>quia euidenter appare t tn acutis acddetia uehemcntia cum
quibus no j poltet uirtus iongo tempore perdurare qualia non appa xitin
chronicis utpatet.ideo 8Cc. confequentia nota 8C aiTumptum fimtlitcr.
Q^uintaconclulio. Probabtlic ponitur<j> fignaqugcuncgperqui figntficare
poiTumus falutem uei mortem in chronicis certiora func uel falte
ininusdul5iaq^fimiiiafignainacutisapparcntia. Pro- batur,quia figniffcatum
fuper quo fignificamusper hu iufmodi figna in chronicis eft minus uariabtlc ^
fignifi catumfupcrquofignificamusinacutis .igitur fignum cft ccrtius.patet
confcqucntia 8C afTumptum fimiiitcr, quia matcriafacicns morbum acutum eft
magis mobi' lis de loco atf iocum,(Si:ad intenfiorcm gradu maliti? fa cilius
deducibilis.idco ^c .patet conf^ucntia 8c afTum ptumfimilitcr.EtproiftaconcIufione
uidetur fenten- tia Gaf.in commcn.iftiusaphorifmus.Acutorummor borum
(S:c.EtinteIlfgi£urhfCcondufiodc aergritudiiic acuta dependenccamatcria
acuta.f. caiida fubtiliaut at lida 8c ficca. ScxtaconcIufioXicct ita fit uc
ponit con clufio prf ccdcns in <«nnibus tamcn aegritudinibus ac« tis bene
manifeftiora funt figna ^noftica falutis uei mor tis q^ in chronicis. Patct
quia uchemcntiora fun t acdde tiajfortior 8C uelocior cft zAio materiaein
membra, 8C imprcfTio quam f adt calor naturalis in matcriam in aca tis qp in
chronicis igitur 5^c .patet confequentia cum an teccdentc.
Scptituamcondufioncmponitquidam. Li cctita fit.frcqucndustamcn
contingitcrrarcin prono- {ticando in chronicis q^ in acutis. Communis tame rc-
fpofio cft q^ in prindpio morbi figna apparcntia in acu lis funt certiora 8c in
chronids in (tatu funt certiora ^ga in chronicisinpWncipioquafi non perdpttur
aliqua pu gnauinutiscontramatcriam,<S^ca>iitra proptcr ma- tcriam cfTc
frigidam 8c paucorum acddoitium . In prindpio tamen acuteeftmanifcftapugna,
unde cunc certius (^melius conie(fturarcpofrumusquid fit futu- rttm.Scdin ftatu
chronicf manifcftacur pugua^^cuoi HI PPO. " l^o hoc adcft m'a| fmobtTIf
tas qlis no rcperit ! acutts io «S:c * Adargumentaprincipaiia rcfpodetur,
Adprimum pat€tquid fi t diccndiim cum fortis apopicstia non fic dc
indifFcremibusadccrminumialutisuelmortis, Ad fc cundum dicttur concedendo c^ in
acuris mantfeftius ap paret-dommium 8Cc. 8c negatur confequencia. igit fuc £gna
ccrttora,fcd foium fequituriilaforcmanifcftiorg* £t fimtliter dtcitur ad terri
um quarcum 8C quincum. Et ad vkimiidr cjinoffenfe ^c .ga.f. iudicabit xc<5tc
iic ptmedtcus iudicarc4cmatcriaiccrca<Si ficcfcalijs^ Q useftio. xxxix.
Aphor. %x. V T R V M Vcntcriniuttetutclubricus^ptcr|>r temappcticum afrigidttacccati^um
ccmporc fencctii tis Sac Itypcicus. Arguicur m uicipJidter q» non . Pri mo
fic^quia fi fic.hocmaximeforctquiaaduenientc fe^ neduce augetfrigiditas oris
ftomachi,undeproftcrnit appetituSjquia omnis onmodcrataqualitas 8Cc. Sed ar-
guiturc^non,quiaau(3:a caufaaugetur cflFcccus.fgitiir aucftafrtgtdtcace
augcturappccitus. p«ccc©nfcqucntia 8c aiTumpcura,quiaadcirc caufgfequiturcfTe
cfFcccus» tgitur ad eirc maius caufg fequitur ciTc maiusefFea;us. licm quanto
cididum cft maiustanto maiorem 8c for- tiorem facic actrac34one,fgitur
8Cc.p2itet confequentia 8c affumptum patet,cum caiidum Sc ficcum igneufor
tiorcm fectat actrac3:€onem ut docctcxpcrimciitum Ite ^uanto
humtdtcasf^usmaioracurjtancopius forrificac cxpulfi ua,co q> tanco
piusdcbiiitatur retcnciua . idco il lud fundamentfi no ualct . Sccundo ad
principaie fic. fi quseftio cffet iiera fequerecurq^tn fiamacho fngidspof fet
eife appetitus tcmperatus.confequ€nsfalfum*acoaa-
plexion«.n.lapfanonproucnit<^>eratio tepcrata.<Sj co fequcntia prdbatur,quta<ietur
ftomachus^r.frigidus a gradu fntendcnteappetitum iniuucntutc 3C fignttiar
gra^ius fri gidttatisin for.rcmittcns appcritum rcfpc&a
tcmperatitcmporcfenecciiasacxquo fiet fbrt^ftypd-*' cus ^ fit.b.cS:
fitappccirustcmperari tacAusoitcr ap- pedtum caufacum ab.a.<S:.bx.Et
arguitur ficper fuc- ccfiiuam d:conrinuam rdarioncm ^^>critus proua«c ris
ab.a»tranfib£tur ad apj^tum rcmiffiorcm.c.appe- titu in for .igitur in fbr
.crit quadoq^ appctitus talts qua lis efi.c.fed.c.cft appctitus tcmpcratus.
igitur ^c .cota confequcntia uidctur pacerc cum ^cccedcntc. Tcrrio adprindpaie
arguitur fic.qualecucp cft aliquod corpus «elaliquod membrum tanporc iuucntut^
rcipcccutc perari incadem aetatc, talccit iliud refpcAa tai^rati
fenisinfenedlucciiacuraii compiexioncferuata.ifgicur ^jualifcuncgcft
ft<:^acusfrigidusin iuucntutc rcfpeSit C€m^ract,taltscft in fcncAuce
refpeAuciufdcm fenis. fediniuuencucecratinccnfius ap^ccns q^ temperacua» tgicur
8Cc .t>tmilitcr,qut"a qualis eft haHtudo tcmpera-»
jnencorummcmbroruminccr fctaliseft hal^tudoopc rationum.fedcemperamenri (rigiM
ftomadiiadtempc ramentum temperati in fencctutccft cadcm habitudo
quaeiniuucntute.igitur fimilitcr &opcrationum,^^ confequ€ns<Sic.Ec
fimtlc argimicntum dcducctur qs ue ter ftypricus proptcr caliditatcm iaiuucntutc
non fict bumidus in fencAutc ut patct intciligea . Q^uartoad prtndpale.
fignetur tota^ritudo frigidita^potensfecc re appcritum inccnfiorcm tcmpcra^. 8C
fic.a. di«>rui9 graduUj<S:J totalatttudo tpfum ranittesqug fit.b. et ia
dpiatagraduficutduoi^tcrminc^uradquatuor.ctar guitur fic.poflibiic cftftomachum
fcnisnon babcrefri giditatcmcxccdentcmlatituAncm.a. hocpofito icqu^
rctur&c.patetc6fcqucnria&alTumptum,quiapoccft dariftomadiusfcnisqui
uitracft frig^"<i"or tcmj^rato* &;fcnescuiusftomachusc«tcalidft3r
ftomacho tanpc rato.igitur dabitur fcncscuius fi»machuscrit frigidior
intralaritudinan.a prfcifciedillo poficononcritum tcr
ftypricusfcdlubricus.fgicur <S(:c.S:pcridcm ud fi- miic poiTcc dedud m fcnc
poiTc ficri appcricum inicnfio Ycm, Q^uintospitsfea^fi^ idgi^dmc BiGixmki
Digitized by Google : . f Q^VASTIONES Gaf, -iigfiaremuspcr fcrHtudmem
appet/tuSjUt uuItGaf . 21. T€*4» tcchiH.in tracdc ucntre.tn
quaciincj^aEtatcponicur. igt tur&c, Scxto ii ftomachuseft tn luucntutc
frigidus «adcucntcref&atur fluxibihsd: ftomachus frigidus jcibum
maledigcrit. igitur in fcncctute ad hoc dete- «■ioreritdigeftco.fedmala
diminuta digeftio cftcaufa ^uxibihtatis ucntris.jgitu^ adhuc fict uenter
fluxibths in fcnc(ftutc,<S; pcr confcquens <S:c .tota confcquentia c uota
&aiTumptum fimiliter.Septimo quia cum frigidi tatc ftomachi ftat etiam
ficcitas magna ipfius 8c intefti
npyumquaceftcaufaftypticitatisetc.Etperidecucius ll^idicatc fiac ctiam
humiditas.igitur 8cc. Ad oppofitu e exprciTc Gaf , in if a in comento .20.:
inquacftione erunc duo articuh'. In primo praemitta quxd^m prgambula notabiha
diflandiones dc fuppofi- cione^-Secundoponam conclufioiicsrefponfiuasdequg
0)rpiis g£o. Primadiftindio.Corpusquodinaetateiuucntu-r f iuuen tishabet
uentrcm fjuidura habcrc ipfum in fened:utc tutcflui -l^ypticum^teftduplidter
intcUigi. Primo q> habeat dii in fe eum ftypticum in comparatione ad feipfum
in tcmporc nectutc iuuentutis. Secundo <j> habeat eum ftypticum in compa
poteflTe rationeadfencm tempcratum><Si;econtrario iuuencm £ccum ftyp^icum
in fenccTcutc fluidum|X)tcft dupiiciter intellf dupff. . gijucftatimdrclumeft.
Secundadifto.Confimilispo Venter ^eft poni.Cum dicim us in iuuentute uentrem
ftypticii ftypti- ^ife uelfluxibiIempoiTumushocintcliigcre,uniuerfaIi cua ucl
in comparationead corpus temperatum , uel in compa- fiuxtlM raaone ad feipfum
in aiijs gtatibus. Tertia diftinctio. lisidu--
Vcntreiniuuecutcftypticumucllubricum polTumus fkiicic. imagmari
permutariadoppofitam qualitace,uclcxdc- Venter curfu aetatum,ita ut aetatis
mutatio fit illius mutacto-'. firypti- nfscaufajuelproptcrmutatloncmfaclam
inaliouclia cus ucl alijs corpori approximatis.In ^pofito cit fermo de mu- I
ub.pcir tatione primo 8c non fecundo m odo co tingcnte. 61: h ac inucac
difttn<S<oneminnuitCommentatorin comme. allega. 9.A op-'- adprincipium.
Prima fuppofitio . Q^uandocuncj cau ptofitaoj fg contrariorum producftiuae ad
acfcioncm f que poten- qualita cer concuprunt producunt efi«<ftum mcdium
acquc di- t«m %xi ftantemabextrcmis.Patct5agunt.n.cfS:cfi;umnonma pi»'?if<
gisad unam q^ ad alteram caufar um declinantem . i^i'
tur<5^.patetconfequetiadiaflumptumfimilitcr. Sc
cundafuj^fido.Huiufmodi<aufisc6trar^s fim ul co currcntibus in aeque
potcntcr .ita utquslibcc agat aligd adcffcAum producendum producitur cffeulusad
unu «xtremorumdedinas.hociatismanifcftumeft. Ter- tia fuppofitio. Anima ad
qu^nlibct operationem fuam, organicamltmitac fibi cercam mcnfuram^uaiitatum a
qua qualitercunq^ fiat rcccffus ilia operatio organica
impcrficicurjimmocantuspoteftefre receflTus q>omni- fioiftaoperatioaufertur.
Patetdifcurrendo. non.n.cu qualibet raenfura calorisquantuncunq; intcnfa ucl r
e- iniirapoteftconuenicnterficrinutrimcntidigeftio5<S;:
iicdcal^s.Exquoftatimfcquitur ^adaAum appcten df requiritanima cert^
mcnfurafrigicKtatis.igit 8cc^ O uarta fuppofitip. Per aUquam frigiditatem
inten- fiorem qp fitin fb>macho tempcrato potcft in flx)macho aliquo ficrc
appetitusintcnfior, «S: pcr aliqua remiiTior . Patctprimaparsdemcntcoronium
au^florum , fimilic qi«aabappetitucemperatopoteftficri reccflfus fecun- dum
plus appeterc 8c mi nus. fed fecundum calidum fit ^ppcticus fempcr minor 8c
rcmiflVor ^ in ccmper ato igi tur perfrcgidic^cm aliquam intcnfiorem fiet
appeticus |nf cnfior,fimiliter pcr aliquam rcmifTior.Si. n. per ali- qusun
frigidicatanpoteft appetitus totaliter auferri,pcr aliquam
poteftrcmittf.prius.n. neceiTario rcmittitur a<ftioq^ipiatotalitcraufcrat.
Q_uinta fuppofitio. Ad feoc utaiiqua operatio dicatur tempcratanon fufli dt ip
Um effc §qualcm tn gradu opcrationi prouenicnci i cor porc temperato.fed
requiri c ipfam ad corpus in quo cau iaturhabcrcdcbitam conucnienciam
«Schabitudincm» f^^g^c^mde^dborgmct^airpu^ mtkii^Qkc\m PARTi: II iTcut
temperatum,nonpropter hocdiccremus hancd^- hi aifumpcioncm forc temperata jquia
8c fi foret aequas» Jis in grad u alTumptionidbi corporis tcmpcrati,non tM men
propcer hoc eiTet meFfcocibusa>nuenicnsn&^dr'- geftiuas propprtiouatus.
Prima condufio.Stante prfi»* ina caufa fl uxibilitatis poiTibik eft uentrem
cifc ft:ypdl £um, fimiliter poiTibile eft ipfum forc fluxibilem,<&; a4
hucmcdium inter ilu:^ibilem 8c ftypticum refpccftu t«
perati.Haecconclufioprobatur. Primoprimapars,ga cum prima caufa poteft
concurrerc dufa fortior inily pticando qp fit illa prima in lubricando.igitur
(S^^c.patcf: jconfequcntia 8C anumptum^quia potcftelTcinteiiino*' rum ficcitas
8c ftomachifortis retentio authepatis caliV ditasigitur (Sic.Secunda pars
fimiliter, quia poteitciTe i(j>huic primae caufasnon coniungatur aliqua
caufa fibi repugnansautrcfiitensin lubricicando.igitur&c. pa-;- tct
<x>ufcqucntia<& aiTumptum fimiliter.Tertiaparsii militct patec,
quia cum prima caufapotcft concurtcrc caufainducfciua ftypcicicatisatquc
potcnter , £td hocpo fito gencf afaitur cfl«c1us medius per primam fuppofitio
nem.igicur <S^e.confequentia patetcumanteccdcntc. . jBxifta
condufionefequitur primoq>nonquihbet uc ter cft lubricus,ftypticus,uel
tempcratus.talis emm i a quo eft huiufmodioperatio media eil: huiufmodi ut pa--
tet incelligenti.igitur <S^c . Secunda codufioeft q> fen»
pcrdeduciisimpe^imcnasprimacaufa-f.intenfioappe-
titusuencremfacitlubricum.Etiitamcddufionemin* tcllcxit Gaf.cSCpotcft probari
ficut eam probat GaF. in litcra. Tertia conclufio prmcipalis. FoiTibile cft
afri- gfditatconsik>machic3ufariappetitii prsecife tantgin tenfionisquantteftappetitustemperatiitomachi.Hgc
• ' *^ conclufioprobatur pcr unam fuppofitionem fuperius pQiitam,quia poteft
afrigiditate intcnfaaliquantulum augeri appetitusmagis q^ fit in teperato
corpore, 8C p> teft adh uc fi'erimf nor,quia poteft totaliter aufcrri. igic
poteft fi'criprgcife tantus ficutin temperato.totaconfe Stochl
quentiacumanteccdcntepatet. Exquofequiturpri- xaliuxz mo q> in ftom acho
repcrirc poiTum us menfuras trcs ^r i- f^ jcjita giditatis cum quaru una fitin
ftomachoappctitus fem^ ^^^ j.j.^,,^ per intcnfior,cum aliaremiiTior q^ in
temperato, 8c mt, p|ex, df um in cer has cum qua fi't uel caufatur appctitus in
gra du aequalis appeticui temperati. Sequitur fecundo <$> aon
aQualibctcomplexioneoris ftomachi gradualitcr lapiaa
cepcracoproucniatoppofitiogradualiter lapfii. f Sequitur tcrtio<^,aIiquts
eft appetitusqui non eft a te peramentogradualicer recc<3cns ut patet,^
tamen noa eft tcmperatus.^S: cj» non fit tempcratus patet,quia non
eftproportion3tusdigcftiu3c,fedmulto maior etianon c£t qualisoportet,uc patet.
igitur iS:c. Q_uarto fequi- tur q> non femper fuper frigtditatem ftomachi
fignifica tc poflumus per fignum fumptum abintenfione appc- titus.
Q,uintofequitur<^n6 femper frigiditasorisfta machircpertain
temporeiuuentuttecaufatuentre flu-* xibilem,qm'anonfemp£rfadtappetitun>
intenfum uel intenfiorcm tcmperato.crgononfacict fluxibilicacem Ufntris proptcr
primam caufamquae eft appctitus inre iiorrefpcAu digcftiug.^ pfaaliaexhis
condndi pof-» funtutpatetexdiclis. Scquitur ctiamextertiacoclu iione q^ non
qualis eft proportio gradualis temperame- . toruminccr fe,talis cfiproportio
opcrationu. Exquo fequitur non uniucrfaliter/talem clTcproportionem ef-
feccuum<^ualiscftproportio caufarum. Exquoulte* ri us fequitur q> ftat
aliquam a<ftionem temperatae aAio nf <;ontinue gradualitcr
fi'eripropinquiore , <S;:tn ipfam
ficricontinucdctcriorcm,utappctitusperintenfioncm frigiditatisoris
ftomachiperdensexceiTum. igitur <&:c^ Q_uartaconcIufioprinapaIis.Non
femper habens ue trcmfluxtbilcmtcmporeiuucntute pcr primam cau*» fam habet
ipfum ftypticum cum tempore feneccutis rc- fpcctu. tcojiperati ucl adhuc
refpectu iuucncutis.Hgc co 4^fi9 dccJ^^ur>qa«|>QiJibilc cfttcmpQrc
iuuentucKr Digitized by Google APHOR. ilantcfrjgidttateottsftomadit
tcmporefene<flutis ad- ucnire pr sctfc admenfur a frigf dttacrs gradualcm cu
qua ftac appccitus mtcnfio.igit eonclufio ucra.patct confe- qucntiaS: altumptum
dcducitquartu prtncipale taccu antcoppofitu.igitur 8cc. Et inteliigjt
hgcconclufio ad hucdcducftoimpcdtmento contrariaru caufaruhaben tium ftypticare.
Q^uinca conclufio princip^is.PojTi- bilecftexfolagtatismucacioncadbonum
intellcccu c^ habensuentre iiuxibile tcmpore iuuentutis cx prima caufa
dcducfcisimpcdimentishabcacipfum ftypticu ce- porefenexftuctsadhucrcfpccflu
tcmperaci. Probatquia polTfbiie eft ccmpore iuuencutis os ftomachi forct f rigf
dum frigiditace canca^ fi ulcerius incenderetur iilafri- giditasappeticus
diminucrccursigi t concinges eft illam frigiditatem teporefenccftutis tantum
intendi,imo ut- plurimum ficcontingit^ in fcnc<ftute ualdedc^cit ap-
pctitusjundc ita modica quantitas cibi alTumitur q^ cx inde fcquitur uentris
ftypticitas. Ex quo fequitur q^ in hoc corpore cft quandoq; appetitus tancus
ficut in tepe- lato in gradu. Simiks poiTunt poni condufiones dcfty
pticitatercpcrtatepore iuuencutis proptcr calidicatem €xiftentc in
orcftomachi.Hoccxccpto <J pcrprocefiil aecatum nunqp cantum intenderet
appeutus in hoc cor- pore<j fiac tantum ficucin cempcrato, icaq> fcmper
ma nebiccorpuscalidumrcfpectucepcracinifi ponercmus hoccorpusualdecalidumeiTe.<5<:ficcum.
undc pcrdccf denciam ceporcfcnecftutfsficrecmclacholicum. Inquo cafu
probabilicer conccdi poiTcc c;^ in fcnccftute erit in ta li corporc
appetitusintcnfior fad:us non folum refpe- <ftu fui tcmporis
iuuentutis,fedetiam refpcAu tempera ti corporis. Ad argumcnta principalia
rcfpondetur. : Adprimumdidturconccdendo iiiudpropcer caufam tacftam in
argumento.Etdicitur ulcerius^illapropofi f io non eft uniuerfaliter uera,uifi
forte adiftum intellc Aumc^ caufaprodudiua effedusfacTia potencior ad c6
fecfcum produccndum augetur cfrcclus, quodnon con- tingit in propofitOjquianon
ficcaufa pocenciorjfed im- bccillioradeiFeccumproducedu. PoiTccetiam diciiila
propofi cionem haberc uericatem in eflFeccibus no requi rencibus ad fuam
produccioncm cerc5 ec determinacam menfuram agecis,qualicer non cft ia
propofito, Ad pri mam confirmationcmdicicur ncgado aiTumptu dequo habebic
infra, Ecicafimilitcr adaliam confirmatione «ftdiccndum» Ad fecundum principale
pacec cx corro- Jar^sccrcig conclufionisquid ficdicendum. Adtcrtiu principalc
potcft probabtiitcr df ci negando aiTumptum quancucunci^.n.choiericusin
iuuencuce fitCgra cxem- pli)ficcus in primo rcfpectu cempcracij coferuaca carae
nacurali complcxione no fequicur c^ in fcneccute eric p cife ficcus in primo
refpeccu temperati feniSjCum multo uelocius in eo procedat cxiccatio qp in
cemperatOa ut fa- tis mamfeitum cft.AbfoIute ctiam dicitur illam propo-
litionem q^z negandam qualiseft proporcio tepcramea torum
mebrorum<5<:c.nifi fortcfiacilla proporcionabi licas incer ceperamenca cx
una partCj^S: gradum pcrfc- crionis operadonum fibi cprrefpondcntiu ab illis
prou^ Mientiumexalia» Adquarcumdicendum c^illudpro- bat unam conclufionero
poficam in qu^ltione. Adqut t um cciam dictum eft . Ad fcxcum di cicur etiam
negan doillamconfcqucn«am.deterius digeritur. igitur ei^ uenter fiu2f ibilior .
A4 ulttmu fatis diccu eil, Q^useftio. xl, Aphor. xx. VTRVM
Habentesucntremftuxibtlemexcem poreiuuencucispropter mulcicudincm cholcr^
adilo- machum 8c inccftina fiat in fencctute ftyptfci. Argui
turmultipliciter<j>con. Primo»^mu}titucto cholcrae non iic caufa
fluxus.Primojiguia cuncidem agcns nacu rale ciTct caufaconcrarioru
ciFcccuum.confcquens fal- ium.contrariorum.ii.eiFcccuumcontrari9P
ddl>entciTc Ariflo» caufae.^.raech.^confcqucntiaprobaturiquiacalidicas
.hepatis eft caufa mpIacudiQfs cholers, fi i gicur mulct« HIPPO. Xfl tudo
cho!ct| eft caufa fluxiTiilitatfS&c. fequitur tx^ go d<;c .quia quicqiud
eft caufa c2iVL(%->tOi caufa caufaci t codem gcncrc caufg.Similc
caUditashepatiseftcauiaat tra<flionisfortisTedforcisaccra<flio hepatts
ftom^K?e caufafortis ftypticitacis uencris.igitur ^S^c.Eccofirma tur
fecundo,quia cunc idcm ue ccr eiTct fim ul ftypcicaft 6c Iubricus.fcquic,n.in
hoc hcpacc mulca abundac cho- lera.igicur ucncer fluxtbiJis.Similic in faoc
hepaccmul ta abundat (&:c tgicur hoc hepar eft calidum,<S: per con
fcqucns forciccr attracfliuam^ pcr confequens caufans uentrcm ft ypticum .
Confirmatur ter cio. f rigidicas cft caufalubrtdcatisuel fluxibilitacisuirtutem
contenci- uam debilicando.igitur calidtcascft caufa ftypcicicacis.
concrariarii.tt.caufarum effe Jtus funccocrari^.fed quf Itbec caltditas hepacis
maior .f ccmpcraca eft caufa mul ticudinis cholcrc .igicur mulcicucb cholcrae
non cft cau- fa fl uxibilicacis,& per confcqucns <S:c . Hccuncfo ad pr i
cipale arguicur fic.cj cales m fcnecft uce non func ftyptt- ci, Primo^quia
calcs in fenecftucc plus habcnp dc cholcra c^ corpus cempcracum.igicur 8Cc,
pacec c6fcqucncia5i: alTurapcum patecjcum tnfenccftucccalesfinc cholerici
<S:perconfequenSiS;c.Sccundoadueiuecc fcncccucede bthcacur uir cus rcce tiua
in fcnibus.igitur 8Cc, patcc co fequcncia 8C aiTumpcum probacurjquia cales in
fcncdu tcinfrigidancur.fed omne corpus frfgidum nccciTario
habccacltocsdefectasjut habctur aComecatoreinco mtnAgimt 8Cc. Terzio
confirmatur, quia in fcnectucc in calf bus multiplicatur indigcitio quf cft
caufa abun- danctse humidicacis acddencalisquae debtlicat recenci- uam. igitur
8cc^ Ad oppoficu huius cft Comentacorin com.20.' ^ In iilaqusiltonc erunc duo
arciculi - In primo uidc- Hcur ucrii mulcicudo cholerg fic caufafluxthiliacisue
tris.Infecundo utdcbicur de principaUquaefico. C^uancum adprimu praemicco
nocaMiaquasda.Sc- cundo ponam concl ufiop^ , Primo prf micccndu c^ li-
ccccalidfcas hcpacisfubaliquancograduuelmefurafic
apcaforcioremfecerchepacisactraccionem aftomach^ non camen fub ^tocam^ nocum
cft . n . ^ poiTcc cfie ta Cginccafioniscalidicas hcpacis c^nonfolum non augc-
rcc,fedfortc auferrccactionem uircucisactracciughcpa cis.expcrimeco.n.paceccj>quadoc^
hepar e ualde fupcr calefeccum 8c tamen egefttoccs func chtlofae. Ex quo pacec
ciTe fignabtlem aliquam menfuram cali<licacis pcr cuius prf fentia in
hqsaccftac uigor accraccionis hc- pads . Stmilicer aliquam per cuius pr^
fenctam ftac eis debilitas5<S:iilapro parcedeclaraca func in prf ccdend
qusefttonc. Secundoprincapalitcrprcmicccndum eft^ Ifcec chofa fic huraor
calidus 8c a calidicacc gencra- tus, calidum camcn cholerg mulciplicaciuum
inaximc d£licc;irccalidum igneum , quia.f. cancf inten&onkc^ maccriam
multam exiccec udojniunccum cum ficdca
te.cholera.n.profuagenerationcnonfolumrajuiriEiiJ materta caiiditatem fed cum
hoccciam ficctcaccm rcqui ric, Exquo patecc^cumcalidicaccfuflftdcnceadmulct
plicandum choleram refpcau <arporfscemperaciin he- pace
ftacdebilitasaccraccf ue uirtucishepacis , quia cum calidicate bepacismulcum a
tepcramcnco rcccdencc ftac mulcse choFg gcneratio cum qua tamcn non ftat
foracit do uircucfsaccr3cciu$hcpacis,immo uircutis attractiug debilitas.igicur
8Cc, Paccc fecundo aliquam ciTc mcn- furam caloris,pcr cuiusprffcnciam
mulcij^cacurcho- fa magisql forrificecur
accractia<^ec6<Jufio.CaliA"caa cnim fupra ccmpcramcntum parumaucca
mulcum &c tificacaccraaiuam,qux tamennon mulciplicacchcJc- rammultam,quian6
mulcumexicc^maccriam nutrl inentalcm. Ipfa came nocaMicer intenfamultam choFae
gcncrationem augmencalMt dcMonfedendo attracri- uam . Et tota caufa huius
cft,quia aliam requirit caioris menfuram attractione fortificatio,<S^ aliam
chof $ muF tgaugmcncacio. Nocacamen<^ficuthictmagiQami£r Digitized by Google
aliquam ei& caloris me Car^m per cuixis pr^Cin<i?xti au gct ur attractio
<5<:c .ica imagmari polluoj us aliq ua ca-
iorismenfurampcrcuiusprsefentiajTi in hepacc ricmul tiplica£iochoFs,d:aIiam per
cuiusprxfentiamprohtbc tur choFg mulciplicatio 3c etiam ooiniu humorum- Sa-
rtis.n.tmaginari polTumus in hepate forc tatacaloris me furam q^ipfaaon cric
coucniensgeneracionichorj, C<d ;inatcriamnutrimencalemconucrtit infumu.quod
ctia contingic quandoqj in tympanitico febricntc ubi genc- ratur
ucntoiitasnonobftantc niagnacaloris mcnfura> Jicet forcc hoc cueniac a
fpirttuum paucitatc ficut dccla rauialias. Exhisinfcroaliquas conclufioncs.
Prima couclufio. Caiiditashcpacisintenfior tempcratapotcft
eltccaufaftypcicitatis ucntns. Patctjquia cahditashe- patis a tepcramcnto
modtcum rccedens potentior cit ad uigorandum attradtuam q^ admulciphcandum
cholc- ram.fcd hocftantc fict ucntcr itypcicus.igicur (SJc.pa- tcc
confequcntia.c^ aiTumptum intclfnti. Sccunda co duiio.Cahditashepatifipotcft
clTc caufa fluxibilitatis ucntris. Parct, quia cahditas hepatts m ulto
intcnfior xe pcratapotentiorcilmultiplicandochoFam qp attra<fti- uam
for«ficando,cum fit poiTibtlc ut cam debilitcc. fgi tur ^c.patet
confequcntta.&aiTumptum fimiliter ex dihis, Tercia conclufio, Sequitur
q> poiTibiic cit ali- quamcahduacem hepatismaiorem temperata caufare d
ifpofitionem ucncrts mcdiam inter iiuxibilitatem SC ftypttcjtacem . Pacec, quia
per caliditatcm parum tntca iiore fic ucntcrftypticus,& per
calidttatcmmultoin- fenUorcm fic ucnter lubricus.igitur fi fiac tranfitus de
unaiftarum in aliam tranfitper illam qu$ ncutrum ho 8- um (iciZiSC per
confequens d^. Ex iftis concl ufioni bus fequitur primo c^ in aliquo cafu agens
agic aliqucm effcitum,& tamcn iliud idcm eiufdcm efrc^ftus produ- ccioni
refiftit.paccc.Caliditas-n.hepatis ultra tcmpcra- iKCRtum modica auctafacit
ftypticitatcm,d: tamen il- iirefiftit.pacet,quiaproducfndomuItachoramaIiqua-
Iiterrcnjicticftypcicicaccm&: promoucc fluxibilicate. ncchoc reputec
tncoucnicnsdcagentc uniuerfali quod «nediantibusdiucrfis inftruraentjs
tcrminatur ad dtucr fos uel contrarios effcctusproducendo. Sequitur fccuL
<3o <$ 3 cau fis c6 trar ijs potcft fif is ucl idem cfFect us pro- dud
fccundum fpcct cm,uc a caltdicatc hepatis fiuxi^bilt tas , 6c fimiliter
frigtditatc rctcnttua debilitante cciam ucpatccintclligenu. S^quitur tertio ^
tion aqualtbec complcxione lapfaquihbct clfecfcus uel operatio proue
nicnseftgraduahcer Iapfa,Iiccc fempcr operatio lapia fic pcrfccflionaFr,ut
diAii cit in quaeftioe praecedenti. PIu ra alia poiTunc concludi quae gratia
brcuitatis omitto . Q^uarta conclufio. Scquiturq>nonfcmpcr admulti- tudincm
cholerae tranfmiiTe 6Cc. fcquatur ucntris ilu- ■?:ibiIitas.Patct cx diAis.
Q^uintacoclufio. Deductis impcdimentis acaufisftypacisproucnicntibus fcmper
mulcitudo cholcr^ cauracuetrisHuxibilitatem. £c iit^ cpndunoncm uoluit
GaF.comcn.zo. Q^uancumad fecundum cftfcfcndii utaFs dicftiicft
C^huiufhsodiuencremfluxibilem iniuuencuce fi!erifn fencduce
fiypticumpoiTumusimaginari, uclincom- paratione adeundem uentre ccmporc
iuuencucis uel in coparadonc ad cepcracum ucatrcm tcmpore fcncctu- tis. Prima
conclufio. Vtplurimu talis ucnter efficicur ffcypticus rcfpc(ftu eius quod fuit
in. iuue tute. Patct , qa minoratur utplurimu caufafadcns fluxibtlitatem eius
(gitur ^i^c.patctconfcquencia&aiTumpcum fimilicer. Sccunda conclufio.
PoiTibilc eft etiam talem ue trem fiarcftypticum incomparatiocadfcncm
tempcracum. hocauccmcontingitin duobuscafibus. Primuscafas cft ubi huiufmodi
compFo tranfcatin melancholicam pcr dccidentiam.Sccundus cafus cft ut imagincm
ur me furam calidicacxs per cuiuspraefentiain in hepatc fequi- tut attraAio
fortior ^ in hepatc tcmpcratifcnis,<&: fic ii i^,9^d^.b.0cmenf^ra
i^ali^L^tispcrcmus prasfcntifUD PARTI, II .debilttatur attractiua Sc
fortificatur gmeratto cholef $ iuxta tacla in pcedenti articulo <3c cii hoc
ponac for.in iuuencucchabuiiTchcparcarra incxcrcmo rcmiiTtori. b.
v^crfus.a.d;<j>in fenecftiice ueniac hepar for . ad cahdi
jdicacem.a.^fcquicur conclufio, ur pacecincelligentt. Crcdotamen
GaF.inteiIextiieprimam<&:non fccunda conclufionem huius arctculi.
Adargumentapatecfolucio. Q_u3eiho. xlf. Aphor. xxi. VT RVM. Q^uglibec aucla
qualicas dc^ctat actu proprig uirtucis. Arguicur mulcipFr q»non. Primo
iic.auc^ca ficcitas augec rcccntionem .igjcur ^iTc .confc-
quencia.noca(S^ancccedensfactspacec. Sccundo calidi
tasauclaconforcacatcracliuam ,quiaquanco calidtcas
cftfortiorforciusactrahtt,ig»tur<&:c.confeqacn£iano- taiSiaiTumptttm
lac/spacet.ilmtltter fortjficac digclli- uam. Tcrtio humidttas quanto eft major
canco expul iiuacft fortior,eoqupd quanto eftmaior piuslubrt^ cum facitmcmbrum.
Oppofitumfentit Comentatorincomcn.zo. No-
taQ^ocsopcrattonesanimgrequiruntdecerminaiutcm peramencuraulcraquod fimutancur
organa tmperfi- ciuncuroperationcs,<S:tandemauferunturpropterni- miam
rcmotionem ab illo tempcramenco. Condufio. quflibetqualitasqua uirtusperficic
operationes egtt- diens temperamentu proporcsonacuilhs operationibu» imperficit
illas.Patct condufio. . Adargumcntapacetfoiuao. Q^uaeftio. xli}, Aphor. xxi.
V'1 R V M Appecicuscaninusfit diftcrcns afame liaturali.
Arguicurmulciplicicerqmon. Primo.ap- pccicus caninuscft famesnacuralisitomachi.
ideo 3Cc. pacetconfequencia 3c airumptum .pbac multiplicicer. Pnmo ^a appetttus
cantnus cft motus udoperatio iko^ machi proueniens ab intrinfeco. puta ab anima
ftoma^ chi,med/antefuacomplexione ud naturalicalorc.Sup pono.n.adpr|fenstam
feafum $ appetitum fenlitiuii ad fuasoperationesefFecfliue
concurrere,uthabetuidc- s «fto rt fecundo dc anima.ideo 3Cc. patet confcqu
encia,<&: af- * fumpcumcumob/ec^cumudcibusnon fictotaltscauia fcnfatiois
uei appetitus. 2 .organum appetitus natura^ Ifter tndinatur ad hoc
uccaliohiecflopraefente, 3c talial tcracion e recepta ffat talis Cema.tio in eo
quaii s in fam e, 6C confequenter talisappetitus.igitur tahsoperatio ^- uenit
fccundum nacuraiem indinationem paiTi?, 3c per confequens cit naturalis.patec
confequentta,&:"airum- ptum lacis imeUigcmi.s .in tali ienfaticBe, 3c
in tali ap^ petitu paiTum.f.animaillum acluni Ccnucndi. 3c i1rai-
IftcrillumaCtum appctcndirecipiensconfert uimagen ti.igicur cft adio
naturalis.igitur dCc. patec confequen tia 8C aiTumptum , quia antma coagit
oiiiecTro caufanti fenfationem,^ fenfationi caufanu appetitum. igr etc .
Secundoadprincipale arguttur. nulla eftfamesnatu- ralts.ideo quaeftio
falfa.patec confequcntia, 3c aiTum- ptum ^batur. Prtmo , quia cjuahbet
difpofitio i ndtcas dcfuaobiecftioneeftdtfpofitioprxter naturam,fedut notum eft
quaelibec fames eft huiufmodi. igjtur. patec confcqucncia^&aiTumptum
iimiliter.Secundo in fame cft doIor,d:malacomplexio d/uerfa. igic v^c.pacct coa
feque tia,(Si aiTumptum eftdc intcntione GaF.in libelio dc malttia complexion/s
cd/uerfx. Adopppfic um cft GaF.in comento. Rcfpondendo ad iftam qugft/onem
primo uidebitur dc principalf qusfitOjqualiter fcihcet appetitus caninus lit
ucl non fit ac^tio natural/s.Sccuudo u/debitur dequo dam tactoin
fccundoprinctpalisqual/ter.f.altquafamcs dcbcc d/ci naturalis . Q^uantuadprimum
funtnotata 3c conclufiones. Primo nptand um <^ fames i uxta fen cenciam
medico- F^mes rumdidcurtrtplcx.f.nacuraIis,nonnacuraiis «X:pr^£er tripicx mxw^m
»Et (juid in wlligatur pci? quahbei; iftaru pitcc drca Digitized by Google
jpames pter na tura txi plcx. Appeti tuscani Intra. Appcti lusca- aii.ptcr
liatura JViotus catura? uf opo duplcx r APHOR. • dralttteram. Secundo
fciendum<3> huiuraiodifames praeter naturam cft
triplex.f.canina,uaccina,<S;:fynco- palis. Tertio nota per appetitum canin
um intelligcrc dcbcmusappetitummtenfumultra mcnfura humanae fpedddcbitamjitauthomoefFiciatur
uorax uccanis g ponitur animal uoradfTimum. Ex quo patct quarc ap-
pctituscamiius dicitur adlio corrupta. no cnimdicitur
adliocorruptasquiaappctatqualcappetere non debet>
fcdquiaappctittaliterincenfequaliier competit fpccici canum ctnon
humanxfpcdei.Etideo dicitur appetitus mutatusin forma propria^quia.f non
fimilatur ucl pro portionaturformg debitae fedalteri.Simili modo dicac
dcappetitu uaccinojquia eft cum fatietate 3c ft^machf ctmebrorum
indigcntia»Q^uisautem fitapperitusfya copalisdebet uideri tertio. 1 3 . Auice.
Ex didis patcc quod in appccitu canino duplicem imaginari potfumus pr gtcr
naturalitatcm . Vna f umitur ex parte intcnfiois
illiusadtusappctendicum.f.intenfior fit ^conueniac formsehuman^. Secunda
exparic cxccllenti^ obie<ftf quod appctit ga.fiappetic obieJtii maiusq^
form^ copc tat hfianf ,cSi rone utriufc^ dicit acftio corrupta. Q_uar co
fciendum q» multipliciter poceft dici aliquis motus uf operationaturalis.Primo
ut deftinguitur naturale con tra cognofciciuii uoliitarium uelartificiale,»^:
fic acftio nem fenfibikm non dicimuscfic naturalem.Scciido na turalcfumitur
utdiftinguiturconcra uiolentum ^uc ide eftcj>aprincipiointrinfeco
proueniens,autetabex trinfcco paifo uim confcrentc, 8c ficfenfationem uoli- tioncmc^
intellectionem dicimus nacuralcm. Tercio dicituraliqua operatio naturalis magis
propriciuxca fcntcntiam medicor um ,3c eft illa qug cft corpori conuc ucniens
exiftenti in naturah fua difpofitionc, 6C ad cu- ius produ<3:ionem non
concurrit aliqua caufapraetcr na turam,<S:ficdiccremus uomitumno efTc
operacioncm nacuralcm .licec.n.ab cxtrinfcca proucniat ad ipfum,ta mcn cocurrit
aliqua caufa prgtcr naturam.ctiam fic di ccrem us dc fter nutationc dc
fimilibus quas |oe s dicunc inedici clTcaclioncspraetcrnaturam.oem.n. operacio-
iiem ad quam concurrit cflrcAiuc aliqua difpofitio pr f - tcrnacuram
uocancmcdici prfcernacuralem. Prima concIufio.Capicndo nacuralc primo modo.f
proucdifti guicur concra cognofdtiuum<&:c .appetitus caninusno
cftadionacuraiis.eft.n.acftioinfequens fcnfatione oris ftomachi.
Sccundaconclufio. Capiendonaturalefccii domodo appecicus caninus cft aclio
nacuralis Pacccper argumcnca ancc oppoficum adducfla . Ex qua fequi- t ur .
Primo c^ omnis acfcus anim § debec did acc us 8c ope ratio nacuralis.Secudoq^doIor
eft aclio nacuralis. Ter tio<j>ahquaad:io ucl operacio prsternaturam eft
acftio naturalts.iftapatcnt. Tcrtiaconclufio. Capicndona- turale
cerciomodonulluscaninus uaccinus lupinusap- pccicus cft nacuralis. Pacec,quia
ad cuiufcunt^ calis pro ducflionem concurricaliqua difpoficio uel caufa praeccr
nacuram , putanimia frigiditas. tota confcqucntia pa- tet.d:alTumptum
fimilicer. Q_uancum ad fecunda funt notata 3c conclufiones» Pnmo fciendum eft
^licct ab aucfloribus ponatur di- fpofitioncm naturalcm ctprgcernaturam
difFcrrCjquia f .naturalis indicat dc fui confer uatione 8Cc. hoc tamcn
iiondebet intelligi ficut uerbafonant, fcd fic.q^natura-
lisdifpofitioindicatdcfuf confcruationcacftuali ucl ap titudinali.d^ hoc
declaraui afs. Sc dc hoc habctur in qo cibus fecuncK techni.ucrfus fincm .i n .
2 8 .qugftionc in articulo primo.an aliqua fames fit naturalis dcnomina
dai&; ibi ponitur pulchcr modus quem pono contra ali- quos.
Sccundofciendumcftq^licct difpofitio fub qua rcperitur corpusdumeftfamclicumfame
naturali di- catur nacuraIis,non tamcn repugnat aliquam difpofi- tionem cidem
efienaturaliorem,quiaconucnicntiorem patcccu nacurale
fitidcm,quodeftconuenicns. Exquo patct cj in f ame caufari maiorem
confumptionoa ^c , HIPPO- 15^ poirumusintclligereuelabfolutc rcfpcdanaturalis
di fpofitionisipfius corporis><5^ ficnoncft uerum. ucl rc-
fpccfludifpofitionis,quaEeft iniUo temporequo ipfum cft dbo refecflum 8C fic
eft uerum. Prima conduUo. aliquafamescftnaturalfsnaturalitatecertiomodofum
pta.Patetcxquidnominisnaturalis tcrtio modofum- ti.
Sccundaconclufio.Licctitafit,minuscamcnnatu ralis difpofitiocft
famcsrcfpcAudifpofitionis, fubqua cft corpus dum eft rcfccflum .Totum fa«s
patet, Ad argumenta patet foiutioinccUigcnci . Q_u2eftio. xlig. Aphor. xxg. VI
R V M Inanitio 3C replctio fintmorbi matc- rialcs. Etarguiturc^non. Inanido
cftmorbus imma teriaIis.igiturrcpletto.confequcntiatenct>quiaoppofi- ta
habcnt fieri circa idcm . Et probatur antcccdcns,quia inanitio
cftmorbusindcpedens amatcria.utpatct. igf tur 8Cc. Oppofitii arguitur, quia
repletio eft morbus njateriaIis.ergo<5^ inanitio cii finto|^ofita& habet
tie ri circa idcm. Notacj» dupFr didtur aliquis morbus ma terialis.Primo
proprie,quiapfitiuca materia depea- dens.Sccundoimpropric,gaamateriapcracddenscau
fatus,qaiaeftpcr priuationcm naatcrie caufacus ficut
fpafmusdcinanicionccftfpafmusmacerialis,quiainfc- quicur defecflum materif
,<S^ tamen noncft morbuspri mo mo matcriaiis>qano pofitiucpedct amatcria
SCc, Q^uaeftio. xlii^. Aphor. xxg. V T R V M Rcpletio 3c cuacuario fint caufg f
gri tudinum. Arguiturmultiplidterq>non. Primofic^ inaniciod: replctiofunt
^rituctoies.crgo. patctconfe- qucntia 8c probatur antccedcns. pcr iUas
denominatur corpus formalitcr aegrum.igitur.tenec confcqucntia.ee probaturantecedens,pcridcm
dicicurhomofgcr for- malicer per quod cft a proprio tcmpcramenro rcmotus.
fcdperinanitionemautrcpiccionem eft homo formalic a proprio tcmpcramenco
remotus,quf a nulla c^pofitio nc addita forcthomo f gcr.fgitur.coniequcnaa
nota.ec nc fcqui t ^ inanitio 3C rcpletio e f gritu<k> , co <;^ m*hil
denominatur formalitcr acgrum nifi per aegritudincm» Et
confirmatur,nonminusmatcria pr^tcrnaturalem quancicacem concencain mcmbro
didcur ggritudoqua lapiscftinucfica.fcdlaptsin ucfica ciicitur fgrituci>.
fccundaprimi.ca.j.igitur. Sccundo arguitur. inani- tiodircpIctioperfesS:
immcciacc Igdunc operation^,
fgicurfuncfgricudincs.cofecjucncianotaperdefcrjptio ncm morbi dicfcam a
Gaf.primo deacddcnd 8c morbo <5^cercio colligct.ab A
ucr-<&:afiumpcumpacct, ganul laaliadifpoficionedcnouo addicamcmbro
inanito ucl repleco opcrarioncs If duncur . idco 3cc. Ad oppoficum uidecur
intentio Hippo.apho. 22 .cii dicitur .Ex plenit udine quaecuncj; f gritudines.
Primo pmitto<j>non repugnatidemin coparationcadcJiucrfa dfcmorbum caufam
8C acddcns. Vt fcbrisfwjuesapo ftcma cft morbuspro q^to opcrarioncs
immcdiacclgdic. Acddens ucro pro quanco ipfa fequitur ai^a. Cauia auc pro
quanco ipfa caufac f gncudinem puca ficcitacem prf tcr nacuram aut aliqucKi
calc.Ex^uo fcqufcur q^ mor- bus caufa morbi 8c acddcns morbi non omnino cx op*
pofitodiftinguuntur,nififccundum fu^rarioncs for- malcs.
Sccundopraemicto<5^tam rcplctfoc^cuacuatio poffunc fumi pro maceria rqjlentc
ud cui us materie nt euacuario.Sccund>profpfomo<k> fehabcn<i mcmbrf
qutfortenon cftaliudqpmcmbrum rcplccum uclina- situm. Primacondufio. Capicndo
replcrionen prf- mo modo ncc rcplcrio nectnanirio fibi of^fi» eft xgH tudo.
Patct,quia ggritucjo dcbct eife pafii o uiuenris>ut
priraodefenfu<S^fcniato.fedtalcsn6funtpaffiones. qa non funt difpones uiuen
ris . Gorrolarium, fcquicur c^ propric loqucncfolapis in ucfica non cft
aegricudo fed ca f gritucinis. fimilitcr cuacuatio et replerio primo modo
diit^, Sccunda condufio.Capi cndo inanicioncm <Si:rc
plecioaemfcciindomodo^fe ftmc^icucttiKS, quiafiit In fame catma ior coa fumprio
dupfr. Mor- bus ma cerialis dupfr. Ca.2. SC.S^ Auer. Rcpro &;eua- ciodu-
pltdc. Arift<j. Digitized by Google paffloncsuiucntisuclmodi Ce
babendi/pfius uiui&tisi Corrolarmw.fcquituf q^aliqua cft spgricudo, qu$ no
cft quid realc diftinAum a rc aegra^Ss: faqicacc liJtii oppp fita.<Si hoe
fatis paret dc fanitatc, <S(:aegricudinein natu
racompofitionisuclinq^titatc. Aliter poiTct dici pro-
babiliccrq>niateriareplcns«S£lapisc2i:ns inuciica func segrKudinesco q^
imnjcdiatc Igdunt opones, dc quod fanicas 3C aegricudo funt paiTiones uiuentis
ad primum intcllcitum jquia nihil4icitur fenum ucl fgrum ntil u< ucns,fcd
hocaonrcpugnat di<f^» Q uxftio, sdsr. Aphor, xxg. V X R V M i&gri cudo
dc rcpictione fiacilius curcc ^ dcioanidofl?. Arguitur multipliciter ^non» Prfp
multgfuntaegrttudincs dcrepfone incurabiles . igitur Don quadibct §gritudo de
rcpletione^dlius curat ,igi' tur 3Cc* confcquentia nota.<S: affumptum pacet
dc for- ti apoplcxia Sc iimiUbus. Secundo .^uglibet xgritudo de repletionc
curatur cum uiolentiaquadam,fcd aegri- tudo deinanitionccuratur fineuiolcntia.
igitur confc- quenua nota.&alTumptum fatis patet.non .n. remouc tur
rcpletio nifi aut pcr medicinas cuacuatcs aut g phlc lx>tomiam5(S^inquolibct
iftorum contingic uiolentia d^prsctcrnaturalitasquaedam. Tertioin cau fgritudo
4c rcplctionc 3c inanitione funt Japfusaeque mali . i$ip ^ue reducibilesad
tcmperamentum.confequcntia npr ta 3c ^irumptum patet,quiada?ur inanitio
decerior rc- plctionc<S: ccotrario.igitur datur ^quc mala prgcift.
Adoppoiitumuideturinccntio ComcntatorisinCQ fucnto. 2 2 . Itcm in cuiuilibet
inanitionis cura oportcc aliquid dc nouo gcnerartJcd hocnon oportct in curarc
pletionis/edfolum remoucrc.fcdfadlius eftamouere quodappofltum cft q|
dcnouagencrare.igitur<Sic.con fequcntta cft nota. Primo nota q^ segritudo dc
inani- cionc cft detcrior cgtecis paribus # xgritudo dc rcpletio cc.<&
hocfatis dcduxi in iljo aphor.J primae particulg. qui fic incipit. In
exerdtantibus ad fumm um . E:^ illo fc quitur <^ fubmenfura f c|ualiplus
Igdit inanitioqg rcplc tio. Secundo nota.licctita iictamen potcft rcpletio
f<? jtctanto matorcinanitionc<5^ detcrior fgritudo foret rc pletioqp
inanitio. Primacondufio. Cscteris paribiK cxiftcnttiusfaciliuscuratur aegritudo
dc rcplctione<js dt inanitionc, Patcc cx dictis . Sjecunda condufia. Xyicet
iia fit , ubi tamcn caetera non funt parta potcf^ pppofitiun c»ntingcrc. Ad
argumentapatet folutto. Otiseftio. xlvi. Aphor. xx^. V T R V M Omn«n
aegricudinem dc replcti onc fa cctcuacuatioautecontrario. Arguitur
multiplidtcir <j no . Primo fic . aliqua ^gritudo dc replctionc cft om ntno
tncuraMis,fed nuUam talcm fanat cuacuauo.igi- tur (S^c .confcqucntia nota.5i
afTumptum patct dc apo plexiaforti. Secundo.quodlibetremouens ggritudine
<eft inducens fanitatemquae priuserac dcpcrdita^ fed no
cftpo^bileeuacuadonan tnducercfanitatem prius <jc
per<£c2un.igicurconfcquentianota.maiorpatec.fcdmf
norprobatur,quiacuacuattoefta<ftto materiae priua- «pa.ac fanitatts inductio
cft actio pofitiua. fed per txull^ operationem laatcrt^ priuatiuam pcrdudtur
pofitiuum.^gitur&c. Tcrtio.aJiqua igritudodcrc- pletfonecuratur per
fimpliccm altcrationem.igitur co fcquctia nota d^afiumptum dedaracur. Pnmo de
cati fonidcincenfiua,qu^pcr fimplicem potum quadoq^cu ratur.Sccundo hoc idcm
patct de putrida conftqucn ce putredinemrcmifTam aucrcmifiigradus humorum re
ducibilium ad bemgnum pcr folam digcftione . Q^uar to.cuacuationcfacftaquandoq;
^gritudo dc replectone adhuc rcmanet . tgitur 3cc, confcqucntia nota cc af-
fumptumpatctdc$gritudinc£3(fta arcpletionc qu^ad- hucrcmotarepletionc
potcftinmembro confcruari. I tem fcquf tur q> in cura putrid^ folum forct
unica in- t$miQ habenda.f,ad caufam m^rbf 6c non a4 oiprbum PA R T I, ir :
£onfequensfalfum.& cotra incentionem Gaf. in tertfo tra A.techni. prius.n
.op>orcct remouere caufam.dcinde • uenirc ad cam qug fada eft ggricudinem
.^^ Secundo pri x:ipaiicerarguitur qpnon quafcunq; aegritudiofisdeina-* «i
cione rcpletio fanat. P rimo,quia qugdamf unt incura biiesut hecica tcrtiae fpcciei.Secundo
ad idem fie. capia tur fc.fequens inanitionem.<S;:arguitur<^ rcplctio non
fanat cam,quia omniscura fitper contrariumjftdnotu ft&q^ rcplccio non
contrariatur fcbri.igicur. con fequcn liauota.^Si^tocumantccedespatet. Tcrtio.
cuacuatto $:uratur euacuatione.igitur non repletione.confcquen- tia tenet 3C
antccedcns probaturjquia uomitus curacur
womitu><SciiuxusEuxu.Auice.primo.cano-fenquar. cap.primo.circa finem ctus
3Cc. Adoppofitumeftfentenciaaphorifmi. Prfmonota «jpcrfgritudincmdcinaniaonc ucl
rcpletionc inceiJi- gerc deiscmusomncm ^gritadincm fequentem replctio nem ucl
inanitionem. Secundo nota <j> f gritudinum talium qugdam
funtffentcs<Ss: quaedam factg . quid iit utra(5 patct. Tcrtio nota <^ g
gritudinem dc inani tionc curaripcrreplccionem 3C econcrario poiTumus intelli-
gere uel canq^ per cotalem caufam curatiuam ucl par- tialem.^ Q^uarto nota c^
ta inanitio qp repktio poitunt eife caufa immc<3iata u ei mediata §
grttu<Jinis. Q_ uin- 10 nota q> morbi dc tnanitione d: r epictione funt d
upli- ccs quidam curabiIcs<Si:qui<^amincurabiies<S^c .In ^-
pofitoeftfcrmodecuralMlibus. Prima condufio. Ali cuius |gritu<3inisde
inanicionc rcpletio eft tocalfs eau- fa curatiua<S^ cconcrario. Patct ubi
forct folum humo- r um modica <5wtas iinealiquo peccato quaiitatis,autfo la
mmia quantitas ilnc peccato qualicacis. Corrola- rium, nonquglibec acf io
corpuslapfum ad fanitatcm c^luccnscftaAiopofirtua ahquid incorpus humanum
pofict ue producens.patct de aclionc , qua cuacuatur fo Jushumorfupcriiuusd:c,
Contra.per talcm actione producetur fanitas in corjxjrCjqug prius non eratjfed
<^ lihu fanicas eft quid pofitiuum .igi tur . Didtur ad hoc negando q^
produc^cur fanicaa fcd bene efFicitur corput fan um pcr folam cxceiTus rcmot
ionem ► Sccunda <x>n- dufio.Non quglibct fgritudo ficns cx inanxtionecura
turpcr replctioncm auc econtra taquam pcr caufam cu r^tiuam totaIcm,Patct,quia
cphimcra fcquens inanitio ncm non curatur pcr folam repletionem , quia cum hoc
oportct calidicatem prgter naturaremoucrc^ 3c hoc fit a uir tutc. fimilitcr
caufon pcr potum aqu? frigidg cau- fatanoncuraturpcrfolaminanitionem uel
euacuatio- nem. Tcraaconclufio. Nulla ggritudofa<n:a fcqucns
tnanitioncmuclreplecionem curaturper tnanitioncm pd rcplctioncm tan^ totalem
caufam curatiuam. Pa- tct,qutaafsnon cfTet ggritudofada. Q^uartacondu-
fio.Licct ita fit,in cuiuflibet tamen ggritudinis dc ina- nitione cura nccciT?
cft rcpiettonem concurrcrc <^ ccon trario.Patet,quiaali^non remouerccur
fgritudinis caufa nec f gritudo ex CQnfcquenti . 3c iftaconclufione uol uit
Hippo . in aphor . 2 2. . Ad argumetapatet folutio cx dicftts in qugftione,
Q_ufftio. xlvi). Aphor. :^x^i^, y 'I R V M Acutg ggritudincsin. 1 4. diebus
folii termtncntur fiuciudfcencur tanquam ic proprio tcr- mino. Arguitur
multiplicitcr <j) non* Primo fequere tur Q> tcrminusacutarum
abfolutceiTct. 1 3 • magis qua I4-crgod:c.confcquentianot3,i5^afTump£umpatec.
6C coUigii.z.decritiCis.c.S*3c.J.dccnx,vk. iSia.mo tus f gritudinii acuta^^j
abfolutc fortior e ad ipares , fcd non_aducnit crifisnifi hora maiorisafili<flois.ergo
3Cc* Coiirmatur.i^toaliqmsdiescriticus eft propinquior principio tanto fortior
eft in crifi,fcd. 1 3 .cft huiufmo- di.crgo <S:c.
Cofirmatur.plusappropinquat finis. 1 3 . fini fccundg feptimanf c^ finis. 1
4.ergo.&; hoc infra p batur. Confirmatur.plushorascontinct in fecriticas.
U*9i. I f ♦ crgo conf^qu^nw» jio?3 3c afTy mptum pr©-. hmu r^s^ Autce ^grt-
tudo di plex. j£gri- tudiae curari dupFr. JV^or- busde
inani' toe et 1 pleton duples : Gaf, Digitized by Google Ifaac. Bgrf- eudo
acuca Critko mdicm etcrifis tida\ A P H O. batur.nam .13. conti net. 1 2
.horas. 1 4. ucr o non con- tinctnifi.I I .cumdu^ fcpttman? nonfuntmfi.lj.dic
rum 6^. 1 1 .horarum. Sccundo iic. conucntcntior tcr minus acutarum abfolutc
eftfcptimana.^.I^.crgo. confequcntianoca.probaturaffamptumaquiailludopc ratur
in. uno pcriodo intcrpolatajqu od opcratur conti^ nua in uno dic.fcd
intcrpolata tcrminatur in fcptimo pc riodo.crgoiSJcontinuaterminabtcur
in.y.dic. namin fcbribus acutis inccrpolatis longior terminus cft.l4' dicrum.
Tcrtio ficli qugftio ciTcc ucra hoc maximc ciretjquiaacucc tcrminarcntur
in.i^.&^ pcrucnircnt tunc ad ftatum,fcdpoft ftatura fubfequitur declinatio,
«rgo acutg f gritudines non terminatur in. 1 4.dic SCc*^ crgo.patet. Q^uarto
fic fehabetacuta abfolutcpofti i4.ficutfchabcctropicaantc.14. fed ^gricudo
acuta tropica potcft tcrminari antc. 1 4. crgo acuta abfolutc potcrit terminari
poft. 1 4.probatur minor.ponendo q> fortcs patiatur f gritudinem tropicam ex
natura fui mo tuSjtunccontingens cft antc, l ^.morbumfortificari in.
tantumxjftimulabitnaturam utcxpellat in. 1 4.hoc ui dcturfatispoflTibilc. pro
illo uidcrur fcncentia GaF.m c6mcnto,cad«n fcntcntia cft Ifaac in Iib.de
febnbus. In oppofitum cftHippo.in littcra . Sc Comentator inc6mcnto.22.
Primoprgmittendum quodper^^gri tudincm acutamabfolutcintelligatur utdicflum eft
cirt ca litteram . uidclicct. -ffi-gritudo acuta eft duplex f . ab' foIuta,d:
tropica/cuconucrfiuaquf ficmulcis decau- fis.ucl proptcr diftanciam maccriei a
principalibus. vcl quia maccr ia eft cchcrogcncajob quod non fer uac ordi-
iiacum mocum . Acutacftqu| ab ipfoprincipio eft ff uo rum accidcntium J&:
uniformis motus.^ dicicur acuta abfolutcquam dicit GaF.nunquam tranfirc. 14.
Nota «tiam quod licet multis modis polTec dici acuta , hic ca- mcn intelligitur
maximcdeacuta proptcr qualitatem matericimanifcftam. Sccundo prgmitccndum quod
eedcm caufg funtdicrum criticorum, 8C crifisquarum caufg funt
dupIiccs.lntrinfecg.Vt uirf us, Sc calor natu ralis qui cft eius inftrumcntum
.Extrinfccg,<S: uniucr- felcs funtinilucntiaj^^difpofitioaerisquf eft
cainftru fncnialisj&lminusprmdpalis. Tertio prjmiccendum quod cr,ifcs
acutarum de quibus eft fermo fequuncur in fluenciamIunf.Primoquiauidecur eifc
dominahumt ditatum,undc cacrefcentc crefcunt undationes maris, crefcuntmcdullgin
offtbus,ct in pIancis,obquodIigna foIentincidiinpIeniIunio,<S:tunc crefcunt
cerebrain animaIibus.Sccudo,quia I una omnibus planccfs eft no bis
proximior,quarc nos ualde imm ucat. Tertio, quia cftuelociirimaplanctarum.
Vltimacaufa eftafpedtus quadraturarum uarmsad nos, qui afpectus cft cxperi-
mcnto.nam primus quaternus indicat fecundum 3Cc, Q^ uarto pr^mittcndum quod
luna ex proprietatc ha- bct hoc fecundum aftrologosquod cum crit bppofita fc
cundum quadraturara oppofito modo influit ab illo fi- gno in quo incepit morbus
quando erit maxima oppofi tiojquiaiftifuntafpcftusinimicicig. Alij afpccftusnon
funcitaforceSjfcdquia primiafped:usfunt in.j.SC ia I4.ido>
fiunttuncplurcscrifes.nam ficut incepitmor busin aliquo figno,propter quod
illud fignum dclxlita bat naturam,fic cum luna crit in figno oppofitohabc- bit
afpcd:um illi figno contrarium in quo morbus «ncc pit.fimilitcr cfi crit f
afpc(flu quadraturg , licctille afpc d:us non fit ita fortis. Ex ifto infer
untur trcs condufiones. PHma. Non om nes acutg in . 1 4. di) udicanciioc patet
dc acutis tropt cis. SccundaconcIufio.Nlonomncsacutg abfolutctcr minantur in. 1
4.Probatur,quia acutg ucpatuit in co'- mcnto. Tcrtiacondufio rcfponfalis.
Acutae abfolutc non tranfeunt . 1 4.fcd in ca ucl dtra tcrminantur, ut ^ batur
>quia co tcmporc funtomn^ caufg fortiorcs prt* mo matcria ualdc acuta fui
acuitate ftimulans uf rtutcm Sc uixtus fortfs afpt&iss quadmur^ »
^oppo&is t hoc Hip p a i^j rappoScoquod non fitcauiaacadeiicalisimpcdiefis,
ut n3alitiarcgiminis,<S: fimilia. Iftfspofitisrcfpondeturadargumenta.
Adprfmuot negatur aifumptum. Ad probattonon diccndum <^ it- ritatio matcrii
8c radicis infcrtoris motus in paribus c fortior,fcdqu0.
uirtusnaturaltsrcgulataab tntcUigcn tfanon crrate cxpcccatiuuamentii cx tnfluxu.
io 3Cc* Aliusmodus rcfpondendi quod crifis fit fortior in. 13.
quanturaadprincipium ^ in.i^.&iitur <S;:complct. Et ideo. 1
4.confcribicur magis,quia t bi eft dirccta op^ pofitio. Ad fepundam
confirmationcm dicedumquod op{x>fitio Galeni eft falfa uniucrialitcr , 6c
proptcrca cft cxponcnda comparata radicali ad radicalcm 3C f ndt-
catiuaadindicatiuam. tuncfeptimaquf cfttn propin-^ q uo cft fortior. 14. Scd
diccrcs contra, contrarium di-' clum cft cum in. 1
4.fitafpcctusq>pofitiomsqutcftfor tior.Dchocpatcbitfolutio.infra. Ad
«>nfirmattoncm negatur confequcnda.5ifimilitcr ad<2^.quiaf n. 1 4.ho rf.
1 1 .funt fortiores i n crifi qp. 1 2 . 1 3 .dict,quiaibf cfi: afpcdtusdircccc
oppofinonis. Ad fccundum ncgatur aifumptum .ad prolaationcm dicendum conccdcndo
co iequcntiam,(S;:: confcqucnsc^^plur&crifcsacutariz fiiic fn .7 . Ad
cetcium prindpalc didtur conccdcndo cafum ad argumentum q^in. 1 4.critftatus ,
(S^dcclinatio com pleta. Ad quartum fic fc habct 3Cc, diccndum ncgado
fimilitudinem.namtropicapotcft mutart inmaiorcm afflicHonem
^ptcrappropinquattoncmad principaUa. non autan fi c potcft fieri in acuta abfol
utc. Ad audro ritatedicedueftquod cerii cftratione motusmatcrif, fcd qa
naturaexpcd:atinfluxii,t6 tiic nfadc^^fim. Contra cocfoncspofi tas <$ acutg
ablblutc fcruai» dc bito rcgimine tcrminanc,in. 1 4.proptcr n^tii corii d^
fccontinuumctforte.Sedcontra hoc f undamcntu. ar- guitur fic. Primouta fc habcc
ui rtus fort^ ad fgritudi £iemforte ordinad motus,ficut fchabctuirtus dd^l^
adfgricudine debile cotinuiS^ordtnacmotuSjicddc- bfifs uirtuspot huc mosii
rolerarc poft. 1 4.crgo uurtus for ti^potcrit hunc motu tortc ctia ultra. 1
4.tolerarc, Sectmdo confirmac.Iongtori teporc potcft fortis tolc- rarc cotinuu
Sciorti mocu <5 mediocrfs. fcd medtociis pot tolcrarchunc mori ukra. 1
4'Crgo cdicquetta ma nifefta 8C afiumpcu habec in cafu» Tcrtio ca£rma.uii^
gnandocertalacitudine fguitatii acciitfu acut»rii , uc 4.uf<g^ ad.8 -cunc
fic muito longiori teporc p6t tolcra- rcuirtus uehcmenciaacddenciu utfex ^
uehemcnttam ut.8 -fcd uehcmentia ut.8 • colerat uf(^ 1 4. ci^o uehc*' metia
ut.^.potent ultra. 1 4. tolerarc, CLuarto cofir mat,c^acrifi debcncc ucnirc in.
1 4,inforci pat gg acct detalc impcdtmetii tardaricnfis poft. 1 4.fcd magis pt
taic impcdtmetu pucnirc abintra.crgo. Q_utnto con &mat.I6giorf teporc p6t
uircus tolerarc acciia conccr netia crifim falubre qp mortale.fcd accna critica
morta lia tolcrat uf.^ ad. 1 4.crgo cofequeda bona, 3c minor ^bac poncndo duas
acutas.unafalubre <S:^aIia morta- le . Vltimo
fic. figno duos homines forte 8c platone pa tientcs g gntudines acutas mortale.
8C plato fit forrior»; tunc arguit fic.ibrtcs p6t trafirc uCc^ ad. 1 4 cii
ifteac adetibus.ergo plato potcrit ultra trafirc. cofeqaeda e nota &
aiTumptii ponitur in cafu. Adargumcntahscperordine refpondetur. Adprr mum cum
dicitq» ficfc habct uirtusfords. Diccndii <^ morbus p5t did altero for tior
. Aut abfolutc ,quia cum al:^s paribiK cft aptus caufarcfordoraaccfia, ut
cauibn caufatus a duabuslibris cholcrf foraor cft q^ caufatus a iibra
una.ccontra dicitur dcbili or. AHomc^o potcft <S d fordor a>mj»rationc ad
fuam uf rtutcm,quia cft ap- cus ff ua acddcnda caufarctn c6p3radone ad fua
uirtu ccm,ccontra dcbilis. Ideo ad argumcntum rcfpondfe- tur ncgando minorcm .
fi loquatur dc fordtudinc ab folutc.fi capiatur fordtudouirtutis
rcfpc(fciuc*ncga* mt m3iot , &m talts morbus debiHs didtur fortis oi
iacoAS^o» y Digitized by Google ^bnjparatfo&e ad mttutem.hoc BcoGxni^mt
cxcm^o a fitairtusfortfs ut.S ,8c ajprbus ut.4.«l«rtusplato^ ti£sut.4.<S:morbusutduo.
Adftcunduiaj:um diccba tur Jongiori tc«niX)re poccft tolcrarc fortisq^ debtlis
acci dcntfaacutgab/blutc.Adhoc diccndii prono ncgando zS.\xmptu ii abfoiutc
capiatur.Hocmanifeftatur fi apo
plcxiaucniatfortictdcbilicitiusintcrfidtfortcajqpdc-- bilcm>q> utrunq^
intcrfidtpcr uiam fuiFocationfs.Simi Sitcr fiiffocatio matrids in mulicrcforti
dtiusinicrfidt, Similiter ia fquinantia.Similitcr in aiTumptionc c&a uc
ocno fi forti ujdcditur homo for tis uirtutis qp dcbilis, fi- cut patct m
comcftioncfungorumjqui magislgduni ho mincin caiidg complcxionis <$ fri gidg
. Similitcr ita^^i" siandumcftdcuirtutcforti agctanicmatcram facicnte
«fifumarc ad cor quarc cito tntcrfidt.quod uirtus dcbilis «on fcdflr«. E:2quo
infcrtur.Primo^ uirtusfortis cft caufamoriis.Sccundoi}>uirtusfortis cft
caufa citioris mortis.Tcrtio (jmdiusforct aiiquando fgr um fore dc- JmIis
uirtutis. Aiitcr diccndum ncgando afliumptum. nam licct^opoffimportarcduplum
pondusqpfor.non poiTum dludportarcpcr duplum fpatium. Aiiter dixc
runtalg<^quandoHippo.d: Gaf.dcKcruni <5^abfoIutc acutf non
poirenttrafirc,inteIligiturq>nonpoflunt tra firc. 1 4U5uin ucniat
unadcquatuor crilibusdia^in co mento^uidcIicccSj^fubiio icrminenturad faluteaut
ad uiam faiujtis ud admortcm fubito uel ad uia mortis,fcd tuncfunt omncscaufae
concurrentcs ad fadcndum talcs crifcjs.ldco adargumcntum dicitur conccdendo
totum, fed ggriiudo non rcmancbit acuta abfolutCjquia no crit uniformis.
Adtcrtium diccndum admittendo cafum. 8C ad argumcntii diccndum
ncgandominorem,quia fc- cuBtium proportione fguitatisacddcntium ad uirtutcm
crefdt&t«tudomorbi,quamnon poffciuirtus tolcra- rc.
Adquartucumdi.quiapotcft uirtusab cxtrinfcco fmpcdiriconceditur. Etad
probaiione ultcrius didtur ^poteft uir £ us ab i ntrinfcc» impcdiri,immo ctia
incita- Jjitur ad crifim . Ad quintu cum diccbatur Jongiori cc- porc potcft
uirtuscxpc(flarc crifim falubrem dicendum 3i^ando,quiaidem eft lermmusad
faiutcm ucl moric, quia naturaltter matcria agit finc dcliberationc , Ad
aliudcum diccbatur Jongiori tcmporc potcft uirtus for ds.diccndum ncgando
(Scc.quia dabitur aliquis tcrmf- nus qucm nulla iacutaabfolutc poterii
pertranfirc . Qc fic cft . 1 4* Ad ultim um fic fc habet drc.ncganda cft fi
militudo,quia aegritudodifformis motusproucnircpo- tcft a dtiformitaicmateriac»
Q u|ftio. xlvig. Apho. -sL^xi^. V TR V M computatfo dicrum medidnalium ad
fdcnduin dics crifisdcbeat principariab hora decubitus infirmi.
ArguiturmuItiplicitcrc]^non. Primofic.ta Us computatio non cft
cctta.igitur.cofcqucntia no|a dC aflfuraptumprobaturjquiain qiiibufdani
ggrotanfibu§ pcr plurcs dics durat § gritudo an te^ dccuba nj , ut patc j
inmultis corporibusrobuftis. idco. Sccundo. compuW tio dcbet indpi ab hora,qua
incipit n|ot;u§ m atcrif i^^ci^ ttsaegritudincm.fgirurconfcqucntiatcnct,q«ia
iUa ng cft hora^ccuhitusjfed cfl hora neutralitatis.dl? antece-
dens%rguitur,quiamotusi?iatcricrucftcaufaxgri5udi ne,igftur <S:c» Tcrtio.fi
^c-hoc maxime ^iccrct,quia dt^rct incipi computatio ab hora fenfibilis
leljonis.fed arguitur ^ noi?,qufa im?C BOn pofict fdri pun<ftualitcr
Wracrifi§,quianonfcitur punclualiter hora fenfibihs l9fioi?is,cumaPtCon)ne
fcnfibilcmlacfioncni prfccflTit fcnfibilisl|fio.ltc«l»isfioin unofcnfibiliscft
alteri in- fenfibiiis,fgitur Pon cft apta rcg^indperc computatfV ccm ab i^ya
fcniibilis l|fionis &c. Ad oppofitum funt omncs medicing au<fi:orcs.
Pri- tn.Q nota ^ alia ?ft hora 4ccubitus «S: alia cft hora fenfi- ^f Usli^onfs.
i>ecunc|o nota.Mcct ita fit,tamcn in ali- qutlHBCorporibus puta dchilibus
cxxcm unicat hQra,fd |fm^cubitus(S(:fc]afibflisi|fioiiis» TcrtioQocaquo^ P A R
T I. II. Igrftudflium qu|dam funtlaedentes operationcs omn^ -^gri-
£otiusindffFerentcr,qufdamaucemfuntIsdentesopera- tudo I^
tioncsdctcrminatfpartistatum.Excmplum primi,ut densdu
feb.ExcmpIumfecundi,utapoftcma pedisuel manus. phac^ Q_uarto nota cj> cri in
caufa eft non folii mctus,fcd uir tusprindpalis SCc. Prima conciulio.
Incipfeado com- putare dtes mcdicinaks in quibufdam corporibus poiTit mus
incipcre ab horadecubitus.Patcc.qugda funt cor- pora,in quibusftacim cum
inctpit f gritudo ipfa dccum bunt utcorpora debiiia. SccundacocIufio.Non in om
nibus corporibus licec ab tllahora computacionem inci pcrc.PatetdecorpcJnbus
robuftis,uc fupra arguebac. Tcrtiaconclufio.lnqufbufcunc^ corporibus compUi-
tancb dics<^c.incipiendum eft ab hora fcnfibilis laefioi- nfs fiuc totius
fiue pariistPatet,quia incipere dcbcmus abhora,quaindpiXpugnauirtutisad
matcriam,d:eco tra.fedhgc eft horaVcnfibtlisl£fi6is fiue totius fiuc par
lis.patetdi^c. Ex quo fequitur cj» non eft pofiibiie me- dico certitudinalitcr
fdrc tcrapus puncflualiter illius fen ^bilis Iefionis,utargutum eft.igitur
(S^c. Adargumentapaiet folutio. Q^u^ftio. xlix. Aphor- xxv. VTRVMomnes f
gritudines terapore gftatis fi tit brcuioresqp temporehyemis. Ecarguitur
mulciplici- terc^non. Primo.hetica primac 8c fecundac fpecieicft brcuior
tcmporc hycrais.crgo.confequcntianota 8c af furapcum arguitur,quia tahs eft
mala complexio calida «S^ficca. Sccundo fic.fpafrausficcus non confirmatus
feciiiuscuraturinhyerac.crgoconrcquencianoca.pro- batur afiurapcumjquiafacthus
fithamecflatio tempore hyemfsquamceraporeaeftatis,fed calis fpafmuscura-- tur
pcr humcAationcm . Tcrtio . fpafraus repletionis raortaiis 5C apoplcxia citius
intcrficiunt in hyerac . cr'^ go &c.confequcntia nota«f^ aiTurapcu patcc.
(^«arta fic.& capio febrem caufata cx fupercalefadionc. tunc
ficjtalishumorfaciiiusrcducitlimplicicer ad bcijignU
tcraporchycmisquarateraporcasftatis crg0(Sj:c. Coii, firraatur^pono fortcm
patientera.tcrtianam cxmala; compicxione calida 8c ficcain hepate lalis facilius
remo uctur in hyemcqp in aeftatc. Confirmapur etiara hociq itfteritia,quia
facfiiusprgfer uantur corpora ab iAcrttia in hyemc ^ in aeftatc proucniente in
ictcritia Cx tali co plcxionccalida (S^ficca hcpati§. Oppofitum
uult Commentator in comraen,(S:: in co men. 1 2 .prim$. Pro
rcfponfioneintelligendura c^hic intclligitur de a^gricudinibus aeftiuahbus ^
hycraali- bus comparati§int?r fc in cadem fpecie. JPriraa conciu; fip* Noomnes
^grltu^ines immateriales falubres citius terminantur infftatc Hocpatet. Primoin
heticapri- mgfpeciei.SccundoapparCCincomplexione caiida im'' maccriali,quae fic
incorde uel inalio membro princi- pali,quapprolixiorcftinfftacequarain hyeme,ut
pa- tct,quia curf flliusrcfiftf t tcrapus,quod non eft in hyc nic,imrao cgtcris
paribus tardius curacur. ^ecunda ConcIufio.Nonomn^fgritudines materialcscitius
cec minantur admortem uel falutem in gftatc quam in hyc mc cStcrisparibus.Patet
conciufioin hydropifi raorta Ji.patet ctiara in materiali falubri,ut ^\ fanguts
fuperca jcfaciusnonfitraultura cxtrancatus aptusad benignil firaplicitcr rcdud.
hocfacilmsfit ivi hycmCyquiafaciV Jf us infrigidatur hcpar . Et fic funt tres
cafus in qmbus Citius terminantur in hyerae ggricudines.Prirao quan «b eft
raultitudo matcrix utin apopjcxia,^ infpafrao jrcplctionali.
SecuncbquancJociTetfcbrispcndensex hu morc ad faenignu firaplidtcr rcdudbili.
Tcrtio quando penderet f gritudo ex mala complexione calicia hcpatis in falubri
, u Aa frigiditatc prindpalium (n mortali. TertiacocIufio.Qes
matcrialcsfgritudincs pwtrid?in quibus matcri f malitia fua^putredinc cfi: apta
intcrfice rcin gftatc citius tcrmihan t. Probatur,quiatuc uirtusf cft
debilior^agensimprciriuior dS^tDQHior. &haii$ intcUexit Digitized by Google
A P H O. ifittllcxk GaF,m commcnto, Vlcfma conclufio. Odi* n«s f gritudmcs p
utrid^ (ai ubr^ per ucam e uac uationf s ccrminabiles aciusterminancur
inaeftatc. Et hanc etia uoluic Gaf.in commento quantum ad aegritudincs fa-
lubrcs. Scd contra hancconclufione fic arguitur. Pri mo.aliquanta
materia<5^aliquanta malitia poteftfacc^ ax segritudincm in aeftatc quanta d:
quantg maliti^ non poirccfacerc tcmporchycmis.crgo ahquata matcria Sc
aliquantamalitia potcric aegricudincmfacerclcMigam in 2eftatc>quanta Sc
quantae malttig non faccrct in hycmc, Sccundofic.zdiquantamaceria potcftfaccrc
^gritudi- ncm mortalcm in aeftatc qug non poffct ipfam faccrc in hyemc
mortalcm.ergoaiiquanta materia {X)irctaegritii dincm facere lon^am in seftatc
qug poflet faccrcbrcucm ipfam in hycmc. Tcrtio fic.non minus fortificabilis cft
tiirtuspcr frigiditatcm hyemis ^ per aliquod frigidum abextraapproximatum.fed
tale frigidura potcrit f gri-- tudincm inxftacc incurabilcmcurarc, ut in tctano
^ curatur in aeftacc cx afper fione aquf frigidae. crgo ita cu arabitur in
hyeme finc aliquo cxtrinfeco ^proximato. iftispofitfspatetrefponfioadargumcnta.
Adprima concediturcotum. Adfccundumdiccndum ucrumeifc ^ad tertium. Adqiiartu
«S^quintum dicendumeft q^ tales non folum euacuatione curantur fed per
altcratio- ii€m,de quibus Gomcntatornon intellexit. Argumcnta contra
conclufionem ulamaminfrafol- «cnturjquarcd^c. Q^uasftio. I. Aphor. xx\^i. VTR V
M liccat mcdico in fpafmo dc rcpletfonc. prouocare febrcm . Arguitur
mjjltiplicitcr q> no. Pri mo.multitudo morborii cftdetcriorqpfimplicitas co-
jfumjquiaplusgrauatur uirtusa duobusmorbis qpab tino^uc uidccur colligi
poi& quarto apho,commcn.4o» cuiusaphorffmusficincipic.Etubiincotocorporc.
Co ^firmaturjquiaomnislffiocopofitacx pluribuscft ma ior qu am aliqua illarum
.igitur . Connrmacur ,quia cu. fpafmo rcplctionali fiat anhditus difficul
tas.igitur Scc, patetconfcqueatia,quiain febribus fpiritus ofFendcns
malum.apho.dy.quartg particuI?.<S;: fccunda tcrcij.ca picdc fpafmo.
Secundoad principale . fcbris fupcruc- iiicnsfpafmo no potcft eiTe fpafmi
curatiua. igitur Scc, afrumptumarguitur,quia ucl in digerendo uel refol-
nendo.fcdnon primumjquia calor pr^ter nacuram non digeMt.ncc fccundum,quia
plusdominatur calor febri- lisfupra fpiricum.<Sc refolubilior eft fpiricusqp
matcria tlla.igitur. Confirmatur-,quia tunc conueniret in hy- dropico. Tertio
fic. poffibile eft fpafmum efTe folum ia manuuclpcdc
autaliodctcrminacomembro,cuius no cumcncum nonettcommunetoti.febrisautemcft co-
tiuscommunenocumencum. In oppofitum cft Hipp.in apho.& Commcntator in
commento.25. Primo.non fcbris fuperueniens fpaf- mo poteft efTe maiorisminoris
Sc ^qualis nocumcnti cii Spaf- fpafmo. Sccundo nota^ potcft effefpafmus in
particu mustri larimcmbrononfacicntcopcrationenecciTariam toti, plcx. aut
intotOjuel in mebro cuius opcratio eft ad toti us con ieruationem ncccffaria ut
in ftomacho ucl gula. excm- plapatent, Tertio nota. febris prouocari potcft aut
cum his qug humores aduruntaut cum hisjquf folii fpi Pcb . ^ ritus inflammanc
Q_uar co noca . corp us auc eft plccho noftica ricum auc non. Q^uinto nota q? f
ebris prouocatur in tio du- fpafmo cum habentibus propriecatem infiammandi
fpi" plex. ri tum abfq^ hoc q^ humor^ duamtur ad ebuUitioncma Medicf ideo
dcbct corpus prgparari mundificationc. Facientia ti|facie autem
adfpirftusinfiammationemfuntanacardus,thC'* tcsadi-
riacaantiquajmitridatumjuinum fubtilc Sc potcns. fiama-
Contra,quiauinumnonconuenitinfpafnionccin para tionem lyfi . Dico q> hoc cft
ucrum in principiojfcd in dedina- 'fpiis, tionc5i; f aAa cuacuatione totius
benc competit. Pri- ma concIufio.Non licct fcbrcm maioris ucl aequalisno-
cunienti infpafmo prouacarc.patec iocclligea(f . Sccua H I P P O. If*
daconcIufio.Scquiturq) nonlicctfcbran acutatn pfO" uocarc.
Tcrciaconclufio.Sianccfpafinoin paracularf membro <Si:c.non liccc febrem
prou^(sre,fed cum par^ acularibuscalefaAiuiseftcuraduSjquiamaiusciTctpc
Mculumquampoiriteffciuuamentum. Q^uarta con-^ clufio.SiucparticuIaris fiue
uniucrfal^fuerit fpafmus, nonlicctftante plethoria fcbrem prouotarc- Q^uinta
condufio.Licct cuacuationeprgcedcncefccundum cxi gcntiam materiae.
Adargumcntaprinc^salia rcfpondetur. Prima af'- gumenta probam: ucritatcm ali^s
paribus , fcd non funt ubilicecfcbrcm prouocarc. Adfecundumdiciturq» ad
rcfolucndum humorcm concurrit fpiritus,uirtus& fe- briIiscaIor,fedad refolucndum
fpiritiiconcurritfoius ^lorfebriiis.<S^pluspofruntffta triarcfblucrc humorc
q? ilic fol us fpiritum . Q_uf dam autem alitcr dicunt co cedcndo
confequens>quiacontinuc jdusdeXpiritu rcfol" uitur^dematcria. tamen
conanuc r^cncratur pius de fpiritu ^ de matcriaxcaggrcgctur Scc, Q^uaefiao. ii.
Aphor.xxvi. y T R V M corpus fadliusincurratfpafinum hix^ midum^ficcum.
ArguiturmultipIidter<j»non. Ptl mo.fpafmus ficcus cft fimilis neruo,
d:humidus ud rc plctionaiis cft concrarius.Scdfeciliuscadic corpus inla- pfum
fimilcm ^contrarium utinfram c<Hnmento.34' f n morbis min us peridicantur
aegrotant^ . SC fccunda primi.cap.de figniscomplexiona. Sccundofi ficjtunc
jSmVe quantocorpusciTcthumidiuscttfficSiuscadcretinfpaf^ * mum ficcumjquia
maior latitudo humidicficc depcr- denda Scchoc cft falfum.igitur
<&:c.patct confcqucntk, Ec arguitur falfitas,quiafpa(musficcus facilius
aduc- jAcm nit pueris, ut colligicur fccunda tertij.cap.dcfpafmo, Conflrmac
.fpafm us ficcus faali us aducnit pucro quam I u uem',crgo fpafm us humidus
difiiicilius.cii igitur hu- midips difficiliusaducniat pucro qp f uucni ,
uidecur q^ fadlius aduenic eifp^musficcusq^ humidus. argumen
tumpoffecbenededud, Tcrtio.aliquis fpafinus ficcus aliqao humido fadlius
remouetur.igitur fecilius indu- dtur.afrumptum arguitur,ciuia akqufs ficcus dS;
cura- Ixlis aliquo humido incurabilt cxiite. crgo Scc, Q_uar to.idem
fpafmuscftde rcplecionc <&: dcinanitionc.igic. afTumptum
arguitur,ponendo cundem neruum cotra- hi prc^ter humorem imlMbitum ct corr
ugari ppter fic citatem.hocenim non uideturrepugnare,ficutdebur- fareplctadum
comburicur.&pacccquia uclidem uddf uerfus.fi fccundum cuncacgritudin^
oppoficf crunc ia codem . R primii,fequicur condufio. Gonfirmacur po- nendo
q> caufa rqslcns Sc cxiccans ojncurranc ^quc jxi- tecncr,f ca^ ncucra
fllarum per fe,fed ambf polTunc fa- cerc fpafm um . Ecpcr idcm probatur
q^aliquis cft fpaf- musqui fimul cftproporcionacus<5!i: non projwrciona-
tusad maceriam,uel q^ incra eos cadic medium. Q^uin- to.difiifdliuseft mcmbrum
humcifcarc^ exiccarc. ig^' tur diffidlius inddit fpafinum hurmdum qp ficcum.
af- fumptiicoIligitur.7.tcrapc.ca.5.&.5.^.4.primi,fc GaP. cund> cap.
Confirmatur faltem c^ non fiat fubito fpaf- Auice .
musdercplecione,quiacaufatur amaccriafrigidafecua dumplurimumqugcfttardi motus
5ic. Ad oppofitum eft Commcncator in commcnto.
Iniftaqufftioneprimoprfmittendafuntprgambur
laqugdam.Secundocondufionesdcquffito. Primadi
fiin<ftio.Spafiiiuscr^Frfumitur.ficutctrca litcra dcd^ Spaf- rabacur.Et
proprie fic dcfcribitur ab Aui.2 .tert^.cap. mus ^d dcfpafmo.
Spafmuscftacgritudo neruofaqua moueu- Auice. tur laccrri ad fua
pnncipia,<S;:inobedient<sfunt in dila-r taaonc.Pcrhocq>didcur
ggricudoponi cgcnus. Etpof fumus dccre cp Cumii ggricudocomunitcr^ut cxt«iAt fe
ad omncm difpo nem prgtcr naturam <S:c.qualiccr apo plcxia aegricudincm
didmus^^S: tunc ifte ablatfuusquS jion denotat drcunfi:antia caufae efffdcnris
fcd forroalis. PgfifctctiaiB did^fgritudofumimrpropricjct ficfpa- Iaco^,apha* V
^ Digitized by Google Q.ViESTIONES fmus aon eftcondrarioreden:$grftudo ad quam
cotra^ <;cfo requ(cur,ec cunc ly gua.denotac circunftancia age» Cfsuel
eificiencis.primum eii:meliua.Dixft aucem mo-" uecur,uc moueri ad mocum
ciTefe extcndit, In fpsfmo^ eafm dum eftin iiericft motus. dum autmi efti n
fad:o cfle eft folum contra<flii effc. Vel poflec did c^ ifte ccr- minus
fpalmusproprie iigniiicac motum ,rdeonone(^
fpafmusnin^umeftmocusfedbenefpafmacumelTe.Er tu de fpafmatione Sc contrac^i one
dicas iicutdicunt phi lofi^phi de i nten ftone,quia fumi tur i ndifferenter pro
di ' ipofitione qua aliquid lormali ter contrahf cur uei eft ccf waAum modo
dicto. Per hoc auce quod didcur Sc ino^ bediencesfunc&^c.di£FercamoribuSj
quibus nacurali- cer concrahttmembrum adoriginem cum quo ftat obe dientia Scc.
utpatec. Ex quibus patet q^ fpafmus propri c -
cftaccidens,quiafcilicetadiolaefaputa corrupca»Efi: bpaf ' ^^^jjj jjIjs njotus
uel tale motu circ. Pcr ly uerfus prin- mus mr ^^.pj^ ^ifeyc ^ trcmore 6c
paralylu Sccunda diftinAfo «plex. ^i^ j2^fa circa litera.f.Huf ufmodi fpafmus
eft duplex.f. proporcionacus&non proporcionacusadmatcria.DifFc
runctamenexpartccaufa^ utcircaliteram^Ec iterum
proportionatusadmatcriaeftduplcxquidamde reple" Mone,<5<: quidam dc
i nanitionc, Q_ui etiam ex partc cau fa:^ diffcr unt patct . Ex quibus fequitur
primo t^ idcm fnembrum pot eifefpafmacum fpafmo dercpIctfoneSi de inan itio nc
. Patct in cafu . Scquitur fccundo q> idem fpafm us potcft eiTc de r
epletionc Sc dc inanitione. Pone do iftas caufas |que poicnter concurrcre. Et
arguit fic. hicmotus eft fpafmusde inanitioe,<S^ hicidem eft dc re
pletionc,utpatct.fgitur(Si:c. Ex quo fequiturq^fpaf-s mus repletionis <Si:
inanitionis non funt contrarij > ftcut 2iecipafmus humidus ncc iiccus*
Scquitur ulterius^ perfpafmum proportfonatu admateriam fntelligfde- bct fpafmus
cui us totali s caufa cft matcri at dcfectus uel materia r eplens,<5fe: pcr
non proportionatu > Cui us caufa jion cft materia. Probabiliter concedi
poteft polTe cfTc aliqucm fpafmum,qui nec cft ^portionatus admateria jiec non
proportionatus,concurrcntibus enim illis cau^ fisaeque potcnter, Patec, Nec
ficproportionatu ciTe SC non proportionatu ad materiam funt concradictor:^ tef
mfnt.Sf tamcnpcrfpafmum proportionatii dS^c.iniclIf- gimus fp«Umum omnem
adefectu uel a fupcrabundan- tca materi g pendente (iue tanq^ atotali fiue
partiali cau Huecta fa,illumfpai(mum debemusadmateriam appcliarc pro- ti mem
portionatum. Tcrtiadiftanctto.Duplidterdicituralf- brii uel quodmembrum
humectari.f.quaIitatiue(S:quantita- cxicca- tf ue.Sed quantitati ue dupliatcr .f.fubftantificc&
ma- rimuitt defactiuefiueaccidentaliteruelinfufiuc.SimilitcrcxiC plicic.
cariquantitatiue&qualitatiuc.Etquandtatiueacdde *
t^itcrd^fubftantificc.ExcmpIapatentinpropofito.Ia fpafmo repletionalf
humectatur membru quantitatiue acddentaliter.In ficco uero exfccatur fubftanti
ficc. Ex quo cuf dentcr patet fpafmum humidum non efie con:- I./apfus trartum
fpafmo ficco.nd enim humectacio acddentalis uclmor opponitur fubftadfic^
exfccationi ut fic. Q_uartadf- busfifis ftinctio*Dupltdterdr aliquislapfusuel
morbus alicui corpori corpori uelmembro fimi lis. Primo formaliter.
Sccundo duScx* uirtualiter .Formalf tcr qui /pecifica denominationc co- ueni t
cum complexioe ud natura mcmbri . Vi rtuali tcr quem promptius eft corpus 3C
membru cadere. Excm - plum pri mi,ut calidum calido.Excmplu fccundi, ficuc
coUumlongumtSfgractkphtifi. Prima conclufio. Li cct m»aibrumquodcunq^qualitadue
fadlius cxiccetur q^tpfum humectetiir,quatitatiue tamen accidentalf ter
cttius&Btdliushumcctatur q^ fubftandficc exiccetur. pHmaparspateCjquiacalfdii
qualitadue extccatur 3cc, Secundaparsarguftur,quf a ad quandtatiue h umectan
4um acdc^ntaiitcr fuiBcit humtditate ad membru de- ftucre<5^imbibf
membro,fedJioceft fadlius. fgic5Cc. Exii^ condufione fcquuur alia
condufio.Fadlius ca dicmcmbrumi&fpafiiiuhumtdiifiucde rqiiiecioc 4^ PARTI.
II. Secundo fequitur q> fpafinus humidus cft ncruo uirif
tualiterfimilfs,ficcus uerocontrariusrcfpectu bumc<hV Teraaconclufio
eft.Faciliusexiccatur mcmbruma*; ddcntaifterq^ ipfum fubftandficehumectct.Probatu^
condufiofic.acddcntalisexiccatio ntpcrfolam remo-r donem humidi accidcntalis
accidcntaliter humcctantis, humectatio uerofubftantifica per reftauratfone
huiBii di fubftantifici.Sed notumcft 4 c^teris paribus difffci-
lfuseftfecundumqpprimum,igitur<5!;:c. Q^uartacoii dufio.Scquitur q>
fadliuseft fpafmushumidus curabf lisqpficcus.Probatur fic.fpafmushumiduscuratur
per cxiccadonemacddentale,ficcusucro per fubftantiale; humcctationejqu^ difft
alior eft cgtcris paribus per con clufionem proccdente . igitur 6Cc. Q^uinta
conclufio ponitur pro materia cuiufda argumenci antc oppofitu»
Stataliquodmembru agradu ficcitatisfpafmantisgra-
dualftcraItcroplusdiftarc,(&: tamenilludideminfpaf- m um ficcum al^s
paribus facdi us cadere. Patet de ner-t uo pucri rcfpectu nerui iuuenis. Ex quo
fequi cur pri- mo aliqucm lapfum alicui membro formali cer magis co
trarfumefreddemuirtualitcrmagis fimilcmqp alterf. Sequit fecundo aliquod mcmbru
alio 8c fimiliccr cor- pusin ucruncj?Iapfum contrarioru fecundum denomi-
nadonefaciliuscaderc,utneruuspucri tam in fpafmix ficcum q^ humidum.EtcoUigitur
hoccorrolariu fccua do can.<^ fecundo techni de membrofrigido uel calido
raro.ct fcciida primi.cap.de caufis dcbilitatis membro- ru. Scquiturtertio t^
fimilitudine formaliqp uirtualf fimiiiorcm efTc fpafmum humidum pucro ^ iuueni
. . Ad argumenta principalia refpondet. Ad primu di- citur q^ fpafraus ficcus
cfl fimilfs neruo formaliter >hu- midus uero magis uirtualiter. Ad fecundum
dicitur ne gando confequentia. iicec enim permaiorcm latitudinc diftet
&c.di4x}ficius tamen eft humidum nerui pueri adl rcibiucionem.<S::
perdictapatecad confirmatione» Ad tcrtiumconcediturillud adquoddeducit
argumcntii, quia in cafu ita cft,dum caetera non fint paria.Negatur tamen
illaconfequentia.facilius inducitur. fgitur fad- liusremouetur ueiecocra.ficuc
faciliusfrigidaficaqua ^caIefiac,non tamcnfaciiiusremouetur abca frigidi-' tas
quam caiiditas. Adquartu <S:quintu patct foludo pcr dicca in qdne; duaeftio»
i^. Aphor. xxvfij. V T R V M permanentia corporis in fua carnofita tefit fignum
maium in forti fcbre. Arguitur multipii citercjnon.
Primo.difpDfitiofangfimilisin febrientt bus eft lignum bonum,ut Hipp. i
.pronofti.tex. 8 .igi- tur 8cc. Secundo talis permanentia figiiat fortitudine
uf rtutis.igit &c.confequentia manifcfta eft etaiis pro- batur,quia fortis
macrcfactio figiiat debilitatem cius. Diipo Adoppofitum eft Hippo.in aphor . 8c
Comencator. fimilis Notapcrdifpofitionem fimilemfanf quam dicLt Hip fiuj|>
po.ciTe bonum,non dcbemus intelligcrc totalem fimi- iitudincm,fcd no multum
fenfibiliter uariatam . Et fic patct folutio ad argumcnta (5^c. Q_ufftio. li^.
Apho, xxix. V I R V M in pri ncipio morbi iiceat materia cua-
Cuarc&^noninilacu. Argufturmuitipiicfterq»non* Pri mo.inpri ncipiomatcria
cli cruda.fed materia exi- ftentecrudaipfanon cft euacuanda.igitur, confequcn-
tia nota.<S: patct maior ,<S: minor patec fimiiitcr in prt- ma
parcicula.aphor .illo.22 fdlicec digeftamedicari. Secundo.fnprincipiofi
niorbusfitmortalis nondcljct ficricuacuatfOjfcdfempcrtn principio duljium cft
an tnorbus fitmortaIis.fgi tur . confequcntia nota, Sc ma- ior cftComentator^in
comento.29.<S^ minorpacet, quia ih prtndpio non apparentfignadigcftionis uel
op- pofita. Tcrdo.inprincipiononcftiuuatiuum fepara- tum a nociduo igitur tunc
no <fcbctiicri cuacuati o. co ■'.. fequentf a tenct,quia fi ficrct
euacuarctur pl us de i uua- «iuOsCuiuseiKacuationoncompetit, Secundo principa
Iftcr Digitized by Google A P H O. ^ Aufce* Ift«rargu(turc|>debeac fferi
euacuanomdatu.Prfmay quia cunc maceria eft d(geii:a euacuacionf obedi cns. Sc^
cundo.adidem e(t Aufce.au^fcoricas. prima quartf .ca. dc cura fcb. pucridarum
io generali . ubi ponicc^ in fta^ tunacura il no mouccmouecu.Tercio.hora
conucoies |>harmaci cfthora dfgejR:foms,& huiufmodf cli^cus» Q^uarco .
quia poHtbilc cft uircucem in ftatu mul- tum facigari. igicur cunc ci con£ert
auxflium mfdt' o in cuacuando , l^Sp«c AdoppofitumcftHippo.inAphor. Prfmonota.^
C2^m ul matcriapcccansinprincipfopoccftpcccarcfolo quanco tipfr.
uciroloqualiuclutroc|{. Secundonoca.c^maccriapcc £uodu cansccrcfbmodopotcftcfTc
mulca ucl pauca. Tcrcfo jplcz» cota.^ d uplcx cft cuacuatio.f.minorauua 3c
cradica^ tiua. Q^uartonota.q^mocfopoccftcircfuriofauclnoa furiofa.
Q^uintonoca.q»liccc maccriain ftacu ficdigc- ii:a,quand>($ came fufjficic
uircus eam cuacuarc S^ qua €bqp non. Prima conclufio .Maicrif peccaci in folo
c^ to cuacuacio compccic aprincipioeradicaciua, Pacec,^» i Uam dudcur
corpusftacim ad fanicacon. Secunda co clufio.Maceriapcccanceinqualicxiftcncc
modica non mulc^ malicig a^rincipio no compcciccicuacuacio. Pa
tccquiafefoIafufHcituircuseamrcgularcdi: cuacua' Tc.
.Tcrciaconclufio.Materiapcccance cxiftcnccmul-,
xaequancicacis&nonmultxmalicig compecfc mfnora* tio a princi pio.
Paccc,quia per illam degrauacur uircus. Concra.ficucdegrauacuricadebiUcacur.
Dicoq>pIus dcgrauacur ^ dcbilitccur. Quarca coclufio. Maccria
furiofaexiftcnce fiucpaucf fiucmulcs qpiicacisaprin- Cf pio compccic euacuario
cr atkcaciua. Pacec ex dictis alr 2>i. Quinca conclufio. Vircucc fuffidcnce
cuacuarc in ilacu non cft cunc amedico ficnda cuacuatio . hanc uo-
luitHippo.inapho.29. Scxtacondufio. Virtutcaon. iuiffcicQcccdpeciccuacuacioncm
fieri amedico.Echaec condufiocft dcmencc Auice.prifziaquarci.cap.dc CU' ra feb
putridarum 3cc, Ad argumcnta paccc folutio. Q.uaeflio. liig. Aphor. xxxf^. V T
R V M In omni acgritudinc confor tari me te, Sc baie fc habcrc ad obladones
ficbonum . Videcur c^ jion. Primo fic.quia in hccica cercig fpcdci auc in forci
apoplcxianon cft bonum mcnce conforcari .igicur. o^n fequencianoca jlf
airumpcumpacec,quianon funcnifi lifignamala. Sccundo.pcrconfoi-carimcncc
debilicacur ijfrcus,igicur.confequencia noca& afiumpcum paccc. propter
i{»ritusmagnam dilacarioncmcxpandicur fpi- i^icus&^rcfoluicur. Tcrcio.per
magnam conforcacio- tiemdefinicquando^infirmus aremed^s opporcunis.
igicur.confcqucncianoca , Sc affumptum fatis patec. Q^uarco.inhydropifibencfc
habereadoblacioneseft laalum.igicur.confcquencia noca , &airuinpcum faris
l>accc,qa id augcc hydropifim . Q^uinto,in aliqua fgri t udine non compecu
nt oblationes , uc in illa in qua com pccic (tigcatcnuiilima.igicur non in omni
ggricudinebe ec fe habere ad obIacionesd«:c.eft bonum. Cefor-
AdoppoficumcftAphorifmus.3j. Notat^^pcrcon tari me jfortari
&c.debemusintelligerc ud mentem illgfamcf- Sfiquid. fc »»€l ^f oc
fperarc,nifi autcm fpcrarct auc uon benc,ga nimisidnonbenedicitur. Prima
condufio. Vcruni^ tftorum bonum dicitur pcr uiam figni 6C per uiam cau
fg.Probatur ut inaphorif» Sccunda cpnduiio. Con- trarium cft malum . Ad
rationes patet foluao» Quacftio, Iv. Aphor. xxxiin. VTRVM
Lapfusadcontrariumficpcriculofiof ^lapfusadfimflc. Arguicurmultfplicitcr^^^no.
Pri mo phlegmacico Sc cholcrico aequaUcer febrioicf^bus rc* fpc^u
proprgcempcramcnti frigidfora dcbcntur cho- lcrico.crgomaior <Stpcriculofior
cftlapfusdiolcrid. af fumptumprobacur>quiaaggr^tum cxcalore natura
li^putrffdiQiat tam diolm cf,$phl^;madd xtfifix(w HIP P O, ij^ frfgfdacibus.
fcd illud eft mulco mat us 3C piytexmasm cholcrico.ergo aliquaiuc potenue
infrigidans fuffidc ia f rigidare phlcgmacicum <&: non cholcrf cum ,
& pcr coi» requens fibi dcbentur fr^idiora.^coUigitur idcm fe- ^cimo
colligcc.2 .ca, Secundo.facilius remo uccur cae- teris paribus lapfus
adcocrarium ^ad fimilc. fgftur.af Auor, fumpcum probacur,quiamcIior cft incrinfecaprdpcicu
do ad rcmitcendum laprum concrarium ^ fimilcm , ut
pacccdcuirgaflcxadijaquacalida fcu calcfeAa. Tcr- cio . in cafu ex lapfu ad
fimflc cicius incurrit morris peri culum,^ ex iapfu ad concrarium.probacur,
quia chole riciirimusfi:ancefanicacc<S:uica plussolcracde lapfuad
frigidum,qp ad calfdum .Similiccr phl^macicusplusde lapfu ad calid um ,qp ad
frigidum .igicur &c . Cofirma tur.quodiibcccorpus nacuralicer
frigidumfadIius,<SC cum minori nocumenco labicur ad calidum, q^ ad higi'^
dum .afTumpcum probacur, quiacaliditas cft uit^ con-
formior,&inomnfoperacioncdominancfor. Q^uarto ipafm us ficcus cft neruo
fimilis,d: humidus concrarius eidem,^ camen ficcus cft pcriculofior . Simtliccr
fpaf- mus ficcus cft concrariuspucro 3c fimilis iuucni, 3C ia coperieulofior.fgitur.
Qufntocorporibus mundisfc bris peftilencialis eftmorbuscontrarius , 3C
difprc^r- tionalis,^ imundisproporrionaIis,& camen ds cftpe- riculofior .pr
imo de dfffcrcncijs febrium .ca. de fcbre pe Gaf* ftilcnriali. Sexco.toraatf
litas fadei mi nus ucrcncfci eft.
fnaegricudincchronicacomplexionefrigidaceporehyc mis,e^ in acuca cempore
acilace. in primo pronoftaco]^. Rafis^ comen .ll.3c fccundo Corinenc^. Sepcimo.
homo ca li<H cordfs,& humidi cerebriudodtcrincurrita^ritu- dincs
melancholicas quam uis fit f gri tu<i> iUa <MStmiiia
utprfmaccrc^.cap.demelacholia. 0<5auo.apoftcma tacaiida cordis func
periculofiorafrigidis. 1 2, .ccrc^. Ec ^^i^- umuerfaliccr morbi cahdi f
rigidis. .X^maf. i n aphorif . Nono.Cauibnincenfiuaeftina>rpore cJioIerico
pcti I^ama» calofior paraIyfi,<S: came cftfimilis. Sin^tcrcftiniiL
ucacpcricubfior f gritudo acuta,^ chronfca , cufa ta- laeJi acuta fic
fifpiIis,chronica uero cotraria. i o . pkit refis ud paralyfis dcxtrilatcris
eft minus mala|deiirc& uel paralyfi finiftri,(Sc »mcn cft magis
proporrionalfii finiftro.SimiItcerpodagrafinifi« pedis dccer«>r cft q^
dexxxiySc camen finifluro pcdi cft proporrionalts. 1 1 . idunium,^ extcnuario
in choIcri<:d eft pericuiofior q^ inphlegmacico. IZ.apatapUegmadcain
hydropicQ^ SC melancholica in leprofo funt deccriora, <S^ camc &c,
Secundoadprincipalc.hilapfus funcaequales.tgicur. aifumpcum probacur
mulrif^dccr. Primo , quia cumi alijs paribus fqualiccr difl:anc acempcrament».
Sectm-: do,quia fani cas eft media unifbrm^ fefaabes ad utruq; cxcrcmorum .quia
f qualicer utric^ cdcrariat 3c uttuc^ cxdudic.ergo f qucmaluscft unus
ficutalccr. Tcrm* f quc£%cflicer labicur corpus cum 3l^ paribus ad cocra rium
ficut ad fimile.igitur <S^.confequentia tenec , <S^ , ; aiTumpcum
probacur,quia fqucdiitac uclgqucmcdiat ucri^. Quarco . cx lapfu fimili^
concrario poiTune o^acioncs f qualiccr If di,qaauferri aut minui ^ic SCc^
Adoppoficumcft Hii;^ jn Aphor.34.Et Gaf.inco Qaf mcn.
Ecprimopronofticorum.comai,! i.EcAuicc. ji^y^-^f fccunda primi,occauo«cap.£t
ibidcm doccr.j .ca.j .Et /^j j^* GaF.fepcimo ccrapcuc. vlcimo.ca. Et Arift. i
.problcu tnatum. 2 B .problcumace. Inquf fi:ioncprimopraEmictcndf funt qufdam
difiS ^iGntt.Secundoc(»idufion«dcquffito. Pritnofdm dum (^lapfusproprieimportat
recefium atooipaame'- tofiuea^Q>ofirionenaturaliad dcccri<»^m dfpofirio-
zie,quae potcft efiTc nacuraIisprfcernaturaU5.de prf ter- nacuralicfthicfcrmo.
Sccundo notandum. Perlap£S iitniicm mtclligendum efiie non prsdfe lapfum fimi'
lemBrmaIitcr,ut calidus calido^j&^A^frigfdo. fed ^ portionalem
pcncsmodumloquen^auc^rum. Eteft: J^ygiBqutm promj^um tS^Gixpm iabi iiwdlitf f*
laco«i.apt)Q« y i^ Digitized by Google Q^VJSSTIONES 6ue hocmcrito aetatfSjiiuc
compIcxioniscotMpoliaons utl temporum Scc, Econtra ucro per contrarium dif-
propornonalem in qucm cor pus non eft prompcum fa- ciliter cadcrc . Scnfus crgo
quaeftionis cft , ucrum la- pfus proportionalis ^c.quia crgo fimtlc et
diflimiic di- cuntur ad aliquid non repugnat aliquem lapfum uni co
paratumabfblutc denominandu eireiimilem,qui tame refpecfcu altcrius eft
cotrarius utlapfus ad calidum eft abfoiutephIegmatia> fimtlisrcQjcAulapfus
ad Erisidu fedcoparato phl^maticoad cholcricumeft ixlsi cotra- rius
&choicrico fimilis, Tertio notandiiq>tam pro-.
l>ortionalitas^difproportK>nalitas iiue contrarietas la
pfusiiawil*cfpcd:u diucrforu cft fignum dc ca.propor- ttonahtas cnim cft
^f^iitiua. fi ue prf paratiua ca corpo risad ulteriorem
lapfum.Econtrauerocontrarictas idi fpoilciua.Simihtudoetia lapfus ali)sparibus
debiliore oftendit Sc iignificat cam morbi,contrarietas ucro ue-
hementiorc.Ettuperexempladeclara. Q^uartonota dum q> proportioiiabilitas
& difproporaonabilitas la- pfus ad corpus funiic ex conuenicntia uel
difconucnien tialapfusadnatura,tcmpus,comp&nem,^tatcm,regio
jiem,fexum,a)nfuetudine,& uniuerfaliter exqualibec difponefecihtantc aut
difficultante lapfum. Vcrunta- men h^ diipoiitiones quandoc^ omnes aut plures
conue i}<untinfaciendolapfum,<5^per confequens promouen
dofadiitatcmlapfus. quando<^uero partim conueniut & partim
dtfa>nueniunt,<Si tunc uincenti dabitur iudi- cium.Sicmmcapromouens
iimilitudine elficacior fuc rit erit lapfus iimilis, ii uero ea>ntrario
contrarius.ii ue ro medio mo$b fe habucrit crit medius inter hos. Q_ uin to
notandu pcr periculoiiore lapfum inteihgcndumeire lapfumquoaegrotans
magismortisincurrit perieulum. Econtra uero minus pertculofus,(icut caufonidem
phie gmaticaaut.tcrtiana periculofiorem ciic dtcimvts * £>c- . - . terior
autem lapfus intelligitur aquo al^s paribus diiS- i3lius4reieuaturggroians,aut
cxquoalfjs paribu^aia- ioraincurrerit nocumenta. Dico aut«m alijs paribus,
quianonrepugnat aliquem lapf um facilius remouerf> dre tamen magts Igfi uu,
ut caufon phlegmacica,^ pleu rcfisfiniftrilaterispleurefi dextri,ut. I
o.tertij.Simili- ter econtra,ut patet. Exquo patet hanc confequenda
nbnualcre.pius Ixdunturoperationes ab.a.lapfa ^.g. «rgodeterior eft*a.Iapfus
q^.g. Similiter non fequitur^
diSxciliuseftreleualnlecorpusab.aJapfui^.a.g^apfu. crgo deterior
eftlapfus.a.q^.g.fed argumentu bene tc- fiet£umal:^{mibus. Sextofcienduq>periculofita$
et malicialapfusprouenirepoteft.autexparte mor]bi,.aut
caufae,autaccidentis,«S:: cx parte difppnis morbo accide
taliterconiuncftae.H^cautempotcii proprietas morbo coniuncfta ut uenenoutas,aut
uirtutis imbecillitas,au(: fubiedi difpofitio uaria,uel fubita d(fpofiuo,noua
peri culofitas.crgo lapfus poteft prouenire ex morbo,ca acci dente uirtutis
imbeciilitate,comp6ne fubiecti,proprie- tate<S:c.Exemplumprtmi,uthetica
ephimera. Excm- piilfecuLndi,uccaufon hyemalis periculofior eftaeftiua- ti
cgteris paribus,quia amplior eft eius ca, ut circa Irani
dic^umeft.ExempIuterti;,utapoftema auris eft pert- culofiusin adojefccntibus q^
in fenibus.f.rone acciden- tisjut intenfioris doloris 3c inilamationis in iihs
q^ in\ fc 2iibus,utquarta tcrt^. cap.de dolorcauris . Exemplum Atifko» quarKjUt
branchus 3c coriza periculofior eft in fene^- pcer uirtutis imbccillitate
.Exemplum quinti, ut phtifis in habentibus peclusfiixicftii. Exemplum ultimi ,
ficuc ' febrispcftilcntialispericulofiorcftcaufone proptcr ue-
nenoiltatemfibiaddita. VItimonotanduQ>cum pro^
poniturquisfitpericulofiorautpeiorlapfus, hoc debet intelligi ftante in
alijsparitatc.Notii enim eft q^ ubi non f uerit in alijs paritas concingit
lapfum iimilem deterio- rcm eiTe 6c pcrt culofiorem iapfu contrario , uc fi
lapfus Ingquales f uerint,aut f uerit utrpbiq^ uirtutis ip^ritas,
autcemporisjaucconfuecudius.pofrumusauteiniaidgc P A R T i: II. iiari cos
gquales eire. Primoquo ad fenfum medici ec»
comprchendentis,utfiadtac3:umtantaperdpiturcali- ditasin phlegmaticofebridcante
ficut ittcholerico fe*" briente. Sccundoin comparationead proprium uniuf-
cuiufcj; temperamcntum , ut fi fupernaturale utriufcj temperamentiz addatur
gqualis«loriscxcefrus,licct in hoc poifet difianguidesequalitate arithmetica
^geo- mewica,utcifca iiteram uiCiim eft^ fedfecimdaiion eft ad propofitum ,
HispmiiTis tenendaefunt probabiliter tfi:ae condu- fioncs.
Primaconclufio.Quilibct lapfusfimiliscf t^ ris paribus deterior 3C periculo fi
or eft per uia caufx «^ lapfuscontrarius.PatetcocIufio,quiaplusdifponit cor
pusadlapfum ulteriore Iapfusfimihsq^concrarius,mi- nusetiampromptumreddit
corpus redire ad nacurale ciusdifpofitione. Secunda conclufio .
Ivapfuscotrarius pcr uiam figni deterior &: periculofior eft ^lapfusfimf
lis.Q_uae coclufio intelligenda eft in lapfibus a ca actua liter pendentibus.
Patet,quia cf terisparibusfortior ma ior & periculofior eft caufa aqua
pendec lapfus contra- rtusfuperquam fignificamus ex lapfus contrarietate, Et
non plus uolunt iftg conclufiones nifi qubd lapfus a miiis eft peioruc caufa.
fed contrarius eftpeior,ut ii- gnum.Iftf conclufioncs non refpondcnt ad
qugfitum; Tertia conclufio . Si duo corpora fimilis naturae la- bantur , unum
lapfu fimilialiudlapfu contrario gqua^ litcr adfenfum,deterior eftlapfuscontrarius
q? fimilis caeterisparibus. Probatur^quia auehementiori uenic caufa,&:cum
hoceuertitcorpusmagis anaturali fuo te
per^cnto.igitur<S:c.<Sj:faancconclufione puto intclle- Kii![c G3lL8C
Hippo. Ex ifta conclufione fequitur c^r fi duo corporacontrarif complexionislabatur
lapfueo- d&n adfenfum parijdcterius^ pertcubfius iabicur cor pus cuius
comples.io con trariatur lapfui. Q uarta con ciufio.Duobus
corporibusajqualitcriabentibusa pro- prio temperamento,unolapAi finuli &
altero c6 trario etipfislapfibusaccualiteracapendentilmsspeioreftla pfus
cotrarius q^ fimilis alijs paribus. Patet,quia ex par te lapfus eft paritas.d:
cu hoc ea lapfus contrar^ eft mul tp fortior .igirur «S^c.ltem quod eft magis
contra natu- raiem inclinationemeftdeterius.Forte negatur confe- quentia,quiain
eo eft pronitasmaior.Contra.quia cau feuincitcorporispronitate uel
inclinatione. Quinta condufio.Pro folutione multorum argumentorii. ftac lapfum
fimilemlapfucontrario elTe periculofiore (S:pe
iorem.H|cc6cIufiopatetinmuIttscafibus, Primus ca fusubilapfusnonfunt|quaIes.
Secundus cafus ubila- pfiishinoneirentactupendentcsacaufa,fed fint imma
terialesutheticaiji hyeme (Ss: seftate qpproduxit utro-r
biq^putridahcticarcmanente.Tertiusubifueritdifpa ricasin
uirtute.Quartusinocculta propriet3ce,iuncta fimili 8c non diffimili.Q uintus in
accidente . Scxtus in difpofitionefubiectiaccidentaliuelnaturali, ut in hy-
dropico apoitema phlegmaticum . Adargumcntaprincipalia refpondetur. Ad prim5
antc oppofitii gcquid fit deanteccdente, nego confeque tiam .ccmpetunt enim
cholerico frigidiora , quia uirtus 3c calor nacuraiis in eo fortior eft ad
tolerandu impref- fiopemfrigorisjfumptatamcnindicationea iapfu 6c k ca
aquapendent,frigidioradebentur phlegoiawco , eo q^ morbusabiiciendus
utrobicj^par eft,6(:cum hoccau fain phlegtnatico eft amplior .«S:: ad
h^cintentioncm p-s ceditauctoritasAuer. Adfecundiipatet,cjuia licet. na turalis
pronitas fit maior in corpore lapfo contrario Ja- pfu,caufatamenprohibens
reditumad naturalem eius difpofitionem eftefFicaciQr,<S<: itaaugct
mahtiam 6C pc riculoficatemlapfus. Adtertium potcftdici probabi- litcr.Primoq»
illcchoIericiiTimusplustolerare poteric dclapfu ad calidum quam ad frigidum,
licet ergofit ia extremojaticudinis cajpris cumquoftat fanitas,nont5 men «ft in..cxc£emo
fiu$ cvan quo ftaj: uita . Veldic ($ illud Digitized by Google Tha- A P H O. A
aiud non rcpugnat dictis qa hoc non crit^ptcr lapfua nmiltcudtnejied ^a
noneilipartcastn rubiectx> uc iapfu» iicnihs 6C cocrar i).Si caim acctpercE
cholerf cus tn excce mo rcmt irioricholericf cacts ficuc ille eft in excremo
iti" txnSiffimOidC laberec priinusadcahdam,&:fecudus ad
.calidum,deccriusl3bcrec primusfecundo ucpacec. Dc phlegmacico uero df
c{>Iapfus ad caltdum eA Qhi fimtlis abfoiuce Sc ^porcionalisjlicec fic
ilbiconcrartus refpc- ifiu cempcramcnci ucl calidioris, E c per idcm paccc rc-
Iponfioadcdnrmacionem» Adguarcumdf (^fpafnius humiduscftncruo
fimilis.i.^porcionalisec non ficcus. J5c fifr fpafmus ficcus fimilis puero 3C
difrimilisiuucni, Ad quincum.iIIudargumencuprobacq»eode aerc oc currencf
corpori m undo d^ no m undo ex eo ^uenic feb. sninuspericulofa corpori
mundojauc non prouenic,(S^ £c uoluic Gaf.Si cn uidercs corpusprimo mondu gquc
fcbrirc peftilenctalicer cu corpore non mundo eifcc peri culofior febris in mundo
corporc fignificas uchemcncio «mfutirccamqugimpreiric pncrcdinein humoribus. Ad
fcxcum ,fi bcn e confideras cot4iaciIicas illa in princt ptoacucg efl:ficut
lafpus difproporcionalis in procciTu chronicg /imilis.ideo
nonproceditargumencu. Ad fe- pcimu df q> hccciilc lapfus fic formaliccr
concrarius,efi: sn illi uircual^r ilmtiis ucl ^porcionalis.complcxto erum
cordis caiida multipltcac g aduftione meIanchoIia,cum cius impr elTion e
ccrebrum f adle r ecipit . Ad o(ftau um df q» apoftcmaca calida func periculofiora
rone dolorts ^accidenciii aucronc carum.«^ fifr morbi calidi func «nagis
morciferi ronc caufg imprimencis.ali)s tame pari Bus concingitoppofitu. Adnonum
argumentucc cius confirmatione tdargumcnciialTumicucru fedno func
pariatnlapfu.mtfius enimlabit a teperamenco corpus infrigtdacu in paralyfi ^
pactcnsper caufbnem , <^etia patiens chronica qp acutam aiqs paribus. Ad
decimum df q>illudeft peraccidens;ppter propinquitate eius ad cor . Ad lUud
tri de podagra po t aliter dici . Ec cu confi- deradepodagra.Ec eft per
acctdenspropcer debiltcatcm partisfiniitrfmagisqpdcxtrae. It2kdicit
Condltatorin dfia. Adundcctmumdf q>probatq>ca gqualis caufa- turamorbu
fimilem 3c difpr oportionaleplusnocet cau £indofimiIeq^
difitmilelapfumcaufando. Adduodeci mumdiacq» illudcft peraccidens propter
accidentale dtfpofitione 8C defc<ftum uirtutisinillis corporibus<S;^
noninalijs. Attamcn Thadcusrefpondec<^ cumdid-
turlapfusfimi'fsminuspericuiofuseft.ftclligitur dc na turalf ,non aucem dc
acdden cali. Adaliafacispacec folutiointelligcnti, Q^u§ftio, Ivf. . Apho. xlg.
■ V 1" R V M diiFinitto apoplcxtae circa If am pofita Htbona.
ArguiturmultipFrq>non. Primoapoplcxia cft f gritudo .igi tur non cft
odofitas qug eft accidens.af- fumptuprobatur,qutaeidcbctur cura,6l^ quia no dtf-
£erc ab cptlepfianifi feciidu magis&^ minus,cccpilepfia cft cgricudo ,
Sccundo argui t cocra iftam daufula. fen fus 3c mocus,quia in apoplexia no
perdit anhclicus nec pulfuSjUC colligit in cdmcnco.42 . 8C prima ccrcij.allc-
gaco cap.Ec pcr idcm q> no fcnfus,qufaablaco fenfu mo tusaufcrt.fcdnon
cconcra,uc colligitur.^.deacddcnci. Sccundo ad principalc arguicur lic.nam non
quf libct: apoplcxia pcndccab oppiiacione uencriculoru ccrcbri . igicur
&c.afrumpcii probacur muIcipfr.Primo^pofribi lc cft apopIexiS caufari amala
complcxionc frigida finc Biaccriaigtcur.i&rc.confequentfa uidct nota,
«Sccolligi^ turafrumptumprimaccrti^cap.dc caulis apoplcxi^. Oofirmacur idcm.ex
fola oppilati onc artcriar um feren- tium fpum uitalcm ad cer^^rum po t
ficriapoplexia.fgt tur non nccefTarf o fit ab oppilauonc ccrcbri. patcc cofc-
igucntia.S^coUigitafrumpcum prima tettij uc fupra. Cofirmatur.^pofribilc eftpcr
immoderacafrigfdica- Ccm fpiim cercbri ficrt dtfproportfonatii adopcratfoncs
lopyriis &iiiocuS)UQi po wbilc uidecur t Uud fdan per ci$ H I P P O. IS^ f
ufcunc^alterf us qualitatis cxccfrum.Omnts cnitn im:> dcrata qualitas
dci^dtadtum propri^ uirtutis.fedhoc fa <flo aut^pter cali^tate aut humt
ditatcm «Si^c.fict homo apopIettcus,<Si no propccroj^Tauone ccrebri .igil
ecc. confcqucnaa uidet nota.^S;: aifumptii fimilitcr.crgo. Oppofitum huius
patet.Et cii: dc mcncc Auicco.ci r- ca litteram . Pro ifla qone primo travSabf
t difficultas tractatain fecundo prindpale. An.f omnis a{x>plcxf g ca iit
ccrcbri oi^Iat io. Secundo uidebitur dc prindpali qugfita. Q_uantum ad primii
funt dift6ncs<S^ condufionrs. Oppfla Prima diftinctio. Licct oppilatio m
ultfplidtct dtfian- ttt> tri- gui pofTtt^adaltcrum tamen trium gcncrum
poiTct rc- plcx. duciquaelibctoppilatio.f.ad attenuai»rfam, coartato- riam,et carnofam.CoIIigic
hf c «iftinctfo fecunda primf Auicc . doc.2.fummafecunda.cap.6. Etexprefifius
aloanni- loan. tto.lntellfguntautcm pcr oppilatione attcnuacoria con
tingencemarccxtrinfccarect^taculo coprimcnte coa cauitate
uigquareprohibcturdcbicuscrafitus uelfub- ingreiTus 3cc. ficut eiTct apoplcxia
aut frigiditas coftria gens 3cc.Df attcnuatoria eo<j taliter conftringcns
udl comprimens concauitatcm tliam atccnuat uel minorat^ Coartacoria
uerodf,quaefi^c a rc cxcraneaud diiliimilc cadcncc inconcauicacc ui^ ud mcmbri
quod oppdatur» . Ecdidcurcoartatoria,qufacoartat&conftringittraa- fitum
eorum quf per uiam ud concauf tate traafirc de-
bcnt.ficuthumorgrofrusuifcofusextftcnsin ucna ar- terta uelreceptaculo . Camofa
ucro cftqua: £t a carnc prgternaturaliterin uiagcnerata,auc arcquf cft carni
proportionaca,ucporusucluerruca. Ad prof^ficum a . qualibec iftarii imaginarf
pofTumus fi:crf apoplcxi a. Sc ^P^ ^ cundadiftinccio.Per fpiim fcnfibilcm
ccmociuum qua ^i^^s doq; inceUigicur ipiis qui eft immcdiacu i nffarumcncimj
*^P^» fenfus 3c motus , <S;: fic fblum dc anonalf df . quandoq^ ctiadicicur
dc uirali.undcprimaprfmijuitalis ucro ixir tus cft qug fpiritus efTc
cofcruatquifcnfus 3c njotus uc hiculu exifttt,&.^er fpum huncinccll^'t
uitalcm. ua- dcSC uicalem uircuceanimalemappellat. Primaa>a-
ckifio.PofftMccftamalacompIcxionefrigidaimmacc riali caufari apoplexia.Probacur
fic.pcr forte frigidica tem cxcrinfcca ccrcbrooccurrence pofccft uencriculos
cerebrf coftringi intantii uc^hibeat cranfitusfenfibilfs 8c motiui ^ils adomnia
mcmbra, idco <S::c.p3cct confc- qucntia 3c aiTumptu mtclligenti . £ t
coll^icur h^ con- clufio de mcntc Aui.loco pr|alI^ato. Sccunda conda iio
^babilitcr ponitur .Cuiudibecqualitatis cxcdTum in ccrebro
<S::animaiifpiricu confequi apoplexia. Pro-
bacur,quiapercuiuslibccqualicacis cxcciTumpoc ficri
fpiricusdifproporcionacusadoperacioncsfcnfus<&: mo- tus. Ego auce credo
q> difEcilc ciTcc probare c;^ fpiricus animalisad cantam
pcruenirctinflamaaoncm ftatc ucl pcrucnirepofTicq^omninofenfus aufcrat
<S:motus, ii cnim fic ciTet maxtme foret fn mortali cau(bnidc, cuius
oppofitum expcrimento conci ngit. Tcrtia condufio. N<Miqugiibct3poplexfa
caufat proptcr oppilatione cc- rebri ud ucntriculoru
eius.Patct,quiapoiTibilecft pcr £)lamoppilatione arceriarumiamdiccarum fieri
apo- plcxiam.Ecnocum eit:q>n6 neceiTario ad hoc fcquitur ccrebrioppilatio.
Q_uaruconclufio.Iftasarteriascur fus fpiricusfcnfibilis dSi:mociuf nominando ,
quadibec apoplcxia confcquicur oppdacioncm coarcacoriam aut
attcnuacoriam.Probacurfic, quiaudconfequicur C<y lam frfgidicaccm,ec fic
habcmus acccnuatoriam.ud c6 prciTionon amatcriacomprimcncc <^ ficiccrum cft
at tcnuacoria.udcaufam conccncain ucncrfculisauc cur- £bustamdiccis,<Sf
fichabemus coarcatoriam. De car- sofaautcmnonuidccurfic ucrifimilc,quia nonnifi
ix| longo produdtur cemporc.idco 3Cc. cn illud non repu- gnacimaginari.
Exiflisconcfonibusfcquf"t<5^ nulliu« qualitatis cxccfTum caq; cam
imcdiacam pot fcqui <^« plexia quia no &quii aliqua ifta^ m&
proquaco caufa| Iaco«s«apho* Vii^ Digitized by Google Q^V-ESTIONES
^pllattoncouutpacecdcfjrigida conftnngccte &hu- mYda calf ter
rcla2^ance.gu$ condduncparces uencrtculo ivm^mii ucllemusperiblam
diiQ:eperanttam fpus ant'- msiiis uel ectam mcalis £en po^Tc apoples:! a, dl^
cucopor tec ad pr£did:am dercri pctonem adderc, uel diilepcran'- «amtn
eofpiricufenfilMli&mociuo. Q^uincacocfo. Imagf nabile ellper folam dt
ftemperanciam fptricus ui taliscaufariapoplexia. Pacec , exquo ui calisnccc^rio
concurrichocauce no poceft ratf one probarijquin ccia runc f n cerebro Sc
animali fpu flerec difte pcrics iuxca quod dicunc quidam (^jQFoncm iam dacam
Iblu ucri:fica'» ri de apopfia caca per proprium nocumencu cerebri* Apo^-
Q^uancum ad fccundu func nocata 3c conclufionesv pFia dtf Prtmo fcicndiun ^ifte
ccrminusapoplcxia fumtcdu* pfir» pli citer .Primo propriepro ociofitace lam
dida .Secun- do tmproprieprodifponcillaprscer nacuram ad quam immediace
fequicur ociofitas. Sccundo premictcnda e diftindio fuperius pluries pofita dc
aegritudinc, tcnen- doq^folafpiritusdiftcmperantia poteft cfie caufa tm-
mediata apoplcjiiiae.Scquitur c^ segritudopotcft cffein re inantmaca. £t ig^
non omne habens aegricudinem in f<; cft SEgrum.Et quod aliquid poteft cile
formahtcr aegru per segritudinem in alio fubtecfciuc exiice.Etmulca alia Apo—
fequipoifunt. Aliterpoceftponifccudadifttndio.Du pFf a fi^c piicicer poteft
fieri apoplexia. Primo pcr proprium cerc dupfr, brtnocumencum. Secundopcr
comunitatcm alterius mcmbri.Exemplumprimi patuit. Excmplum fccudi>
ficutcxoppilationeartcriarum pcrquas trafitipiritus
uitaIfs<Sfc.autdift:emperantia animalis fpiritus ^hoc dcclara.
Primacondufio.PolTibilecftmalamcompI? xionem frigidam maccrialcm q^
immaterialcm cffecau fam apoplextae. Paccc fatis. Secunda condufio. No c«
iusiibet apoplexi^ cauia eft opptlatio ucntriculoru ccr^ brt ucl ccontra.
Tertiacondufio. Cuiuslibecapoplc- xise caufacae per propri um fubftancig
cerebrinocumeq tum caufa e oppilacio coarcacorta ud actenuacoria <5^« jion
apparetbene ucrifimilc q> carnofa (ic fadat 3cc. Q^uarca condufio. Illas
artcrtas polTumus appellarc curfus fpiritus fcnfibilisdSiJraoaui. O uinta
codufio» Apoplcxf a improprie fumpta jx)tcft cuc segritudo . Pa- tet^quta eft
ipfa oppiiacio. Scxta condufio. Apoplexia propric fumptacftodoficas<Si:
accidens» Pacecexquid sominisapoplexfae. Sepcima conclufio. DiiFodacade
apoplexf a cencndo ipfam non poftc fincoppilacione cau Cartcftbona. Pacctquia
fuflftcienccrpcr tllamdiffcrc a quocumj aIio,& conucnic cuilibec apoplcxi «
«S^c • con- fcque cf a cencc pcr bong dtSnici onis condiciones. Q^fla
iiacondufio.Tencnd>aiK)pIexiam finc opilacionecau fari poiTc puca cx Ibla
fpiricus uicalis diftcmperacta, aut «xlblo prohfbico debico tranficu difffnf
tio cftmcomplc t3,ur pacct 1 tdligcntijfcd oportet ipf a fit fupplcre . Apo
plrxiaf ft oc^fiiasmembrorum afenfu 6c motu ^ptcr eppilatfoncm uencriculorum
ccrebri^curfns fpiritus ienB^isSCmoutii udpropccrfpirttusfcnfibilis <S^mo
fiuidtftcmperantiam,udproptcraiu&m IgdcntcmtSc gmpedicnte ccrcbru debitu
inftrumetu fenfus5^ mo- f us mebris trafmi ttcr^ ,& tuc crit copleta
dcfcriptio. Adargumcntaprindpaliarcfpondecur. Ad primu
patciquiddiccnduQ)fitin&cundoarc(culo. Ad fccun dumdidtur noni^f nccntioncm
Auicc.ipf^n ce ocio ££atem,quiaab|ai:Aoncm omnino.fcd ciTc odoficatem, quia
plurii»uau&rtfcnfus<S^ motus,ucIquiaeft odo- fitas a fcnfu 3C motu
af^^encibus. undc di£Sculter i ip fis pcrdpitur motus.& intcIJi gf t
poFiiTime de uolunta- ff omotujnotus cnini nacuralfsnon cftal?la^us, ^amo
uccurcor. Etpcridemadconfirii)ationem,concedftur cnt m cp ablato fcnfu aufcrpur
wotus finjplicjtcr uo|ua- i:artus&dcintcntionc prfina,quaI&noncft
anhditus. Ad tertium didtur <^apoplexia proucnicns a {|)a|a c5 l^exione f
rigtda fi ue matcria confequitur oppflarioneQi P A R T I» II. rias poflc di d
curfus fpiritus fenfibilis Sc motiai , ut iji quaeftionccftdidum.
Adaliamconfirmationem pa- tet qutd cft dicendum. Q^uaeftio. Iv^. Aphor. xl]^.
VTRVM Forcisapoplcxiafittncurabtlisjfecflis uero difiidliscurg,
Arguiturmulciplictcer concrapri- mam. Primo.forcisapoplcxiacftcumeftanhelicusex
, ^ toco ablacus 3C t acet homo ficuc motus , fed aliqua talis. AufCc;
cftcurabilisjutprimacert^.dum inquit. Accidit utho- moapoplcxiam incurrat 8c
non fic differentia inter ip- fum 3C mortuum,&: non apparet^iqui s
anhclicus, de- indcreuiuffdt<5i^fanatur,<S^ nosplures uidimustales»
Confirmatur.aliquando ftertit apoplccicus, 3C fuper- ?aenf ence febrc curatur
apoplexi a uel curart cft polfibi- 3e,uc.5.apho.5 1 .apho.
Q^uibufcunc^doloresin caj^- • te repencc fiunt ^c .fed huiufmodi ftcrcura eft fignum
forris apoplcxiae ut ibidem pacec per Comencacorem in c6mcnto.idco3Cc* Secudo
cofirmacur idem fic.qua- li s cft proporcf o apopiexiae debilis ad uirtutem
debtleni talfsdebeteirefortisadforce.fed exdebili contingit uir tutem dcbilem
rcleuari.igicur.paccc confequcncia cc af fumptum fimiiitcr intdligenci .
Secundo ad principa- Ic arguicur ficquia debiiisnon poceft curari. Prtmo qa
aliquacpilcpfiaefncurabilis/ed qualibec epilepfiafoc tior
eftapoplcxiaquancuncunq^debilis.igicur SCc^ pa- tct confequentia 3c aifumpcum
incclligenci . Connrma tur.nunq^ poceft aliquis exapoplexia ficri fanus ud adl
fanicaccm ducf .igitur ipfa cft infanabilis. affumpcu pr& bacur,quta fempcr
cerrjjinacur ad paralyfim >uc colligf c prima tertg . ajieg.cap . Terti o ad
pri ncipale arguitur Scnon quglibct cft diffia le curabih s , quia curabilitas
apoplexiae habec laticudinem diuifibilem in gradus .i gi
turpoteftaliquaappofitainduplo faciliuseifc curai>i- iis,aliqua in triplo 3c
ficdeinceps.. Confirmatur. fecuij dum quanticacem caufg uclfortitudincm caufg
eftfortt tu4o ueldcbilicas ipfiusapoplextg . fcd quatuncu<^par ua potcft
effe caufa alicuius ec lcuis.igitur «Ss^c .patct c5 fcquentia <S^ aiTumptum
intelligenci. Ad oppofitum efi Hippo.<S;^ GaF.in comcn. Primo nocandumq»
liccc ablacio anhelicus arguat fortf tu<3fne apopIexi$,non tamcn fimplicitcr
fcdcum certis circun ftanci)s,pucaq» corpus fic calidum magna indigens eue
tacione,ubf autem hoc non eiTccnon opor ccrec fic cire. Cordcn .frigidae
complexionis exnte <S; modica indige te refpiraci one uircuce etiam mo tiua
lacer corum cxiitc debili contingens eft ex par ua <S^ leui oppt latione
appa- rcnccanhelftumprohtberi , ubitamen non efrec fortii apoplcxia . Ex q uo
tanqp cx fundamcnto apparec pri- moaliquam apoplexianj efre rcfpedu unius
corporist debilcaj,quaercfpcduunfusaltcriuscorporiseffecfor-^ tis. Patcc
fecundo eundem gradum laefionis adionis in cafu eiTe caufam fortiorislgfionis f
n corpore forcioris ^ debilioris ui rturis. Pacec cercio ab eade uel aequali
cau fa o<:currenccdctus perducibilc cffc ad mortem corpus
forciorisq^dcbihorisuircutis, utficalidum corpusro- buftum cx fanguinc debeat
laqueo aut aqua fuffocarl aut uir forcis 3c mulicr 3Cc.3c plura alia fcquuncur
cx hiStEttotacaufaeft,qufaIicecnocumcntum apoplexise indpiat a cerebro,ad cor
tame terminat, <X: per hocpri dpalltcr nocec anheiicum 8c cordis rcfrigerium
3c cue tatfonenjprohibendo. Exquo patec tj» ficuc aIiquo<J corpus zjiQ
maioriindigec refrigerio, ica pius Igdicur ex apoplcxia.
Seeundopraemiccendumeft fpuma dc qua uf debicur in fcquenci. Prima conclufio .
Fortis apoplc xia non diflaDguicur a debiliex duritie uel ablationc uf
fadlitatcanhclitus,nifi cum caeterisparibus. Patetcon dufiocxnotato. Sccunda
condufio . Non omnisapo- plcxiacumquacftablacioanhditus?ftfortfs. Tcrtia «oncIufio.No
cum qualibctdebf If f f^ a??h!?lf tus ordina tus. Q^uarta condufio.Omnis
apoplc^ig «:um anhcli- Digitized by Google APHOR,
latfonceftfortis&fncurabilfe. Patctpcrcau(am pro-^ bantcm concluiioneoi
primam aphorifhii quadragefi-' mifecundi. Q^uintaconclufio.Omnisdebilisapoplc-
xiacftdtfficultcrcurabihs. probarur etiam ut fecunda conclu0o aphori(mi .42, .
Scd contra dicfla qugdam i nfurgunt dubia. Primu dubium.
Vidcturq>noninomniapopIexiafiet totius mollitics allcgatis lods,quia
inapoplcxia poteft ee fpaf- inus non proportionatus ad materiam . igitur non
cric ibi mollities.aifumptum patet,quia fit in cpilcpfia.igic aforaoriin
apoplcxiain quamaius caufatur nocumen- tum .Similiter quia pofsut ner ui a
frigorc congejari 5 po teft etiam cfle ipafmusproporcionatusj quia rcplctiona
lis, ut paret. Sccundum dubium . Q_uomodo uir^us na turalismouet lacertos
pccflorisinapopIcxiaaCumtalis motus uidcatur uoliitari us. Tcrtium dubium .
Q^ua- Tc apoplexia facilisfempcr ucl utplurimun? tcrminatur adparalyflm
uniuslatcris,6«:quaremagisdcxtri ^ iinf ftri jCum dextrum latus iicfortius
iiniftro fccundii plit jrimum. Q^uartum dubium .Q^uarc prgcipiunt mcdi-
ci,utapoplcticitardcturfcpultura ufcg ad feptuaginca duashoras. Adprimum
iftorum diatur <^ utplurima apoplcxia eft mollities&c.fcd quiafccundum
plurimij f mpcdituscft tranfirus ipiritus adncruos iine comuni-
cationematcrigncrui,quarcneruiIairantur ablato fen fu ^motu. Dico autem q>
in ea non caufatur fpafmus non proportionatus confcquens fenfationcm nocumen-
tijquiaaufertur fcnfus. Nccfcquitin epilcpiiacaufat,. Igitur <Si:c . Poccft
tamcn in ca contingcrc cx congclatio »cai:proportfonatusadmatcriam.
Adfccundumdu- biumfccundum uiam Gentilis dicitur motum anheli- tus non eife
iimpliciter uoluntarium fedmixtum, idco impcditouoluntarionaturalisrcmanct.
Adtertiumdi dtur q^ ideo tcrminatur ad paraly iim , quia huiufmodi tcrminus cft
criiisimpcrfcifira Sc non perfe<fta. materia cnim cft multa cruda uifcofa
fr^ida.uirtus cft fatis op- prcira.undcncciicpcrfciflematerig dominatur utcri-
fim complctam poflit pcrficere.fit igrcur criiispermu- tationissquia matcria a
membro nobili puta uentricu- locerebripcrmutaturadignobilius quiaad ncruosper
«iasfpiritusfenilbilisipiiusccrebri, qua iic oppilantc
neruorumfubftantiamparalyticatur membrum. C% «croquaremag^Jatusdextrum c^
finiftrum paralyti- caturfumicur cx tribus.Primo quia iatusdextrumcali (dius
eft (S^ rarius.Secundo ga motusnaturafr iic ad de- xtrumjiSt: iixiocft
iniiniftro. Tcrtio,quiain apoplexia materia magis coUigitur in dcxtro ^ iiniftrolatcrc.His
ftantibu? naturatcntantcmatcriam oppilantcm expd- lcrc inucnit uias anguftas in
latere iiniiiro, 3c ipfii mul tum ohCc^iCnm ucl obftru<ftum gb oppilantc
matcria d:iamplenumquarenonp6t matcriambcnc pcrillud latusexpcllcrcEcontra
uerofn dcxtro ^ uacuitasrari- tas & caJiditas iuuans attra<fi:ione,quarc
&^. Adarjgumcntaprincipalia rcfpondecur. Ad primu pacec quid iit diccndum
cx didis in aphorif .42 ♦ £oden) modo ad confirmationem» Simifx ad fecwndum
principalc ct ad tcrtium . Q^uaeftio. Ivi^. Aphor. xliig. V TR V M
Craiiffccundum naturam citius mo- riantur graalibus. Arguitur multipliciccr
q> non. Primo,quiac|tcri§paribusfquaJiterJabunturame- diocri
habitudincigitur funt acqualitcr mali . patetcon fequcntia.& aif umptum eft
poitibilc. Sccudo plus dc fpiritu ct fanguinc cft i n craflb $ i maao algs
paribus, igitur.aifumptumarguitur. Primoquiainco cftplus dc unAuofo
fanguinc.ideo dc fanguinc plus 6c per con fequcnsdc fpiritu. Coniirmatur
fccundo,quiapinguc doiuuataddigcftioncm utfupra comcnto.j^. <S:feca da
primi.cap.de modogcncrationig humorum «S^. I J^ Autcc^ tcrtil.cap. i .Item
corporacrafla funt calida, dc humi- da,quia pixig;ucdo cft calida»^
.ca&OtCap^dcpiDSttedic» HIPPO. 157 Tcrtfo qualiscft proportio partis ad
partcm , taliscft proportio totius ad tocum. fcdmelius difpofttus eft uc ter
craiTus qp gradlcs.igicur m elior eft difpoiicio a>tius craiTa ^ gracilis
confcqucntia cft nota.&: coUigitur mt nor fuper apho.<S!^ com.3 5 . In
omnibus morbis eaqu^ circa umbilicum . ConiSrmatur. quiamdius dcfenda
turabextrinfedsalccrancibushuiufmodi craila qpgra
cilia.igftur.aifumptumprobacur , quia horum mebra func cxcrinfccus nocumcntis
expofita 3c dctecta, ccon- tra cralTa. Q^uarto laticudo humidf dcpcrdeda in
craf fopcr dccurfum gtatum fuarum eft amplior ^ in ma- £ro»6c cum hoc conunue
tardior eft a<fi:io calidi natura 3is in humidum in huiufmodi crailb igitur
car^us in co cxiccacur humidum uCc^ ad ^ccitatcm cum qua no ii:ac
uita^iSCpcrconfcqucnsIogioritcmporc ufuit huiufmo di corpus.patetconfcquentia
Sc maior , minor iimjliter quiahumidum eft amplius<5<:calfdum
remiiTiusucI fal tcm non i ntcniius.ideo 6Cc. Confirmatur.diucius du-
jachumidumradi<akin phlegmacico crailb agcnera- tioncconcra(fi:um qp
ingracili.igitur.aifumpcum pro- Jbacur,quia concinue cardius cxic<»tur , Ad
oppoiicumrft HiR>.in aplw.44, Refpondcndoadiiiamquaeftioncm primo prsmittc
dx funt diftindioncs 8c fuppofitiones quaedam.Sccun- do cocluiion<s de
qugiijo. Prf madiftancftio. Mors eft Mors duplcx.f.nat uraJis 3c accidencaJis.
Etdc utraq; eft fcr- ^^ fno iD propoftf o. Secundadiiiin(Sao*Crairf des cft du-
^"P** pIcx.EcfntcIligicurhicdephlegmatica. Tertiadiftin
<ftio.Q>nfimiIitergracilitaseftduplex4S^c. In propofi Craiii- 3toeft
fermode choFa.Eft igitur fenfusqug corporaalgs "^ ^, paribuscitiusmorianturanphlqimaticaandiorica.
gracilf- Prima fuppo . jVkximc «S; pr ic^iter pcr cahdi & hu *^ ^^^**» micU
natui^^ confcruationcm conferuatur mca 8c ant ma in fubic<fto ananato
.Coiligitur in li bro demorce ct iiitad:dccauiisIongitudin^<S:breuicatisuitae.
<S:prf- A»*^» fnaprimi.ca. dccomplcxionibus. Patcccciamjquiain- Aufce- ftr
umentum proprium animg cft calidum nacuraie qdf fioc confer uatur fine
humid> . non conftruatur auton formainmatcriafinc fuoinftrimeto.ideo
<S:c.Proptcr ^uodin libro dc morte 8c uita. Gcncrat^ uiucntis e pri sna
participatio animg nutriciui in calfdo naturali ^uica aucem cft cius permanfio.
Exqua fuppofirionc f«jui- turprimo<5k::prindpaliter^ pcr operadon» aegcau^
vf potcnti^ C(»iih-uacur uita 8c animain fubic<^,quf a pcripfasc2jidum5::humidum
idiauratur. S^uitur fecundo !q> ubi funcmeliorc^ ucg«aflug poccnri§ opera
tiones mdiusanima<S;: uita conicruatur , €oi^h:ii mc- jbfus calidum
nacuralc&humidum rcftauracur. Itcoi ^uiaficalcsoperacionesuitamconfcruac
meliorcs me- Iius<Sidiutiusinfubkdoanimamcoi^ruabunt. Sc-
.cudafuppoiitio.L/fccccalfdum 8c humidum iinc prin- cipia uita2,non camcn
quomodolf^bcc func prindpia ui- tf conuenicnter confcruariua,fcd
dincccilcfTlaadin- uiccm forc dcbitc proporrionata. Pacec,quia u!m cali dS
nimiscxcedichumidumauccxccdicur abco,cxprwK>
cxringuituruelcxccnuacurexfccundonon delHcc rc- g ulatur .H$c autcm dcbita
proporcionabilicas cali^' ad humidum e%quacuor fumitur codirionibus.Pruna ac
humidum fitaercum bene digeftum 8C conuemcncer fubrilc,uc£alidum eius<klMcc
foueatur.Sccunda ucno jiimismo<£cum .Tcrria ut non fit nimium. Q_uare ut
calidum fic eciam dcbicg quantitacis*ex quil^ rcfulcat conucnicntta<&:
proporrio calidiad humidum. Eccx hacfui^fitionefequfcur primo caufam
&nmc^'acaai conferuarionis uitf ciTc debicam mcnfuram a<fi;iuaruxn
!&fimiliccrpaiifuarum>^ confcqucncerdcbicam pro- porcionem a<ftiuarum
ad paifi" uas, Scquicur fccundo tardicacem rcfoJutionis humi di a calido
non arguerclo gitudincmmaiorcmautminorcm uits pcrdurarionem« fcd bona porius 8c
conueni en^ calidi 8c humidt rcftau-
rarioKUudcouaucQCcrarguit)qu|cacom€]ior€tpcrf<e# Digitized by Google Aufce.
GaT. Auice. Artfto. GaF- Autce. plex<S: uartu» Q_VJ£STIONES ^or eft quanco
caSm Sc humidu cft aff mcli us propof tfonatuoi. Primaconcluiio. Acadcntalimortcfccun
dum plurimumcitfusmormncur crairi iam diAiquam gracilcs.Probatur,quia fcciidura
plurimum moriutur fgritudincfuffocantc.&gracilcs cx rcfoluetc.igr 3Cc»
patctconfcqucntia. &aflfumptum fimilitcr intclligeti. ProiUo ctiam eft
Auice .fcptima quarti.allega.cap . £c dixi notanter fccundum plurimum , quia
cotingenseft aegritudimbusaiiquibusacutis, ut ftjuinantiadC fimili
bus,minusrcfifl:erechoficum propter coplcxconis cali ditaccm. Sccundacpnclufio.
Citiusalijs j»ribusmo- riimtur craiTtmortenaturali <$gracilcsad intcUciftum
datum.Probaturconclufio.inchoftcisfit continuc mc lior humidi
fublbintifiarcftauratioquain huiufmodi phlegmaticis.igiturconfequentiauidccur
nota,^ fi- gnulaffumptum intucnti. Item ficutalicuiuscomple xio eft fortior dc
alijs paribus eft uitf logioris. igf 3Cc* Corrolarium primum.hxccofcquchtianon
ualct. co continue uelocius confumitur humidum in forte qpin plat.
fgiturcontinuc plusfortesappropinquatficcitati cum qua non ftat uita qp
plato,& per confcquens oppo- iitum confequentisftatcum antccedcnte.f.
cotinuctar dius appropinquat termino mortis for. qp pIa.<S: tamea malto
uelocius iic exiccatio Sc rcfoludo in humido for, qp pla. Corrolarium fccundum
>Iicec propter refolutio Bcm fiat humidum continue tcrrcftrius, non tamen cx
maiorircfolucionefufficicnccrarguicur maior hunjidi tcrrcftrificacio,nifi cum
ali)s paribus . £c plura alia cx hisconcludi pofTuntquaefuncfatisnoca.
Tcrtiaconchi fio.Corpora craiTafccundomodo funt longioris uitf q^ gracilia
qualitercunc;^ alijsparibus . C^uarta coclufio. Corpora gr acilia primo modo
funt longioris uit$ qp gra cilia fecundo mo . Patct de mclacholias 3C choficis
6Cc^ Ad ai^umenta patct foliuto. Q^uaeftfo. lix. Aphor. xlv. VTRVM Mutatron^
locorum aetatum Sc tem- porum dC uitarum curcnc cpilepfiam iuucnum. Argui tur
multiplicitcr c^ non. Primo audioritate Hippo. fn quintaparticulaapho.apho.8 .
Epilcpfis quibusantc iu uen tutan nafcuntur 6Cc, Secundo poiTibile eft epilcp
£am ficri a caufa cxcrinfe<a au t primitiua.fed cauf^ ex trinfccae uel primi
tiuae occurfum non habct aetas rerao- ucrc.lgitur.patetconfcquentia Sc
alTuraptum colhgfc tertio interiorum.cap .y.dCprimdL tertfj .trac. 5 .cap .de
epilcpfia. Tcrtio per cuiufcunqp qualrcatis excemim adhttC finc materia poteft
ficri ,cpilepfia,igitur 3Cc. co fcquendamanifcftad^aiTumptu probatur, quia
epile- pfianonabapoplcxiauideturdiffcrre nifi fccunduma gis Sc minus.fed per
cuiufcunq^ qualitatis iromatcrialis excclTum poieft fieri apoplcxia. ut fupra
oftcnfum eft. igitur<5^c. Q^uartomutationes cemporum gcneranc morbos.igicur
non uidcntur curare cpil^fiam.aflum- pcum coUigitur ccrcio huius aphor . l .Sc
prima problcu inatumproblcumace.3. (^uinco arguicur. epilcpfia, & apoplexi
a func i dem .fed ap<^Iexia non curacur per-
fnucacioncsscatum.igfcur&c.pacecconfequencia , «S; minor.fedarguit
mafor,quia apoplcxiacft ablatio fcn- fus 6C motus fic epilepfia Sc ab eadem
caufa. f. aboppi latione.igicur .<SCc .pacct confcqucncia.fS: colligicur af-
fumpcum teruo inceriorum.cap .y.ubi ponic<j> no au- dic nec uidet Scc^Sc
ficablacus eft fcnfus, fed oblacofen fu aufettur mocus,ucquarco de
accidenci.cap . 5 . Icem cxperimenco pacec iplos cadcre Sc non ftrcire fi
pungun tur &c.immo cciam in ignccomburi . Adoppofitii eft Hip.in apho . E c
Gaf .i n com .45 ♦ In q\xx&ioDc primo pr^ micccncb funcqugdam pra^a
buIa.Secundo condufiones dcqu^fico.Tcrtio moued^ funtdiflficuJtateSjd:
foluendg. Q^uantum adpnmum funtqu^dam prxmittenda. Primofciendii cft,utponit
Auicc.fecQdaprimi . doc. {>rima,cap .3 .quod eft 4c complcndis atgritudiQum
di- PA R T I. 11 fpofitf onibus. .Sgritudines mfcis modtenomi na (brei 0r
cur.Na cpilepfiamultas denominationes recipit. QL^*
dot^.n.denominaturabacddcntc confcquentc ipfam,
&diaturmorbuscaducus,quiafacit hominem caderc ad terram.Q_uado<5 amcmbro
uel partc laefa,ipfaetii dicitur epilepfia ab epi c^ eft fupra Sc lenfis
laefio. Dicic cciam per ideramorbusfacer,qufa facram partem,quia ccrcbrum
quodanimf rationalis eft tcmplum laedit , iii xta
fcnteatiamantiquorum.Didtnretiam raorbusdt uin us ab occultatione fuas cag q cft
ignota u ulgo . igno rantcs.n.uulgarcs eius caufam ipfam tanq; caufis imc-
diatisdijs attribuebant.Dicitur etiam hcrculea paflfio> autquia cam
Herculcsparfus eft.aut fortis ^fortes dc^ ciens ut fuit Herculcs . Dicicur
etiam lunacica paiTio a mutationc quam facit fccundum lunationcs,quia frcqa
terfecundumlunaequadras,aut fecundumlunarcs raen
fcsggrotateinuadit.Diaturquoc5^abaetateinqu3plix rim um ad uenit infantilis
paiTio,quia infanti bus f reque tercucniens,quiaexea frcquenter moriuncur
pueri. PalTioeciam ifi:afrcqueccrmacer puerorura uocacur* Ad propoficii
quancuncuncg hgc noraina difi:inAa fint unicamcamenpairionemaD au<53:oribus
dicflara cpile- pfiam imporcanc. Sccundo fciedura eft <j dehac paiTio
ncabaucftoribusuarif dacur defcriptioncs. Auerrois in cerciocolligec.cap.
vlti.ipfam calicer defcripfic. Epi- Iepfiaeftquae£iciccadcrcpaciecerainterram
in prirais quarc tuncmoucnturorania racmbramotu malo cxtra nco,<&:
priuantur oranes fui fenfus<S(: uirtutes animales
autdirainuuntur&coIliguntur<&; contrahuntur oni-
niaipfiusraembraficutfpafraata. Serapioautem pri- mo fui breuiar:^ .23 .cap
.talitcr defcrtbit. Epilepfia eft fpafmus totius corpons non tamenferaper cum
nocum to aAionte omnium membror um principalium . Gaf , autcm quarto interiorii.Z.cap.
Epilepfiacft totiuscor porisfpafmusinfirmu in mollitiera ducens minime,u
paralyfira . Gordonius autem dixic. Epilepfia eft mor bus cerebri confimilis ,
auferens fenfum <&:; ered:io- nem totiuscorporis cura perturbatione
mentis propter oppilacioncm favflani in uentriculis cerebri non princi-
palibus.Oranesitle defcripciones fane intellcAae falua- rip>ofiunti
Perfe<ftiortaraeninter oranes uidetur dc- fcripciopofica ab auice.prima
tcrci^.trac. 5 .cap. dc cpi Iepfia.EpiIepfiaeftaegritudoprohibens membra aiata
a fenfu 3c mocu Sc erecftione no intcgre. In qualy aegrt
tudoponiturprogenere<&: capitur communicer^di-^ fpoficione praeter
nacuram &:c-ucIforce poteft nomina ri aegritudo proprie,utinfra uidebitur.
Per hocquod di cicprohibens SCc.diffen abapoplexia in qua incegre m pcdit
.difFerc ecia aparalyfi &; mollicig SCc. Pcrfevftior tamendefcripcio
apparecillapoficaab Auerroi loco allc ga . ut infra uidcbitur. Tcrtio fcicndum
cft q» in epilc- pfiatripleximaginaraurtcrapusquantumadeiusparo xifmura
.f.principium medium d: dcclinatione ipfiu« paroxifmi.cSiiinmedio includitur
augmentum &fta- tus.quantum adprincipium Sc declinationcm cuide tcr
fentiunclicctdiminutc.Et fimiliter quatum ad augme
tum.lufiatutamcnaliquandocpilepfiacxiitefortino fentiunt,ita etiam tunc motura
uoluntari ura perdunt. «S^in hocdifFcrtepilcpfiaabapoplcxia. Propterquoddi
xit.Serap.q^eft fpafiiiustotiuscorporis,non tame feni pcr.Inprincipio.n.non
pcrfccflcprohibeiur tranfitus, necindeclinationcoppilationeiaraminorata. In
ftatu autem contingens cft. Q^uarto fcicndum eft,Am ultis ttufispotcft
proucnirc cpilcpfia.f.a caufa extrinfeca ct primitiua,ut a fortifrfgiditatc
extrifeca adhuc fine ma tcria multum ccrcbrumlaEdcnte,quarc contrahitur cc
rcbrum in fcad rcpcUcndum nocumcntum ad cuiuscoa tradioncm contrahuntur ncrui
& neruofa membra.et tn tali contracfiione prohtbctur tranfitus fpiritus
anima Us fuper toto uf minuitur . 6c fic fit motus ipafmofus tn
fiieo^ar^tS^tpapcdtturfcQfus* Q^uan4o(]^aute acau£| ' ^ ' uiuiafcca Aueri
Serap» GaT. Gord^ ': Auicct Epilc- pfiftp triplcx Scrap Epilcp iif ca Digitized
by Google APHOR. in trinfccacofporali.Et hoc dupl/dtcr fcilicetpcf ^pric; tatem
8c com unftatem . Per prQprietatem appcllat epi- lepjSa cerebralK. Pcr com m
unitatem rccipit denomina nonem acomunitatemembrorum utdicatur ftomatc- ca
fplenecica myrachia,<S^ iicdealijs.Contingit.n.ame l)roquantuncunq;dtftantf
tranfmctti malamd^ noci- «am materiam ad cerebrum>quare cotrahitur ccrcbrii
^ Et ipafmus in toto fecudum modum iam di(ftum , uc <3af,
4:oIIigipotefttertio<nteriorum.cap,7.depuero a cuius <:rure£kuabatur
materia ucntofa. Adpro{x>fitu de qua libctiftarum eft fcrmo in propofito
potiiTimc tamen dc cerebrali ejcproprio.f.cercbri nocumento contingcn- te. Ex
quibus patet primo q> epikpfia poteft ciTe fpaf- musnonproportionatusadmateriam
,qucanulla cere- bro ucl membris com untcata m aceria ner uos rcplentc, fcd
folo uapor,autmaIa qualttate trafmiiTanocete etc» Patetfecundo quod
polTibtiecft cttam cSc fpafmum proportionatum ad maceriam . f.de repletionc S^
. quia materia illapoteft repiercorigincs neruorum fecudum Jatitudmcm
cosaugendo dC iicetiongitudinemeosdimt nucndo.
Patcctcrtio<jipfapoteft€iTefimuluter<^fpa
fmusconcurrenttbusambobusutpatec. Exquibusap paret ulterius non omncm
eptlepfiam <& paroxifma- Jem . Patet de dcpcndecc a ucrmibus a ca
primiciua uFp focatione.£cpFaah'acocludipoiTuntcxhis&:c.
Q^uantumadfccundumfinthf conciufioncs, ?r|i- ma concIufio.Non qlibctepifia
curabihs eft apta cura rcciperc pcr mutationem gtatum. Patcc dcdependente
iimplicitcr a caufa primmua, aut dc dcpendcnte a ucr- mibus.
SecundaconcIuilo.AIiquacpiFiaeilpcr iim- plicem alierationem
rcmouenda.patetintelligcnci fimi litcr. Tcrtiaconclufio.Epilepfia
quglibccconcingens pcrproprium cercbrinocumentum maxime curam cft aptarecipere
pcr mutacionem aetatisex pueritia ad iu-r wentutem.Similitcruitf ccmporisd;
regionis iuucntu ti proportionatarum5quia.f.caiidg Sciicc^ complexio-
«is.Patetquiapcr taliapotiiTimg refoiuitur <S:prohibc «ur
multiplicatiomatcriaefadcntis cpilepfiam.igit.pa- tet confequcntia,6li aiTumptum
intelligenti.Ex quo pa tctperiuuenesintelligcndoseiTcpueros uel faltem cir-
0.15 .annos, Q^uarta conclufio. Inter epiiepfi^ cerc brales dehis caufa
corporali pendentibusuerus e apl». a matcria phlcgmatica maxime pendentibus uel
aliahu tnorali materia praeterq^ chofica. Pacet
iati^ intcllige ti» £t iftg duae conditiones refponde t ad qu^fitum . Q^uantum
ad tcrcium funt difficultatcs. Prima dif ficultas.Nonuidcturc^^cpilepfiaiSi
apoplexia incaufa omninocomunicent.Epiicpfia.n.caufatur a ucntofita tc,ut
.3.cano.fcnprimaalIeg.cap.<&: cercio coll^ec, 8c terciointeriorum.alleg-
cap.Apoplcxiaautem no», ut patetpcr omnesau<fi:ores.igitur «^c,Item quia fit
apo- plcxia cx fola oppilationc arceriarum portantium ipiri tum uitalem ad
ccrebrum,ex quatamen non fierct epi- lepfia,qa non motus a>ntractiuus.
Sccunda difiicul- tas.NonuidcturquaiibctepiFiam ciTc fpafmum^quia poiTibilc cft
waporem non inferre tem fenfibilc nopume tum ccrcbro tali tcr oppilarc origincm
ncruorum , ut fe f usd: motus impediatur non inccgrc.fedhoc pofito no fiet
fpafmus^quia non ficrct ccrebri contra Aio. 16 &.c* In ftatu ctia paroxifmi
non eft motus fpafmofus. Tcr tia dilRcultas.Si paruus uapor aut uentusciTct^ufa
co tradionts <5!C^.fequcrcc<;^ femper in fcbribus fect epi- lcpfia,quia
femper ad cerebr um multac matcrig f umofg afccnduncjigitur
fcmperdeberetcontrahi adcxpcllcn- dum rem nociua,!5i: pcr confequcns 8cc,
Q^uarta diffi cuItas.An epifiadebeatdici acddens uciaegritudo &c. Ad primam
iftarum dicitur primo sj fecundum pluri- mum comunicant caufa anteccdcns
epilepfif , Sccz con f uncflaapopiexif .licctin caufaa>niun(rta non accciTa-
rio,quiacpiIepfiafit utplurimum aucntofitatc gfoiTa, cuf us figsum cft
ueloxrcfolucio 6c tcrmi&acio paroxf HIPPO, ts^ fhsf ,!f cet etiam ab humore
cdceditur.pa£et eti am quod, apopiexiapoteftfieri a uentoiitategrofia.fedtamen
^a' raro aduenit,idco non fcceruntaucftorK metionem dc ea.
Adconfirmationempoteft^'ci<^exlblaoppilatio- ne ar tcrf arum poteft ficri
epilcpfia 3c q^ non eft eiTentia lc epilcpfig ciTc fpa£mum,fed accide tale.
Vddic quod non ciTct cpilepfia,qiua non ciTctibi fpafinus.Et quan- do dicitur
in comcnto ipfas com unicare in caufis, intel ligitur dcapoplexia fecundum pl
urimii co tingente qua lisnoneftffta. Adfccundamrefpondctur fimiliterfi- cut ad
primum . Adterti^ didtur negando confequc tiam ,eo q> licet aicendant
uapor^, uo tamcn per ueniuc ad uentriculoscerebri. Adquartam poteftdid
,<j»ifto, tcrmino cpiFiaauiftorcs utiitur multii equiuoce. Q,ua
docg.n.acdpiuntpro illo contra<fliuo motu,ira<^ cpilc- fiafupponat
proiUomotu , 8c appellcc fmpcdimentum f n fenfu <S;;motu uoluntario,<S^
ilceft acddcns uircutis motiugjUt patet. Q_uando<$ fumicur pro illa priuado-
ne fenfus 8c motus uoluntar^ ud im^dimcmoy 8c co- notac contracftionem aliquam
in aliquo tcmpore fui, 8C ficitcrumeftaccidcns. Q^u^doc^ autcm fumiturpro illa
contracff ionefubfi:antie ccrebri , 8C ucntriculorum «us ad cxpellcndum 8cc,8C
fic eft ggricudo feltcm in rc ccptaculo.poteft etiadid acciis , quia motusmalus
, 8C fic potiiSme defcrilMtur abau<fioribus. Adargumentapatctrcfponfio. Ad
primum fatec pcriuuentutcm pueri,iam eiTcintdligcn<3am. Ad fc- cundum
fimiliterpatetquid fit diccndum. Ad tertium fimtliter. Ad quartum <iidtur
<j> muradones tcmpo^ gcncrant 8c cdam curant morbos. Adquintum <^dc^
q> epilepticusin aliquapartcfuiparoxijfof priuatur fen fu 8c
inaliquanon^utinqu^itioncciiccumcft. Etihoc <lifFer unt qjilcpfia ab
apopkxia <S:c . Q^uaefdo. Ix. Aphor. xlvi. VTRVM
Plures^IorespoifinteiTcineodeme broadgquate. Arguiturmuldplidter q^fic. Primo.
{wiTibik eft in eadem parte fimul ciTe plura obiccfca do-
ior^igitur;&:c.aiTumptumarguitur,quiapoiTibileeft iacodcm fimuleiTcmalam
complexioncm diuerfam 8C folatam condnuitatem notabilem,quarum quaeiibec e
obicctum doloris,ut oilligicur fecundo tccbid , ccx .3 2 . QiS^
jConfirmacur,quiadeduccamal3 compiexione ftilus perforansmembrum fcnfibilcm
dolorem inducercc.Si- militcr dedu<fta acutic ftilus ignitus occurrcns
membro .doloremcaufaret.igiturh^ ambobus concurrentibus xxtrunc|;ipforum
dolorem caufat& c on cundem , cum non ciTcnt fenfationcseiufdem
<5biecn:i 8Cc, Confirnia turjquiapoiTibilceftincadcmpartc fimul ciTedolore
cxtcnfiuum&aggrcgaduum.igitur 8Cc. aiTumptum fatispatet.
Secun<Jocommunitcrarguicur fic.poiTibi- le cft can<iem partan fimulcaleficri
8C infrigidsiri. i^" tur<S::c.aiTumptumcoiligitur fccuiido dc accidcnci
3C morbo.ca.:^. Tertioadprmdpale.poiTibik eftin eo- dcm plur^ ciTc delidas
^itur 8c dolorcs.pacet confeque da,<&:arguituraiTumptum,quiadcIic£a
caufarur cxrc Atu fenfibil^membri ad naturale eius tcmpcrfe,fcd po
tcftfccundumplur£s<|ualitatcslapfum fecundum illas redireadnaturalcm
temj^ricm .igicur 8cc, Q^uarto ficut fe habct mes ud animaad^ialorcm animg, ica
cor pus ad doiorcmcorporis.fcdinmentc uei anima furit Q. mul plurcscatifae dolorffi
igitur 8cc. Vlcimo ad idera. iicucfehabec uifusad uifibilia,ita tacftus ad
tangibxlia* fedin uifu poiTuntciTc fimulplur^ uifionesdiftincftsE. fgitur 8c in
ta<ftu plurcs fenfafidon» tacft iu^. 8c per co
fcquens<5i:c.Vcllln<^a:ur qugratur diucrficatis caufa quare uifus poteft
fimul diftincfca liifibilia difiin<fcc g*« ciperc,non autcm ta^us<S^c,
AdoppofituuidecCoi3icntatorfncom.4(^* ^^^ ^^ ^
Infilaqufftioncprimofuntquaedampra:mittcn<3a. «odcmi
Sccundoponcndaefuntcoclufiones. Prima d^ftinAio. °icbro
Piurcsdolorttfii&iftcodcBimembroadaequate pofiU- ^"P^^* Dofo—
Digitized by Google Q^VJESTIONES ' #ius multtphciccr imagmarf juel quorum utim^
ak< riuspars,uel arobo altcuius tcrti),u€l fic^noo fiat una fcnfatio ex
cis.cxcmpla patcnt 8Cc. Sccuda di&inCtio, Plurcsdolores;&:c.poirumus
imaginariucl obicdorii fpcdc limilium ucl diirimilium . Tertio praemito^ipc
Cifica diftinftio fcnfationum ciufdem fcnfus fccundum fpeci«ajmaximc&:
principaliccr arguitur exfpccifica diiiinctionc obie<ftorum cum alijs
panbus.Dico autem uotan tcr cum ali)s paribus proptcr uiridc dc longc uifu Sc
nigrum dc prope fimilcm fccundum fpccicm uiiionc gcnerantcs.intelligituf autcm
dcfcnfationc,qus diftin ctc SC non conf ufc fcntitur . Ex quo infcro quarto q^
ii- cut cx gradu caliditatis prgcxiftentc in fubicdo 8c fu- pcraddito rcfukat
una caliditas intenfior qp aliquK illo rumjitaex fcnfationc caliAtatis dc
praecxiftcntc. Prx mitto quinto (^ fenfus pcrdpies obicAa dtfti n<52:a nume
ro non pcrdpit diftinAioncm intcr iila niii rationc fin- gularium
circunftantiarum diftindarum, cum quibus iTJacompraehcndit fcnfibilia. undc
uifusnon diftinAc compraehcndic.a.<5^.b.album nifi qu(a m alio iitu com
pr$hcndit.ajnalioi>.autinaIia diftantia aut alterius
*nagnitudinis«5l:figurae.Si.n.a.&.b. in codcmfitu ad- aequatc
poncreturproculdubionon iudicarct uifusdc a.<S;.b.tanquam
dediftinvtisobicAis» Exquibusinfe ro primo iftas condufioncs cire oinccdcndas.
Prima.a. Sc.b funt una quaIi»S3& tam.a.q^.b, funtfcnfatio.^ tamcn
tam.a.qp.b.non funt una rcnfatio,quf ano unius adsquatiobie<a:i.aliud.n.
cftcireunam qualitatcm 8C aliud cft cllc unam fcnfationem . £x quafcquitur q^
If- cctcx uifioncqua uidcsfortem,<Sc uifionequauidcspla torfcm fiat
unaqualitas uclforma,non tame cx ipfisfit iinafcnfatio,quianon uniusadacquatcobicdi
apprche £o* Vltcriusinfcro confinulitetdTc a>nccdendum de
intcUccfttone.Btpluraal^ cxhiscodudi poiTunt. Prg mitto ultimo <^ tacflus ab
obiccfl:^ pl urimr s eiuCdem fpc dci matcriaif ter im ucatus , quia cx illis
qualitatibus ia organarcfultat unaqualitas aqua dedditur fpedcs re-
prcfentaduanon iudicat nifi deobicd:o uno.patct fatis ii.n.r2K}iu8 folis 8c
igais calcfadat manu tua,ncr uus iu ^cabit dc qualitatc in organo imprciTa quae
quia una e tmica tunc critfcnfario.non.n.iudicat ta Aus dc extcr«> xi obicAo
pcr matcrialcm imprcifionem, Primacon- «lufio.Ptoifibileeftincadem
partcadaequatc clTeplu- -i-cs dolorcs non fadcntcs unum dolorcm abinuiccm fpe
^ic difiandos. Patet,quia in cadcm partc poteft ciTc trc- :ft^fenfado
confequcns aggrauationcm &:cxtcnfion6, txccifiuccalidura><5«:foludo
continuitatK. igitur 8Cc^ Patctctiamperpluraadducfta ante oppofitiun. Sccu fda
condufio.Lfcctimprimentiaqualitatcm tangibilcm niacerialitcr in
organota(flusfint(&'ftm(fta , ftat tamen tjnicsm fcnfationcm fcntirc qualieatcm
iilam in organo ra<iuieimprcffam.Patcipcrcaquae<3i<flafunt. Tcrtia
coduf ?o. PofTibile eft in cadcm parte adaequatc cffc plu rcsdobrcseiufdcm
fpccidpartialcsex quibus rcfultat tmus totalitcr dolor. Eteft nota condufio.
Q^uarca condufio.Non eftpofribilcincadempaiftcadaequatecf icpiurcsi^lorcs
dufdcm fpccid exquibusno Hc unus cot^s dolor.£t.<fiam fcnccntiam intellexit
Commcnta tor(ncommcnco.Patcc,<3|uiaobic<fi:umtuncad|quatjz cft unum ^ unf
ca (bifatio. Adargumcncsprfsdpaliaircfix>ndctur. Adprimii cum cfusconfirmaobmlmspacccfbludopcrprima
con d ufioncm co ccdic .nktbi to$ii dcdu<f^um . Ad fccundii dixf fupra quo
contingic can<?s par te adacq uacc calcfic- €i fu^ f Uo apho* X ^.primae
parn^Jiumidae diaecae» Adalf aargumcnca paccc foludo. O uaeftfo. ixf. Aphor.
xl\rg. V T R V M Ci rca gencrattoncm faoid acddanc do
lorcs&fcmagisq^fadafanie. Arguicurmulciplidcer qf non . Primo fic.in
gencratf one fanid apoftcmacis Ist «mXplcurcilsiion 9cd4a&( 4oIor$»
^feb»fg(cur «pa^ PAR T I. II tetCottfcqu«itia,<Si affumptum coUigitur.j .cano.fcn*
I o.cap.dc fignis pleurcfis.pluries etiam dedaratu cft hoc, Sccundo pofTibilc
eftmembrum horagcncratio'-. nis fanid ftupcfieri aut complexioncm mcmbri tantum
corFumpi,ut fcnfus membri amittatur , fcd hoc pofito non fient dolores magis.
igitur 8cc. patct confcqucnda 8c afTumptum fimilitcr. Tcrdo fimilitcr
arguitur,ga ^hoccfret,circtmaximcproptercaufam ta(&m inco
mcnto.47.f.quiamatcrta cbuUicnsmembrum cxtcn-» dicfed arguitur q^ non,quia
pofTibile cft matcriam tuc cfTc multo minoris quantitaus q^ ante . igttur
tuncmi- Qus extendit.afrumptumpatetponendo materiammul tum
eircrcfolutioniparacam fubcilitate fua , ita ut plus per rcfolutioncm minorccur
qp per ebulhtioncm in fufs dimoifionibus augmencetur . ud poncndo in augmen-
toapatisfcarificationcm prgueniiTcprohibetem ipfam. tantum augeri. Q^uartoin
gcncraabnc fanici conti- nue maccria fanietcminoratur pucrc<3o 8c caliditas
prg tcmaturam.igitur non crefcunt accidentia putredincm
fcqucntia.confcquentiapacet,^: afTumptum^quia con- ttnuc in eadcm crcCdt dtgo
qu? eft alteratio facicns ccf- farcputrcdinem manentcfubflantia , ut colligitur
tcr" dotcchni. (^uintoanullacaufapotcft ficriin matc-
dafaniandacaliditasmaior ^ prius . igiturnon pote6; maiorem tuncpad
ebuUitioncm.patctconfequcntia^C afTumptu arguiturjquianecab intra nccab cxtra.
no cnim abintra,ut patct ctc .dcducasargumetum ut afs^ Sexto adprincipale
arguic au(ftoritatibus. £t primo au<floritate Auice .2 .prtmi.doc.tcrtia.
ca. i o . Cum il ludquod collciflum cfl iit maturum jfebrisfortitudo ct
doloriSiSI^ puf fus fcdacur,<Sc loco dolorisaduenitrcs qug cft
ficutpruricus.Secunda primi.ca. 5 .doc.primaquod cftdeaegd. compoficis.
ubiponit <^poft eam peruenic ad ftacfi <S^ad uldmu mmor eftjdeJdc minuic
3c macu ratur.maturatio autcm fequitur minorationem apads» Item
tcrtiaquartf.cap.de fignis exiturarumintrfnfeca rum.quandomatcriafitfanics
fcdatur dolor &:fcbris. Vltinjoillafcbris noncft cphimcra,necputrida,quia
»cc i nterpolata ncc continua,f gitur &5. In OEppofitu cft Hip . in apho .
E t Gaf . i n com .47» In quaeftioncprimo prg mittendafuntnotabilia. Sc- eando
poncndg funt condufionesde quaefito. Prima ^■ft.Saniesedu«.f.laudabiIisdc
illaudabilisqu^ uirus ^ uirulcnda dicitur.De qualibet iflarum poccft ee fer mo
f n propofico. Sccunda difti ncflio. Apa muldplicit tcrminaripoccft.f.pcr uiam
rcfolutionis fuppuracionis iiuc faniacionis,5: ad fdfrofim,hiccfi fermo uc
pacccdc apacc cerminandoper uiam fuppuracionis ud faniacio- nis. Tcrcia
diftin<fli o. Aliquando antc mucationcm uf faniationem procedic matericiminoracio,
8c quando^ aon.ExcmpIum prmif,ubi prae nimia apacis magnicu dinc ficrcc
anccmucacionem fcarificacio . Exemplum fecundipacct. Q,uarca difti ncflio.
Aliquando in gcnc- racionc (amci conftac mcmbri fanicas apoftemaci aliqua do
non.cxcmpla pacent. Vltimo notaq^ hora qua i apo ftcmatc gcnerat fanics
fftmagna materi § ebuUitio, un- dc 8Cmcmhxam apacum cuncmagisfcrucc>quare
fpiri tus cuncmagis inflammac <Si tocum corpusaucetia f u-
mosamaccriapucrcfccnccdcuatoscordicommunicac, 8c exconfcqucncf fic fcbris magior
qp ance , quia tameu maccria,bullicnccipfaamplfacurad dimenfioncs m^io rcshinc
eft cdam<q^ mcmbriapati ficfolucio concioui-
tacismagis^prfus<5<:Iaceratio, <S; cx confcqucnti do-
lor.complccacamen faniepariibusfubcihbus refolutia totum rcdudum cft ad
dimcniioncs minorcs,quia con^ dnuifoIutiominorat,<Sccx confcquencidoIor,quia
et tocamatcria facfifca cft coftancior (blidior 8c Cpiffior^ hic
cftq>minusapcacft adcor cuaporationcm facerc <&:ex
confequcntiminoratur febris.Similiter ctiam quiami* jius fcr uet cc fpi d cum
totius corporis minus in fl amac. .Pdma<^duiiQ*Pofrtbilc cftio gcocradonc.
fanidii l«iu^i)i$ T.^o^ Auice« Saniea duplcx. Apacis ccrmi— nusmf dplcx»
Digitized by Google APHOR. laudabilisminorem ciTe dolorcm,6cfehrcm^^ Canich
<fi:a.Probat,quia famc facffcadcterior e eiuspucredo.igi tur dctcriora
poteft imprimcre nocum cnta. patctconfc quentia,& alfumpcum fatispatet,
Itemecontra,quia poffibilc cft faniem malam groiTiorem faAam cfTc , 3^ minus
fenfibiliter imprimentem.Nota tame q^ hocna cft ncccifariojquiapoteftfanieseflcitamala
ucicnfum mcmbri penitus deftruat mebrum moraficando , quo poflco in gcncrationc
crit dolor fortis,6<: tamcn in facto cflfcfanicnon. Exquofequicur<^in
gcncratione talis fanicinonncccfrario proceditdolor augendo. Secuda
concIufio.Nonneccflrarioingcncraaonefanieiiaudabf lisaugcnturdolores 6c fcbres.
Probaturcondufioin niultis cafibus, Primus cafuscft ubi ficutproccdit fania
tioinmatcriajitaabaliquaaccidcntali caufa remitta* tur fcnfibilitas
mcmbri.completa ucro fanic rcdcat me bri fcnfibilitas.Secundus cafus cft q>
ficut matcria fania tur ucl ad famci formam aicciaturjitaad loca pcrmutcc
cxtcriora»T«rtiuscafuscftq^ ficut difponitur , ica dc ip
fafiatcuacuatio.undccontinucrcmaneat materiafub dimenfionibus minoribus Sc
pauciores potesad cor pu tridosfumoscmittcrc.tunc.n.patec quod ficutgencra
bitur fanics,itaremittenturdolores,<5^febres. Q^uar- tuscaruscirct
ubimateria cffcc ualdcetherogencaeius fubtiii rcfoluto tcmporc quo pcruenit ad
altcrationem faniantem remancatgroflior no potens xqualitcr infla mari aut
intcndi.Et fic pacec conclufio. Tcrtiaconclu iGo. Licet ita fi t,alijs tamen
paribus fcruatis cx parte fe iibilitatismcmbri^&aliorumficut altcratur
matcria ad faniationem,ita augentur doIores,(Si: febrcs.Ifta con clufioncm uoluit
Hij^o.in aphor, 8c GaF.in comento 47. Q,uartacoclufio rcfponfiuaadqujiitum.f.
Tiic caufant ur maiorcs doIores,<5^ f ebres ^ fada fanic cum al^s paribus E
t probatur pcr caufam fupra probantem principalcoa conclufionem apho. Q^uinta
condufio ,ec «iltima rcfponfiuaadquaefitum.Stantcfcnfibilitate me hri ncc
matcria per euacuationem aut refolutionem no tabiliter 4imin utanccpulfa ad
bcadiftantiora aut mul toincptiora cflTumationi fempercircagenerationcmfa- nici
fiunt maiores dolores 6CZ. Adargumcntaprincipaliarcfpondetur. Adprimura patct
pcr fccundamcondufionem quid fit dicendum. Adfccundumfimilitcrpcrcandempatct.
Adtertium fimiliterpatet. Adquarrumdicitur<j>licet augeatur digeftio ftat
tamenputre(&'nem maiorari,quod uidebic tnfra. Adquintum^icficutdcfpiritu. Adau«ftorita-
tcmcumquodcoIIcdumcftfit.t.faa:um cft maturu. Similitcradaliam.deindcmaturatur
<&:minoratur.i, cftmaturum,uclminuicurper partiumdcperditionem
licctdimcnfionaliteraugcattir, Similttcr ad alia.qua- do matcria
fiti.fad^acftfanics 3Cc. Q^uacflao. Ixg. Aphor. xlvig. y T R V M Apho.48*fit
ucrus. Arguitur multt pliciter q^ non. Primo ficquia natura non tolerat repe
tinasmutationes.3.tcchnf.tex.53»<5^c. Sccundo qcs fubita fada poft motum cft
nociua.igitur . a^umptum QzY, coUigiturfccundorcgiminisacutorum comcnto.52.
Tcitio ficfc uidetur habcrcquics adpracccdetcm mo
tumficutmotusadprfccdentcmquictcm. fcd fubitus motuspoftprg cedentcm
quictannonconucnit fccudo Tcgimintsacutorum .allcg.cap .idco SCc»
AdqjpofitumcftHippo. Primotencndacftcddu iioapho.Et probatur ut condufio
apho.probatacft fu- pcrius. Scciidaconclufio. l^cctr^ularitcricafitfum
ptaindicationc alafTitudinCjpoflibilctamcn cftmerito
difpofitionisfibicoaiun(5i:|,&fumpta tndicatione ab cade cfTc alitcr
opcrandum,uc fi corpus m ultu fudarct, SCt£Cet aer ad. locus frigidus,6<:
fic de al^s multis. Adai^umcntaprindpaliarefpondctur. Adprimii ^dt ur <^
natura non tolcrat mutationcs repe tinas a na ^mraliteaipcraoieoco
«>nuei:teatcs,rcduc«jt<s tamcad HIPPO. 159 natoralem difpofitione
toleracut patee <k motibusori tids falubribus. Ad fecundum quics fubico ^da
SCc» i.quiefccrefubito<S:afrueficriquictipoft folitum fiuc
confuctumc:£4jrcitiumcftmaIa. Adtcrtium ucganda cft fimilitudo.prf cedentc enim
quietc nKilccplicancuir fupcrfluitatesplurimgfifucritIonga&afructa.dequ3
Hippo dhi loquitur quibus fupcr ucnicns motus fubitus coIIiquac,<S^^itat
fadedp cas pcr corpuscurrerc SC a<i rcccptacula flucrc.idco&c.
Q^uaeftio. Ixi^. Aphor. xlix. VTRVM Adcuiufiibcthumanicor[x>risconfer
uationem debttam compctac cxerdcium. Arguit mul tipliciter q> non.
Primo.quia fi hoc cflct^cfrcc propccr xefolucioncm fuperfluicatum d^c.
Contra.primodif- ficiliuseft refolubilc humidum fubfiantificnm mebro Tum ,^
fuperfluicaces certif digcfiion^. fcd finc cxerd tiordbIuitcaIorprimum,fgitur5i
ftcundum. Con- - frrmarur,quia ccrebrum cifctmagwf^dibuscxcrdtan -dum,iquiain
coplures fupcrfluitates funt. Sccundo ad principale.maior cft cahdicas cholerid
in fccundo quie fccniis,^ phlegmacid in fecundo cxercttaci,<S:grofiio-
aresfumfuperfl uitatcs phl^matid. fcd cx ipfo cxcrdta to
fuflFicitcalorfuasfupcrfluitatcsrcfolucrc ^tur 1 cho iericoquicfccnce. Tcrtio
quodlibcc cxerciuum plusdc fpiritu. «foluit-qpdefupcrfiuicatibus. affumptum ^ba
tur ut aJias. Q_uarto cal^dat cxerdtium tcmpcratii per.a.dcdiftctibr,tcmpcratusaMnusq^f^r.a.abcxtre
mo t«npcrantig calidiori.&arguicur fic.pcr.a.calcfic. <?fe: min us ^
pcr.a.^ftat.^ittir aon confcruabitur , fcd diftempcrabitur. Q^tunto pcr
quodlibct excrdaunj calcfitcorpus.feinonoiBnc corpustnd^ct calcfeAio- ne. Sextotunc«iaiorii&forti>ri<xcrdtiocfict
excrd tand um phkg^uaticum^-q^ choIcricum.conf<^ucns fal-^ fum ,quia
caIi<Jiora cal^ior&us <^c«ut terrio tcchm* _
Scptimo<^non<loncc<3okrcincipiat3^uiaper <^Iore *^^* ■c^rpascft aegrum
,uej ncutr um< AdoppofitumeftHippo.apho.5iGa?.incommcJu ^ ^ ^fccundo
rcgiminisfanitaas.adprindpium.& Auic, V ■ - primo canon fcn.3
.do<fc.fccunda.cap .primo. 6C Rafis jj"/»^^ *
<3uar£oAlman.primo,capB>, Kaiis.
PrimonotaaFsnotata.Primacondufio.Adcuiuili- Bctianicorporisconicru^onandebitamrcqunriccxer
dtium .probatur conclufio fic,^uia rcquiritur cuiusli^ bet fani
corporisfuperfluitatem terrigdigcftionecon- fumptio.ideo 5:c .
Secundacondufio.L/icetit3fit,i5o tamcn ubicuTic^ plurcs funt fupcrfl uitac^
maius ddxc cxcrcitium.patcc defenc ^S^infantc. Tcrtia condufio^ Tcmpcratum
corpus atcmpcratocxcrcitio eft confcr- uandum .patct,q|uiaaI(quocxerdtio cft
confcruandum ^nonalio^tcmpcraK>. Q^uartacodufio. Noquod
hbctcorpusconfcruabile cftpcr cxcrdrium intcnfiuc tcmpcratosequalc.patetquta
poteft ciTclongius udbre uius. Corrolarium .non quodlibct aequalc tcmperaco i
^aducft cemperacum nominandum. Q^uinca condu fio.Magis calefacliuumjcc
rcfoluriuumddbMitcirccxcr dtium phlcgmattd,6l^ uniucrfaliter frigidi,ucl humidi
qp calidi Sc ficd ud cholcrid confcruatiuil , quia opor- tct plurcs&
chifidliorcsfupcrfluitates confumcrc, Ccr rolarium primum.non omnc corpuscft
pcr cxerdrium fibifecundum dcnominarioncm fimflcconfcruandum* Corrolarium
ftcundum.Cblumtcmpcratum corpuse exerdtio fimiliconferuandum. Scxtacandufiocftpc
nes tcnentesoppofitum,<S;:fuft Dynus. Nonquodlibcc cxcrcitium
magiscalcfaitiuum cftmagis rcfolutiuum quiabreuc<S^fortc efthuiuCmodi longum
Sc leucoi^ fitum. Scprima condufio cfthf c.L/iccti« fit magis ra
menrcfolutiuumdcbctcfrecxcrdtiimiphI^marid,ut priusprobabacur. Corrolartum
piimum. illudcxcrd rium debetcfre multoIongius>qpcholcrid. Corrola- rtum
fecundum. licct nulli iftorum corporum lapforu €t cxcrdtium fecuodum
deooffiinaao&ep fimilc , pot Digitized by Google Q^V-^STIONES tn^fd
aliquo^ojodo fimtlcin cflFciftu , qutaftruat&c. . Corrolarium terdum ftat
aliquara caufam mmus cflfc talcfadtuam utcxcratium,quod tamen eft maiorfsca
hdftatiscoufcruaciuum. Ex quo fcqtiirur q> fJ calidius didtur,quod cft
maioris caloris co feruatiuumjaliquod excrcitium cft calidiusquod tamcn cft
minus caicfaca- iium,d:plura alia cx his fcquuntur . Ad argumcnta patet fof o
3c pcipuc ter tio tcchni. <^uoeftio. l:idiv^. , Aphor. L VI R V M Res
confuctg cx longo tcmporc dctc- liorcstamenminusmokftentcoiporain cofuctis. Ar
guitur m ultiplimcr <j> noa. Primo.minus rcfiftit cor pus confuetis
akeratioitibus q^ non confuctis. igitur cae tcrisparibus ab illis fecilius Sc
uclocius altcratur.patct confequcntia,<Si;aflruraptumarguitur5quia maior eft
fymbolcitas 8c oonucnicntia corporis ad confueta qp i n Atif^. canfucta.fcdin
habcntibusfymbolum facilior cft tran-f Auice- fitus.iccundodegcncrationc.tex.
c6m.2 > .^^fccunda fcn .primi. cap .dc fignis complcxion um . in fexto
gcne-r rcfignorum.idco<^c. Secundo acr calidusmulto plus calcfacit corpusaiTuetum
occurrcre acri cahdo , q^ non aifuetum.igitur.affumptumarguitur,quiatalccorpus
cft in fuisporolitatibusmagis apcrtum. idco eius aAio
njagispcnetratadinceriora,<S:pcrc6fcqucns<SCc. Tcr tio fcquitur q>
fortior cfTct indicatio fumpta, a confactu dincq^ anaturalicomplcxfone.cofcqucnsfalfum
«St^co traGaF.g.tcrap.ca.^.aca I.ca.3 .«Silarguitur confc-
qucntia,quiaindicationcfumpta anaturali complcxio nefcmper funt
iimiliaocfFercnda. Scd ftantc dlfTimiliS cofuctudlcdifrimiliacentoflfcreda^eoq^
uirtute minus inolcftat.igitur 6Cc, Q^uarto ad idcm arguitur au<flQ ritatc
Anic.tertiaprimf ,cap . dc rcgimine eiusquod co inedtt,6^ bibit .tllc ucro in
quo maladigcr unt nutricn- tia<S^c.
Gonfirmat.^iaorsdifcrailalaeditafuofimili. ' ■ Adoppof1tumcftHippo.inpraefcntiapho.50.Pr1
inonotaq»rcsconfuetaepoirunrcxcedcrcin malitia rcs
<ncofuctasmultum,autmodicii* Sccundonota.aliud «ft ab aliqua rc magis
alterari , 8C aliud eft ab eo magis inoleftari.Ex cade cnim alteratfonc potcft
aliquod cor^ . pus alio magis,&: minusmoIeftari,ut lici,fame,calefa--
<ftionc,<&:infrigidaaoucb<&^ ficdc alijs. Prima conclu
fio.Poffibilc cft res confuctas inco fuetis deteriorcs cor
puscisafrucfa<flumminusmoleftare.Probaturfic , ut
inled:ioncdicebaturjrfuspromouetur corpusadtolera dumimprcfTfoncmpcrconfuctudincm
qpfinc confuc- tudine ali^ paribus.igitur in ahqua ^por tionc plus . fit fgftur
<^indupla S^rcciptatur resin fexquialtera mir nusmaladiflfuctatame ,
&^fiatargument{i utalias. Sc cundacondufio.Licct ita fit,non tfi quf libct
, 8c qua- tuncun<^ dctcriora afTucta qutbusltbct, incofuete mi-
nuspofruntcorpusmolcftarc. Probatur , quiamalitia pofiet tanta cfTc 5Cc .
Tcrtia coclufio.Stat aliquod cor pus in fua fanitatislatitudin c cxiftens ab
aliqua ca ma-r* gis 8C facilius altcrari ab cadem tamcn ipfum minus
n)olefiarf.patct,quia ftat iUam alteratione cife fibi con fuctam,alterf tame
difTuctamagitur <S^c. Q^uarta co dtifiofcquftur.L^fcet abaliqua
cau&altcrantc confue- ta a>rpus confuctum facilius corpore tnconfueto
alte- rattoncm fufcipiat,ftat tamcn illud idem ab cadem mf- nusmolcftiari
.Probatur prima pars, quiainhabetibus fymbolum facilior eft tranfitus.Item
afTuetusaeri cali do citiusjfii: udocius calcfltali^sparibus^afruetusae-
rifrfgido,aquQtame minusmoleftatur uellaeditur ^ ut docctc:q>erimentum .igitur
8Cc, Secunda pars conclu ^onisfeguiturcxprscedcnticonclufionc. Exhisfeg'
turprimo<^pcr folam corporisafTuefaiflionemad con- traria
patcftcorporisfanitatislatitudo augcri .patet fa- «s, Corrolari um fecundu.in
cafu for.<S: pla.funt gqua litertcmperaciomninQ <S:continucucrfus
extrcmum tempcrantiaEaeque uclodter aequalitcr altcrabuntur do ott ^tottm^8c
tamcn dcius £ec for.|gcr utl neiiitr qp PARTI. II pla. Tertium corrolarium non
omnes hominw duf3e complcxionisomninohabent fug fanitatisacqualem la- titudincm.aliquorum.n.tepcratiflcmo^
ingqualcs fut latitudincs f u^ fanitacis . Cbrrolarium quartum . fbr.
dcpla.funtolno temperati aequalitcr, &;oxnoafuapun «ftuali
tempcrantiarcceduntgqualitcrper caloris cxcef fum.^Ss: for.calefitin tertio ,
&tamen pfonon calefitin tertio » Ex quo fequf tur tertf um gradum n 6 cfTc
in om nibus corporibus menfurf eiufdcm uclaequalis.Etinfi- nita
quafialiafcquunturcxhis. Adargumentaprincipalia refpondetur. Ad primu
6<:fccundumdicitur concedcndoq»ab huiufmodifaci- Jius alteratur,non tamen
magis,<S: facilius moleftatur. ■ Ad tertium diciturnegando confequentiam,
quiaindf catiofumptaaconfuetudinceftetiam fumpta auirtu- te.non.n.in(icat fui
conferuationem nifi pro quanto g conferuationcm ausmclius
uirtusconferuatur.ideoin dicatfo fumpta a confuecudine eft fimul a uirtute 8c
co fuctudine. Et indicatio fumpta a uirtute, 8c confuctudf ncquandoq^fuperat
indicationem fumptam a uirtute fola. Ad quartum argumentum dicitur q» illa funt
ci- bariamul:umala.igitur&;c.exquibus fequitur ualdc utile cfTc corpus ad
inconfueta transferrc. Q^uaeftioncsdarifTimf dodlorisMarfilij fugter-
tiapar.aphorifmorumHippocrat.incipiunt. Q,uaeftio* i. Aphor. u ^ TR V M
Mutationcs tcmporum ad natu ram cofimilem morboshabeant. gcncrarc*
Negatiuearguiturfic. Primo ufus cibo rum confimilium non generatmorbos , im
moeftfalubrior ufu ciborum diuerforum. ergoantecedenscolligftur tertia
primi.cap. dc regimi- ne cius quod comeditur,<S; bibitur .confequentia
tcnec> quia fimiiis uidetur ratio de ciborefpecftu corporiscib^ di5<S::deaerenoftricorporisconferuatiuo.
Sccundoar guitur {ic. uniformis membror um complexio melior c mcmbroram
compkxionedifibrmi.fgitur 8c tcmporH
uniformesrautationesmdiorcsperfiiHile.fterumconfc qucntia tenet.antcccdenspatct
cx aucfibribus. inmalf- tia.n.uituperaturmaximemembrum habens contra-
riascomplexioncs. Tcrtioad idem arguiturfic.mal^ complexio dmcrfa deterius §
quali efficit nocumentum, crgo m utationes tcmporum ad fimilcminus malae. an-
Auice# tecedenseft Auice . fecunda primi . cap .de pulfu tempo- rum ad
finem.confequentia pro tanto cuidcnscft, quia temporum ad fimilc rautationcs
complexionem aequale caufant. Vltimo arguitur ^tc^ m utationcsad fifc funt
confuctae magis.igitur .confequentia tenct pro tato, ^ res ufa 8c confueta
minus efficit nocumentum, ut fumi tur
tertiaprimi.aIlegat.cap.<5i;.2.aphor.apho.38. Pa
rumdeteriorcibus&:potus. AufCc» Ad oppofitum eft mens GaF.in commcnto. Et
Aui , fecundaprinii.doctrinafecunda.cap.4. deiudic^s tcoi porum <&:
corum mutationibus- Proqugftionefinthg propofitioncs. Prima propo
iitio.Mutationcstemporum naturalcscorpori tcmpc- - - raco 8c
c6muniterx>mnibus funt hoti% corporibus. Pro
pofitiocolligitfecundaprimi.allcg.ca. Etpraefcnti par
^cuIaapho.^Jnmodcratistcmporibus. Sccunda pro pofitio.Omnium temfwrum mucitioncs
utplurimum ad C\mi\c malae funt.hxcpropofitio colligitur dtdo.ca,
5::perfuadcturfic.propccrhasmutationcs corpora co m uniter 8c utpl urim um a
propria 8c debita diffKjfitio- nelabuntur,ergofunthgmutationes incouenietes.co
fequcntia nota.antccedens patet pro quanto hg mutatio ncsalteranc humana
corporaad fibifimdem qualitate. Ter tia ^po fi tio. Alicui corpori m utatio
tempo«s dc bita natura eft confercns.Propo nota cft in multiscaft
bushyrniscnimadcalidum tendens<S: ficcumcorpoii .confcf t ejaleptf co.aeftas
caam adfrigidu mutaia Schm^ , midum Digitized by Google APHOR, midaCotponconkn
cauibnpaiiett. Qji^tmpropS^ Mucaacncstcmporuad fimik cgtcris paribu? paorics
funt mutattpnibus temporum ad contrarium. Exf m-
plicaufa.fiseftasautumnushycmsad conlimilcm qua |f tatem permuccntur,ut ad
calidum aut aliam quali ta^ f «n-hoc pciuscft q^ fi mutetur gftas a dcbita nat
ura ad calidum,autumnus ucropcrm utctur ad ffigidum .Hsc propo colltgitur cs:
Auice*fi:cundaprimi.doc»fccunda» ^alleg.cap.Et pcrruadetur ratione
iniinuataibidcm* unum tcmpus contrarium corrccfliuum cft aequalit la-
pfusprfhabitiiemporisj ubiincafu aiiounum tcmpus augmentat lapfam altcrius.ergo
&c, confcque tia uidc turapparcnsantcccdcnspatet.nam^ftatc cxiftentc ca
Iida,<5^ auiuno fr ido,pcr au tjinji corrigit ^ftatis calor»
Exhispatetfolutioadobfe<fla. Adprimuro> ^fe- cundum^citur negando
fimilirudinem.cft enim natu- sralitcrordinatuoi tcmporaforcdiucrfa propter
detcrmf natos cfFccflus, ^S^iuuamcntaquf humanis poffunt ap parcre
corporibus^tum cx debicis mutationibus corpo rum autetiam nafcentium frugum
confcruationibuset augmentis* Ad tcrtiam rationcm rcipondendum q>ma
lacomple^odiuerra alicuiusunius temporis deterius «fficitnocumcntum
malacomplexione f quali il]iuspri> ptcr fubitam corporismutationcm>nuncad
unam qua- litatcm nuncadaliam.Idcointcmporibusquando ea- dem dienuncquidcm §
ftusnuncquidcmfrigus autum nales fgriiudinescxpcdarc oportct.3pho.5 . prgfentt^
particuig.Etpropicr confimilem caufam uituperatur autumnas.apho.
icutpatetcxcomcnto. Totorii ta- men temporumdiucrfitaspaulatinalapfuum hincindg
contingentium corrcctiuacft. Ad ultimum. hgcmu- tatio cft magis ad conf ucta .
crgo cft minus mala» ncgo confcqucntiam . Ad probationem,quia res cofuctf funt
mcliorjK.V^rum cfi rcrum paritate fuppofita, aut non carum maxima ?;siftcntc
difparitatc , qualiis eft in pro- pofito.P.lus.n.nocct|apfusproptcr confimilem
mura- tionem ^ <:onfcratconfuctudo.Plus ctiamconfert cor-
rc5:ioqu|fitp£rmutationcmad contrarium iq^noccai: incofuetudo iepo.riSjCU tii
fitfada fati§ paulatinc. Q^aaeftio. JtJ, Aphor. i. VTRV M Mutationcs lemporum
inaliquo «no fcmporcfacfl^proportionabiliter naturakbus mutatio cibus fint
pciorcs. Negatiuc arguitur fic. Hf mutatio nesfuntaEqualitcr
corporumaltcjratiu^ , &minusmu- tanccorpora adinfuetum,ergo non
funtpeiorcs.confc- quentia uidctur nota.anteccdens patct.nam pono exe**
pU^aufa.|(iunadic fittantacaliditasquantaeft indie ue risctiam immcdiatascftati
, 8c in aliadic fit tanta calidi tas quanta in pri ma dic aeftatis^non maior
pro ucnict ex qualitatibus altcratio ftantcpaiTi paritate . antccedcns patct
ctiam quantum ad partem aliam • nam |i corpus p mutctur a ucreingftatcm iam
pcrmutatur acemporc fibi ualde confueto,quia a uerc fibi multo tem porc con
jfueto in aeftatem fibi totaliter infpctam» fed ll mutetur adicucrnali in dicm
aefitiuum,mutatur cxno fibimul tum j:o»fucto in confuctum^igitur. Ad pppoiitum
jjidctur ciTeracns GaP.in com.ubi co nicdaf f epprS naturialcs m utationcs in
f<?ntentia. Proqu|ftfpnc tcngatur conclufiOrjMutation^stcm-
porumna;wi:giIesilIisdi<ftis mutationibus func melio-
rcs.B$<:pr^^fitio<ft aucflorum,patct ctiam proptcr paulatjnum inccfTum
unius temporis in aliud. intenfa <enimhyesmfrigore,<S: humildicate
paulatim rcmitte doproi^c donectandcm perueniatgdvter.unde finis
hycmisalTimilacur principio ueris. puta ctiam natura- Icsaltcracioncsteporii
afiiperioribusmagis conformtc regulatascorporum humanoruconf^ruationi. Ex ifto
foluo rationcm q> quauis alterationcs illf iinc gradualiterconfimi|cs,quia
tamcnfuncmagis fubitae uei faltcm non ficregulac^ coformitcr» i4circo »o fm%
Corporibus confcrentcs bttmanis» O uaeftio. i^. Aphor. i. y T R V M Mut^ion^
Ciesjiporum ad contrariu linficabonae ficucmutacioacsnacuralcs, AfHrmatiuc
arguitur iic.Tantapoteftcffcadinuice tcmporii cocra
riorumproporcioquantatcmporum naturalitcr muta «orjum,^crgo confimilisdebct
alteratio proucnire. confc -quenciaxcnjet pro canto,qa cx «quali proporcione f
qua Jis dcbctfiffectus proucnirc falccm proporcionabilitcr. .antcccdensnotum
eft in cafuprobabili.quanto.n.f ftas ^ calidior f ftatc naturali tancopoceft
autumnas ciTc f rigidior . Praeccrca hancm utatiojicm Auice . comcdac jau^orit^
loco iam di<fio. Adoppofitum eft fcncentia GaF. Proqu$fiionecencantur4us
conclufioflcs* Prima ronclufio.Temporibus nomulcumimcnfc mucacis ad £ontrarium
hgcmutatioaoncftmultummala. Propo hic coliigitur cx Auice
Joa>dictt>,<S:ctiam cx caufaga H num .tempus cor rigit alceriusiapfum,
Sccunda.^po. jV^agnf mutation.csadcdcrariumiuntualdcmaIae.Pro
pofitioficarguicur.ualde,pfi«rnuntcorporumuirtu- .tem .crgo.jiofa eftconfeque
tia.3ntcccdcn5 patct^ oapri mo fi primum tempus ualdcalterat fic altcrando
uaJdc proficrnic uirtutcm.fi crgoiicniatcempus contrariui» ualdc intcnfum
fubito^abgcicndoprimum lapfum uai- .deproftemct uircutcm..cxcn!g5licaufa.Corpus
ualde ca Jidum fi cxponacuraeri ualdcirigidolf diturmulciissS^ cconcrario. Ex
propoficioncprima , SC fecundainfcrd conclufionem refp<MifaIcmiftam.
Mucaciotcmporua» ad concrarium noncft ita bona ficucnaturalisfuccciTio
ccmporum. Propofiiio ficpatccjbsc mutatio cft ^ftra tiua
uircutis.ergo.antccedenspatcccxprobationcfcca .daepropKjfitionts.
Adxacioucmprim^. «ffiqualispo- ccft
ciTcprcporciovcrgofqualisproducfyoicffecftus. Co cedo gqualisgradualiter
falccmproporcionaliccr,non ca jiicn,crgo gqucboni..nam bonicas quahtafis
produiftae 2Jon attendicurfolum pcncs^gradum o immopcccs mo-
.dum,uclmoxkracamindud:ion€m. ita ucab intrinfc<3> dcbite ualcat
defcnderc» Ad fccmdam rationcm rc- fpoi^cndumqucd hf mucationcsdidpoiTuiicbong
ic- fpectu mutationum ulcra nacuralem di^fittonem ad iimilcm qualicatem
factarum* Q_uaeftio. ii^, Aphor. i. V T R V M .Muiafloomnium tcmpor um ad tempc
iricm fit melior natur ali fuccclTione tempcriun . Affir matiucarguicur fic.
Tempus lemperacam cfierisefi: m eli us. ergo muiaikj tcmporum omni um sd
tempcra- mcntumjdcbef clTcmelior.confequencia ccaec , quiaiK> num
quacocomunius c&^dC ampliuscancomelius ^ uc .colligicur primo
ethico^.antcccdcns noium cft . Arifto» Ad.oppofi tura cft m cns au«S:or um
mz^imc natura- 3cm fuccciTionem temporum comedaniium^ Pro qua:
jftionc.c.encatur conclui«>.0>mpenl^$omnibus^ coa fcruatione,<&:
uitacorjx>rum humanoriimclior eft na- turalisfuccelTio temporum,^
ficmucaciocannium tem porum ad iempcramcncura.Patccprimopropoficio,«3a
comunitcrtemporafunclapfa,qugmeIior3ucurcxna- turali fuccelTionc multg
cnimfrjugum digcftiones fiiit: quaenon fijerecin icmporcccmpcraco,ncc ficpcr
confc* qucnsfifreccorporumconferuacio. Ad racionanancc
oppofi.cum.ccmpuscempcracucft melius, dico ^cepus tepcracum ccmpcraccduran^mcliuseft.
<^aeftio, V. Aphor. ij. V TR V M Lapfg ^mplexioncs mdiu^ cocrarjjs
tcmportbusfcliabeant. Ncgatiuc arguitur fic. Pti^ mo confcruatio fit pcr
fimilia. ig^icur SCc. parsponisnc gatiua ucra.confequcntia nota.anteccdcns
a>Uigi t tcr- tioccchni.ccx.43. SccunA)oftcndoq> hafc^tcs frigi^
damcomplcxioncm mcliusconferuanturhyemc, hyes Auice. habcc ^idicaccm
rcf<rfumc»ii.crgo,3ntccedcns coiltgt lur fccunda primi doc.fccunda.cap . j
denacuris tem^ pori^n,<S^ corum mutafiioti^ii$.ubc uult aerem qu^*.
Digitized by Google Q.ViESTrONES tuncuncj fr igcdumjfolts tatnenSCumutt Relhtn
uir- tutem habere rcfolacndi.Q» ettam hyemscx calfditatc componacur.primo
complcx<onum.ca.4..fcn£cntia di- cftat GaF.confequcnaa
tenct.quiapcrfccaliditatehye- mis prohibebitur a lapfu iiabes frigidam
complexio- Rafis. ncm. Vltimo arguicur pcr rationem Raiis. 17. conti-
nentis.cap .de aere 6Cc,Et eft ratio talis pcr dbum con £milem corpori
corpusconferuatur.crgo d:pcr acrem. confequentia tcnet ^jpter confimile
habitudine Sc pro portione aeris 8c cibi ad corpus huanu aiisponi t ibide • Ad
oppofitfx qugftionis eft Gaf .in fine cdmenti. Pro qugftionc prf m ittatur hgc
propofiti o alias tcn- ta. Prima propofitio. Licet pcr confimiliain f orma 6C
in gradu ad:uali non fiataAio in.a. membrum corpbris cui ifta fimilantur in
forma,^^ in gradu. per ifi:a tamen nullatcnuspoteftficriilliusconfcruatio.
Propoeuides cft .licet.n.aer iqualiter <ahdus cordi non agat ut eft no tum
in corde,cum tah' tamen aercnon potefta>r confer Auice. uan,ut colhgitur
fecundaprimi.d>c.fccunda.capFo.2 . Sccunda propofitio.Corporacalida, Sc
ficca nonma- le fe habent in gftate, quia caliditas gftatis fit intcnfior
caliditatc eorum.Propofitio ficarguitur . caliditateno debite euetante cor
iftorum i&i non debite conferuanc f n tali acrc.ergo.antecedens notum eft
cuilihct , confe- qucntia cenet per propofitionem primam , quia calidita le
fquata faltem alicui membrorum, quiamagisprinci pali non fit debita corporis
cuentatio uel cordis. Ter- tiapropofitio.Cahdij^&ficcimalefehabent
infftate, quia cor cor um male euetatur in f ftatc.Hf c propofitio patet.Primo
ex Rafi loco all^. ubi uultaercm ciTc fi- cut mcdidnam pcr contrarium eue
tantcm cor , qui acr exiftenscalidus&ficcusidcbiceeuencatcorcalidumec
iiccum.Secundo probatur didaconclufio fic.ift^ fup- pofito
<j>remifriusacr fixflRciatcuentarc cor calidum,ec iiccum q^ cor
temperatum,quodfuppofitueftfatisco- in une,c^ probari polTet,quo fuppofito
arguitur fic.aer temporis tcmperatf utuerisproportionatur in cuentan do cor
tempcratum.ergo habenscomplexionem calida 8c ficcam non dcbitc euentatur in
atftate.confequentia tenctjquiatalisper fuppofitum dehet eucntari pcr aere
frigidiorem acredebitecuentantecor temperatum.er'- go per aerem frigidiorem
acre ueriSjSc no per aere f fta tis.TcrtioficPeraercm temperatum fiue incempera
to acrccorpora cholerica fe optime habent,<X; comunii: oia corpora.ergo i n
aerc calidoj& ficco difpofita fut ad lapfum,<S: fic non benc fe habent
.antccedens eft co m u iie conceiTum^de quo dicetur inferius . confequcntia te-
netjquia aer aeftatisnotabiliter excedi t in calido, 8c fic- coacremueris.
Q,uartapropofitioadquffitufithfc. Corpora frigida 8c humida male fc habent in
hyeme,et fcene in aeftate. Propofitio perfuadetur . propter frigidi tatem,i5^ h
umidiratcm hyemis labuntur lapfu maiori. crgo.confcqucntia cft nota.anteccdens
patet.frigiditate S^humidicatchyemis propriam naturam obfcruantis frigiditate
corporum,^ naturalcm humiditatem cx- celletibus. (J_uinta propofitio.Corpora
calida,5i fic- camacraj&inanitanonbcncfehabencinhyeme. Pro pofitio
coUigicur ex Gaf.prima apho.comen. 1 5 .illius apho. yencres hycmc
<SCc.Pcrfuadctur ex caufa ppter frigidicacem hyemishorum corporum
raritatcdifpone tc,<S^pauco calore in quanto modicum refiftentc horxi nimium
repugnare natur? . Scxta propofitio.Corpo- ra caIida,<S: ficca quibus
frigiditashyemis debite mcn- furacur hycmc mclius jfehabetq^ f ftacc.Propofitio
pa tetcummcdcraco hyemisfrigore nacuralis calor non refrcnetur 3 lapfu, Sc
propcer frigoris moderantiam non lasdacur uchemencer, His poficis pacet folutio
ad obicAa ante oppofitum. Adpundum primi coferuaaodcbetficrrpcr fimilia. ucru
cft ^ fimilia cffeAiue.Nuc uero diccndu ^ modc ir3ttCQtraria,funt cffctftiuc
fimilia lapfiscpoiprowbas PARTI. III pro quanto ipfa faciunt pcrmanerein eadem
difpone. Ad fecundaronan rcfpondendu^hyemseftapraEdo iaiiniofrigida,quamuisin
feahquid caloris contineac. Ad audoricatem dc rationcm Rafisdiccndum pcr ea
quae dicta funt in conclufionibus. Q_uaeftiQ. vi. Aphor. i). VTRVM
Corporacalida^&humidameliusfc habcant hycmc ^ f ftate. Et p nunchf
propofitioncs tcncantur. Prima propofitio.Caliditatis <&: humidita-
tisin lapfu paritatefuppofita aut amp. eius cxcedete ca tore haec corpora
melius fe habent hyemc.HaEC propofi tiopoteftcolligiexfentencia GaF.comcn.l^
.alle.Po- teftetiamperfuaderiexhoc,quiafrigorchyemis quafi per uia aliqualis
antipariftafis reuocato intrinfecus unt to 8c fortificatocalorefortcs fiunt
digeftiones humorii fortes reftaurationes 8c fuperfluitacum,&: non natura
lium humiditatum uehementes infenfibiles rcfolutio- ixes,asftate uero humorah
ebuilicntc materia ad gran- des putrcfe(ftionesdifponuntur. Secunda propofitio
tc ixenda eft haec.Contingens cft humiditatem intantum
proportionaricaIoriutcalida,<&: humidacorpora peius fe habeachycme q? aeftatc.
Patct propofitio ex hoc , ga f pfa fic exhaufta cocurrcntibus frigorc, 8c
humidaatc hyemis caloris ficc naturalisfufFocacio. Q_U3eftio.
v^. Aphor. i;. y 1 R y M Acfcus conferuatiuus fit mclior prg fer uatiuo.
Primoq>a(ftuspraeferuatiuuscorporum lapfo rum fitmelior.arguicur fic.Corpora
Japfamcliusfe ha bentin temporibus contrarns. igttur.anteccdenscolii- gitur
exprf lccflocomcn .exhoc.tenercofequcntia, qa propter
contrarietatemprseferuantur , 8c prohibentur alapfu. Secundoarguitur
fic.Corporalapfanon eela pfa nec labi ulceriuseftmclius ^ corpora remancrela-
pfa uelulteriuslabiigituraclus prffcruatiuusmelior eft. confequentia tenet
quiaperactumprfferuatiuum prohibetur fakem lapfus ulcerior. Ad oppofitum
arguitur fic, Corporitemperato me- Iioreftconferuatic.crgo<S;:cor|x>riIapfo.
confequentia tcnet pro tanto,quia ucraq? difpofitio utlapfa,^ tempc
rataeftnaturalisilcpcrconfequensconfcruaHda. Prf n /. mo notandiim ut ex tertio
tcchni. tex. 50. eft colligcn- ° . * dum illapartc.Si igitarpcrmutare 8Cc.<^
conferuatio "^"? eft feruatio in confimilidifpofitioneaut reduaioadme
p"*^' liorem difpofitionem^quo modo conceditur artem redu ^^^.^
cfciuamcorporumeircartem conferuatiuam. Secudo "^"^ notandum c^ prf
feruatio poteft fumi comuniter ^prie ^"P"^' 8C magis proprie. Prf
feruatio com uniter fumpta nihii aliud eft qp ante fcr uatio ^ corpus cadac in
lapfum 1 que cadere pronumeft,fiuc corpus ponatur asftualiccrlapfxi fiueno
.Ecficcocedendumcorporifeni cemperacodc- beri prf feruacioncm,quem modum
obferuafTe uidecur Auice.ccrcia primi. exprimenscorporum regime. Su-
micurfecundopraeferuacio proance feruarione corpo- ris nacuralitcr lapfi ^ ad
lapfum dcucniac ultcriorcm in quem cadere pronumeft. Sumitur tertio
prseferuatio magispropric,&cft antcfcruatio corporislapfi prfter naturam ne
in lapfum cadat f gritudinalem , 8c ifto mo doapudauct(3res prfferuatio couenit
folisneutrisde- cidcntif . Primapropofitio contra quedam .: AJicui cor
poritcmperatomeliuseftreduciqp conferuariin CGnfi- mili temporc.
Propofitionotifitma eft in cafu. Suppo- natur.n.puerlapfus agenerationeaut
aterapore ita^ non fitinmediotemperamenti fecudimodiadiuftitia, immo ad
extremum declinet intenfius aut remiiTius. Iftopofitoquodcft conccdendUm
intclligcnti tempera meta arguitur fic. huiccorporimeliuseft^rcducatur ad
mcdium temperamen ti ^ in fuo temperamcnto per- waneat. igitur.antecedens notum
cum hoc cotpus fiac temperatius «S: mclius per hanc reducftionem . cofequc tia
nota. Sccunda propoficio notifiTima eft hscc. Cactc- rispar jbus nuJJi corpari
tcmpcratt) mcUor r«du<aio a4 aliam Digitized by Google A P H O. ^isim
latitudmcm corporum qp confetuattoin tempe^ a-<c.Propoiicfoarguitur iic.
iaatudo tcinperamcnti cg- tcris3li)s cft melior. crgo nota cft cdf^uentta .
antccc- ^cnspatctper nocftiam tcmperamenti iuftiaalisde mo- Oip» I » do
fecundo.Patct ctia antecedens cx di^fcis Gaf.fecudo coplcxionum .
tcmperatamcoplexionem comsndatis. Tcrtiapropofitio»Corporibus
lapnsnacuraliicrprg' fcruatio non cft mclior conferuationefumendo propriif iime
prgfcruatione .Hgcpropofi tio iic gfuadcr.corpo- «ra lapfa nat uralitcr quia
fana.lapfa tamcn non fun z ncu tra dccidenti f ut fupjxjno pro nunc tan^
probatum ia primo tcchni . fgitur cis non copctit prgfcruatio ad ifta
ienfum.cofcqucntfa teuctexnotitia huiuspr|fcruacio lus, Q^uartapropoficio .
Corporibuslapfis naturali- Jtcr prgferuatio fecundo modo fumpta no eft mehor
co- fcruationc nottffcata ut cft di<ftum . Propolitio arguic iic.prgfcruatio
illo modo fumpta cft confcruatio 8c cco tra . crgo.cofequentianota ,quiaidcm no
cft meliusfc ipfo.antecedcnspatet habetillgnificata prfferuationis 6c
confcruationis. Vlcima propofitio. Melius eft prohf bcrecorporalapfa
afutarolapfuipfaaliqualiter corrige ^a ^ ipfa prgdfe cofcr uarc in cofimili
difpofitioe. Pro pofitiocuilibetcftnota. Exiftainfertpropofitio inte
tainaphor.d:comcnto.CorporanaturaIiterIapfacoi- terfemeliushabet intgibus
contrari)s moderatis <Si:c . Propofitio fic patct.per haec tcmpora
prohibcntur a lapfu. ulteriori d: aliqualiter corriguntur*anteccdens «ocura
proptermoderantiam contrarictatisprcprgha- bitam conclufionem. tcnet
confequcntia. Hispofitispatetrationesantcoppofitura pcnukima conclufioncm
oftendcrc. Ad ratione ucro poft oppofitum rcfpondendu negaa do
cofcquetia.licccn.fitaliquacopIcxionaturaFr talis corrcAtonCjtn melioratur 6c
prohibitione alapfu» Q_ugftio, vi^. Apho. ii^* VTRVM morbi generati in tcmporc
fimili d:c, Ad partem negatiua arguitur fic Primo, morbi gc- ncrati in tempore
fimiliintenfiorcs funt gencratis in te pore contrario.ergo antecedcns coliigitur
cx di<flo eiuf- dem pofito-S:: aI!cgatofccunda,apho.comcnto.J4.na
fimilcaddicum fimili facic ipfum turcre . morbus crgo in teporc cofimfli natu?
eft eiTe furcntior 8C intcnrior, confequentia cft nota^quia c^tcri s paribus
intefio mor bHnaiorcm arguit malitiam . Sccundo arguit fic. mor hi gcncrati i n
rcmpore confimilf 8c curati in teporc co- £mili mcliorcs cxiftunt curatis in
temfxsrc contrario. €rgo di<ftum GaF.falfumabfolutcconfequentia tcnet,
quiaabfolutcfncclligit morbosintgc fimili gcnicosA: in cocrario curatosforc
meIiores.ansarguitp ^to ofte dit morbu efiebrcuiore cx quo curatin tgc fimilf,
Ad partcm qonisoppofitam cft GaF.in comenK). Pro qugftioncproptcr argumcntum
primu antcop- pofitum tcneaturtalisconclullo. Prima.AIiquimorbigencratfintepore
confimili.f. qualitatibus morborum curatf in teporc contrario pc- ioresfuntnon
curodcconfundcntiatcrmini gcnitis in teporc confimilf 8C curatis in codcm .
Propofitio fupra arguta cft pcr argumcntum ante oppofitum . Sccunda propofitfo
cft h$c 8c nota.Q^uibufdam morbfspro cura gcncratis in tepore confimilifiucpcr
fc,fiueper accides plus nocct tepus contrarium qp tcmpus confimilc. Pro- pofi
tio probstur fic. tcrtiana acfti ua mcli us curat gfta- tc ^ hycmccrgocodufio
ucra.notacft confcquetia cu hyemsimproportioncturqualitatiuc tcrtiang . antccc-
dcns patet propter aeftatcm abbrcuiaremorbos , ut pa- tec. I .apho.comento. I
l.&.z.apho.apho.Z $ , Tcrtia propofitio.MorbuscopIcxionalisgenftusin teporc
fi- njili dc pcr fc curatur melius in tpc c6trarfb.Propofitio ^rguiturfic.curatfomorbidcperfefitpfrcontrarfu.cr
T.83 , goantcccdescollfgit.3.tcdiniiIIaparte.Curatioquidc imum h^i niodu &c
.cofequcatiaicnet, qua tcmpus H I P P O. t6i contra«5 cum contrarjctur morbo
iuuat ad airS. Ex lilapropofitioncpatct intellc5:us Gaf.q» morbi gcnofa- ti ia
t^ fimili,curati aute in tepoxeaxitrsLtiomeUorai iuncHoceft morbigcncrati in
tcmporcconfimili , cu- ranturmeltusin teporccontrario fola mcdicationcfum pta
ab cfTentia morbi,ut pr|tcr naturam^ aliorum j« ritatcfappofita,tum etiam cxhoc,
quiamorbusafaoli caufagcncratur m ccmporc confimili , idcointcnfionis
paritatcfuppoficacurarurfacilius. Iftisconciufispacec rcfponfio adobicd^um.
Adpri- mum per primam conclufioncm. Ad fccundum rcfpondedum <^ non cft
intcndo Gar, ucIIcq>mDrbusquigencraturin teporc confimili dila-
tuscurationiintemporccontrariofitmclfor,feduultqf morbus m ccmporc confimili
melior cft ad curationcm fi fibifupcrucniattempuscontrarium indicaaoncfum pta
abeircQtiamorbi 8C dcper fc. Q^ufftio fx. Apho. ii^, ' V T R V M dietac ficcae mdiorcs
fint «tatibus 8C ^^^* morbis h umidis 8c calidf f rigidis. Ncgatiue arguitac
auAoritatc GaF.8 tcrapcu.finalicap.ubiuult q»$tas indfcatdcdietafimilijundc
coniund:aaEfate morbora- tionc aecatis fit fimilium indicatio. Ad oppofitum eft
GaF.in prgfcntipartc . Pi • Proqugftioncomittendomultafantquldam notata f^ ,
drcondufiones. Primonotadumq> dieca appcUarii» ^^"^ ^^ tcft talis
actualiter uel potentialitcr 8c cffccciue. Primo P^^* modo uinum appelhtur
humidum . Sccund:> modo aH- quidappcllatur talc,uel in potcntiapalTi ua uel
in potcn tiaa<fti ua.Inpotcntiapaffiua, quia talitcc cftaptum pa ti
utconucrtaturreponendopartan talis ud talismcm'»' bri . exempii caufa . aliquis
cibus potcft did humidus, quia apcus reponerepartem humidam.Etnotctisfftum
modum per ipfum ciTcaptum pati membro h umids no quia dc fealiquid agat .Tcrtio
aliquid appdlatur potcn- tiatale Ioqiicndoicmperdedicta,quia potcns conuerti
reponendo partcm membri talem taliter altcrando.cuta talenutrimentum
tranfmutecur.cxempli caufa.laccu- ca cft potcntia humida,quia fdltcec potes
rcponcrc par tcm carnis humidam per fuam qualicaci uam dtfpofitio- nem potens
cftetiaminhumidumfanguinem traiifmu, tari humciftatiuum me.mbri. Et ifto modo
iilud appcUa turpotcntiahumidumquodpotcftciKcererenhumida non cxiftcntcm
humidam . Etfftx>modopotiirimii dic- t^ appcllatur tales re(pectu
a>r|x>rum tcrop>eratorum. Q^uarto.aliquidappellatur pcccntia
ucle5«cciuc talc, quia potcns facerc aliquid ciTe ud mancre talc . cxcmpli
caufa.aliqua dicta appdlatur chokria, quiafaciens cor pus eiTc uel permancre
cholcricum cxepli caula.fecudii iftam uiam R cholcricum corpus fic aptum pcr
uia csdc- cationis fierimclancholicu iuxta GaF.2 .tccfaai iUapar tc.Dccidcnag
quidcm tunc dict^fr^idj fadcntcs Gjr- j^ puspcrmancrecholcricumrcfrcnandocalorcmdidpa^
^ * funtdlejtiuccfaolcricfudpotentiacalidg. Primaco- ^*^**
cIufioefth|c.iyiorbidcpcrfciiidicantapplicari cotra- °* ria. Propofi tio
colligitur loco allegato. Sccunda propoficio . .£tateslapff indicantoblatwne
dietarum fibieffecftiue fimilium » Propofido{:acctpcr GaF.ubifupra.
Teraa^pofitio.iE.tateslap%,pquaa tolapf^ mdiusfchabent ad dietas contrarias
fecundum denomina tionem ^ adfimiles. Propo fido coll tgitur cx tcxtu.Arguf tur
caa fic.pro quaco pcr faas dictas prgfer- uanturfeureducuntur.
Q^uariapropoficro.Nofcm-t * pcr aetates lapfgconiund^morbismdius fc habcntad
dictas fimil^fecundum dcnominationeiPropofitio ar- guiturfic.inajtatc calida
patfoitecaufonem no mdii^ fchabct corpusad dictam calidaj^ (rigi^m . crgo
<Ssc* yitimapropofitio.Indicatiofuropciabstateiaplacd f uncftamorboaut cuam
c<Hnplcxioncnaturali oa&ijua <fiamorbo dc apjdicationc fimflium m^or
eft quam tenporc&niGtis. Potcft propoficio coU^(€3eGaf.abi iaco.s.apb» X
Digitized by Google Q_VBSTIONES fupi3.E\pef fuadetur iic . hoc cafa
ftantcintetio cft ad curaadurn morbuin «Sicxaecate mcentio cftadprgcifc confcr
uandum,»deo plus eft mdicacio {imtlium. confc- qucncia tcnct,quia tndfcatio ab
aetatc ut confcruada cft: dcapphcatfonc cantum talcm rcponcciumpartcm qua- lis
cft in gtacc dcpcrdica. Iftis h abicts patet rcfponfio ad obiccta » Q^uaeftio,
x» Aphor. «^. V 1 ■ K. V xM fola tepcrata coplcxio fuo fimili gau- dcat.
Ncgatiucarguiturfic. Primoqualitcr fchabct dtctatcmpcracaadcorpustcmpcratu
taliter dictalapfa adcorpuslapfum.crgo ficut dicta tcraperata confcruat corpus
tcmperatUjita dictalapfacorpus lapfum . antccc dcnscft notum.ficutcnim
applicaturdicta cepcraca cor pori tempcrato , ita dicca calida ut duo corpori
iapfo ut duopoteric applicari. Sccundo arguicur fic . gqualc in confimili
lacicudincnonagttin ^qualc .crgodictalapfa 00 faciec labi
corpuslapfum.ancecedens nocum. confe- quencia ccnet,qucadtcca lapfapoceft cilc
gqualisgradus SC inlacttudine confimili. ■ AdoppoiicumcftGaf.inliccra.
Proqugftioncpri- mo fupponendum corpus cemperacum feu fcmper fa- aum in gtace
ccmperaca fore nacuraFr inclinacu ad caFr r gmanedam.hfcpropofitiocoiitgipoteft
primo tcchni '^es^o* j-jj nocicia corports ferapcr fani , Secunda propoficio
eft h?c. Talc corpus eft aptum pcr dtecam coferuari cpata. Propoficio arguit
fic.dtcta cepcraca non cft pmucaciua corporis cepcrati , ncc corpus tepcracum
cft inclinacu. naturalitcr labi in gtatc tepcrata.igitur propofitio con
^unctucritatcm.antcccdcns cuidcnscft quantum ad par tcm primam pcr notitiam
dictg tcmpcrats .quantum uc roadfccundampartcm pcr habitam propoficionem.
Vlcima propoficio cft haec . Corpus lapfum lapfu na- turaU ud praetcr naturam
non cft aptum dcbtcc con- feruari per diccam abfolucc calcm fccundum dcnomi-
nacioncm . Pro|K>ficio arguicur fic.corpusnaturalitcr uci prf ccr naturara
lapfum cft intrinfccc inclinacumad lapfum . crgo fibt fimili applicaco
nondebicc confcrua- tur. anccccdens faciscft notum cxdictis primo tcchiii
proparte ctiam 8C fccundo.probatur confcquetia>quia applicato fibi
adiucoriolabctur. Et diAKpatctrcfponfio ad obicsfcum q^ licctpcr poifi bilc ita
formalitcr d^ gradualiccr fc habeacdiccalapfa ad lapiam coplcxioncm ucl gcaccm
, ut tcmpcraca ad ce - peracam.lapfacamen cftcaufalapfus uIccrioris,ulM tcm
peracaprfcifein tcmpcric confcruat tcmpcratam ficut cctam dc aerc
confinulldidumcft. Q^ugftio. xi. Apho. ii^. VTRVM fgricudincsbcnefchabeanc
adtepora smnu Negauucarguicurfic. Primo.omnisggritudo mclius curatur teporc
cahdo q^ teporcfirigido.crgo con icquetiacxhoccftnota,quiaggritudtnes benefchabet
adtepora,quiaadteporacontraria.antccedcnsarguit, quta ffias fcu tepus calidum
omnes abbre uiat morbos uchabttumeft.l. apho.cdmcn.il. Secundo fic.mor- Ih
calidi curantur pcr c^da.crgo, cofequetia tenctpcr probationcm habitc
coclufionis .anteccdcns patct. nam cholerica f ebris curatur per pharmacum .
omne autem pharmacum fccundu fc calidum cft <5:: ficcum. i .apho. comcn .24
.illius apho Jn acutis paffionibus . Tcr tto ' arguitur fic.apoftcmata calida
plus fiunt tepore fr igi- doqpteporecalido.fgitur&c.anteccdespro tatotenet,
quia n3aterig^c^id| maximc aptg fun t coUigi in hycme. Adppppfitum quaeftionis
eft prima conclufio apho, Proqoncprimitushg cddufioncs tcncantur. Pri-
"oia codufio.Dc pcr fe 8c indicatione fucnpta ab eiTcn- tjQS morboru,morH
funt apti mdiusfc habere in tepo- re contrario . hgcprima conclufio perfuadetur
per pro- Bacionemprimgcoclufionisapho. Sccudapropofiuo. .Morbifuntaptiorcsad
curandum plurics in teporc d-' iaOi $ m te porc co trario propter caufas a
quibus depe P A RT I. III. deat aat pfopteir aliqutd accidentaliter cdncinges
ad^« ram confcres. Propofirio patct {ic matcrig morboruni materialiu
fccadiiplurimu diijjofitorcs funt rcmotioi^ in tepore calido q^ in tepore
frigido igitur .coiequcntta tcnet,quiaadremotionemmacerieruaqufbasdcpen- ^^^
dencmorbi matcriales>iIIorum morborum cofcquitur remotto,cum
fintfientcsmorbi.antecedenspoc paterc pcr una rationan ante oppofitum,eo ctia
quia cahdiipa*- tis f ftiugcft ratiffcareporofitatesmebrorum,fubtilia- rc
m«crias,«Si eas euaporationi difponere. Patet etiaia propofitio quantu adaliam
partem . Nam morbusfrigi dusper applicatione higidi per accides curatur melius.
ergo ctia eft contingensmorbum frigidum melius cura ri in teporc
frigido.cofequcntia probabilis proptcr co- fimilemoperattone teporis
frigidiopcrationi mcdicami nisfrtgidi.antecedesfumitur.5 .apho.apho.22 .ibi.Eft
autcm ubi in tetano. Ex iftis duabus infertur propofi- tio tcrria. Morbi
Imatcrialcs mcliusfe habent ad tga co traria. Patct pjwfitio.na cura fit ^ co
trariu . ergo Scc» Infcrturquarta.Concinges eft morbum matcrialem mclius fc
habcrc &:curari in teporc confimili. Propoii tiohaecpatctpcrfecundam.
Inftjrtur quinta propoli- tio. Morb/probabtlitcr plusintcndt poituntin tempore
confimiliq^contrario.Propofitionota eftproptcr tena pus iuuare ad intcnfioncm
co fimtlis coplcxionis. 1 n- fertur fcxta.lgitur morbipcioresfunc dc perfe in
tepo re a>nfimili ^ in te por e contrario. Propofitio arguitur fic.funt
difpoficiorcs,ut tntcndantur in tepore confimi- li pcr habitS codufione.crgo
probabiliter peioresqua- docg,tcnetconfcqucncia3coq>morbiintcniio pcior cft.
Iftisprshabitispatecrefpofioadobiccftum. Adpri mum pcr fccundam principaicm
coduiione . Ad fecii- dum cofimiliccr pacet refponiio refpondendo ad ancece-
dens pcr fccundam partem fccund| conclufionis princi- palis.undedicendum cp
pharmacum calidu de pcr fe no curac morbum caitdum , immo non curac nifi fua
abg- cicndomaceriam.Q^uid auce fic pcr fecurasomiccatur pronunc. Adulctmum .
apatacalidaplus fiuntteporc f rtgido.poiTum negareantecedens. Et dico q>
calid^ ma terif plus polTunc coIJigi aeftate ^ hyeme,adiftum fen- fum, quia
plurcs calidas matcrias c6 tingitrcpcriritncor porc aeilatc qp hycme . Vel
fecundo dicendumq» h| ma- tcrif non plusapoftemanthyeme qpaeftate depcrfe,ga
femper plusrcperiatur hycme qp aeftatc.fcd per acddes, quia frigiditatc hycmis
plus concingit clau(ii vS: oppilart poros.pluscriam contingitingroiTari
materias, ut non tantumdtfponantur cxitui pcr uiam infcnfibilisrefolu- tionis
quancum dtfponuntur calore «eilatis. Q^ufftio xi. Apho. v* V TR V M aliqua
partcdici cxiftentc caIorc& all quando cxiftente frigorcinaequales oporteat
cxpc^fcare morbos. AcJpartemnegaciuamarguitur fic. Primo, unum tempusalteriin
complexionc contrarium prgce- dcntismalitiam corrigit . ergo8c unahora diei
contra- ria idcm operabitur . anrccedens colligitur ex hac parti- Auicc cula
tcrtia^Si:; fccundaprimi.doc.i.cap.dciudic^ tcm- porum Sc corum mutationibus.
Sccundo arguitur fic motus caloris naturalis qualibet uirtutcm confortat.igi
tur&c.notaeft confcqucntia,quia tali fafflarautatio- nc horarum mouctur
caliditasnaturalisadmotu exer- citi) debttc confortantis. anteccdens
colligitur.2.apho. 4S.a)mmento iliiusapho»In omni morionrcorports cii ccpcrit
quisdolcre ftatim quf efccrc rcmcdiii cft. Tcr- tio arguitur fic.no<Sc
fuccedente aut criam ipfam fcque t e dtc non cauiatur morl^r um ingqualitas.
ergo antecc dens cuilibct cft notum,temporibuspropriam naturam
obfcruantibus.tenet cdfequcntia ,quia cofimilitcr ui-
dctmutariacrnodrcfucccdetcautfcquete dic quead-
modiialiquapartcdiciesaftetccalidaS^jdiquafrigtda» Q^ uarto arguirur fic .
morbo calido copeti^t medidna * *5C» adgguatc6rigi(te.isit»antcccdcos coUigic
tcrtio tcdmi» 97* quia Digitized by Google A P H O. . qiitaomms curadcbct ficri
pcr cotr arfaingquali^frsdu.' Ad oppolic um qusftiorfls eft Hip.ia apho»&
cxprcf- ilus Gaf.m commea. Proqugftioncfuncnotata(5<:conclufipnc3. Prano
prsmittcndu u tcoUigitur cx comcnto haaic mutationc intclligt teporum
coplexionibas mucatisfubito.<S^ iri'? tcnfe^cum .n .natura fubitsis rcf
ugiat altcraciones, fmo T» J3? easno fuftineat&^profternatur cifdcm
uttcrtco tcchnf cft collcctum ,ideo lic temporum occurrcntibus muta-- tionibus
ipfam dcbilitari a>ntingit. Sccundo notandii q» cxprimo fequitur hanc temporum
mutatione <S^fuc ccffioncm no clTc fccundii rcmporum naturale curfum Sc
dcbicum. Prima condu fio refponfalis. Dicca muta Uo tempor um eft gcncratiua
morbor um . Propofitio ar guiturftc.haecmutatio cft proftratiuauirtutisiSi^gcnc
aratiua humorum diucrforum non aptorum a utrtutc rc gulari»crgo.nota
cftconfcqucntia,quia no rcccisnccrc
gulatishumoribusraorbigcncrantur.antcccdescfteui densexprsmiiToproquantohg
mutationcs func^ftra uu^ ufrtucum^quiafunt prftcr naturam Cubit^SCin'- tcnfg.
Secunda propofiao . Secundu aliquam contin- gentiara alicui corpori bona cft
mutatio hgc temporu» trcrificatapropofitiocontinct ucricatcm .corporicnim
calido bon um cft aercm f uccurrcrc tr<gid um ,caIido in- quam prf ter
naturam intenfo , ut cxpcrienaa n<xatin opcre,namcorporihabcntiuchcm€tcm
caliditate qua timeam us calidum apoftcmajuchcmcnter f rigida aaua litcr SC
fubito applicamusfibi.crgohgc partialismuta- tio tcmporum conuenit.
TcrtiapropofitioXicet plu- «mumexhacmutationcuarg gcncrencur morbinoa cft
inconucnienSjtamengcncrari unum dC uniformem tnorbum
fccunduplurimum.Hocperfuadctur. Primo adcxpcricntiam,nara autiino naturalitcr
cxiftentc in- ^quali conucnit maximc ficriquartanas,tum quide ca-
liditatcprgcedentis3eft:atfsqus combuffit mat€ria>qua xcm^cntc 8c rcclufa ^
frigiditate a utiini quarcana £c- htis cofequic multiplicata ctmclacholia in
autuno irigi <3icatc Sc llccitatc fibi proportfonaus diiantibus.
Iftiscondufispatct rcfponfioadobiectaantc oppofi £um . Ad prim um ncganda cft
confcqucnti ajco <^ unS ccmpus paulatinc fucccdit altcri ,ubi una hora magis
fii liito fuccedit aItcri,proptcr quod contingit coplcxi one
iiorarummag^proftrauinic uirtotcm. Adfecundunx yc(pondcndum negandoconfequcnti
a «S^dicendoq^mo cusc^oris naturalis factus propter mutationem horarix eon
fimilacur debito cxcrdtio -, cx quo fitpaulatinc 8C debita caloris cxtractio Sc
alccratio .pr g terca non eft ii" •nilitudo coq> poft caliditatcm
horgimmediatccofcquf xurfrigus.undcfi cxcrcftfum Sc calore corpons frigus
immediatefcquitur intcnfum magnacorporiconfcqui- tur altcratio.Conrcquitur cnim
aiiqua uchcmens oppi^ latio propccr frigidicatcm rcdudcntcm caliditatcm inte
]rius,autfaltcm humorcs, autconfcquitur lcfio ex fubi ta pcnctrationcfrfgoris.
Vndc dicunt uulgares huc ho- nHncmcircrccalc^ccum.f .rctro <S:intuscaIcfactii.
Si^ milf tcr dicunt cquuoi cfie rcprchcnfum quafi rctropre hcnfum 5^intrfnfccus
. fic rcclufis humoribus , utfe- briat equus Sc pai»acur oppilation^. Ad tcrdu
rcf{x>n dcturncgando confcqucntiam co <^ nox naturali tcr fuc
ccditdici&econtra,undc corpus cftconfuctumnatu- iraliter talf
mutationi.alia eciam iuuamcnta fequuntut cxhacfucccfTfonc tcraporum . Proquo
diccbatSencca in cpiftolfsadLucillum.cpiftolatertia.CuaJ rcrumna turadclibcrat
, ipfadicct tibi fcdicmfedfie Sc noccem.. Sen««: Ad quartu rndcndum ncgando
confcquentia,d: cau- fa cft,quiactf a medidng curant^ debcnt eiTc no fubito fcd
applicatfpaulatinf .undc ut plurieseft diaii cura fic per contraria ingquali
gradu eflfecriue inquantii ad tota approximationem.& ifia cft modcrniirima
condufio. Q^ugftio xt^. Apho. vi. VTRVM accidcntianaturiisconfcquaturiaorbo H I
P P O- t6z rum* Afitimatcucarguftur fic.AdfHOrbosfnftrumt^ torum harum Igfar um
opcrationum confcquunt actf o- ncs l$fg.igf tur &c.antcccdcns colltgitur
tcrtio dc acct-- Gaf, dcnti SC morbo . uhi dcfcrtbitur morbus pcr l^dcre Ime
Cap» I • diatc Sc renfibilftcr opcratfones>tcnctcoikcquentfapcr boc , quf a
calcs If fioncsnon funtnf fi acddcnttaquae m If tcra cxplfcantur . Ad oppofitii
quf ftionis ui^ur ei£e mpartc m GaF» Proquf ftionc hgccodufio tfflct.
Adaltquostnorbos prgdiifta acddcntia cofequuntur . Propofittopatcrc po teft pcr
particularcs au<f6orum Iocut^nestnmorix8,ad
quosutcuidcnscftaccidentiacoiilequuntur* Pr^tcrea arguicur fic.ad ucntum auftrt
nu ud borcaleinhgcacd dentta confcqui poirunt.igitur Sc ad morbosaiis u^u^ piis
apho.cum fuis concord^ . cdf<^uentta cx hoccut- dens eft.quia inftrumcnta
fcu itfrtutumorganamorl^ talitcr poteriit diipoiuqualttcr hts uetfsextcri
or3>us. , Ad CSalcn um reipondcndum eum ijon negarc zcddc. tiaconfequimorbos.
■ Q.ugftio, xfig, Apho. vis VTRVM aliquaacddetiaconfequanturnaturM morborum . N
cgatiuc arguitur fic . Morborum njdt laz funt nacurf . fgt cur hjc acddcntta
non confequun-r tur nacuras morborum.cdfiajuenc^ utd^^ur sif^meas^ anceccdens
pacec,quia (i aliqua forct natura morbi tun^ fequfturmorbumperhancnaturamita
hunc cSeAuel ficerc cpnoa alium.cuius o|^fitum expcrtendanotat, quiaide morbus
cftcotrariorucficd:uumefic<9^uus. Adpartcmoi^fitaeftGar.tncomento. Pc-oquf-
*^ ftione prgmittendum q» natura morbt n<»ieft akudq| morbus indtnatusad
lalttcr uel taltter (^>erandumaut «mpediedum utnaturamorbtcaltdt cft
cald^cteSCl^ dcrc quia calidus eft.naturacttam c^iladon^ qug ao eftaUud qp
membrum ciTeoppilatum cftlsedcreanpc- * dicndocranfitumuddcIationcm.natura.n.phlcgmatt-
* cg fcbrts cft Igdere talitcr,ut pendcns a pU^fmatica ma teriaita
c^cfied^usqut confi^juftur admorbum^ticac;^ ciuscffe<ftto non prtndpalttcr
caufam (knominat cxte- riorem ficdidtur confcquinaturam morbt. Codufi»
rcfpoi^alis,Licec acddcntia qug tn human^ corporibus gcncrantur,cau£as
extenorcs fecundu plurimum cofe- quantur jaliqua tamen naturas morlx>rum
a>nfequun- tur . Propofitio quantum ad partcni prim^n G>lligir ex
tUofidcHComcncatorc Aucr.j.colligct cap. | adfine. n ubtutdcturucilcggritudinemmatcrtalelgderepcrma-
*' lam coplcxtoncm t mmaterialem fupcrucntcntem mcm bro acalorc ud frigore. Q^
uantum ad fccundam parte pcrfuadctur fic.AIiquaacctdcnda confequiitur morbii
non ut a caufa extcrforipcndcntcm , immo ucl pcnttus ifidcpcndentcm ud a caufaintcriori
pcndentcm . aiis no tiiin acddetfbus cofcquetibus caufone aut^ thica&c.
Ifi:opofitoadarguracntapatctrc^nfio. AdcJMC- ^VJof- drum
primummorborumnullacftnatura.dccltnoan- bus cft tccedcns adfcnfum datum.
Adprobationem rcfpondc eifccti- ^ idcm morbus poteft citc pcr acddcns
c{Fc<aiuus co tra uus du riorum,ut admoduoimcdicorum morbus caliduspcr pf,,
fccft cffccftiuus Igfionis calcfadoido . pcr acddcnsaute habct infrigidarc
rcfolucndo Sc ab^cicndo fpumofam fubfi:anaam calidam. Q_usftio. XV. Apho. vti V
1 ' R V M a caufis cxtcriortbus hgc acddc tia fi- cc morbfs condngcre polTfnt.
SineformaDoncobic- cto^ teneancur hg condufiones. Prima codufio.Hf c accidcntia
rcmifia quac nonfuntfcnfibilcs If fioncs finc morbf s contingere po fiu nt.
Propofitio fic probat,cuf U betmorbofcnfibilf operationumlgfio corrcfpondct.cr-
go confcqucncia cuidens coUigitur aiTumptu cx dcfcnV ptione morbi ubi fupra.
Sccunda propofitio. t^cct coi ter tcneatur oppofitum hf c acddcntiaquf funt
fenfibi- lcslgfioncsjnon poiruntficriacaufis cxterioribus finc
oiorbtStPropofitio habct cuidcQtiam exhoc fuppofito« laco.Mph» X i| Digitized
by Google Arifto, Vcnti copfo. Vaoo- ru com plexio. Vcntf copFo dupFr.
Q_V^STIONES 'Quodquacdocunq^ membrum tib fenfiMfter i^Cdmin
opcractonibuscitaegrum . quod fuppoiitum tenercpo- teit uericatem
cxdi(ftanotmaniorb«, Coiter tamen tenetur oppoixtum dicendo q^ ii cauia
extcrior non fixerit Aiam imprcfTionem dato q^Isefcric
op?ranonefen/ibiliter,non tamcn corpuscritaegru. Ec tenendoiicam uiacoem
ciretconccdendumq^aligs ual dc dolcns caputaut ualde grauitcr audicns cifet
optime fanus. Tcncndo uiam recund| propofitionis dicedum clt ad GaF.eum
ucUcalfquaaccidecia confequinaturas morborum ad fcnfum dacum.aliqua uero
caufascxtrin fccas canq^ agcntia manifcfta caufantia camcn accidca-
tiamorbismcdiantibus. Notadum ultimo <}> difcrctio dictarumcaufarummedico
utilis eft . na luftum cft di- uerfimodciudicarcin
pronoftf"cacione,acctfacurafccu dum diuerfitatem caufarum.nam acddens a
caufa exte rior t pro ueniens pl uries cft curas f aciliorisjminus ciiara fStiu
fccudum pluri mujcum pluri cs caufa cxtcrior mc If us uaieat a corporc remoucri
caufa i nteri ori . Q_u:jftio xvi. Apho. vi. ' CVl V S coplexionisfituentus.
Primo arguitq^ fitcopIexidis£rigids«S;ficc^.terra a quaclcuatur ucn* tus
{rigida. eft<Sc ficca.igif ur.confcqucntia ufdecur no, guiacfFcctus
attcftantur fuiscauffs antecedcns notum eft. Secundo argui cur fic . uenci
coicer fliando teirige^ ranccorpus humanum.igicur.ancccedesfumitur.Z .mc
thco.<Si:pacecadexperfcna5c6fcqueciauidetappares, Tcrcioarguicur, ga coicer
inlods frigidis uigoranr. Pppoficum arguf tfic. Primo.uentigriantur acalf
do,ergo caiidi cile uidcnt.antcccdes fumit.2.mctheo. calidifatecnim
folisaucctia in tcrrg utfccribus cxiftcn te uentc^ confcquitur gSiatio.
Sccundoarguit.faltcui dc ueto auftrali q calidus 5c humidus coputatur. Omi
ttedo multa uerba cuiufda, acctia aliqua dubia propofito i mpertinentia fmt hg
coclufiones. Prima co dxifio. Vcntusquilibetpria fufgencrationc poteftdici
calidas 8c ficcus. Propofirio arguit (ic, cxhalatio calida Sc ficca qug facit
uentum fuaorigincprinapali tale ha- bcc copiexioncm.crgo 8C
ucntus.antecedenspatct pri- mo metheo.fatisadprfncipiu ubi uulchac calidam effc
Sc ficcamjuaporcm aucem circ calidu 5i humidu.cofe- quenciapacccexhoCj^aucntusno
uidetur eilealiudqp talis exhalatio alj^s If oMtata limitib us , patet etia hoc
ex partedictorum agenti um calefacientf um 3c leuigatiu dictam exhalationem.
Sccundapropoficio. Aliquf uea if appellant calidi>aliqui ucro frigidi apudmcdicos.Pro
pofitioperfuadeturprimocx GaF.tn cdmcn.6.Perfua dcturetiafTc.aliqutuenri
calefadunt corpora humana rationc fuarum qualitatum,aliqui ueroinfrigidat.ergo
ails notat expicntia.cofequentia eft de fe no . Patec ccia hoc g nocata ratione
locoi^i g qug tranfcunt ucnti. Tertia propofitio cft coi or .Omnis uentus
fccundum primas refpirationcsfcu actiones infrigidat . Hg c pro- pofitio
collfgitur cxfccimdo metheororum. 6C cx caufa 16^ modis di clfs in iiotato.
Iftfs coclufionibuspofitispatctrcfpofio ad obicvfta» Adprimu adpuAum
terrafrigidaeft 5:ficca.fgf t,de- dino confcqucntiam.nam a frigida matcri
apotcft clc- iiari aliquf d calidum pcr adioncm agentis calidf .
Adfecundumrcfponfumcft<S:adtertium. Adargu mentum primum inoppofitum
Brcuitcr refpondendo dfcendum<^ucntf gcacrantur «S; pofTunt etia corrupi
acalido.acalidofnqu^fubtiliante intantum exhala- tfonem ut<»&uer»ti'n
aercm .Ideoeft did:um.2.mci- thc.q^ folfacit ccfJarcucntos . Vel
ctfamimaginandum caliditatcm foiarcm intantum IcufgarcfUamcxhalacto- nem, ucadignisfpcram
pcrucniac & tranfmutetur ia tgnitam imprcfffonem autfgncm. Afrigido etia 3c
hu- mido fimuI|x>tcftcorrumpf uentusjutpropter nimfam infr^tdatfonem <Sc
humc<ftatfoncm infcriusdcfccndac fxh^acfQttts, AlfgTatioQesfadf
poftc^fttamima .PARTI. III. dcducutcocIufioac,dl^ficficdfdiibreufter ad
dubtu«> Q^uaeftio. xvi). * Apho.vf). V T R V M in aeftate f! milata ucri
fudorcs i n febri busmultos oporteat cxpcifferc. Negaauc arguit fic, Primoin
ucl-cnonoportctcxpeAarcmuItos fud>res^ crgo nccin aeftatc fimilata ucri
.notum cft antcccdens, quiaucrcft tempustempcratum,inquo non cftcalidi-
tasfupcrfiuens. Secundoarguitur fic.conflitutioannf humida minus
fanacftficca.ergo aeflatefimilata uerf
conoportctcxpecfcarcfudorcsmultos.anteccdenspatec apho.huf us partis. 1 5.ucl
fccundum aliam computatio nem. 1 5^ .ficdicente.Conftf tutiones anni omnino
quide iiccs.i^c.tenct confcqucntiajquia fi in tempore humi-- do fitmultacrifis
per fudorem aegritudo tcmporis humt di mdiorcm habcns criiim ut per fudorem
meli oris erf t terminationis. Tcrtioarguitur fic.xftatc fimilata uc-: rt
ficntmulti fluxus uentris . igitur non mahi fudores, anteccdcns notum eft
propter m ultiplicari maceria flu-» xu
ucncrisefFluibilem.tenetcofequentia.,quiauna euo deftruft aliam , ut
coUigitur.^.apho. apho.83 • Vrina multanocftefadiamodicufeccirum fignificat
<Si::cotra. Ad oppofi tum eft Hippo.in habito apho. Pro qugr
ftfoncconclufiotcneatur . iSftacc fimilata uerimultoa oportctf n fcbribus
expcAare fudores . Propofitio coUi gftur cxcommcnto. in tali aeftatc eft agcns
8c materfa fuf&dcns,ac ctiam difpofitto corporis ad fudandum .igi
tur.antccedenspacct,nam primo eft «aliditaspotcnsfu-r pra materi%ai<uacuanda
. fecundo ctiam eft multa ma tcriahumida propcer aeflatis humidicacem . eft
cciafor- ricudo cxpulfiue uircutis propter calidicacem seftacis.. eft ctiam
amplicudopororum propccr calidicacem ccia ampiificantem poros. Iflo conclufo
adob£e<5t:a refpondccur. Ad primum in ucrenon cxpccftancur.dcclino
ancccedcns. Ad prob» rioncm uer eft cempus temperacum.ergo dedino confc-
quentiam.Nam in tcmporetemperatoper accfdens pof^ funtaccidere
morbf,quodreitatdedaradum apho.2. 1 « prf fentis parriculg. V cre fiquidem
mani^ 8c mclancho^ li^.SCc. Ad fecundum tunc tcmpus humidum eiTet fa- nius
dcclino confequentiam . Ad probationcm adpun- S:am dicoc^ crifis per fudorem
non fempcr cft fanior. Adtercium mul tiplicatur fluxusuentris . ergo.dccli- no
antecedens q> multtplicctur fluxus criticus . ^hoc propter diuerfionem
materiae ad uiam fudandi. Q_uaeftio x.vi^* Apho.<S;:c6meri.v^. V T R V M in
ucre multiplicetur plures fudores qp in aeftatc. AfFirmatiue arguitur
ficcxcomen.In uerc reperf t utrac^ caufa fudoris, i n aeftate tin una.igi t
SCc». confcque tia probabi lis eft.patet anteccdes ex come to> Oppoficum
arguicur fic. Ad expcricnciam plus fuda'* tur in aeftace q^ uerc . igicur in
febre crifim per fudorc plusoporcec cxpc^ftarc , ancccedens nocat cxperientia*
confcnquentia uidcturapparcns. Proqugftionc probabilitcr h$ condufioncs tencan-
tur . Primacondufio . In aeftace corpora fana falceoi quacum adprimam parcem
aefiaas plus fudarcpofTunt quam uctc. Paccc propoficioficnarratiuc , quia cum
in ucrc caliditas fit temperata inucnit multam humidita- tcm congelatamquafi
exhyemc,quam diiToIuic <5^1i- quat ncc m ultum trahic ad cutem. fuperucnf
cnte . ergo calfditate aeftatismultafit humiditatum euaporatfo,<SZ tandcm
expulfioper fudorcm .materia etiamin aeftate c^ facta fubtilior .pori ctiam
facti funt ampliorcs.Sccua da propofitio. In febrc tempore aeftf uo plus
oportct ex- pcctare fudorcs.Patetpropofirio propter caufasafTigna tas, 6c
proptcr multfplicari matcriam fubtilcm cholcri- cam aptam pcr fudorem cxpclli*
Ifi:o pofitopatetfolutfo adargumentum antc oppo- fitum diccndo quodquamuis
inucreduf fudoris cau- fae rcpcriantur , caufatamcn ifigeftatc rcpcru iliasdu-
as uiocerepoi^ 5^c» Q.u£ftia Digitized by Google A P H O. VTRVM
intgcficciorffcbrcsacutgfiaat. Nc- gattuc arguit fic. Primo .rarius &:
mrnor putregacflio iititt tge iicco ^ in humido .ergo cofequcntiatcnecsqa f
cbres acutg maiore p fuppon un t putrcfadione . ans no tum:,toq*
iiccitasprohibcc a putf cfactioe. Secundoar guitur fic.humorcs fiunt
grolTioresin tpc ficco qpin te porc humido.igitur morbr ^lixiorcs 6C non
acutiores. ans cft notum ^pter ficcitatcm refoluente partem fub- tilem dimiffa
terreftri. Tertio arguic fic . in tge ficco naturahter caufant morbi ^lixiorcs
cjintpchumido fiaturalitcr.ergo in tpe ficco ptcr naturS caufanc mor- fci
^hxiores^ in tpehumido pternatura. cofcquetia «enet.Naquafr fchabct tps Rccum
natiiraFr ad tps hu ?nidum naturahter jtaliter ficcum prgtcr naturaad ha-
inidum prgter naturam.anteccdenspatet,quiainautu- uo caufantur quartanf ,(S:
morbi prohxforcs «qp hycmc, €u cotfngat q uartan a prolongari ufq^ ad annos
fcpte , Ad oppofitum cft Hippo.in apho. Pro qugftionc tencatur cocfo apho. Pria
cocfo. Sc cundO plurimum in tge ficco temperato in actiuis,ac ctiacahdo
morbid^febres caufantur acutiores.Propo- iitio coihgttur exprobacionecommenti.
Secilda cocfo . In tge humido morbum poFe eft cfie acutiorem.Propofitioprotatono.natocuideseftcuili
betquarcana poircfiericgcficco*^ caufone pofTe fieri «gc humfdo.na f gricudincs
quidcm oes in oi tpe fiunc. «ertio apho.2o. Tcrtio tcnedii cft . Secundu
plurimii inorbuscofifisfpei<&: dcnolationis fit acutior ^brc- tiior in
tge ficco . Propofitio
coUfgeda eft cx dfcti s i co- sneto. Q^uarto et tenenda . Pofeeft morbum
cofifis -denoiationisintpehumidiorifore breuiore <Siacucio- rem.ut aliqua
tertiana cotinua potcft intgc humido a pauciorf Sc calidiori .pucnirc matcria,
utbreuiorem fa ciatmorbum^acutiorem. Vltimodicendumorbum in tpe h umido
h&um fecundu plurimu exacui 8C br e- ixiari cge huraidoad ficciore
gmutatonacura.Prc^>ofi «ioetcoJhgitcxcometo.Etdidu eftfecuduplurimu»
jga^ptcrdifpoficione humoriscft cotingestataficdta xe aeris
fierirefolutioncmjUt morbus fiat ^hxior aduc- «ientetpe ficco,ficutpatct
incxperietia ueaicntetpe licciori tcrtiaQam mutari in qnartanam ,
Iftiscondufispatetfoluttoadobiedta. Adprimum obicAu ad pun<flu cocedo q>
dc p fc tge ficco minor Sc rarior fit putrefacflio .de per acciis tii facto
caUdo acutio i^icotingithumidimafore fieriebuUicione S^intefiore
putrefadrione.Diccndu et fntgeficco non femg fieri «lorbu acutiorcm ronc
putrefacftionis , imoahquando iblum gratiamaiorisacuitatis cahdi ficutcaufata
fyno- cha febrc inflatiua fine putrcfadionc.
Adfecunduriidcndu<^intgeficcofccudu plurimu plusfacit acuitio caliditatis ad
igniendum 6<:fubtilian- duramateria qpfadatrcfofofubdhs . Incafu cn ut uo-
luit unum nocabflc. poc ro coccludere ucritatem. Ad uitima roncm ad
punAumncgo^ita fchabeattepus iiccum prf tcr naturam 3Cc.6c caufa cft, quia in
teporc £cconatur£Uic€r dcquoarguic ucautuno funthumores cxic<^ci pcr sftatem
praecedcntem,unde aducnientc no «a cxiccatioc cofcquit ingrofiatio, 8c per c6
feques p- lixitas morbiq3no repcricur in t^c ficco pter naturam ncccirario.
Itectiaintalitecficconacurafrpori clau- dunturfr^gidicateautuni «S^includutur
fuperfiuitat^ ^ prohibe tur ab cxjMrationc breuiante morbum <S:-c ♦
Q_ugftio, XX. Apho. vi^* V T R V M dc qualibct ti^is ficcitatc moderata ucl no
apho .concineat ucritate . Primo negatiucarguitur cx additionc Conftantini ad
prindpia ubi apiK>.de im- • Sicdtas aioderata uerificat ficdtace. duplex
Oppofiiii arguit fic . ois imodcrata ud no modetaca ^ cri— ficcicas caliditate
exacuic.igicur . ntS eft confequcncia. plcx. Am e t* Pro qone pmitcendum ^
ficdcace imoikraci Hip p a i^j prfmoiiitcllfgfpoflrcquacunc^ ficc/tate a
ftaturalf tg« ficcitatclapfam . Seciidof ntdiigcrcpolTamus ficdtate
ualdeintefam,utfuiintefionc rmodcratiois fortiatdc- noiatfoncm,fic pcr
ficcitate moderata f ntdiigcre poflfix «Mus naturale tgis {iccimte aut rcmiiram
ficcitacc quac tcfpe<ftutntefiorisdfcit modcrata. Prio crgo tcncndii
^oisficciasimoderataquocuq; modo qualitatii a<fli- uarii entitatefuppofica
ut eftdiccu habcc morbos acu- tos cfitccr c. ppofitio coclufa eft g argumcntfi
poft op- pofitu. Scciido ccnedii e ficcitate moderata, ga t^is na tur|
coueniete deg feet morbosacutos caufarc refpe-» iftut^tiaturafr
humidi.hacc^pofitioia fugiusdiAa eft d: probata. Tertio e t ccncnda no ad inte
fione ficci tacisconfcqui^pportionale morhoi^ acuitate ^pofitio protanto no
cft, quia propccr nimia cxiccationem rc- foluto fubtilf confequitur humorum
terreftrificaao (5^ ingrofiatio. O uibuscondufispatct intdlccflusJitcrg
diccndo<3^ per Sccitatem immodcracam intcHigitqua- libet
moderacaminccnfiorcm . Q_ufftio. xxf. Apho.a: cdmcnti. vii;. V TR V M
ficcitasfola habeacrubeim cholcragc ncrare. Ne^tiuearguit fic,
Primo.daturmalaco- plexio ficca tm .igii 3Cc.^fis coliigi c feaido techni .cofc
quentia tenet,ga qua ronc cx fola ficdtatc aeris cofcqui i:ur cholcrg
gencratio,rone cade cxfbla ficdcaccnacu- rah cofequitcholerg
gfiaciorefpcAucorporistepcrad &ficca!idicasrefped:ucorporiscempcraci. « .
-, Sccundofic.diolcracftc^ida&ficca.fgfcurexfoia ^^^^^* ficcicacegignino
poc.antccedcns notumcft pr&primt cap.de humonTsus.cofcqucntia toicr, qui a
ficdcac^ cfi; folum exiccarc & noQ calcfaccrc. Ad oppoficum uidetur effc
cxperietia &addido Co iianciai.Patet eciam oppoficum.Nam CHfouenc in quo
cft cakitfcas aequalis calidcati pueri , ficdcacc fe<ia am- pliorijamplior
cholera gencratur . Proqonc hg cocfona tencanc. Prfo tcncadum.Ex
folaficdtateaerisacduorii fuppofita paritace poc am-
pIicMrcholeragiiari.Patcc^pofitiog rdncs pc&oppoS «up^ga et
caliditasfeccaacutior pdcgnare choicraam ph'orc. Secudoccnendii.Vcpfmia
cali&casd^ficdtas tpis ^uspdtcholcra giiare ^ fola ficdcas . Propoficio
cuilibcc cftcuidens gg calidicate ficcrtati cdificca plus poflc ad igniedii
humore <5<:cho!era gcncradiiv Tertio cft tcnedu .Cddnges efic ^terfoia
iTcdtatem plus re- pcriridccholeraincorgec^pp caliditate HcdGLti con- «unctam.
Propofitiofincformandeft>eo^caiidu ficci tad coniuoctii ciiipdcinaduredo ,
uthumoresin nigra cholera uaieac crafmucarc ubi folaficcicatctrafinuca- buncur
m choleram rubea. Q^uarco edatcnedum . So iam caliditate plus cholerf rubeg
cflFccduam ^ fitfola ficdtas . Propofido no eft propccrcfi*ecdorem cflcca- T
lorcm in cholerizando qp fit fola ficcitas. Ifiispofitisrefpondendumadobiectaanteoppofitu.
Adpunauraprimi,<3uiatunc nondareturmala ccaa^ plexioficca tatum,didcur
negando confequentiam . Ad ipbacionem priraodicendii ^isabffrqjnonfnquacuncs
cdplcxione licca tantii plus generar de choicra^ in co-
plcxionetempcraca.fimiiiter tenendu-oieft^ nonquf cunqj ficcfcas tcmporis
inaior uel incenfior fuffidc ad cholcram generandum. Vel fecundo<icendura
negan- do hanc confequentiam in hac cdpiexione generac plus dechoIcra.crgo hfc
complexioeft calidor fiaccnira^ gencrctur tanto paudor laDguisautctiamcanto^iri-
tuspaudores,ucadxquiparantiamcompIcxio in calo^ rc rcducatur . Sc ideoabfolute
negada eft hf cftMjfcque tia . hoc corpuseft cholericu reipectu tcmperati .
igicur cahdus f cmperato. Ad fecunduro rcfpondendu ad pun ccum<^ a fola
ficdcace ex acuco calido poflViMlc cft cali- dum 8c ficcum humorcm pludficad»
Q^uacfiio» xxg. Aphor. ix, V T R V M «n temporfl>iis mpderatisfiant motW
Iaft>.s.apfao* X i^ Digitized by Google Q_V-£STIPNJES
I>on§termmat<dnis 8c econcra in immoderatts. Nega^ tiue arguftur iic. . Primo
jn aucumoo fuam fcruantcni naturam fiunc morbf acu cxilimf , Sc maxtme mor
ci^crt.» crgo.cocaeliiconreguentia .aDtecedenscoUiguurapho, fcquenu intelleJro
Tecundum Gaf, Secundo argui tur iic.InaucumnopIuuioropauciore$£uncmorbi 6ctai^
nusmalf ^in autumno iicciori . (gi cur in tempore fmo deraco non iiunc
morbimale cermtnationis antecedesfu Amce» mitur.2.primicap.5.conrequetia
uideturapparens. Oppoficudidc apho. Pro dubio ceneant dug apho» concluilones
<Sf probencur uchabicumeii. Adronem primam refpondendum . aucumnum propriam
nacura feruancem efTe maxime morciferum ipfum comparado ad uer minus tamen eiTc
morciferum qp a propria natU'- ramutacumfaltem recundupluresmutationes, AdCe-
cundum dicendum q> autumnus pluuiorusminusma' luseilautumno ualdeflcdorinaturali
,propter pluuias aliqualicerrefrenari autumni ficcitatem, f&t tame au-
cumnum fuam natura obfcruante fore meliorcm. Vel fecundodicendumautumnum in quo
funt aliqu^ plu" uig meliorem eiTcaucumno ficcioriinam in naturalidi-
fpoficione ancumni ^uis nacuralicer declinec ad ficcum qufdam debcnc cfTe
pluui^ refrenances ficcicacem aucix ni 8c ficdtatem 8c intcnfionem humor um in
sef^ate in- tcnfor um 8c in autumno in corporibus reli Aoru &;c ♦ Q^uxftio.
zLSiiri, Apho, x. VTRVM autunusflttepus aegerrimura. Nega tiue arguitur fic.
Primo .autunus eft tempus tempera cum.crgo.nota cfl confequencia ex commento
dccimo> quia tcmpus tempcratum faniflim um cfl, 8c no aegerri . .
raum.ansfumitur.^.primi.doc.z.cap.j.dcnaturiste ^"**'^* porum.probar
ctiaaiisfjcpcr ratione.coplexioautuni mediatintcr sflatcm 8C
hycmem.igicur.anscolligitur allegato cap.cum frigidicas aucumni non flc
ulcimaca uc hyems.ficauce cx.cedcns apflacera.tenet cofequetiaj^a ucr non
ponitur tepcratum nifif per mediare inter acfla tcm «S^hycinem., Secundoarguitur
fic,in autuno repc riuncur fructusin fua ulcima pcrfc^cionc , reperiuncur cciam
noui fiores «Sf gcrminacionis.igicur aucunus non cft ccpus
aegerrimu.aiispacecad expcnentia.cofcquen tiatenccquia cxifb coprehendicur
aucunum cfTe pro- portionacum aiatiom* <S^uitae, Tcrctoarguicur fic.au-
tunus prohibcc apucrcfodionc . tgitur eft non acger ri- mus.cofcqucntia
tcncc,qu(a fua aegrotatiuicas maxime c9i. propcer putrcfadione .ans patet,quia
cu mintme ha beatqualitatcs adputrcfacftionem facientes, efb.n.frigi
duscaltdicacecaresputrefacfcionisefFectiua. eft etia flc- cu9in
humiditatedefecfius,uc maceriaputr^fac^ionis. C^ aute calidicas fic efFcctiua
8c ccia h utnidicas fic ma- tcriapucrcfa<flion(s,paccc.4 .mcchco.cap.4,d;
prcfenci parucula comen. 1 2, .iilius apho. De horis quidem , Adoppofitum effc
apho. lo.cum fuo comen.a^.ij. Aiuce. 6i; Aui.2.primi.doc.j.cap.5.Primo
pr^mittendu au- tumnum eiTc tepusprincipgcafus foliorum ^ fecundu coplcxione
propriafrigidus cft 8c ficcus . ideo ficcitate uehcmcntiacecfrigorcfolia
indpiunc cadere. Secudo pr^mittendum x^i» teperie apud medicu actedi in rela-
tioncadcorpushumaniimaximeteperatumqug tepC' jrics cdprcliendic ex eficdribus 9
ad <ii Jla corpora ^d u- cunr. Tcrtio prgmittendum cj^ aliquod tepus ex par
te uniusoppofitionispotimaginari tep^ratu alterius op-
pofitionisrcfpcAucxiftcnsdiflepcratu. (J^uarto prg mittcndu q^ flcut hun^ani
corpo risimaginari po t te pc- rametumgcotrariu coplcxionu mebrorucoaltcrna-
tione feu ajterna fuppofitione fic eda poterit in t|>e ima
ginari,utfitpsquantofecunduaIiqua parte efj; frigi- dum^tato fit fccundii alia
caiidii.imaginata huiuscon- traricjcatiscoaltcrnafuppofitionepoccrithoc tepus
ap^ pellart teperatum .cum cnim no fitfrigiditas potior in 4enoiando.tpsq^
caliditasneutriusextremi dcnoiatioe tjgt aoQunato mt^ fojrnct dcaomxa^ioncin»
Vldmo PARTI. III. pr^m/ttendum ^tps appellatinconueniens no folum
ratioucgradusqualitaciui uc dcbicoincefioris uel remif fioris^fed eda ratione
nimis fubice producflionis 8c inor dinacionis m uta^ioes fubitas no fufline te
natura iuxta fnlam apho,^ I »fecundg gticulj.fecundu muItii<Si:; rc pente.
Primaconclufiofithgc.Autiinusdid potefttc peratus ex partc utriufc^oppofitiouis
rcfpe^ftu ad gfta- tcm^Sihyemcm.Cocluilopatctper una rationcAiancc oppoficum,uc
arguat fic.qualicates coplexionalcsaucii
nigradualicermediacincerqualicacesaefi:atis<3c:hyem(s.
igitur.confequcntiatenet falte deteniperamento quali-
taciuo.antcccdenspacet.naprimoficcitasautiiniremif- fior cfi; ficcitatc
aeftatis.humidicatis uero hyerais exce- dic humiditatem auciini,ideo eius
ficcicas imaginari ut decur confraccacfre ex^umidicacc hyemis <S; ficcicacc
fflacis.fifrfrigidicasauciiniincenfiorcflloquendoim- propric frigidiace
j^fi:acis,remilli'or aiic frigiditace hye- malt. Perfuadet etia fua qualitatiua
te perics facta gm u tatione acaliditate f umma t|>is :gfi:atis,ac etia a
fumma ficcitate ad intefam frigidicatem 8c hyemis humi<3itate pcr inedium
primo tranfiri.probabilc cflquale eftautu nalemedium. Seciida propolitio eft
hgc. Probabilitcr ^ graduafr uer eft tpatum,tagraduaFr autiinusfecun dii aliqua
fui parte eft tgatus. Propoiitio pot fic gfua- dcri,q| afumma frigiditatc 8c
humiditate hyemis traii turadfummagftatiscahditatem «li: ficcitatem mcdiatc
ucre,ta a fumma ficcicate 8c caliditate ifcatis tranfic in fummafrigiditatem
d^humiditate hyemismediateau tiino.igir .ans patec.cofequencia cenec , quia g
cofimi- les gradus itur afummc frigrdo ^fummc humidoin fummecalidum<S;:ficcu
gradtbusquibustranfic afum mc calido 8c ficcoin fummcfrigidu 8c humida. Prg-
tcrea.nifl condufio coccdat .Sicigitur uer parte ex toco calidius autiino 8c ex
toto humidius.fupponat ,p nunc f flatem fccundii fe totatotouere fore calidtore
ac etia ficciorcm.fupponat etia totahyeme frigidiorcm <S: hu- midiore toto
ucre exiftere.deinde fummo uer quod par tecftcalidiusq^ fitautiinus.tuncarguit
G,c . ficut finis uerisimcdiacgflatijitaprindpium autumni imcdiatuc
fflati.crgoaliquapte uerisaliquapars autumni efl ca-
lidior.antccedenseilnotum.cofequentiatenccgaprin cipium ucrjs aiTimilat fini
hyemis,6^prindpium autii ni afrimilat fini § flatis . igii principium autiini
princi- pio ucr(spoteritcirecaiidius<S<: ultra.igtcuraliquapars autiini
alicui parti ueris poi gquari in coplexione.Co -
fimil(terarguipoteftdehumiditate<S: (iccit^K, Ter- tiapropofitio ,
Principiumautumni diiiimiiat princi- pio ucris 8c mcdium mcdio,<5i: cxtremii
cxtrcmo. Pro- poUtionotaeft.namprincipium autiiniacccdtt ad^fi:^ tis
natura.principium uerisad naturahyemis.mcdiuni ucro autiini acccdttad frigidi
tate 8C ficcitate. medium ucro ucrisplusacccditadtepcricm t^is.finis ucro ueris
plus concidit gflati.finis ucroautiiw plus acccdit adna-
turatnhyemis.exquoinfcrc principium autiinifimila ri fini ucris<&; fine
autiini fimilari prindpio. Q^uarta ^pofitio.Autiinuseittpsmaximc difteperatum
(ntcr tj^a,non ronc gradus qu3litatiui,fed rone inordinatio- nis
^S^ingqualitatiscius.Propofitio patet.na multafunt
tpaexcedeciaautiiniiinqualitatiuadiflemperacia , ut gfias in calore Sc
ficcitate,hyemis ueroin frigorc<5^ hu miditate.patet ^pofitio ^tii ad aliud
, ga in aucuno fi'e pmycatiofubica,nuncadcaIorenunc ad friguscxqua plus^ftcrmt
uircusutnotat adexpcrietiaq^ exinccn*» fione.gradus inrelatione .
ergoadtgatacorgaautunua efi ualdc difleperatus,qpuis etroncgradus fit diftepc- ratusciusmcdio
ad frigidum dcdinatc ad ficcum. » Exg[buspatctcocFornfaI(sq>aui^iinusefl
tpsggro- tatiuu.hgc^ppofitio patetexprshabitis jppofitionibusw 8C colligitur ex
caufispofitis in commcnto decimo. Q^uibuscodufispatetriifioadobici^a. Adprimii
autuauscfi:tepustepcrdi;ii*p»:cecfoacstnruai efi:.Qi ccoda Digitized by Google
A P H O, ^endu igitur ad mete Auf .q>autunus uidct magisgfa- duahtcr
teperatus inter caUdu Sc frigcdii pg cam alTi- gnatajdccif nat tn fecudii fui
plurcspartcs ad ficcitate. Adfecundu,quia eft tepus ^portionatu afatiom rn-
dendu q> licet autunus iit ^portionatus afationi quaru darcrujtn
^pterfuiingqualitate<^ inordmauone hu
maniscorgibusmaximcimproportionatj&^ptcretiS jrcclufioncm humo:^ incefoJ?:
cx aeftatc. Ad tcrtiu rc- Ipondendu ad punvtu q>Iicet autunus mcrito fuae
coplc 2aonisfrigidae<S: ficcaeno iitfacftiuusputrcfadionisdc pcr fc^pcr
accidcns tamcn malasincludendo materias 8c prohibcndo dcbitam tranfpirationcm
cft caufa putrc- fedionis^cftctiam proptcr fui inaequalitatcm dcbili- «ando
uirtutem caufa putrcfeAionis. Q_ugftio.xxii^. Apho. xs V T R V M fn autuno
fiant aegritudincs acutiffi- m|. Negatiuc arguitur fic. Primo quando cade die
auncquide cftaeftus,nunc ucrofrigusoportctcxpccfta
rcuariasaegritudincs5^inaequales.igiturinautunona sSut acutiflfimi n3orbi.ans
habitu eft apho .5i come . 5 . cofequcntia tenetjquia cn in autuno iit eade dic
ahqua do color , aliqfi uero frigus has longas & uarias oporte- hit
expccflare aegritudmcs. Sccundo arguitur fic.in au sunomukiplicant morbi mclancholici
igit inautuno jfiunt morbino acuti.confequetia notiffima, quiamor bidematcria
jjielancholica funtchronici . anspatet in Jiacgt(cuIa.apho.32 .Autano
ucro^aeftiuoru. Ter £10 arguitur ficuir tus debilt tatur in autuno fupra ma-
teria . igicinautunono fiiitmorbi falte falubresaeuti. cofequentia tenet^quia
dcbilitas uirtutis cft caufa chro snicitatismorbif^ubns.anscxprimo cometo.
colhgit, vltimoarguituriic.inautiinonon fiunt morbiacutf ratione aftatis
pr^ccdentis . igitur in autiino non fiunt acuti.confequcntia tenetsquiaacuitasmorborum
autii ni maxime uidetur elTe propter materiam ex ^ftate rc- fcruatam . patct
antccedens , quia quos humorcssftas Auice ^^^'^^^ autiinus incfnerat , uc pacec
fecundo primi doCe '^ * ZX.6. Materia uero incinerata non eft ca putredinis*
Oppoiitum queftionisuuitHip.in prima concluflo- ae apho.decimi cum fuis
concordant^s. Pro qugftione que dani ex notatis memoranda funt. Prima coclufio.
In autiino merito coplexionis ^prig sit ptc£t factiug ad alicuias
humorisputrefacftioncm Sc €xcr€fcentia no gcncrant morhi acuti. Propoiitiopcr-
fuadetur fic.coplexio autiini proportionatur cxcrcfcen
tiaesSi^putrefaiftionthumorisfadurf morbum chroni- cum 8Cno acutum .ergo
cofeqaentia eft nota. ans patec siam primo autiinus frigidf 8c ficcfponitur
coplexio- afSjqug proportionatur excrefcentie humoris melacho lici^adqua
excrefccntia fi cofequitur putreiaifcio dici- muSiS;:
hacautiinicoplcxioneiiliproportionari putre £ac1ioni.fed humor mclancholicus
morbum fadc chro- Eafis» ^icum ^ non acutum .ans ctia colligitur ex au Aorita
ttbus,uc fccundaprimi.allcgatoloco. 5 . theori. l y.cotf ncntis.Patctetiam
cxhoc,qufacumautiinus exfccan- doproccdatjcholcraexaeflatefcruata trafmutatin
adu ftam melancholiam . Secunda condufio . In autumno potcft morbus ucrc acutus
gcncrari . Propofitio fic per- fuadctur.in autuno potcft cffcmorbus brcuiscu
diflfi- cultatc accidcntium . crgo . confeq ucntia colligitur loco
faepiusallcgato. gafcciidoapho.come.l ^.illiusapho. Acutorum morborum
.antccedcnsctiam cxpcrietia no tat cum caufones ali quando fiant i n aucumQO^
cum pa- teat etfam ad cxpcricntiafebrcs pcftile tialcsm ultg acuf tatis plus
malignari $C m ultiplicarf autuno. Tertia co cluiio cft h|c. Plurcs chronic^
aegri cudincsmulciplican cur f n aucumno q^ acucac . Propoflcfo pcrfuadccur
fic, plu^in auciinocotingicrcpcrirf maceria chronici mor hi ^ acuci .
<S;;compIcxio autumnichronfcomorbo cft conformior . crgo confcqucncia cx hoc
ufdccur appares, quiafccundum multiplicaciozicm matcri^fnorbf mate H I P P O*
164- tiilis al^ partbus mulciplf catur 8c morbus * antxcedes pacec.Nam primo
maccria feruata cx asftate fecundnm plurimum cft matcriaaduftagroltforfubtilbrf
faex|^ rantcmatcrfafecundum plurfmum.materfaedam qug multiphcatur in
autumnofecundum plurimum eftme lanchoIica.Prstercapatetpropofitfopcr
au<Sorcs nu- mcrantcs morbos autuni quiquafi oes funt chronici .
Q^uarta^pofitio Hip.habuit^ponerc apho. i o.dc
acuitatcmorboriiautiinf.Projxjfitio pcrfuadetur fic. Hf p.dc tcmporibus
locuturus habuit notf ficarc id dc au tumno,quodprimafacie erat ualde duHum.
^icur con clufio continet cuidcncfam»c6fequcntia tenet , qufa pri ma kicic
uidet q> in autiino folii dcbcat chroni d aggc- nerari morbi . anteccdens
notum. Vltima propofitio, Q^uariicunc^ fpccicrum morlK>rum aliquf aegritudf-
nes pofTuntin autumno gcnerarf , Propofitfoarguituc fic.Omnes aegritudines
omnibus jx^fTunt teporibus ad- ucnire.igitur propofitio ucra.nota cft
cofa|uetia.afis. Hfp,apho.2o.fic diccntis.iEgritudi nes quide omncs. Iftis con
cl ufis patet refpon jSo ad obic<fla. Nam oHc- cia. antc oppofitum probant
ucricacem quod in aucum- no de g fc generan c foli chroni ci morbi.cii depcr
acciis, quia r one cgis prf cedentfs ^ptcr ctia rccluiionc macc- rig qua fadc
auciinus co tinges cftgiiarf morbii acutu» Adunum tamcn puncftum uniusratfonts
diccndum poncndocondufioncmifta.Cicetin moriw falubri de- bilitas uirtutisdc
per fe fit caufaprolongationis morbi, non tamen femper cft caufa mtnoris
fguicat^ acdde tia. Propofitfo patct quatum ad partcm prima.notii cftoiw .
q> uf rtus Lonis dtiuspoteri t remoucrc morbum cgtcria paribus uirtutedebih.
Patetpro|»fitioquoadahapar- tcm ,quf a cum ui rtus forti s plus fuperct matcria
^ ufr- tus debilisplus fguire poteft matcria uirtute exfftcntc debiliqp uirtutc
cxiftentc fortf , Secundo dicendii cft q>uirtuteexffteatcfornpropter
difproporiione macc- xic . propccr ctf a difprofKsrtioncm conatus uirtutis na-
nas acutus potcft caufarl morbijs falubris ^ uirtutc cxiftente dcbili .
Prc^fitio quacum ad difpropordonc matcrieno eft.quantum eci aaddifprf^rtionocnasna-
tus propofido continet ucricate . ubi enim uircus dehi-' lispius conecur 8c
incitecur amateria confequitur ma- f or acuf tas. Tcrdo eaa tcnendum eft<^
uirtute cxifte teforticoncingesl^morbinn fieribrcuiorcm «S^cdam feuioremjCo
q> uirtuteexiitcnte fordcotingit ueheme tiusagitari matcrjamjjpfaai
ctiamintenfius putreficrt propter maKjrem caliditatem coniuncram uircudforrio
riaf deo maior acddcatium feuitascaufatur. Ad propofi tum licct in autiino
oirtus ficdebiiiorjproptcr tame di" Ipofitione matcrig contingec 8C morbii
fi!eri acutii SCc^ Qugftio. XXV. Apho. x. V Tk V M in autumno fiat morbi acuti
orcs ^ f n alijs tgibus. Prio arguit q> hyeme fic . in hyone cali ^
tasnaturalisfordor eft ^ in autiino.igiturc^ditas prf ter natura pot ciTe
intcnfior.ailsfumit prima apho.co- me. I
f.illiusapho.Vetreshyeme^cofequedatencta^a caliditas ptcr nacura mefuracad
mefura cahditadsna- turalis, ut.y.colliget.c.z .fatis coilectii cit: . Sccundo
Anice^ fic.morbusacutusgnacurhyemciS;: acafordori ^au- tiino.igit acudor eft 8c
fordor.co feque da tenet ex di^
<rcis.2.apho.com.34.illiusapho.lnmorbisminus^c. afis patct .
rq>ugnantchyeme acuitati mori«. Tcrtio oftedic q^ fiat acudor« in ucrc . In
ucrc multiplicac hu mor faifciuus morbi acudoris.crgo.cofcque tfa nota ui detur.aiispatct^quia
in ucrc multiplicat fanguis ..Sciti autunomclacholia.ln ucrc ec plusaccrefdc
choleraq^ mauciino propcer uer calidius ciTc auciino. Q_uarto oftcndi t cp
fiant acudorcs 3eftate,in aeftatc fubtiiior hu mor multiplicatur <&:
cbuUicnrior . crgo 8c morbus dc- het acurior gencrari .ccmfcqucn tia
noca.anteccdcns no - dfTimumcftpropcercaliticaccm 8C ficdcatcm aeftat»,. Ad
oppofitum cft Hff^.f n aphorifmo dedmo. Xacotsuapho» X ii^ Digitized by Google
Q.VASTIQNES *^foqa5^o*ie finthgconclufioaes, Prfmacondii- iio.Morbum chrowcu
fupcr ucnicntcm f ftad , aut ctia econtra,$ftatc roorbo fuperucmcntc chronico
plus con tingit brcuiarimorbumalqs paribusq^ fi fupcrueniac autumnus .
Propofino arguit iic. fftius quartans brc- ucs funtrefpeau
autumnaliu.igitur.ans habituro cft 1
apho.comen.I2.a:.i.apho.apho.&comcn.2J.co fcqucntianotaeft.
Sccundapropofitio.Contingcnscft jppter multasdtfparitatesmatcricru ac etiam
uirtutum morbos chronicos plus autuno brcuiari ^ fftat^ Pro- oofitio nota.ubi
«ftati multa matcria fupponatur , aa- tumnoueropauca. Tcrtiapropontio.
Morbosacutos falubrcs acutiorcs cffc contingit gftatc ^ autumno.Pa tet
propofitio ^ptcr uirtutem fortiore cire gftatct^^au-
turnno,cumplusdcbiliteturinordinationc autumnf qp aftatis caliditatc,cu ctiam
matcria fubtilior fit acutior eftatc^ autumno.cum ctiam poricuas apcrtiores
fint Iftateqsautumno. Q,uarta propofitio.iVbrbospefti lcntial.es 3C mortalcs
conucnit plus brcuiari autumnocp aeftatc.Propofitio pcrfuadct iic.uirtus cft
dcbiliorau- tumno^Sftaee.materisciiamfunt corponbus fclufio res autumno ^
gftatc.igitur morbos peftflcntialcs plus autumno br cuiari contingit.
antecedcns cft notillimu* Sc confcqucntia tenct,quia materia plus inclufa
corpori al ns paribus dtius interficict uirtute exiftente debilf q? fortiori. duf
nta conclufio. Probabi Utcr SC alior um fuppofita paritate,htscxceptis in
quibus autumnus dtf- proportionatur |ftatf ,omnessftiui morbi autumnalf-
busfuniacutiores.Propofitfopatctex hoc^ptcr calf- 'ditatcm
iftiuamplusfaccreadmorbf acuftate ,proptcr ctiam cahditatem
|ftiuamdifponerccorpusad ctttorrai txpulfionem materis,ad maforcm ctia
fubtilitatem <SC eiusacuitatem,propteretianontantum dcbiTftarf ufr-
tutem,q6uistamcnut aliqualitcr tactum cft m notatfs de per accidens contingatin
autumno morbuOIubran iscl mortalem ficriacutiorcm ^ gftatc.nain ubf in ffta
tcaliquacholera crat magis cxterf or reciufa pcrautu- mn um potcrit magis
igntrt S^magis putrcficrt,ut mor bum falubrem aut mortalem faciat acutf orcm.
Ck>ntir- AufCe maturprediccaconclufioauctorftatc Aui.fccundaprf-
mt.docftcunda.cap.5.partcilla.i£grftudinumautcm tcmpora.
Scxtacoclufio.Inautumnofuntmorbtacu
tioresdcfaaoqPinuerc.Propofitiopnmopatctpcrdc- ctmu apho.Patet
etiamexcaufaproptcr humorcsreU- ctosautumno ex ^ftatc.proptcr etia autumnum
aliqua partedidadintenfiore mutari caloremql ucrf a>rrc^o deat.
Septimapropofitio.ChromciorcsmorbfdcfaCto . Sc raerito
complexionisdcnominationis autumnu cau- fantur autumno qp uere.Propofitio
coUigitur cx narra tionemorboru quamponit Auic.fccunda primi.alleg. cap.5:
etiam ex Gaf .<S: Hipp.3 .apho.apho.as comcn. 2 j Patct ctiapropofitio ex
caufa.Nam primo tnautu- mnorefcruanturmultsmaterig terrcaeaduftc inorbos
ualdcprolongantcs.inautumno etiam materi f intrin- fccusclauduntur,ubiin
uereapcriuntur pQriSC rarifi- cantur humores.Item mcrito complcxionis
d^c.hunior multiplicatur melancholicus morbi ualdc protelatiuus.
Octauapropofitio.Dcfacfoa^fccundupIurimii mor bi acutioresmultiplicancautumno
q^ hycme . Propofi tfo colltgitur primo exnarrationemorboru multiplica torum
cxautumnoiSlhycmc.GolIigitur etiam propofi tio cx modo loqucndi rtip.fecuda
apho.apno.2 ^ . i&fti «c quartang utmultum. Patet etiam per dicta GaF.co-
me. allcg.apho.Sicutmsftatc cotingitmorbosbrcuia ri maximc,fic ^ptcr cas
oppofitas morboshycmc pro- longaricontingit,quascascolligatis fbidcm. Patctetia
hoc. I .apho.comento. 1 2 .illius aphor.ParoxiCnos ubf
«ulthyemcmprolongarcmorbos. Patctetiapro tanto conclufio cum humoresinccnfiorcs
proptcr p ccdcntcm f ftatem reperiantur autumno.acrcctiam autumni^- |>ter
fftatem pr^ eumcai difponiad cali^catcm ^ea ct p ARTi. in.
ficcftatem.titcofligfturfccundaprfmf.doc.z.&c^.3- Auiccrf Vltimapropofitio.
Aliquos morbosacutiorcs contin- git ficri hyeme q^ autum no. Propofitra no
timm^ cft. naacutiorapoplexia potfierf hyeme qjautumnojCtia
fpalmus.Itcmctiaeftcontingcns fcbre fieri acutiorem hycmc ^ autumno.primo ^pter
difparitate rcgiminu ut corpor c reao hycmc regiminc ualde calido» iftis
condufis patet refponfio ad obiecta. Adprimuminhycmecaliditas naturalis eft
fortior* igctur <&:c.Ncgatur confcquentia. Ad probationem re- fpondcndu
c^ caliditas pr^tcr naturam menfuratur <S:c»
adhuncfenfum,quiafccunduq^caliditas naturaUs cii: fortfor ueldcbilior plus
caliditatis prfternaturalis potc- rit fuftentare,unde robuftum corpus multum habes
dc adidonaturaliintenfiorcm potcritfuftinerc febrcm ha bentc dcbiliore
calid^tacem naturalem. Et ideo conccde
dumc^caliditaticxiftenciinhyemcineftintenfiorepof fcpatifebrem q^
infitcalidttati sftatis.dicendotamen^ non in hyeme ali)s paribus producitur
ifta caliditas itcn fior.<5^idcoratio non cocludit. Ad fecundum morbus
acutuscaufaturin hyemc a caufaforciori.igitur. confc qucntia ut profcrtur
negada eft.Nam morbus factus a caufe fortiori potcft elTc ualdc rcmiitus . ubi
morbus f a ctus a caufa debiliori cric i ten fus ualde. exempli caufa. fi
phlcgmaticus incurrat.a.febrem,choIcricus incurrat b.fcbrem triplg
intcnfionis.igitur non q|ilct ifta confc- quentia.a. febris prouenit acaufa
fortiori. igitur.a.fc- bris cft intenfior . Secundum ergo iftam refponfio- nem
ficformatur confcquentia. morbus tancae incen- fioniscaufatur hyeme 3c gfiiacc
6C proucnit hyeme a caufa fortiori . igitur. cuius confcqucntif conceiT^ ne-
gatur antcccdens fccundii plurimum coparando eciam hyemem autumno . Secundo
poteft rcfponderi negando hoc anteccdens uni uerfalitcr morbus acutus caufatur
a cafortiorihycmc^autumno.Similitcrcft negandumi uPr ^morbuscum
difproportioneparticularium fiat a ca fortioriqpmorbus cumconuenientia
particulariu. undc ficholericusincurratcaufone phlegmaticus incur rat
ephimeram,caufon in cholerico poteft ficri a ca for- tiori . Antecedens tamen
reduccu ad bonum fenfum eft uFr oanccdendum . Nam morbus factus cum difconuc-
nientia particulariu tantci tenfionis txiftens quantg £3i ctus cum con
ucnientia,a maiori prouenit caufa.unde 0. caufon tant^ intcnfionis fiac in
phlcgmatf co quantf in cholerico,a maiori^ucnit in phFatico qp in cholerico.
Etpatet hoc ex ifto>quia ficcu maiori refiftentia <S(: ml nori
gqualcsdebeatproduci efiectusoportet unii agens alteroforcprgftantius.
Adtertiumriidendumadpun ctum.in uere multiphcatur humor calidior 3cc* igit.nc
go antecedens uFr fumptum Sc cx>nfequcntia. Ad pro- batibnem anteccdentis*in
uere multiplicat fanguis pro nunc concedatur .f n autumno mclacholia.concedo.
Sed dico ulteriusc;^ ,ppcer caliditatcm in aliqua parte autu- mni plus
multiplicabitur cholcra q^ ucre , propter etia conf&pationcm pororum cx
autumno humores plus in- cen<3i 3C igniri cotingit nego etiam
confcquentia.ct cau fa eft.nam Sc fi autumno multiplfccntur humores grof
fiores,fubtiliorcs tamen in co rcperiri contingic^ptcjr prgccdcntcm gftatcm.
Adquartum refpondendu q>fp- fa probat unam ex conciufionibus. Vei dicendum
c^ dc pcr accidens ut eft tactum proptcr rcclufioncm qua fe- cit autumn us,maf
ori facta igni tionc 3C infl^raationc contingct in autumno plus cxacui morbum.
Q_uatftio. xxvi. Apho.^i comcntf . x. V T R V M autumnus fit cgtcrts temporibus
pefti lentior. Negatiuearguiturfic. Primo.autumnusfua proprf a naturam obfcruat
3c i n ipfo fiunt crifes.igf tur. confequcntiatcnet,quiain temporibusproprias
natu- rasobferuatibusnon fiuntmaxime peftilentif . Proba ri poteft
pcrnonumaphor.hufusparticul|.Itemtenec confequcntiaquacttmad aliam partc
aQCcccdentis, quia Digitized by Google r APHOR. omnfscrilisplus attinet faluaqp
mortf.2.apiiof. com^ oicn. I i.iiliusapho.Q^uibufcunq^ criiis. antccc4esno
tumeftquantucnadpnmampartem etfccundam. Sc- cundo arguitur silatem magis cilc
peftxlcntcm . ^ftas adiuior cft a utumno dc ualdc dcHlitatiua uirtutum , ^ . ,
igitur.dcclaroantecedcnsquantumadfccundamparte AulCc, pcr
Auice.fccundaprimi.doc.2.cap.5. ubiuultscfta- tcm dcbilitarc uirtutesdi!:
naturalesopcrationcs. Ter- tio arguitur hyeme eife magts pcftile
te.qualitateshyc mis plus contrariantur uitgqualitatibus autumni,d: in
tenfioresfunt iilisqualitatibus. ergo plus mortificantes confequentia uidetur
apparens. anteccdensuero patct. in aucumno aliquando dominante caiore
qualitates etta Intenuorcsfunt.cft.n.hycms autumno frigidior Sc hu-
raidiorqpautumnusficcus. Q_uartooftenditurueref fc pcftilcntiuSjin uere eft
maior repletio c^ in autumno ergo confequentia tcnetjquia pcftilentia c6
fequitur ma lammateriam opprimete naturapatetans,g^a uer ^mi latur morbo de
repfonc,n6 autem autumnus, ut patet primoapho.comento. 1 7 .Semel autbis. Peftf
s Oppofitfi quarftionis uult Gaf . com .10. Pro qug - «ndc ^^°"' pr ?mf
ttcndum peftem a depafcendo didam ma- ' ximeconfequi occultam malitiam humorum
cum pro- ftratione uirtutis.Iftudpraemiffum potcft probari per auAoresetpcr
c5munes cxpcrienri^s in pcftilcnt^s. Ap parct.n.aliquando pcftis. <S:apparet
totum corpus dc- pafci Sc dilToIui non cognita qualitate humorisaut intl fione
humoris non proportionatodc paftu mortifero. Primaconclufiorcfponfalis.
Alfjsparibusautumnus <ft cf teris temporibuspeftilentior. Prop6 fic
arguitur, plus in autumno ^ in alfjs temporibus caufas pcftifcras
repcriricontingit.igitur.uotactiam confcquentfa.nam plus reperta caufa
plusetiam contingit reperirf cffeaii. antecedcnspatct.nam primoin autumno
reperiuntur h umores pl us malignari ^ f ftatc, proptcr primo cos ee
niaIignosexaeftate,dcindeetiam exautumno propter autumni rccludonem.ltem
contingiteoseffcplusma- lignatos proptcr maiorem proftrationem uirtutis in au
tumno qawa uirtucem primo proftrauit seftas,fccundo fuiinordinationefequensautumnus.
Secunda propo. ^fiatem contingitautumnomagisforcpcflifcra. Pro
politiopatetpropter contingentias rcgiminum , ubi et peftis confequcretur
caloris maxime rabiofitatem . Ite poteft hoc el!*e propter conftclIationcs,d:
proptcr occul «os influxus.nam cpidimia caufatur aliquando ad uolii Aucn.
^^tc*» Dei.hoc uidctur afrercre Aucn.j . fui thcyfir.c, Tra.j» fecundo.
Teraapropofitio. Vltra autumnum con- tingit fftatcm aiijs tcmporibus magis efTc
pcftikntem . Condufiopatet.prioio adcomunesexpericntias 8C€d am ex caufis
proptcr cali ditatem maxime efTc dclMlitan temuirtutemfacicntemetiam humores
ualdc exacuf, ^ebullire,apewentcm ctiam Sc rarificantcm corpora,
wtfintimprefrioniacris difpofitiora d:magis pafTfbi- lia.
Vltimapropofitio.Dcfaclouercft magisdifpofi tum pcflikntig
hyeme.Patetpropofitto, quiacum cor pora lint com uniter ex hy eme repicra ,
fucccdcnte ucrc ;fft rarificatio5<S;; liquatio humorum,5c corporis,ctqua
iiqusdamcorumehullitioad putrcfacftione difpones. In hyeme ucro h umorcs congelati
remancnt , ut fumic fecundaapho.comen .25, Licct tamcn uer quantum e defc
fitconformiushumaniscorporibusipfa conferuas «n fanitatcconfimili ^ cxtiterint
cempcrata,ut all^atu <fttertiaapho.c6mento.2i.iUiusapho. Vere fiquide
tnanfae i^melancholiae &c. Q_uibusconclufispatetfoIutioobic(fiorum. Adpri
«num.n.rcfponfumeft.namdicendum cftin autumno j>lusdel>clitatam effc
u(rtutem,datotamcn^acfi^pIus debilitaucrft^autumnus. Adrationesdehycmc qua
litatesfunt;S:^.confequentianihil ualct.nam fr^iditas Jiyemisper accidens
caiidum naturale uigorat. Adra- «foncsdc ucrcquicquidiicdea£rut&pto
acgoconfcquc* H I p p o. tes tfam.Adprobationem,quiamorscauiatur5^c.fefpwi
dendum cjcf teris paribus ubiraaior eft repletio magis
caufaturpeftilentia.fcdquia difparitas cftmaxima m autumno,^;: uer e ex partc
humorum Sc aiior um ^io ad tioti repietionc exiftcnte in autumno , ipfum tamcn
cq tingit pcftilcntiorem exiftcrc» Q^ax&io, xxvi). Aphor.
x. VTRVM ucr fit tcmpustemperatum. Nega^ tiucarguitur Cic. Primo.vcr
cftcalidam,d«: humidu. igitur non tcmperatum, confcquentia eft GaE,compIe C5aP.
xionum primo.cap.j.partim&quarto.antcccdcns fu^ Axi&Of mitur
ocphdofbpho quarta problcumatd .problcuma- tc*3 1 feu penultimoillo.f.propter
quidaues , &pilofi homines funt uenerci.o>Iligitur ctiam cx Hipp in lih»
dc humana natura ad finem Iibriper colunam ubi uulc uer omnium efTc calidum
3<S^ humidum .Sc habct una Ii teramaxime. Secundoarguitur fic.uer non eft
tempc ratum ponderalitcr.crgo non eft tempcratum. antecc- denspatetcx
Auer.fccundocoiligct.uItimoaiIegca.c6 fcqucntia tcnet,quia ucri non uidctur
tribui aliud tcm peramcntum aquodicaturtemperatumnifi pondcralc appcllatur.n
tempus temperatum propter caliditatem non uincerefrigiditatem,<S^ca>ntra,
<!^ confimiliccrdc humiditatc,& ficcitate dicendum.patet hoc primo
co" _ plcxionum-cap.4. Tcrtioarguiturfic.inuercmultf ^^" plicatur
humor calidus,& humidus. igitur uer non eft tcmperatum,fcd humidum ,<5t:
caiidum .anteccdcns pa- tet, quia in uerc mulciplicatur fanguiscuius dominio
complexiodi'citur<alida,& humida. cofcquentia tenec
quiaefFecfEusdebentfaisproportionaricaufis. Q^uar- to arguitur fic in uere
multipiicatur fudoTySc m uka re pletio.crgo.confcquentiactiam uidctur apparcns.
antc -cedens patct quantum ad partcm primam 7 .apho.prf- fcntis particulf
.quando aeftas Scc. Patct etiam quantu adaliampartcm uerfimilaturmorbo
dercpktioac, uc colligiturprimoapho.comcn.iy.all^. Q^uinroar- « -r^ - gaitur
fic.datur tempusf rigidum , Sc Rccixm . ergo. SC ^^^f^^ -dabileefttempusfibi
contrarium antccedenscft notu, <3uiadaturautumnus. confcqucntia
tcnetexhoc,quia fi unum contrariorum eftin materia, Sc reliquum eiTc
dci>ct.fccundocceIi.tex.c6m. f 8. fedtcmpuscaiidaai, SC humidum non poteft
efTe nifi uer . igitur SCc, Vlti mo arguitur fi^.quatuor funrcombinationcs
poiTibiies quaiitatumtcmpora dcnominantium. igiturjiS^rqua- dr uprfexpotcft
cfrcdenominatio.antecedes patct ex pof fibilitatequatuorcombinationum
qualitatum quasaf fcrit philofophusfccundo degeneratione. Sc Gaf.y.te- p^^f^Q
rapeu.ca.3 .ad principium.confcquenria tenet. nam cji Amcc '
denominatiofequiturqualitatesdcmmantcs pofTtbili- tasdcnominationisconfequitur
polTibilitatcm cobina- «onis aliquod ergo er it tempus calidum ><S: hum
idum, quod non crit nifi uer . Adoppofitumeft GaP.comento, lO.Et Auice.fecu -da
primi.doc. fccunda.cap .3 .<&:.5.alkgatis. Proquaeflionchg
condufioncsprimitus tcncMtur. Prima conclufio. Vcr non ai^iatur tempus tempe-
ratum fanifTimum Sc minime mor«£erum,qui3 fit poa deralitcr
tcmperatum^Propofitiopatctper audorita- tem Auer.divftam.Etpcr rarioncm
tatellcctam ibidcm cum.n.a<ftio.5!:opcraHotribuatur denominationi uir
tutisagentis,utpatet.4.mcthco idco ucr debciS cofcr Arift».
uarc<S:dcbiteq3erariincorporahumana no dcbctpo deraiiter
tanperari.Propofidohscctia coiligicurfccil Auice- daprimi.d>c.2.cap.5^.
ulti^ prinapiumad a>lunam. Praetereapatetpropofitio adcomuncscxpericntias,
Sc fic arguitur in uere ex qualitatibus acris pcrcipitur r u Bificatiocorporis
perci|»'cur ctiam aliqualeuis^ calcfe^
<fiio.igiturnontcmpcrfespond«alis.colligiturantccc- dens.prtoo cn
cxpcrient».<S;in Auice .alleg.cap .confc quentia ex hocnotajquia
tempcramcnti po nder alis no cftcaliceraltccarc» Sccuada propofici o, Pxobai^ttlit^
Digitized by Google fi i^iiaerisaequalitts conccdatuf , aliqua pars uere pot
cfTcpwidcralf tcr tcmperata intcr c^diim,6cbigidam, iiclhumtdum,&ficcua).
Propofitto pcrfuadctur Iic^
acrhycmisfr<gidtorcftsquaIip6derts,a:acrsftatisca Jidior cft e quali
pondcris,crgoacrc tranfmucato a trigt ditate hyemis in caliditatcm sftiuam per
tcmpcramcn-- tum'tademibitur ponderale . Coiimiliter dc humidita
tcd:'iicdtatcdicendum, Tcrtiapropofitio.Vcrnodi citur tcmpcratum per comparart
ad alia tcmpora . hacc propofitio coUigitur cx Gaf.primo c<»iiplcxionum,ca,
4 . <D uarta propofitio.Ucct ucr fit tcmpcratum rc- fpcAuaiiorumtcmporum
appellatur tamen tetBpcra- tum pcr qualitatesfuas maximc in ipfo forc
contra<ftas. hsecpropofitiofitpcrGal'. aUcg.ca.ubi uidctur ucUc ch in
ucrcunaqualitatum non uincit aliam fupplc mant
^fte&cxccfriue,ficutcontingit inalgs tcmporibus.. O uintapropofitio.Vcr
apudmcdicum cft ctiam ap- pdSandum tcmpcratum in coparatione ad humana cor
Aucr, pora.hscccoUigiturcx Aucr.2 .coUigct. ca,aU^. Pcr- fuadetur etiam
propofitio.ver cft tcmpusmaxtmc ap- tum cuftodirc humana
corpora.igitur.confequcntia tc nct.antecedcnspatct.mhactertiac6m.2 1
.illiusapho» Vcre fiquidcm. Scxtapropofitio. Vcrdici poteftali- qualiccr ad
calorem et humiditatemdedinarc, hf c pro- Auice. pofitio patctper
Auice.fccundaprimi.doc.fccunda.ca. ^. ubi uult q) quamtiis fit temperatum,
declinct tamcn ad qu adam caliditatcm fopitam 3c h umiditatem. Hanc
conclufionem uoluit Aucr. allcg. loco. abfolutctamen diccndum cft tcmpcratum
propter caufas affignatas» 8C hgconclufioncsmanifeftaefuntin ucrercgionrs tcmpc
ratae. Dediftcmpcrataucrorcgioneduo probabilitcr tcncri poflunt. Primo tcncri
poteft q^ in quacun^^ re- gioncucrcaetcristcmporibuscfttcmpcratius. Si ucro
detur rcgio uchcmentcr caltda, 8c humidaautunus pri mo proptcr fui
inordinationcm,<S; prfcedentia cx aefta tc erit peior uerc.fi dccur etiam
rcgio uehementer cafa Sc ficca corpor ibus affuetis iUi r egioni malus erit
autu xius.mala etiam crit hycms.quauis.n in hyemcremitca tur
caIidumrcgconis,muItf tn rcduduntur fupcriiui-' tatcs.In ucrc ucro crit
caliditas media dcbita et pororu apertio. Poteft etiam tcncri oppofitum
dicendoc^^in regionibus diftcmpcratis aliquod tempuseft ueretem- pcratius ut
declinante regione ad calid um,^!; ficcu hyc mis eric conformiorjficipfaadfrigidum
, 8C humidudc dinantc crit aeftas melior 3c conformior . Iftis pofitis ad
rationem refpondetur . Ad primam rc fpondendo dum dicitur uer cft calidum
^humidu qua liter fitconccdendum,&: negandum . antccedcnspatec,
exrefponfali. Adaudoritatestamen rcfpondendum, <j,uer eft calidum cthumidum
adfenfum datum.uel et dicitur calidum 8c humidum,quia in ipfo fubftantia dif
funditurcalida5:hu.<S:ad exteriorapropcUtc.ideo co lor rubificatur aliquali
tcr.<5<:hoc modo cft maxime ca- lidum 8C hu. omnium. nam de pcr fe in
nullo temporc iiiultiplicatur,ita fubftantiacalida,humida ut fubftan
tiafpumofa&fanguinea ficutin uere. Adaliaroncm ucr non cft teperarum
adp5dus.crgo ncgo cofeque tia. Adprobationem patetintellcAus GaF. per refponfa
!ta. Adtcrtiamrationcm.inueremultiplicantur fan*- guis.crgo ^c.nego
confequentiam. Ad probacionem quia fanguts cft <Slidus5^ hu.hic rcfpondeo
q> fanguis inter humores cft ccmperatus,rerpe<fiu tamen cutis cali dus
cft 8c hu.quia tamcn cx ipfo fubflantiacalida gene ratur 8c humida,uc caro
fpiritus 8Cc* ideo calidae coplc xionis ponitur 8c humidf .per fui tamen
excrefcentiam potcft feccre caii<3am 8C hu.coplcxionem . de fc tame uc
tcmperacus humor, prino tempcratae complexioni re- fpondct. Ad aliam datur
tepusfrigidum 8c ficcum.er- go.qualiterfituerum confequcns cftdicflum 8c ettam
antcccdensyfcd tamcn negatur confcquentia. Ad pro^ l)3aoz}S{ndicc]iduin^fi uaum
co&trarioril adeffc uoi PARTL 111. ucrfi uel conftitutionem fecicntium cft
tn natura,ct rc liquum cfic debec,de quibus ibi incelligic Arifto. no eft autcm
fic in propofico. Ad aliam de combinationibus rcfpondendum<j complexion^
tcmporum non inuefi:i gantur pencs iUosmodos ficut,ncc ex coto corporii com
plexionK.ucI coccdendum cft confcquens, uceftdiACi 8C fic rcfponfum fic ad
dubiii. Ad quarca in ucre m ul- tiplicacur fudor <&:c.Primorefponderi
poceft <J iftae rc plecioncs,^^ humidicatcs non func merico ucris , fcd mc
rico hycmis praeccdcncis.ideo ut cft diAnm fi ucr inuc- niaccorpora mundain fua
fanicacc conucrcac. Vel dtcc dumin uerc ficrifudorcm propcer calidicatem
fopicam liquantcm <^c.cum qua concederc polTumus ueristem pcricm ad mcncem
Auice .alleg.cap » Quaeftio. K-s.vii). Aphor. xi.
V T R V M Aucumnus ficfrigidus , 8c ficcus , 8C inordinacus.
Arguiturmultiplicitcr<3^n6. Primoau «ftoritace Gaf.primo c6plexionum.c.4.
ubi dicicc^fcr mofupplediccnsc^aucumnus eftfrigidus 8c ficcusno
cftrcctus.tgicuraucumnusnoneftfrigidas d:ficcus fi eft Gaf.credendum. Secundo
argutcur fic.pulfus au- tumniafiimilantur pulfibus ucrts.igicuraucumnusno cft
frigidus 8C ficcus quia uer ponicur cemper atum . pul fusergofimilatuspulfui
ueriseritintempore cempcra to 8C non f rtgido <i ficco.antecedcns cft
GaF.IibeUo in- trodud;orio pulfuum. ca.de pulfufecundu horas. Ter tio arguicur
fic.fi aucumnusforec frigidus ec ficcus,aut forecmagisfrigidus qp ficcus uei
ec6cra.uel ficcus $qua liccr 8C frigidus.Non prirao aequaliter ficcus et f
rigidus nccmagisfrtgidus^ficcuscxGaF. primo complexio^
num.ca.4.EcAuer.coIlig€c.2*cap.uicimodeaIf^cau- fisfanicaus.Necpoteft dtci
magis ficcusq^ frigidus. qd* arguicurfic.aucuranusmucacura cemporeincer tem-
pora fumme calido 8c furame ficco ia tepus fumme hu- midum (^frigidum.
igiturnonremanet plus ficcus^ frigidus. Alitcr ifta conclufio fequeretur .f.
uel autum- num eiTe fumrae frigidum uel hyemem cfTe fumme frf gidam;^
temperacamin palTiuis.Haecbifurcataconclu fiofaIfaeft,actamenficconcluditur.nam
ueifumma fri giditas correfpondecautumno uel tantum hyemi.Sidi- catur priraum
habccur unum ex propofitis.Si fecundu dicacur,cum autiinus per fe fic magis
ficcus ^ frigidus, igicur cicius ericproducfla fummafrigidicas q^ fic deper
dicaficcicasaucumni&producfla ualdeincenfa humidi tas.confequcntia tenet ex
hoc , quia plus diftat ficcitas autumni ab humiditatc inienfa hyemis qp diftct
(dgidi tas aucumni a frigidicace hyemis. Praeterea. ages infri
gidaciuiihumeclaciuo acfciuius ciciuspocericinfrigi<3a re.
Q_uarcoarguicurfic. morbihumidi caufancur in aucumno.igicur aucumnus eft cempus
humidum.tenei: confequencia ex hoc,quia efFe^^us fuis debenc propor- tionart
caufis.ancecedensarguitur fic, aucumno caufa fancur hydropes. igicur morbi
humidi. noca eft confe- quecia,quia hydropseft morbus hamidus uc ex fua dc-
fcripuonc coUigicur .14- terci) . ancecedens patet huius particulaetertiaeapho.23.
Autumno 8c aeftiuorum, Vltimo oftcnditur autumnumnon cife inordmatuoi
ficarguendo. Ver non eft inordinatum.igitur nec au- tumnus . ancecedens cft
noftro]^ omnium au<ftoru dc uereloqucntium.confequentia arguitur fic.in uere
ma tutina funtfrigida,meridionaIia calida 8c no<fturnafri<- gida,ut
expcrientia notat.crgo fi uer non eft inordina- tum ncc autumnus. confequcntia
tenet , quia no alia ui detur caufa inordinationis autumm*,ut patct primo
CO" plexionum,cap .^.fatisad finem. Adoppoficum quaeftionis eft GaF.com. 1
1 .Et Aui. fecunda primi.doc. Z .J .<S:.5.cap.Et uerax Comenca- tor
Auer.coIIigecfecundo aIIcg.ca.5i:.4.coUiget.dccau fisal^pulfuum. Primo prfmicccndum
q^modusco- plexionandi tempora annt mulciplex imagtnari poccft.
Primo^o«tin3Stnaripoiruat eoplexioAari tempoyaia- tcr ca Gar. Ideoi^ Auer»
Auice, Auer. Copib nandtV modus quadru plcz» Digitized by Google APHOR.- ter
eaunam tcpcticm^dCunim i^cu^fido mediufflad qux cxcrema ccmpora couipareocur
feu temporalapfa. ut cxcmph caufa.fi uer ponamustempcratum>alia tem
poradenomiaaremus calicer incomplexionequalfs e de siominatio lapfus tempor um
ab ip(b uere . Secundus mo dus compIe:sionandi poteft incelligi per relatione
ad me dium in uniuerfali fubftanaa feu podcrale.Tertt usmo dus imaginandi cfk
ut temporis temperies aut lapfus ac tendatur penesproportionem qualitatum
contrariard, in temporibus exiillentium , fecudum q^ una uincit auc ab alia
uindtur aut &hi aequacur ut sefratem calidam di camus 8C ficcam eiusfrigus
uinccnte calore 8c ficcitate fuperante humiditatem» Vltimas modusinteiligi
potcfi: in rcFatione ad corpora humana,uc illud tempus appel' letur temperatum
in quo corpora 6c maxime tcmpera- ca dcbite confer uantur, Secundo
pracmittendum q» qo ne incdlediade autumno fuam obfer uante nacuram ec maxime
quantum ad partem autumni maximeautum' nantempoffc inceUigiqugfttonem,uel in
autumno re< -, - gionistcraperataeucllapfac. Tertiopraemittcndumqi ^™*
aliquid potcfl dcnominari abfolutc calidu 3cc, Primo fc ^^ p" cundum
comunioremappcllationem 3C dcnominatio^ ceauprr jjcn,^^ ifto modo clcmenta
fimplicia quibus contraria non comifcenturappeIlaturabfoIutetalia,utpatec pri
mo 8C tcrtrocopIcxionum.Sccundo.aliquid appcllatur abfolute
talequandodenominatur abfoiutetalis copie 2Uonis fibiattributo tali termino
fpedali.Exqua atcri*- butione confcquitur iilius adaliqua dcterminaca compa
ratio.exempli caufa.fi dicatur.a.eft tempusabfolute ca lidum.Ex
hoc.n.comprghcnditur in iflo caiiditace ual- de fupcrar e frigus 8c non fjc in
alf)s temporibus r cperia t ur . undc quam uis fic dicendo nulla comparatio
explice ^ « tur,concipitur tame talis modificata comparatio. Q_ui Ciar,
fccundusmoduscoIligipoteftcxGaF.compkxionupri ino.non dico c^^ponatur inhccera.
Vndc fecundum hng modum loqucndi ncgaturhjc confcquentia.a. cll: tem- pus
abfolutccalidum igitur.a.eflabfolute calidum. Sic ^tia negac ifta.b.cft mixtii
abfolucc calidu.igit.b.e ab Ibluce cafm flat.n.q^.b,inc oiamixta fitmagiscafm
no £tcamenitacaIidumficuccIementu,quoddiciccaIida abfolute.
Primaconclufiorefponfalis. Autumnusno cft uerctempustemperatum» Propofitioiam
fuperius cflhabita.Et patetper Auer.aUcg.ca. Etpcr GaF. pri- mo complexionum
fumicucsSc comento. lo»8c,li.p fcntis particuIg.Perfuadetur ctiamfic. autumnus
e acu torum morborum gcneratiuus 8c cgteris peflilentior
igiturnotaeftconfcqucntia* antccedens. lo.comento collccflum efl, Secunda
propofitio. Autumnus eft fri- gidus 8C ficcus.Propofitio primo efl aucftorum
locisal lcgatisadoppofitum quaefcionis.Praetcr^. probac fic. iiccitas 8c &f
giditas autumni cahditatem eius 8C h umi^ ditarem fuperanc.ergocolhgitur
confequotitia, <&:antc xedens primo a)mpIcxionum.ca.4.antecedes etiam ar
guicur fic.autumnusinfinigidac 8c exiccat.igitur frigi- dus eft 8c
ficcus.confequcntia uidccur apparens antece densnotat expcrientia. ideo ipfum
afTimilat fcne<fi:uti Auer.4.coUtgetaIIeg.cap. Tertia propofitio. Proba
biliter concefToaequaliponderisaucumnus^quali pon
dcrisfrigicKorconceditur&ficcior. Propofitio arguit iic.eximprefrionibus
produ<ftis ad corpus humanum autumniinfrigidatio cdprashedic
&exiccacio.&9qua le ponderis comprghenditur tcmperatum,ig?"tur
.antecc dens quancum ad par tem primam notat a^rie tia.qua tum uero adfecundam
coUigiturprunaprimf .(a.de co plcxiontbus ac etiam pr&no complexionu GaF.
Q,uar ta propofitio.Autumnus dicendus efiifr^idus 8C ficcus refpe^^u humani
corpor£5,licet non Colum ob hoc higi'- dus dicacur 8c ficcus.Propofitioperfua^t
fic. Aerau- tumni efi: caufa humana corporaexi ccans et i nfri gidls. Auice*
^go 8Ce. (^cum eciam ad parcem ali am patec ex di<f^ Gaf.primo compl^foaum
aUc>c!ip» Q.u(Q(a propo» HIPPO. %6S Autuat&ustiotiefi^abfblutefr^idusiSf
HccmM^ept» poficf o collf gitur complexipnum primo» £t arguic fic« aucumno
clementa funt frigidiora.ergo 8Cc* colU^tvut antecedens cum fua conf«}uencf a
loco all^. Sexta pro pofitio.Autumnusnonefctonpus abfblute &igidum,
^ficcum.H|c propofitio fit pro Gar.intdleAu^prteJo comple:;uonum.alleg.ca.dum
uulc fermonan dicetem aucumnum cfTefrigfdum &ficcum fupplead huncfea fum
non cS^c recflum .8c ficifla condufio pro inteile(%tx «f^folutionepnmi
argumentt . Practcrea. arguicurfic* acflas cii ficcior autumno 8c hyems efl:
frigidior autu^ no.igicur aucumnusnon eftaljiblute hi^idus 8c&ccus^
antecedeos 8c confequentia cenenc euidenciam ex Gaf. aileg.ca.primo complexionum.Ec
hae condufionesi n- celleclae func maxime in aucumno conperaci tegiianis
quamuis <S:in al^s aliqualan coieanc ueric^em* Sepci
maconcluflo.Aucuomusnondidcur inordinacus pro^ pter partcs eius contrar^
denominari dcQ<»ainaaoni* busadinuice comparacas» Propofitio
nocaef^cutlibcc. nam fi&c.tuncomnetempus(^C£retur inordinatum.
0<^auapropoficio.Autumnus(£citur inordinacus^ ptcr partcs eius denominari
concrar j^ denomfnatfoni" Jbus eas adinuiccm comparando pcncs propor^ne
con crariarum quaitcacum illascom{^ncntiumautin rda^ t:ionc a:d ccmpus maxmie
tcmpcratum,ud r^one effc- <3:u um ad h umana corpora producior um . Hacc
propofi tio pcf fuadctur iioc mod>.Nam primoad omnes expe-
ricnciaspatctmatucinum aucumni ualdc effe frigidii, uc inf rigidcc bumanum
corpus , uc frigidKcas dominet calori 8C amplior fi t qp i n ucre fuam fer
uante naturam. patec poitca aerem mer^ei cfTe ualde cahdum , uc ual- dc<^
non temperace caiefaciat humanacorpora, ucetia oalidior fic ^ uere. Nona
pro^fitio. Autumnus e ma ^is ficcus ^ frigidus.Haec propofitio colhgit ex
Auer.- fbciindo colliget alle.ca.patecetiam exmod> loquendf Gaf.primo
complexionum. c.^.ubi uulc&^iditacon a-ucumni mulcum reccdere a cdliditace
aeftacis. uulc ecta minoracionem ficdcatiseiremodicam quafi udic ficd^ tacem
plus rcmanfiffcpaccc ctiam propofiao ex mo aii Sx>^ ^co ucniuc i ficdcace
aucuni,no ac fic in frigore. Q_uibus condufispatet refpoinfio ad obie<fta.
Ad primum folutum efi:. Ad pund:um fecundi refponden dum ef^n^ado 9»
pulfusaucumni finc fimilcs pulfibus ueris.hunc.n.modum reprobac Auer.ca.
nominaco.4, CoUigec.hoceciam coUigicurfecunda primi .ca. depul- fu
ccmporum.adfinon.Ad Gaf.dicendum<$ pulfus au Aufce^ (umni fimilancur
pulfibus ueris in udocf cace 8C fpif£tcu ^e quada fimihcu<&e generali ,
quia ficuc in uere no eft uchcmens udocitasfeu fpilTicucb^fic necinaucum-
np.camen pulfusfunc ualdcforcesin uere,ubidcbilcsiii aucumno.Verucamenhic
<]icendum <;^cum pnn<::ipiiz aucumui fimilecur aliqualicer fini ueri s
, finis aucumni principioueris.ucpacecper GaF.inlibdlo pulfuumal-
leg.ideopulfusmhfs ccmporibusaliqualicer proporuo nancur*
£xquopacec<^6Ferentiainterautumnum,d:
uer3hyemcm<S:aeftatem,<}uiaprindpium adtatisfimf Jatur fini aeltacis ,
8cprmcipium hyemisfimfl^ur fini byemis.Nam primo aeflasindpit acali<iicate
minus in^ tenfa,d^ finic eciam in calidicatcm minus incefam, hycs cciam indpic
a S-^i^iitate mini^ intenfa 8C cerminatur fnfr^i<}icatemminusmtenf^n.uer
uero indpic a caif' ditate rcmifliori finiendo f n tntefiorem .aucumnus tad
pien<i> acali<iitate intenfa finic inualde remifTior^. Si
uero comparacur me^um aucummad mcdium uc- ris ualde hgc media difprpporcion
acur. Ad certium rc fpondcndumq^aucumnuseft magis ficcusqpfr^idus, 8C
concc<3o unam cx condufionibus <^ hycn)s quancum ad aliquam parcem efi:
ualde frigi<ia , ul^' eft mo<^cum humi ^,immo concedi pocefi:
probabilicer alia condu- £0 q> in aliquo pun<5:o hyonis ud aucumni
tempcMes cdFimerficaimS^liusmdiuD* Adpoiuldmunifc^ Digitized by Google
Q_V-£STlONES -deripbtcftfiegando coafequenaam, Ad proBattontm dicendum q> ciFeAus
produdi per Ce ab alfqutbus- cau^ iis tllis proporo:onant;ur,n unc auccm
automnus debilt' tando dfgcixiuam utrrutem 3c bepar&alia naturalta
mcmbrapoceltcHe caufamorbt humtdt. 6C hocper aC" ctdcns ut paccc. Ad
ukimum rcfpondendum q^ quam^ u^ tn ^ijs temporibus ii t tntcr partcs altqua
di£Forint'' tas tamen non eiltUa t n quae autuno. Nam primo tn ue
rematucinum&c.eft cepcratum. tn hyemcectam om- ecs partcs func frtgidae:,.
f n sftate omnes* calidx , fed in autumnoutcitdtclummacuctnum uerecft frtgtdum
ubtmcridfcscilcaliduscomparaco adhuc etus macuti- no admacuciaum uerts Sc
meridieadmeridie, Exquo fnfcrtuf concraquendam q>autumnus ucrc dcbecdtcf
di£brmts&o {icucaltacpa.hoc iUacil tnferccxphtcts. Q^uaeftto, xxix. Aphor,
xf, VTRVM Autumnusficmalusphthtiicts, Nc^ gaducargutcurfic. Prtmoftacaucumnum
circtepe-' iratum in tcr calidum 3c frigidum, iiccc fit lapfus ad fic-
cum.crgo.antecedcnscolligirur cx prghabitis.cofeque tia cenec,quia aer
nacuralicerfc habes ad calidum 8c £ri gidum lapfuscamcn ad ficcum phchifim non
facic^S^ g confequcns ncc augmencac.coUigicur ho c in hac cercta parcicula com
. i y.illiusapho. Agricudincs uero. Sc <udoarguicur fic.ulceractont pulmonis
inf rigtdacto co pecit <S^ cxiccacio.ergophchifi compecic aucumnus. pa-
fecancecedens.namcumtncalt ulceratione ficpusfiue pucredojUt pacecper
dcfcripctonem ulcerisfumpcam.fc <unda primt.doc.prima.ca.3 . ubiponic
dififcreciam tn- ttrulcas 3c uulnus>calt ulccrt compcttc infrtgidaao rc-
mttccr^ calidicacem prf tcr nacuram putrcfacientcm .cu fusIibcc.n.putrefadsonfscaul&cfFe&fuaeftcalidicascx
tranca, uc paccc pcr nocf tiam puctefaclionfs pofitam .4. metheo .tn
principto.cttam compectc exf ccacfo,quia hgc eftcuraukcrum inquancum ulcera
func.cum.n.f n quo Ifbcc ukercfic pus &: matertaprf cer nacuram abgcten-
da,cgecquodIibec cale cxiccactoneconfumcncc hanc fa- siofam maccriam.Hoc ccta
uoluncomnes au«3:ores me dicinae.confequencta cenec ,quiaaucumnus frtgidus cft
ccficcus. Tcrcio arguit fic. calidacSi: humida nocenc phchificis.ergofrtgida&ficcaeisconfcrunc.antecedcns
facis eft nocum,cum pcr calidicaccm augeac pucrefacflto Qcm & amplt
usltquenc humorcs,propccr humidicacem ucro multipltc^nc ulccrtsmaccriam.
cofequencia cencc pro can co,quf a fi caltda <3c h umida noce c a ugedo
phthf ^^ iimSc frigida & ficca opcraciua co crariorum phchifim *
mtnucndoconfcrcnc.Q^uarcoarguicurGaf.aucftorfca tc .qutnco dct ngcnio (antcacis
ubi aercm ficcum phchi Cfs confcrrc concedic.crgo 3c aucumnus conferc.confe-
qucntfatcnct,qufaautumnusn6utdetur nocerenifi ra ttonc ficcitatts cum rattonc
frtgoris remittat calidtca- tcm practcr naturam. In oppofitum cft
apho.cum futs concordi^s 3c Hipp. ^.epidimtarum. Primo.proquaeftionc
prazmicccnda Fhthf' fttmptaphchffipropricpro confumpttonc corporis to- iSsmane
tf usconfcqucntc ulcus pulmonis, aut pro ulccre pulmo «cs du- *i^s,ad quod
confcqutcur uel cft apta confequi totrus co pl^^ fumptfocorpoFtscfusduplice
poirumustmaginari ma * nerfcm.Namprtmofmaginarf potrumus ukuspulmo- nisnouttcr
facftum cut nonalToctacur uehemens cofum ptto tocius.Sccundoconfiderarcpoirumus
ulceracione f am dudum facflam cuf afibctatur uchemenscofumpcto cocf us 6Cc.
Sccundo primicccndum q> liccc quxftio in tcUigacurde ulcerc pulmontscciam ad
uulnus pocertcis ampltare. Prtmacoclufio refponfaIts«Cutcun<^phchi
ficftnocfuusaucumnus.Propoficio poccftfic pcrfuadc rf .cuf ufcunq^ phchi fis
aucumnuseft aucfciuus 3c ^ftra tiuus uircucfs.ergo &c.anceccdcnspatec.
naprimo con fumpcfont corporisaucumnusamplfus cxtccando prae-
I^ctaugmecumjaccctam ulceractonipulmonts amplius ^cmisaQdo ulccrofas
materiasfuf frigiditacc catarrhale PAR T I. III. .^mm aiigcfldodcfluxum
comprimca^o^ catatrh um a capfccdcflucndo,&occ€ctfam pbcfiffi cufltbec fut
tnor dinaaoncS^fnaequaltcatcprofifcrncndo utrtutcm. Se-'
cundacoQdufio.Dcicautumnus plussoccc uiccracfo?- td pulmoQfsancfquae ^cui
confo^uicuf fiuc alTocfacur uchQncnscorpoffscofumpcfoq^ ukeradoaf Qoutca: fa.
idix, Propofitio fic perfuadctur .aucumnus uchcmetcr 410CCC augcn4o
confumpttonem .crgo. anrcccdcns pacct eum ficcicaccfui fic caufamagni augmcntf
confumpcfo sis cum fuf fr/gtdicacc debili cando caltdum nacuralcdc-
btltccccorporfsrcfumptfonem <3«: fi^debtlitando augce confumpttonc
.cofcquentta cenec ex hoc,quta cah' ph chc ii plus moIeiii:ans& tnfeftans
eric cociusconfumpcio,cu «usautumnuscftpcrfccfFcAiuus.in nouaauccm ulcc-
raaoncnonmulcum per fenocecaucumnusnifi per ac- cidensconiitpando 3cc.
Praeccrcapoceft argut conclu iio fic. tn ulccracione anctqua cut alTodaca eft
3Cc. pro- babiltcer SCal^ paribus uircus proftratior eft c^ fi c 1 ul ccractonc
nouiccrfacia.crgo aucunus tlli eft magisno-^ duus.ancccedensnocum eft,quia
magispcrduracemojr bo cf ccrisali^sparibusplusd^ilicatur uircus, cofeque
ttaccncc,qufafdem agensdebilfcansplasdcbilfcac c§cc- rts paribus ut rcuccm
debilem utrcucc forct» Tercia con cIufio.Goctngcns cft aucum au pl us nocerc
nouc phchf ii q^ anciquac. Propo ficarguicur. aucunus poccft plus augercnouam
phcht fim^ praporctonabilitcr auxcrit anciquam. poceft cctam plus proftcrnere
utrcucem cr- go 5c:c.ancecedcnspacet, ubiprtmo tnbabence nouam phchifim fic
mulca replccio cacarrhalis, cunc aucumnus ualdeaugmencando deEuxum plus augebtc
ulceracio- nem.fic eciam ualdcgrauando uirtutem plusconttngen tcr debilitabic
pcr uiam aggra uationis $ dcbilitarct t tt anciquaper uiarcfolutionis.
Q_uartapropofitfo.Au- tumnus cft malus uulneri pulmonis. Propo arguit fic.
autumnuseftacftiuus uulneris puImonfs,&£acitipfum tranfirein
uIcus,<S;eftproftratiuus utrtutis. ergo^c:. confcqueutta ccnet
antecedenspatecquatum ad pruna partem.nam primo coaguftando cafitatem f
ntrinfecus cft caufaq» pulmomagisponat tn motu^elargct uul- nus.Item etiam
augmentando defluxum eft ca ut uul^ nusaugcatur.lccmfacfcuulnus crafirein
ukusfuper-* fluasrecinendo materias,fui etiam inordmattoncettn^ sequalitate
debtlicando utrcucem,uc non debicc humo*' res a natur a dcumi putrcfiat. Iftts
poficis paccc folucio ad obieAa. Adprimu pun dlum rcfpondenduui cj>aer uere
ccmpcracustntcr calt- dum &:frigfdum .declinans tamen ad ficcum deper fc
non facit phthf fim uc dicccur.fcd aer aucumni uc e di-
iftumnoneftbenccemperacusfntercalidumccfrfgtdii tmmo dcclinac adf rtgidum quo
ad fui medium. ucl ctia oon cft debitctcmpcratus propterfui inordinationem
<S!:ingquaIicacem. Adaltamrefpondetur negandotfi:^
confequentfamcalida&humtdanocent.ergoadproba
bationemrefpondendoq>frigida<S:ficcadeper accides
funcproducftiuaconfimiiiseifeclus calidis <S:humidis ucpacecexdi(ftis.
Adaliam rar.ionem eftbrcuicer rc- fpondeadum <^aer ficcus eft
conueniensphthificisdii- modo nonfucrtctnaequalisSi^inordtnacusqualis eft aer
aucumnt. AdalfumpunCtumcciam refpoiKjco q> au- tumnusdcper fccft
prohibiciuusputrefectionis, de per accidens tamen ixt cft cadu augcc pucrefaclf
oncm ct ul cus.d: fic ficdfdtum adquacfttoncm iftam. (^uaeftio. xxx. Aphor.
xi}. y T R V M Vcr pofltc clTc incancum calidu 3chu. ■ midum uc fua caliditacc
3c humidicaccborcalis hyemis fngiditacemfupercc&:ficcicacem. Ncgaciuc
argutcur fic. Primo.hyems cftnacuraltcerhumida. igicur ucr fua humidicace non
potcft fupcrarc ficctcatem . antccc- dcns notumcft.coicqucntfatcnet.quiatuc
ficcitashyc miscum fic cum di fconucnt cntia oaturae hyemis , noQ
atttcmhumidtta&ucrisucrfaCj:» £ra(a$ hycmi maiov lapfu^ Digitized by Google
APHOR. Iapfusiuxtaaj>ho.34--^*^cui)dae particulo: eiuscoinentf,
cuiustnuium.In morbismmus.Item decahditatc argr
fic.hyemscftnaturaljterfngida.ucrueroeftnaturali- ccr teinpcratum.crgo
hyemspermutata adfrigidum ad f rfgf d<us potcr it perm utari c^ pofTt t uer
ad cahdum .an teccdenseftommum aucftorum noftror um temporaco tolcxfonantium.confcquentia
tenct.Nam qualitcr fcha ixntdiftenjpcratg complcxiones corjx>rum ad compk-r
Sfonem tempcrata>taliter Sc di ftemperata tcmporaxc- fpciftu
tcmperati.nunccorpus frigidum magfscftlabi leadfrigidum q^ tempcratum adcalidum
primo tempe xato non inclinato ad aliquod extrcmorum. Sccundo
probaturiic.quiacorpusfrfgidu fimilitcr cftlabtk ad frigidum
{tcutcalidumadcalidumlapfu cxifti^tc pro- portionabili.fgiturcorpusfrigidum
cftmagis labilcad frigidum^tempcratumadcalidum. confcqucntia te" atict
quia temperatum( uteft notum)cftminusIabfIe ad caJidum q^ fit calidum ad
calidum.Cofimiiitcr &hyes tnagis crit labilis ad fri gidum c^ fit uer ad
calidum quod f ui t unum cx i ntentis. Tcrtio arguitur fic. tempus uc
ristemporchyemiseftbrcuius.crgo nonpoieft tatum calcfaccrc 3c h umcAarc quatum
hycms infrigidarc an tcccdcns eft cxaud^ritatibus conccfTum comunit.con
fequentia tenet jquia caeteris panbus age tcin pluri tgc
applicatopafrointenfiorproduciturcfFcdus.
Adoppofitumuidcturcficapho.^Sccomcntu. Pri' «ofupponac proquaeftione hgecprimapropofitio.
Acr cftnaturaliter calidus<Si:humidus.Haecfuppofitfo fccuL do
degcncrationc.tex.c6 . 1 5.fumf tur . Sccundo Cap^ poncndum. fimplcxaut mixtum
mobilius cfTc ad intcn iioncm qualitatum conformium dc naturalium .Suppo iiao
ctiam fatis nota cft proptcr talc fimpf cx aut mixtii > talitcr altcrand
rcpugnarc minus. Tcrtio fupponedu. caetcrKparibuscalefadiuum fortiusciretn
calefaden- do qp infrigidatiuum ininfrigidando.Haecpropofitio g
fuadeturcxcomuniconccflb.calfditas adiuior cftfri* giditatc.crgo.confequentf a
tcnet,quia agens aetcrispa fibus cum fortcori 5^a<fliuiori inftrumento ctiam
cft in agcndofortfus. Prinja conclufio refponfalis. Acrcft inobiiior ad
caliditatcm (S^humiditatcm q^ fit ad frigi- (dftatem 8C ficcitatem . propofitio
ficpcrfuadetur.acr cft naturaliter calidus 3c humiduspcr propofitioncm prf-
anam.crgo per proponcm fecundam mobili or ad cali- dum<5^humidum.
Secundaconclufioprfndpalis. Dc faAoaerpIusmouctur ad ficcitatemqpad'humiditate
xcfpc<9:u humani corpori s. Propofitio patet proptcr ac-
arcmaeftiuumdefa5k3pIuscxfccarc(Sc rcfblucrc adcx- pcricntiam
qphumcdctacralccriustcmpons. Tertia propofitio.Non cft bcnc demonftrabilc aerem
de facto fecundum tempora anni j^us matan" ad calidum ^ adfrigidumj ud
«contrafftatccnim&hyemc fuasna
turasobrcruantfbus,q^cxtrcmcpQnituraefiascalidata cxtrcma fr^idaponicur hyes.
Q^uarta condufio. Mu tatio uensadcalidum&humidummtnus cft ebfolutc
pr^ternaturam corpori humano q^mutatioad frigidii &, ficcum.Haecpropofido
perfuadetur uno fundameii to comuni fuppofito q^ homo declinct ad cahdum 8c hu
tnjdum.^uofuppofitoarguitur ficcaliditas<Si humidc tas f untCMformior«'&
naturales homini f gi 1 8Cc . con fequcntfattnetperfccundam prgambulam
coudufio- «em. Q^^uintapropofitfo.Vcrpotcftitamutan adcali dum
iSchumidumintenfiue^gradualitcr ficut hycpis adfrigidum 8C
ficcum.Haecpropofitio fic pcrfuadetur l/<r condngitficrf aeftiuumcxparte
calorfs . contin- gitctiam ficri ualdc humidum. crgo, antecedens notat
cxperientiaquamuisrara.confequentfatcnct <:um pri- mo caliditas aeftatis
equqsarctur fri gt di tati hycmis , cu ctiam proptcr innumerabilcspluuf as acr
ucri s admul- tampofTit adutnirc humiditatcm. Scxta propofiao. Xvicct uer non
mutetur £^ tatum gradum calor^ & hu iniditatit adquancuiii gradum (rfgons
mutacurhye^ H I P P O. IC7 mfs.tafRefipoteftcfrc tantummucatum pmer natuca 8c
plus, Propo nota cft cuilibetpropt lapfum alique a tepcramcnto ucris ce tato
prf tcr natura ucri quatogra dus fngoris additus hy emi cft praet naturam
hycmi. ^ IfWs pofids ad obtccfta patct rcfponfio. Ad obicctu primum dicendo ad
punctum q> ratio non conduditali- ud nifi q^ acr hycmis ad maiorcm pofTi t
dcucni rc f rigidi tatcm q^ aer ueris ad calf ditatcm cum hoc tamcn ftat q^
acrc hyemisdcucnientc ad aliquam frigiditatcm prf tcr caturamadtam intenfam
caliditatem dcuenirc pornt uer jlicct non ad quancunq^ frigiditate dcucnicntc
hyc mc ad tantamcahditatcm ucr deucnirepoiTit uel dicca dam ad un um punctum q»
acr in ucr c quam uis dicatur tcmperatus,ad calidumtamcn dcdinat <SC huiwdum
quibus labi poteft facilius . Ad fccundum punctum tc-. pus ueri s eft
breuius.priroo dicendum <^ ucrum eft uc- rc nat uralitcr fc habcnte.fic
tamcn afua ^pria natura mutet contingit oppofitii coccflu ctiaad dubium.
Q_uaeftio. xxxi. Apho. xg. V T R V M Hyemc cxiftentc ficca 3C borcali ,-uc re
uero auftrino.^ pluuialifcbresacutf generetur f fta tc.
Q^ficarguiturperaphorifmumetcomentii. (^
nonficaiguitur.febrcsgencrenturproptertempusfuff fchumidum.ergo non
debentgcnerari acucae,imomt- nus.confequencia tenet pcr aphor.S .antcccdens
colli^ turcxcomcn. Primapropoproquaeftionc.No uni- uerfaHtcr cft ucrum q^ in
tempore ficdorimorbi gcnc- rcnturacutfores.Propoiitio arguiturfic,quia in tepo-
rc tcmpcrato non gcncrantur morbc acudores <5 in te- porc humidiori .
Secunda propofitio. Proptcr tempu* fuifTe humidum de pcr
accidcnsfcqufturgcncratiomor borum acutorum.prc^fitiopatetproptcr rcpcriri ma
tcriamminus r^ulabilcm anaturajd^ magiscbuUibi- lcm a caFitatc in -enfaqual^
ceflaua. vndc fi ccmpus f uif fet minushumidu,itafuiiTct paudficaamatcriat^ no
f uifTct facSus morbu&icd fi ponamusparitatem quana tatis matcricr um
temporc calido & hunado praetcr ca- tura SC fic caFo 8C ficco,acutior^
cabii 1 1 caTo 8C ficco* Ifto codufo patct folb ad obie<fta ii difcurredo g
ipa« Q^ugftio. xxxg. Aphor. la^, V I R V M Morbidequibusloquiturapbo.futu-
rtfintucrcuclalioccmpofc. (^ alio tcmporc arguic fic. Primo.hycme exifiicnte
auftrina, 8C ucr c borcali aeftate humida,morbi caufantur autumno. fiantc crgo
cafu apho.debait caufari autumno auc aefiacc , antccc- <kns eft Auf ce
.fccunda primi.doc J*ecunda.8 -ca . ad prl Auf cc »
dpium.confequcntiapatctqualitatcmaeftatis dd^ntc accclcrarc morbum cum
crgoprocdlctur ad autuinnii tta 8C nunc debct procdlari. Sccun<i>
arguitur fichyc mcexiftcnteborcaliS^ucrcauftrino.morbiin aeftatc caufantur
.crgo 8c hycme exiftcnte anftrina 8c ucrc ho rcali.antcccdens
uoluitapho.duodcdmus. cdfejucada patet,cum
per<^nfimilesqualitatesaItcrcturcorpusic cundum
cafumpra:fencisapho.<&:praBhaI«ti. Vltimo arguicur fic.vnum tcmpus contrarium
aliud corr^it» ut cft habicum.& fecuqda primi.aUcg.crgo proptcr <ii- Aam
confuecu^nem noncaufabuntutmorU.cofi^uc tia tencc cum hi c fic cempoi^j
contrarioj^ coplicatio. Ad opppofitum eft aphor. i 3 . Primo proquasftionc
tcncndacft iftaconduflo.Secundum cafum apho. ho» morb<B aeftatc 8c autumno
pofltbilc cft cucnire. Pr<>po fitio pacccprimopcraplior.vigcfimum huius
parttcu lae..^ricudinesquidem.Pacctcciampropofidorq>cr- «s caufis acftate
<5^autumno,poFitatceciam referuatio msadautumnum. S^cundacondufiotcnenda
eft. Ht morbi uercfrcquetcrcontingunt.Haecpro|K>fidofit ^ mcntcapho-cum futs
cpucordant^s,&patetpropofitio cx<3iufisquaefamunturex€6mcnto. Terda
propoS uo pro folutfoncobtc<fti fccundi fit hsec.Non fic hyem«
cxiftcnceborcali&: ucrecxiftcntcauftrino poiTunt u5 rc caufari mocbi ficut
in cafu pr^fcnd.Pacet ^pp^cic^ Digitized by Google Q^ViESTIONBS aam
caliditasuerisauftriJwmmusIae^ftCdrpora itifit- gidata cx hycmr borcalt ^
frigiAtas ucris borcalis Ig- datcorpora calcfadlacxhycmc.priraoproptcr calidtta
tcmcfrccorporiminusdeformcm. proptcrctia corpus cx hycmc borcahce
codefatucofttparii 5(:caIorf uaidc refiftes.vbi cafitas
ucrisborcahscftdeformiorcorport inucnitcfiam corporaapparatapairioniproptcr
rarita tcm cis cx hycmis caliditatccontingcntcm. Modus au tcm penccrationis
caloris aut frigoris ad intcriora primo ioiaginabiliscftfccundum fimphccm
altcrationem ad ^odummedicorum ut unapars frigidaaltcrctahamSf: fic
ulterius.fccundo pcr tranfitum uaporum caUdoru, auc frigido:^ ad intcriora aut
aci^ co iimin: di fpofito^. Q^uo pofito patct refpofio ad obicAa. Ad obicAu
prim um pcr primam condufioncm patct rcfpofio. Ad obiccftumfecundum pcrtcrtiam
patct rcfponfio» Ad tcrtium patet diccndocj tepus contrarium cxcedes non
faattepcrametu fcdfacitlapfum,utcx.c6. 1 2.coifr, Q^uaeftio. xxxiij. Aphor. xv.
V T R V M Conftitutio gftatis 3c autumni fwgt^ da<5^ ficca c6 ferathumidis
naturasS: muhcribus. Nc gatiuc arguicur Cic. Primo.mclius cft tcmpora tcmpo
ralttcr fe habcrc ^ eilc lapfa. crgo hgc conftitutio noa cohferthuroidis natura
SC mulicribus. confcqucntia uf deturnota,quiafucmpustemperatum eftmclius cor-
pori,cempusiapfum dcbeteflrc nociuum.antecedescol ligttur tertio
huius.apho.nono.Inmoderatis tcmpori- buS<5tc. Sccundo arguitur fic.
corporibushumidisna tura 6c mul^ribusconfert ^ftasnaturaUccr ficcact au^
ci^nnus.igituirtaiis conftitutio eft mala.anteccdcns col ligitur
cxmurtis.prcJaotertio huius.comcnto.J.colligf ctiara potcft cx fcntenaa comenti
. 1 9 .confequentia ap parct,quiacumiftaconftitutio fitlongeficcior confti-
cutionc temperata nimiam facict cxiccationem. Tcr- tio
arguttur.al^uafuntcorporahumida parum lapfa^
fgituriftaconftitutioiMisaonconucnic.tcnctconfcque «a propter hanc
conftitutioncm non parum a tempcra mcnto .immo cxiccare m ultum . Q^ uar to
arguitur fic. aliqua funt corpora frigida 3C humida aut tcmpcr ata in
a(ftiuis6i:humida.igiturnonifta conftitutio omnibus <onf crt corporibus
natura humidis.antecedcns cft me- dicorum.frigida.n.corpora <S:humidaper
hanc confto tiemlabunturadfrigidum<Si: tepcratactia atepcrame to in a(ftiuis
labuntur. Adoppofitumeft Hif^.in apho.cum fuisconcorda tgs.
Primaconcfoproapho.uniucrfalis.Cuilibcccor- pori naturalitcr humido
rationchumidicatis cofert hf c conftitutio . Haec condufio fit pro intellcclu
Hippo . in apho.Ideo Accndura <^ confcrt humidis n'a inquantuni funt huraida
natura.ficut etiam diaetae humidae 8c f rigf dx
a>nucniuntfebridtantibusinquantumfcbriunt: ut _ y
coII^itur.8.tcrapeu.finaIi.ca.<S::perfuadcturcxdictis ^^* in tcxtu . hacc
conflatutio prohibct hacc corpora a lapfu f uturo 8C corrigit aliqualitcr
praefentem lapfum . ergo . antccedcnspatetproptcr contrarietatcm confticutionis
8C coUigitur antccedcns ex c5mcnto tcr tio huius confc- qucntia nota eft .
Secunda propofitio, Non oibus cor- poribushumidis naturaconfcrt aequaliccr haec
conftitu tio.Propofitio fic pcrfuadccur .non omnia corpora hu-
midanaturafuntaequalitcrhumida natura.igitur pro- pofitio conti ncc cuidcntiam
.antcccdens notum cft incel ligcntf cuiiibet SCmzximc mcdico.nota eft c6
fimilicer confcqucntia. TcrtiacondufiQ.Aphonfmus&prinia
conclufiomaximeconcinet ucritatem in hamidis natu- jra muIrumlapfis.iS^ hoc
conflatutionc non exiftcnte multum lapfa. Propofitio quantum ad primam parccm
ficpcrfuadctur,apho.continctucritatem in corporibus humidis natura 8c non
neccffario in parumlapfiSjCrgo masimeinmultum lapils.confcqucntiatcnet pro tamo
., <|uiacorporahuraida.natara,ucifantparumlapfa>uel lauif
umJapfa.aai€tedensq«o adprimam pmsm coUi^ PARTI. in. gfturexapho. Q^uantum ucro
adfecundara pcrfuSdc^ hoc modo uam poiTibiic cft corpus h umidum natura cf fc
intantum par um lapfum ut fibi futficiat naturalis c^ plexio acftatis 8c
autumni,auc falte paruamutacioaefta tisadficcicaccm,daco<^n6caiitcrmutetur
autumnus, (^tum ad fccundam partem nota eic cuilibcc propofi- tio.poccft cnim
hac confto intantum mutari ad Iiccum utcorporahumidafecundura nacuraranon
tantuma4 tcmpericm,fcdimmodcrata ficcitatcm c6pIcxionisdc-. ducantur. Q^uarca
coclufio. Q^uibufdam corporibuf humidis nacurahfccoilicutiocit ualdenociua,
Prop5 potcft ficpcrfuadcrf .quibufdam corporibus piusnocc-
rcpotefthaecconftitutio pcr frigiditatcm q^profitpci^ ficcitatan.igitur
propofitioclara.notacft confcquetia, nam cum fic calidicas proportionaI:«iior
uitae humidic^ tc,frigiditascft dirformior uitoe q^ fit indebita cxiccado 8c
cum indcbica cxiccacio no Rt m ulto pcior qp bona fit debitaexiccatio,fic maius
critnocumetum ex partcin fri^idationis qp fitnocumcncura cxparteindebitae exic
cationis.<3f iicctiammaiusiuuamcnco ex parte dcbit^ exiccationis,fcquetur
rcm tahter infrigidantcm abfo- lute magis fore nociuam .antcccdes patet in
corporibus uaidcfrigidioribus q^ funt humida,<S;: in corporibuscx
tcnuatiSiSiicxilibus. Q^uintapropofitio. Conftitutio maximc confcrtcalidisd^
humidis fccundum naturara.. Propofitio Icuiter perfuadctur. h|c
conftitutiominus noccc his corporibus 3C plusca pr?fcr uat a lapfu 8c cor-
rigit.igitur condufioucra.antecedens patet quantuad partcm primam,proptcr
hgccorpora refiitcre huiccofl ftiutcioniper cali dum et humidura ct uigorari in
fuo ca lido pcr antipariftafira 8c caloris umoncm . quatum ad partemfccundam
cftetiam euidcns condufio . Et nccr rarc contingatdiccndum ifta fimul
ilarcjcaiiditate coe poris calidi naturaiitcr 8c humidi ut fanguinei uigora- ri
a tali confttcucionc in fui nacuralicate per pFah tateia corporis
calidi.prohtbcri came a lapfu intenfiuo m quc eftcorpusnaturaliterindinatum.
Exifta propofitio- ncinferturhoc corroiarium probabthier (^^ ab aliqua caufa
fgrotaciuaminus.cft corpusaliqualitcr tempcra- tum dcfenIabiIc,non curando dc
confidcntia tcrmini aliquo corporclapfoaliqualitcr infcrtur corrolarium ex
dict^ concl ufione. Sexta condufio pro folutione cuiuf damobfciftionisfithic,
Liccttota huroana complcxio ad modam loquedi mcdtcorum refpc Au pondcris ad ca
lidum deciincc 8C humidum .hgc tamen tcmpor um coa ft6 u6 cuilibct humang
complcxioni conucnit.Propo quancum adpartem primam colligitur c6m uniterprf-»
ma pMmi.ca.de c6piexionibus. Q_uantum uero ad par /^yj^c^ ccm aiiam colligitur
cxapho.^ comento. <Si:perfuadct cx caufa utarguatur fic. Aliqua corpora
humana funt debitc humidiora fquahpondcris ut tcmpcrata . aliqua funt minus
humida rcfpedcu §quali pondcris q^ dcbeat* fgitur hgc conftitutfo non cfl; 8cc.
antcccdcns cft cuilf- hzt mcdico notum.confcqucntia ctiam notiiTima , quta
a>rpora debitc h umidiora gquali ponderis non dcbe c fic ri ficciora.corpora
ctiam modicii indcbite humida non dcbentfierificciora. Scptima
propofitioquatuadalia partem qu^fiti fit hgcMuItisrauIicribus h jc conftitu- do
eft inconueniens. Perfuadetur conclufio fic . muitg raulicrcs in regione
temperata 8C acrc tcmpcrato patiii c melacholiam ucl (iccam ophtalmiam ucl funt
paratf ad hos morbos igitur condufio ucra.confcquentia nota eft
cxaphorifmo<S:fuaucrificatione.anteccdcnsnotatcx- pericntiacolligitur etiam
anteccdcns cxapho . fccundo buiusfgpiusalicgato. Agritudjucsquidcm omnesSCc^
<&:ficomnibusregionibusfiunt, O^^caua propofitio*
CoBfticuciomaximcconfcrt muiieribus fccundum na turaoi huraidis 3c non folum
fexualitcr . H^c propofi- xio probatur pcr probationcm condufionis prime 8C ad
Xuumfenfum. Nona^pofitio* Mulicribushumidisfc cundumiiaturaaj parit»
iaftt9f<^tt «Kis humidisft^» cufidum Digitized by Google APHOR/
rcunJutwnaturaminfuoftxu plus confeftifta conftftu t«o ^ uirrs. Propofitio ex com
u nf coceflfu pcr fuadecur iic.muliercs tahcer humidg funt magis humidae uiris
ta literhumidisergo.anteccdens eft concciTum comuni- ftcr.quandoq^ propter
cgteris paribus conftitutione pro •Jiibentcmcorpusmagislapfura alapfuciTemagis
confe rcntem fecundum probabilcm locutionem, l o, propo iicio.OmnibusmuIicribus
fumpta indicatione alapfu fexuali 3c comuni ufu rcgiminis competit talis
confti- «utio ficca.Propofitiolcuitcr perfuadeturpropter mu- lieres
multiplicantcs m ultas fuperfiluitates non foiuex: pellibilesmenftrualitcrjimo
egctesrcfoIutionciS^ cxic cationcjproptcr eciam eas comunitcr clfe ociof^ Sc
in- ordinatc comedentcs 3c bibentcs, proptcr ctiam cas ha- ijcrc debikm
digeftiua , dicofexualitcr, Etifta ultima conclufiofitprointellciftupartisapho.
Exqua inferea ^um ^ talicer fumptaindicatione m ulieribus plus con- fcrt
conftitutfotcmporura diftcmpcrrata qp tcmpcrata per praehabitainfcrtur
conclufio* Iftis habitis patct rcfpo n fio ad obic<fta . . Ad primu pcr
c6cIufiones>quamuisc«am refponderi poifit adq- ^tum pcr unum notacum circa
hanc partem confert,io tnulta cx conclufionibus funt di<fta probabiliter. Ad
«oncs aliaspatct riifio pcr cocfonesmodificantes apho. SC fibidates
intcIle(5tuexquo «cludunt obicAa. Q^uaeftio. ^x^iiij, Aphor. xv» V T R V M In
coftitutionc aeftatis 8c autumni fri gf da 8C ficca caufetur ophtalmiae 8c
febres acutas. Nc gatiuearguitur fic.In tali conftone debet cauferi mor
biproportionatiqualitatibus coftitucionis . ergo nota cft conftquentia,quia
febrisacutano proportionanc £rt giditaci,ncc ophtalmiaeoCii fit apa cahdum.
AdoppofitumcftHippo. Primapropoproquaeftio fic.Fcbrcs acutg non confequun t pcr
fe hanc conftone . Probatur fic.ad conftitutionem frigidam folum deper
lccSfcquitmorbusfrigidus.confequentia tencc, gafe- 'Jbris acuta eft morbus
calidus,ancecedens pacec , quia e£ f«5:us qui de per frconfequicur ad f
rigiditacem eft irigi'- dus, Secundapropoficiocfthaec. Febresacucae confe-
quuncur hanc conftitutione deperaccidens. Perfuadet conclufio praebendo
modum.frigidf cacc harum confto 83umr€cincnt(^incuncancurnialaemaccriae SCpet
rc- ^xionem exacuunt.Icem racione ficcicatis confuraun tur phlegmata 3c aUae
humiditates obtundentcs calidi- eatcm.ideocalidf humoresadcahditatem ulccriore
rc- dncuntur,utcandcmputrefa<ftisin uenisfebres conti- xiuae caufcntur,
Tercia propo fitio tacfta in notato tex- «usfithaec.Fcbrcs acutg
quamuisnondeper fe caufent in ifta conftitutione.caufantur tamen de ^accidens
ma simc in autumno ucl finc autumnijpropcer maiore ciTc f acftam
cxiccationcm5<5<^ maiorcm cxacuitionem calo- ris per prohibitam
tranfpirationcm 8c materi g recencio fiem. Q^uarcapropoficfo. Febresualde
chronicg pof- funcin hancconfticutionecaufari.propofitio pacecpro- pter
repcriri maceriam melancholicam aduftam uel no aduftam ualde cx hac conftitutionc.
Ex did:is infcren- dum q^ exiftcnte gftate f ri gida 8c{icai8c autumno fifr cum
hic fint dug caufg potoi tcs ad produccndum m or- hos ncc unaaliam
tcmpcretjmorbi in unapartc ut autu 330 potcrunt caufari.^ftatc tame cxtfte tc
frigida 8c fic- ca&autcunnopIuuiofoiSCauftrinomorbi caufanchyc iac,autumno
ut tangebaturcommcn. 1 4.contcmpcra tc aliqualitcr gftatcm prgcedentem . Iflx)
pofito patct rcfponfio ad obfctflam ptf mum pcr conclufioncm pnmam. Q^uaeftio.
xxxv. Aphor. xv. V T R V M Tcmpora diftinguantur confimili tcr
fccundumaftroIogosd:mcdicos. Affirmatiuc arguic fic. Primo tcmpora
diftinguuntur fccundum mcdi- coSiS;; aftrologosfccundum raotus folisi
norbcfigno^. cr^o S^c.confequeQaa uf deturcota , soitcccdcas patcc HIPPO. 1^3
quafltumadpartcmprimaau(florftai:eHaIyab.qufnto Halya^ thcori cf.ca.de
diftin<S:ion€ temporii.ubf poni t f nchoa- rc ucr iblc intrantc primum
minutum arietis , quod eft circamcdiummarti),cuf uerididtcorrdponderemen- fcs
trcs 8c figna tria.confimilf ter cuiUbct ctiam tcmpo- xi didt tri a
corrcfpondcrc figna 8C totide menfes.Q^ua timi ad partcm aliam allcgatur
aThadeoAlbumafar in Albu. fuo incrodud»rioaftrologig ide affcrcns 8C confirmas.
Sccundo arguicur fic.fecundum ortu 8C occafum ftel larum magnaru
diftinguuntmcdici tcmpora (SCaftro- logi.crgo.conrequcnfiactiam u«ictur
apparens . antc- cedenspatetquantum ad primam i^tcm,quia aftrolo gorum eft
ftellarum confiderareortii 8c occafum . qua tum adaliam partem patetpcr
GaF.J.criticoi^z.y.cap. 8C pro partcper eundem cometo. I $ .U€to. Tcrtio ar
guitur fic.fecundum coplexi oncs aerum ct mut««>n« cx eifdem in corporibus
contingcntes tcmpora a mtdico uariantur 8C confirailtter
abaftrologo.crgo.antccedes rxotum eft quantum ad parccm pnmam. fecundaprimf
doc.fecunda.ca.de naturis temporum. quatum uero ad aliam partem
ancecedenspacet,quia aftrologoru eft co fiderare caufas eftecftiuas
mutationumaeris,<5i^per co- fequensetiam efFcctus,exquorum notitiain
caufarum poter unc nocitiam deucnirc. Vltimo arguitur fic . mc diciconfimilicer
confidcratdics cricicos utaftrologi, cr go 8c confimifr tga anni.nota e p fifc
cofequcntia col- ligii anteccdens ^ magnu pceffii GaF.t n lib.cricico^.
Adoi^fitumeftauice.fccundaprimidoc.fccunda. . ^
cap.aUeg.dcnaturistemporii.adprincip«um. Proqo '*^^^ ne refponde dii q>
tempora anni cofiderari poffunt 8cdi P J*5 ,^" ftinguifecundumrectam
&:determmatam diftindtio- P"^*^» nem caufer um effecciuarum mutationum
aeris 8c tem porum iftis caufis cortefpondencium, fiue hf mutatio- nes
fintmanif eitf fiue no. Sccund> confiderari poffut 8C diftingui tempora
raaonc cauferum effcdi uarii mu lacionum manifcftarum zetisSC corporishuius .
decur cxcmplum in alio. Gradus.n.quatuor fccundum mc- dicos dupliciter
imaginari poffunt 8C difiingui. Primo imaginaado primum gradum alicuius ccrtf
intenfio- nis quam fccundusgraduscxccdat, fiucmanifcftc fiuc non . Seciido f maginari
polTu m us ipfum per manifeftu cxccffum fupra primum . Sic ctf am aliquotiens
confidc ^^^^ ratur aegritudo duphat . Pri mo pro difpone Izd^zc ope ^^^ ^^
ratfones&c.fnterquafccundumhacfumptionemetfa . ^
nitatemnondaturmcdium,utpnmocolJ^etfumptum P* "* * ca.pnmo
ultraprohcmium.Sumitur fedido pro difpo
neIaedentcfenfibihcer<Siimmediatc&c. Prima^po a„crr
rcfponfalis.Mcdicusucmedicusdiftinguit&habecdi- '"' ftinguerc tepora
ratione effccftuum manifcfix)^ in cor- poribushumanecontingentium
prtndpalicer.Patcc ^ pofitio cx proccffu Auice .fccunda primi all^.ca. 8c pa
n^^ tct cciampropoficio ex hoc,qui a cii medicus ex effc<f^- * bus 8c a
pofteriori procedatmaxfmc a noawa effedruu manffeftoru debctinchoarc tanquam
fint notioresno- bis. Sccunda propofitio.McAcusaliqua principia, 5c aftrorum
noritiam fupponcnsab aftrologohabcc fccun dum quarudam ftcllarum orcum 8c
occ^um difi:f nguc rc cempora.Pcrfuadecur propofiao,quia tum ex aftro- logia
tum etf am ex his effcd:ibus manf feftis uenic in no ticiam ortus talium
ftcllar um,quibus oriencibus h^ ma nifeftcmutadoncscaufantur autipfis
ocddcntibus. Tcrria propofirio.Non folum fecundum harii ftclla- rum
ortu<5^occafum habetaftrologus dift^nguercte- pora,immo criam fecundu
tnceffum folis inorbc figno rum.Propofirio poteft ficpcrfuaderi . aftro^^ eriam
habent confiderarc adxquatas dufasanni . antecedcns not um ,cum rius fit c6
fidcrare aftra mdf ori modo qiu> poffibflecft.patct,quiafccundum tale
tticeffum 8c ftel larum ortum caufantur acrum 8c corporum mantfefta^
mutarioncs&inccprionescarunomanifcftc. Q^uar- ta propOtMcdtd ut sUh-obgt c
coiifii£r t^ ca fido-arc* Digitized by Google Q^VASTIONBS Propofitio patet par
tim ex nuc poQt^oSc pamm oj; hoc adiuci:p,quta medicf no cft i ta
cxquifitecofiderarc mu tationesacrii 6c oescaufasadasquatc produdf uascaru. Ex
didjs patct coDcIufio r cfponfaJrs ad qusfitu. Non quoraodoab aftro]ogo tcmpora
diftingu untjtalic apud inedicu utmedjcus efi: diftinguenda funt.Condufio pa
tctper coduiioncsantepofitas.Patetettamahud Tha dexcuttandodubiam.nafccundum
aftrologos incho:iC ucr m aequinocSfofequcnti hyemem.fccundu uero m e
dicosintaliaequmodiouclparumanteuclpoft mamfc Halya, fta lepenein aerc apparen
tcpoft potiiTime 8c aliquado ante.Patet etiam propofitio <n aIio*nam Halyab.
quin to thconcx.alleg.cap.inchoat aeftatem inmedio iunij
utaftroIogus.ubiapudGaf. inchoaturinortu plciadu
quarumortusfccundumcudemlibroalieg.cap.demu tationibus aeris proptcr ftcllas
eftin maio . inchoat etia hyemcm in dccembrf .ubi fecundum GaF. occidetibus
p!ciad«bus debet m noucmbri inchoarc » quorum aucfto
rud/uerfitatescxpdi<flis conclufionibus colliguntur. I ftis conciufispatet
folutio ad obiccla ante oppofitu ^ poft non difcurrcndo pcr ipfa. Q^uccftio.
.xxxvi. Aphor. xvf. V T R V M Conftitutf oties anni ficcae fint pluuia
Jibusfaniorcs. Negatiuearguiturfic.Primo.autum- iius huratdus «&: plu
utofus ficciorifanior cft.igitur pars negatiua ucra
confequcntianota^quiaautumnuscft ali qua anniconftitutio.anteceda>spatet
fecundaprimi. Autce, doc.2.ca,6.infine.fumtiuretiamantccedens.3.apho. comen.9
Secundo fic.aer ficcus eft paratus faccrcom tiem aegritudincra praetcr
phthifim.ergo coftitutio fic- ca non eft fanior h umida .coUigitur antccedens
ex com- incn.fequentisaphor.confequcntiatcnctjquiaproptcr pl uralitatem
morborum non dicetur (ana confbo, imo aegrotatiua.
Tertiofic.inconftitutionciicca muitiplf cantur peiores humorcs ^ in humida .
igitur conftitu- tio ficcapeior.cofcqucntia uidctut apparcns. antccedes
p3£et,quia/n coftitutionc ficcamultiplicatur chojfa aut mefia.in humida uero
phlegma aut fanguis , qui min us jnalifuntchofa.dimcfia. Q^uarto fic.
nonminuspot laW eorpuspcrconft^tutione ftccaqp per humida . ergo
nonminusaegrotatiuacft ficcaconfto humida . notae confequentiajquia ftante
paritate lapfuum 3c pari faci- litatc ad labendu,ftabit ctiam par
aegrotatiuitas > pat^t antccedesugcorpushumanumcdiarc inc ficciiiS^ hui
du,<S^pgficcitateno minusagere humiditate. Adoppofitum cft Hippo.in parte
primaaphor. I S» Prima conclufio.pro quseftione tencnda cft haec.Cae- tcris
paribus conftoncs anni ficcac funt abfolutc diced^ humidis faniorcs. Probatur
conclufio ex di Ais 8C nota tisincomento fic.in conftitutione ficca
paucioresmor hi materiajes 8C rarius contingunt.igitur colligitur an- tcccdcns
ex comcn.quia proptcr ficcitatem paucificant fupcrfluitatcSvS:
humores.confequentiatcnet, qamor bi fecundum plurimum conangentesfunt raorbi
matc rialcs.fi igitur ratione horum ficcae conftitutiones funt faniorcs5>folutcfuntdiccndae
(aniorcs. Secunda coU' dufio.LfCCtrcfpcCtu morborum materialium plurics
contingcntium ficcae fin t h umidis fanior cs, r efpeft u tp. fpiritualium
morborum matcri alium dicic poiTuut ma- gisaegrotariuae.Hocpcrfuadctur
fic.minus improbabi lc eft quorOdam morborii matcrias repcriri in conftitu «one
ficcaiip humida.igitur.confeqncntia uidetur ap' parcns fads.antccedcns
patct.nam primo min us impro- babilccftmatcriam ficcamrcperiri in coftitutionc
fic- Albcrt* ca ^ in humida. TcrciXconcIufioquae cft Albcrti , 6c tada
aliqualirer in tcxtu cCt haec. RcfpeAu morbor um fmmaterialiii ficca conilo
potcft humida eirc aegrotan tior.Patctpropoiitio.nam adcaufandum hcticad: plu
rcsmorbos immatcrialcs prompcior eft ficca coftitutio ^ humida pcr fuam confumptioncm
talium cffecliua. Q^uartacQQdufio « Mcctpluribus corpqrtJ3u$minu$ PARTl. III.
iioceatconftitutto ficcac^ humida>refpcc^u tamcuqctt» riidam pius nocet
ficca $ hamida. Propofitio per exc- ' plum breuiter perfuadctur.fi^n.fumantur
corporafic- camultum lapfa lapfu nacurali aut pr jtcr naturam,no- tum eit q»
ficca conftitutio piusnocct eis. Q^uinca con dufio. i-/icetaphor.primapars
uerificetur quantumad quamlibecconftitutione annimaxime tamcn potcftiu
celligide coaicitutione anninaturalitcr humida.Propo fitiopcrfuadetur
fic.coftftutionaturaliter humidamf nusdiftcmperatur pcr iiccitatcm ^
humidicatem.dcda ro antcccdcns,qusa per ficcitaiem mouctur plus ad natu
rateporistpati.ghumiditate at fitcotinuc diftancior. Ifto pofito patet fofo ad
obiecfta. Ad primu dico ^ perautumnumhumtdum Sc pluuiofumnonintelligit
Auice.autumniidiftemperatum in humidaace, iedin
quoapparcntmultaipluuiarcontcmperantesficcitatem autumni et ex aeftate
referuatam qui eft autartus- tepc
i-atus.dequoetiamIoqaitarGaF.3.apho.comea.9>di- cfto.Vcl eft
diccnduraq^autumnus liccus eft cegrotati- uior propcer difparitatem ficcitatis
duplici in eo exiften te cxiccatione.ex parte prxcedencis aeitatis prstno. (S:
fc cundarioexpartefui lapfus. prima.folutio cicmdior.
Adfcciidumargumentiidicocjiaer ficcus eftparatus faccreomne morbum adfenfum
quidabitur aphor. fe- quentisS^eiuscomen.praetcrphihifim, tamenftatq^ab
folutcacr ficcus fithumidofanior. Ad tertium , in con ibtutione ficca m
ultipltcantur peiorcs humores>hrcdi- ccrepoirum concedendo.fed quia multiplicantur
in qp^ titatcpaucaregulabiles a uirtute,idso morbt pauciorcs. caufantur. Vei
dicendum q> licec de per fe 6C merito fic> ciKtis aeris petores h umores
caufencur in aere fi cco.tii proquantoinaereiiccoconfumu.iturfuperfluitatesiSC
calidumnaturale uigorarur,in humjdo uero reuertitur .<&:hebecaturcahdum
jideocontingit petoreshumprcs multtpltcariin aerc huniido. Ad quartum .non
minus ojnuenitcorpus^Sirc.declino.immodico q>cum incor- porchumauodon^inetur
humidum.facilias labetur ad iiumiditatemperaeremhumjdum, Ad probatione op^
pofiti,quiacorpushamanafn.ertmedium.Refpodeo<^ corpushuraanum non eftmedium
peraequidiftantiam» fedraedium ut ficdicam perabnegacionem extremorii. Item
dicendum ad confequeatiam q>quamuis alteretur sequecttoad ficcum (icixz
adhumidum deper accidensv tamenplusxgrotarepoteftper coftitutionem humida
proptermultiplicationem matericE humoralis. Q_uaeftio. xxxvij. Aphor. xvi. V 1
R V iV^ Conftitutionesficcaeanni ftnt mtnus morttferghumidts. Negatiuearguitur
fic. Primo.in conftituttonc ficcamultiplicantur morbiacutiores. igi
tur.antecedens colligitur ex apho.<S;: comento ocfcauis tertij
huius.confequentia tenetper notitiam morborum acutorum. Secundo arguitur
ficficcitasplus cotraria ' tur uitae q^ opponar hunjtdttas igit confto ficca
eft pc- ior.confequenua uidetur apparens.patetailumptii , qa uitaftatin
huraiditate,ut.7.quarti.trac.4.caKl .decau fisextenuationisadfinem.
Tcrtiofic.fortiorcsputrc- faclionescaufantur in ficca conftitutione qp in
humida fgit ipfa eft magis morrifcra.confequecia u.idet appares antecedens
patct propter acuitatem calidi. Inoppofitii eft fecunda pars apho* I,^. Prima
^po ^ qone didisconformtr riidendo cftiita.AbfoIutecon ftones ficcf fimt minus
mortiferg . Propo primo colligi tur ex comento Sc apho. l d.Secundo probat ex
hoc ^ pter nonmultiplicarijimoconfumi materias humora- les 5;: g^ uirtute
pIuspoiTe fupra materias. Secuda jp» pofitio Siccae copFones refpcAu quor iida
morbor ii <5^ quoriida copFoniifuntmagis humidismortifcrf.Patec
propofitioquantum ad partem primam, quia rcfpcvti* hetf cg 8c tabcs fi cc^ funt
magis mortiferf ,rcfpcdtu eoa ficcarum complexionum ualdclapfarum nacuralit auc
prgtcr nmtm ^<^^ ^^^ magismorcifcr^. Tunc Digitized by
Google A P H O. Taac patec rcrponfio ad inftarias. A<! pHttiaai,mor
iaacuttorcstaufantur in conftituHone licca. hocdicerc poiTum cxjnfcqucntiam
negando . 6c caufa cft , ^^ qua- uis in confticucionc iicca caufencur i£ti
morbi,<&: ftcun dumplurfmum morbiqui caufantur linc talcs>quia ca-
nicn raro caufantur > pluries ajutem in humida confti- tutione caufant^ideo
ftat h umida eife magis raor tifcra. Vel dicendum q^ licct dc pcr fe morbi
acuciores fiant in tempore ficciorijdcfacrotamcn (S^peraccidens>^amul
tiplicaca maccria &nonregulata a uircutedebiteacu- tiores caufancur cemporc
h umtdo. Vel dicendum ter tio q^ fappofita dcbitaqualitatc materif acutiorcs
temporc £cco caufabuntur,fcd quia pluries in tempore iicco pau
ca€ftmatefia,multa ucroin humido^ideo ftac humida magiseircmortifcrum , 8C
ftatfortiorcsputrcfactioncs caiifari tcmporc humido. Ad fccunda ficdtas plus
op- ponitur 6^c.conccdo de per fe, came dc pcr accides plus eftconformisuitf
cumadconfumptionem huraiditatis aficcitatc confcquatur nit% meiioratio ficut
etiam frigi ditas de pcr fc plus opponitur uiti de per accidens, came
nacuralcuigorando calidum cft caufa mdioracionis cor porisjuc patec
primoapho.commcncodedmofexto. Q_u|ftio. xxxvi^. C6mei\ti. ,xvi. V IR V M. psr
balncum cxccriusemictanturfu- perfluftates intcriorcs. Aflfirmaciuc
multiplicicer ar- guitur. Primoauctoritate GaF.ubi uidetur uclle bal- neum
euacuare a toco. Scciido arguitur &c , cxcrcitiu eiuacuat atoco,crgo 8c
balncum > antcccdcns coliigicur allegato comen.confequencia tcnet, quia no
minus bal acum calcfaccrcpoteft exercitio. ^ ^ AdoppofitumcftGaf.incoraraenco.i7.
Bameu Rcfpondendum c^ balacu intcllrgi potcft, ucl ex aqua aupicx»
calidaarcifidaiiter ^accualiter,uclcxaqua calida na- turalicer uel ardfidalitcr
fccundu poccntiam . Exem- plum fccudi,ficut eft aqua picea aut fulphurea auc
aqua falfat Prima propofitio . Balncum cfceris paribus non itadebitc
refoluitfuperfluicates intrinfecas utdebitum cxcrcitiu .Propofitio patccprimo
cxintcnctone noftro- r um auctor um Joqucntium dc prefcnti maceria .<Si per-
fuadetur etiam exalio , quiaex exerciciodebitocalidii naturaleplus uigoratur 8C
confortatur .plus etiaaequa- turin intrinfeco 3C par tibus exterioribus balnco
mag» de foi^s uenicntc SCuQti ita natu rg conformi, 8C hoc ma sf mc in aetate
cxcrcitio prc^ortionata na fortc in aliqua partc infantig plus cxcrdtio balneu
conuentret ut expc ri entia notat, imo illi par ti nuUu ucr um con uenit cxcr
dtfum. Secundapropofitu> . Dicedum eft hic Gaf.ma Sf me intclligcre dcbalnco
in potiori fuo figmfieato q3 appeilaturbaIneuaqus<Julcis * Propofidopatct.
ex c6f locutfoncauctoru abfolute prolatobalneo hocbalneii
intelligentium.pattteftpropofitio propter uirtute eius Kalnci "°^ ualde
prof undari axm no fit potencig. multg . Ter 1 di- "^ propofitio.Babieum
actualicer <SCpotcntiaIitcr cali- «a du^ *^"*" poteft fc in
refiducione fuperfl uitatum magispro- dIcx '
fundarc.Prq>ofitfopatetproptcripfumhabcrccalfdita * * tcm actualem 8c
potcntf alem 8c par tcs habcrc pcnetra- tf uas faitem aliquo dcquo fecundu unam
fntcntione lo- qucbatur GaF.4.apho,2.allegacoc6mcncocii dicebac maximeaquafitpiceaueifulphurea.
Vitttnapropofi- tio.Halneum cxcnnfecii eft atoto.iambitu toti uscua
cuatiuum.Propofitfoficpcrfuadetur.balneumtalepo- teft euacuando ambire tocum
.^itur &c .nota eft confe quenda.antecedens patec cum fecundu fuam
caliditate fecundii etiam fuam corpulentia poiTit cotum drciida- re, unde
fubcutanca fuperfluitatc exifte te difpofita fiec cuacuatio 8c refolutio .qug
codufio pomcur coiter pro tntellectu auaoritatis quartiapho.ubi dicacurbalneii
cuacuare a coto,idcft ambitu totius , £xhis crgo coelufionibuspaccc refpdfio ad
obtecca. Ad obiccc um prim um pacct facis r efponfio. Ad fecu^ 4um didtur
ncgando ^ofcqueadl, Adprobatio&e qut» HIP P O. 16^ kica^t^uiScc.^^um
dcdmare hoc,propcer balneuni noh f»approximaritncrfnfeco ficuc exerciciu.eft
etom confequenciadcclinada . nam debicafuperfluicaciiex- cufifono fic
acalidoinquancum <alidum,ftdecia acalfV do nacurali. Sednotandii notanter
ciTe dicium cxtcri a rilsus balneis,^ q>balnef intcriores tnceri oribus Sc
folf dismcmbrispropoirilxif af^Iicatg fnterioremfaccrenc refolucfbne,qu$ tam€
cuicadgfunt proptcr Igfiontscd» nngentes ex eifdozi fi intrinfecusailumancur,
Q^uacftto. xxxix. Commencf xvr^. V T R V M phchifispoflft care in acre Q.ccq.
Affir matfuearguitur fic. Prtmo . phthifiseft morbuspro*- pordonatus ficcitati
acris.crgo.cofequentfa tenccquia in teporibuscaulanturmorbf
proportionales.<&: coliigt
rurinhoctercio.c6me.2.iIliusaplK>.aegricudinesqui-»
dem.pacccaiis,quiaphchifis nocftaliudq^ confumpcio corgf s 8c exiccacio.
Secundo arguicur fic.ficcios aer^ augmecacphchifim.igf c.collfgit
aiisccrcfohuius apho* 1 1 .naaucilnusphchifidsmalus canqp augmcncaduus
phchifids.ans ccncc,quia iUudquodeft augmecaciuum phthifis fi intedat
potericfeccrc phchifim. Tercio.ficr cicasaeris poc ciTc caufa ulccris pulmon^.ergo
^phchi fis.cofequentia ufdetnoca,cii phchifisnacuraamfequa cur uicuspulmonis.
aiispaceccalcmfupponendo cafum qn aliquisnacuraliter habcac humores ualde
acucoscer- minacos in fua acuicace exclufiuc ad acuicace humorum
ulceranciii.fupponacurfccudocxf(rfa ficcicaccaeris hu- morcs fieri acudores q3
fccundii colligf t ex primo prici cipio c6menti,fupponacur ccrdo <^ in
ce{K>re fica> fluac aliquf humidicacescacarralesadpulmone . Iftis pr^fup
poficisarguacur fic.adpulmoncm fluunchumidicaces corrofiu9,igicur p5tfierf
ulcuspulmonis . c6 fequcncia prc^3sabiliseft.anspacetexcafu deduccndo.
Q_uarcoar guicur fic.frigiditatepoccaufari phchifis. igic 8c ficd- cacc^ascft
Gar.fn comen . cofequecia cencc ^pccr Qcci catem cflreincantufnduraciuaarccrig
fca ucng ucno mt nusfrangac uena ueiarceria ^ afrigidicace. c6fequed3 tmececgg
ficcfcace ia corpore no minusintefam appa ccre poffe ^ frigiditace uc patcc
ix). cchico 8C cofumpco . pijjjjf^. Adof^ficii eft Gaf.in commea . Primo
fupponcn ^g^^p^ dum proqugftione phthifim al iquando fumi cotccr pro ^*
confumpcione ad quacunci; caufam confequacur. fumi cda aliquando proprie pro
confumpiione totius corpo- risulcttecoftquetcpulmonis. Secddoet prfmiccedu.
ulcm pulmonis pofic confcquicaufam priraiua 8C exce riorcmimmediace ulceranccm
feu uulnerance. Auc.con fcqui fra(ftu^am uenf pcccoris uel pulmonisexnimio
mocuquomodolibecfrad:auena,unde fluecc fangufn« adpulmoncm autparce
fibipropinquam ^pucrcfcencc ihidaa , pulmoni confcquicur corrofio 8C
pucrcfacfcio» Capfacur cciam a caufa incri nfeca , quia propccr dcflii num
c3Lmri acuci cholencf , auc propcer defiuxu faniei cxpl^rcfi ad pulmoncm auc
propter periplcumoniam^ aucpropter catarrum phicgmatfcum faJfum £eu baura»-
^ium corrodentem d^ ulccrantem pulmoncm^auc cau fatur ctia fractur a uen§ ud
arceri^ proptcr indurationc ucnf ud arteri^ , utinQlsediensfiat dcbit§
diladoniudl cxtenfioni 8c tande frangac aut proptcr nifuiarcplccio' ce3i,uc
cx>IIigit primo hui us. come .3 . auc propccr acuf
»»:mfanguinisaperiencemucnarumorificia. Tertio prfmiccedum dum Hip.pont c
aliquos morbos in ahquo xoii|K>rc caufarf uel n6 caufari hoc inceliigenda
dufunc apd^au&nfecundii plurima , 8c peric merftotpis uel
noiuatapatalitcrcaufari. Primapropofirio^Aficd- tatc acr^poteft caufari
phchifis primo modo fumpca» Prolaari pcilc a ficdcatcaeris potcaufari cocius
corpo ris confumpcio.crgo confcqucntiaaoca cftper nodciam phchifisprimo
modofumpc^.anceccdenspacetcum fic- dcads de per fe fic huixudicaccmdeficcareiS^
confume«- rc . auAa ergo ualdc ficdtacc cocius corporis confum-
pob„£0&requ«ur. SecundapropofitfO.Aiicdtatcae* iaco«&aph* Y Digitized
by Google Q^y-StSTIONES tis de pcr fe no conrequf tur phtbtfis modd iecun<io
fum pta.Hscpropofijioficpromtcilcccu Gaf. Perfuadctur ctiamiic ex cauf3>quia
primo ficcitatcsdepcrfenon cfl: facere defiuxii humid/catum ad quem
pulmonisulce' ratfoc6fequatur,imo ei uspotmseilhumfdftates cofu- mere
defluxiuas, ut colligitur comen. 1 6. Conftituti o nesueroanni ficcitas
etianonefijmcantu utplurimum fndurarecarteriam ut in motufragatur . unde
uidemus corpora ethica .5^ tabtda non mcurrere hanc uenaru £ra ifcionem cum
tamen fint exiccata ualde. Tertiapropofitio.Ex ficcitaceaerispoteftcauiari uc
raphthifis.Propoficiopatec.primo excafuuel ratfone ante oppofitum,in corpore
ecia habe te uenas ualdeiiC' cas Sc exiies ut ex leui difpoficionefrangantur,
tunc.n. auclaficcitatefra^flio conrcquetur. Item proptcr ficci- tatem
poroscutis corrugatem extrinfecuscontinges efi: pcr uiam confiiipationishumorum
fi!eri deiluxampul' monontandemulcerantium. Q^uartapropofitio.Ab-
folutediccndum in conftitutioneficcanon ficriphchi- fim.Propofitiohfcprobatur
perconclufioncm fccua- dam adiuncco ultimo notato. Ifto condufo patet
relponfioad obiecfta antc oppofi- tum. Adprimum phthifisproportionatur
conftitutio- nificc^.igitur dicercpoirumusadaiisiS;: confequcntia. primo ad
ans,^a licet coftitutio proportionet tabiphthi fisnonproportionaturtamen ulceri
adquod confequit hf c tabes aquophthifispropriorem recipit denomina- tionem.uel
dicendum ad confequentia.negando ipfam. ut. n.ahquismorbusgenereturinaliqua
conftituuonc requiritur maxime cofiatutioncm proportionari ut fa- S:iuam morbi
6C ficnon proportionatur coftitutio fic- ca phthifijutfumitur cx GaF. Ad
fecundu ficcitasau-? gct » ergo primo refpondendu ad ans q» ficcitasde per fe
augettabem inphthifi cxiftentem.minuit aute ulccra- nonem pulmonis.ideo forte
ahfolutius minuitphchifim q^ augeac. De autuno tamen dicendu ^ nocet phthf-
iicisrationet3bis,(SiabfoIute nocetproptcr fuadiucrft tatcra 6C conftipationcm
majarum materierum fuifri- gorccontingcntcm. Adtcrtiam ratione prghabitisfup
ponedo cafibusriidcndum per tertiam coclufioncm, Adquartamrationemadpundum
negccur <^ficcfV tasfecundii plurimum fitfradiua uenarum . Adproba tionem ,
frigiditas eft fra<fiiua ,crgo 8c ficcitas. declino
confequcntia>eo^frigiditaseftacutior ficcicace,eo etia t^
frtgi<i"tatc indur antc uenas 6c arteri as,retincntur ta- inenhumores
iuuantcsad crcpaturam uenarumautar tcriarum , ubipcr ficcitatcm confumuntur Sc
paucifl- cantur.5f fic fit diclum addubium. Q ugftio xl, Comenti xvij. VTRVM
frigiditasfrangcndouenampoirjtfacc rcphthifim» Negatiucarguitur fic. Crepatio
uenf-no £t nifi per uen^ indurattonem.igitur a h-igiditate crcpa rcnon
potcft.ans uidcc ciTe notum pofita paritatcaliaj?t cau&rum omnium,cxcepta
frigiditate.cofequentia te- lict,quia non nifi frigiditatis cogelatiug cft
taiiter indu rarcqu^ in corporc noftro ciTe non potcft.colligitur to- tum
fecundo coplcxionum . cap.3 .io coi conuocatioac
partcilla.Rcgulaigiturcorporaliscalidid: frigidi*.,. ; Adoppofitum eft
GaF.incomcnto. Proqoncdice- dum<^ a frigiditatc ualdctotcnfa poiTunt ueng
crepari &frangi.Propofitiopatetpropter frigiditatem rcddcrc pcdus
ucnas^^arteriasindifpQfitas.dcbitf cxtcnfionc. proptcrrcddcrcctiam
humorescorpulentoseorum cor- pulcnciapr^mcntes uenastS^artcriascxtcndentes.
cxer pli cauia , /i ixi aliquo facco.poncrcntur mollia Sc magis corpuJcntiora
cicius frangcretur faccus pcr corpulcn- tiora.&ficcftdcucnis. , . Ex
iftopatct rcfponfalcq» a frigiditatc poteft caufari phthifis.pcrfuadetur ctiam
cxaIio,cumfrigiditas com- ptimtxida dcfluxum ad pulmone faccre poiTf t, Adrar
tion€m antc oppoficum * adpmi(%um rcfpddctur (^ fri- Ga?. Arthri ttca du plex.
PARTi. in. gf df t^ no faci t crcpare uenas, ga rcddat ucna tac5tui uc
redura,fcd ut eftdivftiifpfam fadt mot uiineptiorcm* Q^u|ftfo. xli. Comenti.
xvi). VTRVM conftitutioficcafitolbusmorbisptcr pthifim apparata. Q^uod non
arguitur fic . cot^itutio ^cca no cilapparatahydropifi ^ morbishumidis , cr-
go.antccedensnotumcumconfcquentiatota. , Ad oppofitu eft in comcnto GaF. Prima
coclufio. proqone.Coftitutio ficca non eft oibus morbis praetet phthf fim
appropriata.Dcducat coclufio per ro nem ao te oppofitum. Sccuda
cocIufio^Omnibus morbis in ic cun<fe partcapho.narratis refpeytu phchiiis eft
ficca co ftitutio prgparata.Hf cpropoiitio fit pro mente GaF.in
c6meto.Etperfu3decurhocmodo,quiaaIi)smorbisgc nerandisminusincpcaeit ifta
cofticutio qp phthifis.igt tur «S^c.confequencia tenecper communem modum lo-
quendi.antccedens ex di(fiis colligitur GaF. Q^uaeftio xlij.
Comenti. xvg. V T R V M arteuce fieri poiTint in ficca coplexfo- ne.
Affirmatiucarguitur auctoricatc Hipp.6.aphor. apho*^5".podagrica
dJmaniacauere 8c autiinomouec j^uice
utinpIuribusauctoritatcetAuf.ZZJ:erti).trac.3.c.de ' doloribusinncturaru.sS::
cft fatisadmedium , ubi uulc ucr 6c autunum ciTe aptiora tcmpora adpodagra SCc.
Ad oppofitii uidet eifc GaF^in comcnto, Sc arguitur fic.inftf amotusquanto
ficciora tatofortiora.ergo.con fequentia uidet nota , quia fortitudoinftrorum
motus abjgcicdoloresarteticos.coiligitur aiis.5.de acadenti SC morbo.ca. 5 .in
cocationc coi dubitacionis deingqualita te If fionis operationu. Pro qone hgc
ficmemoranda di ftin<ftio . Artetica funii coiter Sc propric.Coiter inqua
prodolore^quoJibetarticuIorii fiueproueniac acaufa primitiua fiue
corporah.undedolor arciculo difficulca- tcm plicacionis c6 fequens^duriciem
arteticusappeiia tur.Proprie uerofumic dolor arciculoru pro dolore c6 fequcncc
caufam corporale defluxa fccunda piurimum aucdeiluence,aut eciav5nisraro|3
uiapaulatin^coge- ftionisgenita.cuiusdoloris caufe 6c nctificationcscolli
gendefunt.Zi.tcrti). tra.2 .dralle.cap. luxta prghabita tria tcneda func.
Primii eft hocq» arteticaprimo modo fumpta poteft caufari a ficcitate.
patet^pofitiopcr GaF.in comento c5i:per ratione , ga propter ficcitatcm
inteperatammcbrapotcrut diiFicul ter <S:;maicpIicari utdictum eft,a^
coiligtt.d.deaccide ti,uhi eft alJegatu. Secundo eft ceneiidum^e pcr fe ex
iiccicateno pot arteticagcnerari,Hf c propofitio colli- gitur excomento utpatetex
hoc,quia ficcitatis eft coa fumerchumiditatesdciiuxfuas ac etia paulatine c6gc-
ftas. Tcrtiotenendii eft no elleimpoiribilcex ficcicatc uera arteticagenerari
.patet ubi corpus ponac.ua]de plc .num,ita q>adiiccitatem aliqualiter.
coniHpatem hicdo lor confcquatur per uiam deii uxus. :
..Ift^pofito.patctrefponfioadobiccfca.. Adultimum ' '
tamcnrefpondendumq»membramorusquantoiiccio- ' ' xa tanto fortiora,dummodo
ficcitasnon fit pr^cer natu- ram ut ibidcm cxplicuit GaF. Q^u^ftio. xiii).
Comenti. • xvif. ■; V T R VM in-ficcitateaeris caufari pbiTit ftrangu ria.
Primo negatiuearguitur.ficvphthifisx&:. artecica no poiTuntcaufari in
RcciieLte acris.crgonccftTaguna. aiis iam dcduaum eit:,<S::
confcquentiaper^fimile. AdoppofitumcftGaF.inc6mento, Primop qu?>
ftfoncfupponcndgfunt*notificatfonesftrangun> Sc dif furig-cx dfctisfuper
apho.^.huius. Auftrmi flatusgra^ tiantauditum<S!:c.. Seoindo prgmittcndum cx
ardorc Stragu uring cofequiftrangurf afcu diiTuriam.urina.n.arden- ri? <S:
tc 6c pungcntc ufrtus expulfiua ualdc conatur urinam diifu- cmitterc , Sc eius
cofequitur guttatim cxpulfio. Tcr- ri e ca» tio prfinittcnd ii ardore uring
caufari aliqii cx confum- ptionchumiditatfsuifcofg cxiftctisin carnibusglidofis
^colli udic^* uzi]du'emitcit urtaa, h|c humidicas difpgtt pcrmcatu Digitized by
Google A P H O. permcatumuirg9acaq>mcatusprop:cr hanc hnmidits, tcta
inrcrpoflcam non percip/t ardorcm .ideo pofi: coitn pcrcipit ardor
urin^.primodat caufacois^pteracut' tatemgenitamin urinaexcocuirionc coitus
<S^ deiatio. ncrpiricuum 6C calorisad pattes coitiuas . caufatur ctia &
mcdkus proptcrexpulfionem c^xonfumptione talis. humiditatisin coitu,qu{
frcundacaufacolligic. I ^.ccr^ tg^c.de ardore uring ad principiu capituli» Ilto
prg mif £& patec refponiio ad qonem q> ad iicdcatem aeris maxi me
ulcimatapotcft caufari ftranguriafeudiflliria.Pro pofitio potcft fic perfuadcri
.cx tali ficcitaccpot fieri ar <ior urinf.igitur anscum
confequentiaexprimisfumi: poirunt.Secundo arguitur fic, ex tali liccicate multa
po ccftcaufari ftranguria. igitur*aiiS(&:cdfeque tia cx co-r j inento
colhguntur. Secundo diccndum q^ ex {iccitzte- talisftranguria eft maximcapta
caufari in corporc fic* ciori«Propofitio c(l euideSjCja coftitucio ficca
potam" plius cxiccando debilitare concetiua corgis ficcioris. Ifto
pofico.patcc refponfioadobiccfiuantcoppofitu licgado cofequcntia.Ec hf c
fuiFrciacderomeco piitf,;- " Q_u2ftio. xliii). Apho. xWij. ' ' -Vl RVM
aphorifmus. iS.concincacueritatcm, .Negatiuemulcipliciccr arguicur. Primo.
ncccorpo-. ra.debilia ex gcaten ec ex coplexioe naturali ncc ex mor Lo fiuncper
bQreaIemforciora.igicur.prima parsapho.
falfa.confequetiacencc.quiacorporaqugfiunc fortiora func dcbilia, primo
probacur ans . na corpora debiha ex $tatemaxime func feniliaqu^ If duntur
pcrborca.Cor- pora ccia dcbilia ex coplexio ne , ut f rigida 3c iicca. ueh
frigida<S!:humida.autectachoIcrica macra I^duncper; 3x>rca,ut pacct ex
fupradisfiisin apho. 1 9 :prime parti-. <:uls.Corpora eciadcbilicacacxmorbo
ucneucracoua-r icfccncigjquia exccnuacafunc igdunt per borea. Secun do arguicur
fic.frigidicashabcc imobilicarc. igiturbor: reasnon
reddiccorporabcncmobilia.cofequecia nota> quia borcas eft frigidus .
anspatec prima primi. doc^6^ cap.^.dcuircudbusminiftracibus. Tcrtio arguitfic»
bonacoloracioproucnicex prgfenciaboni fanguinis*^ Hufce»
^P^^i^^^'^S*-^^^i>otcsLsn6ia.citcoYporzhenc coloraca» ^ * arispaccc ,jquia
in borea cura fic frigid^ d^ficcg coplc- xionisdcbecmulciplicari humor
fibiproporcfonacusuc melancholicus, Q_uarcoarguicurfic.boreashabecin- groflare
aerem «Sc: ipiricus.igicur no fecic corpora audie «ameliusafis uocum eft
cuilibctpropccr frigidicace bo' rcs.confequenda ccncc, quia propcer groiTiciem
boreg lpiricuuin<S^aerisficaudicusobtufus. Q^uincoargui- tur fic .
boreasmoucc fupcrfluicatcs a circiifcrentia ad ccncrum . igitur humcAac
uentrcs»^ non exiccat . aiis «ft notum cum fit frigidum . confcqucncia ccnec ,
£ia hu miditatcsficdiucrfgfaciuntfluxum ucncris. Scxcoar guicur ficmordicacio
fic acalido. crgo borcasno mor- dccoculos . colligicur ancccedens quarco dc
fim.mc,dif. 4,ca.i .cenet confequcntiacumboreasfitcalidus. Septimo arguitur fic
. borcasfacit corpora forciora. crgo non facit dolorem circa thoraccm, ncc
prius cxiftc tem augct. confcqucnciatcnccquiagcncratiodoloris ucl augmencum
dcbilicat corpora . aiisfuic propofitio prima. Ocftauo arguicur fic. uircuccs
conforcancur ca* lido<S:humido . igicurauftring confticutioncs nonfe- dunc
dida nocumcnca.aiispatct.quia uita ftat pcr calt dum &humidum
jutcolligiturprimaprimi.ca.dcco- plcxionibus.in fecundo modo gqualitatis ad
iuftitia.co fcqucntia nota cum conftitutioncs auftringfint calidg Sc humid^.
Nono arguitur Hc . ucrtigines caufantur proptcr comotione uaporumautfpirituum
inccrcbro. «gicur no plus conftitucioncs auftring fadunc ucrcigc
ccsborealibus.aiisfumicurprima tcrti) trac. 5 .cap. i . dc
ucrtigine.cofequcntia tcnct cum no minus ficcomo tiuusboreasauftro.
Dccimoarguicurfic.corpcjraca-» Jida 8c humida func difpoficiora mocui
corgibusfrigc- di$5f ficds . fgicurauftriug conftituttoncsnonfacitmc H I P P O.
170 in oculis 8c corporc toto motum difTictle . confcquencfa nota cum
calefaciant 8C humcAeru, Vlttmo arguicur. iic.auftdnf confiicucionescrahunc
fupcrfluicates acea tro ad drcixfcrcnciam .igit ur no h umedtanc uecre . aiis
nocu. eft jjgcalidicate eoru.cofcqueua tenct, qahumc Aado
uetri&cocigitgg.crafitii fugflutcatu ad fteftina» . .
Adoppoiitunicitriippo.inaphor. Pro qonc rifidendum apho.clTc ucru ut ^bacum cft
in coduilojiibus ccxtualibus. Propccr argumcntil pri nj utn diccndii q>
corpora qug fiunc forciora pcr borcam , func corpora rofauftain fanguine
i5i:fpfritu abundantia forda ex aecacc 8C copicxionc ,8cCtc. ccfiat argumentii
primii . Pro fecundo cti"2 diccnda q^ frigidum dc pcr fe imobilicac ut
cftargucum dcpcr accidesin robuftis cor poribus rcflecccndo calorem no
ifljobilicac. immo mo- bihcacindarandofuperflucaliquodinebriimocus , in-
tciligeRdofemf>er dcborca no mulcum exccdccc de cor poribus «iam robuftis ut
di*ftum eft, Pro cercio cda diccndum q^ borcas^per fenon facicbonum calore,fcd
quiapcr accideas reflectendo calorcm uigoratnacurales uircuces .uhdc
mulciplicaturbonusfanguts d:fpiricus 8c mclanchoJia paucajtS:: fic dc pcr
zccidens eft ca m ul d ,. piicationis humoris nd fibi proporcionact tn
coplcxior r»c, Proquarco refpondcnda q> maius cftiuuaraecum
hor&fincxiccandofuperfluicaccscircainftrm audicus . 8c cercbrum 3c
uigorando calorcmqpfic nocumencum ingroiracionisfpirituum dSacris .
Veldiccndam^bo- r£as propccr for ce c6nK>tionem 8c rcmotionem uapor ii
fubtiliaraerem,& rcficcrendo calorem naturalem facit fpiricus efie debitc
diiix>ficos 8C no minus grollbs . Vd diccndum q^ ^ais borcas ingroiTct
rcfpccSu coflirutto- xiis ceperacg , camcn rcipcctu auftrtnf uaporofg no in-
groil^tsadquacofticttrione auftrinam tnprgfenri Htp. , borcale coparac cofticutiDncm
. Pro quinto refpondea dum:q»boreasficcacuecrcs>quiaprimo£aa'c ucncre fcii;
tnrefttna non cfic fluxibiiem jCo q^confumic fuperflui- caccs pellibilesia
inccftints , co cdaq> ficdtacc uigorado
rccenciuaddbilicaccxpulfiua>cocda£^ fordncac calidii haturalehepadsjquoplusatcrahecc
humidicaccs ab in- teftinis per mefcraicas conftquicur cccii cxiccado,>S^
fic ' . ftipdcatio ucntris. ut rumicur fccunda apho.c6mcn.2 » ' <$uis
crgopcllac fuperfluicaccs feuhumidicacesucrfus inceriora , plus tame ftipcicatpropcer
caufasaiTignacas ucl ccia borcas cxiccac ucncrcsi.cocauitaces m quibus
rcgitnucrimcncu cofumendo.f fupcrfluicaces lilaru co cauicacum^q^uisrcflectcndo
calorem ^boniScado dt- gdtiones in corporibus dc quibuscft dicfcum h umcctet
bonahumcccadonc. Pro fcxco riidcndum q> hcec pro- priamordicacio fiacacalido
ucdicecur fupcrquinco hu tuSjCiifrtgidum condeiando6«::foluendo cocinuum,auc
cda ficcicace cxprim cndo 8c fol ue do,auc ecia recin endo uaporcs acucos in
oculis eft ca mordicadonis. Pro fcpd morndendu q»borcascaufac dolore ^c.in
corporibus dcbihbus cxcarnads circa chorace quf non forcificacur
pcrborea.robuitorum ucro corporii choracem forcin- cat 8c uigorac. Pro octauo
rridenduni c^ uicaconfiiiit per calidum 8c humidu proporttonaca.urta cii 3C
mcm- brautucncialaxanturd:debiiitantur pr-opccr fupcrflu- am
calidicacem&humidiraccm quaiis auftricft. Pra nononocandumquidfic
uercigo.ucrttgo.n.ubieftallc- Ygrti^ gatum nodficat fic. uercigo cft uc habens
eam imagi ne ^ T cur aliquid fuprafc uoluiaucipfum uei cerebrum fu- ^ ^ * um
uol ui , quarc ncn regic fc immo cadst. unde Cihi ut* ^^ * dccur ccrrammoueri
8c cocum drcularicejr , qu§ ucrd-, gocaufacur aliquando propccr
caufamcxceriorem fa*- cfta ucra commotione, uc (i aItquis.mou€a,c siitxm cir^
culariccr ucl feipfum moucaccaufacur aliqaandoabin-r trinfcco uaporalibus in
ccrebromotis.& ffMrfctbus.ifta. fuffidancnunc.quia mulcadc
ucrt^nccficntdiccnda,- quia crgo auftereft ualdc uaporofus, quia conucrdcj
criamhumtdicacesccrcbriia uapores quipececesfxicu^ Iaco.&aph« Y ^ Digitized
by Google Q^V&STIONES «loucatur quad cc rcularitcr . ideo auftcr fecit
ucrtigi- TKS^SC no propccr fuu flatum,uc /maginat ratio. Pro decimo diccndu
q> ^ uts corpora calida <Sc humida natu- ralitcr Hnt difpofitiora raotui
3Cc. tame calf da <SC hu mi da calidicatc 3c humidt tatc extrancis, ut
auftri pcr quas laxantur func indifpofita motui. Ad ultimu rcfpo nde dum q>
auftrinc coftttutioncs caufisoppoficis borc^ hu medlant uentrcscxponcndo
ucntrcs,utpriusplusfade tibus hiscaufis ad humcctationem ^ diuerfio fupcr£ui
tatum per caliditatemadoppofitum . Q^usitto. xlv. Comcnti. xvig. V
"A"R V M omncsactionescorporisfiatcxmebris fubftantialibus.
Ncgatiucarguitur fic. Nccfiuntoes cxmebris fubfbantialtbus, quia
fqlidis^radicalibus. ncc cx me bris fubfiatialibus, quia m principalib us.cr-
go.cofequencia nota , quia alia no uidenc ciTc membra fubftatialf a.anspatet.
Non pri mo exradicalibus Hunc oes,qufa aliquc £[untexmcmbriscarniformibus.hcpar
entm exercec digefcioncm fecunda ut patcti n multis lo' as ,3C ftos ccia
patct.Ncc oes etia £unt exmebris prin- cipalibuscuomncmebcuhabeatogationefeu
uirtute qua coplctur fua nutricacio , ut coiligic cap»dc mebris* Ad oppofitu
cft Gaf.in finc comcnti. Pro qone di- ccndum q^ per mebra fubftatialia primo
(ntclligcrc pof- »»-v - fumusmcmbrafolida;Si:radicaIia,qugappeIlantaprg- f
hft'^ dominio d: principacu fubftantfalia,quiafupraipfafun •% j' datur 3C
radicat cotii corpus . undc partcs carniformcs **.. ^ " funt ficut
implctiua qu^da uacuitatu horum mebrorii . ^ ideo oes actioncs corporis funt cx
fubftattalibus h/s me bris dependcntibus. Sccundo pcr mebra fubft atialia in-
tciligercpolTumusmebra prmdpalia,<5tniaximc facie tia ad confcruacioncm
indiuiduiqualitcrcor hcpar 6c. ccrcbru,qu^funtabfoIute appcUanda fubftanttalia,a
quibus omnes operationcs inomediate uel mediatc fiut. unde fi alia mcmbra
aliquas opcratipnes cxcrccantnc- ccfTario camcn it!ti$ mcd/ancibus. Tcocndo
hancfolutionem fccucdaoi- patct rdponfia adobicctum.Tcncndotamenprima ut
conformiore al- . JSJ^ translationi fatispatctfolutio adQbicctuui cxponc ^o lit
cft dictum 8cc. ^ Q_ufftio. xlvi Apho. xis:. V T R V M pucri bcnefc habcant cpe
ueris. Nc- gatiuc arguitur Hc. Primo.pueri humidi funt fccundii
iiaturam,crgomaIefchabcntin ucre . confequcntia tc- ]ict,quia cor[K>r3lapfa
in humido male fe habent in UC" rcjucrc aliquantg humiditates hycmis.ans
coUigit pri- g»apr(mi.cap.deattatibus.ubiuult Aui.puero]^ corpo ra in
calidtcatc tcmperata fore , temperato tamen ualdc cxiftcre humidiora. Sccundo
arguitur . ucr no cft fimi lis coplcxioni pueroi^i.igiturin ucrccorpora
pucrorum jion benc fc habcnt.ans fatis cft notum,cum acr ucris al tcrct corpora
pucrorum.cofcquetia tcnet , qi|ia in acrc di^imili corpora pucrorum non benc fe
habeni. Tcrtio arguitur fic . nuUius coplcxiohis naturaJitcr talis corpora
pucroru bcnc fchabent in ucrc.igitur.co^ fcqucntia cuidcns.aiisarguiiur,quia
ncc corpora t^ata nec lapfa ,No primo corga tpata.quod argui t fic jafaquf
corpora lapfa naturafr bcnc fe habcnc in ucrc. igit non tgata.aiis notii cft
apudoes,confcqucnt^ tenet, cja pcr xde non uideturfc hf cbenc corpus teperacu
acgamen" to lapfum.SiFrq>nccdiftcmperata.probacur , qa corpo tzpMCto^
naturalitcr lapfa, utcalida d:humidamalc fehabetin uere. crgopatet
confcquentia.maior probat quia cum uer fic calidum&humidum 8cUmi\t addi^
tum timiM fadat furcrc.ct^o 8Ccm. Adoppofitumcftprimacondufioapho. Primopro
qdncfupponcQdumucrcHetpatumfeu propritin fua r^ipne fcruarc natura. Sccundo
fupponedum 8Ctx. prghabitis mcmoradum uer maximc cxiftcrc tempcra fumquo ad fui
medium. Tcrtionotadum<^ duocor- |N)ra comparaturadinuicem pcocsattatcs
indicacfoaev P A R T I. rii. afolfs fumutur aecatibus,^uis naturalcs
complcxtonc» aut alia oppofita uaJeant indicarc. Iftis politis primu-
rcfponfaleeft hoc» Complexio pucroj^: maxime cftapta bene fehabercin
ucrc.CScIufio fic.perfuadcc. hgcco- plcxio eft actatiue tcmperata. igic
coclulio cocinct ucrl tacem.coUigit aiiscxcomcn. i p.cdfcqucntia tcnet, 3*
coplexio ccmpcrata gtatiucdcbet fc benehafacrcin.cpc teperatoqualccftuer,ut
colligicur.^ihuius cdme.Io» iliiusapho. In autiinoacutifrtmg xgritudincs.
Sccun- da propofitio.Corpora puero:^ quf maximc funt incli- nataad
bcncfchabcnda in .ucrefunt corpora natura^r tepcrata.Coclufioficperfuadcc .
hiscorporibusmaxi- mc propordonar uer.igitur.nota eftcofcquentia ,p tan
to.proquanto corpor a benc fc habet maximeintgccta proportionaco.aiis eft notum
eo c^ hf ccorga funttepc rataa:tattuecS:tepcrata nacuraliter. Tertia^pofiriov
Corpora pucrorii naturalitcrcalida^babilitcrmcliu& fe habent in principio
ucris ^ in medio uel finc. Propo<: iitio pcrfuadetur fic.hgc corpora funt
naturahccr lapfa adcaIidum.igt£.aiisfuppofitum eftin cafu . cofcquctia
tcn«^qiiia pcr prindpium ucris prohtbe tur alapfu ma- gis^per medium ucl
fihe,ficper cofequens magisme- liorant. Q_uartapropofitio .Corporapucrorumnatu
raltter cahdorujutcorpora puerorum mcliusfe habenr in ucrc qp corpora
naturaliter caiida aliaru mzxu . Pro- pofitio pro tanto eft nota ad mcntcm
Hip.pro quatoucr plus proportionacuraEtatt pucroriifumpta indicationc folum
abaecatc. Q^uinta propofitio. Aliqua corga puc rorummeltusfchabenc aeftate q^
ucre . Propofitiopa- tctitt cafufupponedo alique puerii ce maxime phlegma
ticu<S^maxtmcfecudiimebru ualdehumidii , utcerc*i brii,notu eft cuilibet huc
fe hre melius gftateq^ uerc. Iftis conclufispatec refponfio ad obtecfta ance
oppofl tutn. Adprimumpueri funchumidtd:c.refpondeoq*
cjutscoparandopucrosiuacnibus dict poiTtnt humidi^ tamcn pro duractonc uitf
maximc funt temperati. Ad alias rattoues ex prf habiws rcfponfum cft. Q^^^^io^
xlvi). Apho. xix. V T K V M infantes benc fe habeant in princtpib «f^trs,
Ncgatiuc arguit fic . intantes func tcmpcrati fccundum astatcm .igicur noa bcne
fe habent in princi.' pio «ftacis.antecedenscQlItgitur cxcomento.confeque
ttatcncc cum principtum f ftatis fit tempusdiftepcratiia corpus temperatum non
bcnc fe habebit, AdoppofitiieftHip.infccunda coclufionc apho.fe* cundum mcntcm
GaF.in commctt. Primapropofitio pro qonc.Infantes benc fe habcnt, Imo ppume in
principio gftatis ♦ Propofitto probata cft: in litera.Ex ifto patct tame .nam
infantcs quantiicunqp tcmpcratiproducuntur cum humidicaccctiafupcrfiue
tccgcnteccmpcracacxtccationcqualis eft ficripofTtbi- lispcr
5ftacisprinctpium.nam quancucun^ fpcrmafit tempcratum matris 8C fanguis mcnftr
uus,fuperfluita- tcs tamen cxdigcftiontbus rcmanent fgdantcs fgtum, proptcr
quarii abundantia cgct exiccactonc fgcus. Sc- cunda propofitto . Aliqua corpora
tnfantum ali^s cor- poribusnrfantummcltus fchabectnprincipio ^ftatis.
Pro|x>iitionotacft,quia<:orpora infantum tempcrata, corpora cttaminfantum
irigid^L mdi us fc habcnt natu- ralitcr ualdc calidis.
Iftispofitisrcfpondcoadobicclra ante oppofitii . cor- ix>rainfantum funt
tcmpcrata fecundii gtatcm . concc- do dico tii q>cum tali tempcrtc ftat etiam
multarum. fu pcrfluitatum abundantiaexiccationc cgcnttum. Q.ufftio, xlvt^.
Apho. xix» ' VTRVM fcncsfebiihabcatinsftatc. Negattuc arguic fic. Primp gftas
eft tcmpus Cicc\im . igitur con fequcntia tcnct,ga propter ficdtatcm fencs
labetur.ans eftiiotum. Sccundo arguit fic . fencs funt frigidi . igtc ic malc
hiit gftate.aris cft AyUi .pria primi ^ cap.dc f catf kis^cofequetia ccQec»^a
cu ali^ feaes funtfc^m natura ccpetaa Digitized by Google A P H O/ temperati
bcne fe debe t hre in tge fioifliV ^a tepcrato/ Adoj^ofimeftHip.incdcIulionccertia.
Prla,ppo fitfoproqone tcneatur.Sencs benc fehabet xftate fum pta indic^fone ab
aecacc.Concluno gfuadec licp quan to eorum maior lapfus § tatiu us ut Frigidus
cotemperac $ftatc5Cgii:ateaugeriprohibcc. Secunda^poficio no ulTima eft: hfc .
Aliquacjrpora fenum alijs corporibus fenum mclfjs fchabenc aeftatc. Propofitio
euidenscH: fumendo corpora fcnum naturaliter frigida 8C humida. Tcrda
propofitio . Sumptaindicacioncacomplcxione naturalf aut alijs aliqua corpora
fcnu maiafe habe t gfta te.Propofitiocuidescftfifumant fcncs ualde calidi fc-
cadunacura. Q^uarca ppoiitio. Indicacio fumptaab gtatcpiuricsfuperat
indicacione fumpca a copicxione Macurali.Propoiicio declarat hoc modo,aa fencs
plurics funcfrigidioresfecundao} ^caccmf^ finc calidi fecundu naturam cx quo
infcrendum aprf dom(nio 8C abfolucc diccndum fenes meliusfe habcre gftace .
haec propofitf o guarcaprobacurpcr tertiam. His poficfs rcfpodetur ad obiecftum
dum ^icfx ad pun <fium.gftaseft tepus ficcum. igic.ncgando confequen- jtiam.
Adprobatione,quiaamp.cxiccanc<S!^c.refpon- dendumq» maius eft i uuamentum in
calefaciedo fcncs prohibendo lapfum adfrigidu gcaciuum qp fic nocume- tumtn
cxiccando. Prf tcrca cumfcncs muitipliccntpcr iiiam indigcftionis multas
fupcrfluentes humiditatcs ^ftacis cxiccatio e tiam proparte iuuat. Q_ugftio.
xlix. Apho. xix. V T R V M fencs bene fc habcant in principio au- tuni.
Ncgatiuc arguit fic.autunus cft tepusinordina- cum dcbilitans uir tucem . f
gitur fenesmale fe habent in principio autuni.cofequcntia nota.ga cu corga
fenum iint dcbilia malcfe habcbuntin tgc debiUtate.ans colit git come to alJeg.
i o.terti) huius . coUigit e t aiis tn nnc comenti. l ^du uultautiinumomai f
tatc fore noduii. Ad oppoUtii eft Hip.in texcu. Pro qonc tcnendum
corgafcnumbcnefchabcrcinprincipioautuni.CocIu fio arguit ixc . corpora fenum
bcnc fe halxnt in ^ftate. crgoconfequentia tenct,gaprindpiu autuni aiTimilac f
toti ,ut patet.2 .primi dts>c,zMo cap. Acr caiidus&c. Ifto pofi to patct
rcfpon fio ad obiectiim diccndo cj^ au tunus debilitat&c.maxtmequoadmedfum.quotame
ad principium no eft inordinatus in tantu,plusergo iu- uat (^lcfadcndo q^
noceat fua mordicatione. Q^ufftio I. Apho. xfx. V T R V M mcd^ f tate bene fe
halxant rcliquo au tfino&hyeme. Ncgatiue arguit fic. Primorcliquus
autunusnociuuscftomni |tatf.ergo coclufio eft: nota. aiisfumitin finccomcnti.
Sccundoarguit fic.poiTibf lc cft al^uosphlegmaticos cifc ualde lapfos 8c eilc i
uuc nesigitur non benc fchabebunt hyeme.totu ans cft no tii.confequentiatenct ,
ga corga phlegmaticamclius fc hifit gftate q^ hycmcjUt coprchedi pt cxco.piias
apho. Ad
oppofitura cft Gal^.in come .6c Hf p.in finc apho, cumfuisconcor. Prima
conclufio pro qone tencat . Ofs gtasS:: copFo «occtur per autiinum.Propofitfo
coWigit ex finc come tf .5^ mali tia autunt narrata.2 .hui us comcn. l o. Se-
cundo diccndum q> gtas t uuentutis minus male fe habct rcliquo
autiino.Propofitfo colligi t cx textu comcto 8c ca.nacaliditasfuuetutisacutior
cxiftes pcr frigiditate autiini Jabi prohi bet. ui rtus ctia i uuenii
conftatior cxi ftcns non italf df t pcr autiinum quo ad fua inordinatio tiem .
)i X ifto fecundo infcr t tcrtiii c^ mcdi) 9 tace benc dcgunc Qc (ani funt
maximc rcliquo autumno refpe^u ^i arum f tatum , q^\xh fuucncs mdius fe habcans
ucrc ^ reliquo autiino. Q_uarto tcncndumcftijiaucnes inclius fc habeant hycme
q^ gtatcsaiif fe habcant hyc- imc.Patetpropofitfopromcntc Hip.Patccet proquaa
tp iuucnuacuta caliditashycmis rcfrenat frigsditacc. Q^uiato tcncndum cftpro
folutiooe uoiug ratioaisaif- HIP P O. «71 qua corpora tuucQum mclt usfe habe t
^fiate ^hyeiiie. Pacet propofitf o iq cafu rati onis . pofi^ i uuoic laicb:
phlcgmadc» , tta quod inibi^ao fumpta a C£»npiexf oac Qaturaii fupereri
ndi<ationan fum{»^ ab state. Iftis pofitis patet reiponfio ad oixcda noa
^^cat'-^ rendopcripfa. Q_uf ftiQ If. Cdmcna xix. Q_Vi£ ftatcsfincpcrfcifrforcs.
Primoq» gtasiW umtutisauc^rf taccAuic.fQprimaprfmicap.de cople Autce»
xionibusittfecundoniodofquaiitatis ul>i uulctaie tem pcrameitrum cxiftierefn
f tatc i n quaaugnietum adfu- um peruenit finem qualiscftiuucntutis f tas .
Similiter arguttur auctoncate etufdcm cap.dc gtaixbus. uix iianc f tatem
ailcrit tempcracK>ra3i. Ad oppofi tii eft GaF.in comento. Prtma propofitfo
pro qugftionc teneda. V i rtus nutriti uapueroru reftau racpfcctius humidii p
duracionc wcg uirtute iuueiii» Propofitio nota eft cuiiiijct . cii
humi<l>.c.pucritanq^ puriori<S^pcrfe(ftioripot plurt temporc
durarcuaa^ humidoiuuenis. Exiftapropofitioneinfert fccunda. crgo gtaspucritif
pro duradone uftg tanpcraaor dt 6C pcrfe Aior. hoc iecundu mantfeft:c coduditur
^ pri mu . Tcrtia propofitio.P ueri {^us cKftant ab gquahtate po deris ^
diftcnt iuuenes.Propofitio ficperfuadctur.iu- ucncs 6C pucii rcccdunt ab
squaIipon<kri^ per calidum dc humidum,6^pucri gquc calidi f uuenibiK funt
humi diorcs.igit coafcqucncia cft noQ,aiitecedcnspatct quaa tum ad partcm
primam pcr cocq opinioQcm nunc cur" renccm.quantum
ueroadpartaiifcdidamc^fint squ§ calidi n&ivm cft.^p.dc ^taabus,<;^ ciiam
fint humi<£o rcs,patcciiHdem.<S^ fccrtia primi.c^. i . fix i ftapropo-
fitiouc infcrturprc^fitioquarta . Proptcrplus appro- pinquarctemperamcnto
fqualipuerino funtpcrfectio ycs.Propofiffo J)ic patetper tcrtiam.
Q^uintapropoii tio.Animalcsoperationesfaiiitiuf&motfug&maxi- lac
fenfitiuf fnteriorcs pcrfectiorcs fuotm iuueneqp ia pacro.Propofitiocolligitur.5uieregimiQe
^iitatisad ^^* principium percoiumna. Exifi:ainfero propofitionc
fcxtam.Abfoiutedicendof tatcm iuuentuiis etfc perfc*- <faorcm.Prol»tur
fic.hfc gtascftperfciffior^ potcn- tf or ad ^ducendum pcrfcAiorcs operati oncs
in quas in" diuiduum ordinatur humanum . igi tur &c.anteccdens
patctpcr habitam propofitionejquiamclior cft ad pro- duccndum
opcradonoanimali^in quasordinatur indi uiduum utpcrfcctiorcs .
a>nfcquentianotiilGima , quia cum temperics 6c pcrfectio f tatum
intelligatur in copa racioncad produccndas ojgation^ ^tas pfciftius ^dudci ua
operaiioniwo pctfccftiorii crit ^tas atjiblutc pfccaor, ifiispofitfsdf co
olMc<fta antc oppofitum probare con dufioncm ulcimam . qaomodo ucro
intciiigat Gaf,di- iff um eft iw condufionc una. Q^ugiiio, i^. ' Aphor. xx. V T
R V M omncs f gritudines oibus poiCnt coa- tingere tcmporibus. N^tiuc arguitur
fic. Primo* phthifis non poteft toapore contingerc fica>.igitur. co h^uentia
nota. aiis eft Gaf.comcn .17. Sccudo argui tur fic , morbi caufantur fn t^ibus
filx proportiVmaas. igitur confcquentia nota.quia non omnibus mori^ola
propordonantur tepora. Tertioarguiturfic.noqua- cun<5 rcnon naturalf
corporiappIicataoespoiTuntcau- fari morH.igitur d:c .cofcqueuaa tcnet pro
tanK>5 quia, aiiqucrcsnonaturaicsnon minusfunt alteraauf cepo^ «bus.afis
euidens cft pro tanto, quia tepcrata non naca rali applicata rc eorporis
confcruatio fequitur 8cno la- ,^ pfus. Q_ uarto argui t fic fcbrcs acutiflrimg
tm tpe cau iantur calido apopicxi^ efMlq>fif tin frigido.igitur.ajn- fcqucntf
a euidens cft:.<5«: ans patctquantumad parte prf ma,cu febresacuaiEimf folii
^ucnianr at^ calidiilfma in caliifoacrerc^tojfolii apoplcxif ct dc qnlepfig
afrfgi ds^ pucniuQt caufis in fimtlibus repertis tempoiibus. AdoppofiiuQi
dftprimacodufio 2^o,cij fua^cocor lacot&^, Y i^ Digitized by Google
QLViESTIONES ^anttV, Proqpneprscnitteduaj q^potcftfntclligi fflor bu fieriin
c^pore ut caufariuo depcrfc ucl pcr accidens morbijuel ut pcnitusmenrurante
efff uel generationcni morbi>dato tanje q>alia fit caufamorbifacftiua
autcon feruatiua. Primapropoiitio.OmnesmorbioIbuspor--
funtaducnircrpibu?utmenfurantibus&c.Prob?,tca duiio pcr ratione prime
coclulionis aphorifmi, qug co cluiioiicprointcIleAuctiailliuscocIuiionis»
Sccunda i propofitio.AIiquatpaeiFicerepoiTuntmorbos contra- riosjfecundii
denominatione qualitatiuam pcr acddcns operando .
Hscconcluiiocuilibereftcuidcns.fcbris.n, acutiiTima
animiopoteftcotingercfrigorc porosclaurr dendo corporis 3C prohibitamfacicndo
trapfpirationcni putrcfactjonis effcvftiua. tepus ctia calidu nimium cali-
dumrefoiuenddnaturalepoteftmorbifrigidicfrecaufa Ciar»
eiFecft:iua,utcoiirmarcpotcitis.2.deacc(denti<^ mor^ bocap.^.
Tcrtiapropofitio.Nonpesmorbi omnibu? polTuntadu<nirct^ibusutpropor|:ionatis
caufisin cf- 3ficiendo morbosxS: per fcmorborum efFc<ff iuis i Sit hgc coc?o
tcrtia pbata fuiftcietcr g obicJraantc oppofitii. Adprimum crgoobiectii
riidcndo dicenduncgando aiis. Ad GaF.refpodendaipfumpronunctalitcr intel-
ligcrc phthilim non £cripolTcin tcmporc ficco.utcau-? fa propor tionata 3c pcr
fc cfredi uaphthtfis. Ad alias roncs rndenda g
riifaliagratiabrcuitatis. Q_u?ftio, lii). Apho. xx* V T R V M quidam
morborummaximcquibufda fianttjiibus 3C acuantur. Ncgatiuearguit fic.No te-
poribus fimiiibusmorbi maxime fiunt 8c acuuntur.cr
gocofequentiatcnctprotantOjquiamorbiuidcnt ma-<
ximeficri&acuifimilibustgibus.aris probatfic mor bi non funt pcriculofiorcs
acutiorcs 8c fortiorcs tgibus fimiiibus.igic confequcntianota.aiiscolligitur
fccudo huius.c6m-34.illiusapho.lnmorbisrainusgiclitanc. Ad oppofi tu cft fecnda
cdclufio apho. Prfa^pofi- tio^pqonc teneda.In t^tbus fifibusmorbi
j>portiona- ti maxf nie funtapti fleri 3c acui. Hgccoclufio pfuadct
fic.caufa eflfcAiua maxinjc cft producftiua cffectus fibi fimilis 3c cius
intcnfiua.aiis eft propofitio clara qug col ligi pot cxnaturali propofitione
famofaficdicenre , oe agcns inteudit fibi aiTimilarc palTum . Ex ifta ppofitio
neinfertfccundacocfoapho. Sccuda^ppofitiocflh^c. jMorbi fad:i in tpe dilTimili
fub tanta acuitate fub qua- ta in tgcfimili fortiorcs funt periculofiores 3cc.
Hgc propofitiocolligiturcx auctoritatc antcoppofitii ailc- gaca. Tcrtia
propofitio cotra quedam eft hgc. Seciidii plurimum acutiores
fiiitmorbi.i.intenfiorcs feciiduni fuam fpccie <n tpc fimili ^ in tgc
difrimili . PropofitiQ patctadexpcrientia.febrcs n.Ionge inteliorcs fiunt 5;;
acutior» sfiatc q^ hyemc.fortiorcsetiam morbi frigidf ffupt hycmc c^ aeffcaccut
notat experientia. Ijftis pofi tis patct rcfpon fio per refpofalc feciidii . A^
pbieccum primum ucro patct intcllcctus G ai'. q_u^&io, liig. Comenti. xx, V
TJR y M. alicuiusmorbi pofTit acr nd ciTc cau-- fa;.
Ncgatiucarguitur/ic.OrsaEgritijdomaterialis Ig.- ditnicmbrum uel o^atfoncni
pcraWairamiateriale f gri tudine qug fugucnit raebro a calorc uel frigorc.
igitur cdfequetia tcnct,ga talis ggritudinis fmatcrialis acr u£- det ce ca.afis
cfi Aner.3 .colligitur .cap. i ;ad fincm . Aucr» ' AdoppofitucflGaF.incdmeto.
Proqdnerfidetur fepcuitcrq» ^f cuius morbi acr nullatcn us cfl caufa .Hgc
propofitio nota cft difcurrcnti pcr morbos.na primo in aerc uchcme liirime cali
do potcfi ab aqua ucl nscdi cin^ u^cmcnter frigidagcnerarf morbus^idus.
AdrationcmantCi^pofitunegct cdfKjuentia riide do,quia h uius morbi imateriali
alia r« nd naturalis po tertt effc ca . Q^iio uero intcUigat Aucr . 5 . in
afTumptQ dictu cftfupcr cap.dc cdplcxtonibus g nosprxa primi » Q^uacilio. Iv.
Cdmentf. xx. yTKVM fifolgcdpksionesaerisfmtcajiff^ri PARTJ. III. tudinu necefTc
fitoes hoics raorbo fimili t^e fgf otarfi; Q^uodnonarguiturmultiplicitcr.
Primoiic.aibla frigiditatc acris corpora difirinctar ii cdplcxionfj^Sc f grf
tudinum poiTunt ggrotarc «S^mdiorari.crgo etiadiftta ctis ^grotarc
morbis.cdfcquentia tcnct p Ijmik. niiapsl tet.corpora.n.robufta<5^fanguipc
plcnabeuc fchabet hycme.maleaiitexilia 3c paucum habenfiafkBgutne* patet
hocprimo huiuscdmcn. i ^ .iliiusapho. Ventres hycmc&c.
Sccundoarguitiic.proptcrcalidiiate ac- risqu^dam corporamorbura calidupatmntur
&.quS- dam fr^gidii.ergo 6!;:^.cdfequenria nota efl.aiis notiiTi- mum qu
atum ad partem prima. patet etia quantum.a4; fecunda cura infebrcacuta
caufcturfrigiditasanhcli- tusac ctiacxtremitatura.^S^ fic ctiam caufari poterit
a caliditate aeris.q^ uero ifba caufari polTint. patct fccun- da quarti de
extrcmitatibus.y.huiusapho. Primo irt ac utis morbisfrigiditas extremitatum
malum, Adoppofitum cfl Gai*. Proqdnctcncatur cdclufi<>
]h|c.SifolecdpIcxionesaeris ciTcntcaufg aegritudinum
ncceircclTctoeshomincsaegrotarcmorbofimiiiteporf. Propofitio pcrfuadcr lic . fi
morbus caufarur difTimiiis tcporijergononfolacdplexioaeriseiret caufa.igit
pro-. pofitio prima f uit ucra.nota eft cd feque tia^quia Ht cxe pli caufa c^
morbus calidus caufetur in tpc frigrdo.ucl
fgiturcaufaturq^frigiditasacrishuncefFiaet de perfe, 5chocnon,uteftnotum
crgodepcraccidcns. ergocon currit aiia caufade per fc.cdfcquentia tenetjquia
oiscf- fccfius producibilis dc per accidcns ab aiiqua caufa fume do dc per
aycidens fecundu prgfens propoiitum pendet uel pcpendic abaliacaufa per fe^^ut
confirmare poteftis exfcntcntiaphiiofophi.^^phyllcorum.intex.cd.^^. . Ay^Oq
Iftopofitopatetintellcctiis Gae.^&^folatio rattonu. ^ "**^* nam
rationcsprobantq^aercexifcence caufajfedndfo- lum contrarij poifinc adaenire
tnorhi. Q_uxftio^ Ivi. Cdmcnti xx. V 1' H V yi^ propter maias dfetas 3c mala
excrcitia ^equaliter ncceiTe ii c lioies oihas intirmari temporibus. Q^uod non
arguitur per coem expcrientiam . nam cx maiadietaaliqui aiiquo tempore infirman
t & nd alg, ac eriam noa alio temporc.ergo. Ad oppofitum ell: GaP. Proqdne
tcncatur hgc con- cluiio.Omnes hominescx majisdietisii: exercitfjsom- jifbus
poilunt infirmari tcmporibus . Ifta fic pro GaF. fdeo exponatur
utfencentiatum.intirmentur.i.infirma ri poiTunc. Propofitionota eil: cuilibct
intendendomalf tiam dietg ac ctiam exercitij. Sccundo tenendum q? no cx quacunq;
dicca mala ac etiam cx:ercitio oespoiTunt hoicsomnibusin€rmarite poribus.Hgc
propofitio nota eft ^ptcr quacun^ dieta raalamnon fuper quecuncg holem
potentemaequaiitci: eiteadcoutponit GaP.z.deaccidenti.fatisadprincipia.
aliquacaufafadtfcbrirc unum homincm 3c ndalium. Hgcpropofitio fecunda fit pro
folutione ohied^oxu. an jcoppofitum.primafitpro Gaf.in commento. Q^uaftio Ivf).
Cdmcntf. xx. V T R V M diuerfitates naturaies
fintadiutrices. ^c. Negaciucarguituriic.Oesmorbi olbuspofrunt
gducnirenaturis.igiturafispacct . oesmorbiperapho. oibuspntaducnire tgibus.igit
(&:naturis .cdfequetia tcnet gg naturas teporibusforc lapfas cdfiraiiitcr
cdfc qucntiaprincipalisnotacfl, gafiforet adiutriccs SCc, crgo aiig morbi
aliqbus aduenir« t na.tixm8c nd alijs Ad oppofitu cfl GaF.in fine cdmcnfi. : Pr
o qdnc tc- aeatur cddufio cdmenti 3c pbat fic. cdplcxiones nat« raPr caiidg
iuuat ad caufandu morbos calidos 3c frigidg ad frigidos.igit.aris notum cft cum
fi nt lapff. Adracionen? anteoppofitum refpondendii conceden do antecedes (S:
negandc» confcqucntiara . Ad ^bationem riidendfi q^Iicet oes morbi oibus poC
fint aducnircnaturfsquidam tamenal^smagisproptet adiutotiii 3c
lapfumcoir^lcxipnumaatur^um.; Digitized by Google A P H p.- Q^ujftio Ivii).
Apho; xxl. VI R V M apho,2 1 . contincat ucritatcna. Ncga tiucarguicur fic.
Priojo mani^ melancholig Sc cpi- lepn^nonnuncin ucre,igitur.nocaen:
corcquecia.ans pater,safuncmorbi aucunalcs ucponic Gaf.in coaien»
Prgtcrcamaterighorunjroorborum non multiplican-. turin ucrc.crgoantcccdcnsfatjs
notum cft proptcr ucr c& ccmpus cempcracum .confequencia cenec, quia fi a}f
qui morbi maccrtalcsfunc pofifibilcs in aliquo tcporc, SC fu^ caufg dcbcnc illo
tpe cfTe polTibilcs. Secundo ar guiturficHuxusfanguinis non muluplicacur in
uerc. fgitur.cofequcncia noca.aiispacet fic.plusdc fanguinc
snulciplicacurhyemeq^ uere , igitur cofcquentia uidcc apparcns,quiain
tgcmuItipUcantcfanguine dcbctfiu-
xusfanguinismultiplicari.anspatccfpropccrcalidicace faltcm in robuflis corgibus
hycme cxlflerc fortiorem, &proptcr corporaampliori uti nutrimcnco utpacct.
I . huius. dc apho.comcn. i <; . Tcrtto arguitur fic . cori-' cg branchiiSi
tulTcs func morbihycmalcs.igiturnon mulciplicanc in ucre.afispatcc in
come.cofequecia uf apparens. Vltio arguit fic . lychines d:c.et,pucniut cx
maccrijs ualdemaiis . igicur no mulciplicant in uerc* anteccdcns
facisnocum.cofequcncia csnet , quia in ucrc cum fit fanifiTimum non potcr unc
hg maccrif rcpcriri. Ad oppofitu cft Hippo. in apho , cu fuiscocordat^s,- Pro
qonc primo cft ponenda no tificauo paiTionum, «juf in litcra ponuntur.crgo
igicur ponitur mania.fecii «»^ . <3o melan cholia. Primo fciend um
Circa maniam ut col odSc ^^" P"*"^ "^^^ *
trac.4.cap,demania. Maniafcu dc- de ^<>'^i"'^ lupinum proucnit
cxmaccria cholericaadu- **°** * ^jauc cx melancholiaadufta . Et cft paiTio
ccrcbri 6C maximc cogicaciuf uircucis,quamhabcns non habec afpeccum hominum
Imoluporam.Habcc cmm afpcccuL horridum cumluminoficaccoculorum propccrigneica
tem fpiricuix mfibiliu 8C proptcr cleuationem fpiricuii fcu uaporum ad oculos.
Appcllacur ccia dcmonium lupi iium,quiain calimania cfbinquictudad;
mocus,<S:ira d:lupinofarapacicasproptcrma£criamaduftam ita fc-
wcincitantcm.quasmanias ut eft tactum ex mulcis cau & fieri contingitjideo
dictumeft manif 3c non mania. £xqua notificationc patcnt tria rcfponfalia.
Primum <ft hoc. Vcr non cft pcr fe gcneratiuum maniarii, Pro- ibatur fic.
ucr pcr fuas qualicaccs non habcc multiplicare matcriasmaniarum.igitur
cofequcntia uidcc appares* antcccdcnspatet,quia ucr eft temperatii (SJfanifTimum
pcr fc. Sccundum cft hoc. Vcr dcpcr aiis «SiJrationc te porum prgccdcntium
potcft cfTc caufamaniarum . HfC fjfopofitio ficpro Hip.in apho.prgfenti
pcrfuadcc, quia matcrig no aduruntur in uerc ncc ctiain hyemc,fcd rc iia-ixatg
cx gftatc 6C autuno uf^^ ad ucr,& pcr ueris caU dicatem difpcrfc manias
poterunt gencrarc. Tcrtium «ft.JVianif <b'cend$ funtmorbiautumnalcs .
Propofitio probatur joaanias pluricsficri autiino dc proptcr autii'
nummaximcrecetiuummatericrum aduftarum. Ex ■fto patct admcntcm Gaf.hanc
confcqucntianon ualc- arclumorbimultiplicantpluricsin ucrc.igitur funt uer
aalcs.propofitiopatetcxprfhabita.nam manic muJti- pltcantur plurics ucrc , 6c
th funt morbi autunalcs.<S: hoc idco,quia matcrfamaniarum non mulciplicatur
in iicrc,imode per acddcns Sc rationc prf ccdentisautuni f nucrcmaais
confcquuntur. Sccfido principalitcr cft aducrtcndum.fumptismelanchol^s no pro
humoribus fed pro pafTionibus mclancholias <^ mclancholia prouc nit,aut cx
melancholia naturali,aut cx phlcgmatc dulct adufto,ut fanguinc ut dictum cft ,
idco plurics cft cum quicte dc timorc,ut «iafupcriusprima tcrtij allcgatii.
Orcaquam poncdffunt cochifioncscofimiles prgha- ]bitis,cum tn
contingatmclancholica pafTione contin- gcre per propnu ccrcbri nocume tu, Sc
per colligantia, ideo dict um eft mclancholif 6c non melancholia. Tcr,
«oaoiandumeftjquiaponitwrcpilcpfifHip.hiciijtcJIi H I P P O. «7^
geredcepilcpfiis proucnicntibusamatcria mclanchol^ ca adufta uel non.circa quas
etia cofimilitcr condudcn dii,idco hos uol uit Gaf. ciTcautiinalcs morbos.
Q^uar Saguis tonotandum c^fiuxus fanguinisprimopotcftefTcmen fiuxus ftrualis
qucm folum»5.dc acadcnti. cap. f .naturalcm quadr» Gar.appellac . Potcft cfTc
fagmarrhoydalis . Potcft eiTc pfr. pcr nares,auc proptcr fracfluram ucng
pc<3:orisueIpuI- raonis.Adpropofitum dicedumfluxum fanguinismul tiplicariin
uereproptercaliditatcm ciusdilToluctem 3C ampliantem fanguincm. Q^uintonotandum
^fquina tcsmultiplicanturin uere proptcrconfimilcmcaufaoi, quia cahditatcm
liquantcm 8c difToIue tcm humorcs fi- ue hf c fquinantia proucniac a
matcriaphlegmatica fiuc alia fquinantia , cii dixit Gar.cfTcmorfaum autumnalf
tntelligcns per ipfam fquinantiam cholcricam ud adu- ftam mclancholicaml
Scxtoprg mittendil corizas bra- chos «S: tu tTcs ejTemorbos ucrnalcs proptcr
confimilcm caufam,quia tii matcriasphlcgmaticas caufariuas harii pa/Tipnum in
hycmcmultiplicaricouenit.&hg ctiapaf itoncs plur/mum rcpcriunturin
hyemc.idco GaF.has pafTioncs appcllauit hycmalcs. Septimo notanda Hip, Lcpra
intclligcrcperlepram non ucralepram,fcddeffdanone 9<^ ^ cutis ualdc ff dam
,SC Ccabics ualde % da if^ modo appcl lychi' latur lcpra , Vd diccndum lcpra
fferiiiMierepropter au ^^s .S^ tunum prgccdetem comota matcria pcr uer .
Lychincs alphi. ucrofuntdcf-^dattbncs cutiscumcxcoriatione proccdc tcs a
phlegmate falfo. Alphi uero funt confimilcs defgda tioncs.proucnientcs mT^is
achoIcricamateria.Rubores vdceroB. funt ruborcs cucanci prou<m'entes plus a
mate ria fanguinea acuta pylfa ad cutem» dc quibus omnibus «nfccftionibus ups
h^tis. 7 .quarri.cap.de faphati . P u- Auicc * ftul^ uero funt
apaca.Artcuc|quid fintnotii cft.Q_uos morfaos conucnii ficriin ucrecaliditatc
ucris trahentc fupcriiuicaces ad cutem . £t appeilantur hi morfai uema ies,quia
cum ifb' morhi fint morfaf cuti continge tes ^g mundincationem corporiis
quamucmaliscaliditasefix- cit,ideocos dicimus efTci.icrnaIcs.Scdmorfai appdlanc
autiinalcs ud altcritis tcmp^ns ^quia m ultiplicantur in illo
ceiuporcpropterdiftepcriem tjgis . Artctica ctiacft morfaus ucrnalis confcqucns
dciJiixum SCc. hi tii mor- fai non fiunt in ucrc^quin cciam in « li^ polTint
adueni- rctemporifaus.in ucre tamcn contingu nthiscauJis. Iftis pro
rcfponfalifaus ruppofitis fatis ezudcns eft ^d - fitad ofaiccta dicendum.
Q^ufftio lix. Apho. xxii^*^ . VTRVM paflioncsnumcratgindiifcoapho.hye mc
continganc. . Q_u6dnoarguiturfic. Primo.plcu rcudes pcriphleumoni«c funt apata
calida . antccedcns quantum ad partcm primam fumitur. l o,tertij.trac. i . « •
- cap. I .ad prinapium .quantum ucro ad fccundum fumi ~ * tur ifaidcm. cap.dc
periphleumoma.ad principiunz.con- fequcntiatcnct,quiamorfai caiidinoncaufantur
t«npa rc frigido. Sccundo fic . faranch» corizae Sc tufT<s noa caufantur
hycmc . crgo.<SCc,con<cqucnciatcncc, argui- turantecedesfic.hf
pafTion^scaufantur pcr fluxum <S: molsilitatctn matencrum . crgo non
caufantur hycmc. confcqucntia tcnct,quia hyemis cft immofailitarc macc
rias.anteccdcnsnotumcfi:cuiIibet. Tcrtiofic.dolores pc<ffcoris 5Cc ,non
caufantur hycmc.crgo Ac .confcque- tia tcnct.antccedcns profaatur fic.dolorcs
caufanturpcr intcnfionem fenfationis.fgitur non caufant hyemc. aris notum
cft.cdfcqucnua tencc,quiafrigiditafrs hycmalis cft fcnfationcm rcmicccrc.
Q^uarto fic . ftuporcscau- fantur hyemc*ergp non doIoTCs.antcccdcns coUigi f ex
unalitcra apho.cofequcntiatcnct, quiailupor ^it^'-- minutionem feu afal^^ionem
nmfacionts. . Q^uinto fic uertigocaufac acalido.crgo <S:c,confcqu€* tia
tenet,qu(a u^rcigodidcpperatfoncm corru|«:^. cor** ruptio ucro ogationis fit
4<^do ut paictpnma tcrtg. Tra.1» Itcmucrugo caufaturproptcr
ucntofitatesficergDa cap.c^ calidottofcquetia tenct , qojafQlius caii^idi
uetofarc/ X4C0.8.aph» Y iiii Digitized by Google Q.Vi£STION'Eg Scxto fic.tn
hyemc utrtutes naturales 8C caltd/tascxf (kuntfortiores.ergoantccedes
colligttur. I .apho.com- mcnto. 1 5 . Ventrcs&c.conrequcnctade fc tcnct.
Adoppoficum Ci^taphoriTmus. Pro quf ftionc tcnea tur apho-pro concJuiione
fecudam notatapr^habiti ia- telleci:us,<S: probctur per i\xx uenficationem.
Iftropofitoprorefponfahbrcuiter adobiVda rcfpon detur. Adprimumdcclinoconfequcntiam.nam
inor- bus calidusproptcr marcriam relic^cam ex temporc prg - cedenti
poteftcaufari in tepore frigido. ucl ctiam ^pter PerfV- coftipatione 8C
pu?rcfacftione hoc contingere pot . Ad pleumo fecundampartemaiTumptitame
refpondcndu cft ^) pe jiiadu' riphleumontacftfecunduplurimum apafrigidumper
Pi''^» eiTcntiamiquia fccundu pluriraum proucnit a matcria
circntialitcrhoceftnaturaliter frigida. Dicitur tnapa caltdum pcr accidens,quia
pendcns a matcria calida ac- cidentaltter,quia per uiam putrcfactipnis
caltda,(S:huc Auice, niodumloquendidccaliditateapatucoliigcrepotcftis_.
fecundaprimadoc. I .cap.dcmorbiscopoiitis, Adfecii dam rationt diccndu ad
punclum q) frigiditatis pcr acci dens,quiaexprimendo aut comprimendumeftmate-^
ricrumcaufarumdcfluxus, Ad ter ciam r cfpondend u etia <J frigiditatis eft
caufa- rcdolorem fub aliquogradu, tamenfrigiditatis uaidc
intenf^cfthcbctarcfenfationem jcftcaufarc ftuporenj fcu frigiditatem
aliquantotgeagentem in potcntia fcri f«ciuam,eft caufarc dolorem cuiusagentis
tpelongo cft fenfttiu a hebetarc potentia • Ad quar tam ratione dica negando
confequcntta,probatiocuiusnihil ualet . nao^ licet ftupordicatdtminutionemfcu
ablationcm fcnfa- tionis,n6 ramen fcquiturquinmcrito uariaru difpofi-
tionum,utrcplctionu cxcalidisfeufrigidis humortbu^
indiuerfismebrjspoifitficriftupor dolorSic. Adgii tam
rationcmdumdicit.aerrigocaufatur acalido(S^c. decjino confequcntia
eoQ>propter£rigiditatcin hycmt^ claudcntcm <&;conftipanKporos
confcqtuturtamcn a calido ucntofatio .declino ctiaalTumpm.^ Adprimaai
probatipoe dicoc^corruptioopationisfit acalidofccii- dum plijrimu,qpui§
Aui.loquatur4c corrwptioncoga-* tionumintrinfecaru ccrcbri. Adfecunda^batfonem.
dicoc^ ucntofitasiitaliquandQ acalidoualdeintcnfoali quando af rigido.i.calido
diminuto,<^uis ois uentofftas fiat a frigido.i.C3Udo diminute
agentefupranaatcria ue tofanda,quia iio poteteea trafmutarc in uapore fcnfibi
litcr educcndu. Ad fcxta ratione dicedu q> nQ in quo- libct cor gc uirtutcs
naturalcs 8c caliditas funt fort(orc§ in hycmcjfcd folu in robuftis ut di Aum
cft ibidcm, Q_u2E£tio Ix, Comcnti. -^L-m^, VTR V JVi
mebraoiapoffintmagisdcfendi a frc^. giditatc acri§^ inftf a anhclitus . C^ non
arguitur fic^ Primo .aJiqaamcmbra funtplus cxpofitafrigori.er-
god:c.cofequetiatcnct.ans patet deorc dc hcic Pr^r tcrcafrigiditasaerisattingit
magistmodcrate mcmbra cxtcriora q^fptwtualia . ergo^S^c.aiis notu cftcunaacr
trafcundo ad ipiiaiia rcmittac in frigiditate.- Pr§tcre^ nos uidonus
cxtrcmitates pcrdi tnfrfgorc j non ficAi|* tcm inftrumcnta anhelitus. '
^4oppdritumcft GaF.iQComcn. Prima^politiQ proqpne GaF.tencat , Mebra fpfiaJia
non poffuntd?-^ fcndi&c.Prpppfitio^l^tffC caMdum cordisegeteuen
tatione.crgp (&:c.ans«ftnotuJumicfeciida primi.doc* Auice . 2 .cap.Z.a^
coduffo iuc cottnet ucri tace in corporc cx^ ponpntc fcacrf frigitfo .
&c6«er faumanas opcrationcs cxercentc. Se cunda ppoCtio . Oia mcmbra coiter
de- fcncKpoflTunt d?c .pter fpiritu^ia . Patct ^pofiti o , qa pofTunt t^i
panisfiniC npcumet» n<stabili. Tcr tia pro pofitf o. Alfqua mc bra ppffant
Isdi in frigprc pl us q| mf brafpiiaMa;Hgc^pofittopatctg datam cxperientia Sc
pcr cam ,quia cu fpualia fint calidfffima plus pottunt fc defcndcre
afrigoribus. Q^uartaproppfitip.Mebrafpi mualiapcrartifidu dcfcndi poifunt
afrigorc bycmis, farti. iii. Patct ^ppfftfo fi mancat corpus in acre
araHcialiccr ca lido. Adobicctadicedumq»primomembra fadei ic2,i poiTunt 6ic ♦
Ad fecudii de aer e dice dum q? U acr im q- rferatus tranfcat ad os npn manct
ibi ficutiu pccfcore, Q_U3eftio. Ixi, Aphor. xxy. . VTR V M
acddantinaEtatibuseaqugdiclafunt in apho . 2 $ .SCc. Negatiue argui c m
ultipiiciter . Pri mopcr rationcm cxpoljtoru iic. ^Jtas anneccitur natUT ralf .
crgo non ci^ caufa morborpm confequentta tencc proptcrrcm naturalcm non
ciTefacflriccm morbi.antc- cedenscoprchcndituralpanitio. Secundo arguiriic.
atas non agit aliquid i n corpore.igic non clt caufa mor borum.antccedens
uidecurpro tanto notuni,quianec uidetur calcfacercnec infrigtdare nec humectarc
&:c.. confequcntia tcnet , quia quod eft caufa morbi uidetur aliquo modo
agerc in corpus. Ad oppofitura eftHipp,in partc. i .apho, Pro qonc
Hippocraasconcluilo teneat^ pcrfaadetur ilc.in seta- tibuscorpora difponunturad
hosmorbos redpiendos* crgoconfequentia eftnota , quia ftatc difpoiifionc paiTi
6«:poftea agcntis dCcMt productio efFccftus.ans coliigic cx comcntp. Pro primo
argumento rcfpondenduns ad pundum q> res naturaiispoteft clTecaufa
morbi.prima proptcr regimcnf uuans hanc rem naturaie labi, utpa-. tct in
coplcxione nataralitcr caltda muitum lapfa. patec ctiarem naturalemcaufam ?ffe
morbi ii non adhibeac «>nueniensquantitas,ut ii non dctur conucnicnsquaa-,
titasnutrimentisUtnocumeft. Veldtcendumq^resna- turalisdcbitercclanQn eft
caufamorborum corporerc Ctotaliter uci taiicer. Ad recundam rationcm. setas so
^git in corpus.poiTum declinare aFs diccndo q> aecasagic calefacicndo
exiccando ^Sic .calidu enim nacurale, quod poteftdici quodamodoxtasagic in
radicale humtdum. fi^nfumendojdemetian^carpusagitin femettpfum ra-
^ioncmhuiuscalidtautpartiuniag&ntiuminpartes, Q_ugftio. Ixi;. Apho. xxv. .
V TR V M ukerationesonscotingantingetatccu iufcunij; naturalis coplexfonis.
Negatiuc arguir iic.. Primo.altquaeft coplexio naturaltsfemper iana. igi-
tur.aiisfumtturprimotechni.cofequentia tenec, qui^ coplexio fen^per fananon eft
apta sgrotarc, <^ iiceric ineptaadorisulceratioaes.
Secundoarguituriic.ulcc-. ratioorisaccidicpropter molltciem 8C lcLctis
acuitatem. ergooris ulcerationesnon neceflario confequuntur.co fequentia tenec,
quia poffibile cft lac eS^c phlegma-. ticum uaide.<&:inftrumentaortsnon
elTenaulcummoi |ia>ut in frigido &: ficco corpore . ergo «S^c .
Adopppfitum eft Hipp.inpartc fecuda. Prima pra pofitiopro qone teneatur.Oris
ulcerationesno funt ne- celTarif in aetate cuiufcuncg nacuralis coplexionis.
HfC; proppfitK> fit prpbata perfecundam rattonem antc op- i3Qfituin.<^
pat^t ad ^xpericntiam.non.n.infanti cuiJi-' htt ulceraturps, Secundapropofitio
.Goiterinastati- bus naturalium coplexionum oris ulccrationes Gontin<* gcre
ppfTunt.H^cprppofitioprobatur cx ratione <S;:cl cx cgn>cnto fumpta.
Tcrtia propofitio. Altqua corpo- ra laj^a plus inepra funt ulceracioni oris
corporeterapc- rato . P ropofi tio poteft per fuaderi proptcr aliquashaijc-
rcinfiraorisualdedaripra. Ifto poiitoadprimamra- tioncm rcfpondcndumjConcedendo
ans (S£ ncgando co- Icqucn tiam . Ad probationem riidenduro<j>«o«pa fem.-
perfana non funtinclinata ad morbos aptos denomina- rctotum
ficutfuntfupt.cprpora fana,qpuistii qufbufda morbisaptisdenominarepartcm
fintecta tgatacorpo- ra inclinata.uel etiam effc cofequcntiadeclf nanda,^uia
^uis oris ulccrationescontingantin corpK>re feinpcr fa- no hoc non eft
proptcr corpusfemper fanii indinariacti cc ad talcm lapfum . undcqpuis
pafltucdifponatur^acfti- uc tamcn nondifponitur. Vcl dicedum q> corpusfemg
fanum rectiiregimincfibi proportipnato nonincurret ttlccratioce
oris.Sccundaraao^atcocIufipne primSt Q^ugftio Digitized by Google APHOR, :
Q^uaefao. Ixiij. AphQ. SXVi ■ ^^ V 'l R V i^^ Vomicus contingat in
c6pIcxion«te-f pcrata. Ncgattuearguituriic, Vomjtus conttngunt Ijroptcr ntjutam
aifumpftone la<fc(s. (guur . antcccdens x:olligitur
cxcomcnto.confcqucntiatcnct jquiacorpus teperatu non fumit amplius debitOjquia
optima natura tantfi appct«tquantubenedigercrcpotcft.3. tcchni. . AdoppoHtum
uidctur etiam Hippo » 3c mcomento C3af.abfolutcintaliaetatedicentes uomitum
proueni- rc. Pro ifta quaeftionc tcncatur uomitum non ncceiTa tio prouenirein
hac aetate.ConcIu iioiic pcrfuadetur ia
fftaxtatcpotcftfumitantumdeladequantumno gra uatur ftomachus.igitur.cofcqucntia
probatur,quia uo mitusnon caufatur nifl nimia la<fcis ailumptaquantita
te.anteccdensnotumeflcuilibet. Sccundo diccndum utplurimum in hac gtate caufari
uomitum.Probar pro pofitioper caufam GaL5Cc6mune cxpcricntianutri- cc
comuni.ter plus exhibcnte la<ftis ^ appetat uel requi xatinfans.
Iftopoijtoad rationem refpondendum per concluiioiiem primam.uel i:tiam
rcfpondcndum nega- do confequcntiam . Ad probationcm refpondcndum c^ uerus
appcdtus complexionis tepcratae , de quo ucro ap petitu,4 .dc
accidcnti.Ioquitur GaF. talis proportiona- bitur digeftiuae
uirtutifaclusfecundam cxigentia me brorum <3c ftomachi complcxioncm naturale
. Appcti- tusucronon uerusjquieft iitquaedalafciuiaconfequcs .dcleflationem
utiicdicam guftusin complexione tem peratanon proportionatur digeftiug .cxempli
ca. qua- tuncunq^ aliquishabeat Complcxionem tepcratam, pa
cefttamencximpcriofuaecognitiuae uirtutis percepta delcAatione ia guftuplus
fumerc ^ expediat. Vei dtce dum<5^optimanaturatantumappctit quaotunj digcr?
rcpotcft,maximc in aecatc pcrfccla 3c prouecfta.Dc tijf ii uigilns 6c timoribus
diccndum proport ionabilic his qug dicfta funt 4e phlcgmonibus etiam umbilid.
diccn- dum ipfosnon elTc necios,fcd coniingercmaximc initj
fanterepJetiori<5i:£acta jndebite ligatioe d:incifion?. QLuaeftio. lxiii|.
Aphor. xxy. V T R V M Humiditatcsaurium approprienc %tz tiinfantium.
Negatiucarguituriic.Humiditatcsau- lium apparcnt in alia aetatc . igitur 6Cc^
cofeqaentia eft aiota.antecedens pacctad expcricatiam. Ad oppoiitum eftin
comento GaF. Primo prxmit- Auns f^^^^^"^ P^° quarftione.per
humtditatesaurium Hippo, humidj i^otcnigerciS^GaP.defiaxumfenfibilem
humiditatum tas ad, -f^^^fitjiiium Sc grolTarum. Secundo praemittendum, ^ * ^
non cft intentio Gaf.uelkq» humiditates aurium no jnuitiplicenturin ^tacealia .
fed uuic-q^ humiditacesia quantitate multacxpurgatiuc ccrcbri non multiplicen
tur in gtatc alia cgteris parjbus.^S^caufa eft,quia in hac
^tatecapicafunthumidiiTima ut «geant expurgationc per narcs 8c aurics^cum etiam
non poiTinc expurgari jgi fputa uirtate moti ua in cis exiftjcntc dcbili ac
etiam cx- puIfiuaanimaIi,conuenicnsfuitfupcrftuitates per au* .1 es
conucnientcr «xpiirgari . Ift^pofitogfeciidu pmiffii patct rniio ad obicctii,
<iugftio. Ixv. Aphor. xxvi. V T R y M Poftnatiuf tatcm dendum caufari dc bcat
pruritus gtngiuarum. Aflfirmattucarguiturfic. HumiditaicsgaigtuaruTO acutiorcs
f un? poft naciuita- tcm<]^.antc.«rgo&c. antcccdcnspstcf proptcr eas
eiTc iicc€or5Cs,5c.calfdo acutiori comun<fias,utdcdud poccft priraoapho.com.
1 4,c6fcque5f^ tcncc qahumiditates 3c,ud orcs dcbet prurirc ut n?i»us acutc
fadat doiorcm. Adoppofitum cft comuniscxpcrietia. Proqueftio Jic pr uriauum
prgmittendm» priijiofccundum opinio ncmcjuorudamhumidifatcin fpcrmaticani ucre
rcfcr- iiari in foraminibusn?adibularum 6c fecundum debita proportf oncm calidi
tranfmutari in dentem . auc fccun- dum opinioncm CQpformiorcm ucritaa
imaginan<3um eft trahi ad locu ilUi jij ^quas humiditatcs facguincas 'HIPPO.
169 qu§ wgorcnjatidibularum 3c caloris pairtfuin drctxn- &antium adnaturam
rcdacftg fpcrmatis,quia dcalbatg 6c infpilTarf tandcm uigorato cabrc in tcmporc
detcr- D e tiu tninatocranfmutancurindcnces* Exifto fcquiturna materia
iiniformcm ciTc orcum dencium 3c in codcm tempore f n corpore quolibec propter
non fcruare candcm propor xioncmcalidiadhumidum. . ^ Ifto px^mii^o 8c meniorata
caula pruritus gingiua- rum ficrcfponfalc hoc. Primapropofitio.In pnma ort
gincdetium maior caufatur pruritasde tium qp in fccii^ daqugappellatur mutatio
detium.Propofitiopatec.pri mo ad comuncm cxpericnciam .uidcmus.n.in otigmc
primaplurauocumetacaufaricx talioriginc. plus etia puerum fibiconfricare
gingiuas uc ualde multae fiipcr- iiuicates iluanc
ados.pateteriapropofitiocxcaufapro pter gingiuas f orc teneriores 3c f nfantcm
lum forc con fuctumtalipruritui,proptcretiam pluresforetbidem - '
humiditaccsprurientes. Sccundapropofitio. Licctra-. ro tame pruritusgingiuarum
contingere poteft in $ta te iuuentutis. Propoficio pcrfuadetur fic.dens poteft
na fciinfliagtate.crgo^^c.antccedcns notum ell:<S:pIu- ries uifam,quia in
talicxitu faftidiuntur ualdegingiug- 3c pruriunt uc expcricncia notat. I fto
pofito rrideo ad obicd:um. humi ditatcs fac 3cc. dedmoconfequenciam.
Adprobacionem rcfpondeoc^ humiditatcs acutiores polTunt non pr urire,ui3i
pruriat minus acutc. Primo propter maiorcm quancitatem non acutarum, Secundo
proptcr diificilius fore paiTibilcm. uirtutcm feniiciuam cum acucibribus. Iccm
eciam quia non acutiorcsplus tranfmutanturin detespropccrma- f orcm detium
zndigenciam» Q^u^ftio. ixvi. Comcnti. xxvi. VTRVM
Inq-aocunq^corporcinfantiiidebcant dcntfs pcrforare gingiuas. AiHrmaciue argui
r de me- te Gaf.in comefo. r^'ega»ue arguitur fic* nullusmop
busdebccineiTecorpori teperato. crgo<S:c .antecedcs notum,quiacorpus
tcmpcracum debctcirc femper fa-^r jium .confequentia tenec,quiapcrforacio
gingiuaru cfc folucio concinuf catis l^dcnsimmediate 3C feniibilic ^in giuas,
Proqufft^onceft tcncndaparsaffirmatiua qug. ftionfs ut fumicur ex Gai*.
Adrat^onem ncgandu an- tcccdens4: dicendum 9> aliquts morbus ordinacus ana curain
falucem corporispoteftincire corpori rcmpera-' to.uel diccndum
q>perforatiogingiuarum corpons te- perati non Igditimmcdiatc
<S^fcnfii3iliter gingiuamjan mo pcrfidt.e .n.pfcctio^ingf ug detes debttos
cotincri. Q^uaeftfo. Ixvij. Aphor. xxvi. V T R V M Diarrhceae conttngant iitis
produccn tibusdcnccs. Kegaaucarguicur iic. Primo humorcs currunc ad ioca
doiencia.crgo non debcnc caufaridiar-
rhoeae,accccedensnocum,qufadolorcrahicreuma . fc- cunda primi.cap , i ,
confequcnaa ccnct , quia gingiu^ f un t ioca doleacia 3c non partcs inferiorcs
. Secundo ar guitur iicproptcr indjgcitfonemnon caufat diarrhcea. ergoin iftis
non caufancur diarrhcef .anceccdens nocii, quiapropcerfndigcftfoncmdlx faufatur
lientcria,ut pacec fcxio apho.comcnco prin3o. Adoppofitum cft Hippo.^ GaF.
Prwno .p qugftio ne diccndum <j> diarrhcjeap caufantur in hac ^catc. Pro^
poiitioprobatur pcr ea qug diAa funt fupcr apho . quia agitantur 3c comouentur
humorcs. Sccundo dicendii
cft<5^caufanturli<ntcris,Patctpropofitiopcrfccunda raaoncm antc
oppofituin. Tertfapropofitio ei^ hscc^ ctiamcaufantur uomitus.Patctpropofitio
proptcrdc*- bfIitatcmfto(n<tchiS^ humorum comotioncm ucrfus ositomachi. Ifto
pofito rcfpcmdedum adoi>ic<ftun[j co ccdcndo aoteccdcns 5::dcclinando
confcqucntiani &dt ccndoq)liccchumiditatcsmuItg tranfeanc adgingiuas
pofitisiioii ctiam alijshumorfbusfnmotu poteftconic qut diarrhcea.adfccundam
rdpondcndum n^andoctia ^onfcquentitUii.Adpfobatfone ,qutalieii;q:i«^c4c Sc^
Digitized by Google Q_!VJESTlONES V<A<y,Sc dico uiteriurs cp diarrhcea
noft caufatur folu ^- pter iftam caufam fcd propter aiTtgnacam. Ad GaF.uc xo
dtcendum q> infpicf mdo « us modum ioquenck* per diarrhoeam intcUexir
Jtcnteriam. s Q^uaeftio. Jxvifj. Aphor.xxvi). yTkiV M Parifchimia acciderc
poiTit in aetate concuiftonis 8c accidentium ad tuuentutem. Ncgatiuc arguitur
fic. Partfchimra non poteft accidcre nouic gc- siitis.ergo nec hts
gtatibus.antecedenspacetc6m.27; confequentia cenet cum corpora nouicer genita
iinthtf mtdiora.habeatctiampartes gutturis ualde molles SC humidicatum
recepciuas. Oppoficum uult GaF, Proiftaquaeftione 3C;p dua
busali)Sfmmcdiatefcquentibusnocaprimo q>p scace
hancincelhgimusstatcmaccedencium ad iuuentucem
<:umfiBO(kdiaetaspubercacis.&;per ztacem prxcedea Parif^r
tcminteliigimusfcaccmcoucuirionis. Sccundopr^it chimia tendum parifchtmia eiTe
( ut cangicur in cdmenco) apa Quid. {3icium in pclJiculis incrinfcas ftomachi
Sc meri guccu' ri&dc oris>uc iiac in peUicuits quafi hf comnia cooperic
tibusdefup autinmufcuhs. qui func imcdiace pofthas pelliculas,^ ideo ad
pifchimiam fcqu untut fpondilium incrinrec^ puliioncs^quia tumence mufculo uel
pcHicu la propcerduriticm fpondilisnonpotcft pelli uerfus par . tcm extcriorcm
. Pellit ergo uerfus guctur tanquam uer fusparccmmoliorcmjad cuiusgrauicaccm &;
puliione confequicurfpondiltumimpuliio. Prima conclufio e hgc.In
gtatilxisprfdicflispoccilparifchimia cari. Con^ cluiio probac iic. in huiufmodf
gcactbus poceft ce agcns fof te ad caufandum partfchimiam 3C difpoHtio paiTi 8c
con ueniencia remporis.ergo (S^c.confequenua noca.au
teccdcnsapparecproprimaparcc.namprimo eiTc poteft dcftuxus
humiditatumphlegtnaticarum aut fanguinea rum adiUum locum Jtem poceft eiTc di
ipoiitio paiTi uc eftnotum.eftetiam conuenieutia.cciiiporis uteft eui- dens.
Secundaconduno..^^tasadiuucntucem accede fium pluspoceltfuiline.rcparifchimiaf
cace cocuifiua, Probacur iicconclufio. hgc ^cascftfortior prgcedence
crgopluspotericfuftinerepifchimiam.aQCccedenscol-
3igicurc6mento.28.confequencia uidecur apparens. Tercia condu iio. Partfchimia
io hac gtate eii tardio " ris curatioiusqp in (tate prxcedente. Probatur
Hc con^ dufio. materia partfchimis huius $taus eft groiTior, 6c
arefblutioniinepcior^confcquenua cencc, quiagroiTicu' do maceris eft caufa
prolongacionismorbi . ancecedcns fatis cft notum propcer cali^icace in hac
^cace terrcitrt ficaremagis.Itemcarnesinhac gcate duriores {unt 3c compaAiores
q^ in gtatc prgccdcn ti .crgo.iSic . c6fequc
tiatenec,quiataIisdurictcs6t;:c6pacfcio prohibec cicam rcfolutfonem.
Q^uartaconduiio.Licetiitimaginabi le nouiter genitis accidere poiTe
parifchimiam feu fqui « nantiamabfolute tamen dicendu iftisnon acciderehac
paiTionem.ConcIuiioprobaturiic.virtusiftorum defi cit antc^ hgcpaiTio
compleatur. ancecedens patet pro' pterdehlitate uirtutistpforum.Icem etiam
patet ante cedens,quia cum habeant carnes ualde teneras Sc mol-r; lesnoo quaii
figiturmateria ut apoftemet. Iftocondufi) pacet refponiio ad obieclu negando co
fequetiam.nam quamuis nouiter genicimulcas habcac humiditates a cerebro
defluxibdes non incurrunttame haspaiTionespropteraiTignatascaufas» Q_uaeftio.
Ixiaf. - Aphor. xxvij. V T R V M In hac aetate 3C prgccdcnte fiant afth- snata.
Negadue arguitur iic . Afthma eft ^ gricudo fenum .ergo non uenit in his g
tatibus . antccedens notac experienaa.cofcquentia tenet, i^aprop^diucriicate c6
pFonum ha;^ gtatu diucrf^ debe t contingere paiTioncs. Ad oppofi cum eft GaF.in
comencis. Pro qugftione pr|mfctendutn uerumafthmaee morbiun pulmonale ex
matcria phlcgmacica fecimdumplurim um concinge tcoi oppflaatem can^Iaspulmofiis
j ut cogatur patiens PARTI* iri. fi-eqffeatarcanhek'tum,ut
fimultotemporecacurrifTec admodum etiam praefocati. Prima concluiio. inhac
aecate^praecedente|x>teft afthmacondngerc. Condo^^ iio probatur fic.in ipfa
pofTunt euenireomncs caufae rf qui iitae ad caufandum afthma. crgo «S^c .
confequentia nota.aiuccedcnspatec dcfcurrendoper illas. Secunda condufio.In
aetatefcni)potcft afthma conaagerc. Pr» batur ccmdufio ut prima. Teraacodufio.
Afthota (c num peiuseftadcuradum afthmatcharum aetacii. Pr» baturpropofttio.virtusfcnum
dcbilior cft , materiaeor rum phlegmaticaterreftrior&grolTior.ergo5ic. cofc
quencia noca eft . anteccdens etiam. Q^uarta codufiot cft haecNouiter genitis
Iicet poiTit accidcre afUima,ndi tamen dicendum afthma ciTc morbum nouiter
gctuto*. r um . Propofitio probatur pro primaparte , quia caufx
afthmat^aduenirc poiTunt &;c .C^cumad fccunda pec f uadetur couclufio
lic.nouicer genici moriuntance co^ plemencumafthmans.igicur<^c.
anteccdenspacec g ea« quae diifta func de parifchimia. Itlopofitopacec
foIuciootMCiftinegando confcquen'-» riam. Adprobationem,quiapropcer
diuerfitatcm c6-^ plexionum.crgo&c.hicrefpondeoq^indiucrfiscoplc-i
xiombusgp rcgiminapntaccidcrccofiFrepaiTioncs, Q^ua:ftio. Ixx. Aphor.
xxv^.&.xxvig. V T R V M In hac aecatc ;& praeccdente fiat lithia-^ fis.
A6RrmaciuearguicurcxdiAisGa'f. c6mcn.27. Negatiue fic arguitur.HaecpalCo n6
fitin fenibus er. go <5<;c.antecedens colligicur ex c6mento.27.confeque
tia tcnet per iimilem. Proquaeftione pracmictendii lap4 dem goierari aliquando
in ucfi(a,aIiquado in renibus.s Guius caufa maccrtali^ et imm^iata eil humor
groHu» uifcofusfatisrcfolucioni 3c dkuifioni incpcus. Qiufa uo ro mcdiata
funcctbaria muicipIicantiahoshumores,ii- cutcafcuscarofalicaiSic. Cum
ucroefficienscftcalidl; cas,quaerefoiucndafubtilegrolTum tranfmucatin lapi
dcm.Compraehenditur uero diffirentia incer lapiden»» renum 8C ueficae per
coIorem,quia lapis renum rubeus^ eft accedens ad colorem ren um . lapis uefica:
eft albus^ pcer eius fimilari ucncx. Prima propoficio refponfa- lis.In hac
aecace<S: praeccdcntcpoccftlapis in ucficagc-» nerari.ConcIufloprobat
proptcr caufasquaec6m.27^ alTignatae i"unt, Secundapropo fitio. In fenibus
plus cS uenit lapidem in renibus generari. Pacec propofictopro pter fencs
habere humoresgroiTos (Si:eiTc impotentesad; repelledum per uiam ftrid:am rcnum
calidicacefacispo cenceadpecrificandum. Tcrciapropoficio. In uefica feniz non
p6c fecundii pFm gnari lapis Haec prop6 fic ^ Ga.¥.c6m.26,8c proberper cam
alTignaca ibidcaiA Q^uornfalipoficopatecriifioeuidesadobicAum» . Q^uaeftio.
Ixxi, Aphor.&C^me.xxvi?. VTRVM InaEcaccfengmuIcipIicenturuermes»
AfFirmatiucarguitur fic.In eismultiplicantur mate- riae
uermiumcftcciamagensfufiiciens ad gcncrandu» ei^ad:c .confequcnria uidecur
apparcns.ancecedens pa tet.namprimocorrupcae maceriae mulciplicari poiTunc ih
iiueftinis.cft ctiamcahdtcas fufficiensadanimandu, cum ipfa mediance fiat
nutritio fenum. Adoppofitum uidccur ciTe mcns Hippo. 8C GaK. in apho .8c comen
. Primo praemicccndum uermes diftin Vcrmi guimultipliciter exparte
figuraB&cxpartequantica- utnmul tis. Primo ex parte figurae.nam quidam func
rotundi cc tiplici" laci.quidam autem funtlongiores <S^ fubriliores
afchari cas ec di desnominaci.exquo patccquantitatum diiferencia cc ft ftinccio
gurarum.DifFeruntetiam cx partc fitus ut latioresin lacioribusiS: groiTionbus
reperiantur inteftinis . l6gio res 3c fubtilioresin fuperioribusintcftinis
reperiantur magis fun c cercf) appellaci cucurbicini. quia lari uc fic di cam
fimilari feminibuscucurbitaruin,quia tameniun-» i^i adinuiccm funt nimiae
longitudinis ut ueniant ad lo gitudtncm fcx pedum. Gcncratur uero maxime in
in-^ tctoiiproptcr uiJitatcm locj 3 proptcr materias eriam corrupcas Digitized
by Google APHORw ^otruptas pfilcgmaticas dcrmar* adinteftnia pr optcr « t debiUtatemcalortsintcftinorum.vbi
pucrefacfcis macc nebiisincfsrc.tcntis,&; fi aliquandoreperiantur in fto-
macho non ibi rcpcriutur quia ibiilnt gencrati , fed ga Vcrmi iiirfamraoti,
Prjpmittendum etiam maceria ucrmtii um m'i «irephlegnjaticamfecundum plurimum.
Primomate- quotU' riamcFica non difpofita multum adanimationem 3c ex plcx.
tenlioncm .cholerica etiam matcria propter fuiamaritu dinem 3c iiccccatem
impedientcm dcbiiam animatione materiacciamfanguineanon repericur multum circa
f nteftinajCuralocusfanguinis fit intcr uenas,quamuis tame comunis maceria
uermium fit phlegniattca.quof damcamen
uermcsmagtsphIegmactcosalijscirc<:otin
get,quofdamm3gischoIericos.-?(:^.fecundum magis<5«^ minus dominium
phlegmatis 8c aliorum humorum. Vltimo praemittendum confimiliter ixcr mes
quodam- modogencrari incorporibus humanis, utetiauermcs &
fimtiiaanimaliaexterius gcnerantur.ficut.n. illag-c nerantur cx putrefa^ftione
non concurrentcagencc uni uoco ad eorum gcnerationem particulari
&:particulari terintendente formamjfic etiam in humano corporc hi ucrmes
generantur.non enim eft agensparticularc in- tcndensformam uermis.differencia
eft tamcn intcr gc- nerationem uermium cxtrinfecorumj quiaadgcneraa dum
uermesintrinfecosconcurritnofira caUditas natu ralis.adgenerandumautem extrinfccos
fola exiftcntc ^calfdiiateputredinali 3::praeter naturam caliditas fblis
pbtenseftad generandum uermes. Prima propoficio qu| ex di<ftis intertur ab
ifta. Abfolutemalum cft fter- cus comixtum lumbricjs. Conclufio probatur
fic.ma- lum cft ftercori comixtaseiTe pucridas materias.igitur ^antecedens cft
notum .confequcntia cenet.quia ucrmcs putridasmaceriasprgfupponunt.
Secundapropofitio. Vbi fintpucridgmaceri^inintcftinis uermes comifce xibonum
fignum eft.Propoficio pcobatur fjc. hoc e bo num pcr uiam figni 6c cauff «crgo
8cc. confequentia ui detur apparcns . antccedens patet . nam primo fignin- cat
matcriam putridam non clTc tantg malitif quin rcci piat animationem .hi cti am
uermcs ab^ciut muitaspii trcfa^ioncs,undcquamuis fint geniti ex putrcfe(fWo- uctamcnnonfuntputridi
animatione aiiqualiterbo* mificatamateria. Tcrtiapropofitio.Dcfado eircuer-
nies comixtos ftercoribus bon um eft in infantibus uel
puerfs.Propofitioperfuadecur fic.com uniter oes infa tes multiplicat matcrias
putridasphlegraaticas.ergo co feque tia tcnct p coclufione fccijda .
antecedespatec ^ ptcr gulofitate <S^ com^ne infantu inordinatione.
IftoppfitoconcIufiorefponfaJislithsec Prima-uer mcsgcncrari poiTuntin f tate
fenij.Propofitfopatetper rationcm an te of^fitum, Sc patec pcr ea qug aliquado
uident in opcre. Secunda propofi tio. vcrmes raro mul tipiicantur in hacf tatc
Patctprq>ofitiopcrdefcd:um agentis non poicntis bcnc phlj^maticas animarc
matc- rias. Tcrtiapropofitio-vcrmesgcncrantur fccundum plurimunjin
gtatcinfantig uel pucritis. Propoi?tio no tacftproptcrplurimuiiirepcririmaximc
ibiniatcriani ucrcnium ,<5(: proptcr Tcperi caliditatem fufftcicntem
.adammandajcxquaconclufioncpatct quarc Hipp. d^ jicrmibusmcntione fcccritin hac
actatc. Iftis habitispatct rcfponfio ad obic Aa. Q^uaeto. Ixx^. Aphor. xxvt^.
VTRyM Inaetatcmagi?proucctprumfiantfc- brcsmagisdiuturnf. Negaciucarguit
fic.Fcbresacu .ttorcs fifitiuuenibusquam infpicibus.igitur et in hac
^tatcfeb.fiuntacutiorcs.anfcccdensarguitur fic, fcb. fuuenum funt cholcricg.
huius uero gtacis phl^ma- xifi <■ ergo SCc, confcqucnipia tcncc , quia
febris cholc- ricaacutior eft phlegmatica.antcccdensfumitur capit. dc gtatibus
. tcnctpriniaconfcqucntia, quiamagtsprQ uc Aus in gtatc ui^etur fioiilarf
iuucai proptcr tcmtf* £oncm fu$ humiiiaois» HIPPO. 174 Adoppofitum
eftHippo.apho.28. PfaquaefttoiK quantum cft in propofito teneatur cj febres
magis pro*» uc^flor um funt longiores, Propofitto patctad comune cxperientiam
,6c perfuadetur ex alio. nam primo uirtu tesmagisforciorcsfunt,<S: tdeo fi
incurrant febres id cft acaufafortiori. Icempropcer fortitudxne uirtutum 3C
calortsconfequitur ingroiTatio hamiditatum, undefc bres propter groiTitudinem
matcriae redduntur longio- rcs.Itcm cciam quia mulciplicantdiuerfas humiditates
mutati.shiscorporibuspropter inordinationem niicad
calid!tate.nuncadfrrditate,propter qua humiditatii di ucrfitacem con uenit
prol-ingarifebres. - Ifiropoiitorefpondeoadobtectum dcclinando antc-
.cedens.Adprobationem,quiatuucnibusfluntfeb-cho Jlcricae.hic primo poteft
icfponderi q^ apho. continct uc jritatcm alior umfumpta parttatc,prgtcrcain
qutbusco parantur hf aetaccs><S: tdco pofito <j>feb.choIericaacci-
dac utrobic^ylongior eritin aetate prouccftiori. Altt rc-
fpondcQdumdeclinandoconfcqucntta..<S:diccndii q^ fc phlegmaticai naliquaaetatebreuioreftcholcrica
in aeta £cproue<fttori,d: fdeonon concludttobicctum. Q_ufftio. Ixxif;.
iComcn.. xxvig. V T- R y M Hsc corpora crcfcant multii uel mor dicum.
Primocj>muituropatetadexpcrtcntiam. Etg fuadetur ratton€,quia caiidum cft
potens ad extendcn- . dum humidumctiamcxtenfionidtipofifii. crgo. cofc-
queciatcncCjpropcercarmeiTe utgoraciifupra huidH^ Adoppofitum eft Gaf .in
comenco . P.ro quacfiionc pro nunc refpondeatur dicendoxjifta corporanonauge
curmultum proportionabiiitcrcorporibusprimis .na priraisfumcntibus paucum
nutrimctum, caltdicatc ta mencxtftcnteforti,humido etiammultum exteafibili fic
uehcmcEs aagmentatio proporttonabiliter , fed in ta
liaecatcproue<fiiprtcumfumatur nutrimentum ualdc miiltum,ncc fittanta
ncceiTttasaugmuntandinechu- midum tantum extcnfibilc , non tanta £t prpportio-.
r.abilitcr augmentatio,. 1 ilo ppfito quodimpltcat multa dubia patct rdj)on-
fioadobic»S:um d:imclie<flum Gaf. Q^uaeft^o. Ixsaig. ^phot. xxx. VTRVM
SputafanguinisS:pithifis<ontfngat inadolefcentibusd: iuuenibus tancp moribi
pr^rg. Adparte aflf irmatiua cft Hip.in . 5 ,^hpr .aphor .^ 3C patet cxprcfTt
us per GaP.in comcnto, Adoppofitii cft Gaf,in coa3«i.^Ieg.aphor. Pro quaeitione
notandfi q^ iputu fanguinis ^phthi- fis contingcrc pofTuntueiproptcr dcftuxum
catarrhi acuti corrodcntts 3C ulccrantis pulmoncm , uci proptcr caufam
cxtrancam ruptiuam uenar um auci prpptcr ni- miam fanguinis cholcridtatem,ucl
fanguints<buIIicio ncm. Primapropofitio.Inae»tciuucntutts poncau- /atur
phthtfis Sc fpucum fanguinis farundum pluri-'
mumpropterdefluxumcatarrhaIcm.Ck>ndufioproBa tur fic.in
taliaetatcnonmulcipltcanc catarrhi.crgoctc. confcquencia noca .juicccedcns
patct,pr<:^tcr cali(k'cace > i(S:ficcicacemhuius^tatis<S;:proptcr
uigorcm uircutii naturalium. Sccundapropofitto. Phthifisnon caufar dc per fc in
tali gtatc.Hf cprobatur per pwma fic phtht fis non caufatur per defiuxum
catarrhaJe &c. ergo an- tcccdcnscft proppfitto prima. confequcntfa tenec ,
quia ph thifis de per fc ff t prpptcr hanc oitarrhalcm defl uxio ncm, Tcrtiapropofioo.lntaliaetatcnonmultiplicant
fputa fanguint s 8c phthffispropter nimiam fangutnis abundanpam &c
.Conclufio prpbatur fic.In tali f tatc non ualdemulciplicatur
fanguis.tg(tur&c. confequcn tta nota.antecedens patct propter ficcitatem
huiuscoi» plexionis. Q^uartapropofitip.In taiiaetaccmulciplio ri poteft
fputumfanguinis 8c phthifis pr<^cr fangui- nis cbuUttioncm Sc fubtilitatem.
i^pnclufio probatur iicin tali aetatc ualdc abundatcholcra.igicur S^c. con-
fcquentia noca ^aacccedais fiodiT(mum cscommen^^ Digitized by Google
Q^VJESTIONES Q^inntapropoiicco.In tab' accacemultfpHcantur fputa
fanguiniscS::phchiiispropcer caufasprimiciuas. Pacec per Galenum in
comenco.Ecprobacur ficin hacaecace corpor^ ualdefacigancur.igicuc
cS^c.ancecedesnocatc^ munisexperiencia.cofequenctacenec^quiaforucudoJa boris
dCc.c& caufa haru m palTionum . Q^uo po/ico pacec rnfioper coclufione
ulcima. Q_uaeftio. Ixxv. Aphor. xxx. V TR VM Fcbresacutioresflancin luuenibus^
in aecace prgcedente iuuencucem. Negaciue arguitur iic.Humorcsfuncfubciiioresinaccate
eam prgcedencc, igicur morbi caufantur breuiores Sc acutiores . antccc- dens
nocum,cum non fint ica ccrreitres, cofcqucncia tc n«c,qaia fubciii cas humoru
facic ad breuicacem, Ad oppofitum Sc atfirmaciuc arguicur fic. Haec aecas
«Acholericior praccedencc.igicur. ancccedensiam ,pJt>a: tum sk.<3c
cofequcncia tcnet. Prima coclufio . Ecbtcs acutg can tin hac ^tatcGonclufio
probac, materig £c brium acutarummultiplicantur in hac gtate.ergo 6Cc*
confequentia tcnet.antcccdcnspacec, qa mulciphcacur chofa.
Secundacocfo.rnaecacciuuentutis febresfunt tardioristermmationis^cfdefebres
fecundu fpemin ftatc eam prgcedcnt^ . 6c hanc conclufionem confir- raat
racioance oppoficum* Q_u3eftio. Ixxvi. Aphor. 200:. Q, V
A L E S Epilcpfig co tingat h uic gtati. Pr fo qjdematcriamcFica.patet pdicta
Gaf.in comento. Oppofitu argr fic. luuencs muitipiicat choFarubca
6!i:n6nigra.igit ctc.confcquetianota aiispatct,cund iintadliucinfridati.
PrimacocFo.Iuucncspcrfcnoin curruntcpiiepfia.hfccocFo.cft GaF.in comen.&
patet ggfortitudineuirtutuiuucnu, Sccun^a coclufio.lu uenesplus incurrcre
pncmcFicam eptlepfia.Probatur. plusniultiplicarepiitiuucncsmcFiaai g
uiaaduftionis igic &c.notae cofequetia.arlspatetcu p^ extraneatio ae
caioris^ uiaaduilionismuit/plicet hacmcriam, Q^ u o pofi to patet fol utio»
Q^uacftio. Ixxv^. Aphor. xxxi. V T R V M Pleurcfis cotingat in gta tc prfm$ Cm§
Autis. Ncgatiucarguicfic. Primo ia hacgtate non multiplicac chofanec
refcruat.crgo &c.cofequentia ui dec nota.ans patet quatu ad parte prim a.cu
hgc cor^a no fintfccundu f tate chottca,imomefica.aiispatctec quatS ad parte
alia, ^a fi refcruaret chofa in hac gtatc tuc hgc corpora ranancre t choFica cx
q uo gg dominiu chofg plus gcncrat plcurcfis in hac gtatc. Ad oppofitu cft
Hip.in apho. Primo pro qugftionc fupponedu plcurcfim fccundu pFm cflTc
choficam.quod Auice ^^*^^^^^^ fuperius cx Aui. 1 0-terti).cap.depIeurefi, * dC
cap.de peciphlcumonia. Sccu*^ fupponendu eft ^ aliquamatcriaincorgedebiliori
&:denfiori cft potens aparc qug in corporc fortiori 3C rariori no aparet
pro quatoffefibilit refolucrctautfenfibifr pellerct ^ uias expulfioni dcputaws.
Prima propofitio cft hgc . Am- plior choPa rcpcritin iuuetute qp m prima
fenccftute» Hgcpropo nota cft.^ptcr maiore caRtate iuuenu.Et perfuadet gmodii
Gaf.in comen. In gftatcpluseft dc diofa qp iu autuno.crgo 3c ia. iuucntutc plus
^ in pri- mafcnedute.aiispatet p^ cafitate gftiua ee intefiore SCproptcr chofam
in autumno rcpcriri. propter gftace confcquecia ccnec,qa ica ^porcionabifr fe
habec iuue- tusadprimafenc^flutejficut gftasadautunu .patetet
propoproptercxeuntiaiuucnixeircchoficiora» Secu- dapropo .In prima fcncctutc
fatis rcperit de chofa.Hgc propo per mo<^ Gaf.probat fic.in autiino repcrit
fatia dcchoFa.ergo 3c in prima fcncdute.aiispatetin come. 55 chofam in gftate
fuccenfam in autu no referuaca.co fcquetia tcnctaqaaucunushuicfimilat^caci.Ice
cxquo prima fencAus non df ftac multii in calorc aiuucntute,
chofampotuitrcferuarc (Scgencrarc. Tcrtiapropo. Ucctamplior chofa gcncrctm
iuucccutc q^ia pri^ig PARTI. IIIL' fcaft5:ute,|dus tamen plcurcfcs caufantur m
Cent&uta Prima concfo pcrfuadetmo hoc. uirtus primoru fcn5 debilior
eft.materia etia fufficicnspcr cocfone fecuda, porj etdenfi^iniuuetute ucro
uirtusefortJs.ergo<S^Cw totu aiis notu cft.confequcntia tenct g unu
fuppofitii,; Iftis pofitis patct rii fio ad obic Au dicaido, <j» q^uis I
fcnccftutcprxma chofica rcferuat,driatctii mcfia attact
uchgcaetasmclancholicadcnominatur. . . < Q.uaeftio. Ixxviij. Aphor. xxxi* V
T R V M Diarrlioeae diuturnae caufent m Ccni^ bus. Negatiucarguitfic,
Primo.pauciorcshumidi- tateshritfenesq^iuucnes.igic&c.aiispatct, quiafcnca
func ;iec3tiuc ficciores.confequentia tcnet, quia una catt fadiarrhoeae cft
multitudo Iiumorum. Sccundo argr lic.fenes fumunt nutrimenta proportionata refumptio
ni.^rgo non incurriintdiarrhoea.crgo d«:c.aiispateccii fenespiic clTc
ceperati*confequencia ccnec, ga una cau- fa diarrhoeae fenu cit,quia
corporafcnii paucioribusitt digcncnucrimencis,<S^fup.propccr mulca
afifumpcionc ciboru materias m ultiplicanthumorales . Ad opppfitum cft Hipp.in
apho.d: Gaf, in co . j i . . Primo pro quaeftionc iupponcndu c^ in argumcnto ca
Aii eft fencs primos circ aetatiue ficciores.Hoc notat cx pcrieciaSf ca
nacuraliscuconcinuecalidicascgcric cxic cando. Secundo fupponendii caficace
naturaie remif- fioris gradus clTc in prirao fenc ac ccia fubftatia fpumo
famelTepauciorequodfecudu colligit primaprimi.c^ Auicc^ de aetatibus, Tcrtio
fupponcndu uirtutc primorii fc- num contcntiua 3c breuiter qualibet naturale
ciTc dc biliore.patethocdebiiitatoinftro utcafitatc naturali, 6C humido
reftauraco ccrreftriori 6c impuri ori. Iftispoficiscocfornfalisefthxc.
Diarrhcea chroni ca caufacur in primo fcnio . Goncl ufio perfuadecur pro-
pcerimpoceciara uircucisprioriifcnii&dcbilitate caH ditatis naturalis ad
infenfibihc r efoluendii fupcriiuen- tes humiditates acetia ad dcbite
tranfmutandii humo- rcs ad corporis natur a. ^atct etia propo, quia cum cor-
porafenu paucioribusindigeantnutrimcncis pluspro^ portionabilic rcmanent
humores fub formapropria , 5 poflTunt cflc caufa diarrhoeas. Item proptcr
impotcntia conte tiug uirtutis diarrhcea caufaripoteftnon bcne rc
tenjcishumoribusautpropteraliascaufasin come.ji» narratas. Ad prim um patct
folutio q> quauis fencs fint astatiue ficdores,pcr accris tii plurespoiTunt
habcrc hu miditatcs,(S;:dato «j^habeantpauciorestamcnpcr pr^-
habitaefteuidenshaspaucas cfTccam diarrhoeae. A<| fccundaratione
riidendii.praefuppoi5toq»fcncs fumat nutrimcntauteftdidlii,pgtame uirtutu
impotentias ftatcaufari diarrhoeas.vcl conccdendii eft tii aiisfolii i fenibus
tgatisjin gbus non caufantdiarrhoeae. Expliciunt qones iVUrfili) de fanda
Sophia fupcr tcr tiaparcfcuIaAphorifmorumHippocracis.
incipiuncquaBftionesIacobi dcForoIiuiofupcr
quartaparticuIaAphorifmo^Hippocracis, Q_uaefiao. 1. Aphor. f. [TR V M
Aphor.primusfitbencpofitus. Argfmultiplicitqinon. Primo audorita Aucrr; te
Aucr.7.coIIigct.ca.4 ,dc aequalitate eua- cuationis tribusfuis argumcncis.
Primo, ^ qu«a pharmacia laeditembrioncm , eo 9 fub ftantiam habct ucnenofam.
igitur non licet praegnante pharmacare. Seciido, quia ponithumorcsin motu.igi
turfacit humoresmalos flucrcadcmbrionem -^ ipfum Isderc, Tertio,quia huiufmodi
pharmadae funt urf- namprouocantes,qug uero urinam prouocantetiam ^ uocant me
ftrua.fedquod prouocat menftr ua aborfum facic.igitur SCc. Concluditur ergo cx
dsnunqua prg- gnan tcs cflc pharmacandas. Secundo ad prindpalc ar* gu^tur
fic.acquebcnc uel inclius conuentc prsegnantc pu^arc tQpriaiismciib^ ficut ud
qu am f n mcd^s uel poftrcmis» Digitized by Google macum ciiatdu plictr» Phar--
macuin «kctfue «uans iJupfr* I*rSgna x(6(s te pus tf <- plicit% APHOR.
^ftrcme.igtmrqasftiofalfa.pacer CDnrcqucnt/a BC2S hiinptum pmbacur. Primo quia
hoc temporc natura frequcntiflime euacuac .namtSi turic maximcpaciun-' tur prf gnantcs
uomicum dc ajia&omachf mala accide' tia.2 1 . tcrtg.cfac.2 .cap .dc
appcricus:corruptionc ,.3C quarco dcaccidctt.^.»p .Scdmedicusdcbcr ijnaarina
turam.Sccundo confirmatur-jquiain primis mcnfibus cft uir cus prsegnacis
fortior jmatcria purganda amplior ^ fgtus minori indtgcns quantitatc nucrtmcnci
. igi^ tur <&:c .confcqucncia uidcturcircnoca^Sc affumpcu pa tcc.ergo .
6Cc. Tcrcio. fccurior cft phlcbotomia in pri ■*• mis mcnflbus.igicur 8c
pharmacia.confequencianfdcE ciTc noca eo q> cadem uidccur
ucrohii^racio.&: colligir; aflumptum quarco huius apho.&
c6mcn.allcg.<S:fcpti mo coiligec alieg.cap . Tercf o ad principale fic.
Sccu** rior eft pharmacia m poffccrioribus&ic ultimis mcnff-
bus.igttur.aflTumptum probatur, «juia tunc cocyhd>- nesfunt fortiores,co c^
duriores. Q>nfirmatur>ga tuc
compctitbalncum.igitur&pharmacia.confcqucntia tcnccquia non
competerctbalncum nifi proquanco p^ uocat uel faahtat faecum ad exitii, 8c a
jari ronephar-^ macum ,iil ud idcm uidetur facilitarc.^ aflfumptum col ligitur.2
1.tcrtrj.cap.dcregiminc prsEgnantis.sS: cap;: dcdffficiiltatepartus.
Q.uartoad^pricipalearguicur. contra fccu ndam concluiioncm apbo .maceria
exiftcncc f uriofacam inprggnancc qp innon praegnancc eft cradi
caciuccuacuandura.igicurnonmfnus euacuandaeft p. gnansnon praegnanccpacctconfequcncia.
<S:affumptii probatur ,quia toca maccria f uriofa cft cduccnda. Icem quia
cura debec iieriper concraria aequaliain gradu fgi tur quanta cft
replccfo,canca dcbec ciTc cuacuacio, d: g confequenssS^c. Confirmacur.nonminus
nocumen- tum poccft inducerc pharmacia dcbili s agicando 8c non cuando ^forcis
coplece euando.igf cur «Sic. Ad oppoficu cft GaP.i n com.Sc Hip.in apho. jn
fftaquaeftionc primo praemiccenda func pracam- Bula qusedam . Sccundo concl
ujSon<K dc quzefico ,Tcr- tio reipondcndum cft ad argumcnca.
Q^uantumigicuradprimumfinchaediftinftioncs. , Primadiftindio.Pharmacoru quaeda
euanccxoluen do 8C ciccfliuc,quf da ucron6,fcd matcrias ^^bus obuiat in
itttcftinis indiiFcrcn^adducunt.cxcmpla patcnc. Sccundadifi:6.PharmacorumcIc5:iuc
cuacuatiura quaedamfuntlaboriofccducetia ficuteft fcamoneamc
zcrconcolloqufncida&;ficdcalijs. Q_uaedam dicucur bcncdic-lad:
nonlaboriofecduccncia ficutcftcaiTiafi* ftula,uc Auice.fccundo caii.cap-fuo.d:
Mefucdccon* ifolacionc medidnaru.cap .dc cafiia. Vcrobiq^.n. poni-' tur ipfam
cfrc fccuram praegnancibus . fimiliccr huiuf- modi uidetur rcubarbarum,uc
Mcfuccap . dc rcubar- baro. TertiadiftinAio,DapIcxcftcuo.f.r^ularis<S^
coadla.qu?B fic ucracj facispacec.inta: coaccas canjcn(iit alias declaracum cft)canfa
diuerfjcas repcricur fccundii plus<Si:mfnuS}UCunaaliamagf> uclminus
o>ad:a^ca tur.undc<S^iuxcamodam loqucndtmcdicorum unar^ ipedu
alccriuscomparata rcgularis appcUari potcft, C^uarcopraemictcndum cft.
Tempuspraegnaiionisf tria ccmpora forc diurfum,quorum cuilibct corrcfppn- dcnt
crcs rocnfcs auc ampjius aut minus fccundum<^16 gior auc brcuior cft
impregnacio,quia inquibuf<fcm fi- nicur.y.dicinquibufdam.io.ucl.i
i.inquibufda uc- ro <S!:in pluribusfinicur jn.9. inquibus tcmporibus ac
cidicdiucrficasin forcitudinc 8c dcbilicacc aUigacionf$ f aecus in macri ce
fccundum diucrfitatcm f rudus ad ar-
l>orcm,utdrcalicccram<S:incomcncocftdcclaracum. Q_uinto praemicccndum cft
q»Ii<^mulc2 poltinc ciTc caufae fpccialcs 3borfu5,potiflrimc tame uiir
crcs.f.mors f gcus, , fubcradio nucrimcnci faecus, 8c cotylidonum fi «c
ligametorum difrupcio, quiatamenhaecduo ulcima fccundui» plurimum ad morccm
f|tus cermmancixr m% 4iacc uelimmcdiacc^fdcoduaspo^umus po&ctc gcnc^ HIPPO-
I7J ralcs cauias aborfus.f.fubtradicncm nutrtmeilti&.Ii'' gamencorum
difrupcioncm, £xquopacccq>Iigamea<* taquanco func dcbilf ora caco
fecilius accidic aiborfusc^ Abof- tcris partbus,<S:quanco plurif^cus indigcc
nucrimcnco fus ca taQtofaciliuspcrnucrimeci fubcracl:ioncmacciditabQr mulci-
fuscgccrisparibus. Vlcimopraemiccendumcj^cuacua- plcx. zionum aborciri
facicnciumqugdam adhocfaciustliga Eiiacio mcnca r umpendo aut agitando cc
comouedo ficuc phar aborfus macia,quaedam ucro nucrimcncum fubcrahedo ucphle
dupfr. bocomia.vndepharmaciaminusfubcrahic nucrimecix Sc
magfsriipit<ec^agicac,jcc6cra ucrofacicphlcbotomia,
Q^uantumadfccundumfinchaeconclufioncs. Pri- maconclufio.f vicetcum
medidnalaborfofc^^ clcAiuc cuacuancc non ficaliquapraegnansr^gularitcr cuacoa-
da cum medianacamcnalitcrcuacuanccjutbcncdicca . uel uomrtiuacft
regulariccr-ucl clcctiue aliquando cua cjjanda.Prima parspatecpcr racioncs,
Aucr.7. colligcc adducfcast Secundaparspaccc qufain praegnancc poccft:
taliscuacuaciofierinonftanccforcf indicacionc adop« poficum.igicur ^c . pacec
confcqucncia . 8C aflumptum intelhgenci. Sccundacondufio.Licetica fic,coadc,ta
men eft praegnans cum mcdidna clc(ftiuecuacuaie cua
cuanda.HxcconcIufiocircalitccramcftdcdaraca^quia 7 aliquocafu finon
ficrccfcqucrccurfgtusaucmrisaut ucriufq^ mors. XZbrroIari um.fi:ac in aliquocorporcpcc
care maccriam iam digefiam 8C cuacuacfont iam prappa
ratam,quaetamennonpoccftnifi coaclc 8c irrcgularic cuacuari.pacccinceiligenci.
Tcrciaconclufio. Licccin cafuaequcforciucforcioripharmaciafic pr^nans non prf
gnancecuacuanda. alijs , camcnparibus ncccxtrc- manecciTicaccimmincntccft
prfgnansnon prggnan- tc medicina faciliorf cuacuanda. Prima parspatcc ^ ubt
maccriaficuchcmcnccritxrioiain pr^gnance 8Cyxitt\i& fortts,&in non
prggnantccconcra. Simiiiccrp^crccil da pars,quiaforcf or cftindicacio de minorando
pharma cum in prggnanccal^ paribus.^dixinocanccr no im- minence nccciTf
cace,quiafllaimmincnic parua ei^ indi- caci o fumpta a difpofidonc prf gnancts
inquacum hui uf ~ miodf. Bxquibuspaccc4>ad hoc ucmcdicus promouca tur ad
cuacuandum pr^ gnanccs forcior rcquiricur indf cacioprotnoucnsad cuacuandum prf
gnantes ali^pari bus^ non pr^nanccs.tS: hoc uoluic rlip^o.cum dixic» min^is
ucrohas. Q_uarca conclufio eft hgc>Al^par€: bus coaccior cft cuacuaaofacca
cil pharmacoanccquai tiimi<S^poft fcpcimura ^ in inccrmed^ceporibus» Pa- ,
tccquiain his cft parauor pr|gnansaborfam inciirrc- rc.^icur 8Cc^ confcqucncia
ccnec , S^^afiTumpct dccla- racfocftfnprimo arciculo ^: circa iicccram: Q^uinca
conclufio.Coacftior eft fuacuactocum phlcbocom^fa- <5laa*7.igcnfc
ultraqpa,-4-cicra uclancequarcum.Pro
bacur.quiacxparccfaciiicaciscafusinaborfumalia.fuc paria.<S^ cum
hochicaborfuscft pcricixloilor propp'<k- bilicaccm macricfs<S^
magnitudinem f^tus.fimilicer,^a mdfgccplurinutiimcntocancqpantc, Noca tameino .
ciTc ucrifimilc ad tancam frangibih taccm pcrdticicoc^, lidoncs in
poftcriortbusmefibus ficuc inantcrioribus. £x quibus pac^ordo in calibus
cemi;x>rf bus,ccmpora cnim minime conlcncicncia cuacuacionf func pofteri ora
confequenccr priora,<S: ultimo mcdia . 8c iater illa ma-
ximcconfcnticnciafunt quincus,i5^ fcxcus,mf nusquar tus,minimefeptimus.
Scxcaconclufio, Probabilrtcr ponttur fecundum mentcm Condliacoris difrcrcntia*
1 55.q> liccc ufq^ in apho.dcbcc ccncri cxdufiuc , ica uc fepcimus
compuiccur cumodauo><Si nono, & quarcus cum quin co><S^fcxto.
.Condufio pcrfuadecuj: fic , quta fcmpcr in fcpcimo uel fic parcus ucl
fituthsmcnsmotus infantis ucl cmbrionisadcxicum. utcoHigi potcft.2 1 .
tcrti).crac.primo dcgcneracioncembrionis.^i tract 2. cap .primo dc imprcgnationc
8C dc partu . j^cdi^uolt bct iftorum cotingcntefacilitcr aducntf aJ?otfusigit
8Cc* . potcft etiam tUa coaclaiiQ pcifuadcrt >quia quodlibec Digitized by
Google Q_Vi£STXCNES pharmacu debilitat&rclaxatcotylidoncsproptf-f agi-
tacJonem/ed debilitattafaaain pnmis me libus poteft «tiam rcmouert 3c
euacuari,quiaconttnuc tcndit uer- fusojeliorcmdtfpoiuioncraqus acquiritur
inintcrmc diis.ftdpoit feptimam non polTunt uUo modorcduci ad
bonamdirpoiitioncm,immo ad peiorem, quia continuc plus «xiccatur cotylidoncs,
«Sf.pcr confequens habi- licancurad fracluram.
Adargumentaprincipaliarcfpondetur. AdAucr- i-oim-(5«:Aiaargumcnta
cftdiccndumq>probantct)Cum phar-macia exoiucnte non eit
rcguiariter.cuacuandijm^ coa<fietame cS^timorcmaioris perkuliillud faccrepof
famusjundeiliu^quoddixa phatmacum nonpcrueni readbonumfinemexponitur
iimplicitcr 8C eicclinc. uclpotcft di
QLq>Auer.nuiIiuoluitcrcdcreniriAriftote li 5C Zcnoni proptcr importuuitaiem
fuam. Adfecu- dum principaie negandum cft affumptum.^Ss: dicitur ^ hWnatura
euacuct ot>eft tamsn ucAenofitas pharma- cisc.. AdaJiapatetibJujtio.^c.
Q^uirftio. jj. Aphor» fiij. V T iv. V h\ Apho.4.[Ct ucrus fic conditionatus»
arguiturmultiplidterqpno... Primonccocftatcnechyc inc:fjjnccorpara
cuacuanda.igitur S^c.aiTumptum pro pr'*maparte par.etiquiafubcanc^c.
profccundapartc. j^ccc^quartapnmi.cap.i .adfinem. Exrcguiis praetc-
rcaquastaobferuarc debcs eftfortes dtmitterc euacua- tioncs uci ma:dicationcs
inf orttbus temporibus,quanto plus-poterisficut uentrem folucre^f^ uomitum
prouo- carc<5:c . Sccundo hoc maximeforct propter choicram regnarc <S:c .
Sed contra tunc choicra maximc fupcr-
abundatinhcpatc.fcdipfacftpotiusaiitcrcjper uomi-
tumcuacaada.quiaileftingibisOjpcrurinam.fiincQ cauo,per inteftina.igitur Scc.
Cofirmatur , quia tem- porc calido -maxirae abundat mcfia generata per adu-
ilioncm quac maxime euLper fccelTum icuacuanda , igi^ tMxScc. Ttrdo.in
corportbuspius fuperabudat phieg ma in aftatc ^ chol cr a ;&: adhuc q;
hycmc . igitur 8Cc. afTumptum probatur,quiain aftatc calor digcrcnscft debilior
.igitur min u&dc cibo fuificit perfedta digcftio- .
ncdecoquerc.<&:pcrconfcqucnspIusde chilo di^inuce,
dccoquttur.;S:iicplusdcphicgmatein aeftatc generac. jgitur6<:c. Q_uarto
choicra quaiitcrcunqs fabttiis.fit cft aijfolutcgrauis.igitur raagisinclinata ut
g inferius, ^'fupcrius cxpcliatur5<S; pcr confcquens &:c .confeque tia
uidctur nota cum antccedentc. Vitimo,quia jLioi^i tus<:ftniocus praetcr
naturam fecciTus autem naturalis, igicurmfcus uomtcu quam lcceiTu cuacuandum
cft;, ^pcf conrcqaens<S!:c. .... Adoppolitu cft Hip.in apho.(&: GaF.in
comento. . In ifta quacitione primo pracxniccendafuncprgaiiibu
la.SecundoconcIufiones. Primo fcicndum c^contra- rns in compajracioncmedi)
iiioperc mcdici.indicacioni- bus Sc conciiri-cntibusad fortiorcm delxm us.
atticndc' re & iliam infcqvii.aiia camcn non penitu&ncgIc<fta,.col
OaP. ligicur.8 .terapeu . ultimo.cap .8c quarca primi.cap:. l , Auice ^P"^
pricipium .Ipfe quoc^ dt fcmpcr foliicicusde, co<?.
eftmagisfufpecfcumj&uirtus fucritiidebilis<S(:c, $c cundo prf mitto c^
tam isiagnaacris&: t€m{x>r tsfrtgidi. tas c^ caliditas indicat
cuaciiationes no ciTc fiendas.. cal {igicur hoc nocatum apho. /cquenti quancum
ad fecun-: dampartcm.<5i:quantum adprimam partcm . fexfo co- mtnto.dC quarta
primi.prgaiieg. cap . 6c ihide,cn ca . 3 , Dc quando <S: qualiter opor tct
cuarc uc ibi , hora quoi^ mulcum calida aut muicum fri.proljibet ab c uacuatio-
nc&c. Exquopatctqiinqualibcteijacuationc ^ftate;. uelhycmefiendadu^
coniunguntur contrari§ indica- tioncs. vna fumpta a materia peccantefuam
indicate rc mocionem.altera ucro fumpta temporc; an ni . Tcrtio, prf mtctedum
cxditflislncc f ftatc nec hycmc cuni cxpl
iiendocuacuantibusciTccorporapurgaj^da, nifi phleg*., RM^c au(.ciiolcjra
aatmefi«(: €2;;c(i£ivi& au&a)$»t^tisr. PARTI. II II. Vbi.n.paucus ciTct
cxcefTus iftoru no« cfict £cnda cu-a cuatio,fortior.n.cftindicatioatempore
anniut patcc- Primaconciufio.Nccaeftatefuamfcruantcnacurani
ncchycmecftcummcdicinaexoiuendo euacuautc rc- gulafifer,fedfoium
coav^cceuacuandum . Probatur ^c» '^ uiqualibeccalicuacuacionequancucunq;dcbiceadmi-
-^ aiftrataduae compiicancur forces indicationes contra-^ li^.igitur d^c.patet
confequentia. 8C alTumptum exdi (fiisprimoarticulo. Secundacondufio.
Sequiturq>t^ inacftateqg in hyemcaiijspanbusfunt magisfeccfTu qt uomitu
corpora purganda.Condufio probatur,quia ft cundum plurimum magisiuuatiuad:
minus nociuae cuacuatioperfecciTum.igrtur3:c. pateLConfequentia» 8C aiTumpcum
pro qualibet partc coiligttur quajrta pri- .^
xni.cap.4.f.dcrcguliscomumbus.<Si aiViefueintentio ^"J.^*
neprima.z.cap.dcconfolatfoncmedtcinarumdumin- •»•***'* • quir.E t rcpcre quidem
adintcitina ett iil ud quod eft fc- cudum plarimum.^aiTignatcaufasfcxquaspridie
ha builtis uidcte eas. Tcrtia cbnclufio. Licctita fit, plu- riestamen per uomitum
cft cuacuandum in g ftatec^ia hycmc.Patet,quiapiuncsabundathumor adfupcrio-
rarepens.igicuriS^c. Q_uartacon?lufio Pluricspro- portionabilitcr eftper
uomttum euacuandum in aefta-. tc refpeclu euacuationum tunc per feceiTum
ficndarum. q^in hyeme. Hrobatur ut prxcedcns. iftam conclufio-.
ncminceiiexttiHipp. cum futsconcor.^iJ' g. fi duodecics in aeftateeuacuandum
iitjinhyeme uero fepties. Dicq, <^pluriesproportionabtliter,qaiaforcenouem
uictbua, in aeftatceritperfccciTum 3C trtbus per uomifumnen- daeuacuatio,v^icafoiii£tonu
ueatrisad uomitjmcric proportiocripia.fed tn hyemc erit o.ixhic^ ui ctbus
folue, dus uentecd: una uice aomjEusprouccandus.etcx.hpQ patccabrolutaquazicto!
, ^- Adargamenta patctcx diclisin qusjftionc qu.id C\% faciliter dicendum.
-Q_uxicio. ii]. Aphor. xi.. VI IV VM Aphor.I I.ficuerus. Arguiturmul-
cipliciter c$» non. Prtmo , quiahutufmodi dolores non plus lij:m£care
poiTuntfuturascympanites qp afcJy tcs* igicur <S^c alTumptum arguicur,quia
hoc non eit fignii nififignaiidi malamcomplexioncmffigida hepacico'
raun{cata,qu2e non eftmagts tympanitis q^ afcytis cavi -, fatiuaigitur&c.
Sccundo,quianuiIaefttalis tortio quae non fitpharmaciauel aliter remouibilis.
Tertiot quiapotcit eiTe doior exfoiuta continuftatc inteftinorii quge
pharmacianon foiueretur <5(: non fequerctur tym- panitcs. Q_uarto prius q§
fuperueniat tympanitcs poc agrotans mori uirtute debiiitataimmenib doiore,ut in
cholica. Q_uintohuiufmodio-ialacomplcxio ueiciTct
calidauclfr;gida.nonfrigida,iquiataljseftafc}ytiscau- faciua,igitur<S:c.n?ccaiidaqiuaillaeft
ucntoficacii rc- folutiua.ltcm ueieiTecncnsuelfaAa.non pri,mum,ga
euacuacamateriarcmoucrct5i nonredirec dolor.ncc f AQ^a u t innutt Comeu.ta.tor
in cora .mali humores ma- la?cpmpiexion/do,mina4)tcs., Itcmconarmatur olccn-
d?pds?C^nu.n^ cxmaia complcxione conucrtcntc macc riam in ucncum poiTcc
cympanites geixerari , quiapius d>minatur,fuprara.atertam iam uetofatam
^iuper hu mot^m crudumin ucntofitatem conuertendum .8cc^
hoqminusdiftatucntofitas tlla adifpofitioneuaporis ia fenfibilite.rrcfolubilis^inucntofitateconuertatur.o::
per, confequens^c.detum<fcic ucuter. confcqucntia uJ decui: nota
cun>?ntcc?dente, . Ad oppo ficii cft Hip.in apho.& G2X.m com .11. Pfimo
uidcbit dequaefito.Secundo tangct drfFicui- tas tacla in qutnto argumento-f an
huiufmodi ycntoii tasgcncrec amala cpplcxionefrigtda uei calida. ,Q_uantum ad
primum func nocaca «S:: conclu fioncs. ; Primo praemiccendum uccircalitceram
declarabatur quandoq; funt fiixi huiufmodi dolorcs j quado<$ funt ia
iiabiJes,PifF«r u^t auicm,quia dolprc cxiftcntc mob^ fecundum Digitized by
Google APHOR/ ib:«n<}um plurcmum caufa «fl: ueptolttas yuetitoBtate
«iag(smobil< cx.iCttn.tt 3c facdtus cefifibiJi > fixi uero ca humoralis
auc alia fecundum plurtm um . JDictcur .auce notantcr fecundum plurimum>quiaquandoi:]^
cocmgic ucncofitaccm ciXc groiram in ioco angufto coarcatam. fgicur dCcMi, 1
6.tettij colligicur. Sccundo praemicce dum e& huiufmodi doloresquandoc^
eiTe cxcfniiuos, aliquandonon. Tercioprxmicccndum in calibusqua dcx^ conftarc
uirtuccm^quando^ non. Primacondu iio.Non ftantc dolorc (&:c .fequicur
hydrops ficca. Pro batur^quia potcft ciTe ab apoftematc aut ab ulccre. Se
cundaconcluflo.Non ncccilarioftantcdolorc illoexte iiuo (S^ mobilijquia.f.a
uencofitate caufato, fequit hy- dropsiicca.Patctjquiapoteftpriusuirtusdeficere.igi-
- turdi^c. Tcrtiaconclufio, Stantcd>loreextenfiuono iixocum uirtutis
conftantia non curatoper pharma- cias<S^c .ftquit hydrops ficca fccundu prm.
Piobatper caufam probante apho.sS^ ifta uoluit Hipp.&c . jy I Q^uantumadfecundumfuntnocatad:
coclufioncs. AJOor Primopracmictendum uencofitatcm gencrari acali- • "P *
dohumorahimperfctftedominantcmateriac ficXq>li' cct ualeachumidum grolTum
fubtiharc &:fn grolTum uaporem con uerccrcjnon tamen polTit ipfum infenfi-
biliter rcfoluere. Ex quo patet cahdum ue tofi tatis ge ncratiuum medio
modofchabcre inter calidum infenfi
btliterrefoIutiuumcS^calidumficdiminutUjUthumo'- i-esin aquofitate
conucrtat.Patet,quiapotentiuse 8Cc. utpatet.^i^iUud uoluitphilofophus, 2.
mecheo.ca. 2. fi njilitudinariedum duxitaUcntosgenerari a calidacem- peraco. c^
hic eft caufa quarc in ucrc 8c autumno maxi- tnegcneranturuenH.&c. iiecundo
pra?mittendum q> ad calidum clTc intenfius non fequitur ipfum elTe abfo
lutepotentiusadagendumueIrefoluendum,neceegn- tra ad ipfnm fore remiiTtus clTc
impotentius. Patct pri* mo proptcr dirparitatcoi in multitudineformae, uc fpir
j tu pIuriremiiTius cahdo «^paucioriincenfius calidou; intympaniticofebricnte,
Patetetiam hoccxpartedt- lpofitionismateriaj,quiapoteft cahdum uaidcintefum Sc
multum de forma habens ciTe min us dominans fupra inatcriamabipfo
rcfoluendam,(5 calidum rcmiiTum fu pra aliam materiam magis dtfpoficara .
igitur 6cc, Pr« iUifto» maconcluiio.PolTibilceftucn.tofitatemacaJidoinccn-
iiori tempcrato gcncrari . Pacct primo in tympanitico fcbrfente.Item
cummaioriintenfioneftat potentiaca iorisminor ad refolucndus» jgttur (Scc.patct
confequeu tfa,^afTumptumfat©notumeft.. Secundaconclufio» PolTibile eft a calido
tcmperato <&; adhuc dimin uto ge- jierari ucutofitatcm.Probatur fimiTiccr
ut praeccdens. Ex his fcquitur hanc proponcm dc uirtutcfermonis ef
fcfalfam,ucntofitasgcncr^tur adimmuto calido,nifi ad huncfcnfum i ntcUigatur a
calido diminuto.i.non po tcnce fuprahuraidum ad refolucndum. Tertia conclit iio
fequitur.Tam a diminuto (^ ab i ntenfojcaltdo refpc <flu tcmpcrati potcft
cciam aquofitas in hydropico genc rari.Pacetconclufio. 1
4.tcrti}.tract.4.cap.4. proptcr paucitatem fpifituuin,. Q^uartaconclufio ,
Dcbtlior e caufagcncratiua aquoiitatis ucl afcycis q^ tympanitis ad hunc fenfum
<|>mfnuspotens cft matcriam caleface-' rc& fubcilfarc. Xftam
conclufioncm uoluit eommci^- tatorincommcnto. Adargumcncapatctrclponfio.
Adprtmumpatct^ dolorillccum alijsdrcunftantijsmateriam uentofam fi
gnificat^^nonaquofam.igitur magis tympanitem qp afcytcm cnunciant cITcfuturam. Ad altuddicitur uc- rum
ciTe,Ifccc non nifi cum difFicultate magna ct longo tcmpore in quo mcdio
probabili^poteritin lapfum hiic praecipitarf. Adcerciumquidfitdicendumpatet.
SiFr ad quar tum . Ad quintumi dicitur q> illa potcft elTe ma- ]a complcxio
calida in gradu.frigidaautcm proptcr fpi- ricuum paucitatem uc aliasdixi ,
fimpliciccrpoteftefic firigf da quomctdolibct.^dicitar ^ non omQisfnala cq«
HIPPO. 17^ plcxtofrfgidagcncrataquofitatcm< Adco&mtime*, Ad primam diatur
cpilla. potcft cfiemala complexio firt gidafactacSi iimtihct fiens u£
paccc&^ Gaf. ucrancg poccric incelligere fience propccr maccriaa qua pendet
fa(fcameciam,quiaexhoccj>illaffcfa(ftaiiIi mali hurao res dominencur uc
augeanc eam aut rcfift:anc rcmotib- ni eius. Ad ultimu poteft dici primo q^
rcfolutioni ucn tofitatis generatx rcfiitac uecofitasip^gcncraca(&: hu mor
in ucntoficatcm conuertendus. Sed uthumor ucn tofeturadiuuac ucntofiras
gcnerata.et uniucrikltf mul ta concurr unt ad fubtiliandum groiTumquae non
cocur runtadrcfoluendum fubcile, <S:periftummodumpoc apercedefenfarimodus
quo continuatur fiamma in ly- cinio,i5<: uidecur femper squalis. Vel ahtcr
iila ucncoii tas alibi generatur SC alibi cogrcgatur. Sedqui d de ue
tofitatequae in aliquo membro generatur SC ibi congrc gatur alitcr .(f^ illud
potiCftmc ualec quzdo a remiiTo fit uentofitas. Dicendum q> licctpofTic
calidum dcbile ia materiamgroiIamagere<Si fui:«fliare>nontame poteft
fubtiliatam infenfibihtcr refolucre , quia in fe non ha- bec calorem tantae
inrcnfionis quantaeintcnfion^ requi «cur in materia infenfibilitcr
rdblucnda.:i^. g. ad dtfi» ficionem uaporis fnfcnfibilitcr refoluendi requiri t
gra- duscalorisutquatuor, &:calojnonhabctiiifi gradum caloris uuria,non
poteft in matcria i mprimere u t qua- tuor licet poiTit ip am .muitii
fubriliare .prima foio me- liusoem diiTiculcatcmjEcfugic.3^c- Q^ugftto. ii^.
Aphor. ^ii^. V 1' JK. V M Poft afTumptum pharmacum foluti- tium competat
fomnus. Argaituxmultiplicitet<^no. Primo.poft uenenialTumpdoncmcft
prchxbcndus fo nusomnino.fcd omne pharmacum faltcm forte eligen- doeuacuans eft
ucnenofum jgicur SCc» pacec conicque tia .^ colitgicur maior fexcaquarci. cap .
de cura eius g Auice w in potu fumpfic uenenum.Et oportcc utnon dormiacoi
■no,<S^ no dimicac lapfum taliter utdormiarjimoopor- tet ut ipfum
uigilarcfaciaatj&: rid€ac&: clamcnt in cir cuitu etas.dC coiitgitur
minor.2 . rcgiminis acuco^.ca Auice - njen.4.in lihto meo.(S: alibi .IZ,3C
quarta primf .cap. dedifpoficionibus mcdicinarum ucntrem folucntium.. Sc
pluriesalibi. Confirmatur,quiain anchrace no co pecitfomnus.ut patctpcr
comuniteroperantcsqtiidu- cunteospcr uicoscum tympanistinctnabuhs <3c ucpxo
hibeant fomnum ,quodnon cffctniii uenenofa matcria anthracis pcr fomn um ad
intcriora reuocarctur 3C ma- Jifumf,itaproportionabiliicrdephacmaco folutiuo ap
parct diccndum . Sccundo pcr fomnum fuperuaif cnte pharmaco debilitacur
«S^impeditur opcracio pharmaci. fgtcur^c.confequcnciapacetecaiTumptumprobatur,
quiaperfomnum uirtusfortificatur.fcdfortificaco uno oppoficorum debilitacur
reltquum .igicur 8cc., parct co fequencia cum uircusforctficatur Sc pharmacum
dcbili tccur.iimiliccr fecunda primi. doc.fecunda cap.dchis quae proucniunt cx
fomno, Confirmacur , quia mocus fomniefts^^dtntcriora, fedpharmaci motds^cftadcxtc--
riora.igitur funcconcrarg ..<Si:pcr cbnfequcns unuscft alccriusipeditiuus.
Tcrtioutpharmacifolutiai perfi- ciaturciFcc^tus oportcttpfum pharmaciim
naturaeucl uirtuti dominari.fed fupcruienicnre fomno minus ei do-
minaturigicurminuspro ciiccius pcrncirur operatio. patct confcqucntiaiSi:
minor., cum pcr fomn um reddac wircusforcior.5^fnaiorcmallegac Ccnciliacor
demece Haly.in cenaloqufo,quod cft in. l^ propofitione, po- ncndoq^
cfI<(S:us mcdtdnae non cft naturalis,fed attra- hic h umor cs pl urcs
fuperando ui rtutcs naturalcs. vndc 8C Pcolomcusin ccntiloqufo prohibet dari
folutiuum f n coiund:ionc lunaj cum Ique,aut cum Vcncrecu^tuc confortctur
natura. Q^uarto. ncc fupcr dcbili, necfu- fuper forcf pharmaco
compctitfomnus>igf tur. patcc co fcquent{a^afrumptium,pnmaparsarguicur ,
qaphar maco debiif fupcr ucntcs fomnu&cius uf rtutc diilbiuft. Digitized by
Google Q^VJESTlOISrES Siccfapet fortt^qaiaper ft faflFiciescft finc fomftoopera
«.tgitur &:c. Q_u«nco fupcr pharmacum uomitf uun> noncftdormiendum.rgicura^c.
patct confcquentiac^ aifumptumarguiturjquiahora foIutionfs.pcr uomittt cft
fcmpcr i n meridic,uc quarta primi . ^-ca .fcd nec tuc
necparumantecompctitfomnus.igicur 8Cc, Simihcer quia cxfomno fuperuenicntc
poifct racdicina uomiifiua fieri uentrisfolutiua ut fi uomitiua fuerit fubtihs
8C pc - cctratiusefubftantiag ui Mcfuedcconfolationcmcdici-
narum.cap.fecundo<S(:c. Ad oppofitum cft confuetudo comunitcr practfcan titi
qui uidcntur fcmpcr poftairumptumpharmacufo Auice. nurapraecipere,ut
Auice.primo.can.fen.4.c.J. Cum ahquismedicina folutiuabibcritmelius crit ei
iimcdia na erit f ortis ut fupcr ca dormiat antecg opcretur. In ifta quaeitionc
prxmittam pr imo quafdam diftin- «S^concsdinotabiles.Secundo rcfpondcbitur ad
quaefi- Phar'- tum&c. Primadiftin(ftio.Pharmacumelcdiue cua macam cuans de
quo in propofito cft fcrmo cft triplcx. Q^uod- eiectiuc
damforte^laboriofccduces utclleborusctfcamonca, cu ans Q_uoddam debilc ut manna
caffia tamarindi.Q_uodda triplcx. medium utreubarbarum 8c agaricum.Etdcomnibus hispotcftciTefermoin
propofito. Potcft tamcn ficrt fubdiftindiodiccndo pharmacorum fortium
<Si:dcbi- hum quoddam cft dcbilc Eartc «ntclligedo pcr dcbilc for cc quod
euacuat humoremdiflficilis eradi<3itionisin par ua quancitatc.ut
primaquarti.cap.de cura putridarji» gn generali. fcd non cft hacc diftinctio
multum pcrtines. Secunda diftinclio. Iftorum quoddam cft uomitiuu quoddam cft
fccciTf uum>(S: quoddam utriuf<$ opcratio nis uim habens.Exemplum primi
ut ellcborus.Excm- plum fccundi,utfcamonca.Excmplum tert^, ut cucu- mcr
afininus cartamus 8c gcncftra. Tcr tia diftindkio. Pharmacum potcft cxhibcri in
formafoIidajIiquidaj^S^ media,utpercxemplapatcc. Q_uartadiftind:io. Cor- pus
cuf pharmacum C3chibctur folutiuum potcft ce for- te,8c debile^8c medio modo
fehabens. qLuintadifto, Aliquandocurapharmaco cuacuantc intcndimus alo-
dsdiftantibusattraAioncm.quando<5? ucro a propin- quis. Excmpla patcnt in
cxhibitionc eilcbori . Vltima diftinAiovSomnum com{Mtcrc poirumusintclligcrc»
uelftatimipfo aflfumpto,uelpoft^opcrari inccpcrit, «elcomplcta cius
euacuatiouc. Vldmo praemittcnda funt iuuamcntaquae poITuntfcqui cx fomnofupcr
aflu pcum pharmacum antc ibluaoncm. Primum declina- tf o matcricrum ad
locaadquaeattrahitpharmacu. Sc- cundum prohibitio malae impreifionis. Tcrtium
con- ucrfio pharmaci in fumos. vndc eius uircus mdius ad humorcs uel ad
materiasattrahendas per uenit. Q^uar tumbonafeparatioiuuatiui anocitiuocum
rctentionc iuuatiui<S:expulfionc nocitiuf. Q^uintumconcurfus pcrfccftio r
uirtutK cum operationc pharmaci impcUcn- do humoresad ucntrem 8C contraria
nocumcnta cx ui- gilia aptafcqutremoucndo ^8c dcpharmaco dcbitc uel fccundum
caii.«xhf bito cft hic fcrmo <S^c . Prima cq" dufio. Statffupcf
fortc^Scmediocrepharmacumctma simcinfolidafubftandacxhibitum uentris folutiuum
tam a forti q^ dcbili qp mcdiocricorpore eft dormicndu
antequam.f*operctur.Probatur , quiaper hxc fequcnt intenfa ud rcmififa i
uuamenta fuperius dicia . Dico au-
tcmnotantcrt"nformafolida,quiacitiuSjIiqueficinfor- maliquidautpatct.
Sccun<kcondufio.Super pharma cumdcbilcf.-acntrisfolutiuumcorpori robofto
cxhi.- bitum aforttcoriKsrcaliquandononcftdormiendu. Pa «ccquiafQrtis
uirtusillud digcrit,quarta ipnmi.8c fi dc Is^foeritmdius cft ut fupcr eam non
dormiat. Exqua fcquitur pruno «j^fupcr aliquo mcdiocri maximc in for
maapoziematfscxhibito, ab eo> ctiam non eft. dormien dum.Exquaiequitur et»m
adebili corporc fupcr phar m^co debili etiam dormiendum j^adhuc mediocri cx-
ybito f &fubftatmafolf da, Tercia condix^o* Pji^ma PARTI» iin. co operaatc
non eft rcgulari tcr dof i«f cndum > Iicct ib- 1 um coa<fi:c,Patct,qufa f
ctinetur quod cuacuarf opor^ tct.Si tamen fuperfluit cuacuatio auc cadat uirtus
coa- <ftefacfmushoc. Q^uarta condufio. Completaphar^ maci operationc
rcgulariter eompctit fomnus.Patetdr caliteram. Q^uintam condufionem ponit
CondliaK» differcntia. i z^.Supcr pharmacu uomitiuii no cftdor
miendum.f.antcqpoperariindpiat. Probatur. Prim» aucftoritatc Hippo.cum
bibcritquis eIIeborum,ubi in- tclligit dc albo, ut aphor.qui nta comen. I .
quia abfolti tcnominat. Sccundo,quiafupcrucnicntc fomno phar macum
uomitiuumfieri polTct foluciuum fiuefuccetlf
uum,naturafempcrtcntanteexpdlcrcper loca conuc- nicntia quantum potcft 8c
maximc pharmaco cxiftcn- j^r - tcfubftantise ualdepenetratiuae,
utMefucdeconfola^ A >' tioncmcdicinarum.l.c. Tertio,quiauomituspraeci-
-f^UfCc» pitijr in mcridic.quarta primi. 1 1 . ca . fed iila non eft ho
raquacompetitfomnus. Iftamcondufionemnon tc^ ncntc<5munitcr mcdid ncc adhuc
uidetur cx toto tcne da, Ideoadargumentaiftarefpondetur. Adprimum dicitur c^
Hipp. intdlcxit poilq^ incipit cuacuare. Ad fecundum didtur ^ non,quia mulcum
praeparatum cft corpus ad uomitum ct cum hocpharmacum cft natura-
iitcruomitusprouocatiuum quamuis cocedendumfit fllud quandoc^ cffe contingcns
ficut .^econtraquantu- cunfj debite cxhibeatur. Pro tcrtfo <idtur «iam q^
dormirc potcrit in mcridic 8C maxime tempor c xftati^ aut ucrisquando longi
funt dies,in quibusdebct uomi tusprouocari maximc, idco comuniter ponitur conda
fiooppofita. Egoautem credo ^ubiintentio cuacua di cum dleboro non fit^trabcre
aiocis longinquis , fcd folum a ftomacho 8c membris uicinis q» non compctc-r
rct maxim€,quia praedpitur iic corpuspraeparari ad uo mitum q? ftatim cxhibito
uomitiuo prouocatur uomf-- tus. PoirccetiamtcnericonciufioConciliatoris. ^
Adargnmcntaprindpaliarefpondctur. Adprim5 didtur ncgandoconfequcntiaquiaaccepto
ucnenodu- bitaturiiludtalcfitutnaturamfuperct.fed non ficdc pharmaco confolato
. Si autcm hoe dc pharmaco picrci- peremus,nonfomnumfcd uigiliam debcremus
induce rc.ficut dc ucncno ad quod concurrit,quia a ueneno ul^ lum quxritur in
corpore iuuamentum nec operatio,fc^ .; bene a pharmaco,ctiaquiapharmaeum
cxhibrtur debi tecompofitumquantitate<S:quaIitatedebitemcBfura- tum . Et per
idem ad confirmaaonem dicitur q^ np clt bonum regimenillud dcanthrace.debilitat
.n . uirtutCa <S^corpusinflammat,Iicctquisdehcrctnigilarc. cu gc- te tzmen8C
acrc frigido. Ad fecundum dicttur q> g fgf num impcditur pharraaci fortis
imprsEiTio mala.f. fuae maiitiae in raebris^non tamen impcditur attra<fiio,rmo
luuaturproptcrcaufasdicfiasfecumad attracftionc co» currentc uirtutc.
Proconfirmationeucrodicit q^mo tuspharmadin primiscftad intcrjora, 8c tunc
compc- tit fomnusprius.n.attrahit humoresad uentrcm . po- ftcnus autcm ad cxtra
cxpcliit. Adtcrtium dicitur nc gando ansnifi fic intclligaturaliquod uirtuti
ucl natu rae dominari.i. uirtutidifconuCnfcns ucliiocumcnium infcrcns,ncc tamen
ita ut uirtutem fuccumberc faciat. no.n ,ciiat,nifi quia natura: uim infcrt ,
ut Mcfucptir Mcfue*. mo de confoladone medicinaru. 8c quarta primi. Pro ifto^
autaftrologoijz auctedicitur q> in illis cof unctio nibuscft
tantanaturacconfortario cS^ phacmadaedcbt- litatioi^ uirtusin eis
opcratnrficutin pharmada debi liuirtusual<3erobufta. Adquartu ncgataris
<S: dicit ultcrius q) licctpharmacii forte finc fomno cuarct,non tamcn aequc
benc <&: cum hoccum magno corporis no^ cumcnto. Adquintumpatct» .
Q^uaeftio. v. Apbor. xvi^* V T R V M Caufa humoralis facicns dolorcm fur pra
diaphragma fit cuacuanda pcr uomitum. Argttic <^ na«Pno)Qgafn curapIcuxcHs
d(;periphlcuinoni^ 86 muUarum Digitized by Google A P H O, mulcarum acgritudrau
rupra dcaphragmaau(ft:ofcs.pr2-i cipmnt medicinasfoiuauas ut patet ab
iVui.<S^ Alnaan. Sccudoin cura dolorisrcnalis uclcholici uomicusmul tum
con^mcndatur(^c. Tcrtiodolor lutiius partiscu-- ratur pcr euacuationcm parcts
concrarig.igicur fi dolor fitin fupprioribus conucnic cuacuacioperinfcrius 3Cc*
, patetantcccdcns tcrtio tcrapcuticc. Huore AdoppofitumcftHip.<SiC6mcntator.
Rcfpondc- ce cam ^^^ q» hiimorcscirc caufam doloris fupra diaphragma doloris
uclinfrapoccftintelhgiduplicitcr. ynomodo^gcne- da^Xx* rcntur in iilis locis
pcr uiam congcftionis , Sc hoc po t «e f.nquaiil^ctpartc corporis.igitur per
uiam congcftionis aquocunq^ humorc ucl matcria potcft eite dolor . Alio modopof
eit eire talis humor pcr uiam dcftuxus , 5i illo modo p2r naturam humorum,nifif
uriofc cxpcllat hu- mor lcuts ficut cholcra fluic ad fuperiora , 8C ifto modo
xion in quocunq^ loco corporispcr ill u modum eft aptus ficri doior a quocunwp
humorc,fed fupcrias ab humorc lcui,5&:infcriusabhumoregraui . fed pcr uiam
fympco matispolTit contingcre {icutdiclum eftpcr uiam cogc ftionis,
Primaconclufio , Dolor caufatusabhumorc gencratq in fuperiori partc ^ uia
congcftionis non cura turperuomitii . Patet,quia poiTibikeiiiq^talishumor ^t%
rauf s qui dcbct euacuari per inf er i us . Sccunda co dullo . ^ doior in
fupcrioribus fiat ab humorc flucntc &ii aliunde per fuam naturam curatur
uomitu^dC ii in feriusper fecciTum.Probatur ,quiaii humorfui natU'- la inclinatur
ad iftaloca . igitur facilccft artiipfum per^ ifta cuacuare. Tertia conclufio -
Si talis humorfym- pcomacicc cxpenatur ad locum doloris , tunc cuacuan-. dus
eft per loca expulflonis magis proximaca ^Schoc Bon multum repugnacc natura
humorum.Ecquia hoc non potcftbenedeterminariquia uariatiopotcftmuki'- pliciccr
cotmgerCjf dco cdraitcitur di fcrecioni medid. . Adrafioncspriusantcoppoficum
adduAas refpade tur. Duig primg arguunt de humore geaeraco in loco doloris
<$: non fl uencc aliunde. Ad aliam dico q^ quan- do Gait.Sczlx} dicuncper
comrarialoca fieri euacuacio Rcs f pfi ^abcnc rcfpe<fi:um ad euacuandum Sc
diuercca dumiiicaucem (blura ad eradicadum 8c cuacuandum» ^ idco i^on cft
concradidiio. Q.u5ftio. vi. Apho. xixi - V T k V M fitispurgationi
fupcrueniesfignifi^cct cuidcnccrpurgacioniscomplemencum. Arguicurmul tipliciter
q^ nom Primo , quia ftaccj»non fuperucniac» ^icur p^tct confequcncia>quia fi
Cic , fequeretur q^ pofi£ uitcriorem purgationcm no pocerit fignificarenifi
pur. gationis fiiperfluicatem. j&:afi!umpcum probaturpone
dororcemtcmperatiftomachi &pJatonemphIegmati- ci,ucl fortcm chalcrid,&;
dcbeant cum aequc forti mc- dicina in hora purgari . 6^ arguitur fic . in fine
horc in- currct iqrtes fitimUed multo tardius incurret ficim pla-'*
to,<^tamcn pro tunc critplato fuflFicicntcr purgatusw igitur 8Cc, Sccundo
fic.in aliquibus corporibus ut &c €i ftom^chi aut calidi&:iicci
ncceiTario fitis ancecc^- dit purgacionis complcmencumdgitur
<Si:c.pacctconfe- qucntia dc aflfumptum arguitur. nam in ftomacho ta» pcrato
ftatim complcta p urgationc infurgit fias . fc<l prius infurgit
fitistaftomacho ficco ^ tepcraco , ut. 2, tcchni . tcx.8 .&. I J.tcrti)
cap.dc fignis coplcxionuni ftomadM.igicur <S«;c.confcqucnda uidetur
notacumaa tcccdentc . Etpcr fimilc argumentum deduci potcftin
quolibetcorporchumi<b'ftomachinon nifitn longote
porcpoflcomplctameuonemfcquf fitim. T«rtiopof-< £hiie ef^ fitim fequi
fuperftucnte cuoncm igitur . pacce confcquentia 8c ailumptum docct cx{Krimcncu
. 6c col Auici. ligitur.4.primi . cap,d.f.dc Cci. Q^uarto poiGlMlc cft f n
ft^jnacho cfic raalgm coplcxioncm h umidam af^acdl tum potu&tocalitcr
aufercntcm. igitur.patetcotifi:qu£ tia 8C aiTumptum coll^ttur. I J
,tcrt^.trac.pc8ao.c^. H I P P O. »77 f ca 8c potus.Simifitcr qmapoteft ali
cutuspurgaiidi im^i tusciTc incancumdciMlisuc non fufiiciacpurgadoncm-
ufq^adillum cerminum coIcrarc.Omnisautcm euacua lio eft fienda fecundum
uircuasccnorcm. ut primoiiu-^ iusapho. 5 .&; commcn.j.^ic commCQ.9 .<^
pluri<» ali- bi. Q^ uinto poftilMic cft ficim i n purgationc fcqui im^i
prciTioacmapiiarmaciaproucnieccmaut a matcriaadi ftomachum a pharmaco
attra<fto . igitur.patctconfc-: qucncia 8c alTumptum cailigicur a Mcfuc
<S; Auicc. cap.alicgacis.fi cperidem argui poceft(j fpccicshumo-
rispotcftefiecaufa ueiocis<Si tardi aduentus ficis. d: ft- fic,
nonfignificabic fuperpurgacionera. ficpotcft con- fimiiiccr confirmari quafi de
pharmaco uomtciuo ,- quiaaccraWt humorcs ad os fl:omachiquarc card^ur * ficis
fi fucritf rigidus 8C humidus , 8C uclocicacur fi ca- lidus&ficcus. i.
Adoppofitum eft Hippo.in apho. f p .doccns corpu^- . „ per purgationemad fitim
pcrduci.fitAuicc.^.primi '^"^^^* cap.4.duminquic.£cfcias^cumficis
poilucntris fo- lutioncm aut uomitum fucric fortius maximam dCul"' ttmam
purgacionis bonitatcm fignificat . Et in cap.^. Exfignificatioaibusquibus
cognofcitur horaquacft c^articumconftringcndumeft iias.Cumigicurucn- tris
folutio pcrfcucraucrit 5;: fitis non acddcrit,noa crit timcndum <$
fupcrfluitac^pcrucaiant, Idcm Me- fuc.ca.aUcgato, Reipondcnd^ ad qugficum primo
pr^mittcad| func diftiniftioncs 3c nocabilia.Sccundo conclufioncs . Ter-
tioadargumcntarefpondendacrit. PrimadifianAio. Sitisinpurgationc
cftcontingcnsduplicitcr.qufdam-q. . , prfoccupanspurgatioacm,qugdam fucccdcns
purga- ^j"^^'* noni fiucfcqacnseam . Colligitur h^c diftinAioquafi t5^* m
iorma a Mcfue.capituloaliegato 8C uirtualicer quar \^ -^^ taprimi.cap.6.
Prgoccupans didtur qufCunque an- ^*'^*''*» t^cedcn&puigarionis compiemcncum
^ puca quiaind- pic ancequam indpiac purgaciouclfimulcum purga- tione uel
aducnit dum incomplcca , tdcft dimtfiuta cft- purgatio . Subfequcns autcm quac
fequiturpurgatio- nis compicmcntum aut fuperfluitatem . Ex quo patet '
fubfcqucnccm ciTe dc qua eft fermo. Sccunda diftinclio . Duplicitcr aliqua
cuacuatfo di" _« dtur amedicints compleca uel fuflidens . Pnmome--^*if ,
rito quantitatishumoris cuacuaa\,quiafdkccttantum' "f *'
€uacuatum<S^taic-qaantum cft^uacuaadum .Secun-"*°^ ^^" do refpcctu
tcnoris uirtutis . ExempJaratis pateac .'P'^'^* 8C hxc diftiniciocollecca fuit
fupra pnmahuiascom-; mcnto tercio .la propofico incdiigicur ucl atccndkur
purgationis complcmcntum in relationc ad quantica-^ ccm humoris,licctfit
purgatio fcmpcr pcnes uircutis- tcnorcm.prindpaiiter confideranda, uc plurics
fupra»- Tcrdadiftinctio.Sitisprj^occupans purgationem pt^* tcft fcquinacuralcm
ud acddeacalcm^difpofitione fto- machi . maximc tamcn nacuraicm aac raitedg ad
fto— madium pcrpharmacu actraAf uddifpofitfoacm phat- maci . Exemplum primt ,
ut fi ftqroachus^fit- calidus 8C> ficcus.Exempium fecandi, Ji ad ipfum
attrahantur htw morcs ualdecalidi a^: ficd.Excmpiu tcrti), ficut {i phar'
macumlitualdecxiccatiuurattteIIel>orus.' - Q_uarca diilinccio . Cum fiti m
purgack>ne rcpcrta quandocg Itac segrotantis alicuiatio,quandoc^ dcbilita-
tio 8c cxdnAio per uiam s^grauationis ucl rcfolutio^ Qi8.ExerapIa facispatcnt.
Q_uinto pr^mittendum ia hoc difFcrrc cuacuatio- ncm complctam fiuc pcrfccxam ab
impcrfcc^ uelfu* pcrflua , quia cum imperfcica adhuc ftac grauitas 8C aeftuatio
> cum fuperflua dcbilitas 8C rarefeccio , cui»' perfccta Jcuitas 8c
wcunditas . Prima condufio . Si- tis purgadonem praeoccupaas non fignincac
purga- tionis compiemcntum , Patcc cx quid nomi nis prse- occupantis fids .. Et
colligitur - a Mcfuc ^lcgato <a- pitttlo ♦£; Auiccubi fupra. Secunda
conduiia. Noa- Digitized by Google Q_VJESTI0NES poftqualibeccoinplctam
purgatibnefcquitur fitts.Pa- tccpcrplura argumcnta adducta antc oppoiicum .
Pri- fijo dc phlegmactco ualde . Sccundo dc habcmc appcti- tumpotusablacum
ucfupra. Tcrttaconvluiio.Corporc atepcramentum no mul tumlapfo
cxtremalcteradhumidum necadcalidumd^ iiccumadqualibetpurgationcm coplctamcum
phar- maco eligcndo euacuante dedudo accidentali impedi- mcnto fcquitur fitis.
Patct ad qualtbct talem fequitur exiccatio humidi roridiirrorantis 5:
madcfaacntisos ftomachijpcr cui us cofumptioncm fit fitis.igitur. 8cc,
patct.(Siaffumpcumcircahtccradedaratu cft. Q^uar
tacondufio.Licctita0cnon.taraen aqualibet ficiqug fequitur arguitur
purgationisbonicas d:coplementu. Patet , sia poirec eirc cuatum quale euari no
oportuit, SC tamenfequerctur ficis. Q_uinta conclufio dc inten- tioBcHip.
Q.wilibetfitis fequespurgationemindic^is corporibus cum qua cft leuitas
iocunditas {Si: quies , fi- gntficat purgationis coplemcntum 8c fignificare
poc» & hoc ut plurittJU propter fopbiftas.P atecrquiaper io- cundicacem
etia arguit euatum ciTc quale oportuit.per fitim aute fignificatur iam incipere
pharmacum natu- ralis humiditatis corporis fubftantia exiccare dencicn- tibus
huraoribus euandis . ideo 8Cc, Ex quibuspatet prima diflferentia inter fitim
fequentem debitam 8C co- pletam purgationeraexunaparte&: fequentcmfupcr- ^
fl.uamautdiminucara cxaliaparcc.6!;: cu uidcdchocda Sicis dr yg ^ Mcfue
allegacol Paccc fecundo ut fupra non omnc **^P' cprpus elTc pcr cuoncm ad Cnim
pcrducendum. Patec tertiohuiufmodi corpora ad ficim perducedaad uarios gradus
fitis pcrduci deberc . Sicca enim dcbent pcrduci ad fitim notabjlcm .humida
ucro non- fed ftatim appare tcfitifedandacfteuo» Exquibuspateculcertusincellc
«iusapho. PacccuUeriusc^Ucrum purgacioniscoplc- raencu indudic debicam fore
quancicacem ciiaci humo- risjcu bona confcrcncia 8C colcrancia. fi .n.hgc non
6uc- xinc non ericnififuperflua uel diminuta euacuatio. Ad argumcnta patct
folutio. Prim um dubiii . Q_ua rc poft fuffidentem cuoncm cu phlcbotomia ncn
fequi- tur fitis,ficut poft iftam qu£ fit cu pharmaco, Secua-
du.Q.uar€paiipurgationcm copletamcum pharma- .
cianonfequiturfaracsficutfubfcquiturfitis. Tcrtia O ugpharmaciamaiorcm prouocat
fitim an uomiti- uaan fccciTiua, Q^uartum. Si corpus cuacuandum cft «na ud
pluribuscuonibusad fitim pcrduccndum, Aa primum 4icicur <^ phlebocomia no
imprimic imprcfi.io. ncmosftomachicxiccantem . Adfecundupatct,quiata cilius
apharmaco refoluitur humidum roridum , «S^ cja imprimitur mala coplcxio calida
8C ficca. Adtertium diciturq^ utplurimum uomitiua propcer tria . Primo>
quiaacucior 8c uchemcntior.Secundoquiahumorcsac trahitcalidiorcs^Tcrtioquia
magis agitac 8C parccs fto- machimagislaborarcfadc , adquod fcquic maior cxic-
catiod^rcfolutiocuminflamacioncjut cxperimcncum oftcndit» Adquarcumdicendumut
Mcfuc alleg.cap. dc tu ibi uidc , Ex didis omnibus didtur tam per ficis
abundantiam qg pcr ciusprgfcntiara coplcmentum , ca: abiidantta ucro
fupcrfluitatcm ut fupra uifum cft. Q_u$fiao v4. Apho. xvig.et.xx> V T R V M
doloribus exiftetibus fupcr diiphrag- Biatc fit matcria pcr fupcrius uon pcr
infcrius cuacuan- da< Arguitur muldplicitcr c^ non. Primo . quia tunc omnis
dolor capids matcrialis cifet medidna uomi ciua curandus. Et confirmaturjquia
in plcurcfi «Sipcripleu moniacuacuaturmatcriapcr feccffum magis q^pcr uo
initu.»gcturaflruraptumcolligitur.3.lo.trac. 5.C.2» Itcm matcri a dcdinatc ad
os ftomachi ipfa cft pcr uo- miiumcuacuanda. J
.tcchni.&.4.p"oiicap.4j<Sj: pri- fnaquarti.ca.de cura
Feb.pucridarum.fed tunc matcria cftcomcntainfradiaphragma.igicur». Item
c6tra.2o. apli9*9ut»PQifi^€ t^ ftrophum kmaccria pcdcrcchQ P ART I. IIII.
lcrtca quo pofito magis eric pcr fuperius quam pcr tnf c
riuseuacuacioficndaigicur. Oppoficum uoluic Hi p.in apho. 18. Pro refponlto- nc
fciendum q. ad debicam euacuacioncm nonfbiumal» una circunftanda fed
apluribusfumicur indicacio. Kit iufmodicnim drcunftanug funcfexprincipahcer
accca dendg.f.quanticas, qualicas . ccmpus , locus &c.h£C.n. olaindicanc
,quorum camen alterum aiterorrcquenter fortiusindicac. Exquofcquicq»addolorcm
fuper dia phragmatc exiftcntem fignificarc uel indicarc materia ciTe per fuperi
us cuacuandam non fcquitur ipfam^forc taiiter cuacuandam . polTunc cnim elTc ad
oppoficu alia forcius indicaciua. Prima condufio . Siue maceria in- fra fiuc
fupradiaphragmaf ucric,fpfa cit: magis pcr inte- rius qp per fuperius cuacuanda
♦ Paccc , quia euacuacio per fluxum uencris eft nacur^ conueniencior, uc fupra.
illoapho.4.huiusparticuls.Purgarequide^ftatcotte fumcft.
Secund3Conduiio.Ltcccicafic,ficustame fii perior indicac cuacuadonem per
fuperius ficuc inferior. per inferius.Patccquiaindicacal^s paribus maceriai».
leuiorem propinquiore &dire(ftiorem ad locum ^ad que. debet fieri
cuacuatiopcr fuperius. Tercia coclulio. Lt cet materiacotcnta infra
diaphragmamcrito ficus eflcc pcr inferiuspurganda ,
tamenmericoalccriustndicacio nis ipfa eft aliquando per fuperius cuacuanda ,
Prima parspatec per fuperiusdicta.Secunda pars patec ubi ma
teriaconcincaturinorcftomachiaucrcparat ad os fto- machi ,cunc
indicaciofumpcaadireclione ui? ud pro- pinquicacisper qua fiecexpulfio 3;:mocus
ad fuperior* forciaindicacqpipfam ficuacam eiTe infra diaphragma. Ad arg
uraenca pacec refponfio. Ad prim um negan-. daeft confequencia,licecindicacioncfumpta
afituid: cflec uerum.Ec per idera ad confirmationem . Adaliam fupra dicftum eil
fuper lUo apho. P urgarexftacc, Ad fecundam etiam patet fimititer. . Q^ufftio.
vii)» Aphor. xxi, VTRVM apho.zi.fituerus, Etarguitufpri-^ mo quantumad
primamconclufionem.Et uidettirc^ non. Primo.quia fanguis coagulatus non potcft
fgci- bus mifceri.igitur ^.anteccdensprobatur , qxiiafan-^ guis coagulat in
intcftinis, -^C tuncaut coagulat poft^ c& adraixtus fecibus aut prius . fi
prius , igitur non tai^ fccbit ur . quia coag ulatio prohibet fi poft,ipfe cft
parti- tus ad minima cum f jcibus,*^:: fic non poteft coagulari ♦
Contrafecundam condufionem arguitur fic.infiuxi- bus ucntrisfadis a natura
mutationcs cgeftionu iuua.tt ut patuit fecundaparticula. igit .fecuda codufiofalfa.
Tercio contra cerciam fic.egcftio nigra qualis ianguis oino fignificacfolucam
cocinuicace in uenishcpacis.igt tur omnino cft mala.confequentia ccnec uc
prius.^S: aa tecedenspacedoquendo de ea quf fcquicur fluxum hc^ pacicum ut hic
intelligitur. Q:.uarto contra quartam, diuerfe egeftioes prouocatfperarce
fignificatdiucrfas ncutralitatcs in corgibus,autpolTunt fignificareadua Us
jgritudincsin corgtbusEcbridtaiibus pharmacatis. Adoppofitum cftHipp.-
Primaconclufio.Semper cgeltionigra ficut fanguis cft mala per uiam figni. I ft^
patet per tertiam rationemfaiflam in qu^ftione» Secii da condufio . Peius
fignificatfadla per naturam ^ per artem. Probatur , quia fignificat
aduale^gritudtnem fi fi[at pcrnaturam.fi uero fiatpcr-aTtem , non utiam di ctum
eft. Tertiacondufio.Egcfiaones diuerforum co lorum quomodocunq^fiant funcmalg
per uiam Cigm,- Ifiaprobaturficquia fignificatetherogencicacem ma-. tcrig. ,
Q^.uartaconclufio , Pciu§iigncficat faiftg pcr na turam q^ per artcm.Ifta
condufio probatur ficut fecun-* da. Q_uinta condufio . Tam Jiigra qualis cft
fanguia q^cdam diuerforum colorii inaliquocafu eft gquema- la:ueipcior fa<aa
pcr ar tem q^ pcr natura , ut in caf u in. quopfaarmada dctur a(ftu fortiter
(grotanti. - 5ex«a<»»dufio»Q,uamittsdta:||gcftionesfintma lgP«f Digitized by
Google , A P HO. If tjcr iiiamfignf , pofltini tamen eflcboBf perutaa caufg
fiuciponte fiue per arceoi faccg.Pacec , quia aller uianr ufrcucem &
remouenc caufam pr^reacts morbi tielfutur<.igfcur«5^c. V
Ecperhocfbluicuradraciones. Adprimam didi<j^ faoguis
immifcccut£ecibus.<Sj poceft hoc fjcriance coa- gulacionem dCpo^,Sc camen
non mixcione inqua mi^ nimu omnino concagic iicuc probac racio .fed mixdone
largcdicca. Adfecundaq» mucacioncs ege(tionu qu^ £uncpcrnacuram fucccflfiucrunclaudabilcs,fcd
no fi- snulfacc^.dS^primomodoincclhgicinillo apho. In uca tris fluxtbus.iS^
fcciido modo inc , quia primo modo 11- gniiicac nacuram regulariccr opcrari dC
dominari matc jrig.Secundo fignificac plusfynthomaticcj quia una ma tcria dc fc
magis apca cft expuilioni q^ alia . igic fi nmul cxpcllacurfignificacfynchoma.
Ad ccrciam dicoquod Hip.non uulcq>cgc{lionigraartificialis limphcitcr fit
ix>na,fcdq>fit minus malaquam facca pcr nacuram» Ad quarcam Hmilicer
dicoq>cgcfliones diucrforumco lorumfuncbongper uiamciufgs&non
fimpliciccr bo- nsperuiam fignijlicccfimminusmalcper uiamfigni (Quam faccg
pcrnacuram* Q_uaeftio. ix. Apho. xxif;. . VTRVM. aphor.23.fituerus.
Ecarguiturq^ «on. Primo.quia pofTibilc eft in corporibusmulcum
debilitatisapparcre huiufmodifd nigrum ^c.prgappa rchtibus fignis
digcftionis.igitur patct confcqucntia Sc afTumptum fimilitcr. Secundo.j}on cft
pofTibilcmor- bumdironicum pcndcre afelIcnigro.^primo , quiage- neratio
huiufmodi fcllis nigrifcquicur 6arccra aduftio- iiem,quf non abfoluitur abaegricudinc
acuca . Sccun- doquia talc cft fortifTimc f gtitudinis caufatiuum igit. .Tertio
principaliccr arguicur,quia in cgcftionc nacu- T3L\i 3c in corporc per
hgmorrhoydalcm fluxum dcbili— taco cgrcdicur fanguis nigcr , 3C camcn non cft
iignum ttiorcalc. Vltitna. uel pcr fcqucntem dicm mtclligitur
diesimmediatcfcqucnsiftam in qua apparcc dCc.8C hoc soii,quiapo4Tibilccft iliam
cfTcdiem quiccisin qua nu<- quam uisegricudinismorituraegrotans . Vcl
intelligi-. «ur fcqirens dies critica , 3c hoc itcr um dici non potcft,
quiahocpofitofequtturq^ftanceuircuce xqualicer dc" 3bfli pr^dpue in
chromco &acuto acque cico uclqfciua morirecur aegrotansex chronico qu am
acuto.quod no^. eft:racionabile.ncc fuftcncabilc , uc ali as probacum efl, £t
arguicur cofcqucncia , poncndo for.argrocance chro iiicc,d^
pIaconcmacuce.<S: ficfor.in.38 .& placo. in.8». & uirtus utrobi:^
sequcfortis. 6C fcquicur conclufio^ citcusmoriccur for.^ plato , quia utcrq;
mortctur in fe- quenti cricicaa qua for*diftacper diem Sc placopcr crcsi dics
<^uircus ucrobiq? cft,sque fottiSiSc tn for .tn chra nica dc plato in
acutalideo 6Cc, Pro prio iftorudicicq^ £ uirtusmultum debilitatafueric ficucin
cafu dcbetpo tii no potcrit digclTiffc huiufmodi f cl nigr um , idco ne-r
gandutn eft afTumptum , licet hic poffcnt mulc^ cauillat tiones iieri. Pro
fecundo ncgandum eft anteccdens . 8C dicicur t^ licec fcquacur fortcm
aduftionem,non tamca femper cft dum fortis aduftio eft . uel dicitur q> non
in quocunqutcorporecftforttsaduftio in eo eftargritudo acuta.nam homine flance
intralaticudinem fanitacisin co generancur humores melancholf d per aduflioncm
titpacec. Pro ceruo dicicur q> i Ilefanguisniger non cft cgeftco cigraper
aduftioncmgetteraca , ut tadum eft. Proulcimo dicicur <;^ in fequenci die ,
ideft i n cempore ixalde breuf poftqu am.aipparueric hui ufmodi egeftionis
<xicus,iftudcamcncempusericai^s paribus longiusm chronf coquam in acuto.
Q^ugftio. X. Apho. Ixz^i;!^. ' VTRVM urinamultamc<flaparum fecefTum fi-
gnificetuS^econtra. ArguiturmuUipIicicerquod co. ^ Primopolflibilecft^fimuImuInpHcetur
urina<S£re« ;C«frus^p9tettaal^co^ t>€(;uA4o Ec in«tcia f«caU« Hi P P a :
17S hon poteftfre ad ueficam.igitutpropter multttu^fcia urinf non diminuitur
ifta m^ceria.confequenciaefi: l^ na 8c anceccdes pacec.cum calf smaceria fic
mulcu grof'* fa, Tercioqu$ro quare magis dixicnoAu qp dic. Adoppoficumcft
Hip.£cracioa0ignaca. Cumqua rcfpondco nocando (^^apho dcbcacincciligiquanda ma-
teria,urina , 3c fcccfTusdeciduncur ab cauicm maccria, uc puca ab eode crbo ucl
humore . £t per hoc foluicus primaracio,quiacn«naquofitas diu efirccencainuen-
crc afclicico {xtccft faccre urinamm ultam.fcd maccria d bal^ uadcns ad uifcera
proptcr im{X)c€ciam accraccionis tllius adhq>ar mulcipli^cfcces fimul 61^
femd cu. urina», Adfccundum q> maccriafccalis non poceft ire ^ ue«
ficam,a>nccdo uc fccalis,fcd macerig qug iUiadmifcca- cur cx quibus fiunc
fcces bene {^ofTunc ircquf fi pl uri-' mc uadancjminorancurfcccs,^^^ augecur
urina, fi ucro; paucf,ficcconcra. Eccuncadcernfumquod fuitunum qucficum refpondecur
<^dixitm(fi:u,quiaprq>rienoz tcmpus eft fcparationis fccum amateria urin
f , qwa <^ gcftf o magisper fi'cicur nocSe ut dicflum cft,<55^ per coa-
fcqucnstalisfcparatfo magisperficitur in node. BKpUciuc qucftioncsiacobi dc
Foroliuio fupcr quar taparcicula aphorifmorum Hippocracis.
Incipiucqugftioneseiufiicmlacobi fuperqufccapac ticula aphorifmor um
Hippocracis. Q_ugftio i. Cotntnd u r^ TR V M ^afmus de inanitfQne proue-
nicnsficmortalis» Arguiturmultipliciter q>non. Primo.nuUuscftfpafmusdeinaBt
tione.crgo qugftio Elfa.ancccedcns prol»- cur.nuliusfpafmusmacerialis cft dc
inanfV cione,coq>quilibcccaliscft pcndcns amaccria.fed fpaf- m us cx
inanitionc di Aus eft macerialis,eo <^ cft propor tionatusadmatcriam .
crgo6Cc, Confirmatur in ca- MiAdcm cftfpafmusexinaniaone &:repletione
propor tionacusuel con proportionatus ad maceriam , fedncc
rcplccionatusexellcborojncc admaceriam non pr<^or- t»nacus cftmortalis.ergo
pacec conf<^ucncia. &affum pcum arguicur . poncndo in mcmbro eodem ilmulim-
primi frigfdicaccmcoruganccm 6«:ibidemmatcria rc- plcntem , &forte
nocumentum ncjruorum origini pcr coUigantiam cdmunicarf.&patetq>hoc
mebrum fjsaf- matur,& noc nifi uno fpafmo c^i non magisdenomina bitur de
inanitionc ^ rcpIecionc,nec proportionacus ad maceriam $ xio proporaonatus ad
maceriam . crgo <S:c/ Confirmacurjquia aucftorcs ponunt curam huiufmo''
difpafmi ficcijquia curatur in pucris -> ut fccunda tcrtg. cap. dc fpafmo .
Sc Mefuc dc appropriatis . Sc Raf.9. Alniac. ucl formecur fic aiTumpcum .nullus
fpafmus cx elleboro eft ex inanicionc . ergo quaeflio falfa . af^- fumpcum
arguicursquiaquilibcctalis cft proporciona' cus ucl non proporcionacus.fi
primii > paccc quia cft ma" ccrialis.fi
fecundum,ctiampatctquiadq>endctamace' ria uc .a uapore malo comunicaco ccrclsro.
Secudo Bc^ Facilius labicurncruus ad fpafmum ficcum qp humf''
dum.crgominuspcrfculofus efti'{»fm.u6ficcusq| humi dus.affumptum arguicur ,
quta fpafmvs ficcus hcHiccr ^duenitySc curacur in pueris tuenicns,,Q^c prppccr
fe- brcm uel propcer aliam caufam . ergo non eft iricurabir lis.patct
conftquentia^ coiligicur aitumptum • fecun- da tertg , alicga.cap. Confirmacur
idcm , quia diflfici- lius curabiliscftrcplccionaiis quam^exinanic^one . fed
iUe con ponicur ex coco morcalis . ergo &:c.maior ar- guicur , quia
curandum fpafmum dc inamcionc fuf^- cit fola humccftacio . ad curandum iiuccm
rcplectona- lem requiritur euacuatio Sc cxiccatio . Difitcilius eft autcm
eu^cuaredi^exiccare fimul quain foluin hume- <ftare,eoqu6d aequediifYcilc
eft cxic^arc ficut humc dirarc , UjC .PsHfgit.i^.tcrap .unde cofbitutf oos
ficcf fuiic ^QuU0(<$^miau6mor]cifcr£huincdi$^pluufaIibu$.34 Iaco,&i3ph»
2r 4 Digitized by Google <l:v^stiones |ipho.apho. 1 6.igitux3Cc. Vldmo
arguitur adpnncl p^e fic.tajfs fpaimus non eft fiensnecfa<fius.*gicur noo
cftoiorbusmorEalfs.pacec confcqucntta <S;;affumpcum arguitur.non.n.eit
fiens,qutacft a caufa mdcpendcns nullacnim uidcturtaHspercuiusprgfcnMaWcfpafmus
in mcmbri fubftanaa confcr uecur . fcd <j non B t facflus pacec,qu(a eft
macerf al^.guiltbecauccm morbus macC'» irfaltseft5cns,quia amaccria
pendens.^crgo (S:c. Ad oppo U cu cft apbo .cum concordanc:^ allcgacf s, In
«ftaquf ftfone ponendg funcqugdam terminoruoi
defcripCfones.Secundoconciufionesdcqusfico.Tcrcio rcfpondendu ad argume ta.
Primo fciendum quid pcc SpaP— fpafnj mn intelligi debcac . <&: quid
proporcionatum , 3C musmf qm*^ p^j. ^^^ proporcionacum admaceriam.&quidpcr
fiplcK* j.cpIecioncm3<S(;quidpcrinanitioncm.Differuntautcm primo fecundu
rationcsformalesfuasjutpatcc . Ec ccia cjain repletionaliabbrcuiacur neruofum
mebrum fecii dumlongitudincm,5^m3ioratur fecudum latitudine, in fpafmoautcm
exinanicionefecundu ucrunq?mino- racur>utpatctincorio corugacoadigne , ut
colligit.3 , can.alle.cap. Ec caufa cft , quia in CpaCtno dc inanidonc ^t
fubftantialium partium deperditio fccundu omnem diamccrum . In fpafmo aucem
repletionali fic folu mo-. ^ tus partium a diametro longitudinis ad diaraetrum
lat! ^°'"" cudinis ucinferiusclarius declarabicur. Secundoprg-
"^^P.*^ mitccndum.permorbummaterialcm intclligcndu elTc icriaus p,Qj.]3mi,
^ matcria aliqua humorali uel ci proportiona ^ ta in genere caufg
cfFiciencispcndencem particulari dc* pendcnciajquia.f.ciuscaufa cflFiciens uel
confcruanseft 3f cs grolTa corpulcnta corporalis in corporc prgtcr nacu raliter
concencaquaiitcr febrem pucridam, d: apadici- muscfrcmatcriaicsmorbos.
Echicamaucem imateria-!' Jem,licct enim pcndcat generali dependcntia ab humo-
ribas>non tamcn aliquaparcicularidcpcndcntia,quia.f4 ab aliquo calorc uel ab
aiiqua difpofitioneprgtcr nacu- ram in eis cxiftenccm talitcr pcndcat q^ ipfa
rcmota rc « • inoueatur cchica.undc «SCproptcr hocdiciturimmatc bpaf-"
j.|3ijs. Exquo fequitur primo propric loquendo fpaf- '""-^??*
mumdeinanitioneutficnociTcmaccrialem morbum, lerialis ^^^-^ ^^^ ^^ pendens 8cc,
Ex quo probabiliccr paccc ip daP^cx ^^^ jjQj, dcberc dici fpafmum
maccri3lcm,qpuisimpro pricdiuidacurfpafmusmatcrialisinfpsfmumdcinani-
$ionc(5^fpafmumderepletione. Sequitur ulccriushac confcqucnciam non
ualere.a.eft fpafmus proporciona- lus ad maccriam.crgo macerialis. ucl faltem
iitam cof^* cuentiam nonualcrc.a.cftfpafmus macerialis uelpro*
porcionacusadmaceriam.ergo.a. eft morbusmaceria* Jis.necibi arguicur
abinferioriad fuperius. Sequitur ulceriusahqacmfpafmumnonproporcionatum ad ma
t^fiamcflcmorbummatcrialcm .aliquiscnim caliscft pcndcns particularidcpcndcncia
ab aliqua maccria quse cft caufa corporalis in corporc prgtcrnatursliter contcn
ta ficuc quf fi t a cholera eruginofa, ut tangicur in come to.cuf u§ Cig^ti um
cft>quiacuratur pcr cuacu3tione . Ex quo ulccrius p3tet iftam confequentta
non ualerc.a.cft Ipsfmusnonproportionstussd materiam , crgo cft im- ynatertalis
uel noo matcrialis mofbus, quia pppofitun^ confcquentis ftat cum antecedcntc ut
cactum cft . Tota autcm cauf3diucrfitatisiftiuscft ^quiuocatio tntermi nis his
, matcrialis 8C non materialis fiucimmaccrialis, Per fpafmum.n.materialcm
pofTumus imtelligere fpaf- mum confcqucnccm fupcrabund^ntiam ucl dcfcccii ma
tcri^ tn mcmbro ^fmatocontencf. PoiTumus ecia in- teUigercipafmum
am3cerfapcndenccm . <S^ fic fpafmu^ aliqutsdictusnonproporcionscusadmsccri^m
eft macc SpaC-* yialis.Etpluraalta cxhis concludipoflunt. Tcrtio prg mus c^
mitcendum fpafhinm cx inanict one ciTc dupliccm.f.co f nant '- fi:rmacum 3c no
confirmatu.tacta eft h^c diuifio fuprs^ tiocdtf
ctrc3litcram,d<:aMffupaIlcg.Iocis<&: Aui. PrtmacQ jplcx» dufio t
Aliquis fp3fm iis oon propor cfonatus ad matcria siVmortalis , Patet dcfpaimQ
cpfojucaiepuiKf^ioaaa P A R T I. V. fcorptonts m altgnt in ner uofo m cmbro.
altqut s cct m » lis fpafmus mortaliscft , ut colligi potcft.4*can« 6*fea trac
. 7.cap. dc puncft ura fcorpionis. I tcm quia huiufmo di fpafmi accidcnti3 funt
uchementi3.crgo uirtutem im becillem poflunt profterncrcd^uinccre, <S^pcr
confc- ques dCc. Secunda conclufio . Licct ita fit ftcunduplti rimum hic cft
curabilis,ut patet t ntdligeti. Tertia c» clufio. Aliquts fpafmus re|dcttonaIis
cftmortalis,ut col- Jigit.2r.terti).aIIe,c3*Etp6t,pb3ri utprxacocfo ^pbat.
Q,uart3conclufio.AIiqutst3liseftfalubris,uclficto ta una codufio. Q^uinca conclu
fio.Licct fp3fmus fic- cusfccunduform3lcm denomin3cioncm fic ncruo fpsf-
inohumidol3pfusfimiIior,t3men efteidem uirtu3litcr diffimihbr . Patct,quta 3d
ncruum l3bi in fp3fmii humf dum fu£fYcitfuperEu3m humidit3tcm infubfirsntianer
uorum tmbtbi&pcnetr^rc. adficcum uero rcquiritup fubftanci3mncruidcnfam in
u3porecoucrci,fedproni ptior eft ner u us ad prim um ^ ad fecundii . ergo
<&:c-p3- ict confequcntia & 3iTumpcum fimilicer . Ex quo fcqui
iurq^fp3fmusficcusdebctdicineruo diiTimtlis uel con-« tr3rius humfdus fimilis
ucl proporttonalts. Sexta con-
cIufio.Aliquisfpafmusdcinanitionceftcurabilis.pacec per iMcfuCfS:: Aut.locis
allcg» Sepcimacoclufio . Spaf- musdeinanicioncconfirmac3 eftfncursbilis.
H^nccoa clufionem Htp.fnccllexitinapho.d^ GaF.incomen»<§£^ McfuCiSiAut.utfuprs,
. .„ Sed circ3 i3m did:3qugd3m dubitationcsconcurrut» Primum dubium cotra
quint3m conclufioncm.F3Cf- liusl3bitur corpu^ adqualic3ce domin3nte in eo. CumL
cf go in quolibet neruo dominet humidit3sficcicatt, fa.-« cilius labctur ncruus
ad humidicatem excendcntcm qp ficcicacem^ fi fic , fequicur q>Iapfusadhumidu
cft fi-y milis nciruo formalicer 8c uirtualiter, cuiusoppofitum fuperius
diccbatur . Btper idem uidccur fequi q> alapCuE
&fpafmohumidodiffiaIiusreuelabitur corpus ^ aia- pfu uelfpafmo ficcoajijs
paribus.confequencianot3.(SC aiTumptump3cec,cumcuiusIibet mcmbrinoftri corpa
riscoplexiodeclinccabaequaliadpondus pcr cxcelTuncL calfdi <&^humidi.
Confirmatur , qutaperhocabfolucfe facilior eft lapfusad calidum qp adfrtgtdum,
utpridieia quadani difputationcdicebstur. Sccundii dubium. Pp nes defcriptioncm
lapfus fi milis 8c diiTimiJis fupcrius po. fitumuidecurfcqui eide copoficioni
uelmebro utriiq^ contrariorum lapfuum eiTe fimilem.uel ccontrarto ait-» cui
concrarium , quod non app3ret r3cion3lc» qu$cuncg entm fimilia func uni tertio
funtfimili3tntcr fc .^: ar- guitur cofcqucnct3,qui3 ncruo pucrt
fp^fmusficcu&cii fimilis rcfpccfcu caetcrarum aetacum, quisproportiona-:*
biliter facilius cadit in ill um , ut fecund3 tcrt^ . fimihtcc eti3m humidusutpatet,qui3
etiafp3fmo humidofact- ltusfp3fm3nturpucri,ideo5i:c. Tcrtiumdubium. Pc nes
divt3 in prioio 3rticuIo fcquitur idcm fp3fmuspoccft ciTc m3teri3lis Sc
imatcrialis proportionatus 3c no.pro.-f portionatusad matcri3m.<S^ arguitur
cofequentia , po- nendo ut fupr3C3ufam prouocantcm fpafmummatcria Icm<S: non
proportionatum ad matcrt^m a:quipoccn£cr concurrerc ncucr3 pcr fcfufiicicnter
3d C3ufandum fpat mum.dl::patctillum noneiTcmagis proporcionacuraq^ non
proportionacumadmateri^m dcnominandam:,.<&: per confequens<S:c.
Etperidcmdcduci patefi:.aJiqucm cfie fpsiCtnum proportionatum aim^tcriam ,
qutno eft dc inanitioncnec rcplcctonciuel <^ idem cftdc insnicio-? ftc 8c
repletionc . Ad prtmum illorum dicaturxonccde do <^3bfolute 3lfjs
paribas£aciliusqualit3ttac humec5fca tur quodl ibcc corpus ^ip^m
qu3lit3ttuccxiccetur mc ritogr3du3lismenfur5 ficcitatis&humtditatis qualita
tiuc m<o cxtftcntis,ot probat 3rgumcntum.Et dtco no
r3ntct"3lf)sp3ribusgg C3li^t3teplusiuu3re ficcit3tcm adexiccadum ^ humidit3te
adhumcdandum . Q_uo4 cft fortc,ga ficdifponit caltWtas ficcitatc ad fi.ccadum,
um&^am^&limiQ9iQtkfim9$iu9udoq^^utlimc cadci» Digitized by Google A P H
O. 4BuicQsrapraco!ore d/fponic «pfum adproduceada fpc- Ciemcobr/s , quam
afefolocolorproducercnon poccft «cl fuiFicitjf ta iiccitas difponic calorem cut
coniugttur, ^,ccontraadproducendum calorem uel ficcitatemjucl etiam
q)ipfaficcic3s eiFeiiiue concurrit cum calorcad calefeciendam .& hoc cll
aliud apnmo quia in priniodi citur difpofitiuc con currcre ,in fecundo ucro
cflrcdi uc «oncurrerCjcamen quia caliditas refolucdo in mcmbro partcs humidas
tcrreas relinquendoiuuat prg parando iahie^am ui ficexiccetur , <&: fic
non arqualitcr iuiuc •jficcitas 3C humidicas . Si ergo in aliquo membro proce-
•derct h umed:acio qualicatiua cx fola adtonc h umidira' «fs,& in aliquo
cxicctktio qualitaciua ex aclioe fola Cicci tatis >faciliusablblutc mcmbrum
humccftarctur quod- cunc|?quam ipfufiocxiccarcrurjlicet cocurrente aclio- ne
caloris contingat oppofitum . Sc fic conccdendo cofc queiKcr<j>abfoIuteIapfusadhumfdam
eft fimilior ner iio> formaiitcr Sc uirtualitcr alijsparibus qp iapfus ad
fic cum,quauislapfusadfpa(mum iiccum iit iimilis neruo fccundum
foranalem.dcjiominationem qua neruus ftc refpe&j cutis denominatur. Ad
fecundum dicitur co Cedendb coticliifioncmillam.f.ctdera complescioni uel
oienabro al^ri coraparato utriuf^ lapfus contrarioruin
«ftfimilisutdcduatargumcntum. Etconcediturq»iIii lapfus funt ixmilcs inter
fcquancum ad hoc in quo funt Spaf— ^"^*^stntertio.f.ut£aciIitcr ncruoaducnire.
Adter- gausim ^'^Po^i^^^Jisin- «atcria
*^^^'S«*"^5"<^^^^^*"""^ nonproportionatum ad
matcria |is 4up ^^ fcnfum datum , ucl non pcndentcm a matcria pcr cu- P*
iusrcmotioncmfitaptus hurufmodifpafmus rcmouc- ri.Secundum ergodiuerfam
accceptionem huiuscermf Biimmateriahsforetdicftaconcluiio incafu conccden-
da,fignificando.f.q>aiiqaid fpafmus nonproportfona- tus admateriam
eftmatcrialis.i.pendens amateria . Si tamcnlyimmateriale utrobi^ uniformiter
fumeretur circiCoacluilo iimpliciter impoiTibiiis proutpatetin- teiiigeQci. Proalia
ucro conclufionediaturiliam con- cIufioQcm elTe tanquam
impoiribilemjnegando,iciIice£ ^ aliquisiic fpafmus,qui non iic proporaonacus
aut iionproporcionacus, 8c admtttitur cafus, <S£:dicitur <j iUcerit
fpafmusproportionacus ad materiam . Et cum arguitur q^ aon , quia non magis
crit dcnominandus proportionacus q^ nonproportionatus.dicicur q> oon ■■^,
crit uere denominabilis non proportionatus , coc^ cric . pendcns ucl fequcns
fuperafa^ndantiam materig in ner uo,licetctiam adhocconcurrac aliud . Scddchocfupra
did:umeft. Poflrctcciamdictc^pcrfpafmumnonpro- poriionatumpoirumusintelligcre
omnem fpafmucii- «us caufa eft aliudq^ fupcrabundantia ud defcAusma- «erif
<S:c.& tuncidcm efletfpafinus proportionatusd^ fion
proportionatusadmateriam uclpoceftdicii^in ra- tfone formali ijjafmi no
proportionati induditur ipfum culiatenus amatcria pendcrc.f.ncc totaliter
fiucama- terig fuperabundancia uel defcdu tanq^ totah caufa .6C iuxta hoc coc
ceditur aliquem efTc fpafm um non propor tionatum ad materiam nec fic ifli termini
proportiona tum (S^ non proportionatum funt tcrmini contradi;S:o-
r^.Confimilitcr pcr omniadicitur concedcndoiilam ul timam conclufioncm.r^idcm
fpafmus crit dc inanitio iie&rcplctioncjlicetfccundum diftinctas
ratiooesfor- maiesiic fit denominabilis . ucl potcft did aliteriuxca
afsrationcs taccasdi^c.in refpcmftoncjfcilicctindcdu'» ctionc prgcedencis
condufionis, Ad argumenta principalia rcfpondctur. Ad primu
cuinfuisconfirmationibus patct rcfponfio per dictaia folutionc tertg dub^. Ad
fccundum patet quid fit dicc dum Sc adconfirmationem. Ad fecundam confirinatio-
ficm dicitur negado difficiliuscurabikm eire fpafmum rcpletionalc 3cc,3c
hocalijs panbus 6cc,6c n^;atur ul- fcriusq^difficilius iitmcmbrum cuacuarc
&;cxiccare ^ipCum humcaarchumeaaciofic fuMadfica , dc qua H I P P O. »7P
fupra fecunda huius uiCum cft. Pro auctoritatc GaF. Gaf
^.tcrap.diciturq»cancumeftpericulum in humcctan- do ficut in cxiccando quaii
tatiuc» Ad iltud ucto confti- tutioncs ucroanniS^c.uidcbiturars. Ad ulamum di-
citur probabiliccrq>taJis morbuscft fccundum pluti" mumfacftus.d:
negatur confequcntia.taiiseft materia- lis.i. propor tionatus ad materiam .crgo
non feAus ut fit pra,EtdixiiiotanterfecundumpIurimum>quiaprob3 bfle cft
aliqucm talem circ fientcm imaginando afcbri- If calore acquiri ficcitatcm
continuca calorc illopcr tc- piispendcntcm. I uxta cnim dtcta fupcrius
conccdunt aliquiincafualiquemfpafmum non proportionatu ad materiamcffcfadum uel
confequentem cdgclationem aforti frigorc,quo remoto adhuc efTctnJebrum aptum
rcmancre fpafmofum dc hocefret dudum noparum aliasperfcrutandum d:c.
Q."SA<0' ^. Apfao. ii^.tt,v^ V T K V M fingulcus confcquea» inamaonem
uel fluxum.fanguinis nt mium fit malum fignum . Arguf-
tiirmultipIicitcrq>non. Primo.impoffibile eftexina nitione uel cxiccatione
confequenteeuacuationem natit raicm uclartificiaiem proucnirc fiuguJtum . crgo
quf- ftiofalfa.patct cofequentia Sc afTumptum arguit , quia maior cft exiccatio
prouenies cx marafmo uel ethica tcr tic Cpcdci ^ cx euacuationcfadacum pharmaco
ud C3c aliacuacuatione.fedcx illanonproucnit fingultusncc
concra<ftiomcri.crgopatct confcqucntta. &afrumptii
expcrimentopater,<S;^pcr idem argumcntum dcdudtur q> cx nulla
cuacuationepoteftprouentrefpafmus utpa- tcr . Sccundo h uiufmodi iJ.ngultus
propter nimia ina- nitfoncm factusaliquadofacfltrja: remouctur. crgo no eft
fignum maIum.patetconfcquen«a 8C coIl(gituraf- fumptum . ij . tert^ crac. ^
.cap.dc fingultu. ubi inquie. Etquandoq^fitcxficdcatcnon confirmata (SCiuuatuc
ex qualibet humed:ante<&: remouetur. Terao. fl ez, nimia cuacuatione
ficret fingukits £eret {fA&nus uni- ucrfalis. confequensfalfum dC
contraexperimeciuzi.<S^ ^guiturconfcqucntia,quia nonminusexiccabil^ func
alia mcmbra ner uofa q^ meri . Si ergo ex euacuat«>ne fic* rct &c.
feqttcrctiir q^ etiamquod&et aiiud mcmbrum^^ ncnKjfum fpafmabitur. Q^ uarto
fi pofTct S^cfequerc tur <j> quilflsct eflet mortale fignum
.aig:mtur,quia qui- l&ec figniff<atficdtat«n confirmacam.a-go. confequc
tiatcnctexdi<ftisaud:orum i&arguitur aitcccdcns.po: tcntior dl ad
ipafmandimi quglibet ficdtas confirmaa quam non confirmat3,fpafmo
exinanicione^S: fii^ul- ■ tu.fed cu aliqua cofirmata non ftat fpafmus ud
fingul- tusutinethica fenedtu«s<S^ f ethica fhwnachi.crgo 3cc,
Adoppofitumcft Hip.inapho.d: GaF.in comento* In iftaquf ftione prnno uidcbitur
de caufis fingultus 5^quidnominiscius.Sectmdorcfpondebitur adqu^fi- Sflngul
tum. Primofciendumeftq>dcfinguIcu plarcs dancur ^"sqd. nccificatfon^.
Vna coiligitur a Serap.tertiobreuia- Serap» j-^.cap.7.&"i^ultusell malus
motus,qucm facicnatura in rdiqufs partibos ftomachi.quando uadit ad cxpdlen dum
h umorem qui nocet ei Sc non obedi un t ei rcs expcf Icndf
.Etpatcthancdefcriptioncm noeiTc complctam,' noiieciam conucnit fingultui
cutltbet,quia non ex ina ^ . nitioncproucnienti. Alia notificatio colligitur
aMe- ^^^^^ fue. I .deconfolatione.intcntiorie quarta . cap.y.f.de fin
gultupoftpurgationcm . Singultus cftmotusfpafmo- fusftomachifaAus are
nocenccqua fit contraAio par- tium cius aggr^antium fe in fcipfas forci motu .
Ter- Auicc. Cf a defcriptio colligitur tcrtio can .fcn . 1 ;5 .t rac. ^ alleg»
cap.Singultuscftmotusdiucrfus copofitus ficut fpaf- muscoflariv^iuuscu tefioe
dilatatf ua exiftcs i ore Ctoi aut toto corge eius aut meri, cx quo aggregac ad
fcip- (um cS ^fmof ugies ex rc nocc tc fi f uerit noccns . aut pparal admotu
fortisexpulfionis feqae ris ipfum ficat acdditdqui uult.<S:aflrimilat
alicuimodo motustufe ^ug «ft in puImoaeSs uelafmnc ad expdlcndu humorc * • -
istcoa^pk^ Z i^ Digitized by Google Q.V^STIONES tmqf non fit nocens , fed/ic
fecundum femtcam fuper- fl uitatts ficdtaus mouencfs ad fimiiimdm&ai
aliquam iicutfparmu$>61inaturamoucat addiJatationcmiS^no obcdtat iliud Sc
fuccurrat cj. Et hgc eft dHffiaitio coplc- ta (ingulcus,^^ eil calxsgeneraUter
explf cans oesmodos Quibus acc^dit ficgultus > tn qua ly mocus . ponitur pro
gcnere . Ex quo coprehendJtur finguJtum eiTc accione coarruptam 5^ acctdens ,
unde. ^^.deaccidenci. cap. i .ad princfpmmjmalo motuf fupponit.Scdly diucrfus
pon<- cur addiffcrentcammotuii naturalium, utpulfusanhc litur &c^exponit
ergoditterfus.f.anaturali , quia ma- lus motuscft.Et illa particula iicut
fpafmus eft cum ifta conftrucnda, ut fitfenfus, diuerfuseft anaturaliiicuc
Ipafmas^Scd pcr ly copofitus explicatformalis caufafia gttltus.npn.n.caufa ^ft
cofia:in<ftio nec tenfio fiuedilata «Ojfcd aggrcgatum ex his . 3c per hoc
diffcrc a fpafmo 3 folum cft con:ractio.cum prohibitione dilatationis . Per hoc
quod didt cxiftensin ore fix>machi explicatur mem brum cuius paffioeft
^ngukus, fcdper Jy cx quo 6Cc^ dedaratur quaiiter 3c ex quibusdaobus motibus
fit co pofitus.Contingit.n,ipfumcontrahi&expdliexccrius caufisin
diffiinitione tactis.f.caufa noccntc «S^caufano noccnte& colligan tia.
Intelligendo pcrcaufanj noccn- tcm caufam contentam in ftomacho 6c nocumentu
per ccptum «mprimentcm «SCpofitiuum, ut humor mordi- cans aut aliquid hmoi.
Caufam ucro non nocc tem intcj Ugh caufam hmoimotus cotractionis
<:au(ante,non pro ptcr ilJud nocumentumfcdexiccando<S;corrugando» Per
coUigatiam uero patct.D<cit igii i^ in fingultu ag-.
grcgatucftomachusinfeexrenoccntcjut.f.nocumeru f ugiat adaliquam aggregatione
dJc.pcr modum exprcf fionis accidit expulfione rci Igdcntis fieri. E c cunc
cofc' quenter fic contracto ore ftomachi uirtus tpfum uiolcn tcr tendtt 6c
uerfus rem noccntem impellit.f. jit cxpellat hanc rem
noccntcm.Concicgit.n.quandoi^prfn«paIi- tcr fieri hanc coftriccioncm ut fu^iac,
ficut matcria m ul tumnocece.quandoq^ ucro principaliccr utcxpcllatfi-.
cutboIograuatc.Corruga£ur.n.ftomachusin fcutfor- tfori impetu bolu expellatexccriusfcu
propelJatipfum grauantcm. Vtrunc^ corum tctigit . Primii cum dixit^
Exquoaggrcgatur in fcipfo cum fpafmo»i,contracao- ijccxnocentCvSi^c. Sccundii
cumdixic. Autprgparatuc pcr modumcxpulfionisfcqucntis ipfum.f.motumcori
tractionis . Et de hoc ponc cxeplum dc mouentemcm- brumcontrahedo
utmcliusinipeilat^&idco didtficuc ^accidit ciqui uultaliqucmcxpdlcre . Pcr
hocaiitquod dicic.autnonfitnoC€S,tangiturmoduseucntusfinguI- tuspropter
ficcitate corrugante osftomachi.<S; natura &d oppoficu trahft ^fuccurrit
huiccontractioni liccz nonobediatorganum ciquarccaufatur motus copofi- tus ex
contracttone accxtcnfionc.Ex quopatet etia mo dus quo pcr coUiganuam. Patet
fccundo d^fccntia in- terhunc(X:primum.quiafnprimo uirtusquf mouctt^
confiaringcndo q^ dilatandojin hocaiitc^motuscontra- Tiit 8c uir tus diJata t.
Patet 5c quarc cx oppilatione hcp^ tisuel cercbricaufaturfingultus.Ex
coitate.n.iftoru mcmbrorumcaufaturori ftomachi ^cceptumnocume tum.Patct
ulteriusquarc infebribusadurcntibuscau- fetur finguJtus,quia caufatur ficcitas
ut tactum cft , Pa tetulterius quare expotu uiniacuti <5tcx comeftionc
piperisa<:diapipcreon.Vlccriusquareuomitusfrcquea tcr
afftrtd:aufertfingultUjUt coUigitur locts allegatis, yitimo quarcfternucaao
rcmouctfingultum,uc. \ .dc accidcnti.penuItimocap.ct.ji.propleuma.probJeuma
Arifto. te.l»et.5.apho.Afingultuhabito(Si^c.aphorif. IS'3C Gar. ij .terti)
trac. ^ .ulti.cap.f.dc cura fingultug. Secudo Auice. prsmittendumq^
ficutfpafmuscft dupIcxX confirma- tus & non coiirmatus , ita fimiliter
fingultus 6c Ciaiili^ Smgul- tcr proportionatus 6c no proportionatus ad materf
a dc tus du- inanitionc 3c rcpletrojic s5^c. plex. Prima conduiio , Singultus
fcquens mordicationcm P A R T L V. aut cauiam nocentem aut colligan tia,cft
abfolute figtvii maIum.Patct,quiafigntficacre nocete<S;:c. Secunda cocFo»
Detcrior cft fingultus ex ficcitate ^ cx nocume toperccpto. Tertia
codufio.Singultus ex ficcitatcnp cofirmatus no nccelTario eft figniimortalc .
Patct intcl ligetf. Q^uartacocFo.Cofirmatuseftfigna raortalc. Ad argumenta
patct refpon fio. Ad primu ncgar ajC- fumptum» Ad probacioncm cocedit maiorcm
elTcexip cadonem 6Cc,6c negatur cofequcntia. illa no cft cotra
cS:iua<SCc.<S^caufa, quiailla cftpaulatina&quafiunir
formis,undchumidu licct cofumatur fubtiliar tamen, 6c adipfumpaulatinc
aliquidirroras attraW c,h|c uero eftdiiformisi^fubita, undcpartesrcnjancntcs no
fimi Itaa inter fc fcruat habicudine ,cocedicur came clfc pofr
fibilccxmarafmofpafmumuclfingukumficri. . - - Adfecundum dicit
q>iI]enoneftcQnrmacus.dicitui: ecia q> in principio bcne rcmoueri
poiTecfcdin ^cciTu^ non. Ad tertium ncganda eft confcqucntia prpptcr mat
gisimprefiVonem orifto-machi ^ alfjspartibuscoica- ti.
Adultimumdiciturficutadprimum. Q^ufftio ig. /r, Apho^ V«V VTRVM
apho.^.fituerus. Arguitur multipli citer <5) no , Primo ex cbrietate non
poteft ficri apopl<? xia,co q> omnis apoplcxig ca uidct cfife humor
phlegma ticus.fecundahuius.4Z.comcn.IIIiusapoplcxiamfor- tem&c.
Sccundoimpofiibilceftapoplcxiamfimulcu . fpafmo in eodem complicari. crgo
aifumplii probatur, ~ quia.3popIexiacft mollitics totius , prima tcrtij
allc.ca. * 2$»;/.- 6C tertio dcacddenti.cap.z . fcd non ftat ncruofi mebri
qJS^* moUicies cum fpafmo , quia in fpafmo non cft mollf cies, - * fcd
concractio.crgo 6Cc, Tcr tio impofilibilc eft cu apo-
plcxiafebremcompljcari.ergo.afrumptumarguit.Pri moquia
febriscftajorbuscalidus,apoplexia frigidus» Secando,qura non poteftad cor
trannnitti aliquid cali- dum calorcprftcr nacuram debens corfaccre febrirc^
quod arguitur,quia fpiritus animalis eft fubtiliiTimus. 6c maximeacfcus ad
penetrandum, fed tpfe tunc no po- wft ad cor pcnetrare . crgo 3cc, Iceqj pro
ifto.widcc aur ccoritas GaF.^.apho.comen. I ^.IUaacutorum mori»,
rum.acutimorbffinefeb.funtrarificutapoplexia. Adoppofitumeft Hip.^Comeatatorin
comento» ^ Primo prgmittcnda. funt pr^ambuIa.Secundo codu- lloncsdequgfito. .
Primo prgmittendum. Apopkxia ei^ ociofitas mcm- AoodIc brorum afenfu 6c motu
propter oppilationcm cotinge xi^od tcm in ucntriculis ccrebri 6c incurfibus
fpiritus fcnfibi- ^ Xis 6c motiui.Et hgc defcriptio dcclarata f uit benc fuprai
apho.^i.f.apoplcxiamfortcm. Seciido prsmuteduni q>nuIJamateriali oppilationc
contingcnte afolafrigidi- tatc exteriori apoplexiam caufari contingit .
CoIJigitur ubi fupra» <S(: arguitur , quia forte fr igus poteft ccrcbrt
uentriculos coftringerc 6c curfus fpiricus. Tertio pro babiliter prgmittendum
ex folafpiritus diftempcratia caufarf poiTcapopIcxiam . fcd hoc ctia fupra
tacftum 6c dcdaratum eft. Q^ uarto prgmitiendum cft per molli- tfcm tntelligcndum
eireimpotcntiam membrorum ad MoIIi- fcnfum 6c motum uoluntarium cum rdaxatione,
it^.ch ties ad membra non fint concracla ncc firma , fed pcr uimfui grauitatts
quocuncj pcUantur moueantur. Prima con clufio , Licct cum apoplexia faltemquo
ad cius procef- fum non fic coponibilis fpafmus non proportionatus fc- qucns
dfiIorcm,cum ipfa tamc n coponibilis eft fpafmus ahqufsnonproportionatus ,
Probatur. pofiVbiiceCt.n, apoplexia.ficri afolo frigore uentriculos ccrebri 3c
ner- uos congdantc,crgo 6Cq. Sccunda condufio. PoiTibilc cft cum apoplexia
fimul fpafmumdc inanicionccom- phcari . Probacur . polTitnlc cft fimuJ corpus
ciTe fpaf- matum fpafmo deinanitionc . 3c cum hoc occurrcrcfor tem frigiditatem
congelantem perduccntemcorpusad apoplcxia.crgo codufio uera.patet confeque tia
♦ 6c af- fumptmijjarr, Tcrtiacodttfio, PoiTibilceft cumapa plcxi4 Digitized by
Google A P H O. plexia fimul r cplctionalem fpafrnum coplicari.Probat
c6du{io.poirifaileeft matena oppilantemucntnculos ccrebri &:neruo]?i
impleti ua fimul fluere.una.f.ad op piIandu5<Si: alteraad repIedum,dedu(fio
ecimpcdimeto quoin circpoficofequet c6clulio.ergo&:c. £xhisc6 clufioibus
fcquit priocp no qujhbet apoplexia cftraol litics totius. Sequit fccudo cj>
moile eft extrinfccum SC accide tale apoplexig .licet cffe ociofi tatem infit
fibi ef- fentialitcr.patcccxdidis. Q^uartacoclufio.Statcapo plexia ex uini
cbrictatc fcmg aut fecundu plurimu ci- de coiungit uFisfpafm us , Proba t,cja
fcmg ucl feciidii plurimuhumiditas a uino agitat 6c ad ncruos attrahit. Ite
ficut uinii trahitad uetricros ccrcbriita adncruos, Et ifta cocFone uult Hip.Ex
gbus patec apho.ueritas. Adargumetapatctrrifio. Adprimu patctpriono ©em
apoplexia ce amateria phlegmatica.Patec et uinii pofTc ad ccrcbrum matcrias
phlcgmaticas moucrc. Ad Jfecundu pacct folutio cu cius coflrmationc cx di(ftis
in ^onc. Pro aucftoricatc GaF.dicit q> GaF.no plus uoluic iiifi 9>potuit
elTeapoplcxia finefcbre,Iicet fit aegritudo acuta,cumquotri ftat non neceiTario
apoplcticu abfoi «f afebrc. AdtertiumnegaturaiTumptu Sc drq>3p6 plcxia no
eft clTcntiaFr morbus proprie nec adhuc cali- dus. ga poc fieri cxapatc
<5«:f3nguinc.apa aute in prin cipalimembroraro afebre abfoluic. Ad
aliuddicicq> licctnopofritfpiritusaialisa cerebroadcor tranfmitti
ftanteapoplexia,poteft tame g artcrias dC ucnas ad cor ttaQfirc matcria ud
uapor,cor pternaturaFrcalcfecies. Q,ugftio. iii^^ Aphor. vi). VTRVM
tctanusficmorbusperacutus. Argui turmuItipFrq^no. Primo tetanusnon eftmorbusfed
inalusmotus.crgopatct cofequentia 8C aiTumptu colli giturin comcnto , quia
tetanus eft copofitusex cotra- y^ motibus fpafmia^S: per cofcques eft unus ucl
plures wotuscoUigicciiaaffumptum.f .dc accideti.ca.i .ubi AttfCe*
^P^^**'"*** ^"bijcit malomotui fecunduq.fpafmusinclu dit cecanum.d:
feciida tertf^.c.dc tetano. uhi ponicur in tetano aggregari duosfpafmos. ScSo
cetanus eft mor- fcusfccundii plurimiipendcns a matcria frigida groiTa, «rgo no
cft fc3m plurimii morbus pacutus, pacet cofc quetia {S^affumptii patet,ga
fecundu plurimum caufac a matcria phlegmatica frigida. Cofirmac,«ia tunc f grt
tutfopcracuta d;ehronicapoffen£ ciTc eiufde fpcdei.Ar guit cofeque tiajga
tecanus uFis s^gticularis fiic ciufde ipci.fcd jpcicularis tetanus p t ee
ggritudo chronica.cr- go <S^c. Tcrtto facilius 3c citius p t nacura uicere
mor- foii deWIe c^ forte .fcd no nifi tardc p c uicere pticulare tctanii.cS:
hocfrequeccr. crgo ncc uniuerfale. <&:g cofc qxiis tetanus faltem
falubris non er it gacutus morbus» NCofirmat. quanta eftproportio uirtutis
admateriam tnorbi chronici fal ubris , tata p6 1 ciTe ad materiam 6acie tem
tctanum.fcd hocpofito crit tctanus morbus chrpnt cus faIubris.ergo.patct
c6fcqucntia <5^alTumptum ar- guit , ga^ot uirtusin tctano maiore
hrc^porcione ad fnatcria^inchronicofalubri. 3C pthrcminore , crgo
pthre|quale.ponatergoineire,&feciticecu. Q^uar tojpoffibileeftmebriifi^cri
cetanofii cccano^portiona
toadmatcria.ergoq5faI&.pacccc6fcquecia.(S:aiTiipta ^gui^S^pcc potficricx
inaniticne j gatuncinomni «thicatcrtic/pedci udmarafmo ciTcttetanus^g^aoIum
lacertoj^ exiccatio non minor q^in aliquo tetano faltcm dc inanitione no
confirmatc.nec et de rcpletionc,qa in qualibetlacerto^ replctione augent
laccrti fccundu la- titudine 3c fecundum longttudine minorant.crgo me- bri
mobilis admotum lacerto^cxtrcmareddunc ^pin jgora.cu ergohoc no fit g
c6defatione ncc gtiu fubtra- <flione,fequit <^ eritg motu localc
.f.mebrimcuruatio ne ,& B cofcques fict mebri incuruatio
&cotraAio.<&: £ fic,fequic q> no crit tetanus. C6firmac,ga
tiicinom mi paralyfi eiTet tctanuSjga in qualibct cft laccrtorumi 4>f um mcmbri
cxmatci-f a fecicfltcparalyllm tcj^lttiQ^ H I P P O. ,80 ■ Ad oppofi tu coru
qug arguta faat eft Hip.io apho. in fumma.& Galenus in commcnto. Rcfponde
do ad qonem primo uidebitur qu^ per tc- tanum inteiiigedum , «S^qualiter 6c
quot mocfcs feciida genus fiar tetanus , tangeccto aliquaspprietates tctano
abaua^oribusattributas. Scciido uidcbitur depriacfpa li qugfito.Tcrtio
refpondebitur ad argumcnta, Q^ uan tu ad prim um prg milTa diffinitionc tetani
ctV ca litera poiitzS.cp cft aegritudo officialis SCc. Priroo Tcta—
fcienduutibitangebatur tetanumciTcduplicem.f.pro nusdu- portionatum 6c no
proportionatuadmatcriam. Et ^d plcx. per proportionatii 6c quid per non
proportionatii intd ligendum iitdedaratii cft ibi . Proportionatus auie ad
materiam iterum cft cx inanitione 6c cx repletionc , Ec quid etia eft utercj
iftorum fatis eft declaratii. Sccun- do eft rdendiim cp unicuiq^ membro
organicoad plurcs pofitionisdiffcretiasuoluntaricmobili plures mufcult 6c
lacerti appropriati funt fccundii quorum concracti^- ncm ucl extenfionem eft
illudmembrum adplurespofi tionis difeentias mobilc.CoIiigitur prima primi.ca.dc
membris. infra dc anatomia mufculorum, 6C tu in hoc cxemplifica dc
digico,brachio ud alijsmembris. Tcrtio iciendum q> plurimum dum in motu
uolunta rio contrah un t exteriores dilatan tur in teriores,<S: cco- uerfo.
£xquoulter/us pcrq» propterimpcdimcntiita f^nteriorum^ cxtremorii porcft motus
uoluntarius me bri impcdiri. Q^ uarto cft fupponendu q» duabus poce- ti^ alicui
membro mobdi appiicatis ad c6trariaspoficio nisdiiFercnciastrahencibusoino
cquipocencibus adac- trahcndu ad nuIIapoficionisdifFcrcntiam mobile dcdi- nabf
t.patecquia ucrobi^ tanta crit potcntia quata reii
ftentia.SiFretiapotcnciamotiua n6 cxccdcncc TeCiiten cia mobilis
uerfusaliquadifferentiam mouendi,n6 fict mobilis ad aiiquam pofi cionis
dififcrcntia dedinatio. HisprgmiiTis patecmodusquopoccftcecanuscauia- : ri.
Ecprimodenoproporcionatoadmateria.MufcuIe cnim
cxterioribus&interioribuscigiti .gratia cxepli 5cqualan conatum ad contradtioncm
fadentibus quaa tum conacum uel cradum ud indinacione facient intc
noresadmoucndii interiora, tantumfedentpoftcrio- rcsad poftcriora,&: pcr
confcquens ad neutram flectenc diffcrcntiam , Simtiiter congelacistam
interioribus q^ exterioribusmufculis ita ut uiitus non futfidac flecce- rc
ficttctanus.Similitcr caa propccr congdacione intc- r^rum tmSc adhucexteriorum
tni,coq>inmocu digi- tiad interiorarequiricurcotracciointcriorum&cxte
fio extcrior um ,econ uerfo in mocu ad cxterior a. Sicergotriplicitercontingicfferitccanu
indigitono Tcca— projx)rcionatum ad matcriaai. Primo propter sequalcm ^us i dt
contradioneinutrir^Iacercis.SecundopropccrimpC' g^to trt
dimcntumininterioribustm.Tcrtio in extcrioribus. pFr* ^ Sccundo pacec
modusquofit tctanus .pportionacuscx tnaniti6c.i£quaii.n.in utrifqjm ufculis
exiccationc jp- cedete,ut ab ipfis xqualis proucniat tractio caufabitur tctan
us ut fupra . Cum etiam exteriores m ufculi digitf folum habeant mcmbrum ad
rcctitudincm mouere,ip- fismultum exiccatis ita ut fic<fti non poiTmt^rationabi-
kcfttetanumcaufarf polTc. Tertiopatecmodus quo ' ficripoiTet tctanus
^portionatus dc repietiong imagina do utrofc^mufculos gquaFr repleri,uii
Sc^quzie tractii £adatautaltero cm ut dictii cit. Q^
uarto paiec qiio pt dari tctanus fimul de inaoitione 8c de replctione . Vt ii
uous pg rcplcti'onc fadat inclinatione , Sc alter gquaie contrariam
faciatproptcr inanitioncm , fimiliter nec ex toco proportionatus ad matcriam
nccnon proportiona- tusextoto,utfupradefpafmodicebatur. Etexhispo ^ . -. tcftpatercintclicctusplurf
um proprictatum quf abau- ^*««' ctoribus
tetanoattribuuntur,quibuscoIligccurdiffc- rentia tentia intcr ^fum^Si: fpafmum
6c paralyflm. Prima (pafmi propnctasq»tetaauscftcontrarfusi^fmo.undcfccun- ^
P^^ da tcrcg.all^a,cap.tmcus aute fccuadu m ucritatcta ^Y^* lacot&iaph*, Z
ff:^ Digitized by Google Q^VBSTIONES tft^ntrariiusfpaCnojquia.f.infpsfiuo
prohrbaur mt briextcoiio 3cUt pr|tcrnaturaJfscdtradid.€x tecano aute
pr|ternaturaU$ tefio uel rcctitudo . 6c prohibccur cotrad:iojguial|f!o ia fpafajo
^pric fumpto cocrariat If fiooi conttn^entc in te£ano,licet coiter fumedo fpaf-
tjjusnondtflfcrat atecano ficutgenus afpccic fubgcnc-
rca>ntcnt3.coicat.n.incaufa <S:generaIi dcnoiationc, quis uter^ eii
ggrituda lacercofa uel neruofa impcdf es ^cbitum mota uoluntarium mebroriij
puta cotraAio fi?m udexteiione. Propterquod Aui.locoprgalk.in*
quit><5^ingredit.f.tetanusin genusfpafmiintroitu con-»
trarioruingcncrcuno. Secunda proprictascftq^tcta- p us €t cx daobus fpafmis in
duabus par tibus contrarijs aggregacisjwt Aui.alleg.cap.cu crgo duo fpafmi in
dua bus partibus contrari)S aggregantur iic tccanus quead - fnodu
ciquihabccfpafmumancc 5^rctro iimul.accidic cnim cx
duobusmocibuscotrarijsraebris fuis ut cxterj dantur» Cl,u^ proprictas no cft
intelligcnda ut uerb^ fonant . non.nin tetano aclu fictduo fpafmi, eoq) noa
funtadu dug membrorumcotra<^iones. fpafmusaute non eft nifi contra Aio ucl
in ficri ucl in ^ado cifc. Simi- liccr ctia quia oppofito modo Ifdicur adio in
fpafmo SC tetanojfed no poteft cade aclio fimul oino oppofitis mq disI$di.ergo
&:c.frcqucnter ergoauccores improprie Iq qucn ccs fum unc eiFeccum pro
caufa ficut diccnt cs pcuf- fionem aeriseife fonum ^quia caufam foni. Ite cx
aibcdi ne rubeum refultareaut iiiridcm colorem^quiacx cau-^ fiscxtrcmoru coloru
refultat mcdius color.^fic de mul tisalijs . Itain propofico diccndo q^
aggrcgacis duobus fpafinis.i .caufis duorum fpafmorum cotrari)slocisuel
partibus produoifuis , ^uis una alccr a impcdicntc nul* ius producat fpafmus,
Et ad ift um fcnfum uadit aucco- ritas.Comcntatoris in comcnto . dicentis q»
tctanus eft )ab utriufi^ ipafmi motibus cotrar^scpporif us , licec e c pcr
motus conacus nixus ucl tractuspp.^rumusinccIJige rc.Caufis.n./pa/moru
contrarioru coplicatis in parti-s bas cdtrarij§ co tr^riosfeciut tractps ucl
indinationcs, quas largc motum appcilarc pplfum us pomcn motus ad oem
opcradoncta extcndedo , cotingit tn in fieriipfiu? jctani motu contrarioru
fpafmorii cocurrcre utpatct» Tcrtia proprictas cft <^ tecanus cft fpafmus
duplus fi-»' |ie duplicatus . Sc ifta procedit ad fcnfum prf ccdentem, Nota
tame hocaon ciTc u?r ucrum. poteilr.n.iicri tctzj iius utfupra dcdaf acii eft
ex fola unius mufculoru par- tis cotractionc aur cogelatioe.fed hoc cft ueru de
quol| bct contingcntc cx nocumento oium laccrtorii. . Q^ua? ta propriccas cft
q>6rcquentius iit tctanusfiuc cuzczfi-» ucgraphusquiaproeodem uidet fumiab
Aui.a ucntQ iicatCjiio quide ^bfolucc intcllfgendo, fed in coparatio"
ncadfpafmumjquia.f.frcquentiusfitcuzez a ucntofi- tatc $ fpafmus , co ^
ucntofitas cftfacik roobilis, f acil^ pcrtotSmembrufpargibilisjquarc facikabea
iitme' bxi tcnfio mag:i§ ^ contractio ad una diffcrentia pofitiQ nis.Sc
ffthgcipecicscuzcz 6c fpafini ^ coitcr graphii Cuzcz
|iolamusinpcdibuscruribu5cxtrcmitatfbuscoptinge§ uel gra
proptcrfrigus^ucntofitatem» Q_uinta ^prietas ciT*? phus potcft q»plurimi
tecanoram funtcx duobus tccanis co- gd. pofiti.patctfifrjquiaquilibct
Iacertu$potcft dici tctanQ fus. 3% quibus colligi poteil: di^crentia intcr
tetan um Sc fpafmum ut f upra,d^ patct difFere tia in iim materi| fecicntis
tctanii rcplctioiialcm 8c fp^fmu 5 quia in fpaf- mo no fit matcri I uniformis
rcplctio, f mo cadit diffor- «litasinterrimasncruQrii 6c
laccrtoruOT.intctanoaui iituaturunfformitcr propterquod pcrmanct un(form<
tcr rcnfum ♦ diflcrt ctiam a paralyfi, quia licecutrobi qg matcri aiit
uzuforraiter ii tuata.i n paralyft %n eft fubtf> _ lisfii: moUificatiua
mebrij in tetano aut cft dura Sc coij gelaca.
Exquopbabilitcrpatctc^nujlaaoti/tcrflucn*- te matcrta poteft paralyfis ad
tctanum pcrm utari^ putsj B materia fubtiiis aquofa in laccrtis uel neruis
uniforml jcf fontcata^ongtlaraur»^ hocdepamoarticulo» P AR T I. V. Q^uantum ad
fccundum ardculum fint hf diftindft> n« <&: concluilones. Prima
diilin<flio,MuItipliciter potcft aliquaaegritu- doacuta ucl 5>acuca
reddi.primomerttomanifeftequa- licatismateri^
aquap^ndecaegricudoiicucfebrischolc- lcricaautapa cholcricum.Secudo merico
quacitatisma rerif .Tcrtio mcrito fitus uel lod.Q^uarco mcritooccul
tlproprictacis.ExepIapacencEtoiaiftareducunturad acuitate
cxhocq>caufantaccidcntiadiifidIia , quf non poiTcc uirtuslongo teporc
tojerarc. Scciido prgmittcn dumq? admorbiacuicatemrequiriint dug conditiones,
prima ?ft brcuitas.fccunda cft accidentium uehcmeu^ tia <5^c,iiucmorbimagnicudo
maxime fumptapcne^ uehcmcntia acddentium . Co^hgitur hf c diitinCuoCc^
jciidahuius.comcn. J^.illius.f.acutorum morborum, SC prima quartf .ca,3 .,pptcr
qaod cphimcra no eft acit ta nccchronicanomin^nda.Exquopatecnooem aegri tudinem
altera dtioris terminatiois ciTc xjia acuriorem^ Patetfecundononoem
aegritudincm materiale chro- jiicam ciTe ucl acutam , ut phjegmatfca in cribus
paro- xiCmis terminanda , aut terciana kuiiXima pura. Ese quo ulterius patet
ggritudinem aliquachronicam alicuf acutg eandcm ciTc in fpecie.iimilitcr acuca
primo chro- nicam 3c acutam ut fpafmus parcicularis macerialis alt quis eum
uniuerfalialiquOjllFrtccanus. Primaconclii iio . Tecanusnecmerico qualitacis
manifeit^ autmulci- tudine materig auc praug occultg proprietatis cft ncccf-
fario ggricudo pacuca.Patccquiamateria eftfeciidumt plurimum
phlegmaticafr!gida,necei neceilario anne- (fticur mala occulf a prppriecas nec
eit necei3~ario quancf tacis cant|,utfolius quancitatis merico lit aptaaegHtudf
ncm f^cerc peracuta.ergoconcluiio u?ra . pacet ccnfc- quentia.5;; aiTumpcum
notu intueati. Sccunda codu- ^o^Racion? ijjusdraccidentiu amaccriailJaprpuenie-
tium eft aegricudo peracuca. Probar,quia huic cpniuQ- gitur fortiifimus Sc
intcniiinmus dolor in Jaccrtis cum anhclicu? anguftia>qaam proculdubip np
pptcft uirtus Jongo teporetolerare.ergoSi^c.patet confequetiacura
ancecedejite^c incellige iilas cocluiipnes dc uniuerfali tecano tam
prpporsionato ^ no proportionato. Tercia co dufio. Non quelibec tetan as
particularis eft ajgn tu- do.pacct intaenti, ^x his ofbusfcquitur morbum hci
liorcnimorbofortiorialijsparibus ex partematerif& fortitudinis ^
debilit3ti§ uirtutis ^ffc tardioris tcrmins^ ffonis 8c ec6ucrfo,s^ plara alia
fequun t afs dcclarata. Ad argumcntaprincipaliapatet rcfponfio. Adpri- mum qualiter
tctaua? dtcatur morbus uel accidsns ta- iftum eft circa Jitcram »
Adfecudiipatetcxdidis iimilitcrin qugftionc. Ad f onff rmationcm uero
conceditur con cluiio. Ad tertiu dicitur ncgando alTumptum , nifi
ponendoaliaparsaia applicationc Sc conatu uirtutis. Ad confi;rmacion€ di- citur
primo «cgando copfcquentia illam.f. u t robic^ ea- dem
cftproportipuirtutisadmatcriam . crgo^quccito tcrminabuntur hi morhi^fquiz cum
antecedentc ftat ma tcriam in uno min us ciTe a tcrmino digeftipnis diilante *^
lalio. ideo^c. Yki aute ponat q> utrobi<^ iinc ola paria,dicitu r q>
hoc cft rcpugnans ubi debea? uter^ ad falutcm tcrminari.ldeo negarctur a^umptum
alr^s^pa- ri"bu?.Et ad probationcm conceditur q) in tctano poteft ciTc
cadcm proportiouirtutisadmateria qug eft in chro- nicp,fcdno in falubri tct^no
uniuerfali. Ad ultiraum diciturnegandpaiTumptii Sc didtur q> fi in
cthicaper- lienircturadtantam iicdtaccm fiercctetanus , fedpriua ?egrptans
mprirccur. Ah^s fecundii rationem imagina- bar . Pro alia ucro partc dicitur
hanc confequentiam n6 ualcrc augctur fccundu latitudincm . ergo abbreuiatur,
fed bcnefequitur q^ abbrcuiatur ud fit tracius ad brcu< tatcm,ubi
confcquentcr efi: impedimentum quare meo» brum nonobcditpropccr rcfilicntiam
altcy^ys mufcu* iiadoppofituni trah^atis, Q.u|ftf# tudo rcddic acuta quadni
pFr. Morbi acuti coditio duplcx Auice^ Digitized by Google APHOR. VTRVM Apho.8
iitucrus. ArguiturmulK- pltdterq» non. Prfmo.a^tasiuuenrutis cft magis c»n-
iumptf ua matcrig hci^nus ?pffi>m ^ aetas pucrf riae.cr go cucniens «n
iuucntutc magfs recj pit curam . cofcquc tia uf dctur notSiySc aiTumptuim patet
, qut a xtasi ]Ia c0; c^dZydC ficca,pucrftia ucro hwniida,iimflic qui a aeta-
tiseiuscalidftaseftacutior. Secundomagis mortifcra
cftepiFiatnpucrisqpiniuueiiibus.crgodffFicilius cura itlisjdrpcr cottfcqucns
<§i:c.patct confcqucntia:^ afsu ptumdocct expcrimcnt wm .plurimos.ri.
iQfantes uide- inuscxcpiFiamori. vudematcrpucrorum frequ^nter appcilata cft,ut
coUigitur.^ .caii.fen.prim^.trac. 5 .ca* g.aiieg.frcquenuus. Tcrtio.cxubcrantiorcft
matc- yia frigida cpfTiae caufatiu^ in pueritia qpin iuuentute. crgo.quaeftio
faira.^iTumptum patet.cum in pucris fie - . - plurimumphicgmaabundans
prfmaprimi.cap.deaeta dvltCi*^ ttbus. Q^uartQ.difl^ciliuscuratur epifiain
puericfaa<3 iuuentutcm pcrufW^ns qp quae nafcf t ur in iuuentute c|
terisparibu§,crgoqu2eftiofalfa.confequcntiatcncc,qa hic uidctur fcnfus
apJio.aftumptum arguitur . quf a plu§ confirmatus cftmorbus quando plus
proftrata cft uir' tuscxlongitv^incmorbf.crgO(Sf:c. Q^uinto^d pricci palc
fic.apoplcxia cft fortior morb us ^ cpi f la . fed ipfa curatur in
iuucntutCjimmo ctiam in prinqpio fencdtu; tiscontingcn§.crgod:c.confcquentia
tenctjquiafi uir- «usfufFicitcurarcfortiorcm morbumfufFicitcurarc d^ Biliorcm k
connmfIi,faltemmateria depcndcnte , 8c af- fumptum fatis patct.iimile
argumcntum potcft fierids «ctano 8c fpafmo ^paralyfi 3C itmf libus a fimili
pende tibus. Confirmatur.quianunqp^debetcpilepfiaperio- dtccrcdirc
oftcndendojquia hoc cftet propter principa- le mcmbrum f.cercbrum debilicatum
cftc. VQdc 8c pcr iiiara cogcftionii paulatina: ^rguitur q> non, quia plu§
^ebilitatur cerebrum ex apopf ia c^ ex cptfia.fed cx apo plcxia no
dcrclinquitur tanta in mcnibro dcbili casc^ ice
a-atomatcri^raaggiegetadparoxifmum apopFiae facie dum falt&n
fccuodumplurimum.ergo ^c. Cofirma tur.quia tiinc poftomncm apoplexiam , faltem
deberct dcrcliqui cpilepiiaparoxifmal^ uelperiodica.Ai^uitur ^nfcqucctia. quia
in qualibec apoplcxia plus impcdit algsparibusmatcrja, <Sf maiorcm
derelinquit imprcf- ^oncm ia ccrcbro q^ epifia, 8c cum hoc eciam magis d€
fcilitatur wirtuscercbri 5^totius ergo poccntior rema- nct ca r c^ggrcgationis
materiae,^ per confeques &:c . Scxto .quart^na poft iuucntutem curacur
.crgo 8c cpt Icpfia.confequentia patet.quia grolfior 8C rebeliior uif tuti
SCcalort digereti eftmstcriaijuartanae^ cpifiae. VldmOtCptfiainfcnccirutc
facilccurat . crgoafsuptu arguit,quia eft morbus fifts fencv^utis aetatc. igi t
Scc^ Adoppofitum corum,quae argut^ func cft Hippo. in apho,^ Gaf.incommcnpo^ ISpirfX
Primopraeambulafuntpraemfttenda.Secun^ocon- catri-»* dufionesdcquaefito.
Primadfftinccio. Epilepfiaecau plcx* fa quando($ cft primitiua ut ci bus , aut
frigi ditas exte- ri or?(}uandoq^ ucro corporalis «S: itcru corppralis,quan
doq; ccrcbralis,quandoq^ non. Sccundo fci^^um cft caufam Jongiiudinis
argritudinis matcrialis cfTc polTc groiritiem,muititudf ne
materig,fri^idit^tcm,aut eius iiifcofitates,^dcnfitacem pororum,<Si
uirtutisdebili- tatem * T^rtio praemictcndu humorcs in pucriti a abu-
dantesalQSparibusfubtiJioresclT^^in iuuencute, fal- tem phlcgmattcos cx
qutl>us fecunaum plurimum cau fatur cpilcpfia. Q_uarto praemitt^ndua»
.cpilcpfiam cc tcbralcm eiTc difificultcr fccundum pjurim um curabi- lem*
Primaconclufio.Epflcpfiaacaufaprimiti ua pro ^ veniens aut corporaji no
cercbraHs in qualibcc aetatc |x> tcft rccipcrc cur«im,faitcm aliqua
pa£ct,quia rcmotac^ prunicfuafi aon multumympreiTit polTtbile eft<;^nd r^
moucacurilla.fimiltt^r^pilepfiaetiam per comunita- loajutaucrmtbusuf^colica,
Sccundaco&dufiotF^ HIP PO- 181 cilius curatur al§s paribus cpilcpfia atite
iauemmieok tingcns ^ euenicnii poft iuucntutcm,puta poft ^nos, > Z 5
.Probatur fic.cucnicnsanteiuuentutcm proucnic a matcriafubfiliori 8c magis
rclblubtli, Corpus ciiam fit «jntinu^aetaduf ficcius d:minusabundas phl^roatc
8C uirtus uigorofior.Econtraautcm ii contingat tcta^ jiuspoft aetatcm
iuucntutisfic amateriagrolftorf . fuo ccdit
etfaaetasma^ephleo;matismuItiplfcatiuay & uir- tus non fortfficapdo tfd
pbtiusiade ad parum faltem pra- pcer aegricudinem dccrefccndoproccdft.crgo
<Sic. patct iConfcqucntia.&aflfumptumfimfliter. Terta conda fio.Sequitur
q»plcru<^ ^pffix ccrcbralcs in iuucntutc contfngences func
pemtustncurabiJcs. Patet,quia flla e aegricudo dffficultcr omniijocuraJiHjis,
<Si ciicdifiidlius pcr praeccdentem condufio»a».crgoiS:o Q_uarta co
clufio.Licctitafitaliquataroen cpilcpfia cercbralfcm iuucntutc aliquafeift^in
pucritia^^cihus curaHlis. Pa£ct,ubiciTct magna di Tparicas caufisfadlibus ucl
di^ £cilfbus drc.aillam>^.idcpbcocdfc.cbacur in apho. plc ;ruqj.
Exquibuspatcj;Cj6ci'oriifiua.f.q>3pho.e ucrus» Ad argumcnta prmcij^a
rcfpondctur. Adprimu ncganda eft confequcncra,propter caufas cadas^veldici
turq^magisfonfumptiua.cftcaliditasprauaematcriffe dcntisepflepfitm in
pu^crpalgsparibus, quia4icct A: fc fit minusexfcca^iua,a^ipluic,m^.teria camcn
cft<Kgc- ftibrlior 8C fubtilior. Ad fccundum Acitur ^non al^s
paribusabfolucc, camenfrequentius/rontingunt intis worcfferae, Adfcrciump3ifC|:
fimiliicr quid diccndum, Adquarcumdicicurf^fi faccus cpii^.ticus inpucrt- tia
in aequali epijepfia r^r<?tur in iuui^jjtutc ficut £ u- ucnis,tunc noiiiter
jfectuscpilepficusdj^Jcrlius curatur primusqp
fccunduSjUtprol^atargumcnxum.i.Tcdnon fic cft fecundum plun mum , immo
epilcpfiateitc dcIWco xegimint dccJLinando proccdet ficut ficc juucntuti prcH-
pinquioraquad non .crii: i n ^/o ut taclum cft . Adqum lum di.d£ur argument.um
prpJ^c jicritatcm^ .curat.iu ucl curabilis c&^f^ raro ^ut ctiam apoplcx»»
Ad coa iirmauonan prmiam .^icitur contingcns clTc poft apo^ plcxiamrelinqui
difpofitionem talon ut period^c rc-
dcat/ednondiuiJurabtfpcnfla;S-£^cio.Caufa^ute^ua- rcnon ficfcmpcr uel iSepc co
wingit cft. Primo, quiafc- £undumpIurimumeftmortalfs.J5.ecun<io,quiatoiama
teriaapoplcxif cradicatin pSLro^ifmok cerebrjO fifuc jricfalubris.non
ficauccminepilcpfiajcomingij:, fcdcii mala qualicatc rciii^quitur
fermcncumfelccm dcancccc . dencc cauJEa. Co fimiHccr didtur ad aliam confirm^b
nem. Ad fcxtum de quartana dicicur q» in ilis non cft uchcmcn.s<S:proprium
nocumcntumin princfpalime- bro ficutin epflcpfia. Ad
uIcimum<J*i3turq>iicctmcri to fificudfs morbus fic minorjmerico cn
dcbiiitat^ uir- jcutis eft diffiidlius curabilis ficut branf^i <S;: cori^^
ac, Q^usftio. vi. Aphor. ix. VTRVM Aphorifmus.9.fitiicrus. Aiguitur ^ non .
Primo,quiaplcuracft mcmtarumfrigidum .^cr go fuac aegrituAncs funt
fir<:undum plurimum frigtdaci ^
pcrconfcqucnsp!eurcfi.siccundum|4urimumirigf- da,<S:ficnonin.I4.die
tcrmiaabitur^ Sedindo.quia fuprahuiu?primalcomcnto. i2,.innBitur oppofitum,
Tcrtio,uif tutc forti 8c matcria obedfcntcpo cin, 1 4. df c plcur? fiis
tcrminari . crgo dcbiUor poteric in logiorf, ipfa tn dommantc materiat,^ pcr
confequens 5ic» Ad oppofitum cft Hippo,<S; Gaf.in comenco. Pri- mo
notandum.Raroaegritudocholericaadfalutem ud mortem t€rmioanda.fipttraautquafi
pura£ucrif,<icm prsetcrgt. 1 4.Haecfuppofitio colIi^*potcft cxdiA^fii-
pra.ftcundahuias. comcn.2 ^ . IlJiusacucae aegyitucK-i' fics 8Cc. Sccundo
prsimittcQdum inpropofito cfircf«* mon?m d? cholcnca plcurcfi,quia fllaiccu
ndum pltiri^ mum «W^ic. Tcrtiopracmittcndu plcurefim ^5 mvA las
casproi6gari,aut ppcrrorc r€^*mis,aut pp grofiiL
licm^iBobcdiciictli»suerf$ad€xpulfiati€a;4%6fic« Digitized by Google CQcir,
Q_Vi£STIONES PtimzconcVo. Nonquaelibct plcurefiscft fn.i4.d1e
terminabiIcs.Patcc,fatts dcpedcntc a groila matcria uc phlcgmatica. Sccunda
concfo. Non quse^bctplcurcfis ia. 1 4..dic non tcrminata eftad cmpycma
tranfmutan- da.Patctutprseccdensdc depcndcntc amatcriagrofTa quae rcfolueretur
ucl per fputum expclicrctur. Tcrtia concPo fcquitur.Non quaelibct picurcfis
qusc eft de fc fa olis 8CCit3e tcrminationisnon terminata ir.. 1 4. diecon
ucrtitur ad empycma . Patet hoc ubi f ur-rit error in regi fwine aegrotantis ,
unde impedir c t ctias, Q_ uarta con- cfo .Stante debito regimine
acgro/tatisjpleurclis ia diAa non tcrminata in. I,4dic fign.iiicat fe ad
empycmapcr-' tnutada.Patct,quia fign/at uirtute no fic dominari ut debitc
poffit cxpencr^ijimaio nec utexpellerc poiTit.<&: per co fcquens maf^ria
ta cupu colligct faniabitur 8c ad mediaftinu fiurns tande caufabic empyema ,
iodCc, Q_uinto nota. Hoc totu intelligendu eiTc ut in plurf- busjno trl
nec^flario uerii. Dubium.matcriacollecta inj>e5:ore>quae
priusfaciebatplcurcflm , quo extcrius pofS^^tfiduci. Ettuuidefolutioneillius
dubg qux tointertoru.cap.j.&ConciIiatore diflrerentia.S^.
Aidargumcntapatetrrifio. Adprimii drq>Iicetme tito naturalis copfonis pieura
facilit alterer ad frigidii, ga mebru fridu ejmerito tii deiitatis fuae
fubftantig in ijpa ao facifr penctrat humor fridus, fcd caf usapa cans caftn. Adfcciidumdr<jiftano
fuitpleurefisfecilis. Ad tcr tiii dicic c^ illud argume tu ^bat hoc cfrepoiri-
BilCjtaro tn euenibile.Etalitcr afsdicctur. Q,uaeftfo. vi^. Aphor. x. VTRVM
Aphorifmus.io.fituerus. Arguitur multipfrq>n6. Primojgamaximc fitin fenibus.
10. tcrtg.alle.cap .2:trac.4. Sccundo.in talibus uirtus cft fortior
ciiillaponatur aec^fortitudis. crgo maximc po tes &c ,pact confequentia 6c
affumptu fifr. Tertio. in xalibus non muiciplican c cacarrhi qui funt ca
potiiTtmc phthifis.ergo &c .patet con/cquenda cii aiitc.
Adoppofitiicftaphor. Praemittcndaeft haecdiui- £o.Phthifis
uclulcuspulmonispotfequi, autdeiluxu cacarrhiacuticorrodcntis,autoccurfum rei
cxtrinfecae iicnainpuImoncfrangentis,ut cafuspcrcuirio authu- f ufinodi^aut
nimiafanguinisplenitudine, aut choleri- citatem,aut ebulhtione . Prma cocfo.
Phthifisno raa xime fitin hac aetate proptcr caufam primam . Sccun-
da.Nccmaximcproptcr fanguinisplcnitudine. Tcr- tia. Maximcfit propter occurfum
caufae primitiuae I0i tis dCcpatet fatis etia. Q_uarta. Etia maxfe fit ^ ebui-
Jicione & cholericitate fanguinis. Patet intelligenti. Ad
argun-jetapatctrfifio. Adprimii dicitq>maxf- inc fitin fcnibas pcr feex
defluxu catarrhi &:c. Accide tafr aiitin iuucnif.bus. Ad primu fcnfum uadit
auctas Auic. Adfecundii patetcxdidis.Ec fimifr ad tcrtiu. Q_uaeftfo. vig.
Aphor. xi. V T R V M Expcrmutatione matcr iae fquinantiae ad pfone
proueniatpulfusdurusinaequalis^ inordina tus. ArguiturniuIapIicitcr<^non.
Primoquiaapa- .te exiftcntc tn pulmone fitpulfusmoIIis.ergo. patct co fcquentia»&afruniptum
arguitur, Primo quiaapate exiitein mebro molli fitpulfusmoUis, in duro uero du
xus.8C4:oUigii quarco pulfuu.come. I Z^Sc colfr ctiam afTiwiptii.^.tcrtg.cap.dc
fignfsfquinanti3e,in quo taa Auer. guntur figna pcrmutationisfquinatig ad
periphleumo nia.&.IO.tcrtg. Scciidopcrmutataillamateria 8cc. pofTibflc cft
in pulmonc efre aegrituciine a qua cxiice fic pulfus molhs. ergo
(S^c-confequcntia nota 8C aiTumptii patet intelligenti.Tcrtio no minus potens
uci fortis eft uirtuspulfatilis ct inftrumentum obediens qp prius erac udfaltcm
ficefrceftpoiTibile.ergo non minus ordfnacc &aquaJiter potcftarteriam
dilatare ucl conftringcrc. & fi ficjuon erit nccio pulfusingqualis $c
inordinatus» Ad oppofitum cft Gaf .in c6mento« R«^adendoad quffWone prttno
opotm |>ygmittc- PA R T I. V. rcprfambulaquida.Secudococfoncsdcqugfito. Pri
raonocandupcrpulfumduruintelligendiieire pulfum cuiusinftrumentum dum tangicur
in tacfcum durc im- primit.Sicutccontra per molle . Cuiuscaufg poiTunt ef
fcplures ut intelligi poteft in comcnto pulfu um. 6c fe-
cundaprimi.cap.decaufisconrentiuispulfuum. Pri- macaufaficcitasmulca
corporisarterig adquam fcqui tur duritics fi uc proueniat iUa ficcicas a calore
fi ue a fo la ficcitate.propter hoc cnim in hetico eft puifus dur us . in febricntc
etiam cholericc comunicatis artcri)S f umis cxiccacibus eftpulfusdurior
^infcbricncephlcgmaci ce,auc alia fcbr cgenerali. Seciida caufa poceft eiTcmui
tafrigidicascondenfans^infpiiransfubftanciamarce- rig, propter quod ad tactii
uidec durior, .^ fic fic pulfus durior. Tercia caufa poceft elTc arcerig
replecio te pore dilatacionis-ipfa.n.muicii rcplecadu taccusad ipfam g
uenicnonccdiccad:ui,quarcin cacftii durius uideiim' primere. Q_uarta caufa
potell effe tenCio ipfarfi, ficut contingitin rpafmo,<S; propter oppofitas
caufas concin- gic pulfum moiie fieri. Secundo praemiccendii cftpcr pulfum
ingquaiem intelJfgendum eiTepuifum difFormi tatcm habcnte in fuis motibus ,
quod im agiaari polTu- inus,uel quo ad motii unii uel plurcs.Primii etia ima-
ginaripoiTumus,u€l quo ad partcsarteri f , uel quo ad g tes eiufdcm
motus.Secundo etiam confifr.Horii autem caufa eft difformitascontentor li in
artcria,<S^ difFormi- tas pugn g 8c conatus uirtutis contra nptcria 8c
cconcf a utuirtusquandoc^ plusconetur fatisfacere neceifitati quandoqueminus .
quandoque cciamplus mundtiica- rc(S:quaadoqueminus.<S!; ficdealf)s.
Tcrciopr^ mic- tCDdum pcr pulfum inordinacum ciTc incelifgendum
pulfuminfuagquahtaceordine non feruance propter caufam qug dida eft prius.
Prima cocfo. Squinancia cholericaad pulmone permucaca ficpulfus durus 3c in- f
qualis 8c inordinacus magis^ prius alijs paribus. Pa-
tccquiacuncplurcsfamicholerici arcer^s comunicac fubftanciasarteriarii magts
esiccances, cunc eciam ma iorilioriifumoriiquacicasinarcerjgs recipit, quarered
duncur magis denfg. Paccc ecf a de tng quaiitate 8c inor-
dinatione,quiatuncmaccriaiiiaeft cordi propinquior. crgo uirtute magisdcbilitat
8c infeftat, unde caufatur ingqualitasin puifu<S:inordin3cio.Etdixi notater
aifjs parfbus,quiafuperuenicnte cum hoc lapfu humidofu pulmone polTec reddr
pulfus .mollior . Ex his patetqua- rc in plcarefi fit pulfus durusin
periphleumonia oioilis, Sccundaconcfo. Nonftatimmcrito ficcitatis arterig
caufatur pulfusdaruspermutatafquinantia ia didtaad periphieumonia.patet,quia no
ftatim fcnfibiliter exic catur arceria. Tercia cocfo. Permucaca fquinacia phlc
gmacica ad periphleumoniam poiTibiJc cft ficri pulfum moilior e , quam uis
alijsparibus fi c necefTarium ipfum fieri pleniore .Patet hf c conclufio
intelligenti ^ utracfe partc.ExquofequiturGaf.in^pofito fpeaafrde fqui uantia
choIericainccIIexiiTe. Adargumentapatetfolutio, VIKVM
Sputugrauiterfe?cens&cafuscapil- -lorumacdiarrhoea fuperucniens in phchifi
fint ijgna morcaha» Arguicur mulciplicicer c^ non. Primo ex phthf fi nonporeft
fieri capilloirum cafus . crgo qu eiiio falfa.pacet confequentia.(&:
a.fTumptiiarguit,quiania- ior cft exf ccatf o f n corpore moriente qp in
phthifico . Cc4 a<:orporc morf ente non cadunt capilli, imtaoia ipftsrr
periunturnafci&augeri.crgoa^c. Cofirmatur.mul tO mafor tit exiccario in
corporc naturaiic pcr fuas fta- tcsdecurretc ufw^^admortem q^ in phthifico
iuucne e^ ph^iCi moricntc.fcdin primo non fsicit exiccatio cafum cap^Iorii .
ergo 8cc. patet confcquentia. 8c aiTumptum iimiif ter intellfgenti .Et potcft
pcrfuadcri q> quantuw- cunc5perpofTibilcfaDarctur phthificus adhucciTctin
jtatciuucntutisj^dco^c, Con&aiat.ininoy f quad- tas Pulfus duplcx. Pulfus
duri ca quadru plcx. Pulfus dfffoac diuifio« Pulfus inordi- tus ^d* Digitized
by Google Sputi foecetts catri— Capillo rucaus camul tfplC2C» APHOR,
«ashuraidicojatinuantispilos pcdum ad cutcm pcdu^ capf tis.fcd pcr phthifioj no
cadunt pili pcdum,crgo nec capitis.coniimchtcr de fuptrcil^s argmtuf . Secudo
pri cipahtcr argucp.poiTihilc cft in principiophthifjsaduc- nircalopcciaoi aut
caIuitiem,<S: tamcq non critmorta Icfignum.utpatc(;.crgo<X:c, Tcrtioad
pr/ncipalc iic» foetoranhclitusin phthifinon cftmortalc iignum.cr- go
d:c*pacetconfcgucntta» dC aflfumptum iimijiter in- teUigcnti.pIurcs cnimfunt homincspcr
totumfug.$ta- tis dccurf^m cum fo&torc anhclitus dccurrcntc§,qu33iijs fi
fupcrucntrct phthiiisproculdubio illudnon critmar talc ijgnum. (^uarto ad
principalc iic. per diarrha^ phthiii fuperuenicntcm poteft faniofamateria
cuacua^ risadquodpotcitfcquicorpons allcuiatio <S:mundifi- catio.crgo talis
diarrhcca na cil mortalc iignu patct co ftquentia.vSi: aiTumptu colFr. j o
.tcrtg.plurics. Con- firmatur . U€ tris itypticitas in phthiii cit mala. crgo
cius lubricitas debct circconfcr eas . confcqucntia tcnct, <5^ jiitTumptum
patctintcUigcnti. AdoppofitS cit Hip,6c Comen.inapho.Icdtis.
Iniitaqugilioncprimofunt prfmittcndg diftincftio neiqusda
t&:notabiIia.Sccundo concluiiones dc qu^fi- jo. Primoprcmittcndum fputu
grauit fcetens 3c perfc «erans propter multas caufaspoiTc contingcrc. Primo proptcr putredine
in ore ucim gingiua cxnte ficut pu- .trida cacrcnatio in ipfis frequenc
repcrta. Sccundo pro pier putrida catarrhii acapitcad os ud ad guttur uei ad
puimone dcfccndcnte, Tertio proptcr ulcus putridu inpulmoncexnsautmatcria
faniofam qualitercuq? m cac6£cnta,ficutincmpycmatcpropricuclcomunicer fumpto
contingic.DifFerunt aute h^pcr iignapropria inpropijscapitulis
perquircnda.proprium tamcn prouc Cienscx ulccrepulmonis eftquod cgrcditur cum
xuiTi, ^q^antcipfumpraeceiTerutligna ulccrationis pulmo nis:>6cc^ dcfcendit
flatim dum in aqua dimittitur. Sc^ cundopraemictcndum cafus capillorum propfcr
mulcas caufaspoiTccontingerc drcalictcraexpiicatas, expref- iius ecigm in
oc^aua quarti.cap . primo colligendas , in phthifi f amcn Sc ex phthiii. Caufa
prima eit paucitas inatcrisecxquaeleuaridcbet fumuscxquo generatur pilus.
Secunda confumptio humiditaus glutinofae cu- f ufcuncp per quam pilus cuci
aiiigac.<S: hocaut proptcr iiccitate pofitiua afebre^autproptcr nutrimenti
defe- Aumcutis humcctatis,aur proptcr fumu acucuigucu in toto difpcrfum cucim
3c pilor u radice in cute exicca- tcmjquarcnoncontincnt<S;cadunc. Etpcride
pacctc^ <q> in cmpyicis c^dunt pili frcquenter . lce in patietibus
aegritudmcsacutas ucl calidas autmorfus afcrpcntibus calidis ualdc cadunt pili
, immo quandoq^ cxcoriantur propter fortcm liccicatcm , aut fortc proptcr
humidica- tcsacutas ualdc ad cutim perucnicntcs cofumcntcsfu^ acuitatc 8c
cxcoriantcs. Ter tio praemittcndum q> hccc ifta caufa iit comunis iri
phthiiisnon tamcn in toto uni formitcrcaduntpiIi,autproptcr difparitatcm in
caufa exiccantcaut in humiditatc continuantc gro^itic uifco iitatc
<S:gIutinoiitatc,autproptcr pororu angufti^ ce iatitudinem in una par tc
magis q^ in altera . Ex quo pa- tct quarc fadli us cadun t capiljicapitis qp
pcdu a ut fug- ciliorum Sc ficdcmultis ali)s , licct iitcontingens tanta ciTc
iiccitatcm Sc ita fortcm caufam,ut non folum capil U cx capitc dcfl uunt,fcd
ctia cxpedibus. Q^uarto prac njittcndumdiarrhoeamfumpcam utcirca licteramdicc
batur a multis cauiis poiTe contingcrc.Caufa m dcqua in propoflto cft fcrmo ci^
cotcntiuaedcbilitas confcqucs dcbilitatecordispnncipalius,
<&:conicqucntcr ftoma- chi,quaccompraehcnditurcxtotius cxtcnuationc cum
puIfusdcbilitatc.quibusftantibusnonpoiTct uirtus cri iilaudabili
materiasfaniofaspcr flu^um ucntris cxpcl Icrc,cumtftadiarrhofca dixcrat ciTc
pcrfcucrans qualis aon cft cmicchdz, Pnma coacFo.No quodiibct fp« tum
grauitctiojccns apparcasiQ phthilidscft figttttai HIPPO* 1S2 mortale,^ d Bt
maIum.Probatur,qu(aconfequeijsp(i trcfadione in orc ucl gingiuis ud ftochi
& itc de mal- tisali^snoncftmortaleiigniijidco&c. q>tn quodlibcc
£tmaliifaci$patct. 3ecundacocfo, Q^uodlibccfputiz
pcrfcueransgrauitfoetcnsconfcquenspiithifirasS^mc'- -«to phthiiis
contingcnS;,cft mortalc iignum, Et ifta co cluiione uoluit Hip-fupcr apho. I z
.Patct quia quodli' Jhcttaleiignificatuehcmcnte ulccratione in pulmonc,
4^putrcdincmpraua.crgo.patct confcqucncia 5^afsa
ptumintclligcntifupcriusdicTia. Tcrtiaconcib.Noii iquijibctdcfluxus capillorum
fupcrucnicns phthifi e ii- gnum moi^aIc.Patct,quia phthifi in principio Sc
falu- i>ricxiftcntcpoteftaccidexc alopeda proptcr aliquadc
caufisabpcdaefalubribus.crgo&c.patctcofcqucntia S^aifumpcuinteiligcnti. .
Q^uartacocfo.Q_uiIibctdc fluxus capiilor um nQt^hiiisSC pcrfcucrans phchiiico
8C merico phciiifis in co contingcns.r.cxiccaEionis aphthi- ii proucnicntis cft
iignum mortalc.Etifta conduiione intcIicxitHippo.in
apho.praeallcgato.Etpatct.quia g- Jibct talis iignificac phthiiim coniirmata ,
8C ilin toto maxiroam exiccatione .praeccfTiifc.crgo .patcccoicque
tia.&aiTumpcu coUigi poteft cxdicos in primo articu lo.Exquo ctiam cocludic
unguium gibtofitate jSgnii ciTc morralc. iignat.n. carne fub ungue latete, quac
an nccticurungaibusminoratam infuis dimcnfionibus, quareoporcet
ungucmincuruarilnfcqucndb carne cui 3nncxaeft.Q_uarcauccmin phthificis caufcfur
rubc- dainporaismaxiilarumafsdcdarabit. Q^uinta con- yjj-^ clufio.Scquicurtjnon
quaelibctdiarrhoeaphthifi fup- ^q,^^ ucniens cft mortaic l1gnum>Patet,quia
potcft fupcruc i^qQ^^ siircdiarrhoeacrirfcaauc propter dbos acutos autalia
rtno&i uclaliasdccauiisnotis,qaarcnullu cricmortalciignu. f- crgod:c.
Scxtaconcib. Q^uaclibctdiarrhofapcrfcuc- ^^ yans mcrito pht hiiis contingens 3c
phchiii fupcrucnies " «ftfignG mortalcProbatur. quxlxbct talisiignat mc
Titocxiccationisd: dcbilit3ttsprincq>alium mcmbrorii ftochi digeftiua 8c
contcntiaa ciTc quaii extrcmafr dc- fcd:am.crgo<SCc.patetconfcqucntia
.&:aiTumptu lifr cx dicfiis.Similitcr ciiamtajisdiarrhcea taliccrperfeuc-
raas eft uci crit cu ucloci ^ ulcimato uirtuus cafu.crgo confcqucntia
nota.&aiTumptum fuprafacis patuit.Ex quofcquiturq>huiufmodidiarrhcea
capillorum cafui coniunclaadhuccuidetiusoftcndit mortis uicintcate. Etiftam
concluiloncm uoIiiicHippo-ccComrncncator i» apbo ,8C comcnto . 3 .. -
Adargumcntaprimarcfpondctur. Adprimumdid ttrr ncgandoaiTumptum.ncgatur etia in
quolibctmo- i-icntc maiorem ciTc cxiccatione SCc. ut paccc. Ad pri- mam
confirmacione dicitur q>Iiccc dccurrens pcr fuas actatcs fubftan tincc 3c
aetati uc mag is cxiccctur ^ mo - ricnscxphthifi,qaalicatiue tame magis cxiccat
phtW- iicus. Vcididturq» humiditasmebralisin illofcncma gis cxiccatur
fubicantiiicc.madcfacciua tamcn humidi pas membra madcFacicns Sc irroransquaiititatiuc
'mul toplusconfumitur inphthiiico udhecico , <S!:riIa cftg cuiuspraefentia
pili mcmbrisalligant,p^ quodconfcr- uant 8c augcnt ct gencratur in mortuoru
corporibus. vnde<S^ipforunotacftrcgime fcdgcncratio fola fccun do tcchni.tex
J l .non.n.funt animati. Ad-<fecundum patct ex diciis in quaeftionc qualiter
ii t rc fpondcndum. Et fimilitcr ad tcrtium ^quartum . Omnidi enim pro- banc
aliquas concluiioncs in fccundo articulo quaeftio- nis poiitas . ideo SCc,
Q_uaeftio. %. Aphor. xv^* VTRVM Aphorifmus.l7.{itucrus. Arguitur
mulciplidt'<5^ non. Primo calidum carncs corrugat ct cxiccat.crgo non
cSRsminac.paccc confcqucntia* ScsS^
furaptumcolligicuriccundaprimiallcg-cap.dcbalnco multum cahdo.Et confirmat,
quiaomnc rciblutiaui^ cft cxiccatfuum 8c nullum talc cft humc^ftaduum. Sc
cufidot^uiaErigidum ^humidumfadtncruora iac^« Digitized by Google Q^VJESTIONES
tinentiam.crgo non calidum.patecconf€C(u«itfa,c3firi
dum(S:caFm{inccontranaJiergo fngidii humidoiun cfcuai facic hoc,caFm non faci
cc. Tercio.itupor hc atri gtdO:>uc fecando.can.cap.^demedicaia itupefacliua.
SC ahquahter fecunda cercrj-cap.dc icupo^e. crgocafm non clt itupefactsuu.
Q^uarto ca?m occurresmoucc materiasacejicroadcircunfcrcncia.iniluxu autc fan-
guinisccontra,quiarcingrediunr ucnas, uc ca.dcphlc botomia.d:
primaquarti.cap.de cura uariolaru.^ifc AoiCe» xtaquarti.
Confirmatur.hocmfrigidattS^humcccac. cfgoingroiTacfanguine.5:pcrconfequcns $Cc.
Q,ui to.talccafm ponic tepcratum.crgo eit caloriscorports, 6C
fpiritusconfcruatiua,&:pcr confequens no facic fpi rituu defcAione . Et
conflr mat , quia uica depcridcta calorc coplcxionaliexficc in mebro^uc.y.
metaph. co incn.3 1 .acinlib.deiuuecutc , <Sifencctutc,generacio
iuuetus<S<:c.crgoadfpusdefccfi:ione nd feqaicmors.
Adoppo0cueftHip.&Gar.inc6men. Notaq>no rcpugnac candem dC fimilc cam
noftro corpori fub ua- rijsmcnfurisautapproximationumodisoccurrcnce ua
riosimmoconcrariosetfcdusproduccrc.ficutbalncum tepcratum corpori conucnicnti
tepore occurrcnsauc cxcrcitium confcruat,<S: ultcrius in eo mora prolonga-
ta xgritudincm facit, Bc motus in prindpio calcfcidt, ul timatctamcn rcfolucndo
infr igfdac. Etfccundij hoc funt tcncndaeiflae dux condufioncs, Prima concFo .
Nimius ufus caFi iam dicfli po t la dioia, caufarc nocunicnta,licct tepcratus
ufus multa caufet iu - «ameta. Sccund3coclufio..^liustame ufusctaliuspo teft
alia immo oppofita pracdidis nocumcnta induccrc, Patetfarfs tntelligcnti,
Adargumcntaprincipaltarcfponder. Adprimudr q>liccccaFm raultu intcnfum poros
conilnngat «S^ car- ucm contrahat Sc corrugct,non tamen quodhbet. Ad fccunda
dtdc q> non rcpugnat idcm cife fubitantiflcc j-cfoJutiuudrmadcfacfliua
«S^humefacfciuuficutaqua ^afa, vei primo rcfolutiuii dC cxtccattufi,<S^
poftca hu- «ocifiatiuu, ut dictaaquapoftc^ccifaucrit a>ftuah'sca Jor.
AdtcrtiumncgaDdacitconfequcntta. Adquattii |>ariformitcrnegat
corfequcntta.quiacaFm calcfacitfa guinc dc aperit ortncia ucnarii, ut taAu e ,
Ad quintii &confirmatione pacetquiiddiccndum. ,Q_u3eftio. xf* Aphor. xvi^. V
T R V M Apho. 1 8 ih ucrus. Et argutcmul- tiphdtcr c^ non. Primo.fridiim curat
tetanij Sc fpaf- mum utinfra.2 2 .apho. Sccundo.confortat calore . cr go no
fadt nigriorcs. Tcrtto cx^tinguitf cbre .cr go nd Autce facit.aiTumptu colligit
pnmaquyrti.trac.2 .cap. decu * raputridaruingencrali. Q^uartortgor fitacajorc.cr
go non a frrgorc patetconfequcntia «.^aiTumptii prima Arifto Q*^^"* •
al^«g*cap 8c fecunda ^bleuaiatil .10. problcu *
inatc.Itcmfrfgiduhcbctatfiucftupefacitfenfum.crgo no cat rigof e . Ad
hocrfidedu ut pccde ti quaeftiom"., Q_u|ftto. xf). Aph'or. xtx. V T R V M
Vtigidixm fit ncruis dcndbus Scc. ini micum , ccontra ucro caltdum . Argutr
multtplicitcr t^^ non. Primo.quta ucl frigtdu intclltgtt irizi^^ fupcr- fl u um
ucl tc pcratum . non prim um , qut a pcr ide cafm dcbcrctdtci
hisinimicii.ita.n.noduii uidct caFm fupcr fluum ficut frigidii.ncc
fccundum.quia afs no ciTctmo deratum. Sccundo nutrimcntii fr igidu. confert
ncruis offtbus6<:c.crgoaiTumptii probat,quta cuiushbctme bri copFo naturalis
afitrat lat ci cx quo nutritur . cuna er go ncrui fintfridtfcgt ctc.
Tcrtio.oium horiimebro rum confcruatio fit pcr frtgtda.crgo affumptu argr,qa
cuiusItbctconferuattoficgfifta.tcrtiotcchni.tex.44» O
uarto.quiacamphorarofafandalicornuccrutfunc in copfonc frtgidaquac non
noccnt,fcdpottusconfcriic dcnttbus,ut.7 tcrtij.dc mcdtcinisconfcrnatiuisdcnaii
tr^odCc. Q_utnto.Iapfusdcntisadca.fm cftlapfusad AufCc» coatrarium^adfrigidum
ucro adHimk ud propordo* PARTI. V. :tiaIc,fcddctcrior cft lapfus ad
contrarium^ad fiPc al^ ■ partbus.crgo dctcrior cit denctbus lapfusadcaFm, dC^ .
confcqucnsal^partbuspiusnoccntdcnttbuscaFa c^iti gtda. Confirmac,qu£a fantcas
dentts eit untfarmiter ic habcnsad utriic^cxtremorii.f.caltdt cxcciftui
v^i^frtgi- di cxcciTtui.crgoquantum iibi rcpugnat labtadunum tantum
rcpugnatadaitcrum.ergo utriic]pcll libt tnimi cum,<S: ncutrum amicum.
Confirmat. xqualtf nocec dcnti 3c ncrucs d^cercbro calefacicntia ipfos in
pritno fi cutinfrigtdantia.Simtlitcr f n fecundo d<; fi«»<W««F in ter
tto,& ficdcalqs.crgo &:c.patctconfcqucntia,<S(:aiTuiii ptum patct
difcurrendo.caltda n in quarto acquc nocet corrumpcndo & alia pariformit
,tdeo d^c . Adoppofitiieoi^ie Hip.inapiio.Et Gaf.incotbeto. In
iftaquaeftioncprimopraemtttendafuntpraeambu laquaedam.Secundo condufioncs dc
quaefito. Prtma dtibncftio.Dupfr dicitur altquod cahdum ucl frigtdum
f.aAufiucformalttcr fiucinpotentia fiuc uirtualitcr. diftin Aio patet] Sccunda
dillo . DupFr dtcitur aliquod potcntiacahdum .f.adiua<S^paflrtua.ad:iua
utmcdtct- na.paffiuautcibusucl nutrimcntum. Efir.n. potcntia
adtiuaprtncipiumtranfmutandtaltcrum 3Cc. PaiTiua ueroab altcro. 9 , mctaphy .
dc iutclligc hic confcr ua- tiuam potcntiaciTc adpotentia acliuarcduceda. Tcr
tia diilo.Hutufmodimebra aut funt in dtfponc fibi fa- na ucl aegra.paccc fatis
haec dtilo . Prima fuppo . Q, ua licaccm aliquam eiTcalterimcrabroamtca
eftillaciic ii limcmbroin naturalidifponeexncc conforme uel cpa
ucnicncem.econcra ucrointmica.Dico autcm notantcr in fuanaturahdtTponc,quta
Ifcctcordcpraetcrnaturahc calcfaAomuItum conucntatfrigtdttas>no tii tuxtamo
dutn loquendi au ilor umcft frigtditas cordt amtca no- mtnanda,
fedmagiscafttas. Secundafuppo fequcnsex prima.I^luspatitquodcunq^ mebrumiuxta
latitudine fuc fanttatis dc qualitate Ciht amtca quaminimtca. Patet
haecfuppoutafsdcclarata. Tcrtiafuppo. Cuiusltbct mcmbri noftri corporis 3c
fimihc cor poris cuiusltbct &k nitas <&:aEquaIitarmagis caltdttati
attinet q^fctgidttati» Colligicprima primt.cap.dccopFonibus ctinfradoc»
5.ca.3.d:.2.primt.doc.3.j ca.i^,4 primi.2.c.<S; p!u ri«altbt. Prima concFo.
Necoe acfluaFr fngidum ncc adiualiccr calidum eft mcmbris iam dt Ais nociuii.
Pa tccquia utriiq; potcft approxtmart aclu cafm , $C fi:mf litcraAu frtgtdum
conucntenccr,tta ut fitcalorisMS: co plcxionts illorum mebrorura cofcr uatiuum.
crgo &c. patetconfequcatiacum antc.fpiis.n. acflucalidascxns
conferuattiloriimebrorumcompFones, 8C fifractufrj dii fibt
^qualctngraduaut^portionalcjutacr.io&c. Sccunda cocfo.Nccquoditbcc potcntia
adiua ucl paf iiuacalidum uclfrtgtdura cft iliorum mcmbrorii tni- micum.
Patetfifr ficut praeccdens , ut dc nutrimen- to^c. Tcrtiac6cfo,Q,uodIfbctacftu
uct potcntia ca* Ifdum rcfpciftu iliorum mcmbror um eft iJlorum corrti ptfuum
uel faltcm afuo tcmperamento rcmotiuum» Q_uartaconcfo.AItquodaccu uel potcntia
frfgiduni cftaltquo ccrtodato aAu uel potcntia caFo mcbris tJIis ucl altcui
ipforum magis conformc uel amtcu ali)s part- busingradu. Patet propter
ojccultam proprietatcro. Q_uinca c»ncFo JL/tcettta ^ty in. lamactuahtcr ^ po-
tcnttalttcr calida praefatts membris non cxtftcntibus iQ naturali difpone
conucntcnttor a funt cts ^higidd^ Pa- tet,quta fanitas magis atttnct calidi
tatt 6Cc, ■ Ex quo fc quitur <^ quohbct ipforum in fua naturali difpofi
ttone cxtftcntealijsparibusmaior requititmefura calorisad ipfum extrahcndum dc
fua tcmperic q^ frigiditatis , co q>pIuscompattt quodiibciipforum dc
caltditatc qp de frigiditarc. Ex quo fcquitur cahdt tatcm ciTc amica 8C
frigtdrtatcm ciTc inimicam dcnominandara. Adargumentaprincipalta rcfpondetur.
Ad primii patcttj ffigtdum abfolutc rcfpectu calidieft laefiuii. mi ii9rf«o>m£furalssditfrigi4uin^caIidii.igiturrcfpcct]«
«iut Carm^ ctfridif dupfr. Cahdii pote tia dupFr* Auicc* Digitized by Google
APHOR. aiasixiiaucimdidmt» Adfccundum4iciturconce<3e- do q^ ii6 quodiibet
denoojinam fWgf du nocct ficut nu- irinicntu proprm, nec illud ccia cft fndu
rcipcu tlloj?£i Adtcraum pcr ide patcc fofb pcr frida debicc occurr c jia. Ad
quartu dici t <j> praetcr manifcfta qualitate cric
jbictiamocccuIcapr(^ricta$.alijstamcB paribus plus noccre t frigida in primo
ucl fccundo q^ calidaiimplicit » Adqufncudr qt^abfolutclapfusdentisadcalidu
cftla^ pfus fifis<5<; proportionalisjliccc rcfpcctu cutis fit lapfu«
concrarius* Ad confirmatione primam dici t famtatcm dcntis ei£€ m cdium 8c
fccund am fitum uniformic 3Cc. vtraqj.n.aequaWmcdiat , non tn eft medium
fecundii proportionalitatem <S<^c.plus.n. proportionatur unicx tremorum ^
alccri. Ad fccundadicitq^ liccc calida in quar to dcnte ca!c facicntia
aequalitcr noceant,ficut fri- gidaiD£rigidantiainquarco,quia tn pcr maiore
iatitu- dinem dtftat ille quartus gradus caliditatis a ccmpcra- incnto dcntis
qp frigidf tatisjmultum plus partitur de ca liditate q^ de frigiditate antcc^
ad corr uptioncm perdu- - . caturjideo cu toto fuo antc ftat amicabiliorcm cire
calf ' ^ ditatem ^fngtdttatem. Primaconcfo. Nccquodlibct accu ucl potcntia
actiua uel palfiuacafm aut fridum cfc membris iam dictisin fua naturali
difpoficionc exiften tibusimmicum. Sccunda conclufio. Poflibde cfthis
mcmbrisextra naturale fuam difpoficionem exiftcnti- hus eiXc frigxdu magis
calido pporcionacu. Tcrcia co clufio. Aliquodfrigidum aceperamcncohoru mebro-
xixm cum aIi6frigfdo aequalf ccr remocum cft huiufmo-
dfmembrisfaniscxiftcncibuscalido aequali magtsami cum.Pacecpropcer
occulcamproprietatcm. Q^uarta concIufio.His mcmbris in fua naturalt
difpofictonc exi ftcntibus ali)sparibus plus difconuenitalceratioad frigi
dumq^ad calrdum.Patetper terti^ fuppone. Q^uin-
taconc]ufio.Aliquantamcnfuracalfdftacis indecc ner wo uel ccrcbro abahquo
calido pcrdacca cft fic familia- rts,^: amica^quanca frigidicas eiTec fibt
ualdc nociua. Pacecexdiccis. Exquafequfcur concFo rcfponfiuaad
quaeficumjcalidumeftamicumi&c. • Ad argumcnca pacet folutip <S:s ,
Q_useftio. ■s.ii^. Aphor. sxi. V TR V M Frigidum fitulccribusmordaxsindtt!'
iretcutem ^6C dolorem faciat finc fanie. Arguf c multi- plicftcr q> non.
Primo.folum calidam eft mordax fiuc mordicatiuumiCrgo.afiumptum uidetur colligi
fccun- do caii.cap .4*f.de opcracionf^busmedicinarum fingu-
iarium.vbimedicinasmordicatfuas cnumcrat inordi- nccalfdarum. Secundo. quia tunc
acalfdo <&: frigido confimili^ tactui occurrentibus fimiljs caufarctur
fcii- fattb.confcqucns irrationalc Argiiitur confequenaa, ca caf m fubtile
pcnctrati uu q^ f ridu pcnctratiuu carcc jnordicatione fiucdolore
mordfcatiuu,6f ^ cofequcng iimilcm dolore ^ mordicatfone 8c fcnfationcm. Tcr-
tioinuBum frigidum eft pcnetratiuum , immo quodli- bctprohibet pcnctrationem.
«rgo.alTumptum arguf t, quia omnefrigfdum infpifTatmcmbruaKuf occurrlt^i:
Auice, porog conftipat,utquartadc fimplici medfcina.alleg.ca» 3 . ^ fi fic cft*crgo
penctra tfoncm prohibcc, 8c per con fequcn§&:c.' Q_uarto.frigfdu
fubcilcftupcfacit. crgo fnordicati oncm tollit5& pcr confcqucns non caufat
pc- iietratfonem.patctconfcquentia,<Sj alTumptum patcc €xpcnentia&:
coHigf tur fccudo-cai|,aUcg.cap.<^quar to primi . cap .de fcdatione doloris.
Q^uinto principali- ter,frigidum intenfum non induraccrgo.aiTumptu ar-
guitur,fi forte^ntenfccalidym non mollificat, crgo f rigidum forte non
indurat.coiifcqueiitia uidctur nota, Sc afiumptum coUikf tur quinto dc fimplici
mcdidna.c. 3 , vl5i ponitur <^ ap^ftemacf bus frigidfs duris non copc Ga?»
tuntfortiter cakfacitntia.idco <SCc.Conflrmatur,aqua frigida rcmouet
cxtrbnttatum coogdatlonc.crgo & du riticm 8c cutis carum.confcqucntia
tenct,quia congda (ioQoncftmfiiadura^oa£xf§i4o)U(CoUfgfpotcft^u<ur HIPPO-
tSs to metho, 8c, Z .cmx3i.5.8c affumptu c^Iligf t.j pMi Arifto: fumma.doc. 5.
ca. 5. vbiad litcram inquit.Suatpraei€ Auice» rca hominum quidamqui ponunt
ca.f.cxtrci^ congc- latainaquafrigida & fcntfuntutfHtate acfinocumc»- tumabcis
remoucrcc. queadmodam fructibus acc^c congclatis cum in aqua proi^dunt frigida
fiunt quea^- modum fi ab ci s cxtrahcrctur congdacio, 8c abctslata tur
d^icniuntur 8c aequantur , ^ fi ea igniapplicantur
corrumpantur.fedquonK>do)fit illudno eft roedico nc- cc^ium ut pacct.cap .de
cuftodiedis extrcmttatibus, Vltimo.in cafufrigidumfacitlanfcm^i: iuuat adfa^
»ieigencrationem.crgo5;:c.patctconfcqucntia . 8C^^ fumpcum,quia mucilago
pfyjlj^.ud cmplaftrumcxco conjFert inmaturacioscphlegmonxi.tcrda quarti.cap, de
cura phlcgmon um . patct ctiam alias , quia nim^ cafi las aliquando 8C
fubtilitasmatcriaeimpeditmatura«o- Xiem fiue faniatione ,^ pcr conf^ucns 8Cc. Ad
oppofitu eft Hfp.iii Utt^^.8c Gaf . in come to. In quaeftionc primo
praemittcnda funt quaedam prf- ambula notabfIia&
tcrmioorumnotificacioncs.Sccu» do conclufioncsde quaefito, Primo fcicndu
q>pcr mor dicationem intclligcrc debcmusomnc illud quod mcri*
tofuaefubcilitatisfiuefubftatiaceft ualdc pcnetratiuu in fubftantiam mcmbri
fcnfitiui , ita q> in contiiiuitatc ipfius f adt folutfocem multt numeri
fitus inordinad ct paruae quantitatis. vndc unaquC($partiu non fcntit fin
gularicjfed fcnd t tocu quafi unus dolo j. Colf r hatc dc-* a mc? -
fi:ripcfo.2.can.4.cap.ubi dcfcrtbicmcdicina mordica- •" tiua.Et dr
penetratf uaad driam rei gtoiTapfua fubftaa tta npn penccrantis ad
^fundum.talis.n. <S^ fi caufctdo lorcm, nontnmordicarc dr. Ec drmcrito
febdlitacis fubftanciaeS:c.qutaconungit proptcrmultas aliasc^
abquammcdicina.eiTepcnccratiua ucl penctrarc^uta forma^^ecifica,ueiproptcrparte
ftyptica cxtcriusim-' pdientcm aut alfter.Didc 8c uJccriusfaciensfoJudoac
mtelligcndoaddriameciadusquod non pcnccrat nec foluiccale.n.non dr mordicarc.Et
dr pluralfs nv.uqua fcfo fingularis profunda<S(: no pluralf snumeri aamoe j^catosnc
fcdpunctione potiusfacit. Etdf ultcritisin*
prdinafifitu§,quiainord(nadoaequaficanfufcpcrcipl tur mebr um fccundum uarios
fitus<Sc tnaeqiialic profg dbs <&:f apcrfidalcs dDlcrcquod contingi t
;pptct diffor piitatem cxparfcmaterix foUicnds,aucpartiu quaeibl tiuntyr,autpg
Utruq^.Etdf ultcrius paruaequaiitifa*- jtis.^afi
ciTctmagnaequantitatiSjquadlibet cara (bfonil cauSrctfinguIare dolore
dffianctc^ccpduu. vndccp titderct unusdolor mordicariuusjfcd pluresdoloreS;Ec
propcer hoc fubiungit uJdmo <j» unaquao^ parsnon &n dcur fingularic.
Exquopatcc tam a frigido , q^acali- dopolTcmordicatfone:ficri. Cafm.n,
peaecraciuu cft, quiafiibtilfsfubftandaeinfubftandamebrifeprofun-
dando<&:humidii confinuaduii pardii cxtcrminando poceftconcinuu foluerc
fecundfi modu iam dcm ficttt emplaftriz de finapf. Stfi- frldufubcilc
penetrattuu ual dc.DifFcrenc tii.na cafm fadthoc refoluendo 8C cionfu#' medo
refofonc ad qusicquitfofo.fridu ucro fuifobttli tatc,utborc3s pcnecratpcr
poros<Si: intcri usdeiifat,-Co jftringit uf<^ adprofundS.&bocfccundii
mutepart« paruastn qutbusrcdpituradquacondeniatttjnc icqui^ cxtradio aliaru
partiil quibusadiaccnt,dtS; fic abfoludo pluralisnumcri.condetifando ctia
cxprimit hufnfduiQ a partibusillis,quare eda ficlbludo.ft coifr :hicmodus Gaf»
cxprefif quarto dc fimplid mcdidna. <3^3 . JPaccc fc cundoq^ ficut aliqua ps
cft r^or> ita fcialius padfmor dicatione afrigorc,(S<: iicut
fpi^ior,itadiffidlics; Pa- tcttcrdoc;^ ficutfrigiducfttntenfiusin
fubfiEantiaMa* riorf utboreas,itacft magismordfcaduum.. ScBmtsn g;rofTiori,ita
minusal^sparibus. Ec^phoc t^cfcrcno cxiitcniuc^gdu fiantc ucnto Gaf.padebat
mordica doQc in oculis & in cota fadc, f mmo cd a;^ fi cxtrahc-
badnaausfQoidiaufofic padcbat ta fl»»tbus3iu;»4>,(k Digitized by Google
Q_Vi£STlONES itmplid.alleg.cap . Pacct quaf co q? licct taa caTo c^ a . ftido
fiat rnordtcaaojforcius cii 3C ^fundms a caFo,iaio alicubifutftfcretcaiVncarc
mordrcatione ubifi fridd. £x quo paccc pr(us,<5i: prtncipaii us atcribucndum
cjirc wordicatione caFo q^ frldo.d: hocfcnfic Gaf. in come. £c cxhis pacec
ulceriusquarealfquod frldii circa pccs noilri corporisconiun<flu cxfisnon
caufatmordicacio' xie.ubicn motu caufat,qa.f. motu 6c impulfum apud
nospenetracmagisjutin flabcllationc tepore hycmali contingit.
Secundoprtncipalixer praemittcndure mu| tiphcitcr rcddi dura.f.a caFo&
frido 3c ficco, ilcut cir- ca hctcra tangebac . A caFo quide f ubtile humidu
refol' tiendo <&: aficco fiFr. A frido ucro ccia infpiflando &:co
denfando.Secundo humidu fubcilc aqucu exprimedo. £c cx his pacet aiiqua
indurata dC congelaca a fr jdo eirc liquefacfabilia acafo 3c aliquacon.Pacec
ulcerius cam caFm q^ fridum poros infpiifarc 3c mebrum concrahe' re
cxiccando.Pacec ccrtio aliqua induraca acalido no a
frigidojfcdpotiusabhumidomollefccre. Terciopr^-- mi cccndum uc aFs non
repugnare eande qualicate fccun dum fpcciem aliquem cfFctftum producere ,
cuiusipfa e remociua uariaca ciusimpreiTione uel gradu. Nafrigi- dicas in manu
for . imprcila gcnerac dolorofam fenfacio- tione^quae
ulccriusaugmcncacafenfacionem dolorofam toIIic,<^ fic de alfjs. Q_uarco noca
faniem laudabilem generari natura uincente,d:iicconfequf potcntia, auc .
dominiu caJorisnaturaIis,ccontra ueroillaudabileui- <fi:a natura :,SC^
cdfequespucredinali calore uincentc. 3c hoccircalittcra dccFatu cil. Q^uinto
nota.(^Iicec principale iftrm quo naturaprodudt faniem laudabile iit naturalis
calor,! uuac tii calor in faniando ab his qug
cxtrifccusapproximatqiiq^gfcdCqncj paccfis utpa xet. PrimacocFo.Frigidue
ulccribusuel uulaeribus a^spfbusmaxicmordax.Probat,fadIiuspenetratfri
gusadpartcsuulncratas uel ulceracasal^^sparibus.cr- go concFo
ucra.pacecconfequencia, (S^aiTumpcii incelit getuBx quo pacec quarc fpalic dr
ipfum mordax eiTc ul «eribus. SecundaconcIuno.Frigidu indebiccoccurres cua
indurat cuce . Proba t,quf a infpilTat Sc congela t <5S^ viiumidum
exprimic.ergo. Corrolarium . cam acalidq ^ a frigido pocefl cute infpiifando
durities cari, Ter- «ia condufiotSequit q> fadt dolorem fanici gencr atio^
nem prohi bcndo. Prima pars patuic circa lictera. £t ii^
{iiili^fccundainarciculoprdeccdcnti. Q^uartacondu £o.Licetit^ &t pcr
accidens cn uigorando calore aut in grolTando matertam aut calorc ic pcrando
potcft frigi- dumiuuarcfameigenerationem.patet pcr unumargu mcntum adducflum
antc oppofitum* . •- - . . . •: Adargumenta prindpaliarndct. Adprimumdicic Aui
.tllam in illo ordinc nominaiTc , ga frequcncius 6C faciliusfitmordicatio
acalida^afrigidamcdfcinal Sc cx hoc etia habetis quare ft upcfacJliuam incer f
rixJas no ininaccum tii aliqua fint calida ut alibi dcclaratu.eft .
Adfccundutthdidt q^ licetta acaFo qp afrigido caufet
fnordIcatio,caufatatnacaFo~e{):caufata afrigido fpi^ fice difcincta. Ad tertiii
negat affaptii 8c ncgat illa co fequetia. oc frldii e poro^ conftipatiuu.crgo n
ujlueft pcnctratf uu,e.n.penecrattuu merito fuae fubtilitatis«c fua fMgiditatc
conftipatiuu,d: hocno rcpugnat'.„ Ad
quarcufimifrnegandacflconfcqnentia.fcat.n.aliqup:^ ftnfibilealiquafcniatione
induccre inprimis, <Sf pcr ul teriore eiustmprefribne illamrcmoucrc.
Adqu.rcum didt n^andoconfcquctuia:» proptcrca quzeinprimo artfculodicfUfunc.
£tc3idt uiccrius^ fi aliqua per fim pliceinfrigidattonetS: tnfpifTatfone fiuc
congelarione £uc.exprewone partium humidarum funt a frigido^u durata
illa.acaIidomoIIefcunt,fed cafo ultcriusrefolue tehumidumfndurat,^; uoluic
GaF.ibicj>intcnfc calcr facicntia ultimatcindurant, nonautemia principio;uit
patct.tdco^c, Adconfirmatioxiedfpro niic uci^ii^' oCQUtmfjiiiadssxxcakis
cocg?Iad& afiatdfrigorepartcs PA R T I. V. fubtiles cxpnm e te fuper
ucnicntc aqua frigida confcffc Probac>quia rationc fridicatis non unic fngus
incerius pf of undatii ad incra, unde <S: magis uigor ec SC accc trec
Artfto» uc.8 .probleu* 1 8 .problcumace.cx parce auccm hum.i- dicacis lini c
humidi cas congclaca SC aequar , uc colFr ih i-r dcm,quare d:c . Afs forcc afr
dica. Ad ulcimii ia coecf fum eit fridii pcr acciis ceperando calore Sc a:qii
nimis fubcile maceria,auccalore iuuando fanicicaufaciuum, ncc hoc rcpugnac
dictis in quaeflione apho.<5i:c. Q_uaeft;io. :^ii^* Aphor. . xxvij. V T R V
M Aqua quaecito calefic uel infridat Qt leuiiTima. ArguitmuIcipFr<^non.
Primo.quiaaqua lacunalis uidct cito calefieri,<^ aqua flantes magis qua
motae caIcfiunt,<S^tii non funtfubciliirimc. ergo. patcc
confequentia,5^airumptij;quiaquicicensfub radgsfb _ ._ lis
uehcmentiuscalcfitjUt.y.problcumacii.j^.^blcu Arffto,; mace.
Secundofadliuscale^cdlCinfrrdat aquapluuia lis qp fontis,quia r arior ucl
fubcilior,quae cfi non leuiiTf ma cfl,fmmomulcas.f.aptacfi:carcaegricudincs,
cufa ciIcpucrefcac,ucinIibrodcaereaqua<S:rcgionibus.^ a ♦ - fecunda pr
imi.<:a.de difponifaus aqua^. Tcrcio.quan Auicc» toaquaeft fridior tanto
facilius infridac Sc uclocius, tardius uero calcfit.(S^econtra
ueroquantoaquaeflca- lidior uclociuscalefitct tardiusinfrigidac.ergo nulla ut detur
aquaquae fitapta ueloci uscalefieri SC udociusin f rigidari alijs.confequcntia
uide tnota,^ prima pars af fumpti patet:tquia ficutcfcf ridior itaminushabctde
rc fiilcntia infrfgi<ianti et maior e cum eo fymboleitatcm^ econtra
ficutcii: calidipr cii caFo. Q_uarto fequicquc4 aquaaliquacaFiorexns uelodus
infridarcc <q|ipfamec exnsfridior uel minuscaFa.confequcns eftfalfum,ut^
.babit.d; argr confcqucntia,quia fignct.a. aqua leuior qux facilius calcfit Sc
infrigidatur.<S^patet.a. ciTc calf- ■diore.b.ucl minus frigida , quia.a.
aqua rartor cfl fiuc f ub tiliorjvS: alia funt paria , ut pono ex parte
mixtionis .&fimpIicitacis.ergocah'dior non apparcc aliccr unde^ ucniat
huiufmodi calidicas maior.fcd falficas confcquc tis arguitponendo.d.ciTc
terminiifrigidicacis cam.a.q^ b.acjuae acquircndupcr infrigidacione,&
fic.c. gradus frldicatis,fubquo eflaqua.b.ct arguit.pripsc|.a.ad.d.. Sradum
frigiditatisperducat.dcducet ad.c.fub qup efi: l>.fed ftantc.c.gradu cum
alijis paribus critaqua sequc 'dcnfaficucnunc.b.crgoabillo inftantiufl^
adiqflans inquo critfub,b, aequc tardcd: diiticulc frigefiet ficue h.Sc cum
hocb.minusdifiiat.ergo citiusacquirec.b.(3« -tcrminum q^..a.«S^ pcr confequcns
Sc^. Ad oppoficiicil: Hip.in apho.Ec GaF. in cometo.Et concorcjantiae
aUegatae.. Primo notaperaquam^c.^ calefitintciligi.debetaqua,qua£facilius
tranfmutatur acalore. SecundonptanonuFrad aquam eil); fubttlio ,rem fcquit
ipfam ciTelaudabilipre . Patecquia potc^cf ^coniuncTiaaUc.utaljcriinalac
prpprictati ueldifponf* .Tertio nota.aquam aliquam alia poiTe reddi fubtilio-
jcem ucIgroiTio.re cxpartcfrigid/tatismaiorisucl mino : ris, uel cx parte
comixtionis rei cxtraneae cii illa. Patc^ fatis. PrimaconcFo.-Nonquaelibec
aquaquae faaiius -.5 alia calefic aut frigefit cft laudabilior cadcm aut
naturae .icuior.Patct,ctap<5teeciiJ[io<:^prictas ia eadeterior,
.jiCcjfadIiusputreiit,uFaIiq'uodhuiufn?odi,i6&c. Sc :€i5da cocFo.
Alijscxntibas pibusaqua q fadlius calefic •^iS^c.cfcIeuior.Probat.hgce
rarior.ergo.afTiiptu patct -gauclocic (Sic.no j5ci>ucnirenifi cxraritatcfubftatig
-^ut nifi cx fr:dkatce]:c,fcd h^c oiaponuc g3ria,io <&:c, .
Ad.acgumeatapatctrcfponfio. Adpj-imum didtiir
^qttpdaqu2elacunalcs<&:-fta£tes nonaigs paribus factV
.liu^.caletierent,urmotisaquis fiuxtbijibus Sc fi part- •biSsaIterantibasexponeretur.fi
tatneiip<3nerentur una ;iiare<S:aliam gciiefccrenon cftadpropofirum.
Adfc* .-^ xuijdun? .didcur de aquaplauiali non iunt alia paria. '^ , lAd
tcytiumnegatur ^fTumptum»^ adalia altasdc^ :dsrabitvp:fbl}x||9^,^ ..,.., ,, ^ .
'■[ /..;;: Digitized by Google Sicisdu Sicrs p- tcmacu jraFmuI vtiples» APHOR.
O uacftio. XV. Aphor. xxvi^, V T R V M Sicis noclurna conu«m«iccr remo uca
turperfomnum, Argujc mulctplicicq>non. Prim^», aliqua calis 6.ti$ remouec
per ut gtliam pocius qp per fom iium,uc proucniens acalida.ergo argumencii
colfr pri ^^ maquarcfcrac.i.cap,deregimincfinsfebria*cancium Auice, in fine.Si:
ficis quidem quandoq; fic a irigido , Sc ipfam remouec fomnus.quandoque acalido
, 6c ipfam remo^ ucnc uigiliae.tSiScolFr. 1 3 . ccrcg.cap. de fici. Sccundo.
fomnusnon rcmoueccaufara iicis.crgo.probacur afTum
pcum,quiaiionrefl;aurachumidu. roridu inore ftocht rcfoIucu.Confirmacurjquiain
fomnocafo nacuralire- flexoiicforciorexiccacio cucalor uigorcc . idco^Siic.
Tcrcio.ficisnoaufercurperfomnii nccpcr uigiham. crgo.afTumpcum pacccjquiaper
nullu iftoru rcftaura* turhumidum fubftancificum. OF^ficuuulcHipp.&GaP.
Primo nocadupliccm cfTc ficim .f.nacuralem 8c prsecer nacuram . Nacuralis e
confcqucns«Sic.Praecer nacuram ucro confcquenscau- fampraecernacuraliccrexiccance.
Secundadifto. Sicis praeccrnacurale cft mulciplcx>quia quaedam confcquic dhi
(Srpocusfupcrfluc acccpciind/geftione.Ecquaedam aliam cam praeccrnacurale os
ftomachi pra^ccrnacuralic cxiccance uc fcbris auc aliqua maceriamala ori
ftx>ma- chi praecernacuraliccr occurrcnce , Tcrito praemitcen- dum<]^
liccc ficis praecernacuralis cofequercc humidiro ridi confumpcioncjno cii can^
immedtaca cam , fed co fequic mala compPone cafam , uel caFam 3c ficca ab ali-
qua ca IprcfTa fiue cxcranea fi ue nacuralis f ueric. Pri- ma cocFo.Ec ii
fomnusfic ficisnacuralisremociuus, nS tncorpusnacuraFrficicnsbonucftfine pocu
dormirc. Pacecprimapars,quiaaufercomnefcnfatione.Secudo> quia debcc pocu
fcdari 8c non fomno ficuc 8c famcs. Se cundaconclufio. Non cuihbcc fici
proucnicnci a caufa praeccr nacuram compccic fomnus, Pacec de fui cCfeque tc
imprcflfione cibi uclpocus uchemencer caltdi auc ma tcriae ualdc calidae
laccncis fupcr ucnicns fom nus agicac tllam Sc ipfam ad os ftochi euaporarc
fadt,unde<S: au- gccurficis. TerciaconcIufio.Sicipraucnicntccxfug- fiuicacc
cibi ucl pocus inquancumindigeftio caufa cft fl tisconucniencer fedat per
fomnu.Probac,quiafbmnus corpushumc(fiac<&:maccriasiIliusfitim
cxiccance&r<- foIuiccS: digcric.crgo «Sic.patctconfequentia. <5^aiTum
ptum incclligcnci ifta concFone noluic Hipp. Q_ uarca conclufio.l^icec ica fic
th cdcmgens cft ficim ica cflTc uc hcmcnccm <j fibi conuenit potus. Ad
argumenca pacct refpdfio. Ad orinm dr q> uadic
adintcUeAufecundaccocFonis.pcrcibu.n.fridiiciind digcrit fic fitis propcer
malos uapores ad ftomachfi pcr- ueniences 6C illa rcmoucc pcr fomnu .Cibo
uero-dato ca lido cxiftcncercuocaco calore calidiorcscleuanc uapo-
res&rctincntjquareficficismaior. Ecadcundcintcl- leAum
uadicaucftoricasAuice.intcrcia certfj, Adfc- cundum ^terciumpacecfolucio.
Q^uaeftio. xvi* Aphor. xxx. V T R V M In praegnance copctat phlebotomia, Auerr,
Arguitmultiplicicq»fic. Primoquiaprohibcc abor fum ucy.colligcc
allcg.cap.4.ai:;.2 1 ,cerci).crac.2.ca, dcconfcrua«oncembrionis.<5^
forcairenon cxcufatin quibufda horis quin foluac ec mundificcc fanguis cius, uc
non corrumpac cmbrione ^p maliciacopFoniseius, ^aiV ^cudecIara«Sc Aufce.
ctiaquando^ reccnca func men^ ftrua antc impra^naaone . Sccundo.quia ibi
conuoiic abftincncia.ucquartod€accidentt'.cap.4eaccidencibus ftomachf.<5^,I
J.tcr^^.cap.dcuomitu, Tcrcio.phar- macia plus nocec q^ phlcbocomiajfcdipfa non
ne^o ab- orfum prouocaCjidco «SCc .afTuo^tu probaturaquia ao- ccc
uencofitatefua agitatione^S: cuacuacione, J^ ficao phlebotomfa.
Q^uarto.qufaftante;repIctioQc fangui- nca multa copetit.f git SCc. Q^ui nto de
phlcbotomm fuperiorum part(uiii«Co&finiiacua:)^^iBaGra;fii^ac HlPPa* 1S4
erahf t &ngufncm meftruum, ut quintode fimpHctme dicina.cap.2.dift.5.
Vlcimo.quianonquadibet (an- guinisfubcradio fuflficic fcgcummor t i fica re.
Corpus Oj>poficumcoIligicurcxc6mcnco<Si:Apho*. Pjttma pgnans
diftincftio.CorpuspraEgnantis poceft cTfccuipacc (anii j dupfr-
aucinculpatcfanum. Sccundadiftinclrfo.lninculpacc Phlcbo fano poccft peccare
fanguis,auc in quanco, aucin quali, comia aucucroc^modo.
Terciadifto.Phlcbocomia poceftef duples: fefuperflua<5^nonfuperHua,
fiuequanticateconcinua fiuc difcrcca. Prima conclufio. Alicui praegnanti com
pccic phlebocomia, Pro ifto cil Aucrr .«Ss: Auice ,ubi fu- pra. Etajrguf
cratione,quiacxfuperfluofangutne pof fet fuffocari auc corrumpi fcetus. Sccunda
cocFo. Nu! li praegnantinonculpatefancaucfnqua fanguis dimi- nutusfuericaquancitate
naturali compctir phlcboco« mfa.p3cec,quiaperqualibet fubcrahicur de nucrimca
to requifico ad fcecusconfer uacione . Tcrcia coclufio. Lictt ica fic,non tamcn
quaelibct phlcbocomia in cali c prouo(^ciua aborfus ■ Paccc quia poceft.clTe
ficmpdica, uc uircuce mricfs ct foetus no naturalic dei)ciac.io 6Cci
Q^uarcaconclufio.Sanguincin qualiauc quancopcc cante in praegnantepoteft
phlcbotomia copeccr e de qua to,Pat€tdequaIi,quiapoteftcirc
fanguisfcamalu$)<;^ fi non euacuaretur fcetum ocddcrct» Ad argumcnta patec
fbluao» Q_uaeftio. xvij. Aphor, xxx» V T R V M Q^uanco foecusficmaiormulier
phlc- bocomacacitiusaborfumincurrac. Arguicurmulcipli citcr q> non .
Primo.quanco fcecus cft maior uidct uir- tusin co eirc fortior.crgo pocencior
ad toicrandum de- bilicatem ex phleb^ytomia uei exinaaitionc pcouenien-
tcm,<&: g c6 fequenstardias;S;:c. Scciido. pauciori cuc «gct nucnmenco.ergo;al3L4imptu
arguir,quia fic fe ha- bec fcecusminor admaiore .f . maioris aecacis ilcuc pucc
minor ad mai orcm .fcd maior facilius coicrac ieiuni ii ;S;S
minusindigecpuerominori.ergo<S;c.confcquenciano ta<Si:
airumptumintucnti.^^V<lfic.f^alius maior fc&tus ucllongiori
cemporcpoccft fihcnuaimcnco confcrua- ri.ergo SCc^SCpa. tcr* Tcrao.quia i n
prittcipio cgct pro faocndo augme to SC n utricationc. QjuarCf», i n prin
cipioinpraegnantefunthumorescrudi uomicus appcci tus profiracus quar
corriguntur in procefru. Sc hxf ue- hemenccr indicancnon circ
nendamphlebocomiam nc fiac phlegmacicorumincr udatio uel cholericorii ebulli-
tio.quarcaprimi.cap, 2.<5t:quianaufeariuam jaticcatc patiemi non competic
phlcbotomia uc ibidcm^eo SCc^^ Abor— Adoppoficumeftconclufioapho. PrimadStJo.Caii
fus ca far^imaborfumprouocanciumjquacdam funt peric"&^ dupFr.. quaedam
pcraccidens.£x:emplum primij ucpharmacia* Phiclx> ucncnum
&huiusmodi.Exc.'iipIumfecundi, licuc do- tomia iorforcisaucaliquodcalc.
Scciidadiftinccio.NoC!^^^^^ nocesS tum praegnantis ex phlcbocpnaia contingens,
cft daplcs; <rnanci f.pcr fc SC pcr accidens. Pcr fc eft
fu.btracciojaucrtmecf h : ,r» Sc uirtucis confcquenter debiiicacip.
Pcracci«3ens j(icuc foecusagitatio , frigidicacisincrpducSUp uclfn.ctudacip,.'
haec.n.proucniuntperaccidensproptcr dtijwfictone la corporc rcpcrtam,<S;:
non quia phlebotomia flthuiuf^ modi pcr fc caufatiua SCc, Tcrcio praefupponcdum
frc quencer plus operari adefFeJtum producendijm<:aiifam per acddes q^ per
fe dcccrminaca dac3,ju c in an t^arifla. fi<S:mmultisaIgs. Primacondufio.
Pfileljocomiata fcecui paruo ^ magno faAa cCc per fe nociciua u4 apial
npccrc.Pacccquia cft pcr fcnucrtmcna fjibtraaf ua#. , Sccunda concl ufio, Lf
cet ita fi t, maioriscamoi nocurti mencipcr fe produ^ua f cctu maiori
cxiftcncje^j^miS^ rc ali^sparibus. Probacur fic.pluri f ndigctiD ucnmento
foecusmaior <^minor.igicur d:c.c6fcqucntta tciictVcja fipluri indigcnt
fitq»fndupIopIurf , &«ndigeatrofnpr unaIibra,maior duabus,
«5<:patetq»facfla phlcbotomia unfus librae f n mai ori fubtrahicur mcdictas
nutrimcn-» «VubiiQiiimoiiiuhilAtbarahfCur^crgo, Ex^i^acln djp. Digitized by
Google -. c. Q_VJ£SariONJBS fioftefeqattur ^iqua phlebotoiniajn in niaioM effe
pef fenocduuam 8c aborms prouocatmam , quae in m»noi"i ' ' ^^ ciVctfcetusconfecuadua,fednonccontra.
Terttacon» - > clufio, Licet ita luaeque ^pof tionalic. , tn fubtrado nu
trimcnto in maiori 6c in mtnorijundc inde (equac mors •^'
citiusmoriturmmorqpmaior. Q^uartaoncluiio.Iyl cet ita tif ,pcr acadcns tamcn
plus poteft phlcboiomi^ -■ aoccre primismcnfibus 8c iozixx exiftentc minori cj
foe tu exnccmaiori»Patct, cjaplusabudant homoresmali quos cotingit uenas
rcingredi 8c incl udi» QC hocfreque ti-us. -Q^uinta cdcFo. £wa cotigic oppofitu
licet rarius. Exquibus patct rcfponfio adquaefitum ^per fc 8C oon pcr
acctdcnSif^c . -; Q_uscftio. yivir^> Aphor. xxxi^. :. V
T R V M Apho.33.fit ucrus. Etarguit mul' tipIicitcrq»non. Pnrao.quiaintahfluxu
trahiturm^ tcria ad mcmbrum nobilc ucl uerfus ipfum uel falte no bil-tus^
Secundomaccrtaemenftrualcsfuntgrofrae cru dae fcciHidum plurimum indcccntcr pcr
fluxum fangui jiis nariuoiiheuacuabilcs.ergo .patet confcqucntia 8c afr fumptum
irMcIJrgctixi. ' jf^cn-^ - InoppofitumcftHipp. Notac;^ menftrua rettnen-
ftruo:^ turquandoq;^>roptermultum phlcgmagroifum oppir reteto- lans,aut
etiam fanguinisipfiusgroiTittcm aut phlegma ru ca ticitate.quandoq; uero
ptqitcr altud tmpcdtmcntu ip' multi-
famatcrtafanguincanonphlegrnaticacxiftcntc. Pri- plex,
xnaconclufio.Rctcnasmenftruisproptcrphlegmatici- tatem 6::groirttiem fanguinis
fccundii plurimum no e laudabilis fl uxus fanguinis narium. Patet, quia pcr ip-
fum-euacuatur fanguismagiscurfibilis <S;: retinet phle
gmaticu&iS^-groirus. Sccundaconclufio. Retentisme jftriHsex fangutne
dominante non multum groflb bonu €ft:.patet. Tertiacocro.Nontota materia per
mcftrua cduccttdapcr fluxumfanguinisnartum cuacuatur. Pa tet,quia jrfurima eft
ihi coJieda matcrta fccalis non ap- pta £ic euacuari. Confert tamen quia
cuacuata partc al- lcuiatur uirtusfupra reiiduur»,& digcrit refoluit et co
fumic. ■ Q^uarta condufiofcqwtur.Mdius cft huoc flu ;ciun anatura fieri q^ ab
arte patet. - • Adatgu*»en'3 P^« folucio. Nota primo.narcs di - cunt locus
mmuspericulofus refpeclu par tium aliar um fuperiorum per quas fanguis
cuacuatur. ' Q_uaeftio.» xix. ... Aphor. xxxv. "^ V TR V M
Mulicribttspraefocatione matricispa t!"enttbus,>aurdiflftci£lcer
parrsniibus compctat fternui;? - - tio. ArgutturmuItipirfcfter<j>i?on.
Primo.impofrrbi leeftmatri ciscaufari praefocatiohe.7l.ergo.patct coQft' quentia.&
aifumptum arguitur,quia' y iic maximefic rct cxTnenftruf ud ex fpcrmatis
rctcnt£onfi,ut.2 1 . tcr^ t^.trac.4.aUeg.ca.i5.& ^.intcriorura, Scdarguitur
* • ^non. Prtmo.quia tuncin omnibus pariciiiibusiS^ p .
ginantibusefrccprarfocatio. Sccufldo,quiainuirKrc- tcnco-fpemnrtc ficrct
praefocacio,quia fi min us corrupd Jjtlc cft fpcrma uiri,ncc minus ad cor 8c
ccrebrum eua- porabile.confcquenscftcontracxperimentum. /^"^
tfo,quTatuncdctcrioreiretpraefocatio mcnftru»^lis qua fpenuaticacontra Auice .2
1 . tertg. alleg.cap . Sf^ GaE. Sc arguitur c6nfcquentia,quia fanguis
mcnftruus^antc putredtnfe cft ucnenofus,-fperma autem non pcirimuioJ CQtm eft
uenenofum menftrut ut pridic dcclaraui , quis «uscontadufrugesnon
gcrratnant,accfcunt muilra, mbff ujricur jicrbaci&an^ittunt arborcsfruAus,fcrruni
ruBigocdrrumpit &c.Vttdc fuppofitum mulicrf prohi I^tiifrprcgnatfone.z
.caii .cap .8 .de fanguinc.Et Diaf. i&Dgufs exmcnftrufs ftuens muKcres
gcncrarcnon finit siitarum mulfcru corpora permutati;<S^ ubt f ufum.f uc- «t
fi fupcrtranficrit multeruon gcncrat. Et Serap; capv defangutnc.fi linituruit^a
hora conus 8cc. Q^uarro quf a m tali praefocatfotic -femper dcbcret fiert fpafm
ua fo«oi2eneao(b comuni cato-uentrtculo cercbri<S:<pf-
}^fia^<aioi»fion uidetur^rfe^ ^l^^ia^cUpi^ PAR T I. V. lepfi? cum o^ia
accidcntia {imM^ utrobfVj^concingaQt. . S.ecudo.ad prindpaic .ftcrnutatio
attrahit maccrias ad ccrcbrum .crgo augct praefocationem .patct. confcquca
cia;&: colfr ailumpcum quinta tcrti^.cap. dc fternuca':
tione.(^.ca.dccuracatarrhi.vndc(Si^nonconueni(ruil px^cedcncc euacuacionc tn
curacacarrhi. Patcc.ei;ia..qa in ftcrnucacionc fit motus ucrfus furfum,
Confirmat ftcrautatio non compctit corporc multum rcpleto , fcd
fccuadumplurfmum prxfocacuseftmulcum rcplccus»
$rgo.piicecconfequcntia.6^aiTumptum intclligenu. Ad oppofitum eft aphoj > .
. Rndcndoadquaeftioneprfmo praemicccndafuntno tabtiiaproquoriidam terminoru
declaratione. Secudo ponam condufioncsde qu^fito. Primo praemittcndiz ci^quid
per matricis praefocationem intelligcrc debca- nius,quae cftanhclitusprohibitio
ucl impcdimcntu con fcqaensmricis nocumeptum.Exqua defcriptionc col- Jigitur
primo mricispraEfocattoncm non ciTcdifponem fn matricc
repcrtam.non.n.prohibitio anhcli tus cft ma tricispairiolicct fita matricc
membrisfpiritualibus;^ coiliganttamcomunicata. Scquiturfecundo pracfoca- ttonem
non ciTe aegritudtne ut fic co q^ cft acflio laefa pu ta ablata uel
quahtcrcunq^ ah tcr impcdita uel laefa.Pa- tet tcrtio q> eft fpiritualiu
mcmbrorul|fio fiuc paffio. Sccundo pri ncipaliter fciendum huiufmodi praefoca-
tionem principalicer cx duabus caufis prouenirc. f. me llruorum
rctcntioncfuperflua. Vndcfcxcointerioru. -cap.4.quatcnus<5ii:c'.fi hxcpaiTio
fic fufFocatio uel an- liclitusablacto uei fpecies fpafmt non crcdimus ciTc hac
Jii^ prof>ter menftruorum uel fpermatis ceiTatione . Et Auice.2 I
-tertij.aiieg.cap, verumcaufaipfacum co- prxhcndtcur cftcj>acctdii rctcntio
menftruorii aut fpcr matis iu adoicfccnttbus 8c uiris potenttbus in pr imts c5
iinc uirf potenccscS: virgtntbus,<&:vtduis&c. rctentis cnim iftcnftr
uis aut fpermate putrcfcunc auc qualttatera acquirunc ucncnofam,aut cxhalantc
fpuinofo calido fc cundura plurimun> ad frigtditatem fupcrfluam adducu
tur,ita uc talia frigiditatcm in fe cxcedcncem habeac ue nenoficati
cou(unv^tam,unde6<: abipfis deu^antur ua- pores uel fumi mali.f frigtdi SC
uencnofi 8C naturg hor ;ribiiis,qatdiaphragmati occurrentcsipfumquafi Jmo-
bflcm 6c ftupidum reddunc,quarcdtflYCuItatur anhelt- tU;S.Occurrcntcs ucro
cordi inducunt fyncopim uirtu- tccrahcntefpiritum ^rcm uencnofam calorcm fortic
ppprimentcmouel pulfum auc cordi s trcmore f nduciic. Ad ccrcbrum ucro
proucnicns mordicado uclaminafor :ce caufant nocumcncum 6c rctclaedcndo 5c
cerebri uen iriculos/iadcqsp.crueniac.vnde.2 1 .tert9.ailcg.ca.&:
p.erucnt>ad^omun(tate fortcm cordis<S:.ccrcbrimordi cationc uciaminis Sc
t€tt$c uenar um pulf^ctlium &: qc tarum. Exquibuscanqp cx
fundameiWOrpatecarjmo, quarcajpudpraefocationem fit £requ.cnter fyp.copis trc-
mor <S;:puiCa§ cordis np,nnu§ 8c fpafra.us 3C epiria. hac n.uencnofa matcria
cpr<4i.uel cerclj^p ucncnofqs^ ^ «i^9? comunicanrc cauianc accidcnti^
prxdicta. £x quo pa- tft^iquammuiicrcm fimuIpoiTcc/Te cx hoc fyncopf-
•z:antcm,eptlepcicamapopIecicam^praefocacain. Pa .tccfccu.ndo r;diculijtn ciTc
diclriim mulicrum diccntium ^acricem itafurfuiEi afccncjercuc
torpulcnciafpaanhc Jitum praefoccc-uel impediac .folus, n. hicfttm usrprouc-
luenshgcfcuainducit accidcncia fecundum mpdum ia ^idum,^ ita ad l?oc uidc
rationcs. 6.interiorumj4..ca. : 1*;2 tec teni o quarc in cura .praefocatiofvis.
confcr c coi' tus.uttde.2l«cercf),ucfupra. {>i ciusfaufa cftretenciq
fpcrmaas f>pbxVCt utnup;uitr9dacur.pcinfra. Ecqppr tccuc rncrom^ac oJ?^ccrix
mjjn us foa§ in uuluam ciu§ inancftas oleqde iiliQ:.^uCnardinp,aut laurino.
& comp iicat porca uulug <5i:airfce c^tnotioBepluritnaJcui.Ec
ncceiTarium^ft utaiibjCfecur ^ia;i.ai dclycdacipnc dplor & fic ficutdifpo
coicus,^ofa.rtiortaffc cxpellcc fperma iitaMiaX\jMl*Q^Mmy«i9^ <^^^p
Jrecitacfe uidiiTc, Tcrdo Mrictt pfoca- tto^d«. GaE."^ Prsfo- catiois can.cu
ratiuus cft cot« Digitized by Google Idtm^ Stttnvt tacfo dupfr» Teiiui- lasmul
siplcx* T«t»^nc^aIiKr|»^*ttettduareft^li<»taB^fi«r^ £stam€Q8chttitet
commocfstnferiorfbuspropccrcol ^gaQtiam,fit edammotus adtnferfora i Q_uai*tcr
au- tem fiatmotus fternutatfoms Sc aqutbus cauOsprou^ xifatfnfraufdcbftur»
Q^uartoprfmfttendum duplfcf« ter {K>flc jR:erQUtattonem aut ali quod
remedium curaci ^ uum m aegrf tudim^bus approximan .f.coa&e dc regula wter*
Prima condufio . Antcaduaicm aducntum pa- roxifinf prgfocationis ftante
corporis repletione prius €& corpuseuacuandu q^ ftemutatio introducatur.
Pro I>atur.perhufufiiiodi euacuationem pr^reruamrcor^ pus aparoxifinojuel
raitem fuperueniesparoximus erit Icufor.ergo condufio uera.patet
conrcquentia^quiaaia teriacrftmultopaucior, Sccundaconcluiio .Stcrnuta tio in
corpore aAu^itcr prgfocantisintrodudafccun^ dump!urcmumcoa(fi:capprozimatur .
Probatur, quia fecundumplurtmucorpuscftrepietum humoribus uei humiditatibusquf
pcr agitationead fupcriora ad cere- fcrum traduntur tnfercntesnocumcntum.
ergocondu* fio ucra . confcqucntia tcnet cxqufdnominiscoa(9:erap
proximationis.&^afrumptum facis patet,quia tame eui Siiatione uirtutisfub
uenenofamateriafopitf <S:o|5pref fg &edud:ione uenoforum f umorum
cerebro 3c fjMri- tualibuscdmunicacorum/equcturmaius iuuametum q^ nocumentum cx
motu Sc traAu materi crum ad loca illctiSc ne anhclitu fublato candcm fcquatur
mors , me- lius eft fternutationemprouocari. Ex quo fcquitur <^ Cuc
corpusrepletum iiuc non rcplctum faerit eft in ta- li cafu fternutatio
prouocanda,Iicet fccurtus fit ftcrau- tationSprouocarccorporciiorepletoqp
repleto. Ter- tia cocluiio. Siue par tus f uerit naturalis fiuc no natura
lis,fed aborti uus ftatc difficultate anhelftuseft fternu- tacio^uocada. Probat
per cam uerificace codufionc aphori fmi 3 ^a agitat forticcr matrix , ad qcf
fequic ud fe^ apca eft ligametorii rupcurad:ff tus exculTio.xdeo. Q^ufftio. XX.
Apho. xliiij. VTRVM aphorifmus.44,. fit uerus. Et argui- tur mulcipiidter qy
non . Primo .quia m ulier pr gccr na turam tcn uis non poteft concipere . ergo
qu gftio f alfa. patet confequentia 3C aflTumptum arguicur, quia in ip-
lisdeficit materia nucricationis . ergo a fortiorigencra- tionis. Secundo
qugcunq^ habcnt ficcas matrices non condpiunt.infra apho.53. Tertio hoc effct proptcr
fubtrad:ionem nutrimenti.Contraj quia non quglibct fuflPfcit fcd requiritur
aliquanta . fit ergoq^ requiratur libra.^patec ^permediamlibram
potcritingroffart pri us qp aborciat. Q^uarto muliere non i ngroilata no iiet
^borfus.ergo afortiori nec ipfa refumpta ucl crcfcc tc.crgo5^c.confequentia
tenct,eoq^ fortior eft uirtus. ^^aiTumptum arguitur ponendoq»fftus indigeatpro
cius nutrtmentoquinto menfe quinquelib.nucrimcn'-
ti.5.5.7.7.4Scficdeinccps.6lcfitbcrtaprfgnasprgter- naturalitcr extenuata a
longasegritudinc rdeuata,cu- f us uirtus paulatinc refumatur, ita c^ ia fecundo
menfe pofTit reftaarari Itbrafanguinis ultra tllud quod in prin
cipfoimpr^natfon^,S£fn.3.tres . dl^in.4.quatuor ^ iic deinceps. & fit
uirtus fgtus attradiuaica forcis c^ omni menfcfufficfattftum fanguincm
fibitotum acra- herc;6^patct9tftaeftpr^ter naturam tenuis Sc conce pit Sc
noabortit . Et fi ponatur<|>per quatuor uel quin qucdies
tncipiatfngrofrarf antc partuntnaturalcmto- tusfalfificdxtur aphorifinus.
Inoppofitum cftapho.cuia comento. Pnmoprg- mittends funt qugdam difti n(9:fones
8c notabilia . Sedi docondufiones dequgfito. Prima difti nAio.Tcnuf- tas prf
ter naturam eft duplex.f.reparabil^ 3c i rrepara- bilis. I n propofito eft
fermo de reparabiit. Secunda dt- ftinAio» Tenui tas huf ufmodi cft duplex. quf
dam ultt- tnatafSCqu^damnott ultimata.Intelligo per ultimatam uaidenotabflcni
uitraquamno&poflct i^tc poccana HIPPO* 1^0 cottceptf ua hotabilem tolerarc
tenuf tatem* Tertta di- ftincfcio ; Huiufmodi ulcimacacenuicas quandoc^con-
tungitur magnf dcbilitaci principaliunimembrorum 6C quandoq^ no. Exemplum primi,ficut in
forciter ex- tenuata a caufa primitiua uc famc uigilia. dc ex nulla no tabili f
mprefffone mala fa<fta in princi palf^busmcmbris. Exemplum fccundi,ficuc
excenuatai n longa ggritudi- ^ * ne,uc phlegmaticacocinuauelf chica curabih auc
fimi li. Q_uarco fuppone dum q^ licet uircus rcgiciua totius
fntendatfimulinprcgnance fgcus 8c mztris conferua- tionem,ftat
tameuq>actrad:iua uircutemembrorunaa trisfuperancc in attrahendo uircucem
f«^cus exccnuecur autdcbiliteturfgtus^C econuerfb. Q_uinto fupponen
dumq>membroruminanitiouehemens ft:ance uirtute non multum debtlieft
caufauchemenci^ attravfcipnis. hocpatctinconualcfccntibus, Vltimo fupponendunx
q> uircus regiciua cociusad fincs duos nacuralicer incen- taquantum poceft
cotaliter uel partialiter utrun^^tpfo- Tum atcingit.in
conualefcenccn.Iicetfitmagna necefS tasrefumpcionis,parscamcnucrimeci cedic
infperma» «S^f n mulierein menftruum , <5^ fic de ali)s . huiufmodi aucem caufa
cftalibi inueftiganda. Prima condufio, Nonquglibetcenufcasprfcernacuram impcdo:
conce- pcioncm, Patet,quia non quglibetaufertmaceriam gc- neracionispcr uldmam
fuppoficionem, ^uisaliquaia- tantum paucificec q»omnino impediac. Secunda codti
fio . Nonomncs prfcemacuraliccrcenuesconcip/ences aborciuntprius ^groifcfcac .
Patec,quia poteftincacfi modicu anacurali habicudine labi <^prius q; fgcus
mul to indigeac nucrimeco,cricmatcrc6f^etcrcfumpta , uc pofTct f n cerminis
declarari . ergo Scic, Tercia condu- fio . Vltimatctcnuesadinccliccfcunjdatum
condpicn- tcs fine nocabdidebdicace principalium membrorum iion neceiTario
aborduncprius qp groffcfcac. Probatur fic.ftacintalibus uircucem pocencem ciTe
ad rcftaura dum quancum nccefTarium eft fgcui Sc£a^ refumpno^ ni.ergo conclufio
uera. pacec confcque tia d:afrumpc3, ponendoc^acaufaprimiciuautieiunio fit
inductaifta macics ud ccnuicas. Q^uarta condufio. Vtplurimum
uUimatetenuescunotabih' dcbilicace prindpali,fi£n- groirencurtn
procefruaborducur prius qp adnaturale habicudine rcducancur . Probatur,quia
exquo uircus dcbiiis eft no fufficic nutrimencii m uldplicare fufiides pro
fgcusaugmenco Sc reftauracione propric. Sicrgo rc fumitligniieftplurimaparce
profgcu requifica ame- brismacrisaccrahi,quare cxccnuac^debiiitac fgcus, dicxconfcqueticico
ficaborfus,<Sihoc debctintdiigi uhi cotaIitcrcrefcat.uer.g.fintncccfrarif
cres iibrgfg- tui,fubtrahatur dug,<S^pcr cofcques corrolaris fcquft in cafu
coualefcccc melius cfTe no refumi ^ rcfumi 8c debilicari auc in prf cxiftentc
debili catc coferuari ^ ali quocertomodo fordficart. Etcxhisfcquifcctaaliqii
mclius eire pro fal ute ff tus prf gnatem dcbiie ciTc ^ f or tcm. Ice <$
fordcudomebroru n»cris pot cfTecaufa aborfus. Tcrcioq^ftacercgimfnco.ino
cofimiiicidus incurrercc aborfum fbrt^dcbilial^sparibus. Sequic «tia uirtuce
debile matris ee pote te phiberc aborfum, ubi uirtusfortfsad bjcnofuffidt. Etcx
hisctiacoprc hendi pot qno pacrc 8C matrc robuftis frcqueccr f^us
generatiajbccillis.cofideratufupcrhfc. Et pluraalia cxhiscdcIudipofTent. Q^uintacodufio.
t,icetitafit> no tame necefraribfedoppofitS cddngcrc pot ficiit in cafu
uldmiar^umedinoppofitu. Sextacodafio.Sta te multa prindpalium debilf tate 8c
longb tepbrcacqut iita fiue groffefcatfiuendfecudaplurfmaabortit , Pa tct ga
bmof multa debilitas cii dcbilttate di Aa non ni fi in lopgo
temporccorrigitur.Cum crgo fgtusneccflStsi- tfs muitum
notabiIiteraugeatur,&quf tur SCc*. A4 argumcnta patct foludo. Expltdu t
qugftfoncs lacobi dc Foroltufo foper qum taparticula apho.Htppo. Uto^Bopk* AA Digitized
by Google Autc^* Q.ViESTIONES lndpiuiitqa«ftion«s«fufdcm IacoHfiip<? fc- .%
auaparnculaaphoriri»orumHfpf>oar4C(&* Q,u|ftfo. i. Aphor. ^9. J T RY M
Aphorifmus fccundusilt ucrus. , Et arguf tur mulcf pltcicer q> Aon^ Primo
au(fiortcatcHfppo,fea:colKptdfmfarum,quf ufdeturiedcoppoiiCttm aphor.ponerc. Sc
cundo.nocumecum t nanitfonts deterf us cft nocumeco replettoncsjfcd humtdorum
pcccacum eft t n replecfone alforuccotra. Coiirmac fepttma quarct .tra
<fla.4. ca.de extenuatcone ubt pontc nocumentum pf n^ guedinisminuseirc
nocumeto ficdcacts fiueexcenua' cionis. Tertio qa.huiditas e uitf coformior q^
ficdtas. Q^uarto quia poilunc xqualitcr labt ^crgo polTunc ef fcxquemalilapfus.
Adoppo0cum uidetur cfTe fcnccncta aphor. dC come tt . Refponflo com uni$.quia
complexio humida e paC-r £biltor,fdeofaciIiuscadicin xgritudincs 3c faciliusin
segncudines maccriales humidasq^iicdor complcsio, \i ceccompIcxfoJSccacum
praefenuamulci humorts ficcf & acemperamentodiftantiorpofrit faciltus
segrotare. Ego autcm pcr eanon compraehendoqualitcr refpon- deat ad
argumenta^qnia certe non refponde t. Ideo mt hf uidecur alicer
rcfpondcndum^qufand fiunt nareshu isndx <S^ femen notabiliter humidum , niB.
corpore hu' tnido a cempcramencomulcum lzpfoy6c cum hoc per frt
gidumualdefic(^hutinidumcalidum cxcedacad bonu fenfum.<5^ notum eft talta
corpora fedle aegrotare. Cor pora autem a qutbus non dcH uunt d:c .incelligeda
fu nt tantu 2K>n mulcum ficca, quia no requtricur magna fic dcas ulcra
cemperamentum , ut non deB.uanc humidica ces.nec eciam mulcumfrigida,quiaiUa
etiam fadc nares humtdas,quarc 5Cc . V el dtcer e pofTum us q» hic compa
rachumidaphlegmacicaad concraria.fcilicecHcca cho'- lerica.Echoc cft ueruro, .
£ccucp3tecfofoadargumencaprxcerq^adprtmu. Adquod poceft dici q>ibi coparauic
Hip.corpora ha" bencia rsmenhum(dum,quiahumidum 3c cahdam. «S^ habentta
ftccum,quia paucum,ucfanguinea melancho Ifds uelchoIericis.AIicerfuncfaniora
pro confcruacio^ nefpedet . Vd alitcr func faniora>quia minus pocecialae di
ex coicujcum pcr coicumin jilis purgccur mulcac ma tcri s noduae. Vel aJicer
habences^ nares humidas.f . per quas f uperEuicates ccrebri debite expelluntur
q^ ficd- tacem habcnces.f .tn qutbus recincntucr , ec hoc femper
cftinteUigcndumcumalgspartbus,. Adaliaucro cenc do folucione fccudapatecfactfr.foFo,
^tancMi uidcofccu da primam tefponlione quomodo refpondcrcnc. Hic imtcaqusftio
rcpcrit hact:ciuisimprciTafup.5# part.aphor .Htjc^o.dc mence lacobi de Foroli
uf o. Indptunc quaeftiones Marfili^ deian Aa Sophta fupcr feptf
mapart.aphorifmorum Hippo. Q^nxfbo. f. Aphor. i. T R V M In acuta febrc i nfr
igide tur ex j trema. Ad partem negatiuam arguic fic. Prfmo.apatc cxiflente
excrinfeco non rnfrtgidantur incertora . antecedcns notac i
experfentia.tenetconfcquencfa,quia caliV ditasparcfs apoftemact s excerforis
$(. dolor cancu accra}- hercpofTuntquancumapa uifcerum. Sccundo fic.par tc
uifceralf apoftcmaca calidftasintendicur «^ plus tra^ £rc po^tft ad
exccrfora.ergo .antecedensquatum ad prf aamparcem notum cft,quantum cciam
adfccunda cu nonhabeantprbhibes. Tcrtio fic.I pleurefi no infrigi
dacurcxtrcma.ergoans patet adcxper^iam.^cnet co f equecfa^um fit.a^ftana
fntrmfecu. , Q^uarcoarguf tur fic.cxtrcma in febrcacutafunt uiuaitia /ergo non
dcbenttnfri|^'darf .«afTtimptum nbtym efH Itcnet confc- ^fuCQda^qufaahifna
rcdpicur jcti calore nacurali , uipa^ p ARTi* yi.
tdl^C^jdiiiottCt^ih.cdmiaito.J I .aucfecuhduinalcam computaaoncm.jj.
Q_uint»fic. nuliutaeft. ages^ duccnsf rt giditatem extremor um* crgo
confcqucncta cc necpatct affumptum cum calidttas. f cbrilis non ;poiia:
producerefrtgtditatem. . .r . ^ ■ ?: J^doppofitum cftaphortfmusi Prtmo
liotaiidiLcalfr ditatem a^uale totiusanimalfsdcpcnderc k^fpiritu cot
disd^fanguinchepans.Iftudcftconcefrumcpmum'ccr omnium» Secundonotadum^cxtrema
infcigidatur» Primo propter caufam prt uaduam, quiapropccr impo tentiam
cxpanfionts caloris 6c fpirituum ad excrema.^ HaEcimpoccntia prouenit multis ex
caufis. Rrin») pro ptcr impotentiam 3c dcbilitatem mebrorum mitccnuu ucnon
fblum tnfrigidcntur extrema immo fnceriora,!^^ fcbrcacutaanhclitusfrigidus
mortale, utfecundaquas tf cclligitur.Secundo caufatur ptroptcr
oppilatiopcn>W uia intcrmcdiacondngecem,ficutpatcc t n Itgationt ca
funcp3rdbusintermedi)S.Tcrtiociufatur haec impote tiaproptcr rcfiftentiam
maccriae frigidap probiben tis dc bicacaloris expafionc.fi cut in raorbo
cbroofco.Q_uar- to caufamr haec impotcncia propccr materiam frigid^m
fnexcerioribusexiftcnccmliquacam pcr materiamin-
trinfecamcalidaficutinfe.uerelypparia in qua calent- fncrinfcca «Scfrtgcnt
excrinfcca proptcr hanc cauf a . Ice caufacur haecimpoccnciapropter uchcmcnce
rctractio nem caloris 3C fpirituum confcquente mordicattoncm partts, fenfibilis
(icut in rigorc ucro caufato a fparfionc cholcricae maccrise
fupramembrafcnfibilia . Qaufat ul tcrius hatc impotcnciapropctr recra Aionem
hStam pro pcer dcfedum uircuiisut in fyncopi.Caufacur ultcriys^ hscimpotcntta
proptcr recradionem caloris.ecfpirituii facfcam a rc prgter nacuram calida auc
caura.dQloris. vnde propcer nimiam actr.a<rdonem non polTtinr, exr pandifanguis<5^fpiricus.VItra
ucrohanc caufa.mfu.ns accidentiaanimg ut timor <&:c .propter nimiam
contra- <rtioncmcaufafrigiditatisextremorum,autc{i.amma^ terif frigidg
calidum intrinfccus fuffocantes, (^proht- Jbcndo dclationcmfanguinis
«^fpirituum funtcaufatn- frigidationiscxtremorum . Vltra.uero caufamprimiti-»
uam tmaginanda eft caufa pofitiua qug altquado cft hu mor plilcgmaticusaut
mclancholicus fua frigiditatc in frigidans cxtrcma.eft aliquado
caufainfrfgidstio.nisclc mcntum frigidum cxiftens in cxtremisq> habcns
modt': ■cam rcfiftentiam non cxpajnfocalorc fpirixviSc^ fanguft nc fcadgradum
dcducit ulceriprem fccujn<|umift:&, uia» Secundo ceneri ppc uelq» ulcra
fanguine ^ f^um ex trcma a pr|dominio f ut frida,ucl «^. quauisin- eis. domf
netcaFiras.fia cn cfementafrfda plus fixa fun|.5Ut fic df •C3. fuperado cafa
infridat extrema , fcd credppr.ima uta ee^wcriore.<$uishfcfitcoior. Prima
cocfo Tiifalis iit ^h|c.Inacutismorbispnt extremainfrrdarf . Cocfopro bat
iic-Buiarefbfonisdcficereppt expanfio caIoris.<&: fpu um ad
exteriora.ig(fc . ans notu . tenet co&qucda ex .notatptSecundoargr fic.in
morbo acutoattracfbipfan gutnis&.fpuumadintcriorapotee tata<^^hibeatc^
.panfione calor(s<S^fpirituu.igit apspacctin apoftemat :tC cxiftentc i
ntrinfecus magf^e/ uaJorpfo.u^l4c., Sjtcij; , da cpnd u (ip . In morbp acu co
ppffy 11 1 intrinfcc^, infrjgc /dari .Pat<cpropofitippcr prf miilum
.anhelitusppt.ei£e f rigidus . igi t,aiis allegatu eft ftcunda quarci .
tcnetCQfe ^ucnctadcfe. Tercia coclo. . I^JAcascxcrci^icacu tn - Pio.r^acucp drcabal^s
csxrcmorufridicacibys.Pr^ poiicio patec^ain fridit2^c^mzgia^aiaL§a^Cfliccp'
..cx trema fint frfda,tn intcf ipra ardent .^ i(rtf5^nt,ut.4.
2apho,apho.47-.aIIegatu cft.fedfriditas extrcmojjiinri Igoreapparcs,eft eda^um
frigidttaiepartiiipeifjtoraU^
4ipn«xiftentcintrinfecusuchcmeni|;tcaumate.pedu>ra«- .Imi^ caJefeAiuo >
ficiit tnmorboacuto.cum appftci- .tnate.ir^rinfeco confimiItc*di£FerJurit a
(tigiditatc mpr .Jbi^^Jr^^*.^ ac ed^m tn modo/^^iidipquta talfs frigff* .
j$t<m cst^eo^rumproucMCfrpp^ ddpr rfsin Ariilp. Extreo
datiois» camui tiplex» Digitized by Google factio pclTt- plcx. Cogcla tio du-
fis in chroocco pcr oppofitu Scimpottntizm cxpatfflo- ncsjut patctfccudo
pronofticorum. comcnto.4 .differc cttam ab alijsfrfgtdicatfbus , uc fatis
cuidcns . Q,uarca propofitio.Stac caliditaccfn continucintcndi Scirigidi tatcm
cxtrcmoriiaugcri.Patctpropoficio audaatcra- ctionc caloris Sc ipirituu intcri
us dC aucto dolor c ^ptcr calor^intrinfcci inccnfioncm .
iftispoficispatctfolutioobicctorum pcrfc. Adpri «num afiumptum cfi: diccndum q^
apofiicma jntrinfccu »oncftitaimpotcnsadattrahcndum ficut cxtrinfecu,-
idcopr<^crapoftcmationcmextrinfccam nonita infri gidantur intrinfcca
ficutccontra > intrinfcci cnim func mincra caloris & non cxtriafcd. Ad
alium punctum,. quiacaliditasintcnditur foiucumcft. Ad^iura,quia; «xtrcmafunc
uiucntiacoccdo (^dico q>anima fi::arcpo tcft cumfrigsdo p«r tctnpus rcfpcctu
^qualis ponck— tisjdcdum cft iu dffpofitioncpraetcr nacura. Ad ali-ud
<3cplcurefidiccndum<^ adapoftcma intrinfccum non fcquiturfrigidicas
cxtrcmorum , niJl apoftcfnacc cxi- ftcntc ualdemageo^ dolorofo uccrahat
fanguinem- &fpiritusut uentofajfdco in muicis pleurcfibuspo-
tcftfi:criinfrfgi dacio cxtremor um propcer dictaracau- lam&:defeccum
calidicacis nacuralis, Ad aliud di<fbii> «ft quod agenspofitiuum d<:c.
X^ugfl^o. i^. Apho. -g: V T R V M color liuidus fignificctpeiTima putrc-
^ccioncm ^c.^i^per liuidam intcliigcndo cum quieft in uia adnigrum. Ad partem
negaciuam arguit q> fic. Primo.colornfgcrfignificat putrefaccionem pe(or€.-
ergoconfequenciacenec . patcc aiTumpcum , quia cum propter morciiicationcm
calorisconfeqaacur opacacio, color niger maiorem fignificado opacacionem
fignrfica iaccaloris maioremcxcinccioncmcS:; pucreiaccioncm. .
Sccundoarguicurfic.Coiorliuidusfignificac pucrefa
ctioncm.igiturnoncongclationem.antecedensponicur tn comcn.cofcqucncia
ccnec,quia cum pucrcfaccio fiat acaifdo & congelatio
afrigidoi4.mechco.coIor liuidus fignificans pucrcfactionem non fignificaHc
congclacio- nem, Tcrcio fic . Color liuidusfiguificac putrcfaccio- ncm.crgo
calorisnaturalis intenfioncm, anccccdes iam cftdictum.tcnctconfequetia>quia
in putrefactionecft cxtrancatio caloris per intcnfionem.
AdoppofitumeftGaf.incomcnco fecundo. Primo proqugftioncnocandumq^ perpcfiTimam
pucrefaccio- ' ncmprimopofiumusinteiligereputredxnemqua nuila
cftpeiorncccircpoteft , Sccundo intelligcrepolTumus per
putrcdincmpcirimamqugorani faiubri putredinc cft
peiorj<S^quanuiIaeftpeiorncccfic poceft qu^non fic fub fua iacicudinc Sc
denominaaone. Secundo no- tandumc^ congclaciopoceftfumimuicis modis. Vno
modoproquacunc^humidiingroiTationc fiue acalido fiuc airigidocS^c.d^iftomodo
coagulatio aliquando appcilatur congelatio . Secundo modofumitur congc- iatio
pro adunationc fcu ingroifationc uel infptiTa- tioncfacta
afrigidopofitiuoqualitcr notificaturpro- pric.4.metheo. Tcrtio notandum quod
extinctio ca- loris naturalis fumpta propric cft rcmiiffo gradualis
caliditatis, aut rcmilTio naturaliscaloris. Prima con- clufio fit harc . Color
liufdus non figniGcsLt pclTimam putrcfaccioncm modo primo . Patct conclufio pcr
argu incntum primum. Etprobatur fic, quacunq? putrcfe-
ctioncdatadaripotcilpcior.confcqucntia tcnet pcraf- fumptum.quia fir per tc
a.putrcfectio pcfijfma quanon potcftdaripcior,arguo fic.a.putrcfactio caufata
cft cii finitaproportionc potcntig putrcfecientis ad rem putrc fdbile
.ci^o.a.non fuit tanta putrcfactio qua non poitft darimaior .
antcccdcnscftnotum . tcnctconfcqucntiaa quia cum ccrtaproportionc «S^c.crgo
cummaiori po- tuit cffe putrcfactiomaior . arguoconfcqu«iaa, quia Ji 6cc. crgo
cum rcfiftcntia potucrit remitci maior crit proporcio ad rcfiftc&tf
a.crgo,a»cum siaioii pwf^xme HIP P.O. ■ l$0 ftC «S^c.qiiia C ci ufdcm
potcntigmaior producatuf cffct iftus illa nonf uit putrcfadiojqmf non pofiit dari
maK>r quodfuitimcntum. Sccunda <x>ndlufio.CoIor liuidus conditionatus
ut cft notum peiTimam modo fccundo pu trcfacftioncm oftendit . Patct; couciufio
putrefaJrionc oftcnfa pcr colorem liuidum ut cft dicflum no datur pu
trefadaiotnaforqug non fi cfug dcnominacionis &c.Pa tec aiTumptum , quiafi
detur putrc^ctio oftenfapcr ni gredmemipfaa>nein.ctur inlacitudinc «SC
dcuomt natio nc illius. Tertia cuncluito. Coior iiuidusfigniflcando
purrcfactioncm non iignincrac^ucram congciattonem nccclTario.Patcc propo per
rccada nocandu ante oppa ficu. Q_uarca condufiocft h^.Coior liuidus fignifi-
candomortfficationcm coloris fignincircpotcit ucratn congclationem per uer am
coEgciaaottcm .^ortificatur notabilc calidum . ergojS^c.confcqucntia tcaetcum
uc ra cong-ciatio fiac afrigido. Q^uinta conclufio . Color huidusiignificado
pucrefaifctoncm pot<ft feqnt uciam congclationcm . PatecconcI«fio,quiaad
caliditatcm put fercfacicnccm fequi poteCt coadunacio Sc ingrofiario h u
midiqu^did poteft qugdam congcl^cio fa Aa cum mor ti ficacionccaloris
nacuralis. Vlcimacoclufio.Coior H: uidus fequip>oteftcxtin£ftionem
calorisintcnfiuamfcu: cxtiadioncm caloris in fua naturaittatc. Propoficio pa
tet quantum ad parccm primam fic.color liuidusfcqui'- t ur pcirimam
putrcfacS^ioQcm .crgo fcqui potcft intcnfi. uam
cxcin<^onem.anccccdcaspofitum cft.xcncc conTc. qucntia.ad uchemcncem
putrcfa<ftioncm cuancfccntc parcefubcili cholcrica fequirur
intcnfiinmacxtiavftio», quaatum ad aitam partcm concl^fio«ft oocifi«na.
C^ufbu&cotKiufi^&patccinteikctus^iectorttm. Ni quid fit dicendum
adptimnmdc fccundum^dicttim eft» ~ Adcertium ctiam
rcipondcndudcciinadocoft^etia^ ■Q_ufftio, i^. Apho.. i^ VTRVM
fiiuomrtafisgu!tu<S:c- Negatuiear'*. guitur fic. Vomitus Sc fingultuscoiui^i
aottpofiune*. etgo (S^c .confcqucntia Rota,quiaapho.fuppoQf tcorunt
co.iiiinccioncm.anceccdenspacct, quia cxpulfio alicu- sus aftomacho pcr aomitum
non coniungitur mocut ftomachi finc cxpuIfionc,quia<tiafn mocusfortisin ua
«nitu non coniungitur motui debiliin fingultu» AdoppofitiicftHip.iiiapho.
Pro^uffiibncjrcfpo- dcndum q> uomitus<S:
finguitusficci5tuagi.poilunt.<^ poft uomitum critficgultus poft
qucm.cricuQmicus. nam in fingulcicnccitomadiopofitbiiceftpoftfing.ul- tum
ftomachumexpclicrc d:faccrc uomitum. Itca^; citpoiTibilefalcem quoad tmagiuationem
fimul&ifc* mcl efle uomitum Sc fingult um rcfpeccu diftinctarutn matcrierum
. Ad r^tioxi&m antc of^ficum dico c^ mo tus fords (&:debilis,motusctiam
cxpulfiuufi<Si; finccx- puifionercfpcarudiftinciarum coniungipoiTunc , Ap-
pellatur autcm.uomitusfords. 1 3 uctt^ ail(^.cap. I ^. trac. 5 *quia
«n_iptbuomttu potentiafbomac^ fonis eft fupra materiam qug-^pcilitur yScin
figuJturpoccntia flon cft for tt&f apra matcriatniantum, <&: idea
fiogultit ftomachus «Si: non cxpcilit. V T R V M rigor. fit malus in fudorc
-Q.aodnon arguitur fic , Antefudorcm a^Spoftrigorcfcbonas^cr:- gocaam
infudorc.confcqucntiatcnecpcr fimilc.antccc dcns quantum adprimam partcm
:Colligitur^4. apho* apho. Si^.Sc mdius in comento iliiusaphou Acau&nc
habito fudorcd:c,Q^uantuadaiiampartcmpacctan- , teccdensfecundaquarti;ali^.cap.
: :.-.-.. . Ad oppoficum cltHipp.fnaj:^. -Proqufftaonctc* ncatur conclufio
apho. ut dictum cft; Ad ratioDcni aa te oppofitum rcfpondcudum coccdcado
antcccdcns.na aliquado in caufoncmatcriacriticccxpcilitur ad cxtra ucnas ad m
ebra fcnfibilia qug^facit rigore jut piuri«LUt diin cxpcricntia adqucm
cttaconfcquiturXudor. ItcBi ctiam rigor ucnicnspoft cdpIccuxuAuiore.crioctfm
ci^ Iaco»8.^h, AA I Digitized by Google Q:VBSTIONES bottus fumendo Wgoretn modo
Cccun^MgniSeat aatn copkum txhalauoncm uaporum calfdorum.^: appd'
lacurcalisrfgorin uulgarf qu^dam rccescfa. Q^u|ftio V. Apho. vi^, VTRVM
apho.g.contfneac ucrftatcm, Ncga-* tfueargufturiic, Prfmo.apoftcma poccftrumpf
fnce^ rius ucrfuspyloron fcu utrfus f undum ftomachf . ergo neceiTarf o
fcquttur uomt cus &c .antccedcns fO: notum. tcnec confcquentfajqufa ipfo
rupco talfter ufrcuscspul ^uafpfumezpellftpermferius d^non pcrfuparfusfa^ Cf
endo uomf cum . Secundo arguf cur fic.poifibfle eft ca U apoHcma cfTc
paruum.crgo non necelTarfo fcquf c de^ fcdfo anf mt.crgo &c .ancecedcns cft
nocum . ccnec coa fcquentfa,quta ad ruptfonem apodemacfsparutnonfe- quf cur
defedus uf rtutf s« Pr|terca arguf cur fic.calf df ^ ' tas nacuralf s uon concf
necur m apoftcmace.ergo neccf- larf rupco apoftemate cxtc cali df cas nacuralis
. ancccc^^ ■^ deiispaccc,quiacalidicasnacuralis , uc ipiricusconcine' ''tur f n
arcerijs aucin locis corporis naturalt bus. Adoppofitum eilHip.in apho.Et
Gaf.in comentow Pro qufilione pr^ittendum Hfpp.Ioqui deapofte^ macenocabilf
ftomachi rumpendo ad incrinfeca . Q,uo poiitoccneacurapho.proconcluiione. Ad
primumre fpondecur ^quia fuppoiicoq) rumpatur apoftcma circa f
undumilomachi,uomitus tamen confequicur infurge teufrtuceilomachiexpuliiua ad
ilbinociuaexpellcn' dum //uppofico eciao^qt expellac eius uircus cxpuliiua per
intcrioramatcriam. Ad fccundu pundlum rcfpon dendum
dicendoHfp.IoquimaximedenotabiU ftoma' chi apoftemate. Ad tertiam rationem
negandu cil an - tecedcnscumfuacQnfequenciadiccndo calidicaccm na" turalem
nonfoluminarcer^s aut in locisnacuralibus corporis zi{t concenca,immo plcrunc^
fubfbanciam fpu' mofam faniet contingic ciTc mixta, unde euacuando fa' niem
calidicas euancfcit naturalis & eo amplius rupco apoAcmace
inccrioriquointrfnfecus pluscaliditacisna turalis continecur.efi: ccia
confequenria neganda , quia dacoq> calidicas nacuralis incrinfecus non
concineat.ru pcotameapacepoiTunc euanefcere fpiricus<S(:calidicas
.]iacuraIisaporoiicacibus(5:iocis nacuralibus fpiricuu» Q^uaeiiio vi. V T R V M
ad r upturam apoilemati s pe Aori s ucl pulmonisuomfcuscofequacur. A6Firmaciue
arguicur iic. Primomateriaapoftcmacfsrupciad i^machii po
tericdcuenire.ergopoceric cauiari uomitus.confcqucn* tf a fatis apparens
.antecedens pacet cum maccria pcdo' ris euacuari pofiTitper uias urins> uc
colhgitur. 1 4.ter- t^. Secundoficibmachus copacipocci^ pcdori 8c pul
inoM'.igicur.confcqucncia tcnecpro canto,quia compa- ticnte ftomacho infurgerc
poceric ad nodua expelle ndo caufando aomicum . ancecedetis facis e£t nocum
falcem propcergeneralemmembrorum adinuice colligancia. Ad oppofitumeifc GaF.i n
comento. Prf ma cocluiio pro qusii:&>ne.Diccndum ^ apoilcma pc Aoris uel
pul- «nonisruptumacddcntalfccr dc concingcccr poceric fc-
qutuomicus.Hancconduiionem probanc obied:aan- teoppoOcumaddudla. Secunda
concluiiaeifc h|c . Pcr fe adcalem tupturam non confcquicur uomicus fcd cuf-
iia3Cc^ Patetppopoficfopropcermembrumin quoru- ptum efi:apoi):ema non
eiTciiomachum 6c propcer ma- teriam nonefifundf,ni0 cummagnadi£FicuIcace ad
flo- snachu,^ uero confequacur cuifisnocum eil.cranfcun' te maceria
adpe<flu$infurgic uircus pcdorisad expclle - damfSc idco cuific.aliquando
eciam confcquicur fu^o- caccocSfufamaceriaad cannampulmoms 3c loca fufib- cati.
Coniimiliccrderupturaapoftcmacum inceitino rum. Vitimo nocandum GaF.f
ncelligere dc omni apo- ftemace tntanfccdrupco nocabiliter magno iiuc extrin
l*ecoadqucmdcfc(ausuirtutfscoafequicurpropccrcau 4<im pt^cam^nicoaiiacnto»
PARTI» VII. V TR V M dciijxcntia in fluxu fanguinisiitmalai, Ncgacfuearguicur
iic.dcfipietia potciteirc cr ttica.igi turnon eifcneccirariomala .
ancecedcnspacccafpiaentt fignacrftica . antccedens patec eciam dcriuaca maccria
ucrfus caput tenct c6fequentia,quiaiignacritfca fequc tiadigeftionem
macerigfuncbona&:non mala. Adoppofitum eit aphorifmus. Pro qugitionc rc-s
fpodcndumdiccndo q>calisdenpientia malaellrfequcs ffiulcam fanguinis
euacuacionem . Propoficio Qc argui- tur.hgccalisfignificat uehemenccm defedum
utrtutis* ergo • confequencia cil nocaanceccdcns paccc , quia cum uircus
ccrebri ucoperccurrequirac mulcam quancfca-
tcmfpiricuum,&fpiritusdeperdancur feu euacucncuc propcer mulcam fanguinis
euacuacionem , ideo aliena-. tio confequitur <S^ defipiencia. 8c maxime
concinec hoc uericaccm nonconii:ance uircuccjimmo uircute appare temulcum
dcbiIi,quod perpulfum comprehendi poic- rii.I um cuam non pr^ ccdencibus fignis
complec^ dige ftfonis, Ad racionem ancc oppoficum refpondedumq^ defipicncia dc
qua arguisnon i^quicur mulcuni fluxuni nec eit cum magna debilitacc uircucis.
Q^uomodo fpaf- musdei nanicionc confequacur ad euacuacioncmjtacrcil cii:
fecundo huius,ideo non rcpccacur nunc. Q_U3efi:io. vig. ^ VTR V M
fpafmusimportecmaiorcm dcfcdlu q^ defipientia. Affirmattucincomcncoefi: GaF.
Nega- tiucarguicurfic.fidcfipicnciaimporcaret minore defc <flum.crgoquandocunij;fpafmus
dc inanitionc fcqua- tur cuacuationcm,defipietiaeciam fcquitur. antcccdes
cftfalfum ad expericntiam.confcquentia tenct,quiama iorcm dcfeclum prgcedit
defccftus minor . Pro qugilfo ne prf mittcndum quod in
c6mcntoponitur<S^tenen-! dum eil, Notandum q> defipienna confcquitur ad
flu.- xum fanguinismaximepartiu fuperioru ut nariu SCc. quo maximedebilicantur
uirtutcs cerebri , &maximc concingit dcfipiencia inhabentibus
cerebradcbiliajii tamen fequatur defipientiafpafmumiicutefi:poiTfbiIc noninconuenienseftipfam
effccum maiori defcAu utr tutis.de f pfa tamen loquitur GaF. ut efl: dicfcum
&c. . Q.u|fl:io. ix. Apho. x. VTRVM uomitus<S;finguItusfintmaliiniIia-
ca pafiionc. Adpartcm negatiuam arguitur fic . uomi tuaSc fingultusfignificancmaceria
fuperius dcriuari. igic no funt mali SCc,zns cft: notu fatis, tenct cofequca
tiaj^adcriuatio materig aloco morbi e bona I morbo. Adoppofitum eftaphorifmus.
Proqugiifoncprg- mi cccndum uomitum 6C fingultum iliacam poife prgcc dcrc
paiTioncm jpoiTc ctiam fibi coniungi Sc fequi. Se- cundo pr|mf ttcndum uomitum
Sc fingultum caufari poiTc acaufaprimitiuaautcorporali Sc nonhabcrcdc-
pcndcntiam ab iliaca paiTionc. Prima cod ui!o. Vomi tas 8C fingulcus
prsccdcnccs iliacam paiTionem poiTunt eiremalipcruiamfignij&eciamnoncfremali.ConcIu
fio quancum adprimam parcem perfuadccur fic: macc- riapoccftdcriuari
aftomachoadinccilina uc cauiccpaf fionem iliacam.crgo.antcccdcnsfatiseftnotum .
confc qucntia tenet,quiaiiomitus 8c fingultus poteruncmin ciart caiem paiTioncm
iliacam. Q^ uantum ad aliam par tcmpropofitio cft cuidens, eo cj fingulcus 8c
uomitus non nccefiario aliquam habent ud habcbuntiliacg paf fionis coUiganriam.
Sccundapropofitfo . Vomitusd: fingulcusinchoanccscum iliacapailione fignificare
pof funt uchcmcnsmalum 8c non. Propofitioquantum ad priinam partem patct,quia
concingercpoifunt proptcr colligantiam ftomachi adintcfiana ,autproptcrmacc-
riam non foIisinccftinis,immo (lomacho coicatam* Tcrcia ^poficio. Votmcus &
fingultus fcquetcs ilia- cain paiTfoncm , licccnon nccei&rio finc malum
fignfi, quibufdacame fuppofitislimitacionibus <S:cfrcunfta- £93 malfi
fignificant. Prq>oficlo quacu ad parte prt ma
patctperf6n€^u<aaaetcoppoMitopaffi6«per dcQce Digitized by Google A P H Ow.
4m(c amatiena phlegmatica oppfla&te , tunc taim uo^ xnttus &ilngulcus
non fu&t neceiTarfo mali , quia mor" cales . Q_uaucum ad parcem
recundam paccc concluiio, qma fi fcquanturpaiTionem ihacamper uiam colligan-
tig 3C ftercorc deriuato fuperius denocacur omnino de- perdicio uircucis 3c
incurabilis iliaca^ad cuias conclufia ne fenfum Hipp.inapho.Ioquitur» Ifto
conclufopacet incclicclusobiedorum 6c Hipp, uteftdidum. Q_ugftio. . X. V T R V
M fpafmus fequens iliacam paiTioncm 0c maccriahs uei it&aterialis. Prima
q> fic raaterialisar- guicur fic.Facca oppiiacionc per paffionem iliacam con
tingenseftmatenasperiiiferiora pdierxdas humoralcs dcriuarincruisqu^replciido
funtfacaue fpafmi.crg;o antcccdcns pcrfuadetur contingens eft colicam termi-.
nari ad paralyiim ut ponuntaucl;ores , crgo adiliacam poteft fequi fpafmus dc
repletione. ■ Ad oppoiitura uidctur c PCc mens GaF.in comcn. l o. Pro qonc funt
tres coclufiones tencnd«j. Prima cft» Spafmus dc rcpietione poteft fequi aut
contungi iliacc paiTioni.Codufio fitperfuafaperratione antcoppofi- tii.
SecudacocIufio.SpafmusdeinanitioccoiiJgipot «eifequidiacapairioncm.Gociufiopro
prima parteao tacft.non eft.n.incoueniensaiique talem haberc fpaf- enum 3c
iliacapafifionem , Q_uantii adaliaparte patct f^opofitio.eft.n.poiribilcaliquem
fliacutm extenuart itt fpafmii incurf ac inanitionis. Ter tia.coclufio. Spaf
anusnonproportionatusadnatura feu imaterialis ap- pellatuspotcft fcqui pairione
iiiacade quoioquicurin prgfenci.PatctpropofitiOjquiaadmentem GaP.caufac hic
fpafm us pr optcr copaiTionem ner ui ailigan cis cerc- htam^dC&c uidetur
uelic quod proptcr doioris uehc- mcntiam hicfpafmus caufetur. Iftio pofito
pacet intcilciftus Hippo.sSi; GaP. Q^ugftio. xi. Apho. xi. V T R V M
pcriphkumonia fit mala 1 pleuretidc>: Ncgadue arguitur fic- Primo,
periphieumonianoa poceft fcq plc urcfim . ergo - confequencia tenct : qa apho»
prgfupponicperiphleumoniam ex pleuretidc poiTc fic- ri.anstcnct,quianon
uidecuiaperquam plcurefisma tcriaadpuimoneapoftemandii dcfcrri poiTit. Seciido
arguitur fic.m pleuretide cft doloris ucheracnttaqualis no cftinperiphicumonia
. ergoansquantum adprima parccm cft cuidens-quia dolor acutus cft fignum pleu-
rctidis» lo.tertij.cap.de fignispleurcils . quantii adaiia paytcm
patccariSjquia puimo&on fcncic nifi pcr pamcu lumyucprimaprimi
coiiigitur.eap.de mebris, cofcque tia cenec , qma cum dolor dcbilicec ualdc
uircucem bo' m crit mutatio a dolore ualdc intcnfo ad rcmilTum. Tcrtio arguitur
fic.permutata matcria adpulmonem ipfa tranfitadlocum citiorisrefolutionis.crgo
confcque tiacft notajCoq^per rcfolutione &cxpuifione plcurc- liscuratur
opumc.ans patct propartc prima proptcr ca liditate naturale
^pinquitatccordisadrcfoIucnduciTe potetiorejpatctet quaciiadalia parte cu
matcria apul monc 8C cius cannulis pulfa ad canna fcu trachea arte- ria
rcmoticat ex totp morbusmateria crgo pulfaadpul monem ad locum pellitur
citioris cxpulfionis. Plcurc Ad oppofitii cft apho . cum fua cocordia. Pro qonc
fismu- prfmictedumcxpleuretideficripofrc periphlcumonia tacio ad duplicitcr
intelligi poife jucl rcmancncc plcurccidcj ud Wphlc- pleurctideiamrcccdcnce.
PrimacocIufio.Malumeft umo— pcriphlcumonia ficri cx plcurccidc , plcurccidc
rcmane te.condufiohgccft i^fica a GaF.incomcnco. Sc eft no tadefc,
SccundacocIufio.Malum cftpcriphleumonia fieri cx plcurctidcjplcurccidc
reccdcntc . Conclufio hf c colligipotcft cx Aui. lo.tcrtg.c.dcpcriphleumonia
.d; patet caufa,quia pleurcfis fecundii plurimii cft <^x ma- tcciacholcrica.
i o.tcrtij.ca. I .trac.4vpcnphIeuraionia ucrochoknca maia cft eo<^
primoprppccr puImoQ^ H I P P; O* 187 niam dup. Auice. ad cor maxima
propinquitatc timor eft dc matcn^in- ccndio 8C infiamationc.Sccundo dico c^
timor rodipul- moncm ^ptcr cholcrica materta. Tertia propofitio. Pci us cft
periphlcumoniam fcqui plcurcfim rcmanentc pleurefi cji^cccdente . Patet propofitio
aiiorii paricatc fuppofita qjuis aliorum paritatc concclla conclufio ia"
itantiampatiatur cuidcnterjfortc.n.pciuscft multaad pulmonemaccriachoicrica
fiuxiiTc rcccdetepleurefi, q^uaide pauca HuxiiTepaucaetfarcmanetein plcura.
Ifto prgmiiTo patct fol utio obicctorum . Ad punctui iicgandum eft q> non
fic ibi cranficus.Naprimopoc ma teriaiafcnfibiiiter aplcurarefudarc,
qu^dcEuxaadpc ctorisconcauum diiatato puImonc<S: pccftorisconcan- gehce
cocauum pulmoni maccria dictaimbibctur^Po- teft etiafcnfibtlitcr ad pcclor/s
cocauum prgdicfta ma- teria fpargiprgdicftauiaquf cxiGxasin poroficacibus
puimoius apoi^emac aliquando nacura non potcntcad cxpeileqd um ipfam. Ad
fccunda rcfpondcndii ad pun- &um c^ pcrmutatto de doiore intefiori ad
rcmiiTtorcm eftaliquandomalaproptcrnocumcnciimaiusquodha'* betux ex
periphleumonia. Adccrctam cciamncganda cft co^equencia , co<a^ maceria pulfa
adiocum aciorts Sc maioris rcfolutionis aiiquando incenfa dcccrius cifi-
ciceocumentum nonpoccns anacurapellt» Q^ugioo. xi^. Apho. xi. VTRVM
pcripUcumoniapolTitprgccderepIcu- rcfim abipfa caufacam. Affirmaciue arguit {{c
. Pcri- phleumoniapoccerminariadplcurcfim . crgo.coicque tia notacft.afis
patct. f o.tcrtij .c.dc pcrtphlcumonia. Ad<^pofitum uidctur ciTctn fi^nc
comcnti. Primo pro qui^ftionc cit tcnceda concIufio.Picurcfispot ficrt cx
periphleumonia . Coociufio patcc pcr Auic.d: quia dum puimo apoftcmatusdtlataf
matcria pieur^ tranT-' Bnicter* poteft. Secun«^ cithgc»Periphlcumonia raro
tcrminatur ad pkurcfim . Patct propoficto,quiamate- riaperipldeumonif
phlegmaaca fccundii plurunu oon «ftapta imbibi
picur9.Pa£ct«tiSprqx>ficio,quiafipc- jriphkumonia Icuis cft 3c
falubrisnacura ip4m expucn docxpcUet aut rcfoluct.Si ucto cftmortalis&
dcmultai «nateria fccundum plurmium antcfuifocatquam plcu- refira cauict ucl
caufarc uakat.Et hf c Gsndufio fccua- da£t pro intcHcclu GaF.di; Auicc.
Q_ugftio. :KiJj. i^o. x^. VTRVM frenefis fit a pcriphlcumonia mala. -
Ncgatiucarguiturfic. Primo.frencfisfignificatpc nphlcumoniam dtg
tcrminadonis<S; rciblutio^.crgo. confcqucntia tcnct.apbo. ^ ,quia intenfio
maiug inma- |iia cft bona,proptcr dtam terminacionem Qcat in co- mento Gaf.coUigitur.
confequcntiapatcc,quiacholc- ffi(^mdcfignatciTemateriacuius cftdtorcfolui SCzcs
ininari.Sccundoarguitur fic.pcr fupcruencum frcneils adpcriphleumonia
minuiturpcriphkumona.crgo ^ co feque da nota.anspatct cu dcriucc matciiaad
ccrcbrii. Adoppofitumcftaphoriiraus. Proqoncprgiuittcn dumpenphicumoniam
multtplicitcr poiTc tcrminarij ut patctloco aUcgatomala tame cft cuius
tcrminatio eft adfrcncfim proptcr caufam alTignatam.Si tn pcrpoili- bilc
deriuaretmaccriapcriphlcumonig adccrebru for- tc no ciTct incoucnicns cocedcrc
illud no cilemaium» Adai^umcnta rdpondetur* Adprimum dico ncga- db confequcatia
. Etad probationcm dico q> intenfa 8c dtatcrminationoncft bona nifi uirtutis
coftanda pr«^- fuppofita, Ad fccundum dico^malumeft matcriam dcriuari,autdiccndum
c^non caufat frcnefis, quia dcri uctur ojatcria pcriphlcumonig , fcd quia ckuat
ur ma- lusf umasiadcnsnon ucram frcncfim,autqui fai cali-
difatcattrahcndomatcriam cft caufa uerefrcncfis . Q^usftio. xii^, Apho. ^i^^
VTRVM fpa(musauctctanus.uulncra fequedo fortiaficmortalis. N^ariucarguiturUc.
Primo.ta- ItsQ^Umusautcctanuspoccft clTcdc rcpkcione autnoa laco,MPh. A A ig
Digitized by Google <iV-SSTIONES pifO|$Of Cfonacus ad isaterf am.fgitur
fioii mottsiis BeceT fariuoJ.aQteccdciispatetfaaspcrprshabita.confcquen Cta
tGiet,qiJuafpafn3as de rcplecione 8C non pro{x>rttona %us ad materiam func
curabf les, ut patecz . tert^ <sp.de cura fpafiaf . Sccundo arguit ^c . ad
for tf a uulnera no poteftfequf fpafmus.fgfcurfuppontumfn apho.eft fal<' fum
.antecedcns arguo fic.ad fortfa uulnera non fequi-
turfubftocthfca.ergonccfpafmus de ficcitatc, utdicii: in comento Gaf
.antccedcns notat cxperf cntta . confc- quentfacenccquf amaior iiccitas ui
detur ciTc i n fpafmo ^ tn cthica cum iiatin fpafmo contractio,in ethica noni
Tertio arguitur ficquantucun^ uulnus fitfortcfau- fuiditas fubftanti£ca non
cuatur.ergo non fequitur fpaf musdeinanitfonc.anteccdcns patec cum euacuent
ma<- terif humoralcsexiftencesin ucn^. Q^uarcoarguicuf ficalf qua membra
propccr forcia uulncra mori uncur ^ndlpafmanc<S^c.ansecfapacetpcr
expericntia cofe quetia ur tcnerCj^a no ur maior ro dc uno^dc alio. Ad oi^fitum
cft aphorifmtrs prgfens. Primo pro qufftione fupponcndum q^ ^uis omnis
fpafmusfequl poiiitad forte u ulnus ut patuit per notatum . hic tamea M'bro
sntclligiturdcfpaftDodeficcdtatcaut tctano. Secudo ina- prsmitcendum q» ad
forcem Ikngufniseuoncmfmagina ^^ r iZ
ripofrumusmebrafubftancificcinanirimulciplicitcr. S° Jg^
Primoimaginandocjcuacuatamulcaquacicacc fangut c^duo" »^s aucna
aliqughumiditatesexiftentes in porofitati- *^' bus mebrorum fucccdanc flucndo
fiuxuifanguinis<S;; ingrcdiantur pcr porofitaces uenarum de nouo ucnas.
Aliusmodus inaniendimcmbra eft hicjucfanguinc calt ter euacuaco calido menibri
habcnti minorem refiften- tiam humiditacf s , quia fanguis humidus euacus
eft,fic f>cr cale cali dum ci ta inani tio 6C refolutio. Vndc fecudu iftam
uiam probabfliorem nonimaginadum cftfad:a phlebotomfafaphenarum multum
exceiTiua humidita tcm cerebri fubftantf ficam cuacuari tali cuoncjfcd cali duo]
mcmbri facftum potentiusfupra humidummaio« rcm facichumidircfolucioncm
St^inanicioncm. Prima. condufio. Spafmusauccccanusfcquens uulncraforcia dc quo
intelligf t in prf fencimorcalis cft, Coclufiopro- batur
fic.fllefpafmuseftmorcalis quinimiam fcquicur Sc frreparabilem i nanccionem,
fed fpafmusauc cecanus icqucns u ulncra for tia eft h uiufmodi .i gitur . maior
cft cota ex pr^ habicis.confcqucncia cenec cuidencer.minor pacet , quia a forti
uulnerc de quoloquimur in prgfcnci iJiuItus fiuit&nguf5,<S^ fdeouchemcntifrimafequitur
tnanitio. Secunda concIufio.Non qufltbet fpafmusaut tetanusfequi potens uulncra
cft mortalis . Conclufio
fe cunda patet pcr ronem prima adducTta ance oppofitum. Iflooppofito patet
intcIJe<fi:usobie<fi:f primi, Ad fe- cundii rcfpondendum fecundu uiam
coiorcm q? ad echi cam caufandam requiritur fixio coplcxionis , Sc magis
vntform^exiccacio propccr ethicam cfTc difpoficioncm h^itudin^em fixaSc
quafitoci aequalitcr coicatam. in fpafino ucro cft cxiccationis diflFormicas
hoc notantc cxpericntiain corngiaqug non uniformitcr igne exic- cata corrugatur
fcu fpafmatur^humiditatc tamcn ce tra U fat^cxifte tc magQa.pacct ctiahoc cum
pcr ulteriore G>rrigi^ aduflione ante^ ad ucra£»ucniat idneration^
cxtedit&refoluitcorrigia uniformi fedacxiccatioe. AdtertiumpatetrcfpoQfiopcrnocatum.
Adquartu refpondendum <3^tpfum non eft contra apho.Iicetcnini qufdam cxilia
corpora moriantur ante fpafmationem> jftat tamenrobuftiora , non
itafenfibilia per paulatin^ cxiccationem primo perdud ad fpafmum qp ad mortem t
Q_ufftio. XV. Apho. KU^, VTRVM dcfipientia ac ftuppr finc morcalcs in
ptrcuflfonccapitis. Ne^tiucarguitur fic. mulcg funp pafijlones eflcntif ccrcbri
cdicancesqug non funt morca lcs.crgo&c.coiicquctia tcnctj^ahg pafTiones no
^k^ tmi mortales , nifi ga coicats eflentf? cerebri ♦ aiis cQ; A^itin
i&i^iaiiscd^cauotubus^pltti^ttsal^ittofb^» P A R T I. vir. Ad oppofitum
uidetur Gaf.ia commettt»» Vthm pro qugflionc prgmiccedam^aliquam pati5<fl3*m
cfiis morcaicminceUigipoteft dupliciter . Vnomodo , c^^iia morcisillaciuam
fecundiipIurimum,d:idco acoca^* cie morcalis appeilacur licut apopIcxia<S:c
. Secundo p» teftdici aIiquapalTioniortalis,quiapoccnsinfcrrc mor tcm.
Sccundoprg mitccndura q>aliquam pairione coi-. caricfTcntig cercbri dupfr pc
fteliigi. Vno modoquoii- bcccoiccturfiuc incefefiueremifliue. Sccundo<^co.';
municccur uehemeiiintenfione5i:ccrebri nocuaicnto. Tcrtioprgmicccndum
uerificariapho.ftupore <S^dc- fipicncia pcrfeuerancibus Sc intcnfis
exiftentibus. Prt maconclufio .Olsftupor <3C defipienciaincapitts per-
cufrioneapparenccsfuncquidmalum. Couclufio uceft: di<3:um probacur fic.omncs
cales fignificantgrande ce- rcbrinocumentum.crgoconfcqucncianota . antecedes
patct , quia non fequeretur paruum ccr cbri nocumcn- tum,ut eft euidcnsin
expcrimento cum ftupor 3c dcfi- picntia fintm3gnidcfc<fi:us. Secunda
coclufio, Stup.or ^dcfipicntiaintcnfioncm uehcmcntcm perfeucrantes
mortalcsfuntincapitispercuiTione . Conclufioprobat fichg fignificant
uehemenscerebrinocumetum. crgo* ancccedens pacec propcer perfeucran tiam 8c
incen fion e > quia cam gr ande Sc pcrmancns cerebri nocu me tum rc- moueri
non poccft. Iftis conclufis rcfpondendu cft ad obiciflum ncgando confcqucnciam.
Ad probationem dt ccndum q>hg nonhabcnturmorcales,quianocuraear tum fic
abfoluce cercbro coicacum , Ced quia coicacuns^ cftfub uehementi intenilone Sc
pcrfcucrancia. Q^ugftio xvi. Apho. xv. V 1 R V M fpucum fanici ficmalura in
fanguints fputo. Negatiuearguitfic. Primo.faniesquacxpuir mr potcft eife
digefta ♦ ergo tale fputum potcft cfTe bo- num.antecedensnotumett.confequetia
tenec : quiafifr gna digeftionis materif quadocunq^appare c bona func,
utpacetprimohuius.comcnco. I z.paroxifmos<Sf con- fiftcncias. Secundo
arguicur fic . fanics poft pcripleu- moniam poceric ciTc bona.ergo .
confequcntia uidec tc- ncrc per fimiic.ancecedenspatec , cum aiiqua pcriplcu-r
monia fit pcr fpucu faniei curabilis" Tertio arguitur jlc.faniespoftfputu
fanguinispoceft cfTe fine ulcere pul mocis.ergo confequencia uidetur noca.aiis
pacec,fi fan guis fiuxerit a uena rupca in pe^florCjdcrde fic faniacus* Ad
oppofitil cft aphotifmus. Pro qug fti 6c cocFon^ teneat didaquf cft
limitadafeciidu limicacione apho. Adprfinum obietfcum eft refpondcndum
diccndoq» fpucum faniofumfcquensulcus pulmonisnunquam dt geftum eft, ud
refpondendu fccundum refponfionem comuniorem d:mcliorem qi figna
digeftionislicec finc fempcr bona , pro quanto fignificant potentiam nacurg ad
maccriam digerendam , ratione camen loci pocer unc cfTcmala , ucin propofico
fignificando ulcuspulmonia difficulcerconfolidabilc. Ad fccundam deperipieumo
nianegandaeft confequentia,quiain ipfa non eft neceC- fariogrande
ulcusinpulmonc ficucin fpuco fanici limi tato,uc cft dicfium. Ad cerciam
rationcm negatur an- tcccdcns,qafputufaniofam muitu <S^pcrfcueras ut eft
4i<^iim uiceracionem ncceiTario fignificac in pulmone i. Q_ugftio xvjQ. V T
R V M pofTic efTc fputum fanguinis ex pulmo nedato «^nonfcquatur fpucum fanici.
Ncgatiuccft Gaf.infinccQmenti. AfFirmatiuearguicurfic Q^uia impofTibile eft
infirmum anrcfanguinis faniationcm cfeficer e. Primo pro qone refpondcndii
<j fputum fan- guinis perfeuerans fiantc uircutefcmper probabilicer fpucum
cofe^uitur Cznm. Propoficio paccc {ic, hoc ftaa te fanguis erif in loco pr$tcr
nacura fibi . ergo afts patcc q^fanguinis locus cftintrauenas.cofequctia
tcnecpei; apho.20 parcicuJc,6.Siin ucntrcmfanguis cffundatup p tcr
naturad<:c. Secudodicendu q> po0ibile eft in ca-y
fu}po&fki^uim^muu6S((fii{miafpum*^conchxB9 paccc PafTio morca- lis du- pFr.
Pailio- necoi- cari fub ftanci^ cerebti dupFr. Digitized by Google . A P H O.
pat€tin argumcnto contra Gaf.feAo fuppofito ^Cpu^ tuii) fanguincs iitpaucun)
oScq^ poQ: fanguf nis expur^ gattoneo) fint exhibf ta prohf bcntf a 3c df
iroiucntf afaa S:ufncm,acetfaaiconfol(danaa uenam tnpulmpnc. Q_uaeftfo xvii^. V
1 R V M poiTit apparerc faniei fputu dato c^ no apparuerftfputumfanguinis.
Negatiueargutturixc^ guia illudquodfaniatur eftfanguis.ergo. Ad oppoiitum
arguitur iic . Sanguis ucni ens a r upta
uenapotcftfaniarianteq^fanguisexpuatur.crgo. Prt aio pro quf ilione dicedum.fanguis
in cafu polTibili po ccft faniari anceq^ fubforma fanguinis ea:puatur . Pror
pofitionocaeft,cumenim adcxpuendum requiracali- quisufgor 3c uirtucis potcnda,
concingens c& ante^ iiirtus Ht potensad fanguinem expuendum uc faniecur
fanguis. Secundo dicendum q^ fccund um plurimii fpu mm fanicf
mulcum(S^perfeuerans&:puImoni ulceraco miirum confcquitur adianguinis
fpucum. eius probabt licas comprchendicurhoc modo , quia fanguisnp pouO^'
faniari 3c pucre£er< inquancitate mulca fecundu pl uri' e)um,niii expuatur
ancefub paucaquancicacc. ifto po fi co patct inteilcctus obieccor um . '
Q^ugftio. xix. Apho. xvi. V 1 ' i< V M iit pcius in phchifico rctincri
faliuam q^ non . AfFirmatiuc arguitur fic. Non rctincndo faU- uam expclltcur
nociuum feu expulfum eft . recinendo autcm r«cin€tur noduuni .igitur SCc.
confcqucncia cs- 2)ec:quiameiius cft expclli q^ rctineri nociuum - »
Adoppofituaiarguitur fic.Saliuanon recenca dcbtli tatur uircus Sc jserducitur
ad mortem infirmus . ergo confequenciatcnet,antec£(kns paret, ctiam cum phchifi
corom uircus dcbflisfupponatur. Pro qugitione refpo
dciuiumf^ai^paribuspciuscftretfneri fputum q^ eua cuari^Condufio patet pri mo
pcr fccunda partem apho. patct ctiam pcr Gaf.ie commenco. Ifto pofico rcfpon'
dendum ad obieccum contra hocdicendo q^ licec cxpui- tto dcMifct uirtutem,maior
tamen eft debilicas conJfe- cuturaad fpu ti retcntionem,clauduntur enim ui^
anhe Iftiis claudcnte fanic cannuias^in pulmonc exiftcuteS) ^uibus acr dcfertur
cordi 6C expiratur. Q^ugftfo. XX. Apho. xvij. V T K V M iingultus fit quid
malum in phlegino- fichcpads. Negatiuc arguiturfic. Deriuatiomatcrig abhepate
ad ftomachum cft bona • ergo.^ntecedcns pa- tct,qufa
matcriatranficnsadfix>machum pocericcua- cuarf per fcceiTum aut
uomitu^cpfequcncia tcnct, quia SoiSul ^ confequat fingultusia deri uabit
matcria ab apate. ,. ^usmul AdoppofitumcftHip.inApfao., PrpqugftioQCprg '^^g^^
mittendum q> fingultus potcfb fijGfc uehemens^pcrfc- ^^^ *
tteransautparuus.Potefteiiamapparereindiecritfca uel naf>ofi: figna digeftt
pnis ucl ante. Item 6. apparea^ tnphlcgmone hepatis potetiaapparere
remifjibpiilcg': tDoncd^confccutaalleutationcuel non. Pjrimacoclii
i[io.Sfnguitus uchemcnsiS^periiuierafts :non appare^ia dic^ritica, apparens
cttam ante BgvA dfgcf^on^p^^ «none permane te mortalis eft . crgo <5^c
.antccedes u uk incomento. Gaf.confcqucntf a tcnct,quia apoftemahc
patfspeiffmumcalidiirimummortifcrum eft. Sccun-. <ia
conclufio.Singultus2^arensante fignadigcftfonis son allcuiacophlcgmone
dCcStmpcr dictc cfTcmalus. Conclufio probatur iit cffiigultushocmodo modi^catus
inonpoteftapparere nifi proptermagnumhcpacisapa. ^ttur.antecedcnspatet,&
confequcncf a per Gaf .in cq inento etper Aufci4.certf^.
trac.j.c.2.pr§aIIcgato* Terda conduiio.SmguItusappares fndiecricica poik £gna digcftionis
potertc ciTe bonus .Condufio iila pro^ baturpcr unam rationem ancc
oppofitum.Gaf.auteai ia€cUsgtt per conduiioQem fccuadam. Q^uxftio. ' acacl. : V
T R V M phl^moti gibbofitacis hepacfs fitpe- |»rphlegmonecpaaiuitanB« :
Adpusim9&x«a$ism» HIP FO* . iSS «ftAuf,r4.tert9.trac.i.cap,prtmoJ . . L
Adoppofitum ufdccureitc Gaf.^i.fnterxoi-um .illQ Aufce^ cap. 7 .In hoc autem
mebro. PiiaK» pjroqucftibnc mc morandum q» aliqui^ agntudo djci poteft maior.
Prim o ^gri- ra£ionedignitatisIsC«^a»ftionis. Secundoracioncuirtu-: tudo
ttsdifpicnfawtisnoftrum corpus.Tcrtf o rajttonf prpprt^ maior eifcntff
qtiidfithQcdi^5um,diclumcft fupcrius. Sccu] tripf. do fuppoiwndum.gibboiita'tcm
hepaia^concauicatc fo«' t€nobfhorem,eoq7ing!bboiuatcpIus perficj.unturhu Gibbii
taorcs 3c depur3ntur,eo eciam ^ pars gibbofe coliiga-^ hcpatis
turpIusm,ciDbrisfpijf<tualfbusconcaua ucronutritiuis cocauo magis,fpf
ricuaiia ucro nobiltora funx.nutriti.uis feu na- nobili- tur^ibus.. -Prima
condufio refponfklis . Csteris pari- us. feus peius.cfi: apa gibboii<,acis
q^ concauitati8.cohdufio probatfic.apoftemagibbofitatis Igditnobiliore actio-^
Ecm.ci^o antecedjcospatet pcr fuppofitum . confequcii
tta.tencc,faltcmadfcnfumprimimcmbri diftinAionis.: Sccuiida condufio . Rattone
Igfionis uirtutis difpcn- fentiscorpusnoftrum apoftcma gibbofitatis dicic eiTc
peius.condufioprobatur fic.pl uspotcft confcquiin ca- iufyncopisadapoftcmagibbf
^ concaui. confequcntia »p.ta.aateccdens pacet in <afu proptergibbum plus
coilt gari fpiWtuaJibus 3c cordi pcr confequcns. ..Tercia con
ciufio.Ra«onc^^pri§.cJrenti5.ucrun<5 potcftciTc ^quc
malum.condufioarguiturfic.cantum materig 3c alis poceft acqualicer ciTcntiare
utrunq^.igfcur, confequcn- CJa nocaefi,quia in eifentialicace ponitur
paritascaufa- ?am clTcntiantium pcr ffta fuppofita. Q_uarta condu fio.Quantum
adnocumcntaitom^chof nfcreda pcius cft apoftcma cocautq^gtbbi.H^cpropofitio fit
jp GaF, ianto interiorii>alleg,c,7 ibi .Porrophlegmones. Iftis
habftispatctintellccftus Aui.pcrprimam 3c ftcundam €0.duiio4e,patet etiam intcUclus
Gaf.pcr ulttmam. Q^ugftio, xxiji VTRVM abapofixmatccalidiflimpcurratcho-
Scrarubeaadintcftinum &flomacfaum.. Ncgatiucar guitur Rc .
matcriaappftcm^ps ^«culcatacft in partc apoftemata . ergoanteccdcnsnotuo* cft
cxquo apoftc- xnat.confequ€oti3 tenct,quia materia conculcata adlo- cum alium
non tranfit^^rgtercanuUum uidcp cfic tno^ liCnschQler^ rubcam adintcftinumauc
ftpmachum, rrgo.confequcnaaaotacft . antccc(knsp§c« .nonpri- mo uirtus
hcpatfftcuiji cius fit pciicre fo^tsmm ad loca cxpulfiontfooucnicntia 3 xlcq cumicholtir,3,
a feipfa ma ucturcumcius&onfitplt^ mouertadiiia partc ^alia.^
^^oppQfitumLeftGai\«ncomm«otOv Pnmacondu fio^proqucfiaonediccndum cft
abapoftcmatc calidiiTf- mo rubcam chokramadintcftinumauc flomachu ciTc curfuiam
- Coadufio.probatur fic* hcpar apoftcma- cuiiitrafaiittercpotcft rubcam
cholcram addidaioca.^ crgo.coafcquentia oota admentcm mciicorum^aotecc
<k^p«ct ^fiuifL hepar ^poftcmajiumppt^ft eiifuirtu^: tis£ortistmpdJ<mdQ
3po>fte»ant«m ja^aceriam pcf j^^^ fitat^auiuicnas. SecuQdacQ.dufi[p>£M^rap6teftg4
li ad ftomachum aut inceftinun;ij3pfti:upcuram3i»ftc-
«aatts&poftfigoa-de«^pni$, C^iljiOo pp'c?ftjiat«
perdcductjoactttprt«ii?>odui«ipis> .fe|ftai«cuod^ tnfcrcut <$►
fingultu^tpliJ^mpQcJifpatis npij eft femr pcr inaIus.CpflduimafcMwr.i}fi.;fi«guJtus
ppteit fcqui figna digeftfoBis *S(:.d<bitaBn:upewam:^poft<matis. ec
go.confcqucntiAnpta^tec«dcospat«t, fi rupto apoftc matc&
ausprgdigefta^ffiatccia Suat ad ftomacbu fior gulcus confequati»-
prsdt<iS:iis, . / :: ;. . -. '.'S. : - l&o coocJufo. paLtcjc fi:autfp ad
Ws^^umprWum dc-' dinando confequeoiiam <S^ «Uc^odpj^uod Bacjira peU krc
potcft.coocujc^t^.^ aport.ciiijntcm niateriam. Ad fccundum dfCfndum<^mouens
eftuirtus^spatis ... quf impotcns aliquandp pellcre jnateriam ad loca expul
fiontdcpucaca peUccadlpcanon ita cpouenieatia. <^uffttp.. xxti),^-- ' "
VTRYM;/fi^j«s<S;4cfipictta^cqu4^ti«aufa : ' laco^aph. AA "iiij
"" Digitized by Google "'■■2 QLViESTlONES ' in uigilt a Ncgatiac
arguf tur fic.^afinos'^ dcHpicn * ~ - tiafignificarcpofliHitfluxu matcmrum ad
ncruos<Si; cercbrii qug maccrif funt rcmoduf uigiharum,
AdoppofitumcltHip.inapho.l8. ProqugflioflC dicendum q> fpafmus 6c
dcfipicntia fimul funt morta-t icsin uigilia fccundum plurimum^
C6clufio|probatur^ - quta fecandum plurimum fcquunEur inaottioncm SC-
exiccationem.fccundum crgopJarimum funtmortalc» ^uisin cafu polTint elTe noh
mortalcs. Ad-obiccm efi: refpondendum c^ fpafm us Sc defipicntia de quibusintcl
ligitur in prgfenti funt dc inanitionc non fignificantcs ilium fluxum
matcrierum ut eft di(ftum. Q^usftio. xxii^» Aphor. xtx. V T R V M in
denudationc oflfis apa corrofiuum Ci t pclTim um . Neg^tiuc zrguii fi c . I n
aliqua oiTisdc nudationeegcmuscorrofionccamis, crgo d^c.afispa* tct ubi
caroforetfupcrflua.confcque tia tenct , quiapcf- talc apoftema corrofiuum
iicret taiis corrofio. Adoppofitij cftHip in apho.^i^ro qugftionc rcfp5
dcndumapacorrofiuum clTepciTimum ia denudationc oiTis.Ccnclufio quf eft apho.in
fententia probatur pcr ratibnem apho^ Ad obic <flum rcfpondendum dcclinan do
confequentiam Sc dicendum cj> taiis corrofio fi^cnda eft a
medicinacorrodcntc 6c non abintrtnfcco cum dc- notctur uchcmcns Sc pelTima
putrefa<fcio. Q^ufftio XXV. Apho. 3CX. V T R V M putredo aut fanies fit
mala in crifipila. Ncgatiuc arguitur fic. Primo terminado apoft«ma tum adfaniem
cft bona.igitur &c.nota eft confcqucn- tiacum eryfipilafitapa .antcccdens
patet per GaF.in lifa.demahtia coplexionisdiucrfg. cap. ^ . Sccundo ar guitur
fic.omniscryfipilacftcum uulncrc.crgo no cft mala fantcs in cry
fipila.confcquentia tenet, quia crearc faniem inomni uulnercbonum eft
<Si:c.utcolIigitquin tohuius apho.2 2. calidum fanicm faciens . antccedens f
umitur primo de accidcnti 8c morbo . cap. 1 2 . Tcr tio
arguicurfic.fanicsdigeftacftfignum digeftionis . crgo bona cftin eryfipila.
aiiscft notii. c6 fequetta tcncca* figna digeftioms quandocunq; apparcnt bona
func. Adoppofitumcftaphorifmus. Pro qugftion<diccn dum<jputrcdoaucfanics
malacftio cryilpila . Condu iio probctur ut cft dt Au , qpuis putrcdo fit psior
fan ic^ Ad primum dicendum ad pundum q^ terminatio ad fa nicm cft bonarcfpeAu
tcrminationisad fclirofiiai aut morbum pciorcm^tamen potcft dici mala faitem in
apo ftcmatedebentc debitc tcrminari i>er rcfolutionera*ucl dicedum
q^tcrminatio adfanicm abfolutceftJMna nifi coniungcretur corrofiomembri ficut
cftin-^propofitov Adfccundani racioncmrefpondendum ad punctumq^ f n omni uulncr
c fufpcAo ad fpafmum bonum cft crca^ rcfanicmjnontamcninomni uulncrcabfolutc
cft hs>-^ jiafantcs. Adtcrttum rcfpondcndjim q^fignumdige-' ftionis qficiic^aj^aret
cft bonu:nifi fibi aliudaccidcns coni ungat ficuceft in propofico cii
c6iu4igitcorrofio« Q^uaeftto* xxvi. Apho, xxi. - V T R V M trcmor in litar gia
fi t bon us. ; Aifirma riucarguitur fic, Primo . bonucft accrebroad neruos
^eriuari materiam.crgo.antcccdenspatct, qiua per hac dcriuationcm ccrcbrum
uitarapoftemationcmautmi^ nuit.patct confcqu^tia.cum trcmor fignifkcc fic dcriV
uacam efte maceriam. Sccundo arg^iicur iic. paraly fi^
cftbonainapolcxia.crgo&trcmorinlitargiaper fimi lc.patetconftqucntiaantcccdescoUigitur
prima tertij;. Tertiofic.mmotunrcmulofcu concuiTiuo confumi- tur matcria.crgo
conf er t in litargia . antcccde*is colligi- tur quarta primi.cap.ulcimo.
confcqucntia tenet ^quia Trc— bonumcftlitargigconfumimateriam. , cior in
Adoppofitumeftaphorifmus. Praqugftroncprg.-* litargia znitcnda cft
diftin4s:*6q> trcmorcm cucnire-in ktargia eucnit
potcftintelIigiduplic:£cr.Vnomodorcmanente>n6 di- dupfr; miQucaHtargta *
AUoQiodo^temancnte ^diintiiuta Sc P ARTI. WI. fcmiffa litargia . Prima conclufio.Trcmar
prtmi»w« lus cft in litargia. Hgccoclufio fit pro intellccftuapbo. 6C pcr
rationem comentijquia talis tremor cx quo cau- fatus fignificat matcriam ciTc
fl uidam , 8C pcr.cofcque» immerfaai fubftantig cerebri lignificat cam ctiam
cfTc multam nonfuperabilem auirtutc,utnonfolum6aciac litargiam , fcd etiam
tremorem . Secunda conclufio» Dicendum tremore fequentcm litargiam per
rcmtlTio^ ncmaut remotioncm litargigcficbonum.Hocfecun- dum probaturpcr
duasracionesantcoppofitum, Ifto pofito foluendumadobickftum tcrtium dicendo
<j> quauis per tremorem aliquid matcrig confumatur» trcmor tamen maluscft
per uiam figni modo diclo. , Q^ujftio. XX vi). Apho, xxii;. ^ VTRVM
fanicsfitmaiaindolorediuturno. Nc gatiuCarguitur fic.S^na
digeftionisquandocunq? ap- parcantbonafuntjcrgo.antcccdcnshabeturprimohu- f us
commen. 1 2 . confequentia tcnet a quia digcfta fa- nics cft fign um digeftion
is . Adoppofitum cftaphorifmus. Primohuicqusftia
nircfpondcndumcftdiccndohacfaniem elTc malaqu^ iignificatutcft tacTcum
uchcmcntcm putrcfadioncm, fcd fanics in dolorc diuturno eft huiufmodi.ergo
8CCxm9 ior cft nota.minorpatcc • cum cnim dolor cxcicericdiu- turnus manfcricq?
maceria ccmpore mulco 8c uchemeiTS putrefa<ftio caufata eric . Secundo
dicendum faniera di- geftam <Si:Iaudabilcm clTcbonam refpeccufaniei incoii
ucnicncis . Propoficioprobacurpcrracioncmprimara., quia figna digcftionis
quandocunq; apparctbona funt, & cconcra figna putrcfadionismala funt»
Iftopofico patctfolutioobicAi. Q_u^ftio sisiviij» Apho. xslH^^, V T RV M dyiTinteria
fit maia in Ccccii^a cholcricoi Negatiuearguiturfic,DyiTinteria facta in
cholcrica fcccfTu eft fccundum rationem , crgo&c.confequcntia uidetur
notafecundo huius.commento.2B.fcbricitaii- tibus non omnino in fuperficic .
antccedcns patct > qui» rationalc cft'choIcram excoriareinteftina..
Adoppofitumcftaphorifmas. Proqugftioncrefpa dendum<$taIisdyiTinteria
incholcrico fccciTueft ma- la.probatur conclufio ur eftdrctum inlittera. Adobic
ctumrcfpondendum dcclinando cofequenciam. Ad pro bationcm q> figna
factafccundum rationem bona funs rcfpectufactorum non fccundum rationcm,tame
abfi> lucc malafunt pluries, fcilicet exempli caufa fi adfebre f ntcnfam
fequatur cxtcnuatio , ucl (i ad fupcrflucntco» cuacuationcm fcquaturoculorum
concauttas.>hoc crfc fecundum rationcm tamen mala, Qugftio. xxix; Aphq.
-xxvij. V T R V M in. dolorcTorti-circa ucntrem fit mal^
frigi4(tasextrcmicatum> Ncgatiuc arguitur fic. P.ri rao;f nfor-ti
doiore&Q.poa cft frigiditas , immocalidir t2ts cxtremorum ♦
crgoconfequcntia nota,quia in.qug- ftioncfupponitur in tafidoloreftigiditatem
eficcirca cxtrcmitates.patetaoteccdensxum natura tranfmictac ianguinem<Sc
fpiritusadlocumdolcnccm , uc.5>huiujs commcni^-^iC^ufcufKjs^orrupturc
funcfgcus.. Secii do^cvnon necifar-io^denotacur calidura aut fr^dum apa.crgo.<S:c.coafequenciatcaict,
quia ob.hQCinahcia denocatur,quia talistcomptehrnditur apatio.^.huius, 6C
commento primo.antcccdeas-patct cumpQfTitpro- ucnirc aucntofitatc. : Tcrcio
fic.propinqaoruB^frigidi tas ab a uaoribusno jrcpucat ur mala. crgoncsc
cxcreniQ lum.patctanteccdenshocatictorijatibus non contradi^ centibus. tcnet
confequfn«a cumlongc maior.cm mali- tiam denotctpropinquorum c^cxtremorum
higi<^s^ -<^uarto fic^ficcitas extremorum ab auci»rfbus in.da
lorefortinon rcputaturnaala, ergo&cconfcquetia tc-i net cx hoc,guia
ficdtasopponttur uitg utfrigiditas. ~ ' In oj^fitii cft apha.p«iictus. Prfo^
qonc fuppone dilia^oiore£ortt£rig<d(tate«j;a-ca)o^maliti\dcnot4rr
tisuehonea- Digitized by Google APHOR. tirvcheaicBteia «fle 6c pcrfeuerante «00
pf aeccde tem a caufa exterfort oec ctiaiii a caufa alia interiorijm/i for-
udoloreautfuacaufa. Sccundo praefupponeodumna turam trahcicmaterx^ adiocum
dolentem tntrinfecus iSuccxterioreinddmododoIornon iic ualdeacucusJ^ iiirtutis
proftratiuus.nam tunc uirtus rctraljit fpiritus ycntct ^ faHguine ucrfuscor.
Tcrao notandiim ctiampcr quid. uaitrcm inteUtgt non ibium ftomachum>immo
<&:alia uifccra in teriora notabilia > quia camen pluries contin-.
git dolcrc ftomach um ,ideo inipfa Hip.protulit aphor» Q_uarco notanduni ctiam <j»
non folum frigidttas ex«r tremorum mala eft <S^c .immo ctiam iongc magis
propl ijuorum frigfditas.quia tamen concingit plurtesinfor- ti dolore ftomachi
fngere cxtrema calcntibus intcriort bus-, ut in cahdo apatc ftom3chi,non
cotingit uero cco cra,idco de friditatc extrcmttatu propofitus cft apho. Ifto
notaco patcc conclufio refpofahsprobado ipfam
iitprobatuseftapho.Etdiccndoeciamq> hsec frigidicas
oonfolumefcmalajimmoeftmortalis fccundum datii tnccKec^ca . Ad primum obicAum
pacct rcfponfio pcc unumjnotandunijd/ccndotamcn (^ohicctum probac
propoiitum,quia tamen doicnteftomachofpiritustra-j huntur d:fangui's ad
ftomachum frigec extrcma^ Ad fecundum dicendum <j> dolore proueniente a
uentofita tefrigiditasnon perfcucratnonpcrreueranicfua caufa. 6C Ii
pcrfcueratetiam hoccftmortale proptcr maxima proftratione uirtutisde
propinquicacc frigiditatis ut dt <ftum Cil, Adaliam de iiccitate dtcendum Sc
nctandii q>iiumidicasmembrinonitapendct afanguine <S::fpiri tu iicut
cahdicas ad h unc fenfum 3 qaia ciim membrui» ilt magisfixe humidum qp fit cafm
, io ad remotione fa guinisvS: fpiritasfequitur membrum infrigidarid: no
cxiccari. itcm cum caliditas fic magrs requilica ad uica Qf
humidicasjidcofrigusmaiorem {ignificac maliciam^ cura suam «icmenca ficca
cxiftcntia in mcmbro finc pc P tcncia minus fupra elemcnca humida propcer
iiccirace, q; iintfrigidafupracaliddper frfgidftate frigiditacc cxi ftetc
actiuiorc^ideo no iic per extremotji ficatace 3Cc. fignificarc poiTumusiicutpcr
frigidicate SCc, Q_uaftio. XXX* Aphor. xxx. VTR V xV\ Diarrhoea {ic bona in
hypofarcha. . (^ncnarguiturmultipliciter. Primo arguiturau-
&ritateAuice-,i4.tertij.ca.4.dehydropiii. ubiuulc fiuxutn uentris in
hydropiii circmortakm. Secundo arguitur iic.diarrhcea cft proftratiua uirtutis
3Cc. cou fcqucntia tcnct.antecedcnspatet cum non euacuctur^ ' lum noccns,inuno
8c iuuans. Inoppoiitumeftaphorifmus* Rcfpondcndu Scdici
dumqjfortisdiarrhceafacftaconftante uirtutc conuc- jucnseft in hypofarcha
proquapto hxc forris educit ma teriam multam difpcrfam per totiusambitum,qua
na- turaintra uenasrepcllcrcpotcft , <&:non folum ucntris
fluxusimmocriaurinaeconiimiiitcr illam euacuando tnateriam,fluxuscamcn
uentrismaximclicntcricus<Si^ proptcr dcbilem contenduam proucnicns de quo
intcn- dit Auic.locoallegato eft mortalis^ Adfecundumobie ^um
eftrefp6dcndum.q»licettalisfluxusdebilitet uir tutem,tamenmaius<uuamentum
nocumcnto. Noca- dum tamcn ^ oon femper in hypofarcha fuffici t hsec fo iutio
ueotrtsjnnmarequfritur plurics confortatio hcpa tis ut non multiplicctfanguine
phlegmaticu Sc aquofu. 6c bonitas regiminis fecuodum expediens 3Cc* Q^uaeftio.
xxxf. Aphor. xxxi. V T R V M Spumofae egcftfonesin^rrhaa iigni ficcnc dcfluxum
phlegmatis a capitc. Arguicur q^no, quia ue toii tas exiftens in ftomacho aut
in intcftinis po teftcomifceri phlcgmati ftomachi autinteftinorum. »- I
«go&c.anteccdcnseftnotum^Siiimilic confequetia, V rin _f jj oppoiitum eft
apho. Primo pro quxftioncdiccn tcnuis ^um aphor. intclligi fpuma extftentc alba
Sc lenad ex «uprr, ^odecowturphlegmautcftoQtum» Sccuadofuppo- HI PPO. , I8p
&eQdum haoc fpumam noa cfree:^ suagmsam^fit&j^ eiTc fortitcr commixtam
infuispartibuscxquddc- notatur ipfam uenire a parce ualdelonginqua acphlcg-
snacica iicut eft ccrcbrum. lllx>cppofitodiccndumad primum q^G. ucntoiitas
lit in ftomachoautin intcftinis nonitacaufabitur (pu- matiopropter matcriam no
cfTc ita comota ficutcomo ta eft a cer cbro ucniens. De cholera aute patec
riiiio, quia fpuma fatfca ex ipfa citrinacft. Q^uoeftio. xxxf). Aphor, xxxg.
VTRV JS\ PolTit cfre urina tcnuisfupcrius chole aricaexiftcntcliypoftaii, Q^
nonargutturfic.Choleri ca cxriti faypoftaii urinadcbcceirccholcrica.ergo 8Cc*
confcquentia noia,quia urina cholcricano cft tcnuisal ba.patet antecedens,quia
per hypoftafim cholerica cho lecx diiiii dcnotat acderiuatio choFae ad uias
urinales. Inoppofltum uidctur ciTc GaF.incom.diccnsfenun quam uidiiTc caicm
urinam . Pro quacftione notadum ^ poiTc inteiligi tcnucm
muIapIicitcr.Tcnucmjquiafub tilem ija
fubftantiaqualifcuncijcoloriscxiftat.iiccundo tenucm,quiaaquofaminfubftan«a
fubtilem ^cplore diaphanam.Secundonotandumctiam hauclitceram fu periusdupfr
polle inteiligi. vno modo fuperius, quia in ptc fu piori u t £s fu piorj^a
aquofitas urinalis fic tcnuisj adalte;gt fcnfumdfccoijz.fecudofugfust^e^ga
prius. Ifropolito dicendum addubium q> urina potcft efTc
tenuisinfubitantiacolorecxiftentcrubco uel citrtto, 6c h ypoftaii cxift e tc
cholcrica. hoc iacis not^dum eft, jiam abundante cholcra facTra hypoftafi c?;
parrc grof- iiori ii uc magisingroifata coungit urina eile tale SCc* Sccundo
dicendum q^ urtna poccft priu^teporc cfTc tc nuis,quia
fubtilisaquofahypoftaiibuspofthocci^iftcn tibus choIcric^.Pacctiioc.nam nacura
primp. f nipoten tefuprachoiericam matcriam cxpcUcndam quafi fola
puifaaquoiitatcapparcbit urina tcnufs&aquofa.deirt dc natura dfgcrcntc
choicram ScipCmi tr^ibiittetea<i nias urinalcs cholcrica reddetur
hypoftafis>d: plus dice iurhypoftafischoicricaptoptcrtnaterfamdigeftiprcm
xngroiratam pl us hypoitafari qp aqttbfitati CQm/fceri, ' Tertio dicendum non
eireimpoffibtle hypoftaftinef^ fcchblericam Sc urinam elTe
cenueai;}w:>4.i9>ep<|»po0i l)iIe.cftmatcriamchoIcricam non
coipwfceriaquoiicaa, immoipib-cxiitente pi^pelocacxpulitone,tt?ta n«f hy:
poftafis.cft tamen hoc poilibde ualderar um, qu jgual* -dcrarum eftquinin.haic^fu
choiettcam,ateria.c<>Dgi* njifccaturaquoiitati uricalii .1 ._ : .. r
Iftopoiitopat«folutfoadobied:uindicee^i3>iicet £t dominium cholerg,tamcn
poiTtbilc cftio «pfeoop co «nixta tale hypoitaiim appsLtexc. Ad G^.ticendii
q> It cct nttn^ uidcrithocarguitraritatceiaujtdifikoi^tem ■& non
impoffibilitatem. ■ .;:... Q^uaeftio^ xxxig. : Aphor.- xxxiL . VTRVM
ChoIcrtcisexifteBtibusbypQftafibas acuta denotetur f gri tudo* Arguaur
jauhip^i^ ^ no, P rimo quia poflibilc cft jaatcriam «iiic raiit^^crft go<&c.anteccdcnscftnotum.
tcnct coofcqucanaqata niulta matcria facit morbum chnonicum d^onaaitii.
Sccundopoflribilceitmateriam taitmodoitiiSbere fu pra uirtute iicutfc habet in
morbo cbronico.JCr^ S:c. cofcqueria ncta.patct afisfcdidu cdtigeriasmstctie^
Inoppoiitum eftaUcgatusapboriiixiiw. P^roqonc dicedum q^ hypoiiiafi
esntcciioIerica.'dcnota| joaodbus acutusfecunduprm,proquato<kQotarnateria
citx xc fofonis ac eria indtatiuaui rtutts , ut ci eo liiacat utirtus, aut
uincat,maxime tii cgparando hancdhofica.bypo^ ftafim ad
aliashumoralcs>ypoilalcs.^ta caeficra£i^>pa ncndo
paria,<xconriiigentftii pdt accidcte ptobjDgari
Jnorbu,<5i:ftapro2>antobieda£a(fta&^. ;..:;::: Ouaeilio. xsxii^*
Aphoir. xxxn^.. . VTRVM .Vrina&4iftaot«sfigofficcntturbario^ acmmcorporc,
<^iiaa.arguitfi:c» Prano^mataia Digitized by Google Vriadt ftas^d. ftafts
crym- Dofdaf Q^VASTIONES fiondigentur aqualttcr neccfTario in tnorbo mitiVer-
go&c.patctanteccdenspropccf matctiam effcdifFor- ilie,5:proptct calidttate
naturale non aequalic' &: uni* formitcrapplicariomnibuspartibus. Ite natura
ali- quando pcllit fimul digcftu 3C indigcftum .igit. aiis fu' mitur
fccundaquartf.de iignis cx partc urinac tcnec con fcqucntia,gaogatio
naturalisnon arguit turbatione* " Inoppofitucftapho. Proquaeftionc praemittcndu.
Hip.intelligcrcpcr urinas diftantcs urinasdifFcretcsin partibusfuisquiaquaedam
fint digeftae quaedam non, ucl intelligit plurcs urinas adinuice
differcntcSjUtquS- damfignificcntdigeftione,quacdaapparcantindigcfta:
dcnotac.n.ex hocnatura tentarcdigercrcmateriaetio
primoaliquadigeftaapparct.denotat ccia matcriare- pugnar c,<S: ideo pars
apparct indigefta dcnotatur crgo turbatio tcntantc natura^ fibimatcria
rcpugnante. . Adobicduprimii riidcndum q>naturanon uniformi tcr
digcrentCjideo apparet diftantia propofiti ,quiaap' parct urina ualdc digefla
etalia ualde indigefta.uel una parsualdc digcfta 6C alia ualde indigefta. Ad
fccundii rcfpondendii q> quando natura pellit fimul digeftu , 3C indigeft:ii
non pcnitusnaturaliteroperatur , imo fym- ptomatice dum falcem ind(geft um quod
pellit cft mul' tii.naeius eft ciiarcmateria digefta.4.huius.com.22 .
Q_u3BftiQ. XXXV. Aphor, ics^xiijj, V T R V M Hypoftafescrymnoidaleslonga Ggni
ficencaegritudine. Q^ucdnonarguitfic. Primo.hac hypoftafcs jx^fTun t cfTc cii
debilitate uir tutis SCc, ergo . cpnfcquentia tenet,quia uircute exiftentc
dcbilibreuia turmorbus. Sccundoha:hy|x>ftafespoirunt apparere
criticc.crgo&c.tcnct confequentia,quia cxpulfioncs cnticciarcue fignificant
elTe morbii.aiiseft notandii. quia pofTibtle cft groiTam matcr iam cr ym
noidalcm hy poftafari SC criticc cxpcllf . InoppofitiicftHip.
Proquseftioncdiccndii hypo- ftafimcrymnoidale cltc hypoftafim habentcm partes
grofrafic6paAas,ficutgroiiafarina frumcnti qu»ali- quando cft alba fignificans
cxpulfioncm phlegmatis. Q^uodcompraehcndit, quia non eft cu fcetore ficut co
^milispropter uiccra ueficae apparcns . Non cft ecia cii
difrolucioncd^maciccorporisct undtuofitatc telofauri B2C fupcmatantf ficut
hypoftafis fequens dilToIutionem membroru radicaliii apparcnce f n feb. hctica
auc in fc. putrida uftiua.Notii cft ji.caliditate praeter natura fie cem non
minu&pofTcIiquarc unifluofum humidii c^co globarc caliditate hetica
fixa.Hocigic conftante uirtu- tc fignificatmorbum longiiquiamateriagroffam phlc
gmaticatardjefupcrationissSc diiToIutionis , aliquando €tia apparet rubea
fignificans uflionem fanguinis grof- fi,fi< etiam morbii iongii , aliquando
apparet nigra fi- gnificans uftione materiaemericae. Siuerocoiungatur
debilicati ui rciicis ut arguit obicAumbrcuiabit mar- busmatcriagrofTad^muItadcbile
cito fuperante uir- tutem.Q^w^ ctiam dictii cft continet ueritate fi perfc
tierct talf s crymnoidalishypoftafis fi antc digeftionem apparcanc. £x quibus
pacec obic(florum foiutio fa- (^rumin contranum* Q^uaeftio. xxxvf. Aphor. xxxv.
. . VTRVM Apho.fit ucrus. Q,u6dnoarguitur £c* Primo ampuUa fupernacans non
folum rcnii poteft doiotarcpairfone , fmmo& aliarii parcium fiue difta-
ciummagfsfiuemflnus.crgoparsprima apho .non uc-r ranott cft
confequentia.pacecanceccdens, quia non mi xius poi&tnt tUarix parciii
ampliari maccriae. Secundo fic.materiate&iieft maceria groffa corpulenca
inepca ampul2atiofii.<rgo&c.confequentia nota. patet aiiscu
Ipfaconucrtat in lapide aut in alia coglobata materia. Tertio fic.ainpuliae
iftae cx reni bus in uefica tranfire tion piit.ergo dCcMMfcqactisi uidet noca
.quia talis am puUatiaiatcnibusgcncrariiiidec. Q_uarco arguiciic. P AR Tl. VII.
ccflario longa denotat 3egritado*2nseit notii.tcriet coa
fi^uentia,qamatcriachoficamorbiifacicbfCuiorc. ^ Inoppoficumcftapho.alieg.
Primo pro quxftionc notandum hancarapalla parua ciTe ad modu grani. na cius
caufa fubieuaciua cft groifa uentoficas quas mingc
dodiuiditurinpartcs.itemmateriaquae ampailate ccii materia phlcgoiatica qus in
paruas parc^ multasdiui- ditar per uias ftric5:as uriBales
tranfcundo.ergoproptcf diuifioncm ueatofitacisjaceciam phkg.iiatisquodam-
puliatur apparenciftaeairipullsBad modii granorii. VI terius
notaadupolTeinjaginari hancarapuliagenerari circarcncsaucgcnerari in ipfo
cuamimpctu mictus,<Si idcopropcerpulfione apparentgranala prinjfcus defcc
dcntia.dcindeuencoficatcfableuanteapparent granu- kfapcraatantta.Et
iftaeampullg intelliguntur perma-- ncntesSii.adaibcdine dcdinantes,quarii
permanentia &albcdineautdcdinatione adaibcdinem uifcofitas &: phlcgmaticicasmateriaedenocacur.
• Ifto pofico cencacur apho .dicendo q^iftacampullse ii gnificanc morbii
frigidii renii,quia mala copfone frigi dam.Excali.n.ampuliadenocatgroiTa
uecoficas 6cm3i ccria compraehcnfa per ampullarum pcrmanentia quac groffa
uencoficasampullans maximcin ancrofo loco co praehcnfaeft qualislocusfunc
rcnes.Si.n. tn cocauicatc ueficxgroiTa uentofitascompraehcndaturipfa cxpan*^:
fa&diuulfafabtiliabitur. Exquopatctfecunda pars apho.q> loga dcnocat
aegricudojgaftida raateria cardac dtgonis frida e t copfo reniixard je
curationis. Ifto pofico dicendii cft ad obiexflu primum <^ argutt
poKtate,tamenquiafccandu pfm grolTa ucncofitas rc num eft apcaampullare
acdicT:ii eft.f dcoabfolutcHip. protulit apho. Ad fecundu riideadu q>Itcct
aliqaa ma teria rcnum conuertac in Iapidem,aliqua tamen non eft i tagrolTa quin
poiTit ampaliari ac etiam uentofari . Ad tercium rcfpondccur <$ ampuilce
licec difiicalter non ra
p:a;tranfirepoiTintutarguit,tamcn«5<;inmi<rtupotcft flcri ampuliatio ut
dicm eft, Adqaartum rcfpondetur per prsehabita diccndo c^ ifta»ampullx
intelligunc pcr- manentes 3C declinatcsad aibcdine at di<ftii eft, ex quo
djnotac materiam non ciTe cholcricam. Q^uarftio. xxxvi>. . . Aphor, xxxv. V
1' R V,M Omnismorbus frigidasdure digcrat. . Negatiuearguiturfic.
Pruno.caliditasnaturalispo-» teft tantii polTe fupra materia frlda ficut fupra
materia ca£jm.ergo <S:c.antecedens eft notii diminuta 3c pauci
ficatafrigidamateria tenctconfcquentia, quiadtgcftio fitpcrpocentiam
caliditatisnacuralis. Secundoarguit fic . aliquis morbus frigidas eftcitaj
terminationis . er- gO(&:c.confequentia,tenet fupponendo hanc termina-
jtioncm eiTc ad falutem.patctaiispluries in apoplex^s^ iti oppofitii eftin
corncnto GaF. Proquacfttone rcr fpQndendam<;^aIioru.paritate fuppo'f55a.u,t
quantitatis matcrierii 3Cc.oi$ morbusfrldus.i. orsmorbimateria
frigjdadaredigcricrefpccliucalidg. Patetpropo propc caiiditatCiTi naturale
minus poiTc fupra frigidammatc- riamtanqp fibijnagiscontraria^ficmatetia
calidajSc fibi rebeliioremfuagroiritic.Iii.cafa tamen.u5,prftba- bat obieccum
primum poterac accidere con.tratiu^ Ad Cccixn^H.oa ergo obic<ftu
refpondendum,primo concedc do utprobatiieft,dc/ndcfola.cndo piim.ii obiecluetia
^egandoconfcquentiam.Iicct.n.njorbuscito termincc ad falute,ftat tamen non
praedigcftamcfiejiiatcriajfi- cut etia pacet de morbo de materia calidafuriofa.
' Q,u$ftio. '^xxyi^. Aphor. xxxvi. . , VTRVM Aphorifmusfituerus. Q_u6dnonar:
guitur (ic. Primohypoftafispinguis<&:globofapotcft jic^irc abaliaparte ^
rcnibus, crgo 3Cc. confequcntia tcnet,<5!:antccedens patec,quia
huraiditatera uncftuofa aliaru parcium concingcns eft crlfirc ad urina qua eric
coagulata «SCglobpfa. Secundo arguitur fic . pofftbilc ^cx,xaili^\ohQB.mt
dcnotari imteriam phlcgmauca* ' ■ «rgo Digitized by Google APHORi teiict
cottfejifc aa ga ex phFatc dcnotac morbuslogus, la o{^U£uai ^ aphoriTmus •
Primo pro qu£&- ftfOQc noandiijUt coIFr cx comcnto.^ hypoftaflspin-* guis f
ntcUigcndo pcr illa ucr a hypoii:afim in fundo fta «cm aut& mcliusaliam
fubftanti a afaaquofitatc urina li fupcriora tamcn pctcntcm 3c plurics ad modu
tcte^ Hypo- Sccundo pracmittcndu in cclligi pcr hypoftafim globo I K r
^^"^ hypoftafimiundtam in part»bus& fubito fimul ia globofa a^m
admodumglobijffcut.n.mulicresiilum glomcra quid, 4o filofaciunt gIobum,ita
didmus hanc hypoft:af<m cu tus unapars iungituralccriacfi glomcrctur
ciicglo- JbofamsS^c, Iftopofito diccndum hanc hypoftafim fi-* gnfiicarcpainonc
rcnum acutajquiamorbucal^m ,cx taii.n.diilblutionc denotatur caritasdHToIucns
uncftuo iitatcm,maximc in partcpingui& propinqua.fi dfffo- lutio^ffctin
partcrcmoca tahs un^fluofitasno «lTctgI<y' fcofa imo propccr locf diliantiam
in futs partibus fcpara* ta dcnoca t et acutus morbus 3c no hctica, ga tuc no
cf- ict folagloboficasjimomulca diuifioparciu, Ifto pofico patctforoobicao^
faao^ in cotrariu^ Q_uaefcfo» xxxix. Apho. :icacv^, VTRVM Aphorifmusfitucrus.
Q_u6dnonar guicur fic, Acuti dolorcsproucnirc poiTunt a ucntofi- tatc acuta
crgono ^ ipfos dcnotat apa.aiis facis e notil tenctconfcqucntiaquiauentofftasacucanon
apar. Inoppoficu cftallcg.apho. Proquseftionccftdiccn dam q> acuci dolorcs
nocant apa uc cft dcm,aut funt ca apatis pcrquosin notitiam apatum
dcucnimus.napri- mofiproucni unt aucntoficatc,fipcrfcucrenc atcrahen
doma«arfamfuntcaufaapoftcmatii.ffctiafuntfixifn partc una dcnotatur materia
conftans apoftematura, aut adualixcrapans. Apacrgofuturudenotac indpie
iedolorcd:pcr&ucrantc,&inprocciTuad:uaiedcnota «ur apoftcma (S^maximc
acutus qui ^&m uhum matc- iicruactrad:iuusautproucniesamatcriafubttiiinme Jbripojrofitatcs
pcnctratiua. Ifto pofico patctintclkclusobic^^ vauffiio. xU Aphor. xxxvi^. VTR
VM Salutarc iitfanguine uomercfinefc. Kcgatiucarguitfic. Primo.ols
fluxusfanguinisex- cepto mcnftruali cft praeter naturam .ergo non falutarc
«ft.confequcnaa nota,quf a faluuria ciTe debent fecun- dum naturam.ans fumit.
5.de accidenti d: inorbo.ca, pnmo. Sccundoarguitfic.pofTfbilceftnunc uomcn-
«emfanguincmmorfproptcruomfcii.crgo 6Cc. confc- quentianota.patctantcccdes
rupta uena magna. Tcr tio arguf cur fic.ifanguf s calis pucrcfacftus cft . crgo
no e faIucartS(S:c .confcqucntia nota,quia no eft falutarc Cg
guinisputrefadione adeiTc.antcccdescoIIigitur.i5. hu *us.quia hi c fanguis cxi
uit ucnam, Si in ucntrcm autc f aguis cxeat prgtcr naturam,nccciTc cft putrcfieri
3cc^ apho.2.5.huf us. Q^uarto arguitur fcc. yomitusfan- guinis curatur uomitu
aut alia cuacuationc , crgo non ftyptieisinfrigidantfbus.confcqucntia tcncjc.
ans patcc tumfluxuscurct fluxu. 1 5*terti).dc fluxu uojtrisom nium modorii.
Vltimo onditur q> talis uomitus cii fc
brcnonfitpcrniciofus,quiacftpoafbf1ccum tali uomi tunaturam purgarc fanguincm
fupcr^ucnte crgo ctc. confequcntia tenct,quiahoc no cft pcrnidofum, immo
ialutarc^ antc«densctiam paccf , Intq3pofitumcfty[fpp.tnapho.pra:<K(fto.
'Proquse ftioncdicenduhunc uomimfanguinisciTc falutare id e
aptiuncfTcfalubrepIuricsnaturafanguine aggrcgatu
fnh^atcaatftomaffbocxpurgantcpcruomitiicuiusft gnum cft,quia 6sgu^>non cft
malignus, i&o tame ob fer uato,quia allca^o naturac confcquatur , qucm fatj
guinc rcftringcre poflfumus ciiftypticis& i nfrigidan-
tibiKnon<xhfb«nd#aliac6flridiu3autcorrc<ftiuama litix, Apparct aute bk
uomituspluncs m muti latis auf «iaiaiamfat^aibiis m«ftr4iotii* Si mQ&t^ix^
kocplurfescftpernicfofum naaa cndeootttuthkc^w k partibus flomachi 8c maci,8c
dcnotetur ex talt mate^t riaconfcquifeb.canccrattt^neaut magnam apoftcma-':^
tione denotamusautfiftulam.noncft tamcn inconuc-, nf^ns ut tangit obi cdtum
ultimii in cafu hiic uomitum no cfTc morcale propcer contingentf ainobi ccco
tadla.^ iflopofitodfccndumadprimumnegando confcque dam ,& dicendo q>
multa praeccr natura, quf a non inte taanaturacorporedebite dtfpofito pro
confcruatione mdiutduiaut fpcct ci funt falutaria. Ad ali am, quiapof fibile
cft uenam magnam cifcruptam 5;:c. concedo.jSi ideo etiam conccdo conclufionem
q^ cft contingcnshiic uomitum non ciTefalubrcm, tamcn obicruatiscoditfo wbus
(Uetis dicitur a GaF.falutarc 8Cc. Ad pun Jt ii al. tcrius,quta putrefit, uerum
cft ut inccUigit Hip.manes, cxtra uenatcmporclongopraetcrcaconfequentianp ua,,
Ict,quia cuacuatio putrt di falutariscft. Ad altam ratio ncm uomitus curatur
uomitu &c. Dico <j» uomicus SC fluxusquifiuntproptcrmaccriam rctcntam
indtante ifta,curatur pcr uomitii aut aliam cuacuatfonem illius maccrici.fcd
uomitus pcr qucm cuacuatur educeda ma teria dam pucatur ipfam complccc edud eft
curandus g ftyptica<Si tnfrigf danaactiam immobtlitatia matcria* Ad ulttmam
rationem rcfponfum cft. Q^uasftio. xlf. Aphor, xxxix. VTRVM
Apfaorifmusfituerus. Etarguitur^ non,quiacatarrhiconuertunturinfaniem in
ucntrcfa periori i n tempoxe cidori uiginti dicbus . ergo 8Cc. tc-
nctconfequcutia.patctantcccdcns cumnon phlegmati ^ ^^*'^^^ conucrtantur in
fanie in uiginci dicbus, cho Jcri d funtconuercf bilesancc mgimi dies.
InoF^fitumeftapho. Primoproquaeftionccftno Vcnt« tandumquidfntciligaturpcr
uetrcm fuperiore quod ta fur>,ori gitincomcntoGaf. Sccundonotandum
e«am<;^hoc g f i loquiturdematcriacacarrhaliquaefia:undiipIurimum ^
-cftphlcgmatio. Tertio notandiictiam paixcm pe<S» ralcm 3c pulmone ciTe
ualde cafm proptcr quod pcrfua dctur catarrhosmlocoillo conucrtiinianicm in
u^in- tiAcbus.namxx quo locus cft ualde calidus, licct matc ria
fitfrididaproduAiua dc fc morbichronid uaidc, ta- mcn rcpugnantccaliditatc
lodrcmittitur uaJdc chroni- dcasmorbijjSiccontrarcpugnantegroiTftic d:6-igidf-
tatc materiacmorbiKnon redditur in toco acutus,fcd tc nensmedium intcr ualdc
chronicoset ualdcacutos,quo rum tcrminatKicftin dic.ZD.ficut ciidc2i. Diccndum
^ obiccio no ucllc Hip. catarrhosoes 3C fcmpcr coucr u in j&nie in. 20.dicbus,(cdhoccircpluries
Q^uaeftio. xl^. Aphor. xli. VTRVM AplKjrifmusfituerus. £targuitur<^,
non,quiaIfnguapotcftfubitofi>ri teropcraca aut cor-
pusficriapopk3i£um>5;:tamcn non nccciTario abiidac matcria mdancholicajcrgo
&c.confcqucntia tcnct, 3C ^antccedenstangitincomen-Gaf. Inoppofitiicft
H^jpocratcs. Proquseftionc primo potcftrefponikriut^tdidii drci littcra
d:comcntii* y cl potcftdki^ a lingua fiatfubito intempcrata auc aliquapars fit
apoirfcdica,ga ablato fcnfu 3C motu non inquaro proptcr ucram apoplcxiam,
fcdprc^ter abftra iftionc &diucrfione animaecorpus cftmcficum , quia
mcFicushumor intcr caetcros cft caufa abftra Aionis 3c
diuerfion^.d:hocapparctpluricsin meffcisquf quafi balbutiunt nec fdunt ubi
fintquafi fenfus 3c motusali Jattfint d:cum coelefiabusfpeculcntur.
IftopofitopatctintcIlcAusobiccti. Q_uacflio. xli^* Apliot. xlig. V T R V M
Aphorifmus Rt ucrus. Et arguitur c^ noti, Prmio.qukin febrccphimcra proucnicnte
ccop pilati(^epropcer multammatcriam oppflantcm aqu^ calida mfufe non conucnit
. crgo 8Cc . confcqucntia tcnctjquia ffia cft fds . non a iolcra . patec
antccc- dci^qafaaguafaabqiddacuc^ctcoaioucreinateriaii»^ Digitized by Google
<i,VJESTlONES f te mfe.rangurs no couemc tahsaqud cailf da ut cCtno tumjnec
edam hecica cum cacarrho. Iceiii q> cu aqua Cafano opponac fe.copecic tn fe.
Ice quareplus loquic de capi ce qp de ali)s parcibus* In oppoiicum eii
aphorifmus, Primo pro quceftio- nenocandum Hip.per cboleram
incelhgerequeiibechu tnoirem indifFerencer. Secundo nocandum ecianon {6"
lum aquam cahdam inf ufam capici cofcrre in fe.dequa ^icecur^fed eciam
balneauonem auc infuiionem aha" rum parcium , quia camen inRamart conci
ngac capuc in feb . canquam touus caminum , ideo de eius infu-
fionefecicmentioncm compececem in feb . ephimeraex labore.naeius eft
rchumeAare<Si: calidicaceporos fuflFi ctenter aperire^ut uapores cahdt
exhalenc.confimihcer compectcinfeb.afrigidicaceauccalidicace aeris procc"
dece.infc.etephimeraaboppilationcfacta fine obftru «llfone pororum du maceria
incrinfccus hnmoralis non iit multaproptcr caufasaiTignacas. Per dtdtapacecin-
teilecl:usomniumobiectorum,dicendo tame q> Ifeb.ec humoralisjliccc
aprincipio non compctac balneacio m decitnatione tamen pcnitus tocaautquafi
tota cuacua- ta materia rclidui ad refolu cione Sc pororu apcrcionem
diiftabalneatiocopcccrcpot.quarc ueronon regularic cx aqua frf da,patcc per
dccla fiiper textum . Q_ugftio. xliii). Aphor, xliig. V T R V M MuUer ^fflt
ambidcxtra fierf . - AfFi r mattue arguctur fic. Primo mulicrcra uiragincm efTc
concingic<5<: uirocalidiore <5i:fortforem crgo^SJc.ante-
cedcnscoUigiturfnlibropulfuumm cap.de pulfufoe- toinar um.tcnet
confequentiajquia uirum coatingit efTc ambidexcrum propcer potcnttam
uxrcutjsmoti uae ct ui H calf Atatem , Secundo arguitur fic.effc ambidcxtru
proucnitexconfuctudine.ergo<5^c. antecedensquoti- diana notat
experientia.confequentia nota,qufamulfer aflfueficrf potcftconiimilicer. Tertfo
flc.raembramu- licrf s funt flexibiliora.ergo cSj^c .anceccdces patct propc
inolhticm 8C humiditatem eiusiiehemente .tencc confc quentiam,qufapropter
hancfluxrbilttacem mclius di- ^necadmotuadaequale utrfuH^ manusoperatione. In
oppofitum eftapho.d: f n comento GaF. Primo proqusftfone notandu osnccdendum
ciTe concingerc poflrealfquamfceminamciTeambtdextra. Secundo di cendumhocefrerarfiTjmum
propccrdefeccum uirtutts i5iottuacmuIferum,deficienfefubftaciafpumofafacfcri te
ad motum abundante rcf a humiditate nimium,cum ficcicatc ufgorecur motus.fexco
dc accidcnti 3C morbo, ca.j .quae fndfnencmuliereni ad calicer Sc calitcr fedcn
dum,u€Comunit€r ualeant fedcre fupra tcrram daplica dogenua,quod uiriscomunftcr
no contfngit,undequg damfunc inclinationesnaturalcs non fequcntcs.comple
Xfoncsprtmarum qualitacum manifcfiarut«,imo con- iequentes difpoflciones
fcxuum,aut ettam fpccificasfor mas.utcolligf potcft aGaF.primodc utilitate
particu- laru.cap»3 . Ifto habito pcr prghabicapacettntdieccus obf e Aorum
non difcurrendo per ipfa. Q_uaeftfo. xlv. Aphor, xW, VTRVM Aphortfmusfituerus,
Etarguiturc^ non. Priraofaniepura&albafluente ab empyico<^ phthifico non
euadic empyicus. crgo (5<;c.ancecedcns fa
tfseftnotumcuftethuncciTcphchiticum cum ulcere pulmonismagno.
Secundollc.fanieflucntc (&:c. con- tingenseft hanc fant cm a periphleumonia
defluxa fuffo carc 3C uerfus cor cuam tranfire.i gftur 8Cc, antccedens
cftnotumcuconfcqucntta. Tertio fic. polTt bile e hac faniem ciTccx catarrho
meFico 8c pucrefacfco.ergo non aeceflariofanie exiftcnccc^nuleta 3c male
olentemors confequitur.tcnet confequcntfa,qufa propter.ciioncm taiiscatarrhf no
debet mori infirmus.aiis eft notandu. • In oppofitum eft apho. Primo p
qujeftionc memo retur notitiacmpycmatis ex co mento notata fupra allc £a,3pho»
JSecuiido tcite^tur etia pro cddufiojQe a^ho» P Altmfi^ VII^ Nim e£6Luehtc
talirani e pura, qui a no c<5mixta fangui ni aut alteri rci naturali<5i:
albx cx quo digcltio renjoue tur et pocentiacaltdftatisnaturaiis ut coprsehcndi
potc ritprimo pronofticorum comento ulcfmo. Probabilc e 8C uirtutem eifc
potcntcm in fuper ando morbum ex to to.<S;:hoccontinetueritate empycmatcfuppoiito
catar rhalf non coniunAo phthifiaucaJceriaccidcnti excciTi- uo. Ex quo
foluuntur duo obieifta prima. Tertio dc cendum ultcrtus q>fanies
ccenulenta.quianigra malc copacfta fiue comtxta in partibus ut ccenum groiTa
etia ^maleolens,quiauaIdcfcetensnotando pcr fcecorem uehcmcnc-em
putrefa(ftfonem,uc primopronofticorum alfeg.comento. Notadoetiapcrccenulftacem
aduftio nem <Si:morcificacioncincaItdfcacisnacuraltSj calismor tem fignf
ficac. Ad raci onc m cer ci ara de caca r r ho diccn dumq)taliscacarrhusdigeftus
<5!C.fupacus a uircucend eric coenulencusmalcoles , q^ fi exciterfc
coeaLiIetus 8C oiale oles <S(: perfeuerec,calismorce denocabtc. Q_uxftto.
:slvi. Aphor. xlvi. VTRVM Aphor.fituerus. Erarguiturq> noa. fic. Prfmo.fanfe
exiftentcin paniculo hepati s ftac mor tcm fubfequi.ergo 8Cc. confequentia
uidec ur uota. pa- tet ancecedcns,qufa ruptoex totopanniculo corrumpi c
hepar,fanie tamen exi ftcnte alba 3c pura. Sccudo fic. aliqualiter putrcf ada
fubftant i a hepacis poiTtbile eft in firmum liberari.crgo.confcqucnctaapparens
, quia fa- aics uelucamurca non eftniorcalisniii fignificando cor ruptionem
fubftantiae hcpacis.patec ancccedcns, cii he- par fit membrum carniforme potens
per confequcns rc, cipcre reitaurati onem pro fibi fimik. In oppofitura cftaphorifmusallegatus.
PcoqusefttoacteneacurdfclumGaF. £t refpondc dum adobiewXum primura dtcicur
q> panniculo coco ru pco5i: corrupco impoiTibile cft fani em ciTe puram 8C
al bam tca q» perfeucr eCjfmmo apparebttalt quid de fubfta
tiapanmcularijeritcciamaliquidnonalbura comixtii fanici. Adfecundum
refpondenduq^ fantes uelutamur ca,<Si: talis pcrfeueransnon figntncatmortem
propter il lud quod eft £ad:i2,<S(: fic perfeuer ansnon fignificet par
uai%i,immo ualde uehementera putrefadione fubftan- tisehepatisomnino
fncorrigtbilein. Q_U3eftio. xlvi). Aphor. li. V T R V iM Aphorifmus fit
uerus. Arguir <;^non fic._ Primo fpachtlon eftaccidens fiue segritudo pro-
ucniens amaicriamuUafrigida . ergo non interflcit in dic tertia.antecedens
poteft colligi cx notitia fpachilo- nisin comento tacta.tcnet
confequentia,morbus frigi- dus non habct terminatione in dte tertia. Sccundo
fic. .dics tcrtia non eft dies critica. ergp horum mors non dc bet contingcrcin
tertia.patec antccedens. cii primadtes critica ficquarca.confcquencia uidetur
cencre,gamors nidecurconcingerein.dfecricica. Tercto fic. patienccs
fpachilonemorfpolTuncindie quarca ueIquinta,dato q^ ciFugiant ditm tertianon
tri faiui fiuc.pacec ans,quia inter patientcs fpachilonc cft gradus Sc dria. .
inoppofitum.eftapho.aLieg. Primo pro quseftione liotandum
utcangicurtncomenco.Spachiione eflecon f ufionem ccrebrt amaccria multum
apoftemante pro- iienientem,qu2econ£ufiononeicaliudqp acno Isefadi- <!iunuta
ualdeautablata fecundum piunmum, utmem brtsfenfusauferatur <S:motus uer.triculorum^lub-
ftamia; ceiebri,uc etiam tanta fic oppilatio uc cerebr um impediacur ia
operacionibus fenfitmis inccrioribus Sc miiTfonibusfpirttuumfenfibilf um
<S:mociuoruai cum quai*pacliiioneeftraorcificacio caloris ccrebri omnjno
morcalis fecundum plurimum aut magna remiiTio calo
jfsmacerfamuhafrigidafuafrigidicacc caiidum dtnu-
nucnteaucprohibencejnehumidumccrebrifjacaptum arcfecftioni caIidi,<S: ideo
in fpachiioneconcedere pofiu- mus cfTc apoplcxianijlicet non econtra in omni
apcple- ;Kiaj(icfpacJliIoaloqu^dftfemp.ct.de fpachilpnc cerei>i:i» DiccQdum
Digitized by Google Dicoiduultciritfs^cum ipachiloo fitaegricudd lua-
^gixaLti&OLddigfiit^iis laefag adionci, quia 1x^*1: digoam Sc noHIem
accionem,quia ccrebd>rauoQe ctf am wrt u tisdtTpoirannstocumcorpuspro quantoad
ipachilone ^onfequitur uchemens Ixiio cordisiid euoitatf CufSde ter propter
impedtmentum anhclf tus conAi rgcns ex op |>ilatfonccerebrl.Eft etiam m^na
afgritudo rationc ^ prixefrentfaeproquantocdfequiturad materiam mor tiffcantem
autquaH mortificantem cerebriin cafm na- :i:uraIc,S^ ideointerHdttemporcparuo
iS^ m dieprima iniarcidcnte,quia tertia 3c tempore dtiori matcria. po^
^tcntioriexiftcnterupra uirtutemnon inconueniens cn
^pmultascontingetiasfpachiloneintcriiccretardius, l^opofitor^sondcnduad obie^fia.
Adprimumq^ fnorbusdcmateria f rigida ratione nobilitatis mebri po ccftcifi:
brcu^jCumjiatura conetur dto fuperarc mor- bumtalispartiSjidcouelfcquildtamors
uclcita ialus. Sc ideo a non moriacur in dictcrtianon critica radicali fed
intercidenceprobabilc eft,iicct non iit nccciTarium caturam uigorari 3C non
fuccumbcrc morbo,ut indc fe quaturfalus. Q_,uid ad fecundum Sc tcrtium rcfponde
du iitpatctpcr przhabita, <S:coUigunt dicia ucrificaa 4ia ^ho.pcr fiacm
comcnd <S;:c* Q_uaeftio. xlvi|. Aphor. I9. V TR V
M Notificatfo ftcrnutationis poiita ia aphor. fit fuffidcns. C^ non iic
arguitur. Primo, <ga ilcrnutatioproucnirc potcft acaufa exteriori aut ctia a
-cauia humorali i ntcriori crgo <Sic.antcccdenspatcccum £t
mocuscerebriadezpencndam remhoduam Tubico, Wtcolligicur quintodcaccidenci
^s^morbo.cap.^.con- Tequendatcnctdcfc. Sccundo iic,a3rnon habec mocu
concuilfuum in expellendo nociuam maceriam . ergo ncccercbrum debcc habere
antccedens pacctcum au- iftoresnonponant . cenct confequentia cum cornon ilt
jninorisfenfatiocisccrcbro. Inoppoiicumeftaphor.allegacus. Proquaeilioncdi
•cendumHipp.tccigiiTc modum it«a*nucacionis plurics concingencis,quia
uencofamaceria genica per propriii «crcbrinocumencumauciibf acococomunicata
corpo icin uentoficate Tonora tranimucaca.Biiideo hocmodo jaaximcfccicmcndonem
cum contingat in hac fternu tacioncmagnumficri fonitum hac uencoiicatc rcpul-
fa,& pcriocum uacuum exeunte, uccxfaocmagnu •caufatcpoiTicfonicum.
Iftopoiitoadobiediapraefticfcarefponfum eft. Q_uaeftio.. xlix,. Aphor. lii}. V
T R V M Febrcsfupcrucnies dolori hepatisipfii «urct. Etarguicur<jnon.
Primo,quianoncuratdo- lorem a ucncoficatc,aucoppilatione procedencem ab
apoftcmaccpluscrahedo maccriam calidicascadbcum Jiecetiamproccdetem amala
complcxionecahdacum jnateria uel iincmateria,cum exfcb augeacurilla ma- 1a
complexio calida,nececiam procedcntem a mala com plcxione frida, trahcndo cciam
materiam adlocfi. Sc- <nndo ficfcbris cft morbusdolorc hcpatismolcitior.er
go fuperucniens dolorinon didtur curarc.colligicur an tccedens.8 .ccrapcu.cap
.primo.maximcquacum ad aa dquam translacionemfcbrcm caeccrismorbis moleftio-
xcmeflcdicecccm.tenctconfcqucnda,quiaraarbusdi- citur curarc morbum pcr
GaF.quando morbus curans eft minorismoleftfac» Terdo fic. heparnon doiet . er-
go&c.confcqucndatenct,antcccdens probatur, quia n«n fcndt.crgo non
dolet.tcncc confcquenda, quia do- lereeftfcndrc.aiiscftAuic.i4,tcrcq.cap.primo.
In oppoiitum eft Hipp.in aphorifmo. Pro quasftio-
nerefpondendumdolorcmproucniecema uentofa ma tcda a>ncentadrca panniculum
hcpar coopcricnccm et dolorem caufancem cxtcniiuum dolorem dico curari per
fuperuencum febrts , maxime tamen intelligcndo 'CphimeramjiSc hoc utntofitatc
non coniun<fta replctfo- m jnultae. Cum tom rcfoIuHo £a( a dlido mquttwn
HIPPO. - 191 calidumhaecuentofa matertafubtiliata uaporabitadfu mum.dolor ctiam
afrigiditaceproueniens coniimiUtec poccriccurari,corporc ucrocxiftcnce pleno Sc
ucrfus in fcrius declinance njateria pcr tnferiora cft euacuandum ac ccia
prouocandus uomicus ucrfus fupcriora cendence maceria,aucii
renibusgrauitascdmunicetur per urina
matcriadeducaturfaluafcmperGaf.fcntcntia.y.tera- peu.ad finem, utgroiTa ac
ualde multa maccria potius dcducaturperinceftina.Siuerofuperueniac febris.alia
potefteiTe cancae fntefionis,utquamuis iit remotiuado loris>non tamcn
utarguitobccJcum dicatur tUiu^ cura faentum . I iio poiit04>atcc folucio ad
obicctum primii accdam ad fecundumdiccndo fcbrem caeccrismorbis cf fe
moleftiorcm excenfiue,quia cocum molcftanccm,auc cdam ponendo paricacem
morborum 8c quelibec fume doinfuocflreinccnftttofcbrisdicitur eiTc cseccris
moic ftior morbis qui non func morbi cordis ♦ Ad Krdum di ccndumUcet^epairnon
fcndacfua carnoiicace abfolucc fcncitjcamen pcrpanniculom cut fuipcdicur,(Si;
iftafuit intcndoAuice.aUcga.capib. .,, Q.uaeftio. 1. Aphor. ly,-, VTRV M
Sicapfao.ucrus. C^aon muldplidccr , ai^uicur, Primoquiaphl^manonpoccft clau(ii
intcr rcncs <S;:uencrcmvcrgoTi45poucum in apho.falfum cofc
quendacenctapbo.fup^onetc phlegma m iUolocp clau
^'.patetconfcquentm,quianonuidccur claudi inuenis iiccextraumas,que:nuncnon
poiTctpcIii fufifidcncer perueiicamnoncxiftcnce uiadcladoms calts maceriae»
pracccrcaquaericurcumnon habcat exicum peraliquc ucncrium quomodo|x>ilit
cxirepcr uciicam, Praecc- rca oft:endicur <^ non praeftct dolorcnx, quia
cxquo eft quiecum non uidecur|H:aeftarc dolorcm cxtcndedo nec edam
cauiandomalamc£»nplcxionem, cum noniic ual <k idgidam pr<^ccr ficum fui
nec cdam ualde calidum Tuanacurali complexione rcpugnante. In oppoiicumeft in
apho . Hippo» Pro quaefdonedicedumfecundunotata fupcr^pho* Ad pdmum obiec^um
rcfpodendum phlegma cale co dneri poiTein uenis 6C cxtra uenas 8c praelcarc
dolorcm uenis falcem obcufe fencicntibus,ac edam comprimcn- \ <do ftomachum
uel parc« panniculares doloron inducc tc poccft. Ad fecundum dicendum ipfum non
csirc pct aliquem uencrium indinacum plus ad uias urins colii- gacas fiue
ueiicae,noneftcamcninconucnicDsphl^:ma poiTc pelli per aliqucm uencriimi aucpcr
aliam regione* <^uomodo ueropraeftatdolorcm cfijdiAumjper quam juiam cdam pellacur
eft ndiis ignocum. Nam uc in com «icntocangicnrfanicmgrolTam aconcauicatc
olTisad «xccnorapdli uidcmus, cum poroiicac^oflis cxccrio- jTcsnon uidencur
circpcraiae fanid» Q_uaeftio. Ji. ^ Aphor. Iv* V T R V M Ford
naturaepoiTicrciiiti. Ecarguic <q>iic.
Pnmo.quiacorpusquancucunq;forccpoceftin jSrmari.ergo <S;:c.ancccedcnscft
nocum.ccnec confcque da>quia non iniirmacur,niii fuccumbete nacura.Secua •do
iic.ii ford nacurae nihii polTct rcpugnare in cxpelien
dofequerccuriitaconclufto q>nacura poficc cxpcllcre feccs per uiaui urinae
auc edam per narcs confcqucns eft £jlfum.tenc£confequcndapcrtc,quiajSbi no
pocrcpu gnarf in cxpeUedis g quacunc]^ r^ione expeliancur . In oppoiicu m cft
in comcnco Gaf . cS::. I o . tcrapeuc. cap .4.nacura quidcm forcis cxiftcns
conccmnitsMania, imbedllisautem ab omnibus(:»ntriiiatur< Proqonc diccndu
abiblutenaturae ^tucunq^ fortl poiTc rcpugnari in cxpcUedisnoduis. Primo quide
obic <ftocxnteimpropordonato, utcomeftooifemagno aut alio
improportionato.Naturae tii fortifupra materiam d^erenda Sc diuideda ut ^pcdit
nihfl i ncrinfecu ftoce- xit rcpugnarc^a exquo ponit nacura i ca potes, i pfa
ilc diui^c matcria, ut i|& fedat per loca ftn&apenctrarc.-
IftopoiicopacetffiteUedusoI^cdfpnau Sc fccadi» Digitized by Google Q^ViESTlONES
Ou«ftio. l^. ^ Aphofilvl. ^ VTRVM Aphorifmusfitucrus. Arguitq»no» quca ftat
aquofitatcm cr umperc in ome tum «S: impleri uentrem aqua 8c non mori
infirmura.ergo 8Cc^ antccc dcnsnotum cft in afcytc.cofeque tiauidet
euides.pacct «iamantcccdcnsrcfudatc aquoiitatcab hcpate pleno. Xn oppofi tum
cft aphorifmus. Pro quscftione note tur dida fupra aphorifmu. Aa obiedum
rcfpondcndum concedcndo totu , fcd non eft contra aphor . totcndcntcm hanc
aquofitatcna cito dcrt uariadftomacHum&adillamomcnticocauitatcm ex * quo
comprahenditur illam no refudarc , quiatunccxi rct paulatinc.CSpraehcnditur
ergo cx cito cxctu ruptu rapanniculoru hcpatisfubftantiae fua:,cx qua ruptura
magna morsdcnotatur omnino.plurics ctiam rcfudatc aquofitatc<Si: implc tc
multum comprcffis fpiritualibus fu^ocatio confequcf ur . O uacftio* iiij.
Aphor. Ivg* Vl" R VJIA Aphorifmusfitucrus. Etarguiturc| non fic. Primo
uinum conuertit matcriam Iwmorale f n ucctofitatcm crgo augmentatalyccs 8c
ofcirationcs, antcccdes cft notum cum fua caliditatc difibluathumo rcsin
uentofitatem.ltem uinumhquat humorcs. ergo auget rigorcm acaufa intcriori
prsecedetcm.antcccdes eft notum . tcnct c6fequcntia,quia fic aliquado
<S^como ^endo humorcs augctur rigor. Sccudo fie . puru uinii
eftforttusinremoucndouetofitatcm SCtefoluedo. cr- go d^c .confequcntia
tcnct.ans patec,qa eft calidius. Inoppofitu cft Hipp. in aphorifmo. Pro
quacftionc exponac tada !nquaeftionc>utcxpofita funtincomen. Ad
rationesdicendum^ uinum conucnit maxime in * paruaquantitacc fumptum 8c
pracuacuaco corporc ad rcfoluendu rchquiasmatcrierum 8c uetoficate,<X: idco
nou nocec ucntofando auth'quandahumores.Pcr uina cciam intelligendoaliam rem
calidam rcfoIutiua,ut thc riacam 8c fiFia. Adfecundu de uino dicendum ^ uita-
dum eft,quianimis calidum d: no itapcnctratiuu aqua fubtihantc acfluale
fubftantiam uini.quo ucro inteUiga ^ur tcaipef atu patet in comcnto 8C nocatis
fizper ipfo* P arti: VII. - .Ouaeftio, liiq. Aphor. Ivtij. : V TR V M
Aphoeifmus fit ucrus. Q* no argutt: quia in fraAuracrancf peDecrante ufo^ ad
panmcuios cc rcbrum cft commotum ; non tamen corpus fit ftattm iinc
uoce.ergo<&:c.antec€dcns eft notum quo ad utrac]^ partcm.confcqucntiade
feeft nota. Inoppofitumcftaphorifmus. Proquacftioncdic^a
dumutnotabaturinaphon£mo. Notaduproobiecto Hip.intclligcrecomocioncm agitance
8C conmr^antc ccrcbrum utfpiritusin ip£o' cxfitcs locaht moueatur
d:humorcsnccdirigaturadparofitates ecxuorum per quos tranurc foiici fant,tunc
patct q^ no in quacuig tra d:ura cranci fic comotio taiis licet m ahqua
contmgcrc poflit.6 uidautiteUigacg.ficri fine uocc,pat€t i cpm» Ouceftio. Iv.
- Aphor. Ux, ^ - V 1 R V M fit ucrus Aphorifmus. Arguit q^ no*
Priraoquiacorporahumidaruiii carniunon funccua cuanda ncc excrcitanda.ergon ec
fanicacis induceda an tccedens quautum ad partem primi fumitur quarta pri mi.ca.3
.quancu ad fccunda eft cutdcns,^^ excrcttiuai comoueudo6«:agitando
humorespinguiu eos dtfponit futF»?cacioni. Secundo fic.appccicus no cxiccat
corga» ergo nec famcsaiis uidatur notum. tcnetconfequcntia, oa ramcs eft
appctitus.4*de accidenti 3C morbo .cap . 7» In oppofitum cft aphorifmus. Pro
qonc nota fupc- riusin exponcaphor ifmi. Pro obiccto primo negctur
c6fcquetia,quiafamc3 no cft agitatiua ut euo g pnar- macu 8C excrcitiii.
Profccundo dtccnda<^iPprop"« eftdiccrc famedcficcarc corpora.fedfamesdcUccat
cor «ora,gapeirefameCQpr2hcndiE defitcatio corpora, iqadefeAusnucrimenci 8C
potencia caft fuprahumtdum confumendu,ac io femes dc !iccac cor pora pcr
acctdes» quia non pcr fe,fcdractone alterius ut eft dtclum.. F I N I S.
Expliciunt Q^uaEftionesIacobi Foroh"uicnfis,necnoxi iMarfilfj deian Aa
Sophia fuper aphor.Hippo» registrvm abcdefghikr.mnop-q.rstvxyz aa Omnes funt
quatcrni. Venctijs cxpcnfis haeredum LucaeAntonij luntac. Annodomini. 1^45. lACOBI
FOROLIVIENSIS MEDICI SINGVLARIS EXPOSITIO ET dVAESTlONES IN PRIMVM CANONEM AVICENNAE
ADIECTA lACOBI DE PARTIBVS IN V IL ET» V IIL Cap» Doct, i). Fen. iij.
expofldone^ ac l^gonis qucejlione^ de malitia compkxionis diuerfe^ TaSula uero
ampli/^ima^icy copioflfSima^a priori longe perfe(^ior^ r Ecrly Europsan Boots,
Copyriglil © 2011 ProQues! LLC. I N D IND E X RER VM ET VOCVM
iiotatu dignarum quac in toto aolumine contineatur» 7S lOf} 1 lO I 10 97 17».'
I7P 82 30 B en & albiii quid car» , Accidens tnplex, 4; 7j Accidcns morbi
& fanltads triplcx, 4 Accidens duplex* ^ i ^=^^^3iAccidensquid& eft
triplcx, Accellio vel augmentum caloris naturalia duplcx» Accidens xgritudinis
triplcx» Accns vel Ognij a qlitatibus fenfibilibus e qdruplcx» Accidens tam
naiuralc $ voluntarrum duplex» Accidens fubito euenicns dupliciicr» Acetoforum
complcxio. Acetoforum corrcdio& nocumcnta» Acos qutd, Acutus multiplicitcr»
^^"o^quamtcmpcraturam fignificc^ Adhacrentiacadattraftionem rcquifiti modU
Adipjs&pinguedinis caufae. Adeps 6C pinguedo conGdcrarttur duplicitcr,
Adeps quid» Aduftioquid. Aduftioaccidit cholcrg duplicitcr, ^aolefcetis
tendetis ad confiftentia codmo gdruplex* «cgritudooculiduplicitcr*
^egritudodiciturcommums multiplicitcr. ^«gritudinis cSi:fanitati9 dcfcriptio
duplex. Acgntudoduplicitcr&quid/ ^ Aegritado fimplex triplicitcr,
Acgrftudinisfimplicis gcnus primum. ^cgritudinis genus triplex. ^^gmudinum
fitus quadruplcx, ^egritudocompofitaquid. 2^g"tudinis vnitas duplcx,
A^riiudinum plurimarum tcmpui quadrqplex» Aegritudinis temporum cognitio
vtilis. ^cgritudmis denominatio (extuplex. Acgntudines nominandi modus oduplcx.
3 ^ Acgr«udm.c^ ^.^bricu^ alio modus fcxtu' Z6 87- 87 8$ ■ 88 83 Jir I IZ 'r.uz
18S 19S 10 6i 20* 20i 20Z 3J 33 22f t i 7 plex. Aegerrimum duplc» Acgritudo
duplex. Acgritudo fuperfluitatis tripliciter* Acgritudo conuertcnda fn aliam
»01-;», ^;.,- j 1 Aegritudo contagiofa triple"! ''^'""'^*"^
^"Pl«* Ac^ritudo hacrcditaria quintuplex, Aegritudines regionales. Aegri
tudinis occultae dignofcendae rcpula fex - ««grf tudo pcr eflfcntiam 6C per
confenrnm n AegritudofenfibiIitcrl^denV4c^^^ , Acgritudo duplicitcr*
^"^^Ptibihs cft dupFt -^egritudo quid. &>Pondcri,quJd,
Aequahsviaduplcx. A^t.^L'".'''^^'"^ fufFicicntia.
AequalitcrtcftaurariSdS Aequalc quid. ^»»^»"» triplicitcr,
AcquaIcadpoiidu?dupIicitcr. Aequalitasfuftitialisadaliascnmt^ ^ ... 10 I I I I
Ji 12 14 J4 JI7 2r «3f 191 191 E X Acris iuuamentnm multlplcx^ t Aerugo, 201
Aeftimatio multiplex» 33 Aeftimatiuae adus duplex# 70 Aeftimatiua duplex. 70»
71 Aetatis diffinitio multiplcx, tz Aetates quacuor, ^z Actas concufijonis* 2
1. Aeihiopes cur debiles 5£:cito fenefcanfy 207 Aetatum varictas vnde» / 20^
Aetatum complexio quid* zof Actas duplicitcr» 20S Aetas quid. 206 Aetatis
diftindlio fccundum aftroIogos# 206 Actas perfcdiw quid 6c defcdns» 206 Actatum
numcrus fecundum med<c08« 20S Actas confiftendi quid 3C fcnccftutis» 2 07
Actatum afifimilatio tcmporibu8# jzs Agnus anoiculus» Agnicaro* ,80 Alabachal
quid« Albaras nigra«. 3^ Albaras quid. ~ Albcdo corporfs* j , ^ Albulaquid*
Alchanna quid# Albedo in rc caufatuf dupliciter* 22 1 Alguadi fupcrfluitas. ^ 9
Allium faciens ac deftrucns uentum in corpofC« 1 2 r Allucs quid* 1 8 1' Almuri
quid. 14; Alopecia quid» 8$ Alocs virtus oppofita» 'a 2p Altoidon vel bochium
cpidimiafc* 80 Alterans corpus humann duplicitcrf 92: Alumen duplcx» lot'
Alices quid* tzf Amicitia triplcjf* t Ampullaein vrina duplicitcr;
Anatomtxquidconfcratad digtiotfoneni morbbrnm OC'' culforum iti* Aneuryfina. 78
Anh,clitus quid. ito Artimalia fcnfu alf quo exccllcntia, 1 9 Anima vcl Animus
quid* '24 Animae virtus cft infimta tripliciter# 2 ^ Animalis imperfecfli
generacio ac vitae Conferuatio quomo do aperfcdodiffcrat» • 4^ Anima ficut
triplcx ita fpiritua triplex» 69 Animxoperatioduplex* ^nima tcrrena quid« Anima
duplicitcr* Animalis motus dupTcx# 6p Animalia leuillimi pili funt
timidiflima,quae vero econcra audaciftima* s i Animiaccidcntfa concodlionem
prohibere* 1^7 Animaeapprchenfio duplcx» 117 Apcr tionis apoftematis intcrioi^
fignu quin^uplex* nd Apoftcma dicitur gcnerari dupUciter* 3 8 Apoftcma duplcx»
79 Apoftema fcxtuplcx* 80 Apoftcma quid* 79 Apoftcma duplcx 3C quid vtfunquc*
80 Apoftcmatis calidftcmpua quadruplcx# Apoftcma phlcgmaticum duplcx» z ^
Apoftcmatis phlcgmatic! muUiplicitas» 8« Apoftema aquofum triplex» 8*' Apoftema
ucntofum duplex# Apoftema putridum* i/ lacob«9*f«Auic« ^ f I N D B X
Apoftcmatis calidi cognofcrcttdi flgnum quacfruplcx* 1 1 y Apoftematis calidi
in ncruls fignura quiniuplex» 1 2 ^ ApoftemoCx materix mutatio duplex* 126
Apoftemofae materiae afccndcntis fignum fcxtuplcx» 1 2 a Apoftemofx matcrix ad^infcriora
dcclinantis idicia» 12^ Appetitus duplcx. 41 Appeticus corrupti curatio» 17$
Aptitudo ad fenfum 3c motum in membro duplex» ej Aptitudo nutricationis duplex»
6y Aqua quomodo Omplex» g Aquae motus dupliciter» 3 Aquacanis quid» 94
Aquarumdiuerfitaspcnes tria* 9^ Aquxbonae conditioncs» 19* 94 Aqux putealis
faiubrior coopertaan difcooperta* 9^ Aqua leuifftma quadruplcx, 9^ Aqua
putealis quae» Aquae pondus nofcitur duplicitcf» 9^ Aquae malaecocftionismodus
duplcx» 9^ Aquac pluuiae laus triplex* «fy Aqua pluuialis putrefacflioni apta*
9^ Aquaepluuialis pcrfecfliofecuiidum Aucrroim* Aquae condudiuij ex plumbo
facflorum funt malar» 97 Aquaeftatioilariae quae# Aqugmalaevitandae canort
pracHiicus'» Aquaefcrrataeper chaiybem vtilitas» 9^ AquacmalaecS^groffiorumcoriccfliopcr
dccocfliocm» Aqua frigida duplicitcr»
Aquae frigidg vis». Aquae frigidac adminiftratio triplcx» Aquam frigidam curare
tetanum» Aquac calidae nocumentum quintuplcx» Acjua calida quintuplex» Aqua
calida fecundum Ariftotelcm» Aqupe calidae artc iuuamentum duodccuplum» Aqua
falfa dupliciter; Aquafalfamcorrumpcrcfanguine intclligit dupFr» Aquarum
turbidarum quae reprimunt malftiam^ Aqua falis armoniaci duplicitcr. Aqu3E
aluminofx modus exhibendi» Aqux 5cre^ laus 8c proprietas« Aqua aluminofa
recundum Galt Aqua ferrea» Aquae aene^ vis. Aquae nitrofaecX: falfae vis» Aquac
nitrofaecS^atramcntalis vis# Aquac fulfurcg eftccftuB» Aquae frigid?
irrorandofacicm cfFcc^us» Aqfridairrorado facie valetadoem dcfccflucordis.
Aquofitas vnde venfatadrcnes. Aquaccuitandaevclfumendae poftcibum ratio, Aqua
ticae aucs &:anfere8. Aquatempcratio optima» Aqu? malae correcfiio» Aquae
potus praecipuc noxius quando» Arena: maris mocius refolucndrtriplex» Arcna
figitificans duplicitcr» Ariftoicles eft magnus philofophorum» Aromata frigida»
Arophia quid, Ars duplicitet, Arteri^ notitia triplcx» Artcriarcfiftenstaaui
triplicitcf» Artcrfam effe replctam tttrMruer Arteriae tenfio duplcx»
"^'^"^"''^' Afperum quid &ienx^ AlTimilare quid» Afic carnis
vfus 6c nocumcnta» Afthmaticus» Afthmatidcuraeftpulmo uulpis
&aIlorum(imiIiat Atacarugiquid» Atramcntum quid« J07 Atramenti modi
quatuor* to^ Atramentum fcriptorumf lo^ Attracfltonis principium» Attracf^io
prouenit dolore multipliciter; cx Attracfliua quid» 7«; Auerrois mcdicorum
ftimulus» Augmentum pcr humidum tripliciter: 1 z: Aurum aquae quid» i ^
Autdupliciter* 129 B Balnci mcliofis conditio tripliriter* 104, Balneatorum vel
balncandorum canon prscflicuf • 1 04 Balnei etymologia. J04 Balneum artificiale
triplcx» 104 Balnei vtilitas quae» 104 Balneoi^ modus ^m antic^s diuctfus a
modernoi|e vfutio^ Balnei diuifio fecunduni Gat 104 Balncum fccundum
duplicitcr» i of Balneum cxiccans» Balneum impinguans, Balneandorum canon
pracflicus» 10 ^ Balnei tempus» Balnei operatio multiplex» Balnci noc:umcnta.
Balnei aquae marinx nocumentum duplcx# 107 Baurach qufd» Bibcndimultum innoxic
ratio» jgj. Bibcndi multum innoxie rcmcdia» Bochium apoftema quid» Borex verus
efjecflus * Boilior quid» Bf iala quidt 10» t87 80» 8 1 ^15 10», t74> iSx,
C^achexia quid&elus etymologii* Cadus» Calor natuf alis quid» Calefaccre
dupliciter» Galidum cxtingui duplicitet# Calor dupliciter»
Galorinoftrocorrefpondct fubiecflum duplejc» Galoris diminutio duplex» Galor
agit corpus noftrum duplicitcr» Galculoforum canon pracfiicus» Caluarij complcxio»
Calor velcaliditas duplcx» Galorintcnfiuc diftcmpcratus dupltcitcr* Galor
diftempcratus dupliciter* Galidum duplicitcr» Calidi naturalis cxtindio
multipliciter; Galidum autfrigidum agunt duplicitcf ♦ Calidum agcns abfolute»
Gambium vtrum fitanimatum» Canon quid» Cancs proptcf quid corrodunt olBi
Caticer quid» Canccr duplicjter» Cancrcna quid» Canccris matcria# Canceris cura
duplcx# Canicieicaufa triplcx# GantuspondcratiS^ P"Ifu9 propowlo dup!ex#
Capitulum quid» Capillorum crifpitudo fecundmij ArUfi Capillorum flaucdini*
Caroquintuplex. Catoquid^ cft duplcxf 18« ^•itf»4e. ts 34. MOW Ilf 141» t9C l9t
ioz. ^09 tit 21 1' 49 7S V% 791 sr 9t! st tiir I4ir if 4* Caraxatio 78 I6f
Cafraxatio quid„ Carofalitar Caroporci hxdi»
Gaftratiofaciteffoeminatum&niabrum morum» 44, :eriaduplex» Cafei materia
duplex Cafeus tripliciter» •Caufarum genus quadruplcx# Caufa difpolitjua quid»
Caufa materiahs duplex, Caufa efficiens triplicker, Caufa tripliciter, Caufa
quid, * Caufa impedics Hutrimentu ab hcpate vcl fto duplex» 2 s
Caufaduplexfecundummedicos» * Caufa triplex. Caufa corporahs qux*
Caufaercdadiffinitio» Caufa primitiua quid» Caufa antecedens duplicitcr. Caufa
multrplex» Cauf3Eneceliar;3cgcnus fcxtuplcx» Caufarunonneceaaria^
modusoperationia duplcx, Ccntrumterrxduplcx. ^ ^ Caepe 3c fimilia cur cxterius
data mutant corpus , interiua verononcaufafextuplcx, ,0. Cerebri
compIexio&: operatio. Cerebrum an principalius hepatc. ^ . Cerufs
proprictas ad vulncra, 1 0 , ^crufe nocentis intertus 3c no extcrius ciufa
duplcx. 1 04 Cercbri emundoria quibus purgatur. , , ! Chiftisquid, Chorda.
Cholcra triplicitcr» Cholera comparatur ad duo» H J:.ho era redditur non
naturalis dupliciter. \r ,VJK)lera nonnaturalis duplex» ^ Cholera nota (S:
famofa. Ctolerfi„heparca^i„ftomachomal.iplic,«c,„o„p/ar Cholera nota & famofa
duplcx, ^ Cholera nigra duplcx, ^ Cholera praffina quid. ^ ' Cholera zinaria. ^
' Cholerx dominantis figna. ^ * Chymus duplcx. »77 Chymus quid SC * * ^ Chymus
nigcrquid. Chylus. t^S Chylus in hepatc diuiditur in trcs partcs ^ 5 Cibus
duplex* *^ ^ • Cibus in effedu dupliciter, ^** quantitas duplex. ^?» Cibi
acftatis, *<?7 Cibimenfura, 157 Cibus tcmpcratus, Cibi parciendi ratio
J:;;biaftri„ge„testriplicit„. * ^P'!^:^^ «hibiri.. ^biconfuetudinum.
Mborumvarforumnoxa, '"^* Ciborum variorum miftio duplcx, , 70 C«bi
deledabilis eligendi condiiio duplex. 1 7 j Ciborum dulcium noxa, ,7^, 7^ Cibi
fuperflua & cius inundationis rcmcdia, . 7 ^ Cibifenum. Cibi cahdi corredio#
^ 7^ Cibicalidi. Cibifrigidicorredio. Cibi craiTi. ^ Cibi crafifi
corrc<f?:io» ^ Cfbi laborantium. Ciborum malorum fumendorum ratio* 175
Ciborum dulcium corredio. Ciborum ficcorum nocumenta» ^ Cibi
vncfluofinocumenta. Ciborum frigidorum nocumcnta; Ciborum acctoforum nocumenta#
Ciborum falforum nocumcnta* j_ Ciborum vifcoforum nocumenta. ^ ^ Ciborum
pracparationis regula?*^»* Ciborum diuerforum nocumcnta* ^
Cibivniuscomplcxiooppofita. ^ Cibus duplex» Cinis duplicitcr. Cifternaquid.
Citrinum duplex» Citrinitas quid. ^ Ci trinitatis indidum» Claritatis caufa.
Climatis primi latitudo. Climatis fccundi latitudo. Climatum diftindio.
Climatum diftantia duplicitcrt Coagulum. 4^ Coagulum vbi rcperiatur# Coenarc
folitorum 8C non canamlum noxa oduplcx» 1 7^. Colchodea quid» 5' Colica
dupliciter» Colicoijj doloijt vchemcntiilimoq! canon pra<flicu8« loo Coloris
capillorum caufx» , j ^ Colorrubeusduplex. j^^, Golorrufus&fubrufus»
Colorfufcus. Colorbrunusduplcx. Color melongianus quid» Color gipfeus. Golor
ftanneus» Golor cburneuB» ^^^, Golor innatus quo patflo calidum cxtraneum 6C
frigidum P^"^^* tis Colchodea quid» Golorcitrinus duplex» Golor palcaris
quid» j^ Golor flauus» Golorrufiis. Golorcitrangularis» Golorigneus, , Golor
rubeus. ^ Golorclarus» j Golorcroccus# j^ Golorviridis dupliciter. ,^
Goloraeruginisgris quid. \Z Golor ircos quid. , Golor phifticorum. j _ Golorum
diucrforum indicatio» Golicafrigida quid. Golor carminius quid dC ciu8
indicium» 1 so Gompofitfoquid. ^ Complcxio vd romplcxionatio» p lacobtS^itAuic»
i{i irj I r N D Complexiodupliciicr, ' " ^ 9* CompkxiomUltiplicit^r, , ,
'Conipltkionis ponderalis notltia dup ex- lo Complexto hominis propinqua
aequalitati duphciter» lo Cbmplexio refultans dupliciter, « ^ '.Complexio
fpiritus & principaliu cooiparatur ad duo, 1 2 'Cbmplexio quaclibet eft
duplcx. J 9 ',C6mplexiugcneiationumquid. . 2<» .'Complexioquid. Cbmplexio
duplex. f C6mplex onis frigidx caufa. 'Complexionisca<1d3Ecaufa»
Complexionis lignum. ' ^ C^mplcxionisconsnofccndx per carnem 8C adipcm re^/ Cbmpkxionis
cognofccndx pcr capiUos modus quin/ tuplex, ' • -j- • ^ Complexionc
cognofcendacper colore corporis idicw» ns Cbmplexioms calida^rignumquintuplex»
»7 'Cdmplexionisfiigidacfigna. ^ »7 Cbmplexionis ficcae lignum quintuplex» J »7
Complexionis fignum dupkxpcr appetiiuni» 118 •CSplexiocognofccdaper operationes
multiplicitcr» I 18 Gomplexioniscognofcendaepercxeuntiaindicia» 119 Gomplexio
calida fiigida cognofcenda per difpofitio/ nesanimac» ^ , „ * ■* ^ Complexion s
^\cc^^ 3C humtdac cognofcendac fignum per animxdifpofitiones* _ ' ' C5plexionis
cognofccd3eperfomniufig.luduplcx. i jp
.Goplcxioniscognofccndxperaccidctiafignanouc. 1 20 Complexio
malajEqualisduplex* ? Complexio temperatior alia dicitur dupliciter, a 1 i
Cdmplexio temperatioralia dupliciter* Complexio mala diuerfa 8C acquahs qug. 1
^ 9 Complexionis malx caufa dupjex. 2 2 9 Complcxioms malae fieuti§ modus
dupkx, > 1 9 Gomplexio mala fada dupliciter. 2 2 Complexio corrupta
quadruplicitcr» 2 30 Complexio mala aequalisit 2 3 1 Compofiti natutalis pars
duplext 2 3 < Compleocio acqualis quid dc diuerfa, ? 3 3,
Complexionishigidaeaccidentalis cognoGccndae fignum odliiplex» ^ 120
Coinplexionis humidae accidcntalis cognofcendae fignum feptuplex. .
Copronisficcgaccfitalis cognofcedg fignu feptuplex» tio GomplexionistemperataecGgnofcendacfigna.
17 Gompofitioniscxtra aequalitatem fignum 3C exemplun| triplcx» 12/1
Gomplexiocalidaquid. 140 Gomplexio frigida quid. I4t Gomplexiodiuerfa
triplicJtcr» 14^ Gomcftio quot vicibus fieri dcbeat. i 7 1, Gomeftiofatians
dupliciter. 17, ComedenJi ufus mutati noxae. 1 7, Complexionis diftantia
duplex. loz Complexionis varietas vnde* v-»ompiexionis vtiricids viiuc. Is/j
Complexio indi permutat ad illa fclani dupliciter* 1 93 Copronis infequecis
forma ab ilU infequete maieria 1 94, Complcxionisperfedio vnde. jptf
Go.mplexiotempcrantior alia dupliciter, jp^ Gomplexiomembti
duplex<5<:quid. lot Gopfonemembrifiniilarf nutrimento dupliciter. 203
Cpmplexro innata dupliciter. 203 Complexio triplcx. 204 Cpmplexionalis
menfuraquadruplex» 204 ,CompIexionis mc^bri inucftigatio. qu^diuplex» 204
Complexioneiui. " , ^ jq^ 'fcomplexio naiuralis quid# r. , , Complexionum
varictas vndc# jojj Gomplexio aetatum quid. 2oj Contradidio tollitur ab
Arift.et Alber* 7 Contradidio tollitur dc phlcgmate* 2 7 Gontradio quid 3C
Gong:cgatio . 40 pontradidio inter Ariftotclem (Si Galenum dC Auicenam^ .
defpermatenon poteftconcilrarit 4<5 Continuitas certa quid. 4^ Gontinuatio
mcmbrorum duphcitcrt 4f> Confonantia quid. i 3 Conucnientia quid. 194
Contradidcio dodtorum de coriandrozin^ibere 8c meIiIo> toacanifo. 214
Contradivftio in motu altcrationis» 231 Corpus dupliciter» 7 Cordiscomplexio
cur nobilior cft complexione aliorum mcmbrorum» jo Corpus dicitur maius vel
cxtenfius alio dupliciter. 2 f Corpusdicituralio rarius quadruplicuer» 26
Cornix quid (S^ cft duplex. 3^, Cordis ncccifitas triplcx. 4,. Cordispanniculus
duplex. Corprincipium radixC^minera virtutis viialis. CiP Corporis liumani
difpofitio triplex. 74 Corporum fanitati aegritudini iieutralitati fubiacentium
ordo. .. 85 Corporum diftindlorum a Galeno ordo nonuplex. sc Goriandri
proprietas. j^^. Corpus gracilius cocteris quid fiu , , ^ Cordis accefifio 8C
raceftio quid. , ^ ^ Corpusaptumhorripilationi quid. ,4, Corpusliquidum
diucrfarum partium in fc comiftionenj Corpus noftrii calefieri vel infrigidari
dupliciter» j 9 1 C^ordis mcnfura caloris duplex. jQ^y Cbrdis confcruatip per
aerem. ^q^, Corpus rarius alio quiiituplicitc^ ^ , ^ Corpus
humidius alio duplic/ter. ^ * Corpus humidum dicitur duplicitcr. ^ , ,
Craneiapoftemaaquofum triplex, Crudum tripliciter. ^ Cuftodia fpiritus. Cutis
duplex. ii i Cutim appropinquare aequalitafi certx duplicitcr. * ' ^uzezt ^ 103
D Dabaon quid* Dadylorum nutrimentum. Pcfcrefcere.
Dedecorationis genus quadruplex. Deipotentia duplex. Dememil quid. Dentium
materiat Dentium ftupor. Deiifum quintuplex» Dciudatio quid.
Detruncatiovcldemudio quid, Diaromcs quicj, Diana menftruis caruit.
Diaphragmaduplcx. Diaftole quid. . Diflfcrrc qurd. Digcftio vcl clixatiof
Digeftio quid. ' :>.:r:^'ihi-tjiu : Digeftio 8c maturatfo idcm 8c cft
duplcx; Djgeftionis motus localis quadruplcxt Djgeftiuapuerf(S^iuuenis quali»*
Digeftiuam 108 ss 125 48 87 47 7^ 127 194 eo ci
■Digcftiuamindigcrccaliditatcplusalijs virtutibus intelliy gitur triplicicer»
6^ Djgeftiua duplex» 6$ Digcftione i pueris ec fortiorc i iuucnibus dupliciter»
6^ Digeftio quadruplex. m Digeftio tripliciter* 21 y Digeftionis ordinatio
duplex» 2 1 1 Digeftionum numerus odauus« 2 1 $ Difpofitio dupliciter^ 2» 72
Diftemperantiac dupliccs» 17 Diriolutioquid» 2? Difcretiua virtus an detur» S9
Difcretiua virtus quinta» 59 Otfpontio parans ad aliquam fotmam duplex» 6i
Dhlocatioquid» 78 Diftemperantiae cognofccndi modus* ^2 Diftillatio quid* 96
Diftbnantia quid* >32 Difpofitiones prgparates ad cam naturale» rcducunt,
iZ9 Difconuenientia quid* 1 94- Diftemperantia duplex. i9(*
Diftemperantiafimplex qux &«Componta» iffJ Djftcmperantiafimplex
duplicitcr» Jp7 Diftemperantia quadruplexi ^99 DilTolutio duplicitcr. 208
Diuerfitasindicftis. 78 Diucrfitas coplexionis hols caufat diucrfitatc pulfus,
141 Dodrina quid, .1 Donumquid» i9 Dprmicntium fitus» 167 Dubia»U27.2 7*2
8*l!7»32»jj»j7»j9,4<j.49» jj.f4.J7»fP* tfO,<J2.<J6»92.93»i2
8ajja40,l4t»142.l43»I45»t4ptl5b lf4»202»204» Dulccdicitur duplidtcr, 27 Dulcium
ciborum noxa» 174 Dulcium nocumcnta» ' ' 173 Ouritieigencratio duplcxv 21 E
^Ebrictatisfrcqucntis nocumehta« Ebrietatis iuuamcnta» ' ' Ebrietas duplex,
Ebriaatis velocis caufae» Ebrietatis cito comparandae ratio» Ebrietas fumma
quomodoinduccnda# Effedus duplcx» Egeftionis quantx duplcxindicium» Egeftionis
fignificatio» Egeftionis humidae figniffcatio multiplcx» Egeftionis
vifcofaefndicatio6<: fpumofx, Egeftionis ficcx fignum quintuplex* Egeftionis
miftae iudicium. ^ Egeftionis color naturalis. ^geftionis albae figniffcatio
duplex, ^geftfonis citrinaefupcrfluxigncac indicatio# ^geftionis nigrae
indfcatio. fcgeftto viridis duplcx 6C cius indicatio. |8eftioineata.
fcgeftionts mclioriacondittoncs deccm» Elementun, quid. Elementumtriplcx,
fclementorumnumcrusduplicitcr. iL7~upr^p^^^^^^
|mment<arumparuarumgcnusquintuplcx. ^mpiriciqui.
EpiIcpCa¶lyfisdupIicitc^ 5» 187- 188 188 37 1^2 i6z 161 M6i tCs l^S tC}
tOi tds r^4 7 7 7 9 210 100 79 107 1 12 III 82. 78 I7S 2f l8, \97 %t- 20$ J8 '5
8*7 2. 71 12.8f D E ^ Epilepfia dicfturhicranoxa; Epilepfig cura per peoniaai„
Epfefis quid» Eryfipela quid» Efchara quid» Eflfc in potentia modus quadfuplex
Enfe incomplctum vel in potentia quid* Euacuatio naturaiis duplicitcr»
Euacuationis indebit^ «^aufa dccuplcx. Euacuatio non naturalis duplcx, Eucxia
quid» Excoriatio quid- Excrcitium poft frudus dupfcx^ Exhalatio quid» Exfccari
duplicitcr, Exis quid«. Exiccatio duplicitcr# Expulfiua virtus duplcx#
Expulfiua quid. Expulfio quid» Expiratioquid» ^ Extrcmum in latitudinc
complcxlonis humanx dopli^ cftcr. F Famis naturalis motus multiplcx* 72. Famis
quid» «^g Fatnes duplcx* jtf^ Famis tolcrantiac in biliofis noxa* 1 7^4
Faftidij ciborum caufa* i^? Fcbris quid. 7% Fcbris duplcx* ^7^. Febris
pcftilens. Bt Fcbris cphemera quarc materialif*' 'x ^9 Fcbrientis aegritudo
duplcx. iP» Feti quid«. f Ficuum nutrimcntum« '%Ci Figura varfc, « Flatnsquid.
Iio Foemina cur pinguior mafcu[o« 1 1 i Foetus mundi ac fcetidi caufa* 4S Forma
tripliciter. iS^ Forma 8i figura varix, 8 Formica quid Sc duplicitce» '79
Formica miliaris quid» 8 *J Formica duplcx. Forma fpccifica triplicitcri jpo
Forma triplex. 93 Forma fpccifica qufd* '220 Forma fpccifica
fecundum>9*Thom5 <K Auetroifm* 2 20 Forma fpecifica quadruplcx» 3 20
Forma fpccifica duplcx» 120 Forma fpccifica quadruplicitcr^ 120 Frigiditas
duplidtcr# 1 8 Frigiditas an virtutibus naturalibu9 contrarictur* Fricationis
corporis in folc cfiicdlus* lo^^ Frlgidum duplex» »45 Frigiditatis figna»
Frigidum agit duplidtcr; 221? Frigidum agit abfolutc* 221' Frumcnti complexio
proprictas a<f msituranduni^ j ( Frumcntum optimum» ic/^ Frumenti clixati
noxa« ^ Frucfluumvfusrcgulx xy^ Fumus quid.< ^ 1* FurcuIuB quid» Furfurcs
invrina* G Garbum:fccundum Thomam# 'ajo Gcaerationis duplids principium
duplejr; Iaco«9»i*Auic* Ggneratio prima quld 8c quomjKfo* Generatio quid»
Cjigantis gnanipigmci, Cilandula quid. GJanduIa dupIex«Cpura tX:fcrropIiuIa#
Glandula diffcrt a fcrophula» G.faiudulae differentia a nodofitatc ncruo^j
fextuplcx, Graduare membrum quid, Gf^tia duplex» Grauitas <S:Ienitas
dilplicitcr* Gtadus qualitatum quadruplcx» Gradus dupliciter, Gradus
medicinarum folutiuarum quadruplcx» Granorum fuccus &granatum triplex*
Granulum quid» Guloli Sc hoies habetcs raros dentcs funt brcuis vitc Gulea
quid- Gypfcitas quid. H I N 77 Zt 85 I 7 9t 9i 92 34 8t Haemorrhofaicus»
Haereditart) morbipraetcf quinquc» z% Halyabbatis crror dc fequcntium ipfum. 1
3 5 Haecfiici 3c pliihifici quarc no faepe fpafmii incurriJt» 1 o j Hfcfiici
ucnietis in phthifim balneadi cano pra<flicus i oe Haedid quo balnco
balncandi* Jo<^ Hemoptoicus quid, iq j Hepar iuuare ftomachu in digcrcndo
muUiplicitcr» 3 f Hepatis panniculus duplcx» ^ | Hepatfs difpofitio cognofcitur
duplicitcr* ioj> Hcpaticus quis, i,^ Hcrpes ertiomenus quid# 78 Herniaquid»
Hcrba pirctri. 'jj^ Haedi caro. j so Humor triplic/tcr. 21 j Humanac fpccici
d^JFercntia ab alijg duplcx* j i Humanae complexionis ccrminus duplex» 11 Humor
duplcx . 1^9,^9 Humorum difpofitio attciktur clcmentis* Humiditas duplcx»
Humfditas dicit duo. Humordupliciter. Humiditas quid 8c
efi: dupliciter* j a Humor quadrupliciter ^6* 1 89 Humor non naturalis
triplicitcr.- ^ Humores quatuor dupliciter. . Humorum motus quid. Z Humorquid.
Humormelancholicus purus quid 8C eius iudidum. 4? Humrdum didum quadruplicitcr
8c quid. ^ ,0 Humidum didtur melius dupUciter. 2 Humidum didiur melius pro vita
duplicitcr, 2 Humidius altero dicitur duplicitcr. 2 H umidftas duplex&
quid. 2 Humiditas fecunda quadruplcx. Humiditatum fecundarum pofitio
quadruplcx» 2 , ^ Humorum principium gcneratiuum duplcx, 2 ,^ Humor peccans
quid. i.j Hydromclis modus trfplcx, 1 7^ Hydromel q^id. I45 Hydropifis carnofa
hypofarca didtur* ^6 Hymenquid* 11 j Hypoftafis an debcat cffc in urina
fanorum. Hypofi:afisquibusuMs contingat quibuaucnom iV^ Hypofi:afis non
naturalis duplex. , ^ ^ Hypoftafis petaloydis indicium» , ^ 5
Hypoftafi^herbinxindicatio. jj^ Hypoftafiscrinoydis caufa Hypoftafis crinoydis
nigrae caufa* 1 y j Hypoftafis carnofa dupliciter,. , j g Hypoftafis adipina
duplex 3c cufuslibet caufat i y s Hypoftafis faniofg indicatio. Hypoftafis
mucilaginofac indicatio» i %g Hypoftafis mudlaginofae in podagra 8C
iuntflurarum do-' lore indicatio. Hypocapillaris caufa 8C eft duplex. 1 y 9
Hypoftafis fimilis fruftulis fermcntt ^ndicatio» 1 S9 Hypoftafis arenofae
indicatio. 1^9 Hypoftafis fanguifugalis fextuplcx. 1^9 Hypoftafis habens partes
diuer fas duplex. 1^9 Hypoftafis coloris rubei indicatio. 160 Hy poftafis a
loco triplex indicatio, , 60 Hypoftafis ex loco figniffcationis cxcmpla quadru»
1 60 Hypoftafis defcenfus duplex. ico Hypoftafis diflFcrt a fanic. 2 2 2
Hypoftafis laudabilis fubftantiae qu«# 225 1 Ideritia quid Icflerftia duplcx.
Iciunum intcftinum» Ignts locus duplex. Ignf s leuitas duplex. Ignem exiccarc
duplicitcr. Ignominiae amodico fiigicndf canon» Igncitatis iudicium* Imaginatio
quid. Imberbiras quid* Irapregnationistcmpu»» Impraegnationis iudicandae pcr
vrina fignij grauc^ ict Jnclicium apulfuanccrtiusindicatioab vrina* 128
Indiuiduum quid. Indiuidua duoconfimilis complcxionis duplidtcr. 194. Indorum
fcnmm in 30 annis» 2 10 Indus quid. , ^ Infri^idari vel exiccari duplicitcr.
18,197 Infians. InBatioquid. Inffrmitatis cognofccndae fignum multiplcx» 149
Ingredfcns corpus noftrum duplicitcr» 142 Ingredialterum duplicitcr. Infpfratfo
quid. InftrumcntummoIIe&durum. ,4, Inftrumcntum a medico applicabilc
mult/plcx^ 2 1 7 Intellecflusquid. loannes Beduolus ciuis mediocria facfhis
tyrannus, lotf Ira quid. ^ Indicium mcdrcinarum. > Indiciumduplicitcr.
luncfjurarum canon pracflicus drca approxlmationem lo^ calium. ^ ^ luncfiurarum
^podagra optimum remcdium, los lurisalbinocumcntum. ,80 JuspuIIia^gallinc* aso
lultuia duplcx. to -luuamcntum dupl«# x luucntus quid, luuamcntum quid* 4^
Iuuamentumtriplcx# luuamentum eft.fcruitus non e contrario* 4f L Laborduplcx»
147» ^borinflammatiuus qufd» j LaccrtuB 8jtI47 147 II t 9 9 9 l4f 147 i2r fii
47 I-a£?ertus quid. Lcnequid, ivcniigo quid» Lcprg caufa imprcgnatio in
mcftmig» Lepra quid Lenitas duplicitcr» rigamentum» Ligamentumquid&cft
duplcx^ Ligamentorum neccffitas triplcx*. Liquidum quid» Liuiditatis caufa*
Locus duplicitcr# Locus quid» Luhac radrj, Lunaeproprictasincaufandofluxu &
refluxa» Lupus morbus quid» Lupiaquid, M Maculaquid, Macie^ fuperflua quid»
Macianum quid. Macrcdo duplex. Machinardus illufof mcdici» Magnctis uirtus.
Malitia conftridionis dupliciter» Mamillarum complcxio» Materia dupliciter.
Materise dcclinatio ad expulfionis viai; Materfanguinis quid,
MateriaEapoftemofg mutatio triplex. Materiacommunis fecundum medfcos quid.
Medicina tripliciter. ^ Medicina temperata quid, Medicina duplicitcr. Medicina
talis duplicitcr. Medicina diftemperata quid* Mcd.cma venenofa dupliciter. '
Medicina nutriens quid. Medicina tempcrata duplejf '^' Medicitiae temperatae
confei^jj^ ^ j,,^ |^ J J^icdicinaconferuatiuaduplex Mxdicinae conferuatioduplcx*
'^^ ^edulla duplicitcr. i^uSd"^^^^^^^^ ''^'^^"
^ejancholiaconfertnutricationi tripHciter j^elanchohatriplidtcr. •Melongia
quid, >»f Melancholia domfMo.,.- r ^ MedicicanonS?"'''^^^^^^^ . . ^
i8.r.4 MelanchoIi:.cauft " Meloncs* * Mcmbrum multiplcx, * ^ ^
Mcmbrumnoftricorporisduplcx, Mcmbrumprincipalcquid ^ ' iyWmbrumquid/ I N D E X
71 7tf 81 48 7 20 41 41 «47 7.8 77 203 20S 78 8z 84 94 tl4 »4f 219 78 20 59 78
tiC 22S 2 t6 16 16 5)2 92 2 7 30 39 39 4« Mcmbrum fimplcxquid* Mcmbrum dicitur
reccptaculum triplicitcr# Membrorum fuperfluitas dupiex. Membrum confimile^eius
fynonyma. Mcmbrum compofitum $C eius fynonyma, Mcmbiorum hominisdiuerfitas
quadruplex, Membrum triplcx. Mcmbrn gencrans fperma ante tcfticuloscft triplcx*
Tt Mcmbrum rcftaurabile tripliciter. Membrum habens fenfum dc motum duplicitcr,
is Mcmbrum participat fenfu 8C motu dupUcltcr» lo Mcmbrum habens tunicam
dupliciicr » Mcmbrorum complexio duplcx» Mcmbrum molle quid. - Mcmbrorum forma
quid, Memoria quid. Mcmbritcmperamcntumduplcx, Mcmbrum infrigfdari ue!
diftcmpcrari duplidter. iptf Mcmbrum humidius duplicitcr. , Membrum cxiccari
duplicitcr. Membrum iiifrigidariduplicitcr» ,03 Membrum humedari 8C exiccari
duplicitcr^ 1« 8 Membrum Irigidum duplicitcr. Mcmbrinutrimentum propnum duplcx.
^ Mcnftruus fanguis quid. * Mcnftruatio eft fignum ftcrilitatis ucl
fcccunditati»» 47 19 99 35 I 194 9 9S '2T*8f Meritum. Mctalla dctcrioraniia
aquam quac Mcferaica quid^j: Mifenteriumv Miniftrare quid. Mifericordia duplex;
Mifti complexio duplicitcr quid» Mtxtio quid. Mobilc motus fucccffiui ubi fit#
Molamatricisquid» Mors duplcx. Morphea. Morbus
confimilis quid 6C Morbus ofFicialis dc Morbus communis. 75. Morbi diuinitus
immirfi ^d &utr5 fint in gcncre aIio9»7 f Morbi ofFicialis ucl organici
genus quadruplex. 7 s Morbiplafmatcuelformationcgcnus quadruplcx» 75 Morbi
primum genus in figura. 7 5- Morbifecundi inuiafpccies triplcx, 7^ Morbi
tcrtij.f.in rcceptaculo fpcdes quadruplcx» 7^ Morbi quarti generis in
fuperficic fpccics duplcx» 7fi Morbi quantitatis fpecies duplcx dC prima» 7^
Morbus in numcro duplcx* Morbus in focietate quid* Morbi in focietate fpecics
duptcx, Morbus fan(fli Antonij quid» 75 Morbus compofitus fortiturunitaiem
quadruplicitcr, 79 Morbillus quid. Morbi comagiofi ^^37» Morbi hercditartf praetcr
quinquc» 83 Mordicationis vini rcmcdia» 1 g ^ Morsquid. 209 Mortis aducntus
duplcx# 209 Mors naturalis 6c praeter naturaiti duplicitcr» 109 Mors nalis a
prftcrnaturali diffcrt duplicitcr» J09 Motustriplex. Motus voluntarrj agcntia»
Motus tam naturalis voluntarius duplcx* tto wotionum diucrfarum modus
fcptuplcxt t to Motusduplcx* motus contrarius dupliciter» 1 2 8 niotus
reflcxionis duplcx* 1 2 s tnotum multum inclinare ad Monc gradualc dupfr 1 44
IN 167 rii 19 40 41 Mufculoium folutionisconiinuindody» quadruplcx» 72
Muficaquicf^ tix Miifatriplcx» 13* Mutacheiim quicf* T MiJtatio duplcx» 91
Myrach quid* 3>8 Myrachia melancholi^» ns Motus pofi: clbuni« MulacUach
qutd, Mug3c quid» Mufculi complcxioduptcx* Mufculus integraturcx triplicibut*
Mufculus qukJ» N 180 it9 xid 24 39 54 7S 118 138 ipo 209 28 Nabit quid*
Napellidifferentiafpccifica duplcx oppofita» Nali gericratio, Natura quid*
Natura membrorum triplicitcr* Naturalc muliipliciier» Naturalitas qaintuplex*
Naturale tripliciter dicitUN Naturalis res duplcx, Natura dupliciter.
Naturalc& prxternaturam duplicltcu NcceUarium dupliciter» Neceffitas
declarationis 8c conftricTttonis cordls dC artc/ riarum, i 3 f
Ncceffitasdicituriuuantior dupliciter» lic Necelfitas vehemcns. I40 Neruus
duplex» 40 Neruorum noftri corporis^ paria funt triplicicl« 40 Neruum c/Ie
principium duplicitcr» 50 Ncfui optici quid# 73 Ncrui incifio 8c fiilura vel
contu(io« 7 8 Ncruus triplicitcr. 73 Ncrui coplcxio* 'j o f Neutraliias duplcx»
i 8 8 Nigredo in re caufatur dupllcitcri; a 2 1 Nitf laus quadrupUcitcr. «77
Nili laus fecundum Gatenum* 98 Nitrum falquid. 'jo7 Niuis&glaticiufus
triplcx» o9 Nix quid. «}j Nocumentum opcrationis contingit triplicJter» ^2
Nolime tangerc quid. 75 Notitia duplcx. y 2 Nutritiuae virtutis acflus triplcx.
26 Nutrimcntumaduenirc nutncationt mcmbrorum cx fan^ gumc tripliciter, Nutriens
quid. Nutrimentum duplcx 4,^ 210 Nutrimcnti mcmbrum quid* ^j. Nurriens verum
quid. Nutrimenci competentis conditio duplcx» 5 3 Nutriens duplex. Nutriens
contingit calefaccrc duplicitcr» Nutriens calefacerc intcnfiuc duplicitcr» p j
Nutrimcntuit, refpcdu fubftantix noftri corporis Conucrtf bile tripllckcr.
Nutrimenti quamh^s nimia laedit duplicitcr. 94 Nutrimcntum duplicUcr, Nutriens
tcmpcratum» * Nutriens triplex, Nutr fmcntum duplcx» Nutricatfo duplicitcr* O
Ocros qufd« 138 ^oi ^t4 D E X Oculi argrltudo duplcx# « Oculorum fignificatio
multiplex» Ocultum primumquidt Oedemia. 79 Oedematodes phlegmonodcs* so
Gedemaduplex. z% Olcratemperata qux. ^4 Oleifotus vfus. 118 Olerum calidorum
vfus» J 7 8 Oleruminfipidorum vfus# J78 Operatio quid. 5 Opcrationum gradus
duplcx, s Opcratio tripliciter» 4^ Operatioduplex f 2,69,2 it. aio Opcrari
accidentaliter dc cflcntialiter» co Operacio virtutis nutritiux 8C fenfus dC
motus dcftruuntur dupliciter» Operatio fingularis 8C communis triplicitcr» 7 x.
Operari vcloperatio dupliciter. Operans aqualitate quid «p» po Operans a
matcria quid. Operans a forma fpeciffca quid, 89 Opcrans a qualitatedupliciter.
Operans in corpus humanum triplcx» pi Operationis nocumentum triplcx. | f |
Opcrationisfortisgenus fextuplcx» ng Opcrari in qualitarc quid. 1 p Operatio
naturalis duplcx, jjj. Operat/o a qualitatc quid 8C duptcx» 2 1 9
Operatioamatcria prouenicns. 218 Operariaformafpccificajquid* 219
Opcratioproueniensabingrcdictibus noftrumcorpus vcl virtutcm cius cft
quadruplcx, ^ 20 Ophiafis quid* Ophthalmia» Oppilationum caufa muttiptex»
Oppilationisinditia* Ordo intellctflualium fubftant?# . Prdo
ciborumalTumendorum# 1^5. Organum motus voluntarij duplcxi j , Orisfuperdcicsqux»
Ortus quidt Ortus duplex. Oilis fpatulx forma* Os a n apoftema paii poflSt* y
Oxyrcgmia quid» 9a «0» 41^ 50 8J 40 28 Paludofaeaqua malitia quadruplcx^
Paludes >^gypti proptcr quid bonx. Panniculus duplex Faniculus vcntris
duplcx, Pannus quid» Paralyfis caufa.- Parentes fortcs cur gcnercnt nonnuilqp
imbedllem fatum oc fortem imbccilles» Parapharagaramus quid, t\ Paroxyfmus
quid. Paftiorenumduplcx. j^s Pcdis&nafigcncratio; us Peoniae opcratio cft
dcftrucrc epitcpliam, 9t Pconiae proprictas 8c coralli, 10 j Pcriplcumoniae
accidcntia. 7 j Pcriodus quid» zs Perfica» 1 77 Pcr acciderts quadruplcx* 2 29
Peftilcntia magna ab anno dni«t 14; qux durauit pcr quirt tjucnnium. 97
Pcftilcntia, Petalaquid. 15 1 70^ 7o' 99 l N D Wiantafia quid, * 7a
Pfiaritaliae V(a tf iplex* ra Phanta(ia eft: quid acquiuocum, Phantalia
duplicuer» Pha rniaca fortia quar, Pharmaca hts qui fe nimis oppleuerint cibi6»
Pheludes, » 8 1 Philofophia duplex, 20» 27 Phffticdrum color, 1 47 Phlegma
oaturale dccitur aqucum tr(pliciter; 2 1 PhFegmanaturalequid, 27 Phfegmatis
tranfitus per totum dupliciter. 2 s Phfegma acetofum duplcx, 2 i>
Phlegmaponticumdupliciter» xj Phlegma vitreum duplex» ^ 29 Phlegmatis
frigiditas vel melancholia duplicitcr. 3 7 Phlcgmon quid, 80 Phlegmon triplex,
80' Phlegmon eryfipelatodes* 80 Phlegmon fctrrhodes» 80 Phlegmon ccdematodes*
< 80 Phlegmatis dominaniis figna. * 21» 123 Phlebotomia duplex. 1 3 9
Phlegrria du plex. 200, 2 1 Phlegma naturale duplex. 200 Plilegmatis 8c
melancholiae cauCa. 2 1 d Phihifis, 88. p4 Phthifici quare non fae^e fpafmum
iticurrunt» jo J Pili generatio» 2O! Pilicomplexio* 20« 201 Pilorum ortus
tarditas & feftinatib» j iijl Pili crifpi 3c plani quid fignificcnt. j i 4
Piliregionum/ m Piiorum diuerfitas fecundum atates. 1 1 f Piligeneratior 201
Pilprum generatorum caufa quadruplex» 201 l^ilofitatis caufa, 21 1 « Pinguedo
diffcrt ab adipe, 20 Pinguedo fuperflua quid. 84 Pinguedo quid. 202 Pifcina
quid. pj? Pifcium vfus nocuntenta. 164 Platonisopiniodevirtutc. 52, Pleura
panniculus» 50; Pluuis generatio. 97 Plumbi virtus vtplutnbealamina. 98
Plumbum abundat in argento viuo. 57 s Pbnticum dupliciter. > Pondus
dupliciter. > 135 Pdrorum latitudo duplcx» 3 3: Pofitio* 77! Potus farcoides
vcl orosbot quid, 4^1 Potugviniimmodcrati rcmedia. ,3^,
rradicacinftrumentumdupliciter, ^ f/3dica. t88 [^«^axis quid. 3. 18S
Princi|iium quid. .y. PrIcipiim,ocCUIt5quidcS:forma fpccificauel uirtus, 63I .
Priusdiciturduplicitcr. .^a: Pri^pjfmusvelchcrftmus quid. yi5> Prdphetavel
vaicsquid. y Prducntus primus. quid. 7*. Pucr. . Pu^ritia quid. - ' i ''^^
'''•'^■^ - rr^jj; PuftnoniscompIcxio&:ixienibti(;uiufquc opcratid* It
Pulfus fcrrinus quid & . . : ^ulfus vnddfus» • '
PuIfus&anheIitusquid(S;:ipforum conucnicntiaac dife " remia» , Pulfus
diffmitio completa; 12$ Fulfus confideratio duplex. 1 ^ 3 Pulfus dupliciier» ,
Pulfus percrpiendidifpofitioduplex. Pulfus recfte iudicandi canon triplex. 1 2
g, Pulfustangendicanonpradicus. Pulfiuum genus quod 6c eft decuplex* 129 Pulfus
concomitans duplex» j ^ g Pulfus generis decimi fufficientia» i^*? Pulfus
differentiae per magnitudincm noucm. 1 30 Pulfuumomnes differentiac. 13Q Pulfus
per tadum percipiendus ^ecundum Aucr. 1 30 Pulfus differentia iimplexcSi:
compofita. 1 30 Pulfus fortis duplex. j Pulfus cognofcendi canon pradicus.
Pulfus frequentia<5<: taritas. , Pulfus aequalis (5<: inacqualis.
^ulfus acqualis vel inacqualis differcntia quintuplcx. 1 31
Pulfusmacqualitasfecundumomnes quinque differentias , contingit quadrupliciter.
,31 Pulfus aequalitas velinacqualitas duplicitcr. m Pulfus ordinarius
dupliciter. Pulfus inordinatus quis, Pulfus proportio duplex. Pujfus mali
ponderis. Pulfus diuerfitas cadere poteft duplic/icr. Pulfus diuerfus gradatus
acqualiter currens. Pulfum gradatum redite ad priftinam difpofitioncm dupli 132
»3J U5 13J «3J 134 «34 134 J34 J»34 134 »34 »34 J34 J34 J3f Jit I3f I3J «3^ «3?
«3f
J3f i3tf 3tf '^'^ pulAis differentiarum acquirendarum gradus. 137 pulfus
differentia quadripartitur. 137. pulfus amplitudinis maximx caufa triplex» <
3 3 pulfus fpifliitudinis caufa» »38 pulfus raritatis caafa. 135 pulftis
debilitatis caufae. 133 pulfus duritiei caufa duplcx» 133 pulfus diuerfi caufa.
^ 133 pulfus ferrinus quid 8C eius caufa tpplcx. pulfus bifpulfans quid 8C eius
caufa. ,3^ p»ulfus didus cauda foricinaquid 8C cius caufa, 1 39 pulfus cadens
in medio quid 8C cius caufa. 1 39 pulfus vndofus quid cius caufa» 13,, pulfus
vndofi canon pradicus. 1 3 ji puifus vermiculofus quid &Formicans 8c cius
caufa» i ii^ piflfus mali ponderis duplicitcr 6c cius caufa. 1 3 9 Pulfus
diuerfitas contingens m vna partc» PuUus interfecftus. Pulfus reditiuo
differentiaab interfedo» Pulfus gazelans vel capricans quid. Pdfus gazelans
tripliciter. Pulfus vndofi conditio multiplex» pulfus vermiculofus.
pulfusformicans. ^ pulfus ferrinus. pulfus di(ftus cauda foricina* pulfus
caudam foricinam eucnirc triplicitcr» pulfus bifpulfans* pulfus fpafmofus.
pulfus tremulus. pulfus cliordofus 8C retortis. pulfus naturalitas duplex.
pulfum magnificari poflc tripliciter» pulfus naturalis» pulfus augmentum 8c diminutio,
pulfus caufa duplex. pulfus contentiuac caiifae. pulfus magnificatlo requirft
trfa; pulfus paruus dupliciier. pulfus pai uitatis caufae. I N D E X Pulfus
puerof um conndcraiuf duphatcri 1 40 Pulfus vitalis dupliciter» ^ Pulfus
diueiTitas caufatur a diuerfltatc complexionis» 141 I4t »4» I4t 14« «42 «4« »45
100 7i Pulfus vcris» Pulfus m verc diciturparuus duplicitcr» Pulfus aeftatis»
!*ulfu3 hyemis» Pulfusaurumni, Pulfus idem in dupIicidifFereniia. Pulfus
variati pcr fomnum caufa» Pulfum cibo conco^Tio magniffcaricaufa duplici,
Puftularumgutturis canonpradicus, Putredo quid. Piiteum frequentari cft bonitas
ipfius 5C pcrfecfiio , ccontra veromalitia. 4,5 Puteus in quo diflFerat a
fontc, ^ g Q. Quamiiates qualitatum cflfc aequalcs» Qualitas primaduplex.
Qualitas duplex, Quaiiora comcdendum» Q^u-x cauenda poft ctbum, Qualitates
occultae qux* Q'ialitas ficcftatis produdiua duplcx» Qualitas propria quid.
142( Ragadlarum in ano 5c vuluamatcria. Ramexquid. Raricorporis nutrimcntum»
Receptaculum aptum quid» Redudio retrorfum quid, Rcfracftio triplex.
RcgioaurumnalisquidS: ycrnalis, Renis complexio. Ren fimilis auaro, Renalium
dolorum canon pracJlicus* Repletio dupliciter. Repletionismodus triplex. <
Rcpleiionis propriae fignum duplcx» Repletionis fccundum virtutem fignum
dccuplc: Replctiofimplexfecundum virtutcm quid, Rcpletorum nimis auxilia.
Refoluiio quid. Rcs quid 8c quomodo multiplicitcr» Rcftaurationisdifficili»
caufa multiplicif er. Res nutrientis quid. Refpiratio
qutd. Retentiuam indigere plus caliditatc ficdtatc. Ketcntiua pueri 8c iuuenis,
Retcntiuadupliciter. Retcntionis caufa dccuplcx. R eumatifmus acutus quid &
reuma, Ro9 duplicitcr. Ruptura quid» S Saliua quid<X:vndc» Sa iuaEneceftitas
triplcx* ^a iuaE hominisoperatio. Sa armoniacus quid. Salforum nocumcnta.
Sanitatis 8C xgritudinis der.^?^»! j 1 Sanitasoptima duplidter. ^"P^^**
Sanguis coniinuus coidi quid* Sanguis duplicucr» 10 17 220 171 IP4 208 99 170
58 40 4 ^4X 20 20 Bf 73 121 125 122 122 J67 4 10 48 S4 J28 €2 62 €2 lOI 7J «14
78 34 34 34 lOf I2f 12^ ^79 3 12 Sanguis qu/d. Sanguis poteft fferi non
naturalis duplicitef» Sanguinis complexio duplex» Sanguis fpilTus quid»
Sanitasquid. ^4^ Sanitas an in alios diftundi poflitt Sanguis fubtilis 8C
fpilfus quid. Sanguinis dominantis figna deccm» Sanicicoiledionis in
apoftematis vifccrum fndicia» Saniei facfiae in apoftematis interio^j fignu
quituplex» Sanich quid. Sanitatis fubiecflum duplex» Sanitas perfec^ia triplex.
Sanguis cholericus duplicitcr. Sapor falfus. Sapor medius dupliciter* 3
Sapicntia radicalis quae. Sapor acetofus dupliciter* | ^ ^ Saturftas non ftattm
famem fequi , neque fames faturita-<» %6 ir X7 48 I8j» 8S 94 t21 12^ \ia 179
I8j9 IPI 20iS 29 tem debet. Saturcgia hcrba quid« Satyriafis quid, Scanficatio.
. Scabies quid* Sclirrhofis quid» Scientia multipliciter. Scientia fcientialis
dc operatiua. Scientiam
acquiri 3c compleri quid, Sc^entiae veridicac quae» Scientiadupliciter.
Scientia pracflica duplicitcr. Scicntia theorica duplicitcr» Sclanus quid»
Sclirrhofis duplcx. Sclirrhofis dupliciter. Scorpionis oculi 8C cincris
proprieta9« Sedimen laudabile quid Scdtmen quid» Sedenegi duplcx» Scmicupium
quid# Scnfibilis pars» Scnfu deficiente vtrij deficict mQtus vtracj pars tenct,
Senfus duplex. Senfuum numcrus. Scnfus tacflus quomodo plurcs. Scnfuscommunis
neccfiitas duplex* Scnfus communis quid» Separatio 8c dislocatlo quid»
Scruitium triplcx» Scruitus multiplex, Scruire quid. Sera quid* Siccitas
duplicitcr* Siccitas quo pacflo naturae ingrediatur# Siccitatis caufa* Sfcla
cjuid. Siccitatequalitatiuam produci in corporibus dupPr,
Signucognofccndoratempora morbi quadruplex» Signum triplcx. Signum fignificans
rem pracfentem duplext Signum practcritorum* Signum fanorum duplcx* Signum
coaequalitatcm fignificans trlplex» Signum (anorum corporum triplcx, S^gnum
ftiturorum* Signum aegrotorum triplcx. Signum aegritudinis ex fenfibilibus
dupliciter» Signum aqualitatibus fenfibilibus eft quadruplcx#
%nificatioareieniis& cuacuaiiB duplex» Significatio 224 8* 78 2» 87 i2r 1 s
4. 188 18S t8a zt 8ff' 22 'o& so 70 <?fll 70 70 70 78 44 44 zx X 8*29 6t
lOJ IJQ 208 •4 to8 108 ' 108 109 lOil \09 108 lOj^ 109 1101 fifgniffcatb
cuacuationis atnembrls tfiplcx, 1 1 1 Significatio euacuationis non dccifae a
fubftantia mem> brorum fextuplex, m Signiffcatio acgritudinis occultx pcr
dolore duplcx. 112 Significatioabapoftematibus triplcx» ^ | ^ Significaiio
aegritudinis occultae a loco duplcx. n • Signum certius duphcitcr* | j 3
Signumquid. Sila quid. 5, Simplex triplicitcr* y Simile triplicitcr» ,^
Similitudo duplex«. Singultus ex inanitionc fpafmi Ccd indicium. 1 1 o
Singultus quid. j Sitis 6C dolor quid 3c carum caufac. 7 • Situs dupliciter.
Situs. Situs fpecies. Sitis quid. Sitis fedandx ratio. j g g Sitis mendofae
arcendae ratio» j 3 1 Solurio continuitatis dida» Solutio continui duplicitcr.
j ^ Solutiotiis continui morbi vel fp^s potiflimc circa tria. 7 3 bo utionis
intrinfecx fignum quintuplcx. , 1 7 oolutio continuitatis non apparens, 1 2 7
Somni caufa duplex. j j Somni necefliitas duplcx. Somnum fecundum Arift. * \
Somnium diuinatiuum quid. ! Somnrj caufa multiplcx. , ^ Somni fuperfluitates
cxpclli duplic/tcr. \lt bomn,cauendiincorporibus inanitiscanopraaicus. ,44
^omn, poft fitis tolerantiam vfus 6c nox/. .tt «ordities quid*
^'^'^Ji:;'^::^^'"'' •»» po^' Spafmus duplex. Spcculatio 8c prafis qufd# *
3 9» J 47 Sperm,^yuiufqueco„curr«ea<S.ue & p,ffluefig„u:: Spermatis
virtus triplex. Spiritus cfle fubie^fta virtutis triplfcitcr. Spiritus
triplciter. Spiritus genus triplcx. '89 Spiritus vitalis* Spiritus vitaliis
tcmperaturat Spiritus naturalis neccflitas* Spiritus triplex* Spiritus
rcccptaculum quid» Spiritus quidr 5p*iritus complaniatus 6C noti tfomplantatii.
Spintus innatusquid &influcns. ^Ptntusanimatus duplcx»
^P|"tusvitaIr8incordc, Splenis complexio» Spumaecaufa» btuporis^ paralyfis
caufa, Spleneticus quis. Squirus quid* Stillicidium quid* Stomaticus quis. IN D
E X 127 iSp 189 I89 I89 19 1 S6 99 40 98 ter« Stomacho cx vino frigcfacTto
temcdia* 1 8 ^ Stupefadfo dupliciter. 22 s Subiedum quid <Sc in mcdicina. '
i Subftantiam reddi fubtilem frigidam dupkcitcr. ip Sublimatio quid. Subftantia
dupliciter. jg^ Subiedum duplex. Sudor quid & erus proprictas, 30 Sudor
duplicitcr. Superfluitas expcIKtur duplicitcr» 3 $ Supcrfluitas alicuius
digeftionis cripliciter. , s Superfluuas triplcx. Superfluum quodlibet duplex.
Supcrfluitatum xgrelTio quid. 7, Superfluitas augmcnti 8C diminutionis quid. 1
1 c bupcrfluitas duplcx. ^^l Supcrfluitatis vtriufqp modus quadrupliciter. 20 »
Superfluitas in membris duplidter. ao$ Superfluitas duplcx, Syphac panniculus. Syro
quid. ^ T * Tadlus duplex. Tagus quid. Talparia quid. Tarconquid. ' Tauni
apoftema; Tcmpcramentum duplcx. 50» Temperamentum ti iplcx. , ^ 7 Tepidu
inducit naufeam econtra ftyptica & acctofu. 100 Tcrra cur magis ad centrum
alio inclinctur. 7 Tcrra cur remanfit difcooperta caufa multiplex. »
Tcrminusadquem duplicitcr. Tcrminus a quo non cft diftmdus a tcrmino ad que. 2
3 x, Tcfticuli dupliccs. Tcftudo cuius fpecics cft triplcx. ^
Thertacafeurcprimcntiamalitiaaquarum turbida^. log Thermaequid. .^^, Timorquid.
^ Tincfturae vrinx caufa. ^ * Tolerantiac famis nutrimcntum» i Trcmorum membri
caula. g.^ Tumorduplicitcr. Tunicarumpluriumcaufaquadniplc«# Tunica duplex.
Tunicarum finis dupltx» ^ ^ Turbulcntiac caufa. Tyberinus quid. Tyria quid. y
«5 Vadum quid. Vapor quid. Varictas rcgionum confcquitur caufam ccelcftem. ^
4. Variolarum 8c morbillorum canon praaicus. 3 a Variolaquid. Vas fcminarium
mulicris triplex. ^ ^ Vafa apta ad aquam infrigidandam# Vatcs quid. Vbf. ' Vena
emulgens quid 8c vndc oriatur. ^ Vcna magna afccndcns. ^ Vena capillaris. ^ .
Vcna tripliciter. ^ Vcna duplicitcr. ^ Vcnae multiplex mortiScatio^ ^ * Vena
duplcx» Vcnaintertefticulos&virgam quid» 49 Venaefecundinaefitus. Vcntcr
fiuc concauitas triptcx^ 50 Eorly European Books, Copyrighl O 201 I ProQuest
LLC Images reproduced by courtesy of The Wellcoitie Trusl, London. IHDBX
Vcncnum idem vt mcdidna vchenofa» 5?« Veticnum duplex. 573 Venenum luuar i a
calido tttplkitcr, 573 Vcnenum caUdum ckius mterficcrc frigidum* Vcncnatorum
canon prac^licus* 57^ Vcnaciuilis vel vena mcdea quid». jotf Ventofitatis
cognofcendae modus quadruplcx» 1 24 Ventofitas duplicitcr. 1 2 y Ventofitas
quid. . izj Vertebrum quid* 40 Vcrnarum folutionis continuitatis fpectes^ 7 q
Vcficsctunicaduplcx. 5^ Vigiliae tempus criplex* 14^ Villus triplex, jo
ViUusquid. 50 Vinum multiptexr ^4 Vinumbchryma Dei\ «74 Vini exhibend^
canon«pra(flicui* 145 Vini exhibendi corpori fitibundo ac Estmetico canon pra,^
(flicus* 143 Vinipoftcibum cxhibiti noxa. J 74 Vinum album fubtile quibus vtilc.
1 8* Vini cradi dulc^s facuUas» t s 2 Vini veteris rubei vis* 1 s 2 Vinum
potcns an debilc in potu prxmittcndum, i s t Viniiuuamcnta» s* i8j
Vinumclarificat ingenium* tz^ Vini calor quo pacflo arcendas.. j s ^
VirtumvctuB. is^ Vinum optimum.. J8y Vinumabluium. jsf Vini
nocumcntumiciunobalncato6<: cxercitato» 1&6 Vinum lymphatum cxteris
facilius inebriare, tsa Vihumqualcquibus aetatibusdandum. i^c Virtutem venirc
poft complexionem duplicitcr. ^ Virtus quid, i?» J4 Vfrtus adlua 8d pafliua
quid» 3 7 Virtus naturalis duplex. 42 Virtutis nutritiuae adus triplex» ^ j
Virtus vitg,& calor naturalis & fpifitus quid. 42 Virtutum corporis
humaoi partitio* Virtus naturalisduplcx. ^3*69 Virtutis naturalis coucnicntfa
ac diflfercua cu animali, 43 Virtus prima multjpUcitet» Virtus quintuplex.
Vtrtutisgenustriplex. 52 Virtutis miniftratae genus duplcx* 54 Virtutis
duplicis diffinitio. 5 ^ Virtut/s opinio Platonis» Virtus operatur duplicitcr*'
5 ^ Virtutis nutritiuac operatio duplex» ^ j- Virtusanfimilatiua duplex.
Vfrtusailimilatiua quid» Virtusgcncratiua duplex; Virtus.informatiuaquid»
Vtrtus crefcitiua 5C nutritia q pado giiatiuac dcfcruJat. s 7 Virtutis
geticratiuae fpermatis & immutatiux primsc dify fcrentia ac conuenicntia.
^7 Virtus naturalis duplex» 5 7- Virtusattradiuaquld. 53
Virtusattraaiuadupliciter» ^jg Virtus digcftiua duplcx, 5 g Virtusdigeftiua
quid. jg Virtus expulfiua duplcx. ^ g Virtus difcrctiua audetur»j Virtus
difcretiua quinta. Virtutis naturalis op^t/o» ■ Virtus animalis ad vitalis
quid» ^ . Virtus animalis triplicitcrt ^ Virtutum plcna diftridtlo* V irtus
vitalis duplex. 6f Virtus naturalis confideratur duplicitcfi €7 Virtus animalis
quid. C9 Virtus comprehendens duplcx» €9 Virtus comprehenfiua quid» C9 Virtus
conferuatiua dc Virtus memoratiua quid» 7i«bit Virtus motiua quid. 7 1 Virtus
motiua duplcx. 7r Virtualiter talc duplicitcr» S9 Virtutis acflus cfifentialis
duplcx.- 1 1 r Virtus dcbilis dupliciter. jj^ Virtutis intenfio
quid. I3ff Virtus vitalis dupHcitcr. ^ . , . , ^**® Virtus rcftauratiua dicitui
infinita triplicfter# 208 Virtus nutritiua rcftauratiua acqualitcr triplicitcr»
'aos Virtus nutritiua quid. ^ ^ ^o* Virtutis nutritiuf adus vcl actio quid. a
10 Viricomparatioadmulierem duplex»^ 21C t Vir non orbatus quid. 21«. Virtus eft
tcraperamentum» ai« VirtusdupIicKcr» ^ts Vita quid. «o^ Vitam darc&viuerc
quid. ^ 4f Viteviuentis opinio Ariftotclis» Tfii^ Vita tripliciter. ^7 Vita SC
efie dupliciter» <J 8 Vitalus ladeus. Vlcerationis vari^ fignum» 14S V
hduoforum corredio* j 7 s Vnduoforum nocumcnta. ,175 Vnguium g(bbofitates. 1
1(> Vnitasquid. ^ 5> Vocis differcntia duplcx & clus Caufa# 1 1 9 Vox
acuta quam tcmpcramcntum fignificet» 1 1 9 Voxnaturalitcrduplcx. 132] Vrina
indicans coltum aut pollutionein« los Vrina duplicitcr. 144 Vrina quadruplcx.
144 Vrinac indicium. *44 Vrina matutJna. 144 Vrinam tingentia# 14f Vrinam totam
colligcndam elTc caufa quadruplcx» 14^ Vrinac cuftodiendg a radio folis caufa
duplex. Vring fignificatio cx gcneribus. 7. i^^j Vrmgpalearis indicatio. r^^
Vrinae diuerforum colorum indicatio* 14^5 Vring diuerfimodgrubcgindicatio. 14^
Vrin? emittcntis fanguincm paulatim indidum inalu. 147, Vrina portatilis &
cruginofa/ ^47 Vrinanigricoloristriplcx. Vrinam fieri nigram multiplicitcr* J47
Vringnigrgbonumindicantis conditk) triplcxt 143' Vrrn? diarrhoea vcl diabctcs.
143. Vring nigrg caufa triplcx* 145 Vrina transluccns. 245 Vring albg
translucentjs indicatio» , Vrin?albedodupIcx. 14« Vringalbcmucilaginof?
indicatio* Vri ng vnduofg indicatio, Vringfaniofg indicat»» 145 Vring ladcg
indicatio. t4S Vring fimilis laduc? carms caufa SL i ndicati©; 1451
Vrrnarubcamcliusaquofaduplicitcr, 1451 Vring rubcg in acutis indicium. 1451
Vrin? miftg cx albo & rubco caufa dupkxt » fo Vrina olcaginea quid* "
ijo Vfing oleaging regulg fcx: \ f e Vrfng I N D E X Vrinx oleaginx diftindio
varia» ' so Vfi"3c colotis rubci indicado, i so Vraig fubftantia quidt «
so Vrinaefubftantia tripl<;x, tso Vrinaetenuis indicium» »5» Vrina tenuis
dupliciter, » 5 1 Vrinx tenuis in acuus indicium, i f i Vrinac inquirendae 3c cognofcendae
canon pradicust i s i Vrinae cralix detcnuis durabiluas qu3c peior, i Vrinac
tenuis puerorum indicium» Vrinae clare cmda: 3c diuturnx fignum» i f i Vrinae
tenuis in fanis indicium^ i s « Vrinae multum fpiiTx feu grollae indicatio, i s
» VrinacgrolTx fignum malum* i* if^ Vrinae fpillae in fano perfeuerantis
indicatio» i s 2 Vrina fpilTa duplcx, 1 s 2 Vring fpilTac dC clarac caufa mater
jalis, 1 y 2 Vringtenuis perfcuerantisinacutis indicium* isi Vrinae fpilfx in
acutis fignum, i f $ Vfing tutbidg indicium, if3 Vrinae turbulentac caufa, i ^
i Vrinae tui bidx modus triplex, i J 3 Vrinae turbidg ua manentis indicatio
duplex, i s s Vrinaequactujbidamingituriudicium. 1 J4 Viinac quae aquofa
mingitur iudicium» i J4 Vrinae modus extraneus» i ^4 Vrina:fuperHut3eiS;:natuialiscoIoris
indicatio» H4 Vrinac vlcimi^tac tuibide indicaiio, M4 Vrinae turbulcntac
indicatio i f4 Vrina frigida, M4 Vrina praegnantium» i>4 Vrina colori
membrorum fimil/s» 1 j s Vrina: fublideniia vt puluis tSs^fumu»» 1 j f Vrinadiucrfarum
parciunit ijf Vrinainquafunc uelutifila, ijf Vrinccinodore priuatac indicatio»
iff Vrinae foetidae indicatio, ijj- Vring aeris indicatio, iff Vrinae acredo
quid Sc cius caufa, 1 f 5 Vrinac odoris dulcis indicatio, j f ? Vrina foecida
dupliciter, i s j Vrinacfoetidx perfeuerantiac indicatio, js^ Vringventofitatis
&ullarum caufa» iftf Vring fpumofe diuerfimode indicatio» 1 f
Vrinaquadratadupliciter, i<Jc Vringmali coioris indicatio, i6t Vrin^grolTe
vStiurbidgcaufa, i6t Vrine mulierum qualitas ^ ratio cius, 16 1 Vring eoi um
qui coitu vfi funt, 16 1 Vrinfprggnantium difpofitio quintiip!ex# 161
Vringanimaiium diueiforum quaiitas, i6i Vrinam difcernere ab alijs liquoribus
multipliciter prxci/ puepcrodorem polTumus, 16 z Vrina laudabilis Sc fidclis
nuncia falutis qug. 225 Vfnc^-quid, js/ Vue nutrimentum» i6s Z Zaferinus color»
n Zebrabegi quid, 8 1 Titulu9 libru Aben ct Abigd. Mundi, •^edicia P'R O H O
PRAECLARISSIMI PHILOSQ phi IIIuftnT(^medid lacobiForoIimenfisru per duas pnmas
Fen primi Canoms Abin Hali Abin Sceni egregia ExpoCno cum eiufdem
quaeliionibus: atcjj nouiffima lacobideparribus mediciexcelletiffimi fuper
pluribus fecundac Fea capiculis interpretatio fozliciter Incipit, Verba Abin
Hali Abin Scem*. N PRIMIS Deo gratias agamus Ocut fui ordinis celfitudo ct
benefictjipOus multi> tudomeret,cuiusmi> fericordigfuperocs^^
phetasexiftunr. OmifTis fuperftuis narra rf;^ 1 • , , . — tionibus.a qaibufda
in cxor dio hujus libri ffen fohtis,folum in hoc .principio quatuor p
ordineperquueaius^Primoquisrittitulus huiuslibri. «c. cudo gd fit fubm ,n hoc
libro.Tertio gs fit ordo huius hbii ad ahos hbros niedjcincab Auic.copolitos,
Vldmodeue. «ousjntenno,qu,sfims,quarvtilitasiibri,quar" ip> fius
cax,fatis exphcataudor in li^a. Propter primil fcif. dumc^tuuluslibnficinfcribitJncipitl.baprimur^^^^^^
n quepr.nccpsAbohalyabinfcenidemedicinacompo. be h.r nl- r'' ^"'^^Cvt
ciuida.^icunt3q, penes aL pot^iav^^^^^^ du Vi?Vr. r h^li^abin vcroeft caiu^
^eni. re^ A^ \ V- "".'t'"s»Tncipirlir>er priinus &c.quc
prin. ceps Aben hah.Kprmceps filius hali. Corrupt^^n d? aZ hah,Demde fequic
abin fceni.i.filn fccni.Nosl ^r^^ pted,cimusAuic.cuhocnon ftic^Jt nome^^^^^^^^
vero fuerit ,gnorat.Mundinus vero refert fupe^^^^^^^^^ am,qn^,ibrnreHasc6.^^^^
^infynonymisAmc.mterpretatmanerifQHi/t- ■ <la.tus magLs in quo pPes &
vari^St mat ''•n^' «:ma vero ,pptie eft traaatus plura cotSn r/nr "^•'^^^^
"^luracotinet.vnafaltcmateriain^e"^'^^^^^
«»v.ro&cam,idfintfa.ispatet.Exqt,oo°"^^^^^ md"^r
i'"°qfiq<diuidi polTein fuCa " Sdoh '''^''^^'"•*™5vc,odluidipo(rr^rc;K"''
rm' mTi:^:,t^-^»'^L--f-^^^^ principale fci ndS pr^"„Tf" ^'rT "
^^^^' '"ecundn fit>n ^pollto tiid ^■^"'^''f '
f'*.'"."]"'';.P^accipi pof Iifco!,detr,e 5.'
cuZZtft"^"^ '" ^ ^"'''^^'
&adq*qnccn<^i„^'K"^;" -S^Pf 0"'! ■nuefligant,
butioneml,rlc&cr.hn;irA° P"'5JP='1'>- attri>
fueuit.cjuarrnumerfifum*dfcSr." "^^^^ E M I V M; I corpus humanum
fanabllc aegrotabile ^«fopefabilc a medf co»Deipfo naqjcolideracmedicus
inquantuhmoi.ppiie'' tates & palliones principafr inuefi:igat,d: quxcunq,
in mc dicina cofiderata funt ad iliud attributionem hiii, aut tan^' qua
c6ueiiientia,aur tancj c6traria,aut tanq partes,aut tan^ quam accritia
&:c*Ciuauis.n.medicus ventos mineras plan tas *&:j.^enena cofidaet qux
alia funtab humano corpore, non tii ea c6fiderat;nifi inquantu ad corpus
humanil attri/ butione hfit vt patet intuenti.q) etiam non tranfcendat mc tas
fcientioE medicinai fatis patet inteiligenti . qrTi.C nulliu» altcrius fcix
mctas attingit. Ex quibus patcre por primo quid fit fuBm fciactraditoc in pnti
Iibro.efi:.n.corpus huma S"^'."* num ^anabile ^i^c.fecundu paftiones
coes tfnmodo cotidc libri. ratum.Patet fecundo dria fubiecfti huius libri a
fubiecfto to lalis fd3c medicingE.hic.n.cofideratur illud folum fecildum ,
palTiones c6es,illic vero fecndu coes ^Sr^pnas.Patct tertio idem polfe eiTe
fu!5m alicuius totalis fclae & Iibri partialis
e;iufdemalitertniS^aHterc6fiderati7. Ex quibusvlterius ^ patet rnfio ad te^tiu
principale.f.quis fit ordo huius libri ad {^^^
alioslibrosmedicinacabAuice.copofitos.Eft.n^ordinedo cftringe prior,eo q>
eft comunior.quae vcro funt comunio/'
ra,nobisnOtiorafunt,cSc:ordina!docrtingpriora.i,phyfico/ , \
rumtextucomenti.4.&:.f7, Quantfiadvltimr7h cliber ^,?* diutdit in prohocmmm
6c tracftatum.fecunda ibiL Dico q, mcdicina.lPiimodiuinuimpIoratauxiliu.Secundo
explf/ catcam copofitionisIibritangendointentionccSt* modum fui .pcelTus.Tertlo
tangit vtilitatc et necefiitatc huius libri, fecunda ibiLPofl:
dicamus,"liema ibi.LNon eft autem bo num"l Dicit pt imo cp in primis
aget.t.refeiet gras Deo fiue patri ficut celfitudo fui ordis 8c multicudo fui
beneficrj meretur.cuiusmifericordiacexiftuntfuper ocs ^phetas»
Sciendriprimocj»de,fta dic^tione»Deus multsc dant de^ ^jf^
fcriptiones.PrimacollecftaaBoetioinlibrode confolatio/ finitio ^ ne.Deus eft
ens bonum quo nihil melius cxcogitari poteft y^aria
&h3ccdefcriptioefttheoIogica,penesquaindubitant' tene Boetiua dum eft deum
efte bonitatis fiue perfec^tfonis irtffnit:c»hac fenferUntPoeta:vtOuidius..i
2.meramor.vbi ficair. Im^ o M* menfa eft ffncq? potentia cocIi.Non
liabet,&fuper! quicqcj " voluere peracftum eft.Secuda defcriptio eft
phyfica aut.me taphy fica.Deus primus motor aut prima ca a qua oe aliucl
eiTentiarreftdependens,penesquano cogRofcit primam cam e(Te intenfiue infinita:
perfe(ftionis»qucci7C}? autc iftaij^ tertcatur bona eft» Sciendu. 2 .penes
theologos gram diui Gratia di in gram iticreatam &gram crcata^Prima eft
Deus, Sc^ duolex cunda ceftedtusvelcreaturaa deogratisfac^a^Penesalios diuidic
gra in gram gratificantc fiue gratii faciente,et gram gracis facfta«Prima eft
ficut deus aut quodcuncp aliud libc/ rumaliquidgratisfaciens.Secunda cft
quazlibet operatio vel effecfius ab alio gratis facftus Jn propofito ergo
fumitur gra feciundo modo vt fit fenfus.agamus.i.petamus gras.i. cffecfcus gratos
deo. vt.f.lumc fclac nobis infundat&c.Ahr' agamus.i»referamusgras deo ipfum
laudando&immen^ fam cius bonitate cofitendo propter donu fdx nobi,=? gratis
coceffum quo hunc librum 8Cc. Ex qulbus foluit Irale du bium hic mouei i
folitum de regratiaiione qu2c fieri non de/ Ordo i> betnifipoft fufceptu
bencffcium. Sciendu.j* vt colligi telfua/ potexdiclis Auic.i
i,metaphyficx,&: Algacelis in fine liu fub^ fuac metaphy ficx cp inter
fubftantias intellec^tuales repcrit ftatiali, ordotalis.lnprimo&fupremogradueftdeus,
In fecuc^o Alga, angeliJn tertio prophetc.In quarto fapientes Jn. f .uulgus*
Angelis.n.primoDcus myfticafeumyfteriacSi^fecreia re> uelat,prophetis vero
pcrangelos,fapientibus vero per pro phetas:vulgo vero per fapientes.Mcrctur
ergo celfitudo or dinisipfiiis Dei vtabeoperantgrac quia in fupremo <»ra>
du tanti ordinis fitus eft. Sciendum quarto a Deo multi/ plex beneficium his
qucfunt circa Deum comunicatu eflfe. Primiim quiaomnium quxfuntcircaipfum
creatoreft,io primum beneficium nobis comunicaium eftcfiTe, proptcr quod Genefi
primo Jn principio Deus creauit cccium SCc» Et in fymbolo.Faaorem coeli 8c
terrac , per qucm omnia Iacob«s*i,auic* Aa Arifto» Thom. P R I M I C A facfla
fanr.^Et boctius tertio de conrolatfone merro nono Cic ait terrarfi coeliq; fator
&c»Ec Mefje Gyijj coeli fecit Deus Secundtmi benehciian qnia. omne cns ab
eo creatum effen tialiter in confe! uari dependet.crt.n.deus animal fempiter
num,a quo cozlum Sc tota natura dependct* 1 metapliyli cae.textu.comenti. 3 9.
vnde. i ,de ccelo tcxtu comenti cente fimua primoquidcemedefiiiatumeR clTe Sc
viuere.his quldem clarius,his vero obfcurius.Et tertio de confolatio ne
metro»9*0 qui perpetua mundu rone gubernas ♦ 7>r/ tium bcnencium qj ad
cuiuslbet crcaturx aclionem effc/ cfiiue concurritca.n.primaria
plusinfluitineffccftumciqug cunqf? ferundaria,at habec in prima propone de
caufis qua reloannisprimo Sineipfon hil facftum eft. SilV tertio dc
confolationc metro nono.Stabilifc^ mancs das cuncfta mo ueri.Et tam igitur
multiplici bcnc£:io dei rantH^ir fui ordis ccllinidine agenJxfunr grates deo.vt
fupra diJlum eft» Pfophe ^5»cicndum eft quinto q? propherx quali prophitores a
ve ta quid ^^^'^^^ ^^^^^ funt,eo diuina reuelatione de lururis vcra p vFvatcs
"''^"^^■■^"t-M'ii n-antiQ»^^tt!i> va.es dicebantur,apnd nos
dfir prophetx.in facra au:c lcriptura dicunturvidentcs^vtlfy/
dorus,7«erhymoloiiaru. J.ca}3.l3trjsauic i homas cfeaqui no fecunda fecundjo, 1
7 2.^^', 1 7 i,qone.D(ciiur propheta a pro quod eft ionge vSc piianos
apparitio,eo cj> de longe futu^ ra Hbi apparent.Ad propofTtum igiiur fuper
ots prophetas funt niifericordix dci.funr^n.propheta: nobis- mife, icordes
ppterdei mifericordiam^ergodcusmagis eft mifericors, proptcr quod.n. vnOquodqj
rale 5c illud magis primo po^ fteriorum.maio .n.incomparabirreftcura
leleuationis no ftrp miferia' in deo in prophctis. vel funi fupra ,i, vltra
omnes propheta9,quia vfvpad nos fcextcndunt. Notan^ dum vltimo vt norat beatus
'I homas.fecunda fecudg.j u q*q> hoc nomen mifericordia cll nomen
acquiuocum, .Su^' mitur,n.quandoq? propric,(S^ fic ab eo defcribiLur.Mifcri/
cordia eft alienac miferix cordis vel in corde compaiTio, 3C fiipplet quidam
cum appetiru relcuationls ciufdem , dc Cic fumcdomifcricordia eft pallio
appctitus fenfitiui, 6C fic no cft deus mifcricors.Secundo fumitiir
mifericordia comuni ter pro quaci7q? cura rcleuationis alieng miferiae, Sc fic
deo conuenit elTc mifericorde,ct talitcr fumitur in propofito.Ex quo foluitur
dubium moueri folitum q> in deo non fit mifc ricordia cum
fitpafifioappetitus fenfitiui» Bc poftea dica,q; qaida de mefionbus amicis quos
hahere uideoncm* in ommbus pro quibus mcdcprecatus fucnr, fatisfacere debeo de
re qua po{ram,merogau!tuteiJibram de medicma fa c"iam,etus regulas
uniuerfales 8C particulares ta Ii tcr comprxhendentem,ut explanatio cum bre
uiratemcoconiun^ratun &:fecundum plunmu cfFera quantum cft afferendu de
declaratione i'n uerbis paucis,qao J qiidem coacedL Tangitcaufam copofitionis
libri,Scc?undoordincm ceflfus.fecuda ibiLEt miiii quidem pIacuit.~lPrima pars
pa ter* Sciendum amicitiam eiTe triplicem.proptcr honertii proptcr
vtiIccS<:,pptcrdeIecT:abilein:er quas fola amicit^a ppter honeftum eft vera
SC permanens amicitia. 3. ethico^ rum. Ex h moi amicia arbitror hunc amicum
fuilfe de quo loqiiitur.A.Propterquod dixit.dc melioribus amicis Scc^
E)ixitetiam de re qua palTum,quia rogatio amici debet cP
feadpofTibilia.Dixiteria cxplanationcm dcberc cfife bre> uem,quia nimia
longitiido fermonis cft caufa confufionis, ut Ar.primorher.EtVullfus primo
rhetoricx inquir» Res antiquorum plemq? malcintellecf^as clTe propter longitu/
dinem magis narrationis obfcuritatcm. Ec mihi placuf!: utm primfs loquerer de
re^ buscomunibus,a:unmcrfaIibusutnufcppartis
mc.dicma«,theoric^?,uidelket&:pra(^i'c». Mifcri^ cordia duplex» Dubiii AmiGi>^
tia tri^ plex* Arifto» Tulhus A V I C E N N 75, Poni t modum 8c ordincm
pcedcdi.Et primo qrum ad primumIibrum,Secundo quantum ad fecundum. Tcrtio
quanrum adcertium,etficdeinceps.Patetcuoddicitin pri ma parte. Scicndum per res
co.^s intelligcrc dcbcmiis res vresparticipationc,vtcaro,ncruus<X:c.per vFes
vcro un ucrfalia praedicationc.Melius autcm vidctur q> ly ct tc> nearur
expofitiue vt fit fenfus,c5<: pro.i.vfes^Huius autc celTus ca eft,quia prius
facilius coprahenditur a nobis res coceptu coi confufo qp diftincftp , vt patct
in prohce/ miophyficorum.textu gDmmenti tertrj» Poflea
ueroloquardeuniuerfalibus iudicio rum uirtutum mcdicmarum fimphau. Et poft
bxcdc parciailaribus corundem. Explicat ordinem quo ad fecundum librum. Dicctis
q^poftprimumloqueturdeiudicijs medicinaium fimpli^ cium
vniuerfaliter,deindeparticulariter. Sciendum pri/ mo q, iud/cium vt propofito
pertinet eft inquifitio qua pcr uenimus in cognitionem qualitatis
mcdicinc.Sicut ex fapo reacutoodof-eiS::Ieuitatefubftaria?medicing cognofcimus
medicinam cnrccalidam,econtrario vci^o frigidam.Simirr cognito qj medicina fit
fubftanrix fubtilis 3c laxg ccgnofci mus per hoc medicinam no fuftinere
decodionf multam. 6C ex contrariocontrarium coprchendimus. Scicndu fc/ ciindo
horum iudic/orum quoddam efie vPe, quodda vero ludfci^
particuIarc.ExcpIumprimi.ficut iudicium quo medicina mcdic»^
acutaiudicocaram.bxemplumfecundi ficut iu:!icium dc naruH»' vrtica yel de
piretro vel fimili cp fn calida: cSpibnis.Et de vtroqjiftorum iudiciorum
tradunt.Cancnes in.2. libjo. UCU: Arifto.Jiupf
Dei'ndeIoquardeagritudmibus,qu^inuno quoc^contingunt mcmbro, Ponit modum
proceflus quantum ad tertium libiu Et primogeneraliter.Sccundofpecialitermagis.
fccunda ibi LPrimus tamen.lPrimapars patet» Pruistamcnincipiaabanatomia illius
mem bri ct eius luuamcnto. De anatomia.n . fimpli- cium membrorum
etfimiliteriuuamentfsin bro pnrno uniucrfali iamtuclocutusero. Cum aufc mcbn'
anatomiam confumauero, in ^plu ribus locis demonftrare mcipiam qijo eius cofer
ueturfanitasdeindefermone abfoluto oftcnda eius ^gritudmes uniuerfales,&:
caufas, & femiV tas cognofcendi eas,&: uias cas medicadi in fer mone
ctia uniucrfali.Poftquahas res uniuerfa. les expIeuero,ad ^gntudines redibo
particula^ res. E t in $ pluribus earum er lam demonftrabo in primis ludicium
uniuerfaleineius diffone dC ipfius caufis &fign&ti'onibus.Dcindead i'u.
dicia reucrtar particuIaria.PoftoftcdarFam uni uerralem in medicando.Dcinde
defcendam ad medicandum particularitcr cum unaquaqj me'- dicina fimpliciaut
compofita. Ponit modum proccfirus fpcciaPr qu5tum ad tcrtium brum.Secundo
remouet dubium.fecunda ibiL Ad illucl au tcm.-l Dfcit ergo q» priufqp loquat de
cgritudinibus SCc. oetcrminabitdeanatomia mcbri&eius iuuamento.&hoC
quantum ad mcmbraorganica,quiade anatomia coCimu lium iaiT, dcterminatum
cftinprimoCan.Deinc^edeter^ •Tiinabitmodijconferuationis faniratis mebri.
Etpoft kr/ «"one vfi tangct vFcs acgritudines ipfius mchri , «S: modos
vFcs cognofccdi,^ vias vrescurandiipfas.Dcinde dcfccn <Jet ad particulares
spgritudines.Et dc illis primo ponct nq-^ ticisjs Meb luuar tum ( plex» F E N
r, ticias vniucrrales,&: corum diQFones,cas, ct fignificatfone»
ipfarum.Deinde defcendet ad particuiaiia iudicia ipfarum .jj agritudinum 3C
ponet cura vfem earum» Pofi:ea vero de.' 1 fcendetad particulariter medjcandum
cum cjualibet medi 1 cina. Exempli gratia . Pnufi^ a* in tertia fen terrij Ca^
1 nonisdeterm.netdexgriaidinibusoculorumponet anato niiam oftendendo quot funt
iiumores er tunicae oculum co bculi P^"cntes.Deinde docct modfi conferuationis
fanitatis ocu tgr^tudo ^^"^ corrumpentia fanitatem oculi 3: a tjui
\r'fto#dupfx. abftinereoportetjVt coitu puIueretSrfamno&c.Dein^ * *
c^efermone vFidetcrminatdeacgritudinibusoculi.vtq^q/ I da funt
c6pIexionales,qu?dam coponales SCcEt ponit mo I dos curandi vFcs,vt q>
copFonales curant per conttaria,re-' pletionales per euacuantia.Poftea vero
defcendit ad xgri^ cudines particulares oculiiputa opcalmiam.I^rimo tangen^ )do
ditfone optalmix cas,3;: figna eiufdem in c5muni. De> indefignaoptaImiaeinparticulari,puta
optalmiac calida; ff igidac 3Cc,3C cas ciufdem,.Deinde ponet curam vFem op^
talmiae calids aut frigida:,vt q> calida frig:dis,vS:frigida ca
lidiscurencAntimoveroondet medicinam particuhrem approximanda in opialmia
calida.>^. g. tiiutiam ablutam Mebrij cum aqua rofata aut ladc 3c fimil a.
Seiendum eft pru fnFdpFx q> mebro; um quacdam ab audoribus appellantur or/
ainica o6Fici?ilra velcopofira quacda confifiavel iimplicia.
Primafun:quorumnonqu2elibetquantiiataia pars reci^ pit totius denominationem,
vt caput:cor,ocuIus. Secunda rdiciO vcro econtra vt os,caro;neruus.A J
propofitum Aui.tertia cdici^ can.ponet anatomia cuiufcunqj organici.Et non
ponet ana iruin» tomiam coliFium^quia lioc facit in prima fen primi. Docl,
Juuame f. j^ccundofc:endiiq,iuuamentuapudaudoresfumiiur tum du. dupPr.Pnmo
coiter ^indiffercnr pro quacun:^ naturali et plex. coucnienti adione vel
operatione mebri,qux ideo dr iuua _mentum,quia iuuat ad clTe vel bene efte
eius.Secudo fumic iuuamentumagisftridc5^prxcife.popone mcbri finaFr orclmata ad
mebri oponem principaiV opei antis ad cofer. uat^onem itKhuidui vel fpei,ficui
opo pulmonis eft iuuntnc tum rerpedii principalis operation/s cordis . 1 n
pronolito vcfofum turiuuamentum primomodo, Adillud autq.jod prius dica de
iuuamento tnediciaarij fimpliciu in segritudinibus in Iibro medianarufimplidii
in tabulis pi(^is,quas bo- nu e heri ficut in difciplinae mo afpicies cij ad ip
^ rum perueoies no reuertar ad dd^m niCi modica re de
medidnaruquoc^copofitaruqu^ mihi ui debunt mantidotatio melius poned^iuuamen
tisiiX quo mifceatur^ufc^p ibi loqui dimiaam. Remouet tacitc
dubium.Dixerat.n.in hoc tcrtb fe parti ±-T 1V"^''r couenientibus in cu ra
cuiufcLict^ sgntudinis.ldeo polfet infurgere dubium oa
Jlehisampledeterminabitinfccundoin tabulis nidis de^fd -"^ - ^uuamentis
mcdicinaru copofi.arii a^ Pi^as i^l " °f ' ^^^: ^^J^^ Nota pcr tabulas
dccoratior^s S fi.TT"' defignant.a arcolas ^prietatu dam bafim if jl^f;^^
^"nt ad inuenie " medictna copofita, vt infra paicbit» Racetautcmmihiutpoft^hunclibrumcon
fomauero:ahumIibrumcom%adereb^sS^ cularibus,taquofic.pprfetasnominandiS
tudines,quarcumacdduntnonfunt «ni eidem mebropropne. n quoetiamde puIchritudiiS
H^imur.Etinhochbroeo caileproceda quo to,hbropariicukacjuieftanteip(um
proceffi. D O C. I; 2 Ponit intentione cius gtum ad quartii libru ♦ Et patct in
Ira. Scicndu autc eft 9» multJpFi dr aliqua xgiitudo ceis» /E.gritu>
Primoquiaifcpluresclaudiiitgiiiudines,vi.'ipa. Seci"ido do dicit quia no
fic vni mebroaccidii quin alteriab illo fccudu fpe cois mF/- ciem poliit accidcie,vi
mala copFo caFa vel ti ida. Tci tio tipHcir* quia c lapfus naturac c6:s,ut foFo
cotinuitads.Quarto qu.a toro aur totius Ipdit opci ationes. hcoira vei o cf
morbus ,p prius vFfingularis.i-icet poliitctdici moibus coisaut par ticularis
prcdicafione,qui modus no multum .ppofiio pertl net.Ad.ppofitfi igicoibus liis
quatuor modis determinac dc egritudinibus in,4.I;bro. Cotra,quia in
quartotinCtac de ruptuia fiphac.ltcdedislocatioedetcim-naraijiiC-crtura rum
.Proillodicuntc]uidaq>ruptura vtficeilcois a-gri/ tudo,fed vt ruptura
fipiiaceftargrirudo.ppria. Hxcrnfio no valet quia fic ctia I tertio
dcterminatur de xgiitudinibus c6;bus. AFr dicunt ali] cp ruptura fipliac eft
cgritudo cois, quia naturae coi.f. vnitatis.Hacc pot reprobai i ficuc praccc
dcrts. Ideoaliterdiciturinquartolibtoplurima tradatio eft decommunibus <S^no
.ppirj? acgritudinibus,tamequa doqjcx confequenti tradat de proprijs, Quod fi
mihi deus auxi?iatus ruen't,& hunc confumauero Iibrum,addam poftea in uno
li^ bro antidorarium. Haec pars patct» N6 e autc bonu ut hums libri pFm no fit
apud unijqueq^ 6l i eius memoria qui huius doctrina: noie uocari 6l' ^ ea
lucrari denderat.minus nac^ qd*medico necium eft coprsehendit^qd^uero ia^
peripfumadditum cft incoprathenfibile eft. OfiditnecellitatciiuiusIibri.SecndoalTignat
cameius. Tertioordinatfead fequcntia.fcvunda ibiLMinus naq;."] tertia
ibiLQv lideus.l D:citprimoq)cft bonfijUrpFm liuiusl briJiofitapudvnilqucq?,^ in
mcmoria vniufv-u> iufq?t]ui defidcrat vocari noiehuius do<ftrinac iSrlucrdri
j> cam. Dicit fccundo cam clie,quia hic lil^cr coprahendic minus quod eft
mcdico neccllariri.Li fubJit q> illud quod eft additf) fuper ipfum eft
incopvehenfibile. Primo nota# q^ notani: Auic.dixit pFm quia non elt poflibile
q» libcr hic totus mcmoriac comcndetur, Secundo nota.c^ licc parti cula.Minus
nanc^ quod mcdrco y&:c.dupFrcxponitur. Pri> mominus.t.vf.jjad minimas
propones inmedicina,quac non funt vltcrius rcfolubiles in fcia medicinf.hic
libcr cou tinet.Velahtcotineroraiftcl;bcrvf(]^ad iilud minus vel minimiJ,sUO^
niedico neccirariiT. Tci tio nota.q» ifta pariicula,quod vcrOjtripFr exponit.
Vnomo quod vcroe fuperadditij huiclibro,quia.f.non coprglienfum vcl coprg
henfibilc in co,cft incoprehenfibilc.nihil.n.in hac fcia cogi tari p5t,quod non
inhoclibrofitcoprehenfum vcl coprse hcnfibilc, Alitcr cft inc6prghenfibile,quia
talc ncn coprcc^ henfum in hoc Ibro non eft nifi habitus quidam,per alluc^
fadionem 3C non per doctrinam acquifibilis. Alrj aliter.in/* comprehenfibile
eft.f.per dodrinam demonftraiiuam, vt qualitatis aut quantitatis
auttemperaiis,autloci limitatip certa quae folu coicdura 3C no Certa fcia
c6prghedi piit, Quod fi deus mcii^plogauerft tcrmi nu et (ec$ da fucceflerit
fortuna,mc ad aha pra?parabo. Ordinat fe ad fcqucniia^Etpaict quid dicat in parte
ift;| vfqj ad finem 3<:c, Poc^rinaprfmacuiusfunt dao capitula» De diffone
medicinae capitulum primum* lco q; mcdicina eft fciecia qua huma ni corporis
djfpones nofcuKex partc qua fanaf uc! ab ca remouet , ut hfra famcas rolnaet ?^
amala lecopereu Iacob»s»i»auic» Aa 19 P R I M X C A N. Hic ponit tra(!latuni»Et
diuiditur in quatuor fcn.Tn pri> fna tradatur dc rcbus naturalibus Jn
fecunda de non natu ralibus Sc praeter naturam Jn tertia dc conferuatione
fani> tatis Jn quarta demodo curationis a'gritudinum*partes pa tcttPrimo
ponit diffonem med/cinx cnumerando eius fub ictfla.Secundo determinat dcrebus
naiuralibus ♦ ibiLElo menta cS^c.lHrimo ponitdiffonem^Secundo obijcit cotra
cam.ibiLPolTetautem aliquis dicerc»"! Dicit prfmo c^^ medicina eft fcientia
qua nofcunt difppnes humani corpo/ ris/ecundum cp corpus efl: fanum,auta
fanitatc rcmotum, ^cdici,? vt habita fanitas confcructur,&: amilTa
rccupcretur. Scic> fiatriv cium eft primo q> ifte terminus medicina
tripfr fumitur» pfif Quandoq? fumitur pro habitu fcientiffco dire<5iuo ad
opc^ rationem circa corpus humanum ad conferuandam fanita tem,aut azgritudinem
remouendam, Qnq? vero p inftro quooperatur mcdfcus circa corpus humanum
confcruado fanitatem,aut3cgritudincmremouendo,'quod ab audori^ Jsusponiturtriplex.dixta.fpotiosS:
chirurgia. Quandoqj autcmfumiturmedicina,vtdiftinguiturcontra cibum 8c
venenum,vt fecunda primi.cap,de eo quod comeditur dc Gaf. bibitur,& primo
de fimphci medicina. i »cap. In propofi^ to ergo fumitur medicina primo modo,
Sciendum fecun E)ifpo do q> hic terminus difpofitio fumitur duplicitcr.
Primo vt dupfr. diftinguitur contra habitum,5<: fic non fumitur
hrc.Sccun>' do pro quocunq? quo aliquid formaliter recipit aliqua ac>
ciden^alem denominationem,quaIiter dicimus albedinem difpofitioncm albi,c5i:
nigredinem nigri , 6C taliccr fumitur in diffonc. Scicndum tcrtio q> in
diffone praedicTca ponit Auic.gcnus dum dicit fcientia.dcindc circunloquitur 8C
rc ftrnigit ipfum dum dicit.qua humani corporis difpofitio/ ncs nofcunt.Pcr hoc
aute qd^dFjCx parte qua fanat ctc.drt hxc fcia a nanirali 8C morali,Iicet.n.
vtraq; illarfi humanu corpus 8C eius difpones cofidcrct aliquo mo,no tn inquan
tum fanum eft vcl a fanitate rcmotn,Deinde cxplicatur nis dum fubiungiiur,vt
habita confeructur fanitas 6Cc* Poffet aute aliquis dicerc q? mcdicma diaidit
in theorica 5C practicam,(cd tu totam ipfam po^ fuifti theoric^m,cum dixifti q?
eft fcienna. Obrjcitcotra diffonc.Primo cotra genus.Sccudocotra (drias.ibiLNeq?
pocaliquis.lPrimoponitobiecflionc.Secu do Coluit.ibiLNos vcroO Contra genus
obiicit fic. Medi/ cina diuidltur in theoricam 3c prac5iicam,fed tu cam totam
pofuifti theoricam cum dixifti fcientiam , eo ois fcia eft habitus
intellediuus.igiturdiffinitionon bonar Nosaijterndebimus tunc &:dicemus q?
ar/- tium quidda cftqctcft thcorica ct practica,que admodu dC de phiIo(bphia q?
e thcorica 8C pra> tica,&: dc mcdicma dicit q? e thcorica 8C practi^ ca
Jn unaqua($autc harii diuifionu ahud uolu^- mus diccrcciidicimus
theonca,8<:aliud cu dici^ mus practi'ca,no tn nobis necclle c declararc
di'-' ucrfitate,qu« inter eas exiftit nifi in mcdicina. Soluit obicdione
praemittendo fundamcnti5 ex quo pot haberi fofoiSf^ponendo driam intcr theorica
<5<:pra<flicam, SecundodecIaratcaJecundaibit,Ciicrgo de medicina.l
Dicit primo artiij aliquid effc eft dieoricn, 8c aliquid q> cft
pratticn,5^hoc ta iri pliilofophia in medicina. vcrum eft q> illic aliiid
intelligit per pradicij ct aliud pcr theoricu* hic tn non oportct illud nifi in
medicina declarare. Scien dum iii philofophia theoricni 3c pradicn
rcpcrit.|:)ut phi lofophia fe exrcndir ad naturale.morale.rCnalc.mathcmati
ca.&: diuina Diuina.n.cft purc theorica.Naturalis fecundii ^ius maiore
partc cft theorica.Moralis vcro prac5|:ica cft fc f undum ahqua eius parte,vt
vincens olympiam coronabi turJte ta in naturali $ in morali rcperitur
thcoricu&: pra> ftjcum,ExeplijmnaiuraIidepra(flico,cxic«rio & mam A
V I C E N N Jfi. praefcruStaputrcdinc.quics autcdrhumcdatio prfparant ad
putredinc.4»metheororuJn morali aute repcribilc eft Arlfi' theoricUjputa q>
virtus moralis eft mediijgeomctricfi intcr cxtrema vitici,8c q> cxtrcmoru
vitiorii intcr fe maior eft rc pugnantia $ ipforum ad mcdium.j^cthicorum. Cum
ergo de medicina dixerimus q? eius eft theorica,&: cx ca c pradica, no e cxiftimandum
cp uclimus diccre qmna diuifionum medicina: cftfcire,& altcra
operanVquemadmodum mul ti hunc locum perfcrutantcs C3tiftimat. Decfat qd per
theoricil 8c pracflicu iniclligere dcbemus, Et primo rcmouet ffm inteirni circa
hoc»Seci"ido ponit vc/ rn.fcaa ibiLSed dcbcs fciren Dicit. i Iq, cn
dicimus i mc dicla ee theoric5 8c pracflica,itelligcrc no dcmus p theoric5
fclam 8C per pradica ogonem,ficut quida intellexerunt. Scd debcs fcirc q? illud
quod uolumus ealiud ct q? nulla duaf^ diuifionu mcdicinxe nifi fcia: fed una
earu eft ad fciendum principia,&: altcra ad fcicndumoperandiquahtate.poft
ucro pri^ rna caru nominc fciltidc aut thiorica? appropria uimus
&:aIteraappropriauimusno'ac practicc, Ondit quid vcre pcr pra<^icu,8C
quid vcrc per theoricu ThcC intcIligcndufit.Etprimopmittitintetu.Secundofparr
dc/ cag^" clarat ibi.Ll^er theoricu.l Dicit primo q, aliud pcr pra/ praCtf
i aicu&:aIiudperrheoricilintcIIigiJ,(^uisquodIibet eorum ca, fit
fcia.Drntaute quia vna.f fcla theorica eft ad fciendum pnncipia,;S:
altcra.f.pracftica eft ad fciendii qualitatc.i.mo
diimoperandi.Primaergoappcllamus noracfcJe iheoricc Altcram vcro appropriauimus
nominc pracfticac. Pcr thcoricam ucro ipfius uolumus q, quado cam fciuerimus
fcientia tmacquircmus:ita Chin dedarationequalitatisoperationis nos noTm-
mittemus,ficut dicitut in mcdicina quod gcnera fcbrium funt tria,&:
complcxioncs Ibnt noue. DecPat fpaPr gd .pprie per iheorica 8c pradicS fit
intelli gendum. Secundo cocludit quodda corrolariij.fecunda ibi LCunq?
harum.nPrimo qd per theorica. Secundo quid p praaica.ibiLEt per pracflica.l
Dicit primo per theoric3 partemedicinxintenigendnecillaqua habita fohl hcmus
notitia cocfonis abfy hoc.f.q, aliquid fciamus de mo opc randj,Iicut fci to
q> febrium gencra funt tria,& q, copFones funt noucm.non tamen propter
hoc fcimus quid vel oualir* circa humanumcorpus fitopcrandum^ Et B pracSica
ipGus uolumus no ogone in cE- rcctu,nccp labore motionu corgea[^,fed diuifio.»
nem ogonis mcdicinap,quae cu ca fciucrimus au xiliabit noWs ad zcquiredu fcfam,
uel fniam dd ipfa {cimtiz ud fentctia crit in qualitate oeonis.
DccPatfecundil^SccundocxepIiffcat adaptando excpla ad^pofitum.fecunda ibi
LSicut dr.l Dicit primo pcr pracfiica no eftc intelligcnda opone vcl laborem
corporcii «" vifitando,fed dcbemus intelligere diuifionc.i.parte.fczae
nicdtciae,qux eft dimCio operationis.i.pars fc?x doces mo/ aum
opcrandi,quacumfciuerimus auxiliabitur nobis ad a^quirendum fcicntiam. Alia
littera habct fniam et ipa fcia Vel fentcntia eritin qualitatc operationis.
Sicutdidtur in mcdicina qu6d apatibuscali dis adhibcnda funt in pr/ncipio quae
repellat dC fafrigidcnf dC infpiOknt 8C poftca rcpelf cntia c3 rcColucntibu$i
IC l Arifl' r e practt i ca. 1 F E N I. refoluentibus teperabimus.&rpoft
ftatum po- itea ia dedinationc fufficienter mollificantia re foIucntia,pr»terc^
in apoftematibus qu* funt dematerijsquas membra expcllunt principia. Haec
igitur doctrina in fcientia uel fententia tibi auxiliabitur.a: haec fcientia
uel fententia eft de^ claratioqualitatis operationis. ' Hx?pliffcat diccns ficut
dr iii medicina q, in pridpio ca/ lidorum apatu copeiijt frigida
repercuffiua.in augmeto mi wacHrefolutiuis &c.Etfubdit<],h3ccdo(arina
auxiliac in Q„ p '^"'Y"fn'^.*'l'aeftinqualitateoperationi6. Sciendum
ijpecFa eft primo ci, penes morales philofophos reperiunc ifti ter^ togd,et
mini,fpecuIatio,pra(is,fpeculatiuu,&praaicum.liitelli2c/ ptalrs. tes per
fpeculationem ogonc intelfs non ad alia oconc ex/
tragenuscognitionisnaturalVordinaia.ficut cognitio vel mtelleaio dei vel
intelligentianim.Dico autc notanc' extra genus cognitionis,quia vna fpeculaiio
pot elTe ad alia natu raliterordinata.PrafisautcdercribirfecundtleleaS uaecon^L
''"^'^'"l'"'"- ^"ofiuerpeculati ^Sh f"^"
P""™' * fpeculationc vt in' oa sn,?^"-'',
"°"""P"""- Pa«tfecundoq>tam bKfn ^ T'-'
'"''^'^'f ^''"■ 'i"'^ vttaq/eft ha bitus
perdemonftiattoiK-acquifitus. redpars theofica eft
rooettMT'''";'''''""'''°''<'«'"''^q'''''velquaIi. Sca ka
h.r'™"'-'^"^';^ Conttlifta
menrahlt"'''''""T''^P'=''''''^^- Proiftadrargu. Pia ma/is
i™"«l'^/° ^ cimus ilfe elTe ad rcienda princf Snfin?' Y^' ''f * '''^rica
tradit ndtitia prin c pioru Ime nontia modi operandi/ed non pradica. Scic
Sa±?d"r'-""''r P"'^ P^^^^-Sauxihabi':^^ .
vtrnrfent:r.fcal!^^'^i^rG^"!:";T fcram pradica fcripta veS 'i^ "^^^^^^^^
autc per ^oloribus/ Al^r. fda vnius ^"1"' ^ ^gntiidme fignat^ ^
'^"^^ tholico ibidcMMa^ j"^^ 3cceptio, vt Ca copetererepercu^^^ur^^^^
rubore&ardoreA effp ;^ brachiufonapatum effe cu
refibio!eumonfadnZ&T"7i°*'a!^"^
Qi«.IibetiIlarumexpofifo:^^^^^^^^^ Cu(jd«amm dmiConum quahtate fciuem D O C. I;
3 lamfcientia fdentiale,&: (cicntiam opcratmam adeptus enSjetfi nunquam
operatus fuens. Concludit q, cum fdueris qualitate duaiji diuifionum.n Scientia
pracfticae 3c theoricx quae fuerunt mcbra diui/ionis, iam es fcialis et adeptus
fciam fciale & fciam operatiua,guis nung opera> oDatiua tus fueris»
Sdendf? primo q> per fciam fcialc intelligiiur pars theorica qua folum
fcictes eflFicimur &:non dirigimur inacfrumoperatiuum.Econtra vero per
operatiua intelfr iTotitia fcrentifTca docens quaFroperandu fit,&illaeft
pra^ clica ficut patet in excplo pofito in Ira, Ex quo patet licet mlci fis
operatus,ftat tn te fciam opcratiua adeptu fuif fe. Et ex hoc colligi poteft
^babile argumentij q, vtracj illaij?eftfcia,quiaquaclibetilIaij!notitiarum eft
nobis eui> denter acquifibifis oiacf^u operatiuo circunfcripto, igit qug
libet iliarum eft fcra,Non,n,apparet fub quoalio habitu q^
fubfcia^priecontincripolTit» Ad argumcntuigr ci1dr mcdicina diuidit in
pracfticam 8C theorica, ergo no cft tota fcia.neganda eft confequentia,vt fupra
tadum cft* Scie dum fecundo ^ ars proprie dida eft acquifibilis pcr aftuc/
fadionem ex frequentationcf operationum cxterioij2,cum crgo fine his pofiit
acquirit mcdicma fecndum vtract? par^ tcm, vt d«dtur in Iittera,patet q,
fccundum nullam -fui par/ tem medicma proprieeftars,rdinquiturigitur ^eft fcia.
Quarr at ars contra fciam diftinguat,&: quafr j^prie vel Iproprie dicat
mdicia ars vel fcia; videbit I qone difflifius. Ncy.^
etaIiquisdiccrcpotq?difpones corgishu
maniruttres,a?gri'tudo,fani'tas:etdifp6qu« no efanitasnecpafgrKudo:cutibi duac
fuffecermt* Obifcit primo cotra drias.Sccundo foluit . fccunda ibi LPolTfbjle
nanq:.~j In prima partc dicit non oportcrc da re mcdin vel tertia difponc quae
dr ncutralit3s,quia due fuf ndunt»Vel fic.in prima parte dicit q, fortcaliquis
poftetdf cere q, difpones humani corporis funt tres.f.fanitas, xgri-» tudo Sd
neutralitas,fed tu non pofuifti nifi duas;fcilicct Ia> nitatem Sc srgritudinem,ergo
male dicis. PolTibilenancpeftutcum hmoi dicfJor bene confiderauentnoninueniat
una duarum reru affirmantem hanctrinitatem necp negantem» Soluit.Secundo
excufat fc ab vltcriori pcrtradationc. fe cunda ibiLPractcrea.lPrima in duas
ficut duas innuit folu tioncs.feciinda ibiLAmpIiusO Frima foroeft,q, cum ta>
lis argumentatorbencconfidcratnoninueniet vna duarij rerum 8Cc* Notandum q, hxc
pars habet multiplfcem cxpone. Prima.Non inueniet vnam duai^ rerum , quia nec
pracfiicam nec theoricam aflfirmante vel neoantcd^c Hanc fequitur Io.de montc
Caluo. Alia cxpo antiquior Bartholomd de varignana.Non inueniet vnam duai??
reR* quianecfanitatenecaegritudinemaflFirmante vcl negant5 neutialitatem,quia
cum aliqua neutralitatis fit parua xgri> tudo &. aliqua parua fanitasmon
fequitur^eft argritudo^igit n6cneutralhas,necfequitefanitas,ergono e
neutral/tas. fifr no fequit.c acgritudo,crgo e neutralitas.nec^ fcquit, eft
fanitasjcrgo c neiitralitas* Hgc cxpo no placct. Tcrtiaeft Dyni. N6 lueniet vna
duaru rei^i.i.duai^ fignatjoml ncutri in primo 6C fecundo fignatis affirmantc
aut negate hanc tri nitatc,qa ta primum fecundum fignatn neutri fub fano vel
ggro c6prachendic. C^arta expo.No luenict vna dua tu rerum»}»r6num
oppofitaijfaflfirmatem.i.aflirmatiuc dc monftrarehanc trinitatem ciTe ,aut
negantem.i. ncgatiuc demonftrare non eflc hanc trinitatem.Ne(|f»n. rones philo
fophorum pbantium intcr fanitate 8C acgritudinem non ca derc mcdium
demonftratiua: funt^Ncc etia rones mcdico/ rum ad oppofitum funt
demonftratiaae. C^^iinta cxp6 eft Mundini.Non inueniet vna duai?? rcru/uduaijf
vltimarum partiumindiflFoncmcdidngpofitaijjaflrirmantcvel negan tcm
5(:c»partes.ntiftx funt vt habita fanitas conferuetur SC IacQb»s,iau/c» Aa 0}
Early European Books. Copyright © 201 1 ProQuesl LIC Images reproduced by
courtesy of The Wellcome Trusl, London. 583/D P R I M I C A amiita
rccupcrcmr,5^ pcr has non excluditur nec affirnjat neucralitas* Vlcimacxpoeft
Gentir.Non fnueniet 6Cc,u duai^partiu i diffonc pofita!jj,quafjjprima cft ex
partc qiia fanac 3C al> ea remoucc.fecijda c vc habita fanitas conferuc tur
iSiic.attirmatc aut negace,Qa licct dicac ex partc qua fa> nac auc ab ea
remouec,no implicat dari vcl no dari neutra difponem,c5^ fimiiitef de alia
partc dicendum eft, Ampltusnhacctnmus ncceflarfa fucn't,q<f diximas tibi
rcmoueri a (anicate colliget infir^ miutcmdC difpofitionem ternam» Ponitfecunda
foronem. Sccundo declarat qualitcr va^* rio mododefcribendo fanitatcm vel
xgritudinem in di^fo^ ne fanitatis vel aegntudinis includuur vel non includic
neu tralitas.fccunda ibiLQiJa non hre.l Dicit prin>o q» qp> uis haec
triniias ellet poncnda^non tii rcpugnat hoc diftoni pofitx,quia fub illa
pjrticula a fanitatc reniouetur , coprae^ hcnditur neutralitas.tam.n.pcr
neutralitatemjt^ per a-gri/ tudinem eft corpus a fanitate remotum.
Quanonhaberefanitatis difFinitionem po^ fucruc quae cft habitus aut difpofitio
ex qua ope rationes fubiecti ipfius fanx proueniunt. Necp huius difRnitionis
oppofitu ni fi hnitztc diffinie rint,queadmodum defidcraueruntjec pofucrint in
ea conditioncm qua non mdiget. Sanitatis p^^g p^^^^ plane, Notandum primo pro
intcllcilu fa^ ^^*^!^" nitatem dC gegritudinem dupfr defcribi poffc.Primo
fic.Sa diriis cje' ^.^^^^ habttiH vcl difpo ex qua operationcs fubtciti ip/
fcriptio Q^^^ ^^^^ proueniunc.Er confequenter. Aigritiidoefl: difpo duplex»
habitus,cx quo operationcs xgrae proiieniunr.Et tuc pa
tctq^necindiflFinitionefanitatisnec xgritudinis comprac/' hendirur neutralitas»
Secunda defcriptio cft ifta» Sanitas e*^t <9^c.ex qua operationes pzvk^ix
proueniunt, /figritudo eft difpo ve! habitus c\ qua operationes imperfedae
.puc^ n'unt*Ettaliter defcribendo patet q» fub diftonc fanitatis vel eius
oppofiticomprxhenditurneutralitas.exneutralita te.n.opcrationcs fubicvfliipfius
impcrfctftae proueniut. Ex/ ponirur crgolittcrafic»quam.f»neutralitatcm non
habcre* fcilicct non includcre diiFinitioncm fanitatis nec cius oppo/"
fiti poiueruntjfupplc ilH qui primo modofanitatcm (S;^eiu9 oppofimm d
ffiniebantjnifi volucrint diffinirefanitatem ct cius oppofitum:quemadmodum
dcfideraucriuit.f.ad placi tum loco ly fanx poncndo perfecf?;a:,6<: loco ly
acgrae pone/' doimperfeAx. Norandum fecundo Auic.dixilTc habitu proptcr
fanitatem fixam 36 perfecftam . propter fanitatem vero lapfam dixilfc
difpofitionem» Prsctcrca cum medicis in hoc non litigcmiis. Nccp.n.fumquicumeis
in hm5i diiputarc dc^ bcam,ncc^ htigium hoc eis necp illis qui contra cos
fancin mcdicinz auxiliabit.huius.n.rciccr" titudo alterius doc^rinac
principns pcrtfnet. Excufat fe a detcrminatione huius difficultatis di.no cflfc
litigandum medico de hoCjncq^ ipfe cft dc illis qui cum cis litigarc
dcbeanr,neii; hoc litigium eisjfcilicet mcdicis , nec iliis qui funt contra eos
auxiliabitur ;n mcdicina,fed hec cer titudo pertinet princ'pi]'s altcrius dodrinae.
Contra» Ad mcdicum pertinct confiderarc an corpus fit prefcruadum,
Conferuandum,curandum,veI rcfumendum.fcd noncom^ pctitpraeferuatio vcl
rcfumptio,nifi neurro conualefccntiac vel decidentiaE,crgo 5ic* Pro ifto
dicitur q> ad medicum pertfnctconriderareillamdifpofitionem,qi:3m mulii vo/
cant neutralitatem. vtrum autcm dcbcat dcnominari ncu^ tralitas vel ctgritudo
non dcbctcurarc mcdicus* Et hocin^ tcndit Auicc.in partc ifta 3c tpto capitulo.
A V I C E N N Defiib/cdismedicin». Cap. u Voniammcdicinacorpus humana
cxparteundefanaf &: afanitate re^ mouet cofiderat Sc cuiufcp rci fcia no
acquirit nec^coplet cum cas habuc^ ritnii} per luicasfciatur,crgo dcbcmusin
medi cina fcirc fanitatis & xgritudinis caufas, Poflta diffonc
medicina,nunc cofcqucnt' nume rat fub/ ic(fta de i;|bus mcdicus conljderat.uii
in rubrica dr Capfrn de fubiectis medicina:.Et primooridit de quibus coiiderac
medicina.Secudo illa fummatim coIIigit,Tci tio ofidit mo dum quo medicus illa
confiderat.fecunda ibi^Et pollcj tertia ihiLHarum vero rerum.~|Primo itcium
ofidit de tj^ bus confideratthcorica.Secundode quibus prawlica.fccun da
ibiLHuius aute inquihtionis,"] Prima in tres.Primo po nit neceifitate
confiderationis fubiecftorum pariis theoi icx dc pradicx.Secundo decIarat.Ter
tio concludit. fecuda ibi LCaufarum.lfcrtiaibiLHarumigic."! ltempriir;o
ofidk ad medicum pcrtinere coliderationcm caufarum fanitatis <SC
acgritudinis.Secundoaccntium 3c fignificationum con> dcm.Tcrtio ad alia loca
nos remittiufccunda ibi LEt qa."l tertia ibiLlam autem."} in parte
prima probat hanc co^ clufioncm, Ad medicum pcninet cofiderare caufas fanita^
tis 3C aegritudinis.probatur quiaad medicum pertinct coft derare corpus humanum
cx parte qua fanum aut a fanitatc rcmotil fed nullius rei hntis cas acquirjc
autcoplec cogni> tio nifi ex cognitionc fuaij? cai^,igitur ad medicum
pcrtinet confidei are faniratis 3c argritudinis caufas.. confequentia
te netjco cp fanitas sS^: acgritudo funt res hntes,cas. Sciendu primo q? in
diffone medicin? ponuntur duae partcs* Pri^ ma fcla qua humani corporis
difponcs nofcfic cx partc qua fanac 3Cc,3C illa corrndtt parti
theoricx.Notitia.n.hmoi di fpofitionumeftthcoricanondoccns vd praecipiens quid
vel qualitcr opcrandum* Sccunda pars cft vt habita fani> tas
confeructur,<S(:h3eccorriidet pradicae.Notitia.n.cofer uandi aut rccupcrandi
fanitatc cft pracflica,vt vifum cft in qone.Ideo conucnicns crat vt Auicc.
diuiiim cnumeraret fubieda ad partem pradicam 3C ad parte theorica pertine
tia.Ex quo patet q) capfm efifc velut apitiuum et refolutiutl ^ ^
praccedentiscapPi vtdicit Mundinus. Scicndu fccundo q> licet fubiccJla fint
plura,quia tn non funt prima 3c adae/- quata,immo ad vnu primu funt atti
ibutione hntia , cx hac pluralitatc fubic<5lorum non tollit vnitas fciae
medicinx. ^ . . Scicndum tcrtio q> rcru hntium cas duplex poteft liabeii
notitia. Vna a priori 3c cft notitia proptcr quid. Altcra a po ^^P^^^ ftcriori
3c cft notitia quia.quando.f.cognofcimus cam pcr effedum.Prima pcrfedior
eft.perfcvftius.n.eft cognofccrc cffcdum pcr cam $ cconucr fo.ut vidcri habct.
i .pofterio/' rum, Ad ppofitum rci hntis cas non acquiric notitia d^c.ni fi pcr
notitia caiji.f.fcia perfcda et propter quid,Iicctin fcia « ao Scienti^
quia.oppofitum accidat vt eft fcia Arift, i .poftcr.Scire au/
tcmopinamur&c.Etprimophyficoij^.Tucn.arbitramur '
cognofccre&c.ctefttextucomentiprimi» Scicndnqiiar ^j^"r5
toc]^fciadracquiriqnaddifcenseftina(ftuafracquirendo, H quia.Cdifponit
vthabitusfcientificusineofitmct.Drautl ^ copleri qn ffgit.Senfus igic eft q»
non difponic nec habitua tur 6Cc, Aliter non acquiritur.f.a dodorc, nec coplec
ab intrinfecOtCinteliedu difcentis, Afr a quibufda» N6 ac>
quiriturJ.demrationcquia.Nec coplecj, demonftrationc propter quid^Hxc tii expo
recJpit inftantia apparcntem vt vides, Altj alit.Non acquirit.f.per aliquod
genus caufae. Ncc coplct pcr oia.f.gna cai^tEt dixit notant cili cas habuc
ritjproptcr rcs non hntcs cas ex quibus tan$ cx notioribus cognofci polfint* Ex
quo patet.Non oe cognofcibile no/' titia ga»e/re cognofcibilc notitia ^pter
quid«Nec oe cogno-r fcibile notitia pp quid efi^^ecognofcibile notitia
quia.No.m '■cpugnat dabilem cfie cffecftum qui quantij ad quia cft , fit
tocawfispenitusignotior, Ca auteminorisaffumptae in probationc F E N I.
p.-ob3tione condufionis poteft eiTe talis,quia ficut fehabec res ad dle,ita fe
habet ad cognofci/ed quglibec res iiabet ef fe per fuas ca3;ergo qlibet res
talis habet cognofci per fuas caufas Jtem pceirus ronis 3c artis in cognofcendo
res cau fatas debet^portionaripcelTui natureincaufando, fed na> tura .pceUum
hunc itichoat a caufis Sc termitiat ad etftctu. igit 8Cc. Contra tunc ad medicn
pertineret cofiderare e[ inueft/garecaseFntorum» Proiftodr limitando J^pone cp
medicus habet cofiderare caufasfcibilium quorutn per propria principia
haber^prietates &:pa(rione8 lueftigare. Ecquiafanitasat: a?gn'tudo dC
eamca^pfe> rtic^ runtmamfeftae,pIeruc^occuIt«qux nofcn fu nec^ nifi per
figmficationes accidentiu copr^ Iienduncur,debeinus etiam i'n medtcina fcireac
ci dentia quae i'n fanicace accidunt et xgntudine* DecIaratfecundu.Etinfnia
intejidit hanc conclufionc Ad medicum pcrtinetconfiderare fanitatis 6C
segritudrnis SC carum fuarum figna 3c acciitia.probat fic. Caufis fani>
tat.s5^ xgritudinis occultis exiftentibus necefifecft perao
adamacas,llas&fanitatem&:.grit^ Mebru f.^,^^"^'"2t^cas illas
eireoccultas , ergo cS^c. Sciendum n'i cor.
'^P;^;^^'^^'"^^^'^^""^ corporis,qu?^^ funt exte> P^ris d ,
" f a ""^'T ^"^'^Sinteriora^De fecundis er P I dii go
veru^ii eft,c^ eorum fanitatem 6C ^cgritudinem 6C cas Accns
^""^^^^^""^"JP^^^^^^accnacognofcere, Sciendu triplex,
^'^^"^^"^VP'''-^""^''"^*^""'^ vtdiftinguit
P»-^* contrafubftanttam,5ctalitcr non capit hicSecundo vt di>
ftmgu.turconcramorbumcS^cam morb/,vt,3. deaccnri.
^fecundaprimi.i.cap.^^ficiterum nofumitin ppofito. Tertiofumitirrproquacunqj
difpone naturali vel prcter naturamconfeqLientefanitatc\xgritudinemvelneutralk
t m fic omnis difpo confequens fanitatem dr accn^ Accns "'f3^'s-ficut
confequens morbum dicitur accns morbi. Et morbi
fl"^""^'^°^^"^accnsmorbidiuiditurin triaXactionem
^^"i^^ Qurr;?r tr''^"'"- ^?'"':^^"''^^"^ mutatum
Jta confe> tistri.
?"'"^'.'"P^""'^^^^^"sfanitatis.f;actiobonafiuenatura>
Plcx. ^J'|^i'^^^p^^^"°"»«"^^^^^"^^"«-^li,^exicsnaturalefi^^^^^^^^^
. dab.le.Etficutperact.onem I.cfam , qualitatem n, u,'ar^ 5^ex,ensmutatum:tanquamper
fio„, p.opria c^ScT> mus morbumJtaconfequenterper actionem naSm qu.Tlitatem
non mutatam ^c.cognofcimus fanitatc: S terfumuuracadcnsinppofito. Exquo patct
primoid^ rcfpectuciufdemcnfedenominabile accidcns Si C„l Accdcs quidem pro
quanto pendet a fanitatc vel morbo dlnrvoVdT^ '?''"'"'T ^-^'^'^
"^^ cognitionem cgS'u: ainis vcl difpofitioms alter us. Vatet rZ-i,*.^^ ^
rr dXpo,„s altenus vt p u„mum elft proceffum quia. Fcon
uerfoveropropterqu,d.D,coautemnotantetfecundMu ntnuni propter figna.contingit.n.
idem nCoenn^^^r/ tlle caufam & fignu ficut longitudo l:^«cnir^ /
ftric,urapectorisfutur?phthi&. EVelh" vl '""^
»dpetfecteacquirendumfdammedic?nenl.n
b.seaeduplicLproceffum.f.quiaXroptrqui"'"""' acciaentia
a<: concomitantia eflentialia. f.-!!'p;,-i'rr declaratione horum dictorum ad
,1-,» Scrsve ^^'•^''«P'?"»'^. Sciendum primo q, p,7[i'^^^ «Jicjq, vend.ca.
^ntelhg,, Aui.IogicaA m^etaphyficam ad 0^ vemr'^''*
•'^'"«^"'"«^felfodifcernere. adVecu^nds
veropc^tinetpbarcDrlrinjo^i- r- .^^^cunda c?noiantur. Aliter^^SKj"
-''""''r?'" ^"''^' rac ;«»-if^ j rr r . ^^i"ndinus per
fcientias veridiv casmtelhgendaBcflfcfcraBpure fpeculatiuas quarum finiL D O C,
I; 4. cft veritatis cognhio, vnde vcridic? dnr,Practicg vero no lic.pprie
veridicg vocantur eo cp earum finis non eft veri> tatis cogn;tio,fed opLis
vel fecundum elcctionem operatio vt fupra drctum eft.Prima expofitioeft melior*
Sciendii lcciido pcr p; incipia debere intelligi cas cxtri nfecas vt funt
etticjens6^finis.Per caufas verointrinfccas, vtmateiiacX: tormam. Sciendum
tcnio q, accidentium vt propofito
pertinetqu^dacomuniafu'nt,qucda.ppria.Exemplumpri ^"P^«* mi:licut dolor
cap/tis in pleurcfi.ExempIum fecundi,ut do lor lateris pungiriuus in
pleurefi.Etilla accncia propria ab auctonbus vocantur concomitantia
eaentialia,qiiia,f,vnr clientiaIiterfanirati5::3EgricudiniaiTociari,
Scicnduquar> tohachtteramduprrpoireexponi.Primo.Adacquirendil
a:pertectehndum notitiamfcibilium medicincduplici Jn> digemus procefib. Vno
^^prcr quid:cX: ille fit ex mritia cau farum»AIteroquia,^illefitexnotitia
accmium comuniij c^propriorum.Secundo 3C fortc melius. Ad acquirendum
pertectehabendum notitiamfanitatis&a^gritudinis no futt-/cit earum cas
cognofcerc,fed vltra hoc requiritur acci> dcntiumcoium6<:^prioijinotitia,
Ad perfecta.n. notitia fubiecti non fuflF.cit fubiecti cas coprphedere: fed
vltra hoc oportet ^:)prietates Sc pafif/ones fubiecti cognofcere. Exepli
gratia.adperfcctam notitiam fcb.putrid? no fufficitcogno fcere caufas eius:fcd
fdre oportct cum hocacddcnda& 110 cumenra febrem confequentia. Caufarum
ueroquamor funt fpecies , mate. riaIes,efFia€ntes,formaIes,a«:finaIcs.
Ponitnumerum gcnerum caufarum fanitatis &:xc»ritu dinis.becundorpeciahter
vnuquodqulloium declaia^t ibi lecundaLCaufxveron Primapars nota eft. Sdendil
hic primo q, Aiii.enumerat cas,no aurc accnria dc quibu»
tecitmentionem.Aurquiaenumeratio eorum nimis eflet particularis,qualis no debet
elTe dodrina huius prime fen Aut quia in fecunda fen dodrina tertia,ca. 5.
acciitia & fu gniffcationes diftinde cnumerat. Vel forte fedt nos intelhV
gere per operationes quas d/xit effe fi nes,ex quibus alia ar/ cidentia ctiam
comprchendi pnt. Sciendum fecundo fuf ficiemiam quatuor generum caufarum a
diuerfis vario mo doaflf/gnaru Quida ficfumum.Oisc.ufa veleft intrin^
^""^^^^ "^^"^^ intentionall Caufa^ ter,&ficcftfims
vcIreaIiter:^ficcftcffidcn9.fivero cft genus a '''''i:; ^''^^^^^^^ eft dtuplex
matcria vel per modum pcrfidentis,6^ fic eft fo,-ma. AFr
dicuntalt)dccacxtrin:-eca,qu,a vel prgcedit effedum,<S: fic cft efficiens,
ycl fequitur,& fic eft ffnis, Vtrum autem hi modi iint veri,fcrutari
pertinei ad phyficum 6C metaDhvy ficum» Alitcr dfxit mundinus non funt nifi
quatuor mL difpeciales querendi de cais.igitur 5^c. Affumptum Droba tur
difcurrcndo,quia no qu^eritur de cffecftu nifi ex quo vel a quo,veI per quid
vel proptcr quid.Primu qugrit dc mll teria. Secundum dccfficiente. Tcrtium
defoi^. S tum dc finc Ahrer confueui diftinguerc fic.Non fum nif quatuor mod,
dependctfc vnius rei ad al iam.igitur nS fun nifi quatuor genera caufarum,
affumptum probatur : qu?a quicquid fe habet ad aliud vt dependcns , vd dependet
cx illo; vel ab illo, vel per illud, vcl propter illud. Corra. qa pratcr modos
caufarum iam diaos repciiturgenus cauhc inftralis,vttertiodeaccident,.primocap.
Proiftodicnt n t> comunitcr caufa inftrumentalis redudtur ad genus cax
efficientis Jn eodem.n.gencre videntur concurrere princiV pale agens 6c inftrm
quo produdt effedum, poo vcro infcriusdeclaraboaliquam inftrumentalem caufam
gis rcdudbilem eire ad genus caufa: materialis ^ effid^^^ ficut diaphaneitas
aeris eft caufa inftrumctalis illuminatioy nis acris.Et ,ion ,n generc cae
effidentis. ,ion enim diapha^ neitas efficitlumen.Necformalis.non enim
diaphaneirafc denominaturaer ormaIiter,lluminatus.Necetfamffna^ ! non enim cft
diaphaneitas finis illuminationis , fed potius €comra,Reduciturergoad aliud
genus cauf^X ad gcnu. lacob.s,iau/c, Aa iiij Ca di> fpofiti^ ua ^d» Ca
ma> terialis duplex» Arifto, Materia diipIV. Ariito» SuBm duplex» P R I M I
C A N. caufac matetialis,quam cam difpofitiuam pofTumus appel laie»Qaaliter
autem caa: confcruantes 3C pracferuantes ad gcnus
caeefficientisrcducanc,in,3.techn! declararum eft» Caafe uero matenales pofitc^
in quibus fanC tas segritudo menfurantur funt» Subfedum quidem^ppinquumjmembrum
aut fpintus . Ec fubiedumquidemlonginquum, humores» Ec cislonguiquiora
funcelementa» Declarat vnuquod.t,' tllorum generum.Ec primo mate^
riales^Secundoefficictes &c.Partes patebunrjtem primo notificac caufas
materiales.Secundo declarat varium mo^ dum fe habendi caufarum illaru.fecnda
ibi [ht hcc duo,"l Dicit primo cj> caufac materiales in quibus
menfuranc fa^ nitas 8C scgritudo fimc duplices.f^.ppinquac 5c remotg.fub^
iectum quidem .ppinquum fiuc materia eft iiiembium aut fpiritus.remotLi
humor.vemotifllma func ctonenta; Scien dum eft primo cum dr pofitc
exponit.i.n.inar-r line .fv batione,quialigc .pbationon pertinetad medicum.Vel
po ficar.f.a philofophis»Qiiod,n,elementa fiut matcria remo>' ta fanitatis
habecur primo de gnone SC corruptione.Q^: ve^ rohumores exlib.de
aIalibus.Similiterq> membra. Se/ cundo fciendum cp ly menfurantur
cxponirur/', fuftentan lur vel fubiedantur feu caufantur» Qiiidam aute dixenlt'
menfuranturJ.quantificantur.accidens.n.quodcuq; mate
rialemenfuratronefubie<fti,Ytin prgdicamentis.ca» deq^ titate diciturab
Arirto.quaiita fucrit fuperficies tantum a.V bum effc dices. Aliter dicitur
& melics <^ f^mitas menfu ratur his eo cp fanitas fit alterius gradus
vel menfur^' fecun dum variamdifpofidoncm^mcnfura ele-ncntorum hu> morum S:
membro.um.vndealterius menfurf vel gradus eft fanicas cerebri,(5«:alterius
cordis,quia in his varix funt humorum elementorum menfurc. Tertio fciendij cp
materia poteft fumi dupFr,Primo proprie pro fubiedo pri mo cuiufcunq,- foi te
ex quo ffc aliud dC manet,qualit fumit primo phyficorum textu comenti. jJ.cum
dicitur. cuiusli^ libettranfmutationisnaturalis materiam primaefte prin/
cipium;5<: caliter non fumitur hic^Secildo fumitur matcria impropriefatis
pro quocuncp,quod formaliter per aliquid eft aliqualiter formatum denominabile;
vel cx quo fferi po^ teft aliquid taliter denominabiIe,fiue per vnam,fiue p plu
res tranfmutationes..Exempli caufa dicimus parietem ma>
teriama^bedinis,quiaperalbedinem denominatur paries formaliter albus.Similiter
panem 3C cibum dicimus mate riam humorum,qu(a licet panis non fit a forma
humorum denominabilis,ex pane tamc per VMiam aut per plures traf mutationes
fieri poteftalfquid aforma humorum denomi n3bile,puca fanguis phlegma tS^c.Hanc
auccm materia ap^ pellareconfueuerunt antiqui materiam trafeuntem. prima vero
permanentem.Et hoc fecundo modo in ppofito fumi tur materia vel fubiccftum.dum
dicic Aui.in littera , fubie^ (fiium ,ppinquum elTe membrum.remotum verohumores
8d elementa. Et exhis patere poteft quid per fubie(fi:um propinquum
intelligendum eftjvSf^quid per rcmotum* Eft enim fubiedum .ppinquum fanitacis
vel xgritudinis fub^ ie(ftum adualitcr proprie fanum aut a:grum
denominabi" le vt membrum.Remotum vero eft fubiedum non acftu
proprietaliterdenominabile,exquotamcn per vnani vel
perpPestranfm'.itatione3poteftficri alimiid.ppne tafrde.
nominabile.VerbiiJjratiahumor eftfubrecfium remotum fanitatis^quia
nonac^tucfthumorpropriefanus denomina bilis,exiprot^menpcrvnam aut plures
tranfmutationes generari poteftaliquid vt mcmbrum quod proprie e adii fanum
dcnominabile» Et ex hoc vlterius patet cur cleme ta dicann fubiecfta remotiora.
Sciendum quarto illa par/- riculam membrum aut fpiritus exponi a qufbufdam aut
p 3C volenribus membrum difpoficum perfpiritum ecfubie (flum 5:c.ideo fpiritus
eft ca mcbri difpofitiua, vt recipiat mcmbrum vitam et fanitatem,Caufa vcro
difpofitiua ma A V I C E N N /B*
teri3ereducituradgenuscaufcmaterialis»;5^.g,talis vel ta^ lis organicatiocotdis
eft caufa vc cor fiat viuens ^SLf^num, 8c non eft caufa in genere caufac
formalis velfinalis,ncc eflFicientis» igitur caufa eft in genere caufac
matcrialis»ltem ficut fe habet difpofitio adiui ad acftiuum,ita pafifiui ad paf
fiuum,fed difpo acfliui inquancum hmoi caufat efFicienter» ergo
difpoficiopalTiuimaterialiter» Ex quo fequitur per fubiectum propinquum
fanitatis non folum intelligcdum effea(ftualiterpropnefanumdenominatum,fed etia
illud per quodimmediaceredditfubiecftijdifpofitu, vt acftuta^ iem denoiatione
recipiat.Sed de hoc videbitur in qone» Eth^ecduo funtfubieda fecundum copone,
Iicet fintcum alteratione.In cuiufcp autem rei co pofiti'one(5(^aIterati'onequ^
ficcompomtur ad aliquam hmoi peruemtur unitatem,Et hxc uni tas ad qua huiufmodi
reuertitur muUitudOjaut efl;cotnpIcxio,aut foi ma.CompIexio uero efl: fe
cundumalterati'one:,& forma(ecundu copone. Dcclarac qualiterhumores
d.'clementafunt fubiccfta fa^* nitatis 5c:c.':^unc.n.fubiecn:a fecundum coponcm
, licet eiia finc cum alceracione,eo cj) talis compoficio non (ic fine alcc''
rationc.Et fubdit cj» in cuiufcunq? rei copc^^ne alterationc quac fic ponitur
fieri peruenic ad alicjuam vnitatcm, Sc ifta vnitas ad quam perucnit ifta
muItitudo,aut eft complexio, auc forma.copro quidem fic fecudum
alterationem,forma vero fecundum compofitioncm. Scicndum eft hic primo
percompofitionem h:c Aui.intelligeiemixtionem . per re/ iblutionem vero
alterationem.Senfus ergo lirter^ cft qy h^c duo.f humores 8C elementa func
fubiccfla fecundu compd/ nem.i,mixcionem,&fecundum alcerationem venientem;
quia.n.adinuicem alterantur vel mifcentur ex ipfis media/ te
velimmediarefitaliquid puta membrum acflu propric fanum aut acgrum
denominabile,ideo funt fubiecf^^a remo/* ta.Non polTunt autem mifceri fine
alteratione , quia mixto eft mifcibilium alteratorum vnio.primode generatione,.
Sciendum fecildo in omni compofitione tali ad aliqua peruenit vnitate per vna
forma ex extremis illis contrarrjs refultantem adinuicem refracftis , vbi
duplicem imagina^ mur refraclionem.Vnam qualitatu contrariarum. Altera
veroformarum elementoi^ autaltorum mifcibiliiim* Ex prima refultat copfo
mixti.Ex fecunda forma fubftantfalis eiufdem.Ideo dixic copfonem effe fecundu
alterationc.for mam vero fubftatialcJ.mixti fecundu coponem.i. mixtio nc, Et ex
hac Ira» A.exprefte colfr ex intctione eius no fuif fe ePnta fecundum formas
fuas nuUo mo refracflas rcmanc/ re in mixto,licet Auertj^ccxli oppofitu eide
imponat» Efflcietes aute caae funt case permutates&: c5 feruates humanf
corporis di'fpones,fi'cut funt ae res 6c qu^e eis continuaf,8<^comefi:iones
etaqu^ 8C potus dC quac- efs conti'nuant,6(f euo 6l retctio etregiones
etcuntates etloca habitabiliaetquae eis c6tmuat,et morus dC quietes corporei
eta fa^ les,&:exeisfuntfomnus dC uigiliae &: altcratio m aetatibus SC
diuerfitas i'n ei's,&: in gnihus ei in artibus dC in moribus dC in rebus q
ua: i'n huma nofuperueniuntcorpore ipfum tagetibus , fiue fint cotra natura
fiue no fint contra naturam. l^eclarat caufas efFicicntes.Et littera plana cft»
Sciedum cft primo cp ca efficiens hic cofter fumit ut extendic ad con feruantem,;5^
praeferuante,et vere,pducentem,vt.?.techni plenedeclaratum eft.Sub
permutantibus auteni caufis c6 prachendunturhiccurantes.Etquida addunc
prafeiuates proprie dicftas,Iicet etiam fub conferuantibus comprochen di
pofliintt Sciendum fecundo per ea quac aeri continuac inteUigendas Copo ild8C
refofor Refra' cftiotri^ : plcx» Cad ciens pliCU^^* F E R 1- intelligendas eile
influentiascoeleftes , qua: quia infenfatae func,carum alteracionem aeri afci
ibimus. Polfunt etia in> telligi alia clementa.Per ea vero quae cibis 8c
potibus conti nuantur,intelligenda funt illa qux ad modicum ciborum &potuum
nobis occurrunCjVt medicinc. Ea vero qux rcgionibus continuantur funt licut
venti 8C locoium parti-' culares difpoHtiones,quxad fimilitudinem rej.»ionum
lui/ manum corpus alcerant.Ea vero qux corpori liumano fu^ peueniunt
v>.c.funt cxtera que Iwmanum corpus habent al terare. fiuc tlnt res
naturales,riue contra naturam 8Cc* Et p id vniuerf.ili^gat diclum fuum. Ex quo
patet refponfio ad litterale dubium quare non enumerauit Auic.res naturales cum
fint cc caas cfiiicientes fanitatis 8C aegritudinis, Dici tur eas Auic.fatis
cnumeraife in littera in vltima particula implicite. Vel aliter dtcitiir q) non
,ideo quia non fic indtffe renter funt fanitatis vel acgritudinis caufar,ficut
res non na turales.Alij dicuntq» res natuvales fub rebus non naturali-' bus
enumeratis <&:eis annexis comprxhendi pofiunt vel
faltemdariintelligi.Permotum.n.quietem fomnum 3Cc* dantur intelligi operationes
naturales animales et aetates et complexiones.per aerem vero elementa 8Cc*
Tertio no/ ta q> res omnes humanum corpus permutantes vel confer uanres fub
tribus gcneribus compraehenduntur, quia qu3c^ dam funt naturales^cjuxdam non
n3turaIes,cSd quacda prg^ ter naturam.Naturales funtomnes corporihumanointrin
fcc3c ad eius conferuationem vel integritatem per fe facien tes.quacin feptem
ab audoiibas noftris diftinguunc gene-'
ra»f.elementa:complexioncs,humores,membra , fpiritus:
virtuces^&operationcs. Kes vero non naturales funt res humano corpori
ineuitabilitcr occurrentes ad fenfum infe^ rius declarandum.indiflFerentcr
ramon fe habentes ad hoc vt corpus aliCi-ent velconferuenr.debite.n.occurrentes
co^ feruanc.indebite \'crba fanityte alterant vel permutar, qu? in fex genera
ab aucloribus diilinguunc.xS: funt aer , cibus 8C pot4.is.inan;tio Sc
repletio,monj^ SC quics,fomnus 8C gi\\x,8C accidentia animx. Et ex hoc concludi
potefl; ea^ dem rem fecundum fpecificam dcnominationem denomi nabilem eflc rcm
naturalem,non n^turalcm,^: prjcrcr na> turam.Immo eadem res numero refpedu
diuerfoium iiis denominationibusdenominabilis eft. Sed magis videbit •
<3ehoc in fecunda fen huius. Per rcs vero prStcr natura 'intetligunc queciKp
res func humano corpori difcouenictes 8C ipHus corruptiuae SC illx diuidunc in
tr:agna:\'t. 5. de ac cidct!.& infra fecuda fen. i .caj5,f.acgritudine,cam,
6<:acci> denSvEt de his olbus traAac in rilo primo canone» Formales
ucroca^ funt copPones,et uirtutesr qu3epofteaseuemunr,8(: compoOciones.
Declarat quac fimt catifae formales fanitatis cS^ xgritudi'' nis,quia funt
complexioncs 8c virtutes,quir poft ipfas co^
plexioneseueniunt.&compofitiones. Sciendum eftpri> mo complexioncm 8C
compoficionem effe caufam forma/' lem fanitatis !5<: irgritudinis fecundum
multiplicem modii Dynus* exponcndi hanc littcram, Primus modus eft Dyni volc/'
tis compiexio 3C compofitio fi cofiderantur abfolute no t^nt caufa formalis
8CcS\ vero fumantur vt funt proportio nata vddifproportionatanominari
poiTuntipfius ca for^' nialis.lftemoduspotcfthaberebonum intelledum. Se Gcnti.
cundus eft Gentilis dicentis ideo complexio 8C compofi^ tio dia.ntur caufa
formalis fanitatis & ^gritudinis,quia fa
nuas;3c:3cgntudoincomplcxionevelcompofitione no eft almu tovmaliter complexio
vel compofitio fic proportio nata, ycl improportionata. Puto hunc eife
intellec^tum Gentilis,c^ fanitas 5^ ^cgritudo non habent vt fic formam
proprfc.hed ihud 'mproprieformam fanitatis vel Ts^rm^ dinis appdlamus ,per quod
corpus vel membrum denomi narur formalitcr fanum vel a;grum,cS: illud eft
complexio vel compofitio.Per bonam enim complexionem dcnomi> natur corpus
vel membrum formaliter fanum in comple^ D O C. L 5 %iOt\t,8C pcr malam
aegrum.Similiter de compofitionedi^ cendum eft,vt per caufam formalem fanitatis
vel acgritu/ dinis intelligatur caufa formalis elTe fani vel a:gri,vt fuma
turabftradumproconcreto, Sciendum eft fecundo q> v^irtus dicitur caufa
formalis fecundum alterum duoiri mo dorum . Primus eft quia niliil eft fanum
vel xgrum nifiinquantuni virtuteparticipans.Secundus eft quia vir^ tus eft
principalcdirigens cumpIex;onem vel compofitio^ nemad operaciones. Aliter dicit
Marfilius prjcmiiten/ Marfili. do formam tripliciter fumi. Primo pro quocunque
alicui Forma fubiecftoinh3Erence,per quod fubiccftum illud eirencialem tripFr.
vel accidentalcm denominationem recipit ,qualiter for/ mas accidentales
vcleflentialcsdenominamus formas,v3<: fic neccomplexioncccompofitiocft caufa
formalis fani^ tatis &: acgritudinis. Secundo fumitur forma mctaphorice pro
eo perlquod alicuius cxplicatur elfenria , qualicer difFi> nitionem dicimus
elTe formam difFiniti metaphorice , quia ficutmateriafineiormaeft res informis
8c indctermina^ ta , per formam autem redditur fubftantialiter vel acci>
dentaliter determinata , ita difFinitum fine diflFinitioneeft indiftin(flum,ideopropter
hocdiffinitio dicitur caufa for^ malis diffiniti. Tertiomodofumiturformaetiamin
pro/ prieproco quod aliquidad ffnem proprium dirigit .licut
diceremusformamdomusin mente ^cientis exifteniem elTeformamoperationiseius,co
quod per illam dirigitur aclio domiffcatoris ad ffncm intentum ab eo, 8C
limitatur: ficut etiam compoficum naturale limitatur i fpc per forma» Dico ergo
ad .ppofitum q» complexio eft forma fanita^ tis in complexione fecundo modo,eo
q> per ipfam eius ex>' plicatur elTentia.Si enim queratur quid eft
fanitas comple^' xionalis^Refpondetur q? eft bona complexio, {icut 3Cgritu>
do complexionalis eft malacomplexio.Confimiliter dici^ tur de compofitione.
V^irtus vero eft fgrma fanitatis , tertio modo fumendo formam,eo q> virtus
eft forma dirigcs ip/- fam bonam complexioncm 3C compofitionem ad finem» f ad
opcrationem.Talitcr furte fumitur tertio de confolatio j^oetius ne,metro nono.
Veriim infita fummi forma boni 8Cc* Hic tamen moJus vtapparec nonfaluat
qualiter virtus fitcau^ faformalis a'gritud:nis,cum virtus a^gritudinem non
du/* catad finem:fcd potius eius finem quatum poteft impedit, Ideooportet
fecundum hunc modum verius dicere virtu tem eflfe caufam jformalem fanitatis 8C
ccgritudinis fecudo modo.Sicutenim complexio explicat eftentiam fanitatis, ita
virtus,quia non dicitur aliquacomplexioformaliter fa-' nitas nifi fecundum
<^ eft difpofitio viuctis,nec alicui incft formaliter viuere nifi per
virtutem.Similiter non dicicali^ quadifpofitioformaliter fanitas,nifiprout
virtuii propor> tionata,immo per hoc defcribitur vt patcti. Hanc expofi
tionem puto hunc habuilTe a Mundino 8c a quibufdam an^ tiquioribus
diftinguentibus triplicem formam.f Logicale, ficut diffinitio 8c partes eius
funt forma diff^initi.Metaphy^ ficam fiue idealem,vc imago artificrj.Et
phyficam fiue na> turalemficutanima&calor.Etconfequenter dicebant q>
complexio 3c compofiiioeft forma fanitatis non naturalis,
necmetaphyficafedlogicalis.Virtus vero fimilitudinarie appellari poteft forma
metaphyfica.Et tu confidcra. Ex hisfolui poffunt multa dubia hic moueri folita
, vt quod formacnoneft forma. Sanitas vero eft forma quocdam: igituripfius
noneft caufaformalis. Item quia complexio &compofitioindifferenter
fehabentadfanitatcm&: acgri tudinem ,' igitur nullius illarum complexio ,
vel com^ pofitio eft forma. Item virtus eft anima quac
non eft for-' ma fanitatis , fed corporis organici. Item tunc quatuor eflfent
naturac in quibus eft fanitas : 'fcilicec complexio, compofitio: vnitas , 8C
virtus, quod nuUus concedit^ Patet ad hocc folutio cx acceptione xquiuocationis
hi/ ius termini forma . Sciendum eft tertio quod hxc
lit^ tera. Et virtutes quac poft cas ventunt multipliciter ex/ poni confueuit.
Primo iuuenilitcr ordinando fic textum. formales vero caufae fuht virtutes dC
complexiones dico^ Virtute venirc poft co P R 1 M I C A N. pofitioncs
quae.f.copofitiones poft ipfas coprones cucniilu CopFo.n»d t ca coponrs, vt pi
imo de accnti . 2. copfo> num A'ltimo ca, Alij aPr dicunt q, copfo in
fienX.partia^ lisanrecedit virtutem^ideo virtuseftpoilcomplexionem
♦f.partialem,nontotalc/;cutFormaignis aduenit materia: polt partiales djfpones
ad ipfam prsEparaajjMklicet (imul inducaturinmategaindudis omnibus |«BiSs
difponi/ bus 5^totaIibus. Contra,quiacopPo^^oquit Aui. elt illa quf eft ca
formalis fanitatis,v5<: f[h nung eft ante vir tuteni.alias»n,pru
effetaliquod fanum vel segrum ^ vi^ uens^&virtutem hiis. Argumentum fatis
eft efficax cotra cxponem.Niii dicatur q> virtus non eft poft coplexionem
quxeftcaufaformalisfanitatiSjfedpoft coplexionem ab> folute.Quod non multum
confonatlitterx^AIijaliter dixe^ runt q> per virtutem hic non intclligitur
virtus principalit pPonem ^P^r virtutem hicnon intclligitur virtus principalit
dupPr. "'^^^ anima,fed quedam naturalis potentia mebro/ rumconfurgensexconcurfucompPonis
Sc compofitionis membrorum qualiiaium 3C quantitatiim fpirituum Sc hu>
morum.Et noium efthanceuenire poftcoplexionem. Eft cnim habilitas quedam
confurgens ex tali cocurfu,qua me bra fic redJuntur operatiua. Aliter autem
dick Gentilis, cp virtutem venire poft complexionem poteft intelligi quo
adtcmpus,<S^ficnoneft verum faltem dccomplexioncto taluSecundo quo ad
operationem,& fic vcruni, quia prius cSiiimmediatius operationem
aitingitcomplexioqj virtus: co cp operatur mediante complexionc»Senfus igitur
litterae cft.Etvirtutes qux pofteas eueniunt.i* qux ipfis complo xionibus
mediaiius operationem attingunt» Spus ce , fubiecta virtutis , tripPr. »1 1 II
I Opo quidt Caufac aiUGm finales func operationcs.
Oftenditquaefuntcaufaeffnales, Secundo eis quardam annecftit»fecunds ibi LEt in
fcientia.n Prima pars patct» Sciendum primo per operationes non folum
intelligcdas " eflfemembrorumac^tiones.Diciiur.n.operatio non folum de
adione naiurali ,fed etiam de naturali pafifione membri, ficut organum fenfus
ab obiec^o bene recipiendo fpes fen> (ibiIesoperaridiceremu6A'iIIa debita
receptio eft ipfius membri fana opcratio. Vnde infra diuiditur in
dodrina de Virtutibus operatio in acfliuam dC pafTiua. Ex quibus fe^ quitur^Non
omnem fanitatem cflfe fucc operationis princi> pium effeaiuum/ed alfquani
tantumodo diTpofitiuu ficut diaphancita^s oculi. Et pcncs hoc probabilirer
conceden diim cft» No ocm fanitatcm cfifc bonam copPonem vel co^ pofiuonem vel
vnitatc. Sciendu cft fecundo o, quia fe/ cundum cxigentiam alterius 6C alterius
opcrarionis produ ccndac aha 5C alia copPo 3c copo cft membris a natura tri^
buta,ideo opcrationes ffnales caufas dicimus fanitatis.f?m n -a
n^^j?'"" f^cundum exigentiam finis difponuntur ad ffne • ordmata
pr.moethfcortK;&:fecundo deata.&fecildophy. Oponi, tid.nis
Notatameninteropcrationcseiregradus.q^ia nis ad quas non folum fanitas,fed
ctiam a^us & operatio>
ncs,mpc,fediorcsfinalitcrordinantur.Sempcr.n.deteritis cftgramchoris
..deala.ncuroperationutriLa gS^^ fitiU3e,c&: virtus fenfitiua exrcrior cft
gra irerioris. Ex oui bus pateteandem cam fecundudiuerfas rones cofiderata
cflfe pofife cau^am eff cictem & ffnalem fanitatis.Sicutope^ ratio motiua
ecTc finis fanitatis membrorum , qucc funt in> ftnimenra motus quorum
fanitas ad hancoperationem ff^ naliter ordinatur.Pro quato tamen operatio
motiua eft poy tens corpus noftrum aliquo modo conferuare vel alterare ^ff
cicns,<5:: ide-o inter efficientes caufas fupra enu^ merabaturmotus dCqu cs*
A V I C E N N iB, cfa ibiLHsec igiturO Dicit primo cp fcicntia opcrationil elt
fcientia virtutum Sc fcientia fpirituum , qui funt fubie^
aavirtmum,ficutpofteaindoctrina dc virtutibus often/ det. Sdendum eft primo
Aui.hic tacite rcmouere quod> dam dubium.Exquoenimvirtus cftcaufaformalis
fanita tis,5(:operatiofinalis &fpiritus materialis,vtfupra. mira>
bdequafivideturq,vna fit omnium iftorum docftrina.
Adquoddubiumbreuiterrefpondeturq,cum virtus 3C fpiritus a pofteriori per
opcrationcs cognofcantur,sS: econ tra operationes pcr virtuiem Sc fpiritus a
prio; i cognofcan tur,ideoconueniensfuitdchistribus vnam dodrinam fi/ mul vel
fcientiam facere,ut infi a dodrina.tf.primo capitu lo. Sciendum fecudo cp
fpiritus poflfunr efie fubieda vir ^P"^ turum fecundum triplicem exponem
fiue intellecfium.Pri/ ^^t»iecta mus vt dicantur fubieda virtutum.modo quo
dicebantur fupenus fubiecfia fanitatis Sc a^rgritudinis.Secudo funi fub/
iccfta,quia pcr illos fuftentamur vi, tutcs in membris, ficuc diuitias vocant
mortalcs fabliatias noftias.Tcrtio CiuCub^ iceta virtutum,i.temperatorumpcrqu3E
exeunt mcmbra inoperationes.IIlacnimtempc.amentgfunr etiam virtu/ tcs nominanda
ficut infra \'idebitur dodrina fexta. H^cergofuntfubiedadodnna mcdicma^
hs,unaliquisinquiritde corporehuniano,quo niodo fanatur aut infirmatur.
ConcIuditq>ha:cfunt fubieda,quorum cofideratio pcr tinet ad mcdicum
confiderantcm corpus humanum ex par tequafanaturautafanitateremouetur» Ethxc
confidcra/ tio theorica eft, vt dictis patcre poteft, Huius autem mquintionts
perfedionem.f ut fanitas conferuef ct ^grir udo remoueatur opor tet etiam
habere partes fecundum i(larum'dua> rum diTpofitionum & fuoru
inftrumentof^ cas. ♦ duplex* Etmfcraqufdeoponum cft fcientia mrtutg
procuIdubtoetfc?afpaam,quffuntuirtutufub. ic(f^a,quemadmodumnosdeclarabimus.
Anneduqu^dam.Secundocpilo8at^condadit,fec«> Inquirit fubiccfta ad pra^fiica
pcrtincntia. Et primo pre^ msttit hanc haber c partes.Secun.io illud
declarat ibi. I Et huius quidem.-] Dicit primo perfectionem huius inquifi tioms
oporterc habere partes fecundu caufas ha; u duaij^ diV fpolitionum 3C fuorum
inftrumentorum. Confideradil primo q, pcr inquifitionem intelligit partem
thcorica cuius cltcaufasS^accidentiafanitatis Sc a-gritudinis inquircre- pcr
perfectioncm vcrohuius inquifitionis intclligir partcm practicam
mcdicinacquaccft ffnis theoricg,ideo merito df finjs cius vel perfcctio.
Scicndum fecundo pcr partcs hic intcllfgendas clTc partialcs notitias ex quibus
refultat Sc tcgratur totalis practica^Scnfus crgo liite: 3c eft q, pars pra/
ctic^ mcdicinx habct part.ales notitias integrantcs ipfam qupfumuntur cxcaufis
difpofitionum 5C caufis inftrorumj p^eruntenim illg partiales notiiiefecundum
diucrfitatcm inftrorum quibusoportctmedicum vti.&difpofiiionum
circaquasoportetmedicumopcrari.)^.g»adhoc vt aliqs fciat rectc curarc fcbrcs
putridas oportct habere plures par tialcs notitias.vnaeftinftrorum
approximandorum qux funt potio 5C dicta.Et quia ;lla aPr fano Sc aliter argro
Sc aPr corpori neutro funt approximanda.oportct ipfum alia par> tialem
habercnocitiam . f. fanitatis afgritudinis Sc neutra^ litatis.Varietas igitiir
inftrumentorum &:difpofitionij no^ K ^^-^^a^ ^^"^^ ^ doctnna pracrica
partcs ha> Det.Hiceft primus modus exponendi quieft fecundfi Mar liliuni.
Alitercxpon tiiraGentili:prgmittendo cam fu^ Caufa !["^ ^'''Pliciter.Primovtfupraproeoaquodcpendet
aliqd tripfr, lecundum naturam.6<: fic diuiditur in quatuor genera» Se/
cundo pro ef cicntc, vt fccunda primi.ca. i .Dicemus cp ca in Iibrismediclnarum
^^^cTcrtio prodebito modo admi^ niltradi caufas conferuatiuas et caufas
curatiuas SccEt hoc tertio modo fumitur hic.Eft ergo fenfus Irsc cp pars practf
^ahabetpartes.i.diuiditurin partiales notitiasque diuidilt
fccunducasinftro^titmodosdebitos approximadi ca di> fpofitionibus. Early
European Books, Copyrighl © 201 1 ProQuesl LLC. Images reproduced by courlesy
of The Wellcome Trusl, London. 583/D F E h fpofitionibus» Variamrcnim primo
modus approjciman^ diexnacuiainftrijquiadiuldit indiastam dC potionc 3cc*
Variatur etiam fecundum reiertur ad dtfponem fanam argram vel neutram» Ex
quibus faciic folui poHunt du^ b a quxda 3<: plura intelligenti nota»
Sequdur etiam ean dem rcm vario modo Lonfiderata fimul pertinere ad par> tem
pracflicam 5^ad partcm theoricam,vt coAderatio ab> foluta cibi vt
reftauratiuus eft, 3C laducx,prout eft infrigi datiuaeft tlicoricaJpforuni
tamenconfiderauovt fic vet taliterapproximAri debentad scgritudinem remouendam
cft confidcratio pra<flica*Similiter confidcratio cauf^ acgri/
tudinisvtcaufat 5i:ab ca depcdet morbus sbfolutc eft tlieo rica»eius tamen
confideraiio vt talitcr vel taliter digereda Pfa^^li/y vel euanda eft
praclica.Scicndum tertio inftra pradicg cf o?iftrna fe duplicia*Qiig^am
quibusimmcdiatc perficitur ars, 6c il «iupiV, la funt ro experimentum»vt primo
apho.comento » pri/ mo.&dehisnoneftfermo.Q^i3Edaveroquibus opus ar/ tis
perficitur,quibu3,f.ars finem attingit.iSi^iftafunt tria^f. diaeta,potio,&:
chirurgia,de quibus cft fermo in propofito. E t hmoi' quide ca e rcgtme cu
comeftioe et po tii,et eledio aeris,6<: mefura motus dC qui'eti's,et
medicatio cu mcdicina. et medicatio manuahs. Declarat Et primo qno hibet partes
fecundum inftra» Secundo quo fecundum difpones.fecunda ibiLHoc autem
totum»"! Dtcft prtmo q> caufa liuius diuifionis noiitiaru, quia.f
pluralitatis notitianim partialium eft regimen cum comeftioneSipotu^&elcdioaeris
,&:mcnfura motus 3C quietis:5i: medicario cum medicina, 8C medicatio
manua> lis.ficut enim hxc funt diftinda ita 3c modi approximandi dC per
confequcns notiiiaciUorum funtdiftindx» Scien^ dum q> hocc omnia fub tribus
gcneribus comprciicdutur» f.Diocta qiix confiftit rn dcbita fcx rcrum no
naturalin ad> tn'niftrationc q iaexplicatcudidt, regimen cu comeftto> nc
3C poni.Potione qua explicat cum dicit» niedicatio cum «ne^icina.Et chirurgia
quac eftoperatio manualis. Hocatitcmtonim apudmedicosen: fecundij tres fpes fa
norum et aep;rorum, ec medioj52,quos • monominabimus.Etdicemus quomodo inter
duas dfuifiones mter quas proculdubio non eft mcdii5,media uoccntur.
Declarathicexpartedifponum.Hccenim eftdiuifioin tres fpecies
difpofitionum,fanorum,3cgrorum,i5c neutroij? ^uas modo non di^irau8,quta in
fecunda Fen nominabi/ iTius,et dicemus quo voccntur media inter duas difpones»
f.inter fanitatcm 3C a:gritudinem,tnter qua? .pculdubfo n5 eft medium,
Scicndumlrc primo non effe mente. A.oi/ bus corporibits indifferenter conuenire
iftos tres modos ap prox(mnndicaufarum»Karoenim vel nunq^ corpori fano competit
operatio manuali6,nififortalTc Cvt quida dicunr; infanti nouiter ad lucem
excunti incifio vmbilici,Raro etia yel nunqi competit vfus pharmacorum» nam
fecunda par «"^ulaapiioriftTiorum.aphonfmo»7.Sana habentes corpo/
Phatmscrjs vti difficile eftJntcllecrtus igitur Aui c iftos S?'"'^^'
approximandi caufarum iftis ,r\bus fpebus di^ a^ata
aTr?""'']'^''''^^^^ quibufdam ocs vt patientibus a| ata.quibufdam
plures aut vnus eorum, vt ncutris 3c fa> nis. Ititenigendum fecundointcrlias
difpones fecndum ph.lofophosproculdubiononcfife medium. Summ
aegrttud.nemcomunirer vtfupra vifum eft. SccundrMii medicos ad bene operandum
circa corpus humann eft hnr med«umconueniensponerc,coq, medicus percipit 'v^^
humana corpora c^Tc necelTaria plura $ duo gna actui^ot^e ratiuorum,quia circa
perfedum fanum ac^us cGferuatiuus neccfiarius cft,circa fenfibiUtei- Ixfum
curariuus^circa me> diummtcrhaccXinfenfibilitcrlgfumeritmedius a^lus nc
C€aariu9,puta prseferuatiuus vd refumpiiuust D O C. h 6 Etpoft^ has diuifimus
cas tunciacollecf^um eftnobisq? medicinatraclatdeelhtiSjS^: copfo^ nibus,&:
humoribus,3t: membris Qmpiicibus et compofitiSjd: (piritibus ^Luirtuiibus eorum
aa turalibus&^animalibus oC uicaiibus:3^ o^oni^ bas,dC difponibus
corporis.r.faaitate SC aegri tu dinCjd: mcdio.dC caufis earum.r. co neftione dC
potu.dC aeribuSjfi^: aquis dC regionibus dC moti buSjO: quienbus corporeis,5(:
animalibus et a:ta tibus,5^generibus,&: extrinfecus accidentibus
quaecorponeuemunt exrebus extraneis. SummatimcolIigitomniafubieda^Etprimo
pertincn> da ad«heoricam:Secundoad pradicam. fecunda ibi» [Ei regiminctlTota
haec prima pars patec» Etrcgiminecumcomcftiombus 6C potibus, dC medicinis dC
manuum operationibus ad fa^ nitatem conferuandam : dC unaquanqj aegritu^ #
dinem medicandam» Haec fecunda pars fimilitcr patet in qua Auice ♦ enumo
ratfubieda pertinentia ad pradicam» Harum ucro rerum quacdam funt de quibus
medico nihil aliud eft agcndum nifi utqmd finc tantum eflentiali formatione
informet , dC utru iint uel non Gnt doctori fapientiae phyficalis
credat.Etearumfuntdc quibus in fua artc ra> tiocinari debct. Oftendit
qualitcr medicus dc his confiderare debct,pO'' nendo primo quandam diuifionem»
Secundo dcclarat. fc> cunda ibi.LQ.uac vcro.l Dicit primo cp harum rcrum
quixrdam funt quarumad medicum niiiilpertinetagere ni> Ci vt quid fit
tantummodoelTentiali informationcfe infor/» m^tySc credat dodori fapieniiac
phyficalis , virum fint vel non fint.cSc: quaeda funt de quibus debet
ratiocinari in artc fua, Notandum informarc fe informatione eflfentiah.f,
doc^nnadiffinitiua,quae informatio eiTentialts dicitur, quia cxplicat elTentiam
diffiniti.Raiiocinari autem.i* inquircre, probarc demonftrare, Quac crgo carum
funt ficuc principia, atruin fint uel non fint crcderc dcbcr» Oftendit primo de
quibus clTcntiali informationc debct fc medicus informare»5eciido de quibus
raiiocinari debet» Tertio remouet dubiumJecunda ibi. LHa autem»! tertia
ibi.LGalenus nanc^.lTtem primopraemittic illa in gene-' rali.Secundo
probauTertlo enumerat.fecunda ibi.LScien tiarum»ltertiaibi.LEius verotl
Dicitprimo fubieda medicinaequacfuntficut principiamedicus debet credere dC non
debet illa velle probare. Et dixit notanter ficut principia , quia illa non
funt abfoluie principia , fed in genere , fcilicet in hac determinata fcientia
, ideo ficut veltanquam principia dicuntur^ Scientfarumnancp particularium
principia creditarecipiunt,5(:inalt)sfcientr]s quae fecun^ dum ordinem funt
ante cas ratiocinantur.Et ita fitdoneclcientiarumomniumprincipia ad phi
lofophiam primam quae metaphyfica nuncu^ patur eleucntun
ProbathoctripPr.fecundaibLCi^q? aliquisH tertia ibi LEterrabitO
^rjmoficargiiit.pacipfa giiculariu fciarn dcbet lecipi tan^ crcdita,^ ab
altioribus fciettjs declarata, PR1MICAN. » • A metaphyfica perucniar»ergo
medidna non dcbct Arift o. fua fubieda pbare^ans colfr primo
&%i,pofteriorum^ Cunqj ahqms medicorum loqm' mceperfc &: afRrmare
elementa & complexionem dC qua ifta fequunt,ex eis qux fciaitix naturalis
fubie^ da cxiliunc egrefTus fuerit errabit,i'deo quod in fcientia medicmae
mittit quod eius non eft, Argiiit.2»fic.Medicuspetes veltecas^barefua princi/-
pia errai,qa mittit in fcia medicig quod eius no cli igit 3Cc.
Eterrabicqmafealiquiddeclarafre exiftima bftjCum nihil declarauerir.
Argmturtcrtiofic.Medicus tcntans probationem fuo> rum principiorum credit fe
aliquid declaralle cum nihii de darauerit.igitur etc.antecedens patet quia
proceditex igno tis,medico.nJnquan:ummedicusd<:c.funt ignota aQum> pta in
probationihus fuorum principiorum» Eiusuerode^medicusformare debet quid
fit,&:utru fit uel no flt,cuius effe no e mamfeftu credere,hiec eft
fuma.EPnta an Gnt dC quot fint, ct quo finc,&: qu^ fint.Et coplexiones qux
fint, & quot finc,&: an finr. E t huores an fint dd quot finc,a:quofincEtui'rtutesutrum
Cint^dC quoc fint.Et fpintus utrum fint,ar quot fint, & ubi\ Oftendit qux
fupponere debet»Secundo qux inueftiga> redcbet.fecundaibiLEaautcmn Dicic
primo.Harc eft fummadidorumdequibusmedicus informari debet cjd fint per di^onttn^dC
qux narrare debet fine probatione, dC debet crcderc,vtrum fint vel non
fint,quo]?2 eiTe no eft ma nifeftuminmedicinapcrdemonftrationem vel rone ma>
nijeftam»CcIcmenta an fint,cS: quot fim,3c qux fint illa, 6C quo fint in mixto
dCc.Et copfones quae fint,&: an fint quali tatcs fecundac refultantes ex
principrjs 3Cc*Et humorcs etc, Etquaecuqp mutatio habet difpone,eteius mo
rahabetcam,a(: caa? quot fin t.Mebraaut&eo^' riji'uuameta(efuctanatomia
difcernere debet; Hacc particula multiplicem habet expofitionem. Pn^ Dynus.
macft Dyniq^omnismutatioliabet difpofitionemJ» ols mutatio vel motus cft ad
aliquam difpofitionem acquircn dam.EtquaehbetmoraJ^pcrduratio velpermanentia
for^ Gcntf, maeinfubiedohabetcaufam»f.conferuaniem» AlirGc^ tiliStOmnis motus habet
mobile in potentiaadvlteriorem formam vel difpofitionem.Et eius
mora.i\ceflfatio vel cjes a motu habct caufam. Alia cxpofitio, Omnis motus ha^
bctdifpofitioncm.f.effeaiuecaufantem mutationem illa* quia quicquid mouet,ab
alio mouet,ctoJs mora.i.quies ha betcam.i.quietantem.Has autem ^^pofitiones
debct cro dcre mcdicus tanq^ vcras,quas probarc pertinet ad phyfi^ Cum.Ef quia
frcquentcr vtitur mcdicus ^ponibus de mov tu SC quictc,ideo hic interferuit
Auic^ AUter Mundinus. crcderc dcbct mcdicus q> quoECunqj mutatio habct
difpofi tioncm.i.cam per quam mutatur res,quia habet difpofitio Arifto ^'^
motum,actus.n.adiuorum non funt nifi in patien> * tc bcne difpofito. 2 .de
anima textu comcnti.Et eius mora habct cam.i.quando moratur res 6C non mutatur
eft ca.f, contravia motui vel dirpofirioni ad motum,quia.f.indifpo> fita
cft.cX: hoc crcderc SC non inueftigare debet mcdicus» Ea at de quibus formado
rocmari debet funt ^gn'tudi'nes,ct eat^ ca» pticularesret earufigna dC quaPr
fgntudo remoueat,ct fanitas coferuet. Enumcrat ca dc quibus dcbct
ratiocinari^Et funt ^gtim A V I C E N N dines 3C earum caufae particularcs,quia
vniucrfalcs caufas magis confiderare debec phyficus. Et cumfcunc^ earum efl£
occultu fuerit ad iU !uddecIarandumdem5ftratione aff^erre debet, ipfum
di'ui'dendo,numerando,&:complendo. * Hacc lirtera multipliciter cxponitur.
Primo fic diuide/ do fpecies aegritudinis-, numerando.f. figna complendo.i»
caufas earum explicando.harc expofitio eft Thadari. Se^ Thad?.
cundadiuidendo.Cgenus aegritudinum aut difpofitionum per
differentias,numerando.f.ilIas,&: complendo.f.fpecies per differentias
iuncla generibus,differeiuia enim aduenies generi conftituit fpeciem ex
Porphyiio libio vniuerfalium ca.de djfFercntia.EthaEcexpofitioeft Bartholomei
de va/- J^orph# rignana. Tertia,diuidendo,i.nojitia,quia
procedendo,nu l^artho» merando.i.notitia propter quid,compIendo.i.diff nitfua.
Alitcrconfueuiexponere.Dum alicuius acgritudinis vel caufar ipfius clTc
occultum fucrit medico ad illud notiffcan^ dum 3c diftincflae cognofcendum
procedere debemus diui dendo,numerando,<S::complendo,i.primo diuifioncm ex
cauiis illis oegritudinis formando,numerando.i. figillatim per quamlibet
illarum difcurrendo, deinde compIendo.C caufam acgritudinis huius ex tali
difcurfu concludendo. Exempli gratia.a.eft aegritudo potcs pcruenire a
caufis.b, c.vel.d.Iam diuifi caufas.a.xgritudinis. Deindenumero. ideft per
iftas caufas figillatim difcurro hoc modo.a.xgritu do non peruenit a
caufa.b.ncc.c.cccc numeraui.Deinde co pleo.i.concludo.ergo prouenit a caufa.d.
Vt fi for. fcbriac febre continua putrida,& ignoro a qua caufa proueniat
h^c tebris,inquirere debeo eius caufam.Primo diuidcndo , qa fi hxc febris cft
contiiiua putrida prouenit necefTario a ma teria
fanguinea-,phlegmatica,cholerica, vel melancholica* iam diuifi^Dcinde
numero;quia quatuor funt illc caufac, 3C per fingulas earum difcurrendo procedo
taliter.Non prouc nit a fanguinea,quia fcbris dc tertio in tertium plus
affligit vrina eft fubtilis citrina,Iingua arida,habf tudo macra,regi mc
cholericum,ncc phlegmarica,nec inelancholica . p ide iam
numcraui.Tandcmcompleo.i.concIudo.ergo prouo' nit a materia cholerica.crgo
putrefcente intra vcnas vel ex tra venas.Deinde numero fed non extra, quia non
aduenit typus iX^continuoaffligitur acgrotans ,& taliter inueftigo materiam
huiufmodi intra venas putrcrcerc ,3cCic diuifi numcrauf&compleuiv ' Galenus
nanc^ cum dcmonftratiua argume tationem fuper diuifioncm prima facere aggref
fus eft,non debet aggredi mquantum cft medi-' cus,fedinquantum, eft philofophus.
Remouct dubium.Sccundo declarat per fimile. fecunda ibiLIn fcientia naturali.l
Dicit primo. Contra dida ar^ gucrct aliquis,quia Gar. contra primam diuifionem
. ideft primum mcmbrum diuifionis pofitx cnumerandofubie^ eta quae non debet
medicus probare:fciIicct clementa , fc/ citargumentatiuamdemonftrationem.In
libro enim ele mentorum probauit quatuor cfTe elcmcnta quod contra di
ctayidetur.RefpondctAuicc.q>hocnon fecit inquantum mcdicus,fed inquantum
philofophus. Infcicntia.n.naturah' debet loqui ficut alfa^ chi,quicum
afflrmarcaggrcftus fuen't,quod co munitatemlfequi debet,non debet loqui' de hoc
inquantum eft alfachi/ed inquantg ipfeieft mu^ tachelin^Medicus. n.inquantG eft
medicus, et al rachi inquantuaIfachi,nonpotdehoc rocinari; Qyod (]
non,perueni'emus ad circuitioncm. Peclaratc;^mcdicusinfclanaturalidcbctcfirc
ficutalfa ^l^f Chi,iaegis^mulgatoradquenonpeninetlegcs &:ftatuta ^ probare,
Muta' dielin, tho* piugdt F E N. t pi^ba rc/ed fola diccrc q» oportct
fequi" coitatc.i.coem ali> «iuam legc vel cultura Jnquantij igitcalfachi
no debet ro cinari de hoc.C^bare vel roties legis inducere , mimo de^
betdicerfJiccredcrcoportet.&:illeeltficut^pheta g hoc a deo habet.Si aute
facit oppo(itu,i,fi hoc ^bet facit hic in^ quantricftmuiachelina.philofophus
vel doclor ^^bas vel dcclarans ronc legis fiue neceflfitatceius. Mundinus
au> temdicft cp alfachi eft ficut vicarius epiad que no periinct pbarcieges
ab ipfo.epo datas/ed dicit fic fieri oportet . dC talis cft medicufl inquanrum
medicus in his qiix ad fciam naturalcptinet/ed mutachelin e legis coditor qui
fcire de> ijet & cognofcere cas propter quas leges tales coditae funt,
CC eft ficut pr inceps vel eps.Et io fubdit q, mcdicus inqua tum medicus cft,et
al^achi inquatu alfachi no debet rocina ti vel inquirere de hoc quod didum eft.
fi no peruenic £d circuitione,quia ea quae j^bare debet ^babitex notiori^ bu8
fibi^Sc illa funt inferioramcdicinalia.quac ctia per natu falia illa 3C no per
alia probarc pot.Hoc crgo mo peruenit ad circuitione cStrc.Puto ^ Gcntilis
colligit primam cxpofi tionem ex didis Auice.in finefuac mctaphificx.Scd expo'
fitio mundini videtur «icliox* Doctnna fecunda cums cftunumca^ pitulumquodcftde
elementis. Lementafunt corpora &:funtpartes primecorf)ishumani&: alioE^
qux mcor^adiuerrarum formaE^ diuidi' minimepolTunrjexquorum comix^ rioneipedes
dtuerfargeneratorum fiunr. Enumcratis fubiedis pcninaibus ad fciam medic.Ve:.e
qu.tur dehis-tracaando.Etinhac fecunda dodrina deter" «i:nat dc rebiKj
naturalibus.Primo tradado de eFi.tis. Se" cundo de coplexionibus T^rtio de
humoribus. Quarto de <nembr,s.(^unto fimuI defpiritibus virtutibus^
opera> quarta ibiLMembra funt corporalquinta ibi I Virtutum
*toperat,onun..P.i„,ainduas.Prir;»ode^^^^^ S cundo diuid.t ,n fuas fpes.fecUnda
ibi.-LMedi us '^61 Dfcitpnmo.E emenca fum corDora '
humanicorporis^etiamaK^u^^^^^ •formartn.mime_diuidipnt,e. quorun. cLnituot
fiu.Tt ^uerfxTpecies gnatorum. Sciendum penes audore r P^^ra nfto..tres
terminos.f principium,ca;&.efntum n al qua„doacapiuntur:tanafynonymi &
conuerrfe^^^^^^ pro princ,pu.^ernto,& ecotra.qnq; vcro ^pne,& fic^ tra
fe inmcediftinguuntur.vt fumit.Vmetapiwfik E^
d,cKurpnnc.p.umdeoicaintrinfecavele^^^^ qua ve remoraX.a vero folum dF de
^pinqua vel extr n. fcca vel tntnnfeca.EFntum vero fnl.tnTHi^:^ V - <ls
caufis.de materia.f <5e foTma S ^Jif '"^"r ptum de fola materia.
Vn eleme^^^"* f ^^^"^ ^""^ ilc quod^^ materia Jfydorus in
CTtv^o/^'!^'"'r^ patetq,^prieloquendoprincipiu^XlT''^ -''^^ elemento.
Secundo nota confeqTentr ewT' 'Ta-^ contra caufam 8C cotm princS^Z " P
" «'o^3prie,&fic.,.metaphyficcdefcS E^ '"P^" quo componitur
res priL in exiften ^ fnrr /Tr'^ 'C'e .n aliam fpeciem,^ coIlic>itur cadem
deTcr r ' «ientatore.^caii.Eha:cde^enterintelleaaf5^^^^
pet«tpr.m^„,ateri^,NamperIyexquo!fu3^ ^x,denotet^circut,ftantiam cauf^e
materialis defio mentum effe n^ateHam etuscuius eft cleme ifut^^^"';;;
|,nmod.ffertacompofitiscxmateria&forma e^Hls n^ non compon,tur primo
rcs.Sed per ly in cxiften.e .f^^^^^^^^^ pnuauone 5c forma eius ,ex quo fit
aliquid quod non ^a. ^^ctPerhocaut^^^ Wco«ipofir/,qu«a6cftdufdemr5d8iLt^nS
pofiti8,immofpcde diuifibilis in aliam fpccicm^Vidct au>
temCommentaiorfentirehanc dcfcriptioncm no folum materiac fed etiam quatuor
elementis conuenirc» Secun^ dofumiturelementumprocorporecompofito ex materia 6C
iornia in fua naujrali difpofitione qualitates fimplices al teratiuas Sc
localiter motiuas fibi limiianie,qualitcr acrem aquam vocamus eIenienta,eo q,
qualitates alteratiuas et lo cahtermotiuasfimplicesfibidctcrminant, Dicuntur
aiue metaphonceeIementa,quiaficut ex matcria qux propric dicitur elementum gunt
oia corpora naturalia,ita cxclcme tis fiunt omnia mixta, Tertio fumitur
elcmcnium multo communiue proquolibetcxquotang exmaieria tranfeun te vel
permanente vel partc intrinfeca fitvclfieri poteftaU quid mediate velimmediate,qualitcr
ligna vcl lapides di> cimus elementa domus,& littcras didionum clTc
dicimus clementa.Et fic elemctumdiuiditur in propinquumremo/ tum &
medium.5^ membra vocamus elementum p ropin quum 5C materiam corporis,&
adhuc fecundas humiidita^' tes^iementa vero quatuor remotum elementum,cib ve/
rodi:humoresdicutiturmediaclementa, In propofito ta^ men futTiitur e
lementumfecundomodo. Si tamcn pri. ma dittin.tio elnti copeterc debcat cPnto
fumpto vt in ppo .ito per tmet,oportet illam Tic fuppleri 3c perfici. Elementa
eft corpus naturale ex quo primo coponitur res in exiftcn
te.aformaIiter,quantum.Cad ponem Aui,& Auerrois.ucl virtuahter feaindum
oppofitam opfonem indiuifibili fpe. cie 5^c.i.non d.uilib,li,,n corpora
naturalia diuerfarum Cpc cierum,& fum;tur h.ccorpus naiurale vt contra
forma S materiam d.ftinguit. Sciendum tctio hoc nome corpus n^.^ « qnq? fumi
coiter pio quocunq^ hritc trina dimenfione V fic ta matc; ia $ forma qua:Iibet
educta dc potentia mate^ riacfuntcorpora.Secundoprocopofito natutali hritctrcs
dimenfionesi&:ficfumit in,ppofito,&:ficnecmateria nec forma dicitur
corpus.& per hoc differt clementum a mato ria <S!:torma. Sciendil quarto
de intcntione Auicc. fijiflfc elementa in mixtoremanereformaFr,6L'ideo partes
mixti vocant,Dicunc autc prim? non fimpPr,quia funt in alias rc
foIubiles,qu,aX,nmateria&forma.fedprim3e ingnepar t^um copofitarum,qu3c non
funt reperibiles partcs ex ma^ teria SC bi ma copofitae illis
priores.Dcindefubdit, huma^ n.corpons&aliorum.Cmixtorum.Ethicper partes
altc> r.us intelhgi poteft omne concurrcns ad alterius intcgrita^ tem
mediatevelimmediate.Dcindcfubditqux incorpo> rad.uerfa^ronum,addr«ammixtoi^
qup funt diuifibilia in ernta.De,nde explicat finis cu dn Ex quorum comixtio ne
C^c. fcx qujbus clarc patct de£criptio»Nam per ly cor/ pora. tangit genus,&
diff^rt a matcria 8c forma.Pcr ly par tes pnmx dtftert ab humoribus &
membris» Pcr ly corpo ris humatii & ajiorum dedarat refpe^^u quorum funt
par tes pnmx.l^ er ly quae in partcs. diffcrt erntu a mixto. Pcr Iyquo^commixtione,explicatfini6&
dFtefntum a cor. ponbus c^Ieft,bus,ex quorum commixtioncnulla alia gc
ncramur.Ei confotiat hxc defcriptio diffinitioni pofitx.l fux metaphyficDe.dum
dixit q> demcntum corporcum cft . , illud ex quo 6C alio ab co componitur
rcs & eft in ea per ef> ^^^* fentiam,&:nondiuiditurpcrformam.Haly.
vcro primo ^ , theoncxdixit.ElementunieftillIudq>fimpliciu8 eft om> nibus
compo/iti corporis partibus 6C quantitatiuc minus,
hocconfonatGaP.prinioelementorum adprincipium dij Ga£» dixit dementum eft
minima pars c/us cuius d/citur cleme> tum.Ifaac vero libro clementorum
dixit. Elemcntum «flc Ifaac* rem ex qua generaticne prima generatur aliud, 8c
exiftit in gcncratoexeapoteftatc&nonadu^Inter omnes has de> fcriptiones
perfedior eft hxc quam pofuit Auice.teftc Co ConciL ciliatore dinerentia. i !♦
Medicus autcm phyfico acdcrc debet qu6d (ui quatuof &: non plura.quorum duo
funt le. uia,etduo grauia. Et Icuia funt igms a:aer,gra uiatcrra &aqua. P R
1 M I C A N. Enumcratcfnta.SecudodequoIibet illorum figilladm
determinat.fecunda ibiLTerra»! Dick primo medica debere credere pliyfico Cjuod
funr quatuor d: non pra,quo^ rumduofuntgrauia&duoIeuia:grauia fimtterra
(S^aqua: trmoFjj iet,i3 vero aer et ignis. J>ciendum piimo elcmenta eilc
mierus quatuor a phyfico dupliciter inucaigatur.Primo ex parte dupff,
qualitatum alteratiuarum.prjccifc^n.funt quauiorcobina> tiones pofcs
qualitatum primatum,quacfuntprincipia trSf mutationa naturalfil ideo praccife
funt quatuor clementa. Airumptupatetdifcurrendo/ex.n.funt ima^inabilcs co^
binationes qualitatum primarum,quai?j du^TuntimpoFes: caFm.n.5^ frigidam»rurfus
autc humidum Sl Ciccu ide clte AriftOf
c^^"'PO^*^'-'*^t'gnone,&hxcinuefi:igatio pertinet ad fe/ cundum I/brum
de grione..Seciido inueftigac numerus qua ternarrus ei^KOf^ ex parte qualitatum
moriuariii , precife.n, funt quatuor llmplices qualirates localirer motiue
fecundij fpem diftind^.ergo precife funt quatuor corpora fimplicia illis
qualitatibus localicer mobilia.f.iFta» Aiminpti^patet, quia piccifefuiu quatuor
loca naturalia fecunJum fpeciem diftincflaadqugpfit qualiiates locaFr motiug
hgc corpora fnclinare.f.fjrfum fimpFr,deorfum fimpFr.furfum i refpc du;dcorfum
in refpe<.T:u.5c:hgciucftigario pertinetad quar tumde ccxio -Sc mundo, vbi
ex parte locorum 3c qualaatij IocaFrmotiuai^,P'-obacn,imefU3 quaternarius
elemenroijs qualitercunc^.igiEad medicii non pertinet talis inueftiga^ Grauf^
tiOjfed phyllcocrederedeber, Noratamcn q>pergraui> tas SC Ic latem in
refpedj 3c leuitatc in refpecTtu no arbitror intelli^ uitas du gedamgrauitatcauc
leuitatcremiirim.puto.n. inquolibet plicit# fimplici efnto qualitate motiuam
/implicce;rc fumtrja.qug ideo denolar grauiras aut leuitas in refpcctu,qui3 ad
locum in refpCv^Trufurfum vel deorfum naturalitcrindinat.ececo' tra dr grauitas
vSc: leuitas fimprr.Si.n.ininfinitiT intcnderet aeris lcuicas no a J locum
iltiore inclinarer q nunc inclinet, fcdadcundeprgcife.SiiV fiin inff nitum
crefccrcc grauitas a.]u?!ad cundclocum fecun-Ium fpcm inclinai ^-t , licet fov/
ms inclinaret» No ergo ad locum remifte deorf im inclinat gratas aqu? quia
rcmififa /ir fed quia talis g.Muita^ fecundii fpem.S.Tf ad locii rcmilTe fj;
fum no incliuat leuitas aerisr quiaficgraduaFr remiira,fedqa talis fecundi7
fpfm. Ex quo vlrerius patet aliquod corptis alio intefiue leuius ad lo/
cuinfcriorc moueri vt ae>- fnmus igne remififo vel exhala> «onc f Cime
igniiat Ec pFa alia cx his cocludi polTuncT Terra e corpus fimplex,cm'us bcus
naturafis in medio conus exifticin q naturaPr manecquie u^dC ad fpfum cil ab eo
fcnata fuit naturalV mo^ wet5(:hxcqui'deeiusnacuralis grauitas exiftm
SigillatimdiffintcquodlibctcFntum, Sccundo coparat ca.fccunda ibiLGrauia
funtnPrimodiff/nit rcrra. Secudo aquam (S^c.Partcs paiebunt.Primo igi^
notificat ipfam ex partc qlitatis locaFr motiue 3c motus ct qu ietis cius
natura lis^Secundoex parte qualitatu altcratiuaiji eide naturalic"
copetentiurn.Tcrtio cx fine 5^: iuuamento eius ad giionem mixtojjj.fccrida ib
LCutus natura.~|terria ib:LEius vero»! Dicit primo rp tcrra eft corpus fimplex
cuius locus natu> ralis cfi: in medio totius uniuerfi in quo ipfa naturaFr
manct SimpPi? quieta,6<^ mouet ad ipm cil fucrit ab ipfo remota» Scen
tripfff ^^'^ ^ ^'"'P^'* dr aliquid fimplex. Primo per cuiufcuncj? co ■ *
ponls priuationcm,ficutdeum intelligentiasi&Ipundlafim plicia
vocam-is.Secundoquia non diuifibile in partes di> uerfarfi ronil^quaFr
marcna5;;forma extenfam adhucin/" extcfam rimplices vocamus.tcrriodr
aliquid fimplex , qa non diuifibilein corpora naturalia diucrfaru ronfr
diftigue do corpus nacurale cotra natiira.^ fic vocamus dicfla cFtia
fimplicia.mixca veroexlrs no,5^prgcipuc iuxta pone tc/
nentec],eFntarcmancancformaFrin mixtis. Poncntes.n. cFnta noformaFr manere in
mixto pencs aliud accipint Cim plidtatcni elemetiti.f.pcnes
fimplicitatequalitatum altera mtum.dC localic motiuarum,quas in fua difpofidonc
A V I C E N N turalitcr dctcrminant» Scicndum fecundo ccntrum tcrrf Ccntru
imaginabileelTedupIcx.f.magnitudinisdc grauiiatis. Pri'' taigdu mum eft
puncftus ad quem partes tcrrar aequalis magnuu^ plcx, dinis copulanturtotaleterram
fncegranres. Secundum eft pudus ad que copulat partes ^qlis grauitatis toialc
ctia tcr ramintegrantcs»Etquiaterranoneft vniformis in parti>
busfuis;feddiiformis.ideononert neceffaiium idem elTe centrum
magnitudis&grauitacis.Situaturigitur inmedio naturaliter.dum centrum
grauitatis ciufdc eft ccntrii mun dijlicet cencrum magnicudinis ctus non fit
centram mudh Sciendum tertio pliy/ici medium totius.i.mundivocat locum
naturalem terrae,quia tunceft folum terra naturalic locata qri medium grauitatis
eius eft in medio mundijC^La^ uis proprie medium mundi non fit locu"
terr^:co cj> terra non continet*propriumautcIoci eft continere locatum. Dr
crgo improprie terrae Iocus,eo cp ro locadi fecundum quof" dam
eftjvelquiaformaleeftin locationc naturalitcirc.ter^
ram.n,erfenaturaliterIocatam,eftipfam inmedio mundi cfte fituatam,fic cp
centrum grauitatis eius fit medium mu di Vel dicicur locus.i.fitus naturalis
eius.Hanc fcntcnriam Locus fcnferuncaliqui dicenteslocumelicduplicem.i.ambiaem
dupFx, 3C terminantem»^^: ctlfequenter cp centrum miuidi c locus
naturaIisterminansv5(:nonambiens fpheram tcrrae. Et ex hoc laquam ex fundamento
folui potcft comunc dnbiil hic proponifolitum, Vtrum medium mundi fit locus
natu ralis terrx. V|detur.n.q> non,quia centrum mundi vcl cft pars tcrracuel
eft puMi^tum indiuifibil*»»! mediomundnSi primum fequttur q^parseftlorus
naturalis forius quod no eft bene intelligibile.Si fecundum fequitur qj
indiui/ibile c locus diuifibilis.Itcm quia per idem tcrra eft locus aque 3C
aquaaeris5c:aerignis,quod eftcont:a philofophu.4. phy, 6C Auic.hic in liitera.
C autem medium mundi fic Iccus Arifto» naturalis eius,patct quia a J illud
cerra naturaliter mouciur SC cum ad illud fueric quicfcic nacuraHccr» Soluit ex
didis dubium concedendo ccncrum mundi eile locum cermina^ tem 3C non ambiencem.
vc dictum eft.Ex quo pacet cocor dia inter Albertum vel Alchindum de loco
naturali tcrrae Contra ponentcm ipfum cire in mediomundi.Ec Arift.4. phyfic.
d.cftio ponencemipfume/revltimamaquxfjperficiem. Loquit tollitab cnim Albcrtus
fcu Alchindus de loco tcrminatite Arift^ve Ai\a,3C xo de loco ambiente. Ad
argumcncum igicur dicendum AlLer» cp centrum mundi fiue fit puncftus
indiuifibilis fiue pars cer rajlituacoein medio mundi.poceft tamen efifelocus
natura/' lis terrae ccrminans* Dubium aucem non pai uum cft cur terra magis
iiaturalid inclinecur ad cencrum ad alium Cu tumvniucrfi. Proquocommunircr
dicitur cj, mouecur Terra adccntrum.quiaibi eftformale.ideftperfediotcrrse.adi^
cur ma^- lum cnim ficum tendit vt pcr qualitatem fibi proportiona- gi^ ad
tiflfimamaco:Iohicinfluxamconfeructur,Etiuxtahocco/ cetru fcc]uentcr tenendum
cj> ifta qualitas influxa ex ordine natU" alio Icli>
rarnoneftterreconuenienterconferuatiuanifi in diftantia neiur, tanta ab orbe.Etconfequcntcr
cp qualitas formalicer perfi cicnsjSdimmediaccconferuans icrram eftinca
fubiecftiue ad ipfam delata per medium , necdebite conferuat , ni/i cum illa
fitus drcunftantia» Contra , quia intenfior re> cipitur h3£C influcntia 3C
potentior ad conferuandum in aerc 3C aqua quam iuxta ccntrum ♦ crgo melius
confer/ uaiur terra in aerc , vcl aqua quam xn cencro, Pro ifto concclTit
GentiU al quid velocius 3c me^ius opera^ Gcntili; ri in remotum quam in
propinquum , 3c quod non rc> pugnat pa/Tum diftantius fortius tranfmutari ab
aliquo certo agente quam propinquius. hacc cnim cceleftisiiv fluentia
naturalitcr terrae conferuatiua quanto cft ccn^/ tro propinquior pcrfeaior eft
ad terram conferuandam ^ ad ipfum perficiendam . 3C ccontra quanto remo tior a
centro , 3C coelo influenti piopinquior tanto eft rcmilTjor 3c debilior» Et cx
iftoconaturinucftigarccau/ fam yelocitatis motus naturalis grauis
infinc.Sicutenim «"agis appropincjjuat loco naturali , ita magis
perficitur periam di^flum influxum^ vndc forma eius 3c fua gra^i Atifto. «
figura ^iio Cim ' ocus F E N. 1, rcddimrpotentiorad moucndum» Ego vero dixi
alias probabirr,q) licet coEleftis influencia terrae dC ekmen/ toriim
naturalitetconfeiuatiuaintenfiorfitinaere iuxta centrum,quia tn non fub codc
gradu,fcd fub diucrlis gradi bus eltdiitincftorum elementorum naturafr
cofeiuaiiua non fequicur in aere mclius pcr hanc influentiam conferua' ri
terram qp circa medium mundi,puta circa cctru» btat.n» ibireperirigradumhuius
qualitatis influxo: confczuationi tcrrae maximc proporiionaium prxcipue cum hac
iitus cir cunftantia.Hacc m inueiligatio magie periinet ad phyficil. Cuius
quidenatura fngida eft etficcaJpfa.n. talis exiftitqjridtmiCIafuericnec^ altera
res ex^ crmfcca cam conuertent apparebit ex ea ftwu ditas fcnfibilis dC
ficcitas. Norificat terra ex qualitatibus alterat!uis,quia cft frigida et ^cca
&tahs naturalisexiftit^quiafi naturscfuaedimittatur & nuUo extrMifeco
aduaUtcr alrerec .puenit ex ca/i organo
tadusoccurratfrfgKiitaedl-ficcitasfenfibilis» ^ Ems uero effe fn generaris
muamcntum prx itat ad retentioncm faciendam, & fixionem , dC
adconferuandasfiguras &'formas. NotificateamcxRticdicemq,cxn^ i„ ^Ms iu. m
Z " ^'^"^'"j^i^^ tcrmino alieno non 43pr:o,uc,4. ecomra
contmctitium tein,inabilia,(kcum ve,o ?uxSal^ ''"'"'^1° comixtuni'
prchibcndo fequet^^^rclr'''^/ P" n cpc. toimas "ntcllescrunt namrales
& per g«ura^ ari:fi. rorum.perfigurisimelWmmfi! , omnia probfbilia Ex
11''^: P^ptie didash^c pUta acfcriprio. Tcrra eft corou n™'''^"" ^^cc
ccv ^o"^cataquam€xpaitefiufitusnarm;,hcA' i- • Iocalitermotu.x.Secnndoex
Parte S ' '"ni.Tert.ocx partc fTnis.fecuda ^^^0^^ "^'T''^' 'biLCuius
crieO DicitprJo q^ac^.S^ ^"^'^.^^^^"ia
^."-slocusnaturaliscftvtficciS^^^^^^^ tTr t""''' ^^'^ fi^ibus
fuis natuXf n'"' ^ r '^T aqua:.^ g^auitas compar.t^ua tirnT'"^''''^
pSn''^ fi-plcUmphcitate ":'r. trariononcXm^;';;-]lf^^-'"r^"^^^
tanonmaneref^^^^"^^^^^^ elemcv tcrram (ic formaIi"comrV"
""'T ^^1"^ ^d feftas,intercastamcTeft'T^^^^^""^
tiasafu^v^rioribusrecclV'!^^^''''?''"''""^ ^'^'"fl"^^
litcr conferuaciuas,vt fuprV 7"" ^^^»^^"^*''^"*^^ natu.a.
dum q, hic non fum tur W -'^/ ^ccundo fcie„. ^i€,corporisaml,icntis loca
'T?^'"'*^''''' u T^ ^"^^^^ ^ Mawcatutu^ytquartophyfico.defcri^ D O C.
II, S buur,fed fumitur pro fitu , vt fit fenfus , cuius locus.ufitus
naturalis.tunc.n.ellaqua naturalitcr locara quando eiusfu peifiiciesconcaua
ccntinet tenamjcSt continetu» cius conue xum abaere. Ex m;ocontratiiiofdam
concludiiuraggrc gatum ex concauo aeris Sc fuperffcie conue:.a ictra: non ef/
felocum proprium &:ad3cquatumaqux,capiendo locum piopnufn vc coiia communcm
dift!nguiiur,quiaIocus piius vtfic debet contiuerc locatum,red couoa
fuperficies terj 3cnoncontinet,ac,uam totali^er ncc particulaiiter , fcd ab ca
continetur,ergo non cft locus toialis ncc partialis eiuf dem,&:per confcqut
ns illetotalis non cft locns naturaliicr piopriusaqnae. Jtemdara pofitionc
fecuiiur locum ali^ cu ius pioprium & ada'c;iiatum conrinuc minoraii loca^
uim ma;orari,(&: lamcn illud locatum in co continuc lanq^ in ada:quato5^propriolococontincbitur,c,uod
non cft bc ncinrcIIigibilc.confcquentiaprobaiur.Poncdoteriam c6> tinuc
verfuscentrumcondcnfaric^aquam vcifus ccntril augcri ipfam infcquendo.Et patct
conclufio,quia aggrcga^ tum cx ifhs duabus fuperficicbus continucminorabitur,ct
tamcnlocatum noncontinucaugcbitur,vtpatct cx cafir.. Itcm data pofitionc
fcquitur idcm rcfpcdu ciufdem cfTc locans Iocarum,contincns & contcniim ,
vtconucxum tcrra: rcfpedu concaui aquae. Ex his fcquitur fccundo n5 cuilfbct
elemento correfpondcrc locum proprium Sc ada/ quatum immo vniucrraliter nulli
coipori concauo corre^ fponuetlocus proprius&adacquarus. Jntellioendum.j.
q> locus aqux cft vt circundct tcrram Sc circundctur ab ac re,vbi
fcilicctatjua 6C tcrra&alia clcmenta fecundum cxi gcntiams5<:ordi ncni
fuatum qualitatum localitcr motiua'' rum fituata^fuerit.Tunc enim cftet tota
rcrra aquis circun/ data,dc hcio ramcn non eft ita cum clcmcnta non lint fe/.
cundum dicftam exigentiam fituatamJmmo ma?na pa rs terrae aquis difcoopcrta
c,cuius ca a diuerfis diuerfimode af fciitur. FnmoaCampanoponcntcaquam non
clTetcr Capa» rae ncc mildococentiica.d: cp fi cctcocctrica tota teria cct Ca
cur aquis coopcrta fcd ^:>ptcr ipfam cfic cocctrica magna pa; s terra rc
eiusccoopcrta,(&:iclic:uaaq?dircoopcrtaeft. Alijaiuin/ manfit
ueftfgationcmhuiuscaufacindiuinamprouidcntiam rcdu difcoog xcrunt,ad w.am
animalium,fcilicct tucndam, Concil a ta multi tor
vcrodififeientia.u.caufasquinqueafrignat. Primaeft plex. quod Itella: quaedam
fixx iuxia polum feptcntrionalcm Concir. exiltcntes virtute fua
marecompefcuntocccanum (&:pro/ hibcnt ne totam terram cooperiat.Et
confequcntcr' non rc pugnat in his inferioribus cx narura fuperiorum
d^fpofitio^ numaIiquamcaufarivioIentiam,& pcrpctuo pcrmancrc
adpcrtccftionem vniucrfi.PcipetuocnimfTt fluxus 8C rc> fluxus mai is qui non
ineft naturalitcr aquac, quia tuc onv nisaquafluerct&rcflueretfedprouenit
cx naturali influ/' xu.Sccundacaufa,qu}a tcrra eft caucrnofa , vt Arifto.i j.
Arifto, problematum. f .problcmatc, vbi ponitur:proptcr quid fe renitatcm
cxiftcnte iSc tranquillitatc in mari fubmcroantur
naues.EtponitcaufamvciamclTecaucrnofitatcm Tn oua aer incIuditur,quo exclufo
aperitur rerra ct fubmcrgic aqua quarenauisfiibmergitur. Tertia caufa cft quia
in fcptcn/ trioncterra eleuata eft,proptcr quod mare feptcntrionis
fluitvcrfusalia niaria fecundo metheororum. Dut alia: ibidem tanguntur caufx a
Conciliatorc. Vcrum quia h:rc fubtilitas pcrtinetad fuperiorcm artificcm , pro
nunc harc paucafufFic^anr. Scicndum quarto quodaquar ficut ^ alrjs corporibus
naruralibus duplicitcr incft motus natura/ lis.f.proprius&communis . vcl
fccundum communem *?°^p^ modum loqucdi naturalitate propria 5rcommiini.Primus P
eft fic conucnien^ aqux pcr naturam cius propriam q> 'no alijs corporibus
naruralibus nciic motus aqucp ad 'ocil di^ dum.Secunduc aiitcm non fblum fibi
fe».i indiflPcrcntcr oi'' bus altjs corpcribus naturalitcr ineft ficut motus ad
vacuii prohibendum qiii idco naturalirate communi drcitur natu> ralis,
quiacommunitcrc5i:indiflercnter acuiufcuncTi cor/ poris naiuralitate c aptus
.pucnire. Ad ^^pofitu motus aqup paturalistprimo mo eft ad
locuiaditftij.fccijdo R P I M I C A N. c{lac^a!i33
driaspoflt/onis.Pcrgrauitatemautem copara> tam debemus jntcUigeregrauitate
no gradualic remiaam, fedadlocum velfitu comparatiue deorfum inclinantem* Qgac
frfgida eft 8C humidaX eius natura talis exifij c , cp Ci dcmifla fuent Qcut
eft neqp ulla ca ex tnnfecaei contrana fuent ap^ebit exeafngidi^ tasfenfibths
5(:difpofitioqua^ eft humiduas. Notificateamexqualitatibusalteratiuis* Secundo
qda dccratvfecunda ibiLEtipfa quide»~lPfinia pars patet* E t ipfa quidem cft
eius generatfo rn creatioe fua,qua: reddic eam apta ad fpargendu dC exte^
dendum pro quahbet re,$ufs fit pauca , dC reci^ pit omnem figuram quae eft ,
fed non retinet» Declarat quid operet aqua pcr humiditatem , quia ipfa^
f.hamiditas ;^eius generatio in crcatione aquac eR,quc red dic ipfam aqua apra
vr fpargat 3c extciidat pro qualibet rc quauis fit pauca 6C recipitomnem
figura,que efc, fed no rc tinct» Scicdum cj) notanterdixitfenfibilis.ad
dcnotandu frigiditatcm aquac elTeaifcualem 6Cn6 virtualctm.Coprg>' henditur
autem hoc fenfuetexperimenro,quia calcfadcaab extrinfeco 3C natuia: fujc
dimilla redit ad fi ig;ditatcm pri> ftinam,medioeiiamfrioido
nocxntc*Sic.n»ii: non alitcrar guimus terram naturafrin ccntro quiefcere.Dixit
aute no> Cqlcho tanc in crcationc.Crcdidit,n» Aur.formas naturales pduci
dea^d* abcxtrinfecoagentedi<ftocoIchodca. Et nota vt fupra q» • t^ptcr
hiimiditatc rrdditur aqua fliixibilis, io no bn .pprio tcrmtnofed alicnoterminabtlis^ideoreddit
adfe fpargcn^' dum 3C extendendu 3C facirr recipit ocs figuras,fcd no rcti/'
nct caSiDixit autc ,p qualibet re,ijuis ipfa fit modica fccun^
dualtcruduoijifcnfurT.Primus cft.pquahbctrc ,quis ipfa
aquafitmodica.SecunduscftjCjuis ipfa rcs.f.fpargcns 3C cxtcndcns fit modica^
Vtcrcj? fcnfus bonus. Cuius eftein gcneratis luuamentum prajftat ad figurandas
formas,quas m fuis diuifiombus ahqai figurare uoIunt,& ad figurandum ad
lincandum dC temperandum. Humidum enim hceccitoformas figuralesamfttatcito tamc
eas recipit , ficutficcum hcet eas duriter fufcipiat, duriter tamen retinet
eas.Cijcp humidum ct fic^ cumfeadinuicem temperauerint adipifcetur fic^ cum ab
humido.ut cito fufcipiatitenfionem et fa cile figuran' poflic,&r acquiret
humidum a ficco, ut retineat firmiter quod in eo accidit ex recfiifi'*
cationcuel certificatione afaequacioncet pp hu midu prohibct ficcu a fua
fuperatione,&: pg fic^ cum prohibetur humidum a fua fluxibihtate» Notiffcat
cam cx ffne diccns q» effe aquacin mixtis pr3C> ftat iuuamentum ad figuradum
formas,quas aliqui in fuis diuifionibus voluntfigurarc:5(:ad figurandum
,lineandil: SC tcmperandum ,quia licet humidum formas non retincat ipfas tamen
facilitcr fufcipit ficutctiam ccontra ficcum fu^ fcipit duriter,ipfas tamen
faciiiter retinct.Ex quo patct cp Ci humidum 3C ficcum adinuicem
bcnetempercntur,acqui^ rit ficcum ab h jmido, vt cico cxtenfionem tedp\3Lt,3c
vt fa ciliter figurctur.Humidam vcro a ficcovt ffrmitcr retineat quod acciditin
eoex rec^'ficarione, Vel fccudum aliam lit/ Aqu?Hi teram cx recftificatione 3C
xquarione.Etiterum ficcum p> uamcn> hibciurpropterh
jmidumafcpaiatione.i.folut^onc 3C puV tu mult ueri$at*one,hum(dum vero
prohibetur .ppter ficcum a fua ptex ad fliixibilit^te» InteUigcndum hic prfmo
cp multo plura fu> fnixtio^ iiamenta facit aqua ad mixtjonem per humiditatem
per ncm: fr ig/ditatem, videtur.n.pcr frigiditatem folumcaliditatcm I A V I C E
N N caKdorumcoi-porum tcmpcrare.Pcr humiditatcvero opc> ratur ola que
cxplicantur in littcra^Pi imo iuuat ad figuran^ das formas artificiaIcs,idco
dicit quas voIunt&:c.Secundo iuuatadfigurandasformas naturalcs,ideodicitd:
ad figu/ randum.Tcrtio iuuat ad id quod cxplicat in littcra cum di> cit,ad
lineandum.i.cxtedcndum 3c tcmperandum .f terrg ariditatem 3c duritiem..
Nota.2»qj illa particulaadlinca-' dum poteft exponi.Primo vt didum cft*Sccudo
ad linea' dum.f.mcmbra in mixtis animatis,in quibus fit membro^ rum
manifeftadiuifio,Natura.n.operatur;vt picftor qui prl
molincat.fccundodiftantias mediss intcrlineationes colo ribus impIet.Sic narura
primo radicalia lincat.fecundo di> ftantiam mediammcmbris carniformibus
impIet.vtHip o. po.inlibrode natura foetus.iSc:.2 i.tcrtrj. cap.i. Sciendu
tertio cj> hxc duplex littera reperiiur.Prima habet recftifica tione:&:
patet. Alia littera habet certificationc.«&: cxponic.i,
fo!meinducftione,ti^c.n.fit certiffcario,quia excofiifo fic rei dccerminatg
pdudlio; vel certificationc.it formationc. Aer autemefi:corpus fimplcxcuius
natura< h's locus eft ut fit fuper aquam dC fub igne haecn» €fl:ciusleuitas
comparatiua^ Defcribit aere.Primo cx partc leuitatis et loci.Sccudo cx parte
qlitatu alccratiuaijf.Tertio ex parte finis. Secunda ibl (Ipfius
vcro.;tcriiaibi.(*Cuiuscjde.) Prima parspatcft» Ipfius uero natnra calida eft
SC humida (ecun dum regulam quam diximus, Nota fecundum comunlorc fnlam aercm
cfle remlfifc ca lidum refpeduignis.Et vr,pbabilitcr tcncndum calidita^ tcm
cius no effe fimplicem ,fed frigiditati comixtam , 3c g confcquens q, non
cuiufcunc^ clcmcnti fimplxis quaclibct qualitas alteratiua eft natui afr
fimplex ,3C cpoc cTmum \n fua naturalifrimadifponcfibideterminattres qiitates
pri/ mas 3C cofequent' patct cp aer cft fummc humidus,licct p/» ptcr
fubtilitatcm fubae 3C raritate videat minus humidus aqua.NonulIi vcro Anglici
tcnuerunt ta caliditatem hu> miditatcm eflfe fummam in aere fimplici» Cuius
quide efl^ i n gnatis iuuat:ut rarificent ' &alleuient,8(: fubtih'ent,6£:ad
fugiora elcucnt. Primo fcicndum eft qp aer iuuat mixtum ad rarefacftio/
ncm.Primo pcr fimplicem alterationcni . calcfacicndo.ii, rarificat.Sccundo fe
commifcendo efntis dcfis.ex comix/- tionc.n.rari cum denfo refultat totum
aggrega um illocjcn fo rarius,5(: per idemcftca alleuiandf. Scicndum fecun>
Aetist^ doc^acrctiamultiprriuuatvtmixtafurfum cleucnt. Pri/ uamefl^. moanimata
mobilia motu progreflfiuo,<iuae.n» magis ac^ tumuli^
rcafuntmagisfpiricuofa,&pcrcofequensad fupcriora fa/ plex* cilius
clcuabilia.Etfimilitcr in corporibus inanimatis,Ieu^< tas cnim acris in
fpheris clemctorum infcriorum trahit fur^ fum,proptcrquodIfgnuminacrcdcfccndit.in
aqua vcro miniis ponderat vcl afcendit,qu5uis acr in fphcra .pprie na turalitcr
finiatus non trahat furfum nec deorfum. Cotra. aer cft grauis in fphera
propria, vt Arift.^.dc calo. 3c,iu Ariftf» problcmatum.problc. 1 7^5^* 2
f.^^blcmatum, problc. lo. 8c.i2.8c aliqualitcr. i4*8C* i i»particu1aproblcmatu.
pro^ blemate.4f ,vbi pdnitur voccm a furfum in deorfum faci/ lius audiri.
Qiiicquid alrj circa hanc materiam Ccmiam puto tcnendum cflfc q> acr iii
fphcra propria conuenicnt Cu tuatus ncc tracmm facit furfum nec dcorfum , fcd
cuil.bct trahenti extra hanc fpheram dcducfla necefiGitatc vacu/ na.' turaliter
refifttt.Si.n^in fua fphcra coucnicntcr fituatusgra> uiraret,nonapparctcur
continuonon dcrcendcrct pars (u/ periorad infcriorcm»Si.n,diuidaturacrfecundum
profun> ditatcm in quatuor quartas,patet cp pars fupcrior contincs
tresquartasdcbctpoflfccoprimercinfimampartcm 3c in ca dcfccndcre» Argumentum
tamcn hoc? probabilecft^ Iteti)i 3pO» ! F E N. L Item timc aef in h^^c fitu non
natiiralftcf quiefccm , & pcr j confequens lix non cliet fitus eius
naturaIis,quod ell cotra ! ^•inlittera»Arguitconfequentici,quia quicquid ab
aliquo fitu naturalirer appetit recedei e in eodem violent quiefcit»
Sciendtjeft:fecundo.pl>abiPr,cj,licetaerin ^pria fphera fituatus pereandc
qualitate r.aturaliter refiftatta futfum deorfum extra fuam fpheram ipfum
trahenti; per ^andem tamen qualitatcfortius refiftit trahenti furfum $ dcorfum»
Nec de h^c alia ca dari potert;nifi quia aer a fua forma 6C qiialitatc moiiua
nacuralitcr taliseft.Sicuteftetiam veri> fimile q> plus refifteret ignis
trahcnti ipfum deorfum g fur^ fum in fphcra propria»Et confequcntcr dicendum qj
aucfio rcs diccntcs aercm ciTe magis graucm in fja fphera $ leue non plus
volucrc nifi cp minus acr rcfiftit,<5^ facilius eft ip/ fiim dcorfum furfum
trahcrc vcl pellcrc. Et proptcr hoc rneliusaudiiurvoxdcorfumq^furfum.Et hxc
vidct fnla Comentatoris.4»coeli comcinj f .dum inquit. Grauitas au tem 3c
leuitas quas habcnt acr &alia elementa in fjis fphc ris tion eft nifi
vclocitas motus ad infcrius aut fuperius ab 50 qiiod facit violentiam, Ego
autem cxpono vclocitas • «dcftfaa htas. Ad audoritates omnes illas Ari.dicu al
t ^UtAr,f.fuirfeibilocutufecundumopionemantiJ^^^^^^^^^^
VnPetrusd_eabanodid^^^^^ iV^b ' n- duodecmum ^blema dicit cj> Arif. «n hac
aflimilatur magis dubiianti ^ doccnti, Igms ueroecorpus noiplexcmus naturafis h
cusruperoeseRitarfasexfftftpartesiqLiieftcon' caua cali fapcr 6cies,ipre nacK
ad coeluai perirc^ nit,dC harc quidcm efl: ems leuitas abfoluta. namra ci^ n^'
n^^ ^^'^"^""^ primolocuignis V -t inTcne^r^^^^^^^ ygnislo
"g^nerclocorum conuenientiumcorporibusIocaPrmobi cusdu. 'b^smoturedo.
Notandum fecu.,doq, per Icuitat" ab ple, alutam no.. debetintelligi fumma
lcuua^vtfupra t acS Ignis le ^^^>q"'a ^^cleuitas comparatiuaefiet
lcuitas rcmilS uitas du ^^^Perleu.tatemabfolutam intelligitnus leui tatcmTnrll:
ple^, nantem ad locu fupremcfurfum in |enere Wu' rum mobiiiti moru rccfro.Non
cnim ad lorl^» uctur(,t,is,uiafitfummcleuis};?^ui^,^^^^^^^^ fccun dum fpcm .
Huius autc fignf. eft quia c h S & "a:x-iJ:-SS^ tialitcr,fed tm
fccundti mag^^^i'', f ex partc quahtatn motiuartfm locT it XS'/" lo.Itcm
lcuiras ign:s multum rcmilTa in foKp.^ ^ • ^i^^^ aum fpcn, mclinat.non quia
rntenfa Gt fed aui:, ,,7 " q»ali,as fecundum fpEm.Et confequ'
nX^^^-l-"»' ^
r"v"''™''""^"'"''^f"'" eft locu. ad quc
^ qtrodrnegandocoSen''"^??"' P'o pinquioreftlocofuZeX''^^^^^^^
locofimpFrfupren,o.Sci„Z.'i ""V^ Prr ita farfum , eft tn ita ''f - '
'° - 7" D o a IL p loarm Jta furfum Jnclinat leuitas ignis ,quJa fit tant»
Intcn> *ionfs,fed quia talis motiua qualitas fecnndum n ccicm, vr clicnim
eft. Notandum tcrtio q, non dixit hx Auic , ipnc III concauoorbis
Iun...quiefcere,q-na ibicontinuc circulari tcr mouetad motum orbis.Ercfthicmorus
na-nralis igni non tn pr,mo & pcr fe fed fecundario Sc cx cofequenii
pn" influct,amrcccptamaborbe,ficutcria naturaliscft moVu8 fcrriad
magnetepp «mprffrioncrcccptaamagnctc. Cums natura calida eft &'acca. ^
Patcthgcpars. Sciendamcftigncm cfifcper feexicca. Jsnem
tmum^peraccidcns.Pcrficcitatcmenim cxiccat per fe. exicc^c
fubt.hat&rar,ficatfubiecflum;nquodagit,cuod fubtilia. tumeaclius
patituraficco SecundoquialcuificandocSero foluedo partes humidas fdtcm in
matcria mixta caufa eft vt ficcx partcs humidis domincntur.Tcrtio quidam d^xe/
runtcal-dnate.T.enfeperfecaufam difpofitiuam cxiccatio> nis.cahd.ta. en m
per f. licer non fit cxrccatiua:tamc-ex na tura rc, tajc habetconuenTntiam cum
Gcdmc. vt fibi con ,un.ta rcddar,pfam potcnrlorcm adagendum qucmadmo eft cn-m
ficctas hma calons. Quidam tamen crcd dc rnnrcalrd,tatem non m^nus e(Te p7? fe
produ<f^iaam ficcl tat-s q. ficctas fit erram ficcWarl. producftiua. n4 W d
a,ntref^o„,n..,^ .,te.„ incIudere.Non n minor v
deturd../Tm,l,n,do:^drfconuenien ialucs ad calorem S ca or-s ad ficcitatcm:f^d
non minus per fc cx lux produ^Tt^ uacaIor;sq.caW,:deov5L'c. Et eias en^e in
grncratis prxdat luuamentu, ut maturet fubnlict ^ pmiTcea^et ut eius pc>
netrationecurrat p ca fubiec^aaerea^&rut duo-' rum elementorum ^raufum fri^idorum
puram frigiditatemrran^at,8(: utde elcmentaria pro.
prietatcadcomplexionalitatemredeant. Dcclaratfincciusdi^qicfifeeiusinmixtis
pftat iuuame^ tum admaturationcm.i.digeftioncm quscfit pcr dcbitam p^rmtxt,onem
humidi cum ficco,quod maxime perficitur calido,<S: per idem iuuat ad
fubtiliationc.Calidi.n.cft fubti !iare,raretacerc,&:permifccre.5^peridcm
iuuat,vt penc^ trationc fua currat per fubftantias mixrorum fiibftantia ac
rea.Tgnis.n.fubt,IftatefuamuItum ad profunda pcnetrat. EtfubftatjpgrofiTcpartes
aliquas rcfoluendo porofitatcs & meatus gnat per quos pot currcrc fuBa
aerca & fpus.Iu/ uat cr fua caPitatc -ntcfa ad frangcndu 3C
remitttendi"i fridi/ tateduoT? efnfoi^ frigidorn.f rcrrg&aquc , 6^ad
reducedii ea de pprictatc ePnrari ad copFone.Et dr illoi^ pura frigidiV tas,vcl
qu,a fumma,vcl quia intcnfa frigiditas Duo at^rauia plus luuat ad mebroE^
gnatio ne&: coru quiete,& duo Icuia plus iuuat ad ee- neratione fpuum
&: motione eoru, 8c ad moue da mebrajicet motor no fit nifi aia.h^c fut
ePfa. Coparathgcdiccns q, duocPntagrauia&c.patctlittcra* Notandil primo
cfnra concurrcrcadmixtionem fecridum fuascorpulcntiasvelmolcs,^ fccundum
qualitatcs eoru alteratiuas &locaIitermotiuas.CorpuIentig igitur SCmo^ les
grauium plus faciirnt ad efte mixtorum leuium quia plus hnt dc matcria.S fr
qualitares eorii locafr motiue plus vnr ad mixtionc facere.Mixta.n.habcf maxime
circa mc> dium rcfidcrc,fecundo dcgenerationc.O,,aIitas tfi altcrati/ ua
leuium.f.calid.tas efficacius operatur ad mixtionc vt pa tct cx d,ais. Sccndum
feaindo Icuia plus faceie ad oc^ nerationcm fp,r,tuum:qii,a calida rara
fubtilia vt fnus \ ad motiones,quia calidicft mobiIitare:(5equia fpijs funt in.
ftrumcnta motuum aialium^Econtra vero ff igida elemen Iacob.6»^au!c. Bb Mixtio
ga,etco pFo vel copFo^ natio. Vnitas ct calor GaP» CopPo mcdia dupPr, PRIM1CA
ta plu9 faciuntad quietc,quia fr/gidi cft figcrc 8C quictarc vt infra docfirina
fexta.j.cap.EtTubditlicet motor non fit nili ani!Tia.f.principaIis:inftraIis
vero fpiritu9,6<: alia orga na. Nota tcrtio iuxta fuperius did;a pbabilit
tcneri polTe quia calidi per fe eft rarefacere 6^fubtiliare,(5<:q» nungper
fecarm aliqua ingrolTat vel infpiflfat^peraccfis autcpot in^ fpilTare,^^:
confequenter q» agens in lutum vel laterem om nem partem in quam agit
fubtiIiat(S::rarefacit,quia tn tali> teragendoqnqphumida^ii^fubtilia plus
refoluit grolTa fubtiIiet,contingit remancntc fuBam cffc grolfiorc. Con
tra,quia terrefl:riu partifi remanentiij partes fiut,ppinquio/ res,ergodenfant.
Negatconfequentia.nifiaddatilla clau^ fula,deduda partium fubtracfiione,(S!:
cum Iioc ponat equa litas in afpedu partium adinuicem. vn claufo pugno no ne
ccfifario efl: manus denfior prius,nec lio fedens q? flans, licet partes eius
^ppinquius laccant. Vel forma dr c;^
adrcdenfiorceflefequiturparteseiusimmediatas cij alps partibus ppinquiores effe:no
tn vfr adpartes mediatas rei propinquius iacere fequitillare elTe*denfiorem.
Dodnna tcrtiajCuius funttria capf rula. Capitulijprimueftad ondenduquid fit
coplb» Omplcxio eftqualitaSjqux cxac^io neadinuice & paftione contrariaru
qualitatum in elcmentis inucnraru, quorum partcs ad tantam paruitate redad^
funt,ut cuiuicp earum plurimum contin gatplurimnm alterius prouenit. Determinat
de copIexione.Ft primo In gcnerali 8C abfo lute. Secundo fpaliter 8C
contracfte.fccunda ibi LDico cj> Deus.~|PrimodeterminatdecompIexionediffinitiue.
Se/ Cundodiuifiuc.fecundSibiLEtillud efl:."lPrimo iterij po>
nitdiffinitfonem.SecundoeamdecIarat.fecunda ibi lCu cnim.l Dich primo cj»
coplexio eft: qualitas quae proue/ nitexadlionecSti paffionequalitatum
repertai^ in clemen> tis,quorum partes rcdudoefuntadtantam paruitate vt cu
iufcunq? earum plurimum attingat plurimu altcrius. Alia tamen littera habet
minimum. Sciendum primo q? pro^ prie loquendo complexio non efl: mixtio,nec
etiam complc xionatio eft: mixtio,eo q> mixtio proprie efl: corporis , com/
plexio vero & complexionatio cft: qualitatum. Mixtio.n» importarc vidctur
fubfl^antialem tranfmutatione connota^ do diuifionc talc ad
minima.CompIexionatio vero eft: acci dentalis mutatio,licet mutationes in fado
et copleto cfte abinuicemabfoIuinonpolTint. Exquo foluit antiquum
dubium.f.vtrumcoplcxiofit mixtio. Sciendum fecun> do cj» idem cx parte rei
fecundum audorcs dr complexio, fanitas calor naturalis.CompIexio quidcinquantn
rcful tat ex qualitatibus.Sanitas , vt bonarum cft: operationum inftrale
principium.Calor vero naturalis dr pro quanto in co formalit vel virtuafr
dominat.Ex calido.n. frigido , 8C humido:5dficcoeft: mixtiocaloris
naturalis,vtGaP.in lib» de tremore 8i rigore. Notandum tertio q> duplicit
ima^ ajnari poffumus ex extremis qualitatibus elementorum co plexionem mcdiam
prouenire.Primomediam pcr partici pationem,imaginando.f.coplexionemnoenfe
aliqua vna qualitatc a qualitatibus elementoi^ fpecie diftincfla fed cftc
aggregatum cxillis fic adinuicem refracflis^qualir tepidita> lem diceremus
clle coplexionc mediam inter calida 3C fn> gidum.SecundoimaginaripolTumus
ipfam efte mediam inter qualitates elementorum perabnegationc: imaginado
(})qualitatibuselemetorum refrac^isad medium reducftis giiatur vna qualitas mediaa
qualitatibus elementoi?? fpcci fice dift:inda fimpkx per priuationem coponis
eius cx par ribus diuerfarumronum,qu9licet nonfit formalir calidiv tas
necfrigiduas,efttnillaij2 qualitatii virtuafr cotentiua, corruptma
Apfoduaiua,ita yt fit potens aliquod fuDm ca AVICENN i£» Ic&ccr? , 8C
aliquod frigidare , ficut lux in mixtfe reperta, quauis non fit formalic
calor,cfi: m caloris produtftiua. Si ergo intelligit coplexionem cfie mediam
primo m6,in dif'' finitione cxponat prouenit.i.refuItat.Si auiem fecundo mo
do,ad complementum diflFonis oportetfupplere imediatc. 8c hoc ad driam aliarum
fecundai^ qualitatum, vt coloris : faporis:quaE licet proueniant ex acfiione 8C
paflfione qualita tum &c.non m immediatc,fed per prius ex tali commixtio ne
refuItatcopro^vSc^confcquenteradcomplexionc^^ducun - turaliaequalitates
fecundx» Quaeautc iftarum imagina --'^P tionum fit roni conformior videbit in
quxftione» Scien^ dum quartocopFonem effcduplicem primam.f. 8C fecuiv dam. vt.
2 .caii. i .cap.Prima eft; qug immediate refultat ex elementis,5^
noncxcomplexionatis. Secundavero econ^ jj^ tra.Inppofitoautem dixit Mundinus
cj> qurdam antiqui diff.nierunttantummocomplexionem primam. Egoaute puto
fecundum mentem Aui.hic defcribi vtratp.quia co/ plexioomniSjfiue prima
fuerit,fiue fecuda prc ^enit ex qua litatibus elementorum.cum fccundum
Aui.inmixtis om/ nibus maneantbrmaliter elementa* Ex his colligi pot
intellecflus diffiiiitionis pofitx.Nam per ly qualitas , expri/ mitur genus,per
quod diff"ert complexio a forma mixti:qu^ non eft qualitas.Sed per ly
,puenit ex acftione dificrt a qua^ litatibus fimplicibus efntoi^.Per ly
Imediate:differta qua^ ^^tatibus fecundisalijs.Siautc exponatur puenit.i.
rcfultat diflFert per hoc idc ab eis.Cum vero fubiugit , quoi^^ partes f
xprimic modus quo in mixtione generat complexio. Cum entm adinuicem aguntS^
patiunt fuis uirtutibusacdditinearum fumma qualitas in toto earum fimilis quap
cft complexio. Declarat diflFinitionem. Et primo oftendit quid proue^
nitex ac^ione 8C paffione qualitatu primarum elementoij?» Secundo quid per
quatitatcs elemcntorum intelligit.fecun/ daibiLEtquoniam.l
Dicitprimoqjcumclementa agiJt 8C patiuntur adinuicem fuis virtutibus accidit in
toj^t. fum> ma quedam qualitas in toto fimilis^quac eft coplexio. Scic dum
primo cx littcra colligi poflfe.. Primo non cx qualibet acfiione qualitatum
clementorum refultarc complexionem - | fed folum
cxacftionctalijVtqualitatesillarad temperamen»^ ^ tum medium rediicant.
Sciendum fecundo q» licet vir/ tus
muItipliciteraccipiatur,inpropofirotnfumitpro prin/ cipio
inftrumcntaIi,quoforma naturalis fuas producit ope rationes,quaIitcr
caliditasfrigiditas dicuntur virtutes elc>
mentorum.Etdixitfumma.i.aggrcgatione. Tertio no^
tacj^hxcparticulaqualitasintotoearumfifis pot duplicit exponi.Primo accidit
qualitas in toto.f.fubiecfto earum.fci licet qualitatum fimilis.i.eiufdem
rationis,quia nulla eft: fi> gnabilis pars in mixtoin quafueritformaaut
qualitas ele^ I menti quin fit in eademcomplexio mixti.Sccundo exponi> r tur
, accidit qualitas in toto,fciIicet fubie^fto fimilis earum > fcilicet
qualitatum elementorum . intellgatur autem fimi^ Iis,fcilicct proportionalis
fecundum denominationem . fe> cundumenimqualitafcsdcnominantesinfumma
qualita tumelemctorumdenominaturcomplexio refultas exillis» Nam fi dominatur
caliditas refultat exindc complexio ca(i da & fi frigiditas complcxio
frigida. Et qm uirtutcs prittiac quac funt in ePntis prx dicftis funt
quatuor,ca!iditas,frigiditas, humidi tas,et ficcitasituc manifeftu efl: q?
coplexiones in corporibus gcneratfs & corruptis funt per cas» DecFat
fecudu.Dices qa virtutes ppric in cPntis inuctc E^^f 'jj funt
quatuor.f.cafitas,frigiditas,humiditas,& ficcitas , ti^c rorn manifeftil
cft: copfoncs in mixtis ec per eas. Et ex ifla Ira colligunc duo.Prim"
manifeftatio qualitatn:ex qbus rcful/ pf^^ ^ . tat copro.Supra.n.dixcrat
coprones cx qualitatibus refulta drupl^ re.Etappellatcas
virtutesingtijfuntpricipia acf^ionum et tranfmutationum» CopPo & qmo F E N.
h trafmutatiotiLim.qualitates verofccundilq» fubqua!iffc5t# Secundu ell quia
exquo compfones mixtorum funt peril^ las qualitates^dc: iftg eiFediug vnr
concurrere in .pdudione ipfarum.Conueniens igitur eftvtdominio iftarum quali/
tatum proportionetur refultans complexio^vt fupra fecun dum vnam exponem»
aciendum tn q» iftae qualitates di cuntur primg,non fimpliciter,uon.n,funt
omnibus qualita tibus caleftium corporum priores/ed funt primg,quia pri ma
tranfmutationum naturalium inftra . Aut prime quia non cx alijs
refultantes,quauis alig refultent ex his. Etilfudquideeftrccunduqjoportctpcr
diui lione ronale cu conaderationc abfoluta abfcR ul la comparatione ad rem
aliquam. Dcterminat diuifiuc de complexione» Et prfmo fubintcl lecta diuifione
notificat vnum membrum» Secundo aliud ibiLDebesautcmfcire.lPrimooftenditqugcft
ilh com< o nH^ "^A^ ^u^^^S' P''"'""^ membrum
diuifionis.Sc/ pcrttfad m^r ""^^ "'"^ ^^^^^""^
pertinet ad medicum vel non pertinet.Secunda ibi lEt eft tr^ZTfVr^^^^
^"^^^"J ^ro inJ-elledu 2Z n^;i'r'^r*^°P^? ^"P^ex,CponderaIis:5eiufti
ponderal.s.Sccundo rone qua iuftitialis.Primum cft confi
derarcipfamronempondcrisvcl menfure qualitatum cx Dlextr^'' t?'?'^ '^^"^^
^^^^^"^^ coniidcrando c6. fidcXrJT^ c!,uiditcoplcxfonem abopcrationc.i.co.
«tion/r?f '^^^^"^^ ^^^^^^^^ iP^"^»" ^PC fl"^''^''^'''^
complexionem vt iuftitialis, dum ^'''u' ^^^P^^^'"^^^ opcrationcs,puta
fecir; rovrn operationibus. Quare vc i4a diuZ^^ ^^^^^^'^ fequentib^. Hac brum
3u^T ^tV^^^?' ^^^^^^^^ Aui.primum mem. Drum dum dic.t.Et illiid.f.complexio quc
eft quaiitas 8^c* taabfc^vllac^o^m^r^^^^^^^^ abfolu. prtjculahaberemultipliccintelrm&
Pondetalis eftfen.ndum Confideta ^tm fbM compatationeipfiuscomplexiot^srtem.U™
J?'ionemabeaptouenientem/ecunirrH • r^^^ G^conlidetateperdiuifionemVonaler^LTr
''"0"efactam fepataniem.f.copronemab fctter'^-^'""*
melius.Etinud.f! qu'o^ diS°ft7' ^ ^'"^"^'nplexionem vtfupta eft duau„
r^*^'' nem ronaU ^ rem.uoperationcm aliquan, dp,. v -r
eftopottetipftT'"'-'^*^'"'''-'^""'^'^"'''''''
iuftiriate Ptopterquidrfefrr^^Jopetationem.vtinft, .r.ronep;ndeti':'^^^tr'r*'P'l\"""'"?'^^^^^^^^
bus patet prirao fecuX^f =^'1''*''^ ? •"arqualis.B, qui. xionem
denominabiremT"""/''^,''"""-
""'"Ple. tiicunci^iuftitiaPt.c^etaTalll^T''"'''"^^
Ponderis vel menfute quaS.''""' P« ^'''^'T '«ione
--eUt„dope«tJeSSSj^^^^^^^^^ D O a IIL lo Iisnon cftalia reaPr a pondcr ali , fed
folu ronc diftinds* dida ponderalis a menfura qualitatum ex quibus cofurgit*
iuftitialis veroab operationevel ffne,cuius gra mixto tribu ta eft, Secundo
fciendum q> de copFone ponderali dupli> CopPo^ cem pofiiimus habere
notitia.conflifam.C<5<: diftinda. Co "is pon< fufam habcmus
cognofccdo ipfam efie cafam abfolute aut ^eralis frigidam.Diftindam vero
cognofcendo ipfam clTc cafam t]onm aut higidam in primo vcl fccundo.&
vtrac^ illarum eft co duplcx, fideratio eius vt ponderalis eft, Alirer Sc forte
melius.Per complexionem pondcralcm dicimus Aui.intcIIexiiTe com plexionem
refultantem ex qualitatibus cfntorum , quorum non eft fada refracfcio tanta,vt
fit proportionara formx ec operationibus alicuius mixti»non.n.imaginandu cft
omne modum refradionis proportionatum efte formae mixti in^ duccjidaE^vt poftea
patebit.Appellat ergo copfopondera^ lis copPo illa refultans ex tali ref
racflatione efntorum , quse ad nulliusformae mixti indudionem preparat, reliqua
vc^ roiuftitialis.Ettunccxponicficlra.Et fecundn q> oportet il a copFone
diuidere per diuifione ronalc.i^a rone fadam illud,i»illa copPoeft vno mo cu
confiderationcabfoluta Cu ue comparatione ad rcm aliquam.f .formam mixti;cui
vel cuius operanoni iUa complexio correfpondeat, Etcft duobus modis.Quorum unus
eft at Cit compIcxtoxqua!is,ita utquantiratcs quaritatii contrariarum in
complexionato Cint aquafes non Iuperantes:neq^ruperatar,8c fit compfcxio
quantasinmedioearum uere. Diuiditillam complexionem ad pondus.Secundo ondit
qualiterad hancfe debethaberemedicus.fecuda ibiLQd' autcm.l Dicitprimoq>hanc
complexionem ad pondus dupliciter imaginari poftumus . Primo vt fit complexio
aequaiis ad pondus in qua quantitatcs contrariarum quali>
tatumincompIexionatofintoEqualcsoIno non fuperantcs nec fuperataE,^;: fir copro
verein medio earum. Sciendil cft hicprimo q. quatitates qualitatil efTe
aequales poflTumus inrell;gere dupliciter, Primo extcnfiuc.f.cn quantitate
fubie ai,& fic non negaretur acqualc ad pondus» Cu ccqualitatc cnim
cxrenfiua qualitatu ftat virtutu 6C potentiaru earnde inapqualitas.Secundo
quantitates qualitatu intelligere pof/ fumus aequalcs in potentia.f. vel
virtute , qua potentiam in hmoiquahtatibus ponuntcoitcreflfe penes multitudinem
fore attendendam.Quod tn aduerfari puto fnlae audorum med!cma!&phiIofophorumEtia
declaraui ponem hanc fic abfolute intelledam non effe fuftentabilem» Secudo
fciendum per acqualitatcm ponderis non folum intellioen^ dam efie arqualitatem
quoadmenfuras qualitatum Ioc?a^ litcr motiuarum,fed etia alteratiuai5i,praccipue
quoad fuas menfuras graduales, Sciendu tcrtio hic duplice reperiri IPam» Vna
habet quantitate qualitatu incopPonatarum Et exponitur,i.qualitatu piimaru
ePntorum quc da ad mixtior neprimo concurrunt funtincopPonat3c»Ve'l fortc vt
dick Gcii.quia forialfc cocipit intelPs q, fi nulla earu cft diians aut
fubdfians non funt vcrc copronatae.Sccunda Ira habet in complexionato quod
notanter dixit Auic^quia ad xqua> lc ad pondus eflfe vcl produci no
fufTiccrct quantitafcs qua litatum in principio concurfus ad mixtioncm efic
acquales nifi cum hoc ponatur ipfas efife acquales incopPonato.Et no tant'
dixit,no fupcrantes &c*vt ctia denotet aequalitas earij in potentia
virtutc. Notandii cft quarto hanc arqualita te ponderalc dici mcdiam vcrc.dici
ctia media in vniucrfa fuBa.Patct primil,qufa vcrc acquaPr diftas ab
extremis.Pa tetfccundu,qainc6ponead illudmcdiu olamixta in Oiia denoiationibus
ia didanl qualitatu graduantur . acquali.n* ad pondus corrndet non gradus
latitudmis cuiuslibet illarii dcnoiationum.Pcncs autem diftantia a non gradu
menfura cfa e cuilibct denoiationis intcfio.Eft igit medii"! in uniucrfa
fubftantia,quiamcdiumvelmenfurarcfpedu cuius fem^ per mixta in fuis
dcnominationibus graduantur. lacob^s.uauic» Bb ij Quantf tates qti tatiieiie
sequalet dupPr^ iEquali taspode ris ^d* P R I M I C A N* Aher uero modus eft ut
non fit compPo quali tatum contranarum media abfolute/ed ad una magis dcclinet
extremitatum,aut in contraneta teqnx cftinter caliditatem dC fngfditatem , aut
mcontranetate qux eft inter humiduatem dC Gccitatem,autmter utrafc^. Dcclarar
fecundum»Et patet littcra» Quod autem in docSrina medicmac confide^ retur
aequaleaut extra apqualitatem non efthoc necp illud , fed medicus phyfico
crederedebetjq? a^quale fecundum hanc intentionem quam dixi mus impoPeeft ahquo
mo inuenfn' quanto ma-^ gis ut fit hois copPo,aut membri humanu Oftendit quaPr
fe habet ad hoc medicus.Et dicit q> gqua Icquod confideratinfcia raedicing
6c extra OEquahtatca. inxquale non eft: hoc.i^xquale ad pondus,ncq^ illud»i,
ing/ qualeadpondusdeclinans.Cadaliquam extrcmitate ,fed mcdicus de aequali ad
pondus debet crcderc q> illud no pc reperiri abfolute»quanto igitur magis
impoPe eft ipfum in> ueniri vt fit copPo hols aut alicuius mcbri humani»
Nota dum primo cj> medicus inquantum medicus nullam conCu
deratcompronem,nifiinquantumeftaIicums oponisprin cipium operatiuum. i^quale
ergo ad pondus,quia non eft principium alicuius opationis a medico
confiderabilis no cft confiderationis medici.SiPr ingquale pondus confidera
iBqua'' lum abfolutc non eft confidcrationis medici. De quo tame lis via cft
duplex via.Prima pcr oequale ad ponduB intelligit inac'' duplex» quale tale in
quo non cft compFo proportionata formg vel operationibus alicuius mixti 3C hunc
modum crcdo ycrio rcm.Secunda via intclligit 9'om ne inaequale Jittdiffereier,
quia nulhltalevcabfoluteinxqualeadpodus eft pertinec ad cofiderationc medici*
Nota fecundo ex mo loquendi Aui.maiorcm cflfe rcpugnantiam ex natura rci vt
arqualc adpondusfitcomplexiohominisauc membri humani fit complcxio alicuius
mixti aItcriu9»Et pcncs hunc intcllo cflumconccdipoffcthominemplus diftarc ab
xqiiali ad pondus aliquod aliud mixtum vniucrfi» Debes autfcirc q> aequalc
de quo media iti fuis mquifitionibus tradat,no eft denoiatu ab f quahtate in
qua quahtas cii podere aequaPr exi ftitjfed denominatur a luftitia in
diuifione. DeclaratdcaequaIiadiuftitIam»Secundo dc inaeqDalj*
fccundaibiLEtpoftq^n^^rimoquo ad humanam fpecic* Secundo quo ad
medicinas.fecunda ibiLDebes autem fci> re.lPrimo tradacquid gcncraiitcrimportat
per nome.Se> Cundo rcftringit ad holcm diffinicndo.Tcrtio diuidit.fecur' da
ibiLEt h?c»ltertia ibiLHuic vero.l Dicit primo gqua !c dc quo medici
tra<5lant iii fuis inquifitionibus no effe dc^ nolandum ab aequalitatCjin
qua qualitas cu pondere acqua liccr exiftit»i»ab aequalitatc ponderali,fed cffe
denoiandum a iuftitia in diuifionc.i»diftributionc.io dr aequale ad iufti/
Arlfto tiam. Sciendum vtcolPr.?»ethiJuftitiarefle duplice,co> luftitia
mutatiua,<&: deftributiua.Df nt aute.quia in.diftributiuaat duplex, tendttur
acqualitas fiue proportionalitas geometrica ,^vt g, qualis eft pportio
dignitatum meritorum ac^ delidortr, talis fit proportio premioiji auc penaij^,
6C verfat hoc genus iuftitiac circa diftributioncs honoru 3C pr^mioru.Comuta/»
tiua vero vcrfat pr?cipue c/rca commurationes, puta circa cmptiones &
venditiones,ct in hac attenditur aequalitas fi^ ue proporiionalitas
arithmctica:vt quantum tibi dode vi/ Cordls permutamus tu mihi tantiim vcl
xqualenter des dc copFo io frumento aut alia rc fecundum quam fit permutatio»
Quia nobilior crgo complexiones indiuiduorum ciufde fpccici vel fpcru eft com^
diucriarum aui mebroru ctia ciufde corporis fccuodu fifitu A V I C E N N iE.
dlncm quanda vnr fecundum hanc proporcionalitatem di^ pFone ftributg.quia
quantum forma ahcuius fpeciei perfcdior eft aliorum tantum eidem perfedior
complexio eft cributa.Et ififr qua mebro^ tum debet corpus vel membrum
perlccliorcm operationc rum» produceie,tantum perfedior fibi data eft
complexio» idco dicuntur compFones iftce fecundum hac fimilitudinc gqua> les
ad iuftitiam,quia fimili modo diftribut^ funt mcbris 6C indiuiduis diuerfarum
fpccierum,vel etiam ciufdcm fpef, ficutea quacfecundumdiftributiuamiuftitiam
diftribuun tur»Sicut.n,in re«fia diftributione honorum 3C prgmiorum tanto maior
honor 3c prgmium maius diftribuitur valenti docftori qp fcholari quato dignior
eft, ita indiulduis ec mem briSjquantoaddignioresoperationesordinata Ojnt
perfer (fiiordebet compIcxio.Donauir.n.Deus cuiqjanimali, <Sc cui^j^ membro
&cvt in fequenti cap.Et hac iuftiria. A.ap/ pellat iuftitia in diuifione
aequali denouta iuftitia in qua fcr uatur proportionalis diftributio ad ft;nfum
datum» Ethoceftquodmcomplexionato in prfmfs * j attenditur,fiue fit corpus
totum fiue fit membi^s \ unu.utfitmeodeelementiscumfuis quanrita^ I tibus
&quali'tatibus mefura quam humana na ' tura habere debet fecundum meliorem
propor-' tioms et diuifioms acqualitatem. Diffinithoc acquafe contrahendoad
hominem» Deindc fubditquoddam.feCundaibiLAcciditautem.~I Dicit pri^ mo q) hoc
eft quod in complexionato in primis attenditur» jf i.in complexionato in primis
cofideraiur,fiue fit mcbrum, fiue fit corpus totum.f.vt in eo fit de elementis
cfi fuis qua^ litatibus 8c fuis quantitattbus menfura quam debet habei c humana
natura fecundum meliorem acquitatem proportio nis (&:diuifioni8» Notandum
autem cftprimo q)dixitQ> , titatibus quo ad molem,&: quahtatibus tam
alteratiuis pri> ^ mis qpIocalitermotiuis.Dixitmenfura liucgraJualis, fiuc
multitudiniSjfecundum mcliorcm modum proportionis.f, illarumqualitatuminterfe,(&:in
relationc ad foimam,6^ diuifionis.i,diftributionis,vt q? fecundum dignitatc
mem> brorum fint ift^ menfur^ mcmbris diuifc partitg,fiuc diftri
butgtVndetertiodeconfoIationemetro nono ait Boetius, BocriK^ Tu numeris
elementa ligas 8Cc, Sciendum fecundo il '
laiuftitianoneftpundualiSjfedhabetlatitudine fatis am*'
pIam,vtpatetconfidcranti varietatem eiufdem corporis Vel membri fibi fani in
iuuentute SC pucritia, Acciditautemuthsec duufio cum homo ea
habueri'tuera?iaequalitati quam pnmamdixi-' mus ualde fit propmquus. Subdit
quodda.Di.q) accidit.i.fequit hic.f.q> 'ci^ ho ha^ bucrithacxqualitatead
iuftitia fit valde ppinquus vcrae aequalitati.f.ponderali. Contra,quiainter
hanc parte& illa quato magis vt fit copPo hols vr cotradicfiio. ibi.n.
in> nuit copPone humana maxime efife diftate ab gquali ad po dus,e- - ' ' ~
*• " • vero bi^pinqua...uuuL,mii,icui.^ «v.....,y<* ....-rT ficut
aequalc ad podus eft verc ad neutra extremitatn decli pinqi*^. nans;ita
acqualitas iuftitialis ad neutra declinat menfuram acqliwt^ qualitatum
operationibus difproportionaiarum^ dupfr» Huic ucro scqualitati qux fccundum
huma^ tia attendif corpora 8C quac e m cogatio ne aho^ rumqux hacnonhnt
acqualitate, neqj habent ^>pmquitate xqualitatis prius horauimus qua habetho,o(flo
ccnfideratfonum accidut mod/. Ponit difione.Secudo pertradat mcbra cius. t
♦ibiLPri> mus."7PrIo inuit difionc.Sc9o decfat. 2 .ib iL^ cic prlo cp
huic aeqlitati,q attedit fecfidu cori^a huana , 8c q cft afglitas in cogonc
alioro quf hac no hnt 3cql«atcra;nec ctiam Vc in lit o; Hc fer, ab litatis
oaupPx Haanae fpci dif. fcrcntia ab alqs FEN. L «lam Iiabent aequalitatis
propinquitatem quam pnus no> mjnauimus quam propinciuitaiem xqualuatis
iiabet lio> 'noliuicinquam xqualitati acciduntodo mo.ii conlide.a- tionum.
Sciendum primo mixta aiia ab hominc non habeni aequalitatem^ifa pertcdam iicui
homo cma cu no habeam to.mam xque per^idam.nee eis ixcue peifecto:
opeiationcsdebenturficutl,omin!,,Mec ddiecur e:s a:que
perfcda^quaIiias.formx.n.di(cinc'tce opeiationes di. lt«nd? Qiftinda exigunr
temperamenta. Er pcr idem patet ^ non habent propinquicatem ad xqualead ^pondus
f qua habcthomofecundum rimilitudincmdeclaiatam & ,nVev rius magjs
declaranda. Nota :amen q, l.cctfolus ho co. paratusalqsmixtishabeathanc
XHualiiatem , quia perfc. cfiiorumeftoperationum,cuiufcunq, tamen fpeciei aTt
'« cor^uentt^qualitas fibipropria,vt inf.a d.ft.ndu.s often; T^r r
.^'^""^^ "0^3 ^ ^ inxquale dicuntur ad alteruJdeoquot modis
dic,turaliquidxq.iaIe,toddem ^ inxquale.S,cutigiturodofuntmodixqualitads,v^^^^
oftendecur,ua m,quaIi:atis. Nora ergo tertio q> pc odo modos aquahtatisnon
funtintelligend^odo fDeci>^rn^ p exionum aequali.m abinuicem realiter
difthidarum i^ tttii jcramentum ommbus his modis Hpnf^.v.;.,^ • c rqs modi» co.iljderstur
vcl denomin„ur squalc. « qua:ab ea diueraficatur&eftalia kbea.
^us^ZZh!':^''""''?'^'^"^-'"""^"^».
Primusmo> » H"hTcc?C. "'"P^<'~'-'^"i PrimVrnJ^ ^
dn*rm»iatum indiuictimm. Kt litfceft moXna„:7r.f"H^'"^ Sciendumellpr
cidemairr &vrr, " t'*^^"'' ^''^» '""bfta.KwIiter &
ao. .^n"ioiai„diuidua,^m;:;/;,-s?,:--^ eltdiuerrumabcaexeo qttodeftmea.
Iftc eft fecundus modus,r.ciim r^,.:,. , c!et-pcr /d quod eft in ^Ut^M^^AT
5^ec;emaltericomparar?.Sorb,&?,?'''"''.'''''^
do.S>cundoperdetcrm;natuSuHr ■'"'''''^''"'°
;>homoMbct=equaIiratemref;XiS\''''*''.^^ ^^m.quia homoVtimgc»mp!|eJon^eafaIi
r'",'",'''' ^'^orem $ aliquod aliorum mixtorumT
ac°'r!'"^"''"" fecundomodo.Etidrodti A "-"^ . ^
^^«•'fidetatiofccundum fpeciem co,r,p,~".' "''•«• « i
Per""!.^ "•i-di'«''-xrpeciciab ea.l^J^^erauo:,''"^ ad
SJ'''''''''''''^ in cacotcntum.PatctS- etia tertio q, ZlZ f
°'"P^'-^""- »f rpfm. n":' rearrdiftin*gu:»™i"-^"-
-^"^-i"^'" adinut:' MetcFcramEntohab«n
T'""'''"'':'!;'?''-''^''^ <Ji
=»quaIitatis.Ex^op^'^"f^'l'5P^''"i.? '"""f.fecudi m^
mbabfo!uin5poraV"'^'^r*''?'>'-'''=^q"''''atisapri Aut
er.-tWndu"1r"''^"" ''°^^'°''- comDaratamefo,,rT!.
'^^^*" P^''"^'" 'P«ae£ D o a iii. 1 1 In
hoaertlomodoccmparaturpars fpeciei pluraindiui duacontinensadpartem altamplura
indiuidua cantinen> tem,vt dic ndohomines quarti climatis- hfit ajqualiratem
refpeclu hominum fextj climatis. ^rx quo patet ditferen^ tia huius a primo
.^c^fccundo.Patet ^ccixnAo quare appella' turfpec/hcus.ineoenimnoncomparatur
indiuiduum dc/ terminatum ad d.-term!natum,vi poftpatebit» Auteritfecundum
panem rpeciei compara' tam ei^qiiod diuerfum eftab ea ex eo qaod eft ia cms
parce fuae fpeciei. Hiceft quartus modus quando.f.comparatur pars plu^ ra
continens indiuidua ad partcm plura indiuidua coniincn te,per determinatum
tamen indiuiduum in illa partc accc ptum,vrdicendo homincs^quarti climatis funr
meliorit acqualitatis q homines fexti climatis.quia temperatiJiimus
homoquai-ticlimatiseft temperatior tcmperatilfimo ho^ mincfexticlimatis.
Exquopatethuncmodum Iirgefpc> cificum denominari polTe,quia licet pcr
iiidiuidLum fiar co paratioterminaturtamenillacomparaiioad partem plii^ ra
indiuidua continenrem quar fpecies poteft large apprl»^ m Patetfeciindo q>
ita fchabetquartusad iciiiLim,ricuc fe habrt fecundus ad primum.Et cofequcnter quartus
a tcr tio abfolui non poteft,fed bene econtra. Aut eri t fecundum Ongufarc
comparatixm ei quod eltdiuerram abeoa^eftextraipfum. Ifte cft quintus modus cum
Vnum indfuiduum fpecic? hum^anac altcf f indiuiduo ciufdem fpecici comparatur
vt dl cendo.for Jiabet complexionem qus eft fibi xqualiras rc> fpecftu
3cqualitatis complevionis pIaton's Omnc.n.ind-ui/'
duumhabetxqualifatemfibifoIu^pria,vt infra patebit^ 1 1 cx hoc patet hunc modum
eftc indiuidualcm» Auteritfecundiim fin^ufarecomparatii fms dffpoOtionibus qua?
in ipfb funr. Iftc cft fextus modus.f.dum comparatur idcm ad fcip^
fumfecundumdiuerfasdifpofitiones in diuerfis tempo^iv bu«.f.aim dicimus for.in
luuentute habeic xqualitatcm rc fpecftu fu. ,n fcnecftute 8c pucriiia» Ex quo
patct habitu/ dohumsadpraccedentem» Auteritfecundum membrum comparatum ei quod
ab eo dmcrfum exiftit ex eo quod eft ex tra ipfumincorporefuo. Iftceftfeptimus
modus^fdlicct dum comparatur vna pars.f. vnius indmidui ad partem aliam eiufdem
ficut dici! mus os habcre arqualitatem fibi propriam refpe^ftu arouali tatis
nerul;&ccotrario omnc enim membmrTi haber eoua litatem fibi proprmtr,
foIummodo^Ex ^t^ ^ faltcm fibifanum haberecqualitatem huius feptimi modi r
.^"^^^^^^^^"«^""imembrum comparatum fuis di/politionibus in
feipfo. Oftauus modus eft,cum ide mcmbrum adTeirfum c5 diuerliS
difponibuj^j-eperiis vel reperibil-bus in eodiuerfis temporibus comparac.
Etpatetetiam q, ifti trcs modi vltimiindiuidualesfunt» Notacciam vtfupra
cuiliberfoe cicialteriafpchumsnacompetercpoffe modos Tqualitay tis proportionalis
his modis humanae fpecie/ attributif, Vt fi zafarinus meus cfiet in principio
fucae iuuentutis ♦ ic ef et ^Tafaj
temperariftimusintercancs,&e[ret:nclimare canibu^^Jc/ "^'^ c;
peratillimoinipfoinucnTrencocsiftimodi»Primo primus "^s, modus,ncomparetur
fpcciescan^s fpeciei lacer^T rrcm fe^ cundus modus,q.,ia temperatilTimus canis
cft tem^pe ratiof tcmperari/rimalacerta.Itemtcrtius^quia in tcpcratMTimo
climateJtcquartus quia teperaiiftimus canis in tpat^liimo dimatc regtus Jtc
quirus qa habcr ?qlitatci:bifoIu mo^ lacob.s.uauic. Bb itj P R I M I C A prlam
rcfpe(5lu alioi^ canuJte fextus,quia habet acqualita'' tem optima refpedu fui
pueri vcl fenis»SiPr Sc feptimuSjCja quodlibetmcbru liabetxqualitatcfibi^pria»
lnfugocfta> uus quia cerebriim ^afarini nunciuuenis exiltis optimaha^ bet
difponem refpedu qualitatis:qua habuit in pueritia; 3C /Bqualf quam habebit in
fenectute» Horum aute modoij? xquali taris mo tatis taPr pot accipi
fuflFicicntia»Quihbet modus aequalita^ doi^ fuf tiSjVel ell: fpecificus,vel
indiuidualis^Si primum, vel g ip^' ficictia* fum coparamus tota fpcm alteri
fpeciei, vel partc plura co tinentem indiuiduaad paitem plura i.diuidua
continente, Si primum abfolute,s5c eft primus modus,veI per partc; 6C
eftfecundusmodus.Sipartem paiti,vel ergotota abfolu^ te,&:eftmodus
tenius.velperindiuiduuminilla contcntu d:eftquartusmodus*Siind!uidualis,veIper
ipfum copa> ratur to:um indiu dua ad totum,vcl pars indiuidui ad par/*
tem.Si primu,vel ad aliud a Or^Sc fic eft quintus , vel ad fe^ ipfum;5^ fic eft
fextus^Si partcm,vel ad alia a fe , fic eft fe> ptimus,vel ad
feipfam,<5i:: fic cft octauus.Cum ergo no ap> pareantpluresmodi,quibus
aliquid denominetur acqualc refpecftuaIterius,noneruntnifiodomodi. Etfiqui
altjap/' pareant crunt ad iftos reducibiles» Primus modus eft acquahtas qusc in
homine attcndit coparatione aIiorugeaeratorij,8(^ e res magnahabens laticudine
quac diffone minime potcopraehendi,nccetia qualitercuc^ cotingat cxiftit/ed
inter multitudmeet paucitatcm duas obtinet extremitates,ab una quarum cu
egreffa fuerit non poteritenTehumana complexio. Primonotificatiftos
modos.Secudo difcurrit peripfos» fecunda ibiLCum autem.lPrima in ocl^o ,
ficutocfto funt modi.Partcs patebimt. Dicit primo primus modus cft
a:qualitas,attcn dic in hoie coparatione alioij?, 8C eft res Ims magna
latitudinc,qux diffone minime coprachcdi pot»nec etia hic modus xqualitatis
exiftit qualitercunq^.i^cum om/ nidifp5nz,fedobtinet duas cxtremitates
multitudinis 6C paucitatis.ab vnaquaru cum hec qualitas fuerit cgreiTa no iEquali
poterir cifehumanacopro. Scicndum primo q» aquali" tatis pri tas huius
piimi tnodi notificatur cx quatuor. Primo ex fub^ mi moi ie(5lo,cum dicit i n
hoie.Sccundo cx partc fuae Iatitudinis,cu notitia Jf ,^ cft res magna hns
latitudinc.Tcrtio ex partc cognitio qdrupfx nis nrc^dil
dixit,minimediffone.i.dcterminata notitia co> praehendi potcft.Qiiarto cx
partc tcrminationis , cum fub'' dit;duasoi3tinetextremitatcs.Qiiantaautefit
latitudis di> ftatia illai^ duai^ extremitatu.f.maximi 6c minimi gradus cum
quibus ftare non pot humana forma feu vita, 3C qua^ lis
fitilloi^adinuicemproportiOjCognofcino pot a nobis^
ficutnecdetcrminatcfcirepofifumus proportiones cPntoru hoIs,aut alterius mixti
coftonem intrantium,vt in libro de viribus cordis,&. ^ .can.cap.de
theriaca. Secundo fcicn dum q> hic modus habet magnalatitudinc.Primo cx
parte fuppofitorum.fubhoc.n.comprghcnditur quilibec homo, fiuc fanus,fiue xger
fucrit.Ex parte etiam latitudinis difpo fitionum cum quibus
faluathaccacqualitas. Saluatur.n»cii omni difpone cum qua humana forma pot
informare ma^ teriam» Ex quibus infertur primo non quaelibet aequa litas cft
natnralis difpofitio eius cuius eft a:qualitas:faltc na turalitate cum qua ftat
fanitas ,quauis forte conccdit ea cffe naturalem naturalitatecum qua ftat
vita*)^,g. difpo hois febricita is eft xq Jalitas primi modi. Patet fecundo
nori folumelTealiq'ia copronem eflcntialit perfecfiiorc autma> gis aequalem
denominandam^quia fit pcrfediorum opera tionum producfliua,fed quia cum ipfa
forma perfccftior pot in miteria
remanere,ficutdifpofitiorepertainhoIeapople> dico appellatur perfeAior afini
difpone,co eft arqualitas prim^modiquxeftaequalitashois coparatione alioi^
gc> neratorum,vtfupra,quauisfortcnon fitmcliorum opcra> tionum .pdudiua.
Patet tert?o hanc confequcntia no va Icic ijfecftiorcs
operationesfufficitpduccrecoprobrunelli 5 copPo fortis.ergo perfcdior cft coplb
brunclli copfo fortis. Et cx hoc patet vlterius non folum in rclatione ad
opcrationcs denominadiim clfe aliquod tcmpctamcntum iuftitialc.fcd ctiam
rcfpccftu formae cij rali tCpcramento po tente informarc matcriam licet
^ibabiliter dici poftit q> tc/ pcramcntum humanum qualitercnq^lapfum
fempcrpcric <5tiorcm opcrationem adu ^ducit tcperamcntu alteriu» mixti
quantucuncpperfccf^um acftu cu fcmper cofcruct hu manam formam»&quadiu eft
ha:cpcrfecfnorcftoperatio» Ex his oibus patct vltcrius abfolutc negandum elTc
tanta cfle latitudincm fanitatis quanta f.il latitudo vitx,nifi forte per
latitudinem hanc intclligat latitudo duiationis. Ad que fenfum pot conccdi cp
alicuius indiuidui vt morientis mor te naturali tanta potcft circ latitudo
fanitatis quanta cft Iati> tudodurationis vitse.Non tamcn tanta eftlatitudo
difpofi/ . tionum,quiaIatitudo vitaetantacftquantacftlatitudopri^ ^ mi modi
aequalitatis,fed illa exccdit latitudincm fanitatis, vt dicftum cft.igitur 8Cc*
Scicdum tertio q> diffone.i. dc^ Huan^ tcrminata
notitiaminimecoprxhcndipoteft latitudo hu^ copFo' iufmodi
ocqualitatis.quantucunq^.n.mihi notum fit c^ hu/ ^is tcr' mana complcxio duos
liabet terminos, vnum multitudis, mjnus akerum paucitatis:non tamen miht notum
cft,qui 8C quan juplcX* ti fintillitcrmini.Scio.n.aliqucclicremilTum gradum ca^
loris ca quo no ftat vita eius iniefionc,5c: aliquc ec inte> filfimijgradu
caloris cij c^ no ftat vita cius rcmififione.. Qiii tn 3C quanti fint illi
fcirc non poiTumus,nec corum portiones inter fe,ut colligitur loco allegaro.
Qjiidam tame iy multitudinis 3C paucitatis cxponunt.i.multa: tcmperan^ ^ tig
aut paucg tcmperantie.qux fi minor temperata lucrit ci5 illa vita ftare non
potcft» Alij multitudinis c*^ paucitatis, ideft intcnfionis 8C rcmiffionis
qualitatu in quibus ia dicfta Bcqualitas confiftir, Moucthicinutilc dubiu vtrum
do ftruiftis alijs fpcbus rcmancrct xqualitas primi modi. Ec pot dici q» illa
ocqualitas remancrct,licct fortc non fub hac dcnoIatione,quia non ficrct
comparatioadalias fpccics* Sccundus ucro modus eftmed/alis qui inter
duasextremitateshuius latae complexionis exi ftens fnuenitur m indiuiduOjquod
eftin ultimo a?qualitati'sexfpeci'e,quaceftm fine aqualitatis 6 in ajtate m qua
augmentij ad fuu puenit fine/ Primo notificat huiic fccundum modum. Secundo
comparatabacqualc ad pondus ♦ fccunda ibiLEthacc"! Dicitprimoquod fccundus
modus xqualiratis cft mc/ dialis,quiacxiftcnsinmediointerduasextremiratcs huius
latarcopronis&inueniturinindiuiduoquodcft in vltimo f qualitati6,quod
indiuiduu cft ex fpccie qug eft in fine equa *" litatis cu ^tate in qua
augmcntu ad fuii pcrucnit finc. Scic/ du primo cj> Aui.hilc notiffcatcx
muItis.Primo cx fitu cius in latitudinc humang copPonis;quia mcdialis cft inter
extre maprimi modi.Secndo explicat cius fubiccfla circunloque do ipfum ; dum
dixit quod cft indiuiduum quod cft in vltimo equahtatis . idcft in optima
pqualitate ex fpccie,qug cft in finc qualitatis , quia fcilicrct cx fpccic
humana,in gtatc inquaaugnicntum 8Cc. 8C perhoc crircunloquitur fubic> 6ium
non folum ex fpecic,fcd ctiam cx pratc» Sciendum^ fecundohucmodumcfifcmedialcm
intclligere pofiumus; Primoarithmerice f.pcraquidiftantiam abextremis. Se/ cundoper
introclufioncm cius interextrcma.<5<:appcllabic hoc in qugftione medium
geomctricum.Sed quis horfi mp- dorum fit vcrior patcbit in qugftione. Sciedum
tertio ex ^i^i^ Aui.hic pofie colligi gtas iuucntutis cft ctatu tcm>
peratifiima.Tnhac n,folarcperiturgqualitas fccDdi modi. vt Auiccn.infra.Licet
aliter fcnferitDynus poncns ipfam Dy^^ efife gtatem- pueritt? ; licet tamen
infine eius . V nde con^ cludit quod ly pcrucnit , debet legi mcdia fyllaba
cor/ repta , 8C non producf^a , vt fit fenfus quod ifta pqua^ litas cftin gtate
; in qua augmentum pcrucnlt ad fuum finenj ; jdcft apprppinquat fuo fini , 8c
illa cft vltima pari puericix» Sa E. tat qu Arifto» 4 s ter' linus Sanrtag
optima dupfr; tascerta F E N. U pvicritioc^Egovefocredo aliam exponem magis
confbr/. mc meiKf ^uuvc iUud verbum peruenit legatur media 43/ ducta.mha.n^in
cap»de actatibusauuaus autem perfecftio rem habec copFone.Et.i i.deanimaiibus
primo cap.dum ioquitur de sequalirate lecundi modi inquit^Et ilia elc perfe
Ctnlimapoft copleraeutilcremcnri, Ex his cocludit n, aqualitas iecuiidi
modisS^fanitaslimplV in compfone n5 lut
couertibihamecetiacumfanitatefcmper.cufanitate n limpfr fgpot
decurrerealiquodindiuiduum per ocs fuas acates^ut patct.2.techni.per
a:qualitatem fecundi modi no vt patet in Uttera. Et fi argui^ contra,quia
fanitas fimpfr femper eft fanitas optima,a<: illa eft eadem cum ^cqualitav
te fccundi modi.ergo 3Cc. Pro iilo dicitur q, dupFr dr ali> qu^ famias
optima.Primo in comparationead quamiibet aliam^liue eiufJem.fiue alterius aitatis
fuerit,5e fic a:qualie lecudi modi efi optima fanitas,ad quacunq^n.alia que no
eltacqualiterfecundimodi coparata ipfam perfecl^^nalie excedit.Secudo dr aliqua
fanitas optlma refpecf^cu cuiufcnoj alterius non eiufdc denoiationis ineadem
xtSceexntis • V fic fanitas hmpFr femper eft fanitas optima. coparata.;, \n
puentia ad (anuates pueriticno fimpPr tales iftas pfediona
I.c^excedit.Sifrcoparatainiuuentuteadfanitatesi^^^^^^^^ no fimpfr tales illas
per fedionaliter excedir Jt fic de Z Sed de hoc mefius videbitur primo &
fecundo techhi!^ Ethafcqufdemaequal/tasetiam hcetnon flc a:qualitascertaquam in
huius capituH pnnciV pionominaufmus eo q, hanc inucniri non eft
po[libiIe,efttamenei propinqua. L. iiuLcucim. I Fiima pars pater»
uelcoaIternat!Or,c.GaForancutcor.EtfnsridoRj
l;^[firf''',rrl™'"'''°'''^"^'"'f'^Par.Et(?cco rum Qcuc olIJuCu
crgo pohderabuntur ct arqua bunturentuicinusaquahtaticcrt^, •
Dcclarat.Ecprinioof}endi.n„^™^ I ■ . tot.usappr„pi4er.c,.::i;tdrnrst?u^^^^
^,c,o„e parrium eius.fecund, ibiLln confifervt to.l D,at pr,mo q, ho,„o habens
xquaj„a,en, 1,^ ' eru ille homo vidnus cort^ IZu^"' c
T'^'''"""'' moeftfcienduci.perce,t?J^^"fc'^:P°?^^ /^i'
ltm,3i ideo certl difla eft.quTw,?™ r '"^'i n.turalis difpo alicu us
cor.,m,vt '^"^ nttamen indifpofitionealicuiuf^tb^t " ^;"*^^ f
-Ve «pugnat polle reperiri ^qual,ta«m " f,? I?""'-'''^
"<>" f qualita.es alteratiuas tantnmo™^e "d "i^ I
T'" ^•»n» copro fe naturaPr hiis declitiet ab^° * i'" hu. ul^
.^''"'""I''.no tii repugnat mcbrH att ^
c"&d?Sfrr^^^-°"'"^"°r^^^^^^^^^ ^m-^^dr^^^^ cum ergo
fenfus no»« ^ . - . marmor: circun(lantrjsapp?ojl^ i,M^r,,,r«,..\Z?
?'''"^3tii necellario oportebit cocedere. nricotporis aequaleadpon;
'T:'" ^^T'^^"^^^"^ uis non repugn t. Sciendu"' r"^
^'f'.'"="''"'! '''erati. teratione^ideftcoalterna
fumptione.quia.f»caIidltas c^Totu'' Sc frigiditas frigidorum,c\: ficco^t
liccitas, 3C humidoi^ hu miditas funt fic comenfuratac cp lia calidis
remoueat.exccf fuscaliditatis;^a fr/gidis frigiditaris,etiaaddendoff /gidis ■
excellumcaliditatis,d:calidisrrigiditatis,refukabit inioto quacdam vicinitas
vcl fimiiitudo aequaliratis ponderalis, quia.f.tanta efi: mcbrorum in fuis
qualitatibus comenfura tiointaliasqualitateqjinderefultabitvicinitas ;am dida,
quodnoncontingeretinnonhntibus hanc xqualitatem^' i Notandu eft tertio c, in
hoc alius alius feiifiis dandus ef fet penes tcnentes ofa membra declinare ab
a-qualiad jion dus per cafm SC humidum,et penes tenentes cj> humana c5^
plexio vndiq;circuit aeqlead podus,ut patcre potcr t ex di; cendis» Si autem
littera habeat coalterarioncm tunc f> qo^ alterationem intelligenda eftmutua
et fimultanea partiuni' nri corporis coalreratio:qua: multiplex eft,
fpiium.f.ad me bra membrorum inter fe,nurrimenti ad membra : fpuucrt '
interfefpirituumad nutrimentiT,vaporum volitantium corpus ad membra.Potiffime
ifi hic fcnfus eftdcmebrorLi alreratione inter re,6c in rei tio mediantibus
fuis fpiritibusj,' licet deoibus polTtt intelligi.Senfus crgo litterx eft conU
■ terationemembroijicontrariai^comprjnum refultatin ro> to quxdam vicinitas arqualisad
pondusj^fimlitudo , quia refultat difpo quocdam media in qua Cicm inscquali ad
pon dus refra(ft3cfuntomnes cxcellentix extremoijj, ita funtm
earefraa^ocsexcellentiae qualitatum operationis difpio>
portionatarum.^^^&.fiadwiufculufoltim t.anfmitteretfpi/, ritus cordis 3c
fanguis arterialis in eo rcperiretur exceilus ca loris difproporrionati pro
opcrationibus occurrentibus er^ go cum cqualitatc fpiritu aiali SC fanguine
vcnali tcpeiatur ille excclfus iS^ad medium duciu Ex quibus patctdria CopFo ter
copfoneme.v coalteratione refulrantem 5c compfonc refulras
e^icoalternationerefultantcmadfenfum datum. Ex codih dupfr» .
tcratione.n.membroi^ refultans eft vna copfo.Ex conUer/ hatione \'ero non,fed
eft ipfe complexionis membvoru tali ter menfjraroc. Dubium tamcn infurgere
polTct,quia da ta rali complexione refultace ex coalreiationc videtiir fequi.
q> dum primo Formarus eft foctus non eft in eo complexio cx coalteratione.
Itcm tunc membrum /n principio fuse, generationis produceretur cum excellenti^s
qualitatum di^ fproportionatarumopcrationibus.LS;: per confequens noii fanum.
Item partes calidx dominantur frigid s.ergo oe membrum frigidum faltem vfi|? ad
iuuentutem coutinuc reddeietcalidius. lft?diff,cuItatestradabuntinqone,
Incofiderationeucro cuiurcucpmcbrinonifi untusqci*eftaitis,queadmodQpoftea
dfcemus» Oftcndit nunc quarum partium confidcrat'one fit conj plexio homi.nis
de fecundo modo aequalitatis propinqua xquaIiadpondus,5£:quarum partium
confiderationeno^ Et primo praemittit hoc.Secundo probat . fecunda ibi Llti
comparationeautemfpirituum.n DicitprimoqMncon fiderationecuiufcunc^mcbri non
eftcoplexio humana p> pinqua a-quali ad pondus nifi vnius quod eft cutis.
Scien Cutis dum primoq, duplex eftcutis. Vnaexterior quseappel/ duplex, latur
ab aucftoribus hymen ab iminendo vel emincdo alifs Hymen partibus corporis.quae
in corpore nullam habet adtionem q^jj^j^
nifiq>corporiseftcooperimentum.fecundo de accidenti. fexto cap.^St: ideo
ponitur membroru vilifiimum.vSc: de h^c Q^p noneftfermohic.AIiaeftcutisinterior,qux
apud quofda eft organum tacftus.apud quofdam vero eft medium,vX: de ifta eft
fermo in propofito,quam oportet habere qualitates
refracTtas^&^admediumdudasinter excellentias tant^ibi/* Iium,vtinquxftione
videbitur. Sciendum fecundo q> hanc tntelligere pofiTumus a:quali ad pondus
ptoxima inter membra,non ratione menfurx qualitatum, fed fecundum
proportionalitatem tacflam in qua:ftione,quia ficut aequale ad pondus in eo
refrad^is cxcellentiis remanet menfura om nium mixtorum refpedu cuius in gradu
ponunc mixra,fta ipfe cutis refradis in ea cxcellctijs qualitatu membrorn
rc> lacobtS»i;auic, aij Bh P R I M I C A N, manet medium tefpedu cuius alia
mcbra in fuis copPoni> bus graduantur, vt infra patebit* Con/lmiliter per
omnia dcKqualitate fscundimodi diccre poflumus, Hic pof/ fet caderc qugftio»Si
cutis eft vnum membrum^Ec fi eft or ganum in tadu^Et incidenter cu
percipiatexcellentias tan^ gibiliumjputa cafm frigidu liumidu 6i licca per
qualitates medias iiuer h^c extrema,per quas difpones inedias pt cu^ tis
percipere graue leuc afperu 3c mollc. He difficultates funt phyficacjde quibus
tfi infra»doc»fexia aliquid tanget» Incomparationcautem fpmtuu 8C mcmbro
rumprmcip^huimpoffibileeftipfum huic cer^ tae aequalitati cfle,ppinquu,(ed
aegreditur ab ea tmdcns ad calidicatem dC humiditatem, Dcclarat coparationc
quorum non fit propinqua acqua'' li ad pondus»Primo praemittit hoc.Secudo
probat ibiL Vi txcnim.l D;citprimoq>in comparatione membroiu
principalium&fpirituum impoffibile ell hominem iuiic ccrtsexqualitatielTe
vicinum,fedegreditur ab xqualitate tendcns ad caliditatem 3i humiditatem.
Scienduii eft pri moq>quilibetfpiritus infua naturali difpofitione eft val^
de calidus,6<: cum hoc humidus.5(: maxime vitalis.iJeo de ipfo maximc
vcrificatur fermo. A.hic. Sciendum fecun^ do cutis ad intelledum datu fimilis
eft vel vicina acqua^ li ad pondus,quia in ea refranguntur cxcellentiac
qualitatij 8C influxuum principalium memfororum,qu2e comparatio ne cutis habent
ronem extremorum 8C non medtj , 8c pcr confequens vt fic non funt propinqua
azqualitati pondera^ !i. Nota tamen complexionem fpiritus 3C cuiufcunq? pri
cfpaliumadduocompararipoiTe, Piimo ad medium per coalterationem
velcoalternationem exhis refukans ,«5^: vt fic habent ronem cxtremorum,nec funt
propinqua oequali ad pondus„Secundo comparari poflfunt ad qualitatcs extre mas
ex quamm rcfracftionc refultant temperamenta eis dc bita,^:: vt CiC ronem hnt
mediorum ,6^ dici poffunt .ppin> qua aequalitati ad pondus.Primo modo
confiderauit Auic» Per membra vero principalia hic potiffime intellexit Aui.
cor hepar5^ccrebrum,Merito,n.cordis5!:hepatis cft ho^' modeclinans ad
caliditatcm,merito vero cerebri 8C hc> patis ad humiditatcm ♦ Contra.quia
littera fonat q» com paratione mcmbrorum principalium tendit ad calidiia^ tem«S:iiumiditatem.ergocomparationccercbri
tendit ad caliditatem* Proiftodixeruntquidam q> per membra principalia hlc
intellfgit Aui.folum illa qux funt principia fpus 3C nutrimenti,(S(: hgec funt
folii cor 8C hepar. Vel dr ne gando confcquentia.declinant.n.ad calorem per
cor,ct per hcpar,ad humiditatem vero per cerebrum 8C hepar^ Vitac
&:.n.princfpiu funtcor a:fpin'tus,quac quidcm ambo uchemcntcr calida
cxiftunt ad fu pcrfluitatcm declinantia. Primo probat per confidcrationcm
fpirituum» Secundo q> membrorum confidcratione non fit ei propinquum . fc^
cunda ibiLMembra vcro principalia."] Arguitur primo fic.principia vitx
funt cor 8C fpiritus,quae funt calida ct hu Vitadu
,„i'jjaadfupcrfluitatemdeclinanna.igturrone iftoru non plicit\
appropinquatacqualiadpondus. Sciendum cft primo hic Arifto. vitamfumi
dupliciter. Primo proexiftentia aia: in cor> porc,qualiter fecundo de anima
textu comenti. j y.uiuere di citur viiientibus elTcEt fic vita non cft
a<fiio,nec operatio formaliter,ncc viucreoperari.proprium.n.eflfc viucntis
eft Vftaquaenoneftacft OjVtpatet.Secundofumitur vtta pro acflu fecundo vel
nperatione prouenientc a vita primo mq do dt<fta,qualiter fenfatio
nutricatiodicitur vfta» Qiialitcr> cunc^aurcmfumatur vitainpropofitoipfa cft
per cor 8C fpirltum tanquam pcr principia,vt patctv Sciendum fe> cundo q>
Aui.intcndithicprincipalitcrloqui de fpiritu. pcr quandam tamcn conucnicnttam
conucniebat dc cordcfa^ CopPo fpus 8C princi/» palifi co paratad lecudo» Mebru
pricipa> lcgd. A V I C E N N ifi, cere metltionem,quod eft principium
generatiuum fpus, propter quod oportuit ipfum cfl^c valde calidum» Diir aute
cor 6c fpiritus in calorc declinantia ad fupcrfluitaic, aut cja parata funt
faciliter incendi vel inflamari, vd ga cxcelletia funt in calorc coparatione
aliaij! partiu noftri corporis» Ei uita quidem cxiftit per calidicatem,&:
aug mentum pcr humiditatem,&: etiam caliditas in humiditacc cxiftic &
ab ea nutritun Hxc cft fecunda ratio.Et videtur probarc q» fpiis decli nat ad
humidum.iam.n. pbatum clt declinat ad cafm* Et arguitur fic.vita confiftii per
carm,d:augmentum pcr humidum i8Cytii(q^ iftorum principium eftfprjs.igPcrc»
Item caliditas naturalis fpiritus conferuatur Sc nutritur per humiditatem.ergo
vita exiftit per hurnidum,ergo SCc* Aliter poteft introduci littcra.f.q» illud
quod dicit deaug/ mentonon tangit Aui.ex principaliin intentione, fed exco
fequenti,Erat.n.famofa5(: ant(quapropofitio»calido viui^' mus 8c humido
augemur,fdeo de augmento ex confequen^ "^"^ii/l ti fecit mentioncm»
Notandumefthicprimo augmentu 5 ? cffe humidum fpiritus effec1:iue,per humidum
membri di^ ^uni fpofitiue,ek:humidum nutrimentale materialiter* Secun plici^^*
do fciendum augmentum fieri per humidum. Primo quia ad augmentum requiritur
membrorum extenfio 8c poioi^ gcneratio,quorumcaufadifpofitiuaefthumiditas.Statetia
. ^ augmentum per humidum,quia per multi humidi nutrime talis appofitionem.
Alrj dicunt augmcntum.i. vitac per/- duratio eft pcr humidum in quo cafm
fnftentatur, 8c cuius refolutione cxtinguitur.nutritur autem calor.i.pabulatur
8C fuftentatur humido.conferuatur.n.in materia inixta j> fuc/- ceftfuam
humidi fubriIiationem,&: conuerfionem eius in
vaporem.Qi_iadiuergoduratliumidum fic aereum , vtfic taliter fubtiliabile durat
calor.Ipfo autcm tcrreftrificato vc non fit amplius vaporabilc cuola t Sc
cxtinguitur calor. Ex quibus coMigitur primo quare in materia mixta non faluac
acftualis calor fine humido',in fimplici vero fic. Patet Cc/ cundoquarc carbo
ignuus fubaliquo vafeobftruduscx^ jQ^fn
tinguitur,&refpirationcprohibitafuffocatur» Contra,cja uyp] per calidum
viuimus 8C frigido 8C ficco nutrimur,vt loan, ^ da.in aphorifmis fuis»Itcm
calidil nutriiur frigido vt Hyp, de liumana natura» Ad primum dicitur cp
nutrimur frig^ do 8C Rcco refpe(flu cius.quo viuimus, viuimus.n.pcr fpiri tum
ex partc fubtiliori 8C magis acrea fanguinis generatij, nutrimurautcm
partecorpulenta^groflafanguinis quae frigida eft (Si: ficca refpedu eius cx qua
generatur fpiritus* Profecundodiciturq>caIidum nutritur.f. aliquo nioper
refrigerium conferuatur frigido,Iicet pcr accidens» Mebra ucro principalia funt
tria ficuc decfa ^ rabtmus.Ec cx cis quide cft unu frigidum,quod cft
ccrcbrum,cuius frigtd tas no pcruenit a d cor discaIiditatemcemperanda.Ecexeis
unum eft ficcum,auc ficcicact propinquu,5^ ipfum eft cor, fcd eius ficcitas non
peruenit ad humiditace ce^ rebri dC hepacis ccmperandam. Oftenditidemcx partc
mcrtibrorum prfncrpalfum fic argucndo. Membra principalia funt tria.f cor,
cercbru, 8C hepar,quorum ccrcbrum eft frigidum,ali3 calida,fed fri giditas
cerebri non pcrucnit ad caliditatem cordis tempc/ randam,&: fupple
rcfrigcrandam taliter vt medio generis appropinquetjncc etiam ficcitas cordis
peruenitad humi-» ditatem cerebri aut hcpatis tcmperandam eodem niodo,
etgoconfiderationchorummcbrorum non approp-nquac sequalitati ponderali.Ptinio»
A.adducit ronem dicfiam. Sc cundo probat minorcm ibi^Nec ctiam ccrcbrum tantum
cft frigidum»! Scicndum primo pcr membra princi> palia intciligit in
propofito folum principalia facictia ad co rctuationem indiufdui,^^ propter hoc
de tefticulis non fcci( mcntionem F E N. I. Mcbru mcntionem^Dicuntur autem
membra principalia qcuncj pricipa^ per fua temperamenfa funt per fe produdiua
inftri vel tem lc quid, pcramenti neceilai io eflediue concurreiuis ad
cuftodiam indiuiduivelfpeciei» Exqiiopatetprimotefticulos intcr membra
principalia numerandos eire,licet propter cam di <ftam cos non exprefierit*
Patet fecundo lice: ftoma^ cliusjfplcn 3C pulmo 6C mu!ra talia necelfario
requilita linc ad confe.uationem indiuidui,no tamen funt mcmbra prin ctpalia
nominanda,cum nulli illorum conueniat tormalis ratio membri principalis
fuperius pofira. Sciendum fe^ cundo cj> cercbrum non peruenic ad caliditatem
cordis te> perandam (lc, f. caliditas cordis a trigiditate cerebri ta^
literinfrigidetur,vtcomplexiocordis rcddatur propinqua
mediogeneriSjimnioquantacun.j^contraoperetur fibi rc> maiieretadhuc cor
coparationc cutis cxccifiuc caIidum,<S: codemmodononpcruenicficcitascordis
ad tcmpcradam humiditatem ccrcbri vcl hepatis* Ex quo colligitur conv cordia
intcr tcxtum Arift» \u udc partibus an^malium.ca. 7.quod eft de cercbro
ponentis cercbrum tcmpcrare calidl tatem 3<:prohibcrcincendiumcordis.Et
Auic.hic innuen/ tcm opporitum.vc prima facic apparct.Paiet enim concor dia ex
diCt;s»Dixit aurcm notantcr Aui.cor eflfe ficcum aut licatati
propinquum.Dubium.n.fuitpropter multitudine ll^ir.tus ^fanguinis in corde,an
cor ea"ec merito denomina dum vel humidum*fed hoc infra vidcbitur» Nec^
etiam cercbrum tantum eft frigidum,nec^ cor tatum eft ficcum,fed cor comparatione
alio rumduorumeft ficcum, 8^: cerebrum aliorum duorumcomparatione frigidum.
Probat minorcm ronls prius didx.f.q) frigidiias cerc/ bn non peruenit ad
caliditatem cordis temperadam. Et ar guit Jpfe lic.cerebvum no tantum eft f.
igidum,neq; cor ta/ lum eft ficcum,fed cerebrum comparatiouc aliorum duo-
rumeftfrigidumv3i:corficcum,ergonec frigidiias cerebri
pcruenicadtemperandamcaliditatem cordis nec ficcitas cordis humiditatem cerebri
vel hepatis.confequentia vidc tur tenerc,!Si allumpcum videtur notum, Primo nota
Cb argumentum Auic.vidctur tcnerc fuppofitis quibufdam. - Prim. q> cor cft
cxccnfiuc calidum coparatione mcdii genc ris.b cundo q, ccrebrum comparatione
medrj gcner,-s non clt mulrum frigidum,licec fit manifefte frigidum refpedu
cordis^Tcrtio c;^ hepar dC cerebrum func excenfiue humida
rcfpe(ftucucis,cuiusrcfpec%icornoeft multum frigidum neccxceffiuc
ficcum.Exquibus poteft ficargui.Cor racio/ nc cutis eft muttum
cxccflf/uecalidum,ccrebrum vero non eft tantumfrigidum.crgofngiditas ccrcbrino
pcruenitad cahditatemcordis refrigcrandam. Et fimilitcrar^uitur dc liccitatc
cordis, Sccundo nota q, ly rantum confueuit va rio modo cxponi.Primo modo
tantum.i.folum. vt velic q, non ficut cor rcfpeau cuiufcunq, altcrius mcmbri
cft calT dum ,ta ccrebrum frigidu,,mmo rcpcriuncur in nobis me/ bra fngidiora
ccrebro & idco rcmancc cx hoc confidcranti frigiditatemccrcbrieKeminorem
caliditarc cordis. Aln exponunt cantuin cxceiru.qaabfolute in co rcfpcdu ccqua
tioTytrr ' fngtditas in ccrcbro.Tcr fngidum^,^"r'^^^ ''"^r ^^^^bru
cft hicmoucdfX'^^"^"'^^^^ . " ^^"ta.Primum quiavidetur
argumenfnm A..; concraincentionem.afrumf-n.cerebrumfffrfS^ quo merito dcbet
coccdi,crgo dcbcc conteperar ~ Sccundum quia non viderur cerebrum dc„oS^^^^
drcfrigidum,ncoparationcadcor,quta fic .tr^^C^ fcd rcfpcdu cucis,vt inf ra dc
mcmbrorum copCS ' Tertium quia vidctur contradidioin di^flis Auic, Supra D O
llh cnim dlxit q> hic homo cft aequali ad pondus ^pinquus co> altcrat
jone mcm brorum calidorum vt fupra licuc cor . hic vcro dicit illorum confiderationc
eft loginquus ab gqua li ad pondus. C^uartum quia ita videcur vcrum q» fuorii
membrorum coalterationc homo fanguincus cft ,ppiquus
aequaUadpondus/icuthomodefecundo modo a:qualita> tis,ita»n,refranguntureius
cxcellentia: in toto, Cicutin tem/ pcrato. Adprimumpatecexdictis, Adfecundum
di-* citurq? Aui.non intendebat hicgraduarecomplexionc cc> rcbrijficut in
cap.fcquent'» Vcl dicitur q> no fic cuidcs erac ccrebrum eirc rcfpcctu cutis
frigidum ficut refpectu coidis ideo hoc tanquam mcdium aftumpfit, Ad tcrtium
potcft dici cj> homo appropinquat acqualitati ponderis in compa> rationc
(Xfc.quo ad qualitaccm cx coaltcracione membroijj
intotorcfuItantcm,nontamcnipfis tantum incer fc com>' paratis,quia quodlibet
eorum rcmanct cfi fuoexcelliu Vel alitcr dicitur licet non comparationc ipforum
tamen ip/ forum cum alijs vt ofifibus 3C neruis &'c» Ad quariii pa^ tet
nontantam clTc refracftioncm necita dctcrminata . fed dc hoc infra plus, Hic
cadit quaeftio. Vtrum aequalitas fc cundimodifit in mcdio latitudis primimodi
xqualitatis, CLua qa fum plcne tra^aiurus fup.i.tcchni ,p nfic omitto. Modi
uero terttj latitudo angufiior efl: latitu dineprimi modKfaequalitatis
rpecialis,lati'tudi nem tamen habet magnam. Detcrminat de tcrtio modo.Et primo
coparat ipfum ad prirtium.Secundo notificar^Tertio dcclaratquod dixir. fc/
cunda ibiLEt eft con)plexio.~|tcrtia ibiLlndi nancjj.-] Di cit primo q>
latitudo certij modi eft anguftior lacitudinc pr| mi modi.ua:qualiratis
fpccialis.verutameniftc modus ha<, beclatitudincm magnam» * E t cfl: copFo
qua? alicui getiu cogrua cxifti t k cuducoponealicuiuschmatis &alfcui'us
aeris. Notificathic Auic.aequaliratcm tcrtif modi. Dicens qi in hoc tcrtio modo
cft complcxio quac cft congrua alicui gc ti fecundum comparationcm alicuius
climatis aut alicuiua acris, Sciendum primo fub hoc noie aequalitas non folu
comprxhendicomplcxioncm vnius rcgionis vclacris, fed ctiam omnium.Sicut.n.indi
hntcopFonem ex climate,'qug cft fibi acqualitas rcfpcdu gequalitatis fclauorum
ita econy tra.Nec ctiam folum fub hoc modo xqualitatis continctur complcxio cx
climatCjimmo ctiam cx rcgionc inter clima^ tacontcnta.Sicutm.homines
diftindorum climatum hiic comproncs illis diucrfas.ita ctiam rcgionum
multoticns ^ pinquartijVt habitantes montcs & planitics 3Cc* Ex quo patct
probabilitcr fub hoc modo xqualitatis poflfe continc ri qiiodlibct indiuiduum
fpeciei humanac.non.n.vidctur rc peribile indiuiduum non hiiis copFoncm cx
icgionc contra/ dam» Scd contra.tunc latitudo huiufmodi non cft anou/
ftiorlatitudincprimi. Proiftodicuntquidam q,iftemo dus non comprachendit nifi
corpora fana proptcr quod dr inlitteraquifanidegunt.Primusautem comprsehcndft
ta fana xgra.ideo latior eft. Alrj dixcrunt aliter cj, ex par> tc
fuppofitorum hic modus non eft anguftior , quia tamen hinc non fit comparatio
nifi pro parcc fpecici ad pai rem ip/ fius ,in primo vcro fic comparatio totius
ad totum, ideo illc cft latior,quiain illacomparationcponuturtermini c6mu>
niorcs,cS(:hocdicuncvoluilTe Auic. Mihi autcm proba^ bilius videtur tenendum cp
primus modus aequalitatis Ia> tior eft tcrtio,quia in quocunq^ indiuiduo
maiorcm latitudi nemdifpofitionumincludit.cum quacunc]^ cnim difponc in
indiuiduohumanofaluaretur aequalitas terttj modi falua rctur ctiam xqualitas
primi mod\,6c econtra,co q, rcmora «qualitatc indi ab indo propter ipfum fieri
fubiro fimilem fclauo non foluatur xqualitas climaiis,(5e tamcn faluatur in
co3equalita8primimodi.f.fpecialis,ergo 3Cc. Etperidem patcc ^ primus tcriio ^
quinto modo cft latior . hoc idcra fclauus* P R I M I C A culdenttus decla;
acur imaginado tot^m Utitud iiem difpo ficionjin,quam a generatione coiitraiiit
coi piis indi,di: coii fcqucnLer imaginando liaic corpors acquiri complexione
5^ proprietatem aliquam inquaium elt in ium,qug hbi no acquintur
necdebetu." inquantumell indmiJuuiii liunia^ num»5::il fic nuUam ciaudit
repugnantiam naturalem ip^ fum abfolui a copfone Sc proprietate acquiiita
inquantum cit: indum:quauis remaneatcum coplexione liumana , fed
benercpugnatecontra^ergolatioreftprimus tertio» itccil maio. i lacitudine
difponum ftat acqualitas fpccialis gqua litas climatis,ergo3c:c,Etperidc
pacetaequalitatem quinci anguftiorem elfe aequalitatc primi^Nam cum
maiorilaiitu dine ftat aequalitas fpecialis ^ indiuidualis,1icct ex parte rei
abinuicemabfolui non pollincficutmaior eft lacitudo di>
fpofitionumquxconueniun:for»inquantum eft aiil lit latitudo difpolltionum eidem
conuenientium inquanui eft hDmo vcl for.prius^n.natura for.eft aial homo, SC
homo ^Tor,3c in lioc coufidera* Notandum elij fecundoq) pri^ mus modus fecundum
quofdam appellatur fpecialis abfo''
Iute,quiainipfofitcomparatioabfoluiafpccieiad fpem, ^ Nora Jum eft tercio
q>?idhocq> aliqua copfo ficalicui fa> nitas vel xqualita'; non
fuflFicit ipfam elVetalem vcl talcin grad .,fjd vltra hocrequiiituretiam
debitacius dependen> tia ex fpiritibus 5^hiimt)ribus,:Sidererminata habitudo
ad comp5nalem naturcjm membrorum Sc humidum ipforu; Licetergo in
homfnibus.diftincftorum chmatum inueniri polTint '3c de faclo repcriantur
complbnes gradualiter fifes qdia tfi non oino fimilem linta fpiricibus 6c
humoribus de pendeniiam necad natttram componalcm 5dhumidn mc brorum llm^Iem
omnino habitudinem^ideo non fcqmt ip^ fas elfeomninofimilis fanitatis»
Contrahitur^n^cx regione vel c^imate aptitudo quxdam ad tolerandum imprplTjonc
aeris vnius regioiiis vel climatis ex cofuetudine tn illo qua lis.exalioclimate
non contraliitur*Ad quod concurrit q» in diftinw^is cl matibus dillincftaecSi:
varix funt proprietates aft ales aliter 3d aliter iuuantes vel impedientes
compPones 8C vinyitc^ i,n fuis a^ftionibus.Dixitautem notanter, autali^ cuius
aeris ad denotandum non folum ex varietate clima^* tum lianc varietatem
concralii acqualitatum , fed etiam ex Vuietate parcium climati3 in difpolltione
aeris earundem*. Potell etiam expOni 3C pro id eft acris ,quia varietas
aequa> litar»s climatis confequitur varietatem difpofitionis aeris
ctufvlem»Prima tcneatur expofitio» Jtidina:|?complex(onem habent mfimul qua
fani exiftunt&^fclauialiam habentcomplexio^ nem qua fani' degunt,6^
unaquaerq? earu per co^ p^rationcm ad fuam fpeciem fua? fpeciei compa
ratibneefttemperata, quac comparatione alte^ rius non efl: remperata. Declarat
exemplarirer.Secundo probat; Tertio conclu^ dit vniuerfali<^ando.fecuda
ibi.LCorpus nanq^ltertia ibl LQ^ixainc^ igiturO Dicit primo indi hnt complbne
qua fanfdeguntiSc^fir. fclaui,5(:quxUbet iftarum compa^ ratfone fu tc
fpeciei.i.holum fui climatis eft temperata quae comparatione hoium altci ius
climatis non eft temperata» Corpus na.^ind/ cum fecundum complexio »^em rdaui
qualefierautmfirmabiturautmone ti^fcEc Qmilirer cum fclaui coplexione mdi qua^
le redderur,eri tcorpons difpofino contraria» Probat qu-id p oinif rit.Diccs
q> fi corpus indi ffat^qua^ le fec idum compie>cionem fclaui aut
inffrmabitur aut mo^ netur.i3.t per indos inrelligit omne^ homines habitantes
re. gfones calidas Per fclauo.vcro frir^idas.Et vFr omnes quo rumrc-.ones funt
infufs qualitatibus multum dilTimiles. Notandum cft pnmo qa dixit, vnaquxq,
fu^e fpeciei com paraaone ^cCIima.n.indorum comparationcindorueft A V I C E NT
N J^. tcmpcratum 5;^ complexio ex eoconcracrta aequalis eft idis; ahjs vero
in^quaiis.Ht eodem modo lclauorum fdauib» pellatauiem mdos vei fclauos
fpfcieb,vel quiain his plura indiuidua coniinentur, vcl quia indi 5c fclaui
fecundum co^- ceptiones eorum ditierunt fpecie faltcm accidctalitei ♦ Kx quibub
pacet cuiut>lii)et chmatis quantijlibet icperatico-f pkxiO eit
ma;<jualuas rcfpec^ui altenus cljrnaiis, Ex quo vlterius feqiuiur,non ideo
clima denominandum elie tem< peratum,quia omnia corpora apta fint in eo
tcperate fe i;fc fed quiaaiijs paribus corpus lemperatum cui lilud eft con*^
ueniens eic in eo magis confci uabije, Noiandum fecun> do cj> cx ilia
parte qua fani degunt,quidani voluerunt con/ eludere in latitudine hmoi non
continc. i nifi indiuidua fibi fana» vnde banc acquahtatem fanitatis fohim
appellauetunc dC non acquahtatem vit3e,quia fub huc modo non omnis di fpoiitio
cum qua ftat vita contrada ex regione continetur. Et poLe(cperfuadcri,quia
locus confcruat locatum, cojifer/ uatio vero debetur difpofuioni fanje Sc non
xgr.r, AUj veioconceiierimtfubliocmodo xqualitaiis contincii fa^
nosv5c:a:gtos.Etc2>fclauu3 xgro:anshabet cx legione vet climate
accjualitatem Vitae per quam viuit cum qua 3C qua non viueret indus.Pro ifto
videtur aucloritas Aui. 1 2. ani^ malium primocap.indihntcompronemqua faui funt
3C Viuunt Franci aliam. Ad argumcntum veio dicic locus conferuatlocatum
conferuationefanitatis vcl vita;» Adargiimentum verofupra taclum iiniiliter
dixerunt forJndus fubito Fadus talis ficut eft fclauus , 3C infii matus habet
aetjuahtatc chmat:s apta aequalitati vitf ,fed no gqua^ Utatis fanitatis,vcl
habet acquahtatc climatis oppo[it5fqua Iitatifanicatis,fednon aec^ualitati vux,
Piobabilius ta> men apparetalia pars tenenda,vt fupra vifum eft» Quaec^ igirur
fpecies in tertia habirabili como^ ranrium habebir complexionem eis propriam
aeri fui climaris conuenienrem,<^habebir iatiru dinem,cuius quidem latitudo
habet duas excre^ micates,mulcirudinis &: paucitatis. ConcIudit.Et patet
quid dicat* Scicdum q, d/uerfitag complexionis climatis non folum ex tempore
contiahitur fedetiamexgeneiaiione.AIterius enim complexionis na> turaliter
eft fperma indi c'^ fclaui,menltiuum inda- cKfcla^
uactNoniguurmiradumeftfifubita muiatio difpoiuioiiis vnius ad difpofitionem alterius
eft caufa mortis vel a^giity dinisuNccmirum eftctiam fimuhum variantur
dilpoiitio nesexchmatibus contracTiac.Ad c]uod etiam facit diueriiy tas
afpeduum coeleftium nutrimentoium aeiis ventorum SC iic dc alrjs,qua: omuia ex
varietaie c6-a! ationis 3c fiou^ rx lioium diuerfoi um climatum prgcipue
coprghendi pfit. Quartus at modus e rnediu quod c inter duas extrcmitates
lanrudis coplbnisclimatis, &,piy eit coplb copibnibus fpeciei temperation
Notiffca^ quartum modum. Et nota q, hic modus fc habet ad tcrtium ficut
fecundus ad primum.Sicut^n^in pri, mo fit comparatio fpeciei abfolute ad
aliam,in fecundo ve ro perpartem fpeciei temperatiorem,iiaintertiofitcomDa
ratio pariis.f^climatis abfolute.in quarto vero comparatur chma ad clima per
partem climatis temperatior» uuo patctqjnoninquocunq^repeiituraequalitas quarti
modi In hoc reperitur fecundi modi.Non enim necelTario tempc ratiliimus fdauus
eft temperatiiTimus liomo vt patet intuc ti,quamuisnonrepugnctcx parte rei idem
tcmperamcnv tum cfie aequalitatem fecildi modi 3c tertrj Sc^dhuc quarti.
lecundum lamen mida^ denominationes confideraium. Modus uero quintus eft
anguftior primo 8C fertio.EteftcopIexioquadebet habere indmu duum defignatu qua
uiuu di fanu reperit* Qux ctiam Early European Books, Copyrighl © 201 \
ProQuesl LLC. Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trusl, London. F E
N. h ctiamlatitudmcmhabctquam duac tcrminant multitudinis dC paucitatis
extremitatcs» Declarat quintum dcinde fubiungit notandum quoddam declarando
quod dixit ibiLDebes aut"l fcire» Dicit pri' mo ^ quicus modus. eft
anguftior primo :k tertio,c5s: eil co plexioquamdcbechabereindiuiduum
defignatum qua ib lud viuit&:fanumreperitur ,qux etxam habet latitudine
quam due extremitates muitirudinis.C5^ paucitatis tcrmi> nint, Sciendum
eftprimo hic modus notificatur ex co paratione ad alios»Item ex fubie(fto,quia
complexio indiui duidefignatiatem exlaticudine,quia latitudinem continet vitg
8c fanitatiSjpropter quod dixit qua viuum 8c fanu etc. Item notificatur ex cxtremt
s 3Cc. Sciendum efl: fecundo <f apud quofdam hic modus eft anguftior primo
5c tertio, In primo enim coparatur fpecies abfolute;d: in tertio pars
pluracontinensindiuidua.hic vcro comparatur indiuiduu fignatum ad indiuiduum
fignatum,Fit ergo hcc compara^ tioperterminosftricftiores.Etperidem patet^^hunc
modij clie anguftiorem quinto et fecundoJicet. n» vtrobiq? fiat co
paranoperterminumindiuidualcm.illitamcn modi fupe^^ riorcs in fuis
comparationibus terminantur ad fpccieni. 'Jicuntautcm Auiablumexplicaflfc
primum 8C tcrtium tanquam notiores dando alios intelligere. Et confequen^ tcr
dicuntq.licetquantumadhDchicmodus fit anguftior diai3;quantum tamen ad
fuppofita non eft anguftior,quia o.nne indiuiduum comprchenfum in primo 3c
tertio com/ prehenditur in quinco.eo omncindiuiduum habct com. plexioncm fibi
propriam qux eft fibi arqualitas» Et con fequcnter concedunt vcl dicunt cj, hic
modus includic cqua litacemviteetfanitatis.quodlibet.n.indiuiduuquantucilq,
aegmmhabetsqualitaiemquacftfibi fic arqualitas vitx ^nonalccn, hixquoinferunc^
quancum ad fuppofita hicmoduscftIaciorfecundo6c:quarto,Nam quantum ad luppohta
eft ccque latus,ficut primus vcl tertius» fcd latior citquantum ad fuppofita
primus fecundo tcrtius quarto. crgo cS^c. fcx quo ulcerius inferunt aliquis
modus cqua litatis alio denominatus anguftior cft eodem quoad fuppo f M
«"^«^n ^pparct fencencia prius rc> Zmdefi.'n^:n^^^^^^
duumdelignatu.addriamfpcciei auppriaolJr,;; j-
rubl,ocmocop,£hendcretxqua!itatcmfam«S&vi;Ey Debesautcfcircquod
oemdiuiduudebetha bere compPoncm fibt folummodo propriam in qua aliud ci
aflbciari eftimpoffibilc. Dehocericquxdio. Smus ctiam moduseftmcdium quod ein.
tcriftosduos Krminos,quodccomplcxio, qua ciimhabucntmdiuiduumcritmeliorlscomplc
xioniSjCuius ipfum cllc oportet. Ifte patet ex didlis.quia fic fe habef arl
^.-.^.r r tumadtcrtium&fccundusad prtim.^T^^^^^
«^odusindiffercncercuenitomniindiuiduo ^
=^^fuppofitalatioreftfecundo&quaro^^^^
;^«>«iindiuiduoproquolibcttcmporc& ^•^'^ftquinco.Nullam tamen^tatcm
fibTliritat nfan^f nose.Adte^-^2^^^ Modus autcm fepttmus eft complcxfo nn5
unaqua.cpmembrorLfpeci'cshaber^^^^^^^ bct.nquaaIiuddfuern6catur.Acquafitarn£
offiscftutficcitastaeopIusabunLEtc^^^^^^^^^ uthumiditasmcaplu4^^,budct. EtcordS
D o a iih 14. ut m eo fit plus caliditatis.Et ncruorum ut i'n cis plurimum
afaundet frigiditas. Modus autem odauus eft complexio mcm ' bri fingularis,quam
cum habuenc erit melions difpoOtionis habere poteft. SeptimusvSd ocflauus fitis
patct. Dubiu liticiale eft. vtrum praecifc
fintocftomodiaEquaIitatis,Etarguiturpri> ^ mocj) non. Primo quia primo
accidunt odo , ergo falie funt noucm modi, Afiumptum colligitur in liticra dum
di/ cit cp huic aiqualitati qua: fecundum humana attcndit cor^ pora,odoaCcidunc
modi confiderationu, fed ipfa eft orqua litas primi.crgo dCd, Secundo cuilibct
membro organi> co prit correfpondcre ocfto modi,puta comparado cerebril
hominis ad cercbrum aIiorum,<&: tcmpcratiilimum cerc/ brum hominis
tcmperatiiTimo cqui,5!^ fimilit alterius» Eo^ dcmmododeclimatcautalrjs.Idcm
etiam patct de cute comparata alrjs mcmbris corporis ab ca fpecie difirercnti^
bus. Itcm non maior contrahitur diucrfitas ex climatc q a fexu artc
confuctudine Sc sEtate,fed ex climaie coiifurgOt
duomodia:qualitatis.crgo&c. Proillodiciturct illifunt J^qa^M
ocftomodigeneralcsfubquibusocsalrj coprxhendunc 5c tatjs
danturintellig».Exmodoenim comparandi totam fpcm ocffomo
adfpcciemfumiturmoduscomparadi partcm adpartcm di gene aliorum
animalium,veleriam eiufdem animalis intcr fc la rales, quam fpccic
differentes.Ex modo ctiam comparandi cli" maadclima,quiaibifi't
comparatioper partem humana fpecici plura indiuidua contincntem,datur intelligi
modus fumptus a fexu,actatc,(S(: confueiudinc &c. Cum ergodicit q> primo
accidunt octomodi.diccndum cft primo ut in/ cludit in fe partes indiuiduales
accidunt illi odo modi . vt autcm abfolutecomparaturfpccies ad fpcciem non
acci/ dunt illi modi fed vnus modus vt patct» Cum aute fpecfes confidcraucrimus
inucnic mushofemcertaca?quaIitati propinquiorcm» Oftendit qui illorum modorum
arqualitatis funt arquali tati ad pondus propinquiores.Et primooftcndit hoc de
prJ mo modo gqualltatis.Secundo de tcrtio. Tcriio de fcptimo feciinda ibiLCunqp
regiones.ltertia ibi Lln membris.n Dic:it primof]^ cuconfideraucrimus fpccics
inucniemus; hominem certx «qualitati magis propinquum. Scien> dum primo pcr
fpccics intelligendas elTc mixtorum.cX: ma xlmc viucntium,intcrqu3Eomnia
fecundum fimilitudinc fuperius di<flam,magis appropinquat homo scquali ad po
dus,«& iotcr homincs dc fecundo modo aequalitatis.. Se/ cundo fciendum cx
omni modo concludit illud clTc pro/ pinquius c;^ magis obtinct rationcm medij.
Vnde comprac hcndi poteft hanc propinquitatcm intelligendam efte pra:/ cifc
fecundum fimilitudincm fuperius didam. Non facit autcm cxpliciia mentioncm
A^^i.^.^.c.Sc.z, Sccundus.n. datur intclligi pcr primum.Nam fcito q, homo
cxtcris fpe^ ciebus magis appropinquat &c.facilc fcitur q> homo de fc^
cundo modo maximcappropinquat.Scitoetiam qug rcgio maxime appropinquat,facile
cognofcitur quis homo illius rcgionis maximc appropiquat.crgo fcito tcrtio
fcitur quar tus.Cognitocriam membroquocl inagis appropinqiiar.f, tempore quo
illud membrum eft tcmperatifrimum. 8c fic fciro fcptimo facilc fcitur
ocn^auus.Qiiintum autem 8c fex/ tum vtdicuntquidam pcnitus omifit:qu a propter
vnum indiuiduum habercacquahtatcm quinti aut fexti refpecfJu
altcrius,iionfequitillud arqualitati ad pondus eodcm cfTc
^pinquius.quilibet.n.liomohabcrpqualitatem quxcft fibi
optimarcfpecTtuicquaHtatiscuiufcuq^alterius hois,iomcri to huius acqualitatis
no dicltur vnu? alio tcqualitatt certe p pinquior. AFr por dici .pbabfr cognito
primo 8C tcW tiofacilccopraehendipotc^indiuidurThiis meliorc copFo^
ncindiuidualcin qiiintomoreperibilemfitxqualitati ccr/ tg propinquius,ideo tunc
facilc fcitur dc quinto 8c fcxto. P R 1 M I C A Cunq? rcgjones
atcendenmus,certi'ficatu no^ btseric,q)(i hrmrlociis quimhabitabitur fub
equatione dici neqj aiiqua de rebus terrenis ob^ uiando
iJTipedicnf.uidelicetrnontes aut maria, oportcbit ibi habitates xquahtati cert
« propin * quiores cxiftere ^ ahcuius regionum. Dcclarat idfni quo ad
tertium,Et primo oftendit arquah'o> rem jntcromnrs regiones.Secundo rxplfcat
temperatiorc poft iUam ibiLPoft illcs vero.lPrimo ponit propofitum. Secundo
probat remouendo opinionem oppofitam iblLla auteni.1 Dicitprimo cum
attenderimus regioncs.i.. confiderauerimus ccrtiffcatum erft nobts q, fi fub
a-quaro^ rediei iucrit locus qui habifatur,nec;^ h^nciiabitaiionc im/ pedirct
aliqu:i2 de rebus terrenis,vt motes maria &c* opor tebir habitantes ibi
cfte propinquiores certa; arqualitati ho> Varie^ *y>in!bus aliaium
reglonum. Scienv^um eft primoq, va/ tas re^ "^^^s regionum in temperantia
3c diftemperantia qnq,* co gionif fequitur cam coeleftem,puta propinquiratem 6c
reditudiv cofecjt afpecft!js,aut longitudinem morx folis fuper eam vcl cam ccc
oppofitas cas.Qn .j^ autem confequiiur cam terrenam. vr leftem.
fiJncmon:es,mana,valIes,venti&c.Dum crgodixit Au?» habitantes fub l;nea
a:quinoc^tiali fore temperatiores, intel lexit hoc meriro coclefti? afpecftus.
Cum c;iio tn ftaret cp merito cai fx inferiori'? forent rnagis
diftemperaij,£5<: habi tationfmi^ftamelTediftemperariorem.propter qiiod
dixit iEqua> in littera.Et neqp aliqua de rebus terrenis 3:c. Scicndum fe
tor dici cun^-fo per oequaroreni diei intelli.£^endum efte circuln arqui vrl
cir/> noclialem qui efrvnus de maipribu9,diuidens fpheram iii culus duas
partes requi1es,tranreun^..->ab orience \'crfus occidc^ :KCjuino tem:c:'^
pcr confequens ^eciuidiftans eft a dtjobu'* polrs. Vo (ftialis* catur nutem
arquinoclfalis^quia cum fol ad ipfum ^ucnit ^xrquatur nox diei.Et circulum
interffcat ^odiacum in duo^ bus punvflis.f.in principioarictis &libra?,ct
per confequcs ma;>nificarurdiftantiaeiusa|fodiacoin duobus tropicis.f»
aeftiuali 3c hyemalf .Terria igitur huic circulo fubiecfla dici tur locus
arquinoL^ialis \^el fub aequatorc diei , de qua dick Auic.cb habftantes ibi,fi
qiii funt,funtinagis tcmpcratijdd: certx asqualitati propinquiorcs»
lamaatemnobisafRrmatijeftqjopinio qu2t accipft uel zccidk q> excefTus ab
xquahtate eft caufa propinquitatisfohs eftfalfa. Declarat hoc pracmittcndo
falfttatem opin'onis oppoft^ tac.Secundo probat illud icfem ibiLRecflitudo
cnim.l Di^ cit primo cp declaraium cil c;|> opinio qua: accipit cp exceP fus
ab ocqualitate in caliditateeftca^pinquitatisfoIis»i/,p^ pter^^pinquitatcm
folis cft falfa.AIia autem Irahabetacci^ dit,quiaopioaccntaIis cS^aducntitia
ftt. Sciendum mul^ f o-^ antiquorum auc^orum crcdidiiTc fub linca arquinocfiia/
Iiliabitationemnoneft-epoPem.Ethuiusopinionis fuit wir fus Anfto.fccundo metheororum.Et
Virg.in georgicis. Arifto; Q'""^? tencnt coelum $ong quarum vna
corufco» VirgiU ^icmper fole rubens 5C torrida femper ab igni, Ouidi» Et primo
metamorphofeos Ouidius. Vt qtix duac dextra coelum totidemc^ finiftra. Partc
fecant cone,qu nra eft ardentior illis. Ad hocautem perfdadedum plures
ratiortcs fiuc pcrfua fiones adduxerunt, Pf ima.Sub aequatore diei eft calor
in^ tenfior in afjqua alia regione vcl climate aliquo. crgo .p^' p:er txftum
fub aequatorc dici non eft poft'ibiIis habitario.. Antccedens patec,quia ^bi
plurcs caufc cocurrunt vcheme tix caior/s.f.foiis propinquitas^eo cp terra eft
fpherica &fo Ii recte opponta.propinquioreri>oeftiIIi fol cp fecundum
alquam aljam partemfolcm obliqucafpicicntem. Itc ibi eft: rcv^f tudo afpccflus
proptcr quam fft radiorum in fe for^ tisreilexio.radms.n.pcrpendicularis cvt
d/cunt pcrfpec^i> uOciXomnnim radiorumfortiflimus» Q^, autem ifti radij A V
I CBNN fint perpcndicularcs fatis patet.Sol.n.opacooccurrens mP lam facit
vmbram.Ad illud etiam conferttertia ca.f. Ioii> gitudo morx folis fuper
corLm c?pita,quia bis in annoper uenietad^enitcapitum eoru r.inpriucipioarietis
& hbra:, Secunda pei fualio cft,quia fub t : upjco cancri non eft pof
fibilishabitaiio,vbiiamencaufa: vehemcntic aftus funt pauciores ^ fub
scc^uatorediei.lbi.n.eft minor refle:.io qa minoriecTtituclo afpcctus,& pcr
idem minor propinquiias nec nifi femel in annoaccedii fol ad ijunc locum^
lcrtia pcrfuafio.Datur pars terrp inliabiiabilis picpier nimia fo> lis
remotionem»ergodabiliseftpais inhabiiabilis pjopter nimiam folis
propiquitatem.fed nulla el^: pars ter. g cui fol
fitpropinquiorc^fubaquatorediei.crgc6:c, Quarta ra noeft.quia
datocppofitovrffeiitranfitus de cxtrcmo ad extiemum fine medio.f.ab
habitationcoptima 6t'tcpeiatif iima qugperaduerfariu eft fubarquinocftialiad
conatorif^ da inhabiiabile quapFimi pofueriitgquinocfliali 'piopiqua» Reditudo
cnim fofis fuper capita minus ibt malum operatur &: minus mutat aerem,$
reclf tudinis propinquitas apud nos, aut apud eos quifuntinjmaiorilaritudine
$^nos,Iicet rcA tu diiiem nos habeamus. Primam iftarumfrationum qiig videtur
diflFicilior tcntat Auicfoluere, Primoergofoluit i!Iudprimum motiuum.
Secundoadducitaliam confirmationem proopinione fua? ib;LAmphusn
Cicitprimoq,Kcetfo!habeatma'oiem propinquitaiem et etiam recftinid^ncm ad il!os
qui funt fub hnca a:quinocfliaIi ad nos vel alios qui funt in maiot i la.
t.tucline,minus tamc malum operatur ibi A' ininus per ca^ lorem aerem immutat
apud nos 8c multos alios : vbi cVi m,norire(^Kudine& piopinquiratcmulto
maiorcm mo.a contrahit.Plus.n.operatur multa mora cum minori rccflitu
dme,c^muIta recfii:udo&:propinquita6cum parua mora. btat ergo folutio in
hoc q, plus opcratur ad calidaatc mo> raIongiorfol,sq^ minormoracum
propinquitate maiori 5: maiori recftmidine.Hocawtem duobus fignis declaiatur in
fecruncJa fcn huius docfirina fccunda.T.ca.Primum Cmm
qu^innonisdircctiusfol&propinquiusnosafpicit^ho. LTotj"''' "T' ^
r^P''^'^'^ tamen il!a hora media ' Tn^TV^''^^'''' calor inaerc ^i„ nonis, quod
no vi cietur clie nifi proptcr maiorem longitudinem morac m aerc. Sccundum
fignum cft , quia de menfe iunij fol no> Itra capita direcflius afpicit qp
in menfe iulrj yfcu et=am acf medium augufti;quibus tamen diebus vehemeniior
cft ca 'f/* Ad argumentum igitur. ibi cft propinqultas maior a^maior direc^
lonis afpecflus.ergo calor maior. Ncganda
eftconfequenHaproptermorafoIisibicficmincirem,^ cnim bis ven^t fol in anno ad
^enir capitis eorum , ibi ta> menmmor^moramcontrahii^apuc! illos qui funt i„
niaionIatmidinc,vtdicf^umcft, Dicuntautem quidam cj, m mairoi
latitudinedicuntur illi qui funt in primo climi tc 3C fccundo cp qui funt in
tert^o ^ quarto.ouia primr di! ma maiorem habct latitudincm.cft.n.quadr
ngentort^m quadragmta miliarum.fecundum eftquadringctorum mT lianum, vt innuit
aucflor de fphera. ^ ^ ""^ Amplius aute omnes difponcs morantium
mlinea^qLTinoc^iaf! funtdifpoRtiones nobifes iiles,neq? ibi impedit impedimcto
fenfibifi fed eora copPonibus femper eft fiPis. Et ad hanc fen. tetia
affirmanda iamfecimus df c^rionem. Adducit rationem ad fuam pofitirnem
confi.-mancJam. f^f 3« guirur fic.difpofic^o morantium fub linea acquinoaia
i^eitnob;I?or,^/aeribiexiftens nonimpeditur impedimc ^ 'jn^ibili/edcft fimilis
eorum complexionibus.ergoetc* «'c.t q, ad hoc probandum iam fecit d'ctionem.i»tracra
^"mtBt hanc cande fnlam afiferit fccuda fen huius allegato capitulo
Clima/' lispii^ mi lati^ tudo# CIiiTia'' tis feciJ' dilacitu do* F E h capltulo
dum irtquit.Credere uero debent fermofiem cx co quod videtur q» terra qug eft
fub circulo aequatoris diei eft circa aequalitatem^quoniam caufa coeleftis ibi
calefaciens cft vna. Notandumq» difpones coru dicunt nobiles.ir pcrfea^ ,quia
perfedaru operationum produrtiug * fimiles intcr fe.quia pauca ibi reperitur
difformitas complexionu hominum,vel reperitur fi edentjpropter vniformitate ha^
bitationis ex qua contingeret vniformitas hominum in co plexione ffgura colore
3Cc^ Poftiftos autetnquiiaquartomoraat dimate magis teperati cxntnon.a adurunt
moram reditudiais fohs fuper eorii capita nec^ elongat ab eis parum,queadmodum
fit in climate fecun do5c tertio.Neqj congelantur ficut cotingit his
quunextremitatequmti cUmatis habitaat , dC qui fecundum latitudinem
funtrcmotiores,pro pterea fol ab cor u capitibus cft remotus» ' Oftcdit quf
poft iftos funt temperatiorcs.Et ifti funt lia> buantesquartum clima,quia
non aduruntur propter pro/ pmquitatem reditudinis cum mora fic habitantes
fecundOr \^J^a- '7'"^^;"^l«">a-Neccongelanturficuthabitantes
extremi tudifto. tatesqutnticlfmatisproptereorum longitudinem nimam a
lole.bciendum apud aftrologos feptem diftingui climata
qugfuntpartesterrghabitabiles contra fe diftindg penes djuerluatem diei fecudum
longitudinem vnfus horg.Exem PU gra.Maxima dies fub acquinodialf circuloeft* i
i.hora^ rum.m primo climate» i jJiorarum.in fecildo climate» 1 4. in tertio» i
u3ic. Ex quo patet nullum clima habere recti
tudinemadfoIem.Vndeinquocunq,cIimaie habitatesha toentJvmbras fuas verfus
feptetrionem.tota ctiam terra cli^ matum protrahit vmbram fuam ad feptetrione.
Ex quo patct vlterins cp in primo 3c fecundo climate -cocurrrit duc caul?
calefecientes^f.longitudomorg^^fatis magna ppin/ quitas cum reditudine
afpedus^licer no fit tanta ficut fub dr^L^S"'""'^''^*'^
'^'^^^"'^""^"^^"^^P^" caufas iam «ictas^»Froptcr
quod intcr lineam ajquinodialem 3C clima prnni^m ponunt plurimi aftrologi
torridam^„ -«ftummhabitabilem. Etexhoc vlterius patet^ habl tantes pnmum et
fecundum clima multum Luruntt^rHa bitantes autem extremitates quintum fextum et
feptimum chn^atts congelantur propter f rigus. Medp ergo inter hos
raodo;fnediofehabent,Chabitates tertiuni iX:quartum cli> ma ei:principium
quinti climatis^quartum tn inter hec vr temperatius,quia magis rcmouctur ab
cxtrcmisJdeJpoft habitantes fubxquuiodiali pofuit habitantcs quartumcli. t)iaro>
"^a.^c q"o%t Auhhcet dchocfitambiguitas. Nos autem «ne« qA
f"nius in quinto climate,ga Roma cft in mcdio quinti.Pro ^Ptcr quod clima
Diaromes apud vetercs appellabatur. Inmembrisucroiamman{feftumfuitQ,me bra
principalia non funt aequalt tati cert^ mul^ ^^mebrumil propinquu $
^«tcramebra,cutistamencarnepropinquion litl^J^^^r ^^'Scrc tcmpcratius membi^ ex
habetiKi.c funt qufetr^'"''"'* P^-cipaK membfS fupra
e,cept/cute.Cutis tamc eft ilH carne. Sc.endum hgc inueftigario Mt medifoTeceZ
™„'::'"2'""^"'^">''roruminueniretur vnumquodl Pkx.
fi"»««Plex.on,busgraduentur. Sciendum fecundoca
neme(fequ,„tupUc«„,f.Gbndo6n,,vtt.fticuIorui&mi appropi D o a uu I ;
millarum.Cohfufam vt vifcerum, qug fecundum quofda confufadidacft,quia nullam
fibi complexionem Itmitac cuilibet carni vifcerum conuenientem.Altcrius enim
com plexionis eft caro hepatis,alterius pulmonis fpleuis SCc* li/ cet lianc
notiffcationem non approbct CociHaror»Et laccr/ tofam fiue mufculofam qu^ eft
ipfe mufculus vel lacertus, de qua putant quidam hic Aui.intellexifie. Et puram
quae eft caro que eft pars lacerti.Et finipliccm vt caro hfis iziu fum
tacftus,vtgingiuarum &:extremitatum digitoium , Sc de hac putant communiter
Aui.intellexilie hic» .Hgcenim videtur habere acqualitarem inter extrema magis
refravfia, cuius fignum eft bonitas tadus etus , vt inha videbitur» ^ Sciedum
tcrtio vt fupra tactum cft cutim maxime appro pinquarcaequalitaticcrtaefecundum
duplicem fimilfcudi'' ^^^^ nem,Prima,quia ficut aequalitas certa eft mcdia
inter extrc ^"^^^ . ma,ita cutis intcir membro^jt noftri corporis
excellentias ?^"tati cft quafi media^Secuda ,quia ficut in sequali ad
pondus ex*' ^^^^^ cludunturexccllcntiac:itaincutecxcludunt cxcellentisE di>
""P^^' fproportionatae tadiuae operationi. Prima tamen fifitu^ do eft
apparentior:quia pencs fecundam dici poflfet cor pinquum efife aequalitati
certac,quia in corde temperato rc/ fradcscfuntexcellenti^opcrationibus
vitalibus difpropor/ tionate Ctcut inacquali ad pondu6;quauis fupra didii fit
jcor confideratum fecundum proprium tcmperamentum rela-' tum ad extrcma cx
quibus refulrat dici polTe cert? acqualita ti propinquum» Ex his patet primo
caufa quare principa liamembranonponunturab aucfloribus certg acqualitati
propinqua. Patet fecundo q> licet aliqua membra noftri corporis fint ratione
gradualis menfur^ fuarum qualitatuai ab aequali ad pondus minus diftantiam
cutc,non tii dicunc ad fenfum datum xquali ad pondus propinquioi a cute , ea q)
non habent ceqalitates medias inter excellentias qualita/ tum membrorum
contrariarum complexionum ficut cu/ tis. Ex quibus vltcrius patet,, q> licet
cutis melancholici fit ptopinquior acqualitati ad pondus cute tempcrati
iatio> ne menfurac qualitatum in ea rcpertarum, no tamen eft Ci^ bi vicinior
ad datum intcllcdum,Suppofito.n.q> cahditas calidorum membrorum 3C
jfrigiditas frigidorum in tcmpe rata cute fint quafi aequatg 3c ad medium dudg
inter cxcel lentiaSjftatim fequitur quaelibct cutis alia a cutcrtcmpc/"
ratiplus rcccditamcdioqpcutis tcmpcrati.-j^.g.in'mcfico maior rcpcritur
frigiditas in mcmbris frigidis ^in mcbris frigidis tcmpcrati5:in mcmbrts
calidis multo minor cali/ ditas.fcd mcrito proportionis calidorum ad frigida in
tcm perato ad mcdium intcr cxccllentias membrorum produ^
citurfrigiditascutis,(Si:fimiIitercaliditas cius.crgo in cotr poremelancfaolicominusrcfrangiturfrigiditas
in cute 3c plus caliditas qp in tcmperato,Et ccontra in cholcrico. Co tr3,quia
cx hoc fcquitur plus gradualiter rcmoueri in gra^* du fuijcaloris cTutim
melancholici a cordc mePici c^ cutis tc peratia corde temperati,5(: econtra
difponcs cercbri 3C me brorum frigidorum magis appropinquarc , quod non vr
rationabile.Et ccontra in cholerico. Ite fcquitur ex hoc no fimilem eflfe
habituditicm cutis temperatiad cutim mcfici
(5«:cordistcmperatiadcormcPici,&: cercbri temperati a^ cercbrum
mePici,& hoc merito copPonis refultantis cx co^ altcratione.quia fi talis
5c tanta cffet contrariarum qualita^ tum refradio in cutc merici ficut teperati
proportionalis ef fet vtrobiq? habitudo.fcd non tanta cft retracflio qualitatij
membrorum,coq>caIiditascalidorumcft multo dcbilior &:minorinquantoin eo
in temperato ♦ 3C frigiditas frigidorum multo potentior » ergo (S^^c.
Etecontrain cho lerico* Itcm penes tcnentem hanc complexionem reful>
tareexcoalterationeoporteresin 'aliquo indiuiduo rcperiri cutcm omnino
acqualitcr diftaiitcm ab extremis cxcellen> ttjs qualitatum
membrorum.Dabilis eft.n.magis declinas adaltcrum calidorum c^- frigidora,vt in
cholcrico.&ccon^ trainmeIancholico.crgodabiliseftad ineutrum magis ^ ad
alterum dcclinans:^ per ;confequens acquidiftant rac> aia,
Etfortchocconccdcretur, Sedjcx hoc fequcrctur P R I M I C A vherius q» corde
fecudum omnia mcmbra principal/a fua calido in primo exnte refpecftu
temperati,cutis eiufdem eft calida plus q^in primo refpecftu cutis temperati,
frigido ve ro exnte frigida»quia fi acqualiter ad mcdium ducerctur in^ tcr
extrema cutis diftemperati ficut temperati aequaliter di/ ftaret cutis a cute
Cicut Sc cor a corde.fed multo minus ver fusmediumduciturcaliditas cordis ad
cutim tranfmilTa in cholerico in tcmperato.ergo remanet calida plus q in primo»
Et ex hoc infinita quafi alia fequi vnr quac no ap^ parent concedenda:de quibus
videbitur in quacftione. QuaG enim non patitur ab aqua aequahter tem
peratacuiusmedietasfitmx S^altera medietas fitaquaferuens. Probat4^ponem»Et
prim6)quoad acfiiuas* Secudoquo ad palfiuas^fecunda ibiLSiFr quoc^ poterit»~|
Primum du/ pliciter,fecunda ibiLEt forfitan»! Primo arguit fic* Cu tis quafi no
paritur ab aqua aliqualiter temperata cuius mc dietas fit aqua ferueiis alia
medietas fit nix igitur cutis eft p pinqua aequalitati ad pondus^confequentiam
infra dcclara bit» Notanterdixitquafitquia difficilc eft reperire pufv
<ftualiter aequale» Primo notat ex illa Ira quida ccclu/' dcrc voluerunt
cutim temperati aequaliad pondus efte pinquam,non folum fecundum fimilitudinem
iam dicfta, fed edam fecundum fitum vel menfuram gradualem» Cu lis.n»quafi
illud non fentit quia eft ci,in forma quafi fimile, propter quod ab eoquafi non
alteratur^ Sed hoc arguitur cnfe falfum.alitcr.n.cutis meFici efiet propter hoc
medium iudicanda aequali ad pondus propinquior, Item ficut cu'' tis potcft
reperiri quae quafi non patitur»reperibiHs eft cu/ tis quae ab hoc non altcrat
alteratione perceptibili.Et quac/ fitur tunc vtrum erit tcmperatavcIdiftemperata.Si
primn crit fibi in forma fimiiis*Si fecundum aliqua diftcmperata ad fcnfum vcl
intcllccftum Aui.crit aequaliter ponderali Mundi* pinquior» Hic dixit Mundinus
q» hic mixtum cx diuerfis cftdccIinansabccquaIiadpondus:eoc|> caliditas eft
ac^i^ uior frigiditas ♦ Et tamen contra hoc habcs inftatias bo^ nas in
tcchniXin tertiaquaEftioncfccundi.Rcfpice SC confi dcra cj) plura in tali
comixtione funt promouentia ad frigi/ ditatem ad caI/ditatem»Sed ponimus
cxempla no vt ita GcntH. GentiF.hic nihiU Marfilius proculdubiodicit argu MaruU
mentum Aui. vt teneat egere fupplemento tali.cutis tempc rati quafi non patitur
ab aequali ad pondus,percipiens vo rc aequalc ad pondus.crgocutis maximceft
aequali ad pon dus propinqua.confcqucntia tcnet,quia fi quafi no patitur, quafi
non eft difli^imilis ci.fi crgotunc recftc percipitur.crgo tunc debitam
tempcricm habct in comparationcad opera tionem
ta(5ltuam,&perconfcquensquantumad e(Tc me> dium xqualitati pondcris
fecundum fimilitudinem appro> pinquat. Et ex hoc foluit quacdam obiecfla.
Primum,qa ccrebrum minus patitur a tali acquali qp cutis tcmpcrati. er go eft
propinquius. Item cutis melancholici minus patc^
rcturtcrgoefifetacqualiadpondus propinquior» Ad pri^ mum dicitur c;^ licct
minus patiatur cerebrum non tn rectc iudicat vt cutis. Et eodem modo dicit
rndendum elTe ad fccundum. Reucrentia viriplusmouet me ratio alia,
vthuicexpofitionimodoafientiam. Tamen mirormultn curnon pcrcipietcutis
melancholiciillud mixtum aequalc ficut temperati.Daro.n.c^ tempcratus
pcrfec^tius&diftin^ <^iusiudicct,tamenita vcrepercipietobiccflum talc
qualc cftAcumhocminuspatietur per matcrialem impreflfio/' nem,quia difficultas
eft quomodoillud percipitacqualead pondus cum remi(fecalidum refpecfluorgani
continuoiu/ dicctur frigidum vt tertio de fimplici mcdicina.dria fccun/- ^^^*
da.J.cap.&cxperimentumidcmorldit. Et fiponatur hoc propter fpirltualem
imprcflfioncm fieri , ita vcrc iudicabit mclancholicus ficut tcmpcratus pcr
fpiritualcm imprcflfio/' ncm . Itcm non plus tencrct argumentum dc tali mixto
qp dc quolibet tangibili alio dcbltc approximaio» Ex omni A V I C E N N i^.
cnim tali fic licet argucre.talc obiecfium tangibilc maxfme
vcreapprehenditcutistempcratijigiturinea cft tempera'' mentum propinquum
aequali ad pondus fecundum fimili/ tudinem.confequentiatenet,quia firec^tc
percipitur , ergo debitam habet temperiem in relatione ad operationem la"
diuam,&perconfequensquoad efle medium acqualitati pondcris appropinquat.
Item hanc exponem nefcio con fona redderc Ir ae* Quidam Bononicnfes alitcr d
icut.Cu tis nonpatitur.i.non iudicathoccafm nccfrigidum fcd mc dium , crgo eft
fecundum fimilitudinem aequali ad pon dus propinquum.cS:: confequentiam
deducunt ut prgccdcs* Ifta etiam fnia me confundit,quia fic fimiliter
argueretur de meIanchoIico,nifi vclit voluntarie dicere cj) folus tacfius
tcmperati iudicat hoc mixtum efie quale cft. Et iam mul tum adhefi primg
cxpofitioni,f.cj> non tota humana copfo
«S^coparationecuiufcunc^membrideclinet ab xquali ad pondus pcr calidum,fed
ipfum circuit,vt fit in nobis repc^ rire membrum aliquod ab eo declinans per
frigidum , ali^ quod per calidum.Iicet nulliusmembri 'naturalis compfo fit
acqualitas ponderalis vt (upra.&hoc naturalitcr.Et hac fcquendo
expofitionem Ira nullam iiabet difficultatem vt patet. Scd volendo Iram trahere
ad exponcm fuperius rc citatam mihi apparet confequentcraliter dicendn eflfc.
Pri mo cp illud mixtum fic fignatum non eft acquale ad podus fed eft ab eo per
calidum 6c humidum muhum notabilitcr recedens.Secundoq^pcraquamferuentcm 8c
niuem non intelligif Aui.aquam frigidam frigiditate fumma.nec cali^
damcaliditatefumma.necetiamintelligitduas aquas per cxccflfus fuarum qualitatum
ab acquali ad pondus scquarr recedentes.fic.n.oporteret procedere argumentum
primae ponis.Tertio cp pcr niucm 8C aquam feruentiflfimam intcl> lexit
Aui.duo mixta,in quorum vno quantus percipitur cx> ccflfus caloris ab organo
fac5ius;tantus in alio percipitur fri> giditatis cxceflfus ex quibus mixtum
rcfultabit inter has cx^ tremitatespcrceptasmediumquodcritorgano tac^us vcl omninofimilein
qualitatibus his uel ab ipfo parum diftas: ideo ab eo quafi non patietur cutis,
vt dicitur in Ira, Et tiic confequenter patet cj) fecundum fimilitudinem
fuperius di (flam cutis cft propinquum aequalitati ccrtac.quia licutilla cft
mcdia ita cutis mediainr excellentias has fic perccptas» Patetconfequcntcr cum
hoc non repugnarccutim clTeacf calidum & humidum fatis notabiliter
declinantcm^ hoc enim fic commixtum declinat ab aequali ad pondus pcr calidum
(S^ liumidum» Et forfitan caliditas uenarum 8C fangumis neruorum frigiditati xn
ea apquatun Adducit fecundam roncm 8c arguit fic.In cutc acquatur
caliditasfanguinisvenarum frigiditatincrui.ergo ipfa eft
propinqua.confcquentiatenct&antccedcs forfitan eft vc rum,ergo 8c
confequens^Dixit forfitan,quia ccrtxrei qua^ titas nec calamo fcribi poteft,nec
lingua proferri» Similiter quocp non patitur a corpore quod beneteperatij
exiRit cx ficcioribus corporibus oC bumidioribus cum m eo acqualia fuerint»
Adducittcrtiamrationcm.SecundodccIaratrationcsta crtas.fecunda ibi^Et
nos.lPrima pars patet» Et nos quidem fcimus q? non eft ca quarc n5
patiatur,nifiquianon fentk illud necp eft talc quale fllud,nifi quia propter
ipfum no patitur. ^"J.n.taIeefletquaIciHud,per illud paterctur. Rcs.n.quac
umus funt origmis & in naturis op^ ponuntur unae ab alrfs patiuntur.Sed ab
co qd* ci m qualitatc communicat rcs non patitun C)cducit confequentiam primae
8c fecundx rationis tafr argucndOtNon proptcr aliud dicimus cutiin no pati ab
ilh mixto. F E N. h m^xto.nifi quia nonfentitilludmixtum^nonfentitautem il lud
quia eft (imilis illi,ideo fi non patic eft fimilis iWi.dC per confequens
propinqua^tenetconfequentia^quia res quae fiit vnius originis.i.in
materiacomunicant,(5iadinuicem fccii dum fuas qualitates opponuntur
patiunturinuicem,du vev ro in qualitatibus comunicant.i.funt fimiles non
patiuntur adinuicem,ideonificutiselTettaIis quale comixtum illud proculdubio
pateretur, Nora primo q, cutis eft contexta ex partibus nerueis.ad ipfam ctiam
veniunt 3c terminatur venae minutilTimae portantes fanguinem 3C fpiritum 3C ar
teri? quarum quodammodo vr adaequatio cum iUis parti^ bus nerueis. Nota fecundo
in dcducflione ifta<um ronum A.non vultaliudnific]^h3ecconfcquentiaeft bona»
Cutis non fcntit illu J obiecftum cum debita approximatione ; 3C elt apta
fentire illud.ergo iUud c fimile vel quafi fimiic cuy tuht dico notantcr vel
quafi fimilc,quia dato q, elTet dilTt".
miIeacutcefi.ettiinonfenfibilitcrdiftan3.& fi pateret cu> tis,t,on tn
fentiretillud,vt patet. Tcrtio nota pcr origine intelhgj materiam.
Res.n.ciufdem originis funt rcs in ma^ tcria comunicantes.Dr aute- materia
origo quia in ipfaTrl gmantur 5.aindantar oes formx 3c tranfmutationes natu
Cu.is neriT . iT: ■"reftre.ficutols pellis.,.dege D O C. III. 16
ter,apruri.uB egrcdimrincerduaS S de eryfipiU.dum dixu.Phlcbotom " ' - ?
1™™.ca. -nifi qn m,teria eft inter duas cut "«1",^"""
""'''i"" rit,tunceius iuuamenrum mirr fu
""T.Pf""''^ f"- dictur q, cutis eft terreftris maxime
hvmen p'?".'?^"'"'" quod eftfuper di^itol B '^^"^
^"'^\^^ quodeftfupen-adkem.E e2 quodeftin^pulpaextrecn.-
'"udeftmeLr/sfennbilitat 1^0.0/1°^^^^
"°l*magisexiftittemperatumeftTui T 8«on,„, extremitatibus inuc^Sr^
^*" debet.a dXl" ■T"' "^'"7 '^««^alium. unaqua^ex
" ''•'''«^/'J"='>'^ ^xiftere "d aqual:ta?eS~^"'"
^grelTun, ab ^ ^amcdietateperapiat. Hicoftcnditqiia.-.f>,. . . iIlL.d
concludcndo 000^^'"^'°^ «nter cutes. Sc dcdarat. notaq,licethumanlcut
JVr'" T'' ^^'"^0 AHft^ vt.,.degenerationearalium^'''^'°^^"f^^''°^^
«^^^te.eatn.nhoterepertCpr^^^^P^i^^l'^ Pedis.5^cquacioiturfubtU ore>^ ^^cics
t^^cudo cutim manus elfc temDl'"'"' ^^nfibil.or, Nota
'■"'K^tammagis teperametota ^iux fenfatloni proportionato.Cum»n,manibus
maxime habeant occurrerc tangibilia fuic nccelfarmm ipfas tangibi lia magis
altjs membris perfectecognofcercNatura.n.non deficitin necefiariis,vt
fcribitur.j.deanima.textu comen^ Idemt ti»4 f ♦ Nora tertio partcm interiorem
etiam magis tangi^ bilia pcrcipere.Primo quia eius cutis fubtilior eft, Secundo
quia magis extrinfecis expofita aIterantibus,vX: hoc interio ri parte non
facfta accntaliter callofa, vt in rufticis apparet, Quarto notadigitorum
extremitates funt quafi.i, nqua^ dam meraphoram jS::fimilitudinem iudices.
Sicut.n.iuftus iudex iuftam debens proferrc fniam debet elTe medium inr ter
litigantes ad nullum ipforum declinans,nec contra ali> quem paflfonatus.vt
primo rhetoncorum. c5t. ^ .ethicorum AriftJta debetorganum tadus cflfemedium
inter tangibi lia.cS^ intellige medium geometricum , vt fupra recitarum
c(tj3<L in qua:ftione magis apparebit, Debcs aute fcire ultra hoc quod
fciuiRi^ q, ca diamus de medicina eft teperata, nolumus di cere Gt teperata
certe,qtTi illud efl: impore. Determinatdeacqualitatc medicinarum fecundum ffi
medicinadiciturarqualis veliniqualig in potentia;eo S determuiauit de
acqualitate acftuali.f.hois 3c membroruiTT. iTrZ'' ''2'^ niedicinam tempcra.
tam fiue a:quaIem.Secundoquid per diftempcratam.fecii da ibi.LEt
limihter.lPrimo oftcndit quid fit pcr mcdic" nam temperatam
intelIigendum»Secundo quid pcr diftcm peratam medicinam ♦ fecundaibi LEt
fimilitcrO Pri/ mainduas. Primooftendit quidper medicinam tempc/ ratam non
fitintelligendum.Secundoquid fit intelligendi?. fccunda ibiLSed ^olumus.lPrima
in duas,ficut duo ofte/ dit per medicinam temperatam noneflfcintelligenda. fecu
da ibiLNeq? volumus.l In prima vult per medicinam temperatam non efie
intelligendam tnedicina temperata temperamento ponderali^probatur.-quia tale
dabile no eft Med/ci^ Primo nota q. penes audores repcriuotur ifti tcrmini me
^gata dicina,cibus:medicinacibalis,&: cibus medicinalis » per ^^i^< quos
qujd intclligendum fit in quacftionc patebit. Sumitur autem qnq? medicina
comunrter pro quolibet alteratiuo velconfcruatiuocorporishumani,fitie pcr
adualem fiue ^^^^cl^ per virtualemeius qualitatem.g^n(|;fuii,ituri3priem'a2is "^^"Pl*
proquolibetaltcratiuo&confckiatiuomeritofuar qualita/ "^^^»
tisvirtuahs.&taliterfuriiiturh^. Ex-quibus patetmcdi cinam primo modo
fumptam,&adhuc fccundo modo pof fe efiefecundum qualitatcs primasaequalem
ad pondus. Patetfecundoq,fiefl-ettale3Equalcad pondus non eflet homini medicina
tcmpcrata» Gontra.quia Auice . dicic quoniam illud impofe cft eflfe. Dr impoPe
eflfc ad fenfum dicendil in qone:quia nulla medicina pot in fua naturali di
fpofitioncfibi acqualitatem ponderalem determinare. Nec^uolumus dicere q,
tgan^nto humano in fua coplexioncfit teperata fi.n,ita eflTet tuc ef- fet ex
ipfamet humana fubftantia. ' Secunda conclufio.Nec medicins^dr te mperata
quiaha^ beatin fetemperamentum fimile tlmperameto humano. probatur,quia tunc
medicina temperata eflfet cx ipfamet hominis fubftantia.confequcns a|^afct
falfum.confcqucn tiam vero dimittit tanq notam. /Primo nota cp argumc/
tum.A.penes varios variomo teiiet,, . Quidam dritq> tc^ peramencumhumanum
refultatixcoalteratione mcbrorii humanorum.crgo hnstale tcmRcramentum habebit
mc/' brahuman3,<&:per confequens mcdicina tempcrata fi fic dicitnr erit
ex fubftantia humana fiue hominis.Cmembris Alrj,iifis temperamentum humanum
habct copronefuf* ficienter ad humanam formam prc? para ntc^ergo 3Cc* Co ciliatorverodria,i30.fentitq,intentioAuic.
eft,nonideo r «rlf diciturmedicina temperata quia formaliter fimiliter tem/
pcrametumeius tem|2ametohumano,quiatunc medicina P R I M I C A tempcrata
formaliter non efifet nifi homo, Alij ad hoc vt aliquod temperamctum dicatur
alteri fimile no fufficit vt fit tale quale illud gradualiter,fed requiritur
fimilis depen^ dentia a fpiritibus 5^: humoribus.quo pofito fi medicina tc/*
perata haberet temperamentumfimilehumano, ipfa cfifet
homo.vbicuncjj.n.eftiemperamentum gradualiter Cimu le cum fimilibus
dependentrjs ibi efi: forma humana* Se^ cundo nota non efie intelligendum
Aui.negarealiqua me^ dicinam temperatam habere temperametum humanum»
Infra.n.ondeturin q6neq[) homo alteri in complcxione Cu milis efl: ei medicina
temperata»Sed vult cp nulla dida po tentialitertalishabettemperamentumhumanum»
Vel q> non ideo dr teperata,quia tale habeat temperamentum,^a ficomnis talis
tempcranientumhumanumhaberet» Sed uolumas q? cum proprcr calorem natu^ ralem
qui in Cv: rpore ex/ftit humano parietur, quahtate afRcictur.qu^ hominis
quahtatem no fupergreditunn aliqua duarum extrrmitatum sequalitateexcedentiu.no
ergoin fpfo operabit cftcc^u a?quah'tate excedente»C6fiderati'one igi tur
fuapoj>6ntsi'ncorporchumanocft aequahs. Ponit tcrtiam condufioncm.f.cj) ideo
dr aliqua medicf^ na tcmperata potentialiter talis,quia occurrens corpori hu
manoabipfoadacflum reducfla afFxictur qualitate aliqua qua niillo modo
fuperegredictur acqualitaiem humanam vcrfus aliquam extremitatum excedentcm
acqiialitatem,ct per confequcns non operabitur in eo efFe<ftum excedentem
acqi ialitatcm.r*temperant!am.Ex quo contingit cp medici^ na dicitur temperata
confidcrationc opcrationis eius in cor porehumano. Primo notandum per calotcm
naturalc hic non folum naturalem naturalitatc fanitatis fed ctia virg QzXot
elTeintelligcndum. Secundonoiaq» principium prindpa iiatura> le pcr quod
operauir medicina tempcrata potentialitcr ta^ iis a^* I'^ foima
fubfl:antialis,qu3e ti'i non cfi: potens corpus no ftrum
conferuarev^eIaIterarc,nifiacaIorenroaliqua difpo fitfonsm receperit qua potcns
eft: agercvbi prius ad hoc po tens non erat ficut forma ferri efl: principalc
in moucdo fer rum,non tn poteft mouere nifi a magncie principium hu> ius
motus recepcrit. Tertio nota medicinam a calore no ftro multas recipcre
difpofitioncs»Primo.f. fubtiliationem Sd diuifioncm ad minima,& hoc foltrm
difpofitiue concur> f it ad operationem mcdicina:,per hoc.n.melius mcbris
oc^ currit.Secundo alia« difpones etiam a calorc fufcipit fccun> dum
manifcftas qualitatcs,quia calcfft&c» Et hancdifpofi tionem etiam imaginari
poflfumus concurrere. Primo effe> <fiiuc,vt puta cp forma medicinae fua
mediante comprone; 8C hoc calore calefaciat vel conferuct,&: hoc eft
difficile fal> uareinfrigidis,Secundoq) difpofitiuc, quia hmoi praefen^ tia
redditur haec forma cum cius complexione potcns calo facereinfrigidare
conferuarevbi finehacfaccre no poftet. Sed quid de hoc infra fecunda fen
vidcbitur.Tertio rccipc/ rc potcft qualitates occuhas per quas fic redditur
qnq; po^ tens vnum corpus conferuare cp non aliud , & fic vnu mc/ brum cp
non aliud. Et ex ifto poffet probabiliter teneri^
Primoq>cuilibetoperationiaqualitatcproueniente a me> dicna potentialitcr
taliannecftituroperatioaformafpecifi^ ca.Secundo patet cp per medicmam temperatam
fit intelli gc*ndum,quia.rmedicinaqua:adadum reduc^a recipitcfi fpofttionem
merito cu'us corpus non calefacit&c fed i fua tempcr;c conferuar. Fx h's
poflfent tfoncludi plura quae in quaeftone mclius declarabuntur, Et fimiliter
cum dicimus qi eft calida aut fri ^ gi'da,noIumus dicereq? m fui fubflantia
fitmul dmo cahditatis autfngidftatis» Oftendicquidnonintelligit pcr mcdicinam
diftempcv ratam»Secundo quid intelligu pcr cande» fccunda ibiLScd A V I C E N N
i^ » VoIumus.^Prima in duas.fecundum cj> duos falfos remo/ uet
intellecrtus.fecunda ibiL Aut in •fua.l Prima concro. Non ideo dicitur aliqua
medicina calida aut frigida^quia fit in vltimo.i.in fummo calida aut fi igida ♦
vt ignis vel aqua fimplcxjpatet ex coi vfu hutus nois mcdicina, Pi imo no
tainfuafubftantia.i.quiain fe fubiec^tiuc habeat calidita^ tem 3Cc. Sccundo
nota vi fupra cp medicinaium quccda eft potentialiter tahs,qu3cdam adualitcr
talts,vt aqua fr igi da &c.TaIis ergo acftualiter in vltimo eft hns in fe
adLualit ^^jjj fupremumgradum calorisiS::c.fiuefo'maIitei- 5i fubiecli^ »
uecPotentialiicr veroquxnon habet licct fit illius produ' cftiua vel tanti cum
quanio vita ftare non poteft, Tertio nota nonefTeintentioncm Aui.q)
nuUafitmedicina calida autfrigidain vItimo,immotam a<fi:uahter potentialitcr
talis poteftefiein vltimotalrs. Ex quibus hxc corrola/- ria fuftentanda
funt.Primum aliqua medicinaactu talis cft fumme calida Sc aliqua eft fumme
frigida.Sccundiim. Ali'' quapotentialitercaIida,&fimiliterfrigida eft
talisinvlti/ bo.Tertium.Nulladicttur talfs,quiain vltimotalis.Quar
tum.DuaivcalidaF^iautfridai^Mn vltimo vnaeft altcra ma C gis aut mi nus
calefacf^iua aut f rigcfactiua. o Aut in fui fubftatia fit caPior corpore huma^
^ no aut fr/gidior.Sf.n. ita foret cuuis copro eet fi^ cut hominis c6pIexio,crt
eti a m tem peratum. Sectinda concIufio.Nonideodr aliqua mcdicina calida aut
frigida i^c.quia fit in fubftatia fua caWdior aut fr gidior hom
ne.profcatur,quia tunc mediclna dfccrcfur tcmperata cx eo cp haberet
temperamentum humanum. Et hoc intel> ligit dum dicit.Si.nJia eftet cuius.f.
medicina! complexfo clTetficuthomini8complexio.f.caIidaautfr?gida,iIIamedi
cinacnfet temperamentum humanum. Nota hoc argu^ mentum Aui.quia a vartjs vario
modo exponitur. Pri/» mus notat cp tot falfos rcmouctlintellecftus medicinx
difte> perat3cquottemperatxfibioppofitos,duoautcm dc tem^ perata
remouebat,idcohicet am duos dc diftemperata re> mouet.Primo rcmoucbit
aequalitatem ponderis , & hk ex/ trernitatcm xqualitaiis
ponderis.Secundorcmouebat for> malitcr tempcramentum humanum.& hic
rcmouct difte/* peramentum humanum temperamentum cxcedens, cc tilc /vle^'!
patct deduc^ioargumentu Secundus intellecflus cft jj di'"
mcdicinam*diftcmperatamnondebemus intcll-gcrc mc> peraf^ dicinam hntem
complcxionem a temperantia humana fo^ ^Jiii lum gradualiter
rcccdentem.Sf.n.taUsVopPo folil graduaPr ab ca recedcret,ab ipfa folum fecudum
magis Sc minus dif ferrct.Et tunc patet q» temperatae medicin^ com plcxio no
differt ab hnmana complexionc. Aliter.Non ideo dicitur ' aliqua medicina d
ftemperaia:quia cius complexio forma/ * hter egrcdiatur tcmperantiam
humanam,ficut eft comple xio leonis afini &:c.probatur,qu'a fi fic tunc
diceretur tem/ pcrata cuius complcxio non formaliter eft cxtra temperanv tiam
humanam,^: per confeauens habct tcmperiem homi i
nis,vtcolligituraConcf.d!fferentia.i57. Sed uolumusdicercq? ^6
*P'"^«" <n corpor hominis prouenit cahditas aut frigiditas maio
illaquamexfehabcbat. ^ Tertiaconclufioponiturcxqua cohcludit duo corrola^
ria.fecunda ibiLQnapropter.l Primo probat hanc ccn clufionem.Ideo dictur mcdic
iia calida vel frigida,qir-a fi fic occurrcmus humano corpori,ex ipfa prouenit
co' calidi^ tas aut frigiditas maior habebat corpus humanum ex fe. Et potcft
perfuaderi,quia non d c"tur talis nifi jquiaTorma/* litcrtalis velexcffci^^UtNonprimum
pcr conclufionc pri/» mam pr3cccdcntcm,crgo 3Cc, Nota primo cp ratio forma lis
medicinxdiftcmpcratae cft oppofita rationi formali te/ « pcratae.Sicut igitur
illa temperata dicitur,quia cum patttur 8c reducitur ad acftum a calorc noftro
non inducit qualitate exccdcntem &cjta ex oppofito diftempcrata dicit quac
ac! adum F E N. L aclum rcducfla inducet qualitatem valdeintcfiorcm &hu/'
manam temperantiaoi valde excedentem» ht ex hoc cu adiutorio corti quae de
medicina tali in potentia dicentur fe cundafenhuiuspatetcjdetntentione
Aui.ftiit medici^ nis talibus in potcntia datur a calorenro form?. quarda que
ftatcumcorapronibusiUari) tan^perfecflio ellqua limul cumillis fitvnum
totaleprincipium potens humanu cor> puscale(:"aceie,infrigidarc,huniectare>3c:c»
Rede licut ex vno piicipioomnibus mcbris nFi corporis acorde dato cii
ruiscomplexion-bus.quarumquacdamfunt calidae queda
ftigidgrefultatvnumquoddatotalepricipium quo omnia membra in fuas debitas
operationes cxeuntv Ex quo pa> tet '.-j^ operationes medicinaru d
uerfiffcari pnt non folil fe> cundumearumdiucrfitatem,fcdeLiam corpotum
quibus ob,iiant,ex quoa corporibus diuerlls diuerfi adus vel per^ fecftiones
eis attribuuntur^Non igitur mirum cft fi mcdici^' oa iiominifrigida potcfteJTe
fcorpionicalida , SCvtii mi^ nus calida5(:alceri magis calida. Ex quo patct
vlterius quare medicina non confercntc debcmus trasferre ad alia qu.a aham
alter perficiet 5c acftuabit calor^De quo dIus m Calcfa^
fequenuparticuladicetur. Secundo nota q, duplidteral ceredu. quid nr_<>
corpori occurrens dicitur calcfaceTe.f/p^^f^^^^^^^^^
,P,^l----^^-^-^itcrvdaccntaIiter, Colfr ho^^/^canT:! 'tccha.,Et pr.ma
quarti.ca.de caufis vfibus ephe mera^m.Adpropofitumcdicinam cahdam appellamus
€x qua prouen.t effedus ,am didus pcr fe et non per accns. Ex quo tene ,(la
corrotaria.Primn no ^pter corpus n^m ab al.qua med.cma fieri caWdius aut
frigidius debet aliqua med.c.na deriominarjc^Iida velfrigida.Secundum.Prop^
ipfumficricahdtuF velf;igidiustanC|;abagcnte per fe eft dcnoian la mcaicma calida
aut frigida. QLrapfopterirnameJidaapfemc^ eft frhi. dahuaiani corponscopon.,a^
co^one corpo. r srcorp,on(scaWa,&humani' corporis copa.
m,onecaIida,etfr,'g.dac^ tia h^bct didu Aui r ? ^"'^^'^ corpus vnum
cSt^l^tl ^^-'r^^ '^^"'^'^' '^^'"^ potLa,it>tiTtahb^^^^^^^^ Dc
plexioholsfcorpionis^&ft;^^^^^^^ - a medicina eadcm aduationes ^'''S^
tes,pcrquas mcdicinacrit In ^I^^^P^^'^ .^^..^cLsl^rodud^^uXun^ ncm
manifeftaanncAitopera ioa forn?. r ^^-ff ■ Potefthocaccidcntaliterpj;»;,^^
Porum quibus obuiat in fortitudine|:K ^ifformitatc medicin.,in
facilitat/^.^f^^^^^^^^^ ^ f«^me ^ dcbiluate reforonis,c&: redu^il" T
^l^tlepermutationcicorporibus turchoRT' V'r''' tTpri^^^^^^^'"^^
refoluit&exterminat S'"'^ Exol?'(;''^-^^^'^"p5tiibusmedicinar?^
^..„^^M^,."^?'c"^ed.cina.&fextaquarti» qfh \nt d D O C. IIU ij Sc
coriandro funt partes fubtiles calid? 8c fuperficiales, pro fundae verogiolT^
jrrigidae»His ergo intcrius occurrcnti^ buscalorinteriorfortispartes calidas
rcfoluit 3C fubtilcs, <S£:excepechyIum(Si:fanguinegeneratquia cibus medici/
na!iseft,Coriand.i ve.opartes fubtilesC^ fupeificiales ca Iida: cito
refoluunc,fed fr igide 5^ grolf^ licct fubtlicnt, non tamen refoluuntur,fed ad
avfiil reducunrur infrigidando, vc aliae medicing frigidg.Ecotra vcro hfs
exrerius approxinia tis calor in exterioribus deb)lis exiis partes groftas iion
poc notabifr murarc 3c frigidas,calidas vero fubtiliat 5c ad actu reducit.quare
Sc:coriandrum rcfoluere & cepe exterius vl'' ccra rc poterit,ltcet in hoc
fint ali? caufg tadc loco prgallcga to,Et pcr idem cerufa intenus prcfocac
quia'g.olIg fubftan tig exns non poteft nifi a forti calore ad ac^tum reduci
intc^ rius.ergo rcducitur ad adum 3C vias fpijum penetrat,oppi
lando(S:infrigidandoprcfocat,exterius vero approximata non fic a calore dcbili
fubtiliari poteft , vt per vias fpuum poftitpenetrarenccnotabiliterinfrigidaret
Etperide non rcpugnarct in corporc debilis caloris valdemedicina frigi^
damditforme tamen,vtcoriandrum calefacere,&: in alio infrigidare,quia calor
debilis partes fubtilcs calidas potcft adacfliireduccre,frigfdas
veronon,ficutScrapioindc fim Scrap, phcibus v.dctur fenlilfe de mandragora
intci ius fumpra* Medicina etia calida refpecflu vnius cft minus cafa q refpe
cflu alterius fecundu via plufq^ Comcntatoris minus caFa, idelt minus potens
calefaccre cum alrjs paribus. Jdeoc^ pra^cipit eis qui medicant utcii coplbne
rn utare uoluennt & una adhi buennt medicma quae non contulerit,ab ea
difcedant» Ponit fccundu corrolariH^Et patct» Nota medicing pcf/ mutantur,aut
quia nS fatis in gradu elcuant,aut quia alfuo tf ,idco natura non
patitur.autproptcr occulta proprictate currcntcm inter medicinam &
corpus,Et tu confidcra. Poftqua igi t de coplexione tepcrata,qux di
cendaerantcompIeui'mus,ad loquendijde cox plexionibus diftemperatis redeamus.
Detcrminatde complexionibus diftemperatis, Prlmo premittit intcntu.Secundo
profequit ibiLDicemus itac^»! Dicit primo dido dc complcxionc tcmperata
rcdeamus ad dicendum de diftemperata.Dixit autcm redcamus , ga fibi apparebat
quandam digremonem feciflfctam de tcm/ pcratisq>diftempetatis mcdicinis in
hoc cap. tracflando, Conucniens autcm fuit hic ordo,quia cum temperata com*'
plexio fit ficutmenfura diftcmperatarum 8C mefura dcbec menfurato effe
prgcognfta,oportuit prius de temperata 3C confcqucnter tracftare de
diftcmperata» ' Dicemus i'ta($ q? complcxiones diftempera^ cas,aequaleefl:,
fiuecomprachenderis fecildum comgationes fpecieiautpartis.aut idiuidui auc
mebnquarfuntodo.Et funtoes communican tesinhocq?compromteperatae funt
oppofitap* Ponit numeru coplcxionum diftepcratarum, Sccundo declarat ibiLEt hx
odo,") Dicit primo q> xquale eft,T«. nonrefertfiuc comprachenderis
complexioncs diftempe-' ratas pcr coparationcfpecici,fiuc partis fpcciei,fiue
indiui^ duijfiuc mcbri,quia femper qualitcrcuncp vclis ipfas com expolatur lua
virtute fnll-^*' '"^«-m .^, v .i«i.pus occurrat prehcndcrc funt ocflo»Et
omncs in hoc coniieniunt : qa fimt &ppterlatitudinc;;
Ll^J^^^"/'^.^^^^^^^^ ad adn, oppofitxcoplexionitcperat?. Primo nota vt
fupra hce in hoc. A.alia ^m.^^^^^^}^!:^:^ P^^"«rat . liceJ nTodi
xqualitatis diftincf^i fint octo,oes tn ad quatuo/rcdu ffiquali
cuntur.fJpecici,part.sfpeciei;indiuiduf&:partis indiuidui. ratis SC
f.mcbri.deindcqu.hbetiIIorudiuiditinduos:vtfupra dc/ inaequa claratumcft.
«^^""dc) nota q,cuilibec mo xqualitatis litatis
corrfidctmodusinxqiial.tatisfibi oppofitus , quoX aligd modij ab xqualitatc ilU
rccedcre dr^Et quia oes modi equalitaiis ^tuot. lacobtStitauic* ^ Cc ,vnpHu,cp
.ncbris vi«Ubc,s "tcanhoie veroc.toreducitur ad ad in hoc. A.alia imagrn3
cfll^r * Iic« rius appofitu vlcerat interr^^^^Pr'-'"'^ '"'/'P^ '^'^^
in. p. "3 ' '"^ apPofitu n..f rit: vt fecucJa hu. ius.Et coriadru
interiusnr ^^^-cl ""^'■"♦Y^^^^^C^Ja hu. Ptu refoluit ^
calefacit.Bt?.^.' ^^rorutn ^oprgfocat exterius vcro no no' K-f • ""T^
'"^"§'^5 "otabifr infrigidattln ccpc.n. P R I M I C A dicfli
confiftunt in ccrta qualitatum copronatarum mcnru ra,idco quot modis conucnit
ab aequalitatc illa rcccdcre,tot modicruntinxqualitatis.Odoautcm modis conuenit
ab omni qualitaium complcxionataijj mefura recedcre.f.fccn dum calfditatcm
tm,fngiditatem tm:liumiditaic tm,ct fic/ citatcm tm,& fimiliter caliditatem
&:ficcitatem dCc, crgo cuilibet modo aequalitatis oAo mod( inaequalitatis
funt op pofiti.)?-.g»Primusattenditurfccundum coparatione hols
adaliasfpecies,odomodis polTumus imaginari aliquam fpccie ab aequalitate humana
rcccdcrc.Primo quia illa for> ma ft:at cum tanta caliditatc cum quanta non
ftarct forma humana vt forma fcrpcntis.Sccundo cil frigiditatc vt fcor
pio^Tcrtiocum ficcitatc vtIapis,Q>jarto cum tanta humi
ditatcvtpifcisJtcmpercaliditatem 3d ficcitatcm vt Ico. Itcm per caliditatem
5:humiditatcm vtporcus <5Cc* Eode modo in diftemperantrjs praetcr naturam
poteft enim aia humana definereinformarcmateriam propter cxceiTum in calido frigido
ficco dC humido,ct cum his compofitis vt pa tct.Et ficut de primo.ita de, 2 .
i^3c,4.,3c fic de alqs cft intel ligcndum» Et cx hoc patet intelledus IF? .
arquale.n.eft.i, nonrefert,fiue velis copraEhcnderc ocflo diftemperantias rcfpe
Au fpcciei SCcquin quolibet erunt odo non comuni/ canteSjOmnef^; fuae
opponuntur aequalitati, Patet fecun doq>aftumenJomodos omnes inacqualitatis
aliquo modo magis fpecialiter erunt.tf^. Nam odofunt modt sBqualfta tis,quonim
cuilibet odo inaequalitatis correfpondent, fed oc5iiesodtofaciunt.tf4»igitur&:c,
Ex quo patct vlterius cp iftas diftcmpcrantias diuidendo magis fpccialitcr in
na^ lurales Sc precer natura crijt. 1 2 s.^Et vltra pnt multiplicari g
materiales 6C imatcnalcs.Iicct dfuifio ^ matcriale<5<:ima tcrialc
ipropric fatis attribuaturdiftcperantijs naturalibus» Ethae ocfto
prouemuntqueadmodij diccmus. Eteftq? cgreflTasab acqualftate,aut eft fimplex
qm>qual(tatemnoncxce(Ii'tm'Q fecadam una contrariecatem,autcftcompoGtus, qui
arquali^ tatem fecandum duas contrarietates exccffit. Declarat.Etprimo
praemittitdiuifioncm. Secundo po nit diflFerentiam intcr iftas diftemperantias
quoadipfarum permanentiam . fccunda ibi tamen quatuor.l Pri'' mo ponit
diuifionem.fccundo fubdiuifioncm . fecunda ibi LEt fimplicitcr.l Dicit primo q>
cgrcfius ab acqualitatc cft duplex.quia quida cft fimplcx,quidam copofitus.
Sim^ plex vero fft,aut fecundum contrarictatcm agcntcm aut pa
ticntcm.Compofitus cft fccundii ambas contrarictatcs» Qliali^/ Nota primo cp
qualitatum primarum qux funt quatuor, tas pria aucftoribus appcllantur adiua;
dux palTiuae. A<5li> duplex, "?vtcaliditasfrigiditas.Paflfiue vt
humiditas 3C ficcitas. Haecrgoqualitatcs duabus contrarictatfbus compraehen>
dunt.f.acftiuai^iintcr Ce,6Cpzf[m^^i intcr fc.patct.n. cp adi^ uarum ad
paffiuas non cft contrarictas. Secundo nota rccclfus a tcmperamcnto potcft
fferi fecundum vnam ifta^ rumcontrarietatumfolum,5(: qiic^ fit fecundum ambas»
Excmpla apparcnt.Primo mo dr difteperantia fiuc inpqua litas fimplex.Sccundo mo
compofita. Ex primo patct primo q» non ideo dr aliqua diftcmperantia fimplcx ,
quia iit fccundum vna qualitatcm tm corporc.n.calidiorc tepo rato exncc no folu
recedit cafi tas a menfura dcbita, fed etia frigidicas.Sifr ctiam corporc
frigidiori cxiftentc» Patct fc cundoq> noiodraliqua diftcpcrantia
fimpkx,qufa illa fit vna qualitas ,imo pot efifc duplcx qualitas. Ex quo vltc/
rius patet q» no io dr aliqua difteperantia copofita , quia fit fecundlii
qualitates pPcs,quia fic niilla cftct fimplcx,fempcr n.fectidu pPes qualitatcs
fft fapfus a tcpcramcnto. Ex hoc patct vltcrius cp \d dr fimplex,qa eft folii
in qlitatc vel qua litaribus fub vna cotrarictatc cotetis abfq? diftepcrantfa
in aliacotrarictatcvtdiftepcrantiaincafo&friJo fiuc difte> pcraria in
humido 3c ficco vcl ecotra. Ecotra vero dr di ftepcratia copofita,cja fcciidu
qlitatcs in ambabus cocraric ratibus cotctas^vt iwcaraa: humido vcl calido 8C
[icco. AVICENN /E. EtRmpIicfsquidequi fccundij una cxcclle'
ntcotrarictate.Autcft cxceflTus fecundij contra rietateagcnte, quod eft aliquo
daoi^^ modorii, quoma aut eft calidior dcbet,fcd nec c humi^
dior,nccpficcior,autfn'gidi'orquam dcbct, fed no humidior necg ficcior. Aut
fecudii cotraneta tepatientejqd^cft unoduorumodoru. qiTi aute
ficciorquamdebet,fcd n6ecaPidior,necp frigi^ dior aut huidior,fed no cft
frigidior neq^ caPior» Subdit di.q» diftemperantia fimplcx qux folum exccdit
temperantiamfecunduni vnamcontrarictatem,autcft fe-' cundum contrarfctatcm
agentem aut patientem. Etpatet. , Nota hae diftemperantiae funt
duplices.f.naturales 3C prae Difi^' ter naturam.dc oibus intelligitur.Naturales
funtcorpori et peraH-^ virtuticoucnientes prooponibus. Ecorra prgter naturam.
dupl*'' Diffcrunt autem quia naturales graduantur. 3C dicuntu; ta les aut
tantac refpecflu optimi temperament' , prxier natu^' rales vcro rcfpedu tem
peramenri proprij corporis vel me^ hru Hic cadit quaeftto
vtriimdiuifiocomplcxionum di> ftemperatarum pofita ab. A.fit bcna quam liic
omitto pro pter tcmporis anguftiam. Ifta? tamcn qua tuor non diu pcrmancnt.
Oftendit qualiter fe habent hx fimpliccs diftempcran/
tiaequantumadperdurationem earum. Etfecundo decla> rat.fecunda ibiLCalfditas
nanq?.l Dc primo fciendum cj» ifta propofitio. Iftx quatuor non diu pcrmanent a
muU tis variomocxponitur.Primo.Iftx quatuor non diu per^ manent.f.quoad
vitaEperdiirationcmrcfpccflu temperati. Secundus intellcdlus.Ifta: non diu
permanent fimpliccs di ftempcrantiae quin fiant copofitg refpccftu teperantiae.
Tcr/ tius inteIlc(fluseft.Iftediftcmperantienon diu permanent.. f cum eadem
habiiudine calidi ad humidum ipfarum intcr fc ficut I tcmpcratOjputa quia
tempcratus a gcncrationc in mcdio tcmpcrantias crit in iuucntute in medio
tcmpcrantic iuucntutis,cS(: crit in fenccflutc in mcdio tcmperantix fcne>
<flutis,fcd calida tm a generatione in inedio tcmperatia: hu midi noncritin
iuucnnitc in medio tcmperantie , fed extra yel faltcm in latitudine fatis
variata,& fic de afrjs. Primus intcllcctus rccipit apparcntcm
inftantiam,quia per ide om nes ctiam diftemperantiecompofitc dcbercnt dici non
diu durarc,coq»ocs tales no diu durat refpcctu teperati.Seciin/- dus inteirs
recipit inftatias in qone tagendas.Et fifr tertius. Duo tamen vltimi vidcntur
magis liticrg confonantcs. Caliditas nacp mafor quam debet rcddit cor - pus
ficcius quam oportct. Dccrat Aui,.pponcm prgmiiTam. f.q> quatuor qualitatc»
fimplices no diu pcrmanct fic fimpliccs. Et prinio dc caFa tm.Sccndodc frigida
tm.Tcrtio de Ctcca. tm.Quarto dc hu mida tm.fccudaibiLEtfriditas.l 'tertiaibi
LKtficcitas.l quarta ibiLEt humiditas 3Cc.l In prima crgo parte pbat, A.ifta
cocFon^CopFo caFa tin no diu durat.taFr arguedo- caFitas maior q oportct
alTociat fibi ficcitate maiorc g opor tet.jgr c6 pFo caFa tiri no diu jjmanct.
Notadn hoc qd* dcnieft,eftintclIigediifcCundaaltcijiintc!Fm \%dkto^t ta quo ad
aiis $ quo ad cofcqucs.Primus cft.caFitas maior q oportct alTociatficcitatem
maiore q^oportet,q ad vitg durationercfpctJtepcratJ.ergocopFocaPatm nodiu durat
in vita rcfpcu tj>ati.Scci1dus c.caFitas maior $oportet afib ciat fibi
ficcitate maiore q oportet rcfpcij tpati.i.ficcitate af fociat tgamtu
cxccdcte.Tcrtius caRtas maior ^ oportct etc* afibciat fibificcitate maior e
oportct rcfpcu illius 3 fibf af fociat tgata.crgo ill? non diu pmanet fiPem ad
tpata ferua/- les habitudinc. Et penes hoc coit* coccdilt he cocFones.. Pria.PoFe
e aliqd' corpus caFm tin rcfpca tpati p totiii fua tu «tatu dccurfum pmauere in
huido t^atUjficut patct po' nendo F E N. r.
ntndoilludeorpuseflfeiiicaloremrenfibiliter lapfum &ef
letemperaa,mhuiMidoinextremotamcnintenlIorilM,mi. cunduconclufio.CaIid,tate
temperata &caliditate tempe. ramentu,n excedente agentibus in humidum
temperatum plu3 & uelocus ah,s paribus exficcatur humidum in quod ^it
catiditas maior tj illud in quod agit temperaius calor «per confequens citius
ad Snem vitae peruenirct corpus il lud calidum tantum $ temperatum, Tertia
coclufio. L ccthumiditastemperataincalidotantum ma?is & vclo cus varietur
ffi humiditas temperata in temperato non ifi oecel&rio aiite ffnem vit»
extra latitudinem temperam n ..ex,ccabi,urhumiditasincaIidotantum.patet^Sa,5ne
ceffario ,„ tanta proportione velocius exiccVbitur, V, patet intuent,. _ auarta
concIufio.Calidi.as in calido tamfl' . namrahs$pr„ernaturamintantum poteft
ter^perum hum.dum exiccare ipfum extra latitudinem tempe am^ . permutabit,patet
vbi magnus receffus ftierit i^cal temperamcto.Item quia calida ficca merito
Sius lio ms caloris naturaliura in humidum poteft ad frioidn cum
permmari.qusmultoplus diftatab illa f '''' ■n humido a ficca complexione ig ur
&c F T"'" mintelleflus propofitionis.quifc I dha;
m^or'^-^"?' redditcorpusficciusgdebet Velqui, ' • nus in vita perdurat.
Vel redd;, „f r * refpeautemperati^LVquant ffr^™ ^"^'^"
tedditipfumconti^eficrs S?'^'^"'"'"!"'^"^- ^^'
fiueintra fiue extralatitudinem P " "Tr' ^ rente temperato 3C calido
tSn^ „ " ^^^" tes.prius egreditur calidus , ' ,
"^T"""^ P" perati pueri ^ tempe a tVETf m
^""^'""" ''"«> '^' nidinemhut^di teDeraTi
r" P""' 'Sreditur lati/ dimr pueritiam &TnTredIr
i,',!;." it.uentutem & ingredfurtn Zer"'"-*. ''''",'
«turgradushumiditatl emn "^°P""' '^'^P"'
fin,iliter,emperaS;,Srdc^ms'T"'"''^r"-^ fequimr nullam
complexit^nem i ^"^ reliflam eandem aZmmatTm r "'Tf"^
"''"^E «mnesfuasgta.es.rmroSu^'"?''-''''''^
ftemperatampervlIaduolTami™^ "r"™",? ""''^nidi> '
Sccainprimoefti„iuuen,u,e,TrpeA. ff ""''"
'"P""">» *"'^'t° Plus variat i„ ficCo^a
-^^!"^''^' tm.fed eafa tm non feruat eandc bZrn^ - "''da
puerina&i„i„,enmte.er8onecS:&r'' d.cend.i eft de humida tmtmulto n 1
''"=?-^"^>^'' etia Perara.ergoconri„uecreC X ^^"^.'-^«'^if
Prateperame„ti5.Etperidcpa,efcLf • demr humidior refpeflu teperatc Pl' bus,quia
fi aeque velocit' cxiccafcfh ■'.-"' «^"""arietati Perata
continue remaneret xquaPr I,. ""'i" 'j"' ''"" 'e^
*us continue exiccabit g in tcmDerr, ' ' '""''° «r^
b«,pbabilir^ene„d.i<plluCrpu?;eW^'. ^ui ^';.*hocfi„3,ur,f,^,eIiaumUT
""''^"'' ' ^ PueriSf^jr^l^^^fpe^tofignacol,^^^^
'''C.!r'^'^''"«<'P"'-"^'«*es^^^^^^^^^^^ "iriniuuc,u,'e'
"Pr°''' """'"^' P""° fi"'
cemrveIoci;::,^^tdnTr'.°''i"''?^-'^^^'''"^^^^^^^^ tur itate
pueri,i,T'.' "^!"'""^' * 'epeiati,ci,ius ,fi "l
"!: D o c. nr. 18 '.gra excp„.i^lj[Q ■ &.vm.^.>..
K''^'">a.or,an> Pnmo anno.in. i c.tn annn r ^ ficcitace Platonis e»;
;„ 2^'5habebitPIatoin,,,,a„„'^"^ Pl«s diftabit a ficcifatc
^at.Ethuiu8pbabiIisc5eft n?.-^'" P"'"*' ^""^
"'^^^^e^ *^«.quiaquanto vclocius exicca
bituffof.Platonctantodtiusaetatcpueritixegr^^^^ Et tu
nicconlidera,quiaorienturmagnse intricationes. Et
frigiditas maior,quam debet facit corpus immidius quam oportct humiditate
extranea. Secunda cocFo^CopPo f. igida tantum no eft diu perma Fridtt^s nens
Prohat PrigidirasmRiorq.debetcito reddit corpis ruVrr
humidiusq.dcbethumidicateextranea,ergoha^cfngiditas ^ nondiudurat. Pnmo
notafrigiditatem maiorc rfddere corpus humidius veruatem hre,tam de frigiditate
naturali ci,pra.ternaturam.Dixuautemnotanterlium.ditateextra>
nea,quia,f.madefactiua,etiam qualitatiuepoteftipfum red derehuniidms per
mdebitam fuperfluitatu confumptionc; quia fubftannffca humiditate non reddit
corpus humidius vtpateb.tincapde^tatibus. Secundo nota hoc"; tell,g, pc>nfefecundumaltcrumtrium
intelleduum pofito. rum.Primus.frjgiditas maior q^debet reddit corpus humi dms
oportet,d: cii corpori p vita expediat refpedu tcpe' rati.Hic etiam niftat vt
fupra,quia frigrditas 8c humidi as maior q, debet reddit corpus humidius dC
frigidius q5 opor tet;^qpprovitaexpediatrefpecftute>rati.ig1tficutp^^^ non d
r diu permanere propter hocjgitur nec il!a fecfida.f. fngida SC humida quod non
dicit Aui.Sealdus intelledus frigiditas maiorq^'debetrcddit&c aiu^ r^^^V l
midumrefpeau?cpe,ati.Tet.;u*crp'uV^'^^^^^^^^ rat, humidius quia non «quale vel
fitiilem feruat hSd nem ad temperatum:fed continue remanet corous eo h,,^
dius,quiafificdebiterefoIueretfuperfluitate"lia«icc™ doageretmeius humi
Jum fua calid.-.as ficut tempen,r7co ..nue fimihs feruaretur habitudo,fed multo
minus exiccaE vel laltem minus.ideocontinue remanet magis humidum 'ft D
i'^-""'''"',' ""' l"™" f"'^'^'"
compaiatn.Senfus igit T/^' humidius tcperato,fiue i.itra.fiue extra la titudinc
red Jat humid.us. Con.ra.per idem frigida & hu. mida non dicjtur permanere
quia continue per eam reddic corpus hum,d,us fr,gidus refpedlu tcperati.
Negetur con fequent,a quia illanon pr.mo denominat temperata inhu" m.do
fedlapfa,& Kacon(,nue denominabi.ur , fed alia f f rigida tm ii, humido
teperata primo erat i„ lumido Jqu j I,s.en,peratxcu,cont,nuepofteritinxquaIis :
vt paTe?"' d,a,s.Penes,ftos,„reIleausco„cede„dxfu„tiftJ^c^^^^ 1 ^Tn
•""''"■" ' «mperamento rece densctopoteftcorpus reddere
humidius «mperato fiue prxternaturalis fr,gid,«s,fiue naturalis fuerr^' p^e't
in! ,ue„t.. bccunda condufio. Corpu. frigidiu TfpTra.o & „on flcc.us nec
humrdius citius ad mortem merito huius a fpofinonisducit^corpus teperatum.Ethoc
credfit quidS Au.,ime lexiffe. Tertia cocFo.Con.ingens eft corpus tt
peratofrigidiuspertotudecurfum fuais atatfi peimanere in paffiuis
temptratum.patet vbi ponawr nari.m ^ ■ r
fibiliteratemperamentoinfrigidi^terecedee" tempcramentum in paflfiuis in
extremo tn remiffinn.r^ ditatis, Quartaconcro.Contingenscft di^J tcperato&
in pafl.uis tcperatum ftaiim fieri humid us^pe rato vbiadhuctalecorpus
eritinfenfibifrlapfunfin f^^^^^^^^ t&l!^::T^ temperanti/humidit t^, XT^r-
'"^.^«,^,^""^»^'"8 ^orpore fecundu vtra.r. cotra netate
icpcrato in lUo extremo,fed illud eft humidu I extre/
mo,ergohocreddcre5humiducxtraiIIud extremu. Super hoc argumeto pofterius
cofiderandu erit. Ex qbus colPr intelfs Irae.Frigiditas cS£:c.redditfuBm
humidiusj,exrra la/ titudinc tcpameti,vel falte humidfus teperamcto cui DrinB
in humiditate arquabat. Et nota.q, licet ^batu fit cb rn pus frigidu tm in
humidoalicui teperato acquale per d r fum artatiuii erit cotinuc illud in
humido plus exced ^ ^''^ tn dedu(fln eft euident.q, ipfis coparatis adin.,;^-
r^l"^ fua^,ratufibicorr5de?tiLsaIiaValLti:ir^tt
tudobefuarj^aetatninaequalitate, Contra n.,;.f j «aiofloportetaft^^^^
airumptiKoirrprnna quam.cap.de he.lica fededfutis.vbi iacob,s,i.auic, Cc q 1 I
P R r M I C A ponitur frigus dominans clTe caufam hecfticae fenedutis, ct
fnlibrodetebribus,6i:in Ijbrodetabe, Huicdicitur con fequentiam negando.non
enim repugnat idem elTe per ac> cidens duorum contrariorum caufam, bed
dehocinfra fe^ cundafen magis patebic. Erficdtas maior $ debet cito reddit
fpfumfri gidius ^ oportet» TcrriaconcIufio.CompIexioficca tantum non eft diu
perdurabilis.probat ficSiccitas maior debec reddit cor pus frfgidius cj^
oportctJgiiur 8Cc* Primo nota hanc pro> Siccitas pofitionem.Siccitas maior
dcc»polfe intcUigi tam dc Cicoi^ dupfr» tc naturali de praeter naturam.Et hoc
iuxta triplicem reUeddfjperiuspofitum. Primus reddic corpus frigidius
q^oporteccitorefpedutcmperati.citius.n. fenedutem in/ greditur 8c cxringuitur
cius calor c^ in tcmperato. ScciJdus rcdditcorpus fiigidius
rcfpedutcperati,quia pcrducit ad lapfumcompofitum.Tertiusrcddiccorpus frigidius
intra vel extra latitudinem ,ficut de alrjs dicebam. Secundo no Infrigi» ta
dupliciterdicitur aliquod corpus infrigidari feu exiccari. d:^ri vel
Cpontiue,5^ priuatiuc.Priuatiue infrigidatur corpus per pri cxjccari uationem
debita: quantitaris fanguis Sc fpiritus , vt hydro/ dupfr, picus,6^acaufacalidafebr<ens
cfi: priuatiuc infrigidatus.. Fofinue vcro pcr acquifitioncm vlterioris gradus
frigidita tis SC depcrditionem pracexiflentis caloris gradus.Similiter cxiccari
dupliciter dicicur.Priuatiue per rcmocioncm debi^ tae quancitatis humidi.Pofitiue
per acquifitione gradus fic/ citatis vlterioriSjlicct hx ficcitates fecundum
plurimum fe confequantur. Ad .ppofitum ficcitas maior cjp debct rcd
diccorpuscitofrigidius priuatiue per priuationem debitac quantitatis fpirituum
8C caloris naturalis.No tamen neccf/ fario pofitiue.Nam fi cholerico potefi:
durarevfcp ad finem vitis caliditas cxccdcns temperamentum hoc,a forttori po^
tcfi: in dcco tantum. Aflfociat igitur fibi frigiditatem maio> rem
priuatiuam,Iicct ctiam pofiiiua alTociarc polTit : vt pa> ict in fenio» Ht
penes hoc ha: conclufiones funt conccdcn dse. Prima corpus ficcum tantum poteft
permanere fic^ cum intancum per tantum decurfum fuarum octatum ♦ pa^- let
ponendoin ficco paucum cxccderc temperamentum,ct cum hoc caliditatem cius cffe
in extrcmo rcmilTiori latitu/ dinis caloris tcmperantiac» Secunda conclufio.
Intra latt^ tudinem tcmpcrantiae in acfliuis in tali corporc cuius adue>
nicc pofitiua vel priuatiua varietas q^ in tcmpcraro vel fal/ tem velocius.
Tertia.Non necelTario citius reddit corpus pofitiue frfgidius. Quarta,
Priuatiue femper tcddit ipm frigidius. Qiiinta.Citius rcddit ficcius praeier
naturam coi-pus pofitfuc 3C priuatiue frigidius ^ naturalis. Ex qui
buspatet.phationemnonefifepenitus de oi frigiditatc <&: ficcitatc vPr
vcram» Conrra probationem arguitur* Pri> mo quia ficcitas cft: lima
caIoris,vt fcntiunt omnes.Secun^ do plus durat caliditas cum ficcitate ^
cumhumiditate.er go non cito6<:c. Argumentn colfr tertia huius fccunda ooc^
1 .cap.f.dc regimine corporum,quorum complexioncs no funt bong.Dicitur.n. fic
ad littcram.Cum autc caliditas rue rit cum ficcitate poFe cft vt complexio ifta
in fua difpofitio ne longo mancat tcmpore.caliditas verocum humiditate fodata
non durat» Itcm ficcitas maior debet afibciat frioiditatcm maiorcm $ debet^ac:
frigiditas maior gdebet alTociat humiditatc ma^orc cp dcbct. fgr ficcitas maior
g de bct affociat fibi humiditatc maiore q dcbet. Ad primii di citur q,
ficcitas cft lima caIoris,eo q> cft caufa difpofitiiia ut caliditas fortius
agatvt fupra ,cum quo tamcn rtat q> reddic autreddcrepoten-corpusfrigidius.
Ad fccundumdicitur €^ Auice.non plus voluitnifiq»complexio calida ad con>
trariam pcrmutanda meriioqualitat^s fecunfi aflociatx, vt fcil cetficcitatis
velhumiditatfs ampliori tcmpore durat cum ficciratc quam cum humiditate.
humiditas cnim pcr viam fuflFocat=on s caliditarcm mfnuit 3C cxtinguit , 8C
fic^ citaspcrviam refolutionls qu« cxtin(flio cft tardior pri^»
ina,vtpatetintucmi. A V I C E N N iS. Et humfditas maior $ debet fi ualde fuerit
fu perflua uelociusreducitipfum ad frigiditate ficcitas maior.Quae
fiplurimanonXuent cofer^ uabit ipfum prolixiori tempore. Qiiarta
conclufio.CompPo humida tantum no diu pcr" duracprobatur.Humiditas maior
$oportet rcddit corpus frigidius fi valde fupcrflua fuerit,crgo 8Cc.8c fubdit.
Si autc non fuerit multum fuperflua conferuabitipfum fic prolixio ritcmporc.Ad
vltimum vcro rcddit corpus frigidius c^ oportet* Primo
nota.duplicitercontingitcalidum cxtin^ Cali'^''
guirvtpropofitopcrtinet.fcilicetper viamfuffbcationis 8C extin?"
refoIutioniSjlicctalias dixerim cxtincfiionem , quae fic per ^up^' viam
fuflPocacionis terminari vcl reduci ad illam quac fit per viam
rcfolutionis,ideo dixit fi plurima fuerit. Seciido nota q> humido non exnte
tanto vt calidum fuftbcare fuflfi'' ciat cofcruabitur prolixiori tempo; e.f.c^
diftempcrata fim plex in tali gradu ficcitatis alijs paribus.. Ad ultfmum uero
reddit ipfum fngidius quamdebet. Contra,quiafihumiditas nonpotuitin principio
quan^ do fuit maior non potcrit in procelfu quando crit minor, cf go non ad
vltimum. kcfpondeo. Ad vltimum.i. in pro^
cefi"u.EciftcfenfuspcnesquofdamnonclTet verus pcr ar^ gumentum
adducfium,vt videtur fcntentia Auic.tcrtia pri mi.doc.fecunda allcgato cap.vbi
ponit complexioncm di^ ftemperatam humidam in procefiu mcliorari. Seciidus \\v
tellecftus.Ad vlcimum.i.in fumma reddit ipfum frigidius fi forec humiditas
tcmpcrata,hcctnon notabiliicr fi pau/ ca fucritj&eftmodus loquendi
Auic.Tcrtius.Ad vltimu* i.procedente temporc 8C accidentibus caufis infrigidationc
promouctis.hoceritcaufafaltem difpofitiua,vtcorpus red datur frigidius. Quartus
intellcdus, Ad vhimum.f, cxceffi ue valdc proueniens.Humiditas rcddit corpus
frigidius vt fic continuctur fermo,quaE fi plurima non fuerit ^c. Ad vl limum
vcro.i.plurima facfta.Quintus intclledus. Ad vlti'' mum.f.actatisproucniens
redditfubiecfium fiigidius 8Cc». Et cft confonum ei,quod diciiur tcrtia huius
alleg.ca. dum inquit.DifpofitioergohabcntiscompIexionem in c]uahu> miditas
fupcrat meliorabitur in complemenio iuueiuutis &fictaequaIisinci6.Ciimautem
defccderit humiditas cx>' tranca augcri incipict 8c caliditas minui* Tu
tamen cx hocintellige ajqualitas &f (a^ nitas magis pertinent caliditati
quam frigidua/' ti. E thae quidem funt fimplices quatuor. Ponit quodda
notandum.Et patct.Dc illo fiet vna qo# Compofita? autem funt in quibus fit
egrefllrs ab aequah'tatefecunduutrafq?contrarietates, ue lutfifit complexio
caIi'dior,6^humidi*or fimui quamoportct,autcaIidiorctficciorfimuIquam
oportet,autfr!gidior &C humidior fimul quam oportetjautfi-ig/dioretficcior
fimul quam opor tet.Non. n. poteft efle fri gidior calidior quam oportetnecp
ficcior dc humidior fimul. Determinatde copofitis diftcpcratijs.Secirdo facit
qua/ dafubdiuifione.fecuda ibiL Vnaqu?(^."lPrima pars patet. Vnaquaecp
autem harum ocfio complexiona aut cft finc matcn'a,quod quidcm cft cum com^
plexio corpus qualitatefolummodo afficit i'ta corpus hac quahtatcnon
afi^iciatur pp humorc in ipfum pcnetrantcm^qm' hanc habcat quahta
temadquamimmutat corpus, nccp fiatnifi C-^ cutcucaliditareeiusquicalefitadigne
ant fiigt ditate Ci qii cft Hi du F E N. 1. d/fateciusquiadniue mfrigidatus
cR:. Autcft cu maten'a,quod quidem eft cum corpus no affi citur qualitace huius
copFonis nifi uicinitatc humoris in ipfum penetrantis,in quo hacc qual i cas
fuperabundas exiftit: queadmodum corpus humanumcaufa uitrei phlegmatis
infrigtdatur autcaufa cholerici humorispraftinicalefit. Tu autem in libro
tertio dC quarto cuiu(cp.xvi.com- plexioniim exemplum inuenies. n
^"^'^'"'«^'^♦Secundo pontt quafdam diuifiones. fecunda ^opro
ibiLEtefttibi.n Dicitprimovnaquat^illarumcomplc qlibet xionum elle
dupIicem.Ccum materia:^ line materia» Sinc elt du> raateria eft quado corpus
folum aflFicitur qualitate fic cp no plcx, atticunr ilU propter vicinitatem
humoris in ipfum penetra tis habentis qualitatem illam vel fimilem iUi,ad quam
cor pusmutatur,ficutcftdiftempcrantiaquam corpus acqutV rit ab ignc fole vel
niue.Econtra veroeft diftemperatia cij materia/icut quandocorpus infrigidatur
caufa vitrei phle/ g"^a"s autcaIefitcacholcricihumori8 praiTini Et dc
fifto riumor «rtio&lquartolibdiabebis excmola. Primri nrx^^ r.»^ u„ «m
proprie d,<3um,fedet«momnc proportion.rum huv mor, ad ,pfum
reduc,bile,vtchylushumiditas fecunda, caro putrtda & fic de altjs. Et ex hoc
rolui polfunt dubia plur j hic adduc, folita. Primum. Diftemperantia caufa/
«exputredmecarnis,autdebetdicimatetialis aut imma> m,al,s.
Seamdum.Dediftemperantiacaufataa verme f^ nl^^r ^T""^" in«ftin;s
aut de lapide conten ■ « ren-l^" ■^'^P''
"'"™<>icit<irT,eftmateriaIis,quiaeft «rcp.oporrionata humorf
velad ipfum reducibili. SiPr mor.m ^^"•''r "i"'""
^^<"= materiam folum hu n, teriaS' ^"'^^"^ ^ ^d hoc vt di«£
raa e r al s d,ftemperanfa re quiritur ipfam elTc pcndentc a dcnomi""'
" "'■'^''"r" ^"^^ P^*'" t,a,uram fecundum
dcnommjnonern confimikniei quodeftdccorporis efTcn «a.ficut humor.humidita, vel
ad ipfam reduc bil « / , Exquopatetctcomplexioaiftempetata^ndfs fr ' • ws
nob,s&partibusnoftricc..poris ex rane" & H,^-'''",' non debet
dici materialis,vtpendcns a verme fj^^^f, m vefica auta cofimili re.Non.n.eft
ifta res corporfmit^u' extraneatjfolautignisautnixnoxalterans. ConS' dicunttf
malacomplexiopendensa cibo fub form cb exiftcnte,nquan.umh,,iufmodieft
immatcrialis d^nomi nanda. I terum -"alam complcxiottcm pcdcmem ab h more
m bubonc circunfcripto in eo loco cr,rr.r,, ! • r
copu,aueruntdcnominandameffei°ma,e.S' 'p""'^'
concluduntquidamq,fifor. bibere^S^ P^"^"" aut pmprium malx
q"ali,atis.&in fto3"'™ ■^'"0"" ftemperamentum
caufaret.ilb diftcmMa eri d •«nda Imatcrialis. Secundo nota mS^Rjff'"^?'
^«'ein quoh»cquaIitas &c.prop, rmSa ' 1 f^''" "7 Pcndcntcm ab
humore.in quo non e' 1 1 T,'''"''^ Patct totum vf<$ ad finem.
Notapcnes«u(flofes rcpe HilidiJ riri tftos terminos ; fcilicet humidum , madidum
, 3C infu> qu»d, 3C fum. Humidum eftadhuccommunius, &dicitur de hu>
madidu midoquaUtatiue&: fubftantifice 6^ madefacftiue . Madi^
<&:infu^ dumeftcorpus fecundum fuperffciem exteriorem irrora/
i"^"*» tum.lnfufutn verocorpus in cuius profundo penetrauit hu
miditas. Ad propofitum vide dCc^ Capitulum fecundum dodrinae terti«,quod eft de
complexionibus membro rum. Icoq? Deuscuicpanimal/,etcuiq^me bro donauitex
coplbne qd^magis meret,6(:qdeius ac^ionibus&rdifpo nibus fecijdij pontace
melius exiftit. hoc at certificare philofophi eft &:non medici. Poftquam
Auic. detcrminauitfuperius de complexione in generalijhic confequenter
detcrminat de ipfis, Et primo admembra.Secundoad actates^Sicisannexa . fecunda
ibi Ly£tates.nPrimo praemittit prarambula ad oftendendum dfuerfitatem complexionum
membrorum. Secundo de co plexionibus membrorum dctcrminat.fecunda ibi LQuod
autem.lPrima in tres fecundum tria praemittit . fecilda
ibiLOonauitautem.ltertiaibi LEt vnicui^.l De pri^ madicit.Dicoci,Deus donauit
cui.|; animali , «&:cuiq? me> bro illud cp magis meretur ex complexione
, & illud quod meliiis exiftit eius a<ftionibus,& difpofitionibus
ftcundum n - polTibilitatem. Primo quia dicit donauit.nota q> donum
diffinitiue eft datio rei iion reftituendx pofifefie gratis datc. ^ Et dicitur donum a do
das.Et dicitur i ei no i eftituendac ad difterentiammutui vcl locationis. Et
dicitur polTeflfsE ad differentiam donaiionis fidac.r^iciturautem gratis dat?
ad diflFerentiam venditioiiis permutationis,v5<: fimilium fpe^ comutationis.
Ad piopofitum quia que deus nobis fuaim' menfa bonitateIargiriir,omnibushis
conditionibus parti/' ciparc videntur.ideo dixit donauit.Dat.n.omni animali re
non reftituendam.f complexionem ponfeftam ab co , quia
omniaconrineteminenrerAgratistvtpatet. Etideo'inlc> gendaSancftiFrancifcifcibitur
cataffe cicadam,& dnm Deum laudafifc propter dona quae fibi donauerat.
Secun MebrS donotapermembruminpropofitonon folum intelligenv quid.
damellepartcm noftri corporis , fed etianoftriB partibus
adiacentia,vtpiIihumorcs.NccfoIumcomplexionesdona uit,fed etiam virtutes qux
complexioncs fequuntur, vt fu^ pra,fed dedit eas per complcxtoncs intdligi.
Tertio nota meritum eft alteri fecundom exigentiam finis debitu. Quia MeritSf
igitur dedit complexiones fecundum q» conuenit operatio^ nibus,ad quas animalia
& mixta Sc membra finalitcr ordi nantur,idcodedit ex complexione quod magis
merctur» Dicit autcm adionibus proptcr opcrationes acftiuas &di/
fpofitionibus proptcr paflTiuas.Iiem nota q> fecundum pof
(ibiIitatem.f.ordinatam,non veroabfolutam . de potentia cnim abfoluta polTct
Deus animal multo perfeftius homi/ neproducerc.hoc autem certificarc eft primi
philofophi, fcilicct metaphyfici oftendentis a prima caufa totum vniJ
ucrfiordinem haberedependentiam eflfentialem . 6CphUo> fophi etiam naturalis
ponentis etiam omniaad finem ordi> nata difpofitioni fecundum finis
exigentiam. Donauit aute homini copFone teperatiorem in hoc mundo efTc eft
poFe,cum fliarum uirtii fum conuenientia,quibus agit^patitur. Prxmittitfecundum
dicens Dcum donaflfe hoi meliorc copfoncm qua in hoc mundo eflfc fit pofe cum
fuaij? virtux tum coucnientia,quibus agit cSi^patitur. Primo nota hoc dciri
fcqui cx primo.SKn.cuilibet aiali donauit Dcus cx co> pPonc qcf magis
mcrec,(&: qcf magis copetit p fuis o;.oni/ bu8,cn ogoncs human? dcant cc
pfcdiflTimf ^pcrfecftiflfimS lacob.s^Kauic. Cc iq tccia du' feijfa ali t]uo ex^
cellctia, Idem, Auer, Sanguis cotinu^ us cordi quid» P R I M I C A N.
coplcxion^donauithominicutn fuarum virtutum cohbc> nientia &:c*Qiiod
totum dl intelligendum fecundum pote tiam Dei ordinatam 6C non abfolutam quam
agit median tibus caufis fecundis naturalibus. Ex quo comuniter co
cluditurcomplexionis perjfedione eifc penes perfccrioncm operationis
attendendamad quamipfaffnaliterordinatur* Ordinata enim ad finem menfurantur Sc
difponuntur fecil dum ffnis exigentiam.2.phy»dL^ i .cthicoiji.vSt:.^. metaphy/
ficae.Cum igitur operationes fint fims complexionum , vt jn htrera dicit
Auic.fequitur ctc.Quod lamen videturintel Ijgendum cum certis circunibntt^s,^:
non abfolute. perfe/ ctiorc. enim operationes apta: funt prouenire a complcxio/
ne bruti temperati cj§ homin.s apopledici ad mortem ten^ dentis,quauis ilh non
/it perfcdior complexio. Sed tamen illud argumentum valet complexio humana tft
perfeJtior complexione bruti.ergo dedua© accidentali impedimento perKclior
operatio apta eft prouenirea complexione huma na c^a complexione bruti. Vel
dicitur q? coplexionis perfe dioatrenditur pcnes peifcdionemoperarionisad
quamia literordinatur» Contra,quia mulraanimalia perfecftiorc habenioIt3Ctum,vr
vultur^canis. homo.n. inter csctera animalia pratreodorat.fimiliter cerra
animalia perfediore habent vifjm, vt aquila,vt probatur. r . de anima:
$:.<;. dc generationeanimaliam.4.cai5.^.j.coni:>et.cap.deaccide tibus
fenfus olfaiflus.vnde in metro dic tlir.No^^ aper aud / tu,lynx vif j,fimia
gullu. Vulturodoratu, prxcellir aranca tac^u.Huais
viJefohitionem.i.techni.vbiamplc tradata cft materia ifta quxftione quarta.
Etunicuicp membrodonamtdecompfexio^ ne quod meretur.Pofuit ergo qujvdam ex mem
bns calidiora 5C aha fngidiora, 8c alia ficciora, dC aliahumidiora^
Ponittertium,dicens q> vnicufV^ membro corporis ta confimili q organico
donauit complexionem, quam magis ineretur.Ex quo fequitur cp quaedam polut
calidiora <S:c» N.irandum hcq» hocficfequitur:qu'a ficuilibet donauit
coinplexionem.quam profua operationc magis nicretur^ d^waliquaadoperartonem
perficiendam requiruntconriple> xionem calidam,5(:ahquaftigidam,fequitur»
Quod autem m corpore cft cal/dius eft fpid> ttJS:3L cor a quo procedit.
O.ftendit ntmcordinemmemhroruin fuis copronibus^ Et primo
ralidorum.Secildofrigidorum 6Cc* Partcs patet» Prima in rot quot ponitgradus
velordines* Dicit primo q>t-escalidioreftfpiritus,deindccor a quo fpiritus
proce> dit.De quocrir principalis quaeftib. pemde Qin^msjicet in hepate
generet,quia cntm cum corde continuus exiftit,ab co plus ac qu/rit caloris
hepar habeat. Primo nota.pcrfanguinem non oportet intclligercotn^ ncm,fed
potilTimearterialem ,concentum etiam in vcnis cordi valde propinqiiis.In
his.n.fanguini magna commu> nicaturcalidirasproprerfpiritustS^ vapores
communica/' tos a corde. Secundo nota per fanguinem cordi continuii quidam
intellexerunt contentum in concauitate cordis , cjy dam vero in a; tirrrjs.
Egoautem puto cj> cum hocefiam poieftintdligi fanguis cxiftens in
hepate,continuatur cnim cordi per influxu quc recipit a corde,& licct ctia
ipm rccf'' piat hepar,minus tii fubii ineptitudinecalefit g fanguist
Pofteahcpar,quiaeficut fanguis cogclatus, Primo nota hepar effe calidum codufum
cft, Experimc to,quja ad taflum apparct cHc calidum» Opcratiotie, qui^ Chylum
tranfmutat in fanguinem ^S^ hoc non fit oifi aiorti A V I,. C JE- N N iE»
calido.Ex colorc quia rubcum,et quia a dominio carncum.» dC hoc cft fignum
efficacius alijs. Secundo notandn hanc propofitionemhepax&fanguiscongclatusclle
falfam vt vcrba fonant.Scd v'j.eft inteUigenda.hepar eftmembrum ex fanguine
coagulato generatum.Exponitur.n. fic.congc latus.i.a calido coagulatus.Quia
ramen in tali coagulaiio-' nerefoluunturpartcb cahdiores ign6x.f»&acre^,idcorcma
pet hepar niinus calidum fanguinc» Poftquodcftcaro,quajminon'scft calor/scp
hepar,propterea q? neruorum uillim ca mixti fu nt,qui funt frtgidu Nota per
carnem hic intelligendam cftefimplicc.f. habe temfenfum
&:nonmorum.propterenim fenfum nccefta^ riumeftplurimos
villosneruorumelTefubftantiae fu3c terfecftos 3C commixtos,ideo minus calida
eft hepate.Et li/ cet etiam in hcpate fint huiufmodi villi neruorum , non ta^'
meneiuscomplexionem acqualiter refrangunt ficutcai nis propter iuuamentum quod
habet a fpjriiu 6C fanguinc, nec etiam funt ita commixti fubftantiae hepatis*
Deinde funt mufcuIi,qui'mtnoris funtcalidi
tatiscj^carofimplexjpropterilludquodde ner^ uis 5<: Iigamentis eis
admifcetur. Nota in mufculo dupliccm imaginamur comp^exionc*! Muf^ Vna eft in
eo rcfultans ex partibus ipfam integrantibus fo cortjj^ , lum.Et fecundum
hanccomplexioncm cft mufculus frigi/ ^i^P dior carne.coponitur enim vt
videbitur infra ex villis car/ nisneruicS^ligamenti.in carneautcm dida fimplici
non funt nifi pauci Villi nerui.Et hoc modo graduat Aui.mufcu ium.Secundam
complexionem imaginamur rcfultantcni ex partibus iam ditftis Sc muho fpiritu
requifiio pro opera/ tione motiua 6c fenfitiua mufculi.Et fecundum hanc cft
ca*' lidior carne fimpIici.Et hoc Gen. Alq aliter dicunt q, li/ cct in mufculo
plus requiratur de fpiritu pro fenfu 8c motu. ^in carne iam dida pro
fobfenfu,quia tamcn valde con^ textus cft ex villis nerui 8C ligamenti quac
funt fi igida non redditur cum toto illo fpiritu fubftantia illius mufculi ita
ca lida ficut caro illa. Fuit autem neceiTc ipfum ex multis f/igi
dis&denfis partibus elTe contextum ne facile ex fortibus motibus
inflammaretur 8C diitohierctur. Contra,mufcii luseftinftrumentum motus
voluntarij^&carofcnfus , fed plus requiriturdecaloreadmotumquam ad fenfum.igit,
Conccdit q> pluii calorc indigetmotus ^fenfus,quia plu ri fpiritumon tamen
inftro fiue membrocalidiori, Poffeaeftfpfen,propteriIIud quod eftin co
dcfecefangumis^ Dicit q> fplen eft minoris caliditatis q? fit mufculusipro/»
pter multitudinem fecis fa n^uinis.i.humoris mclaiicholici multumeius
caliditatem refrenantis , Sc tefrangeniis plus q^ villinerui&Iigamcnta
refrar^gantcaliditatcm carnis ec ^ jfHi^ mufculi. Primo nora q> licetfplen
fit mcmbrum carno> fum&arieriofummeritocuius Videretur clTc complexio/^
nis multum caIidac,confiderando tamen mulritudinem hu/ moris melanoholici
euntis ad fplcnem habentis eius calidiV tatem
refrangcrc,videturponenduscflefpIcnin gradu fri^ gidiori calidorum mufculus.
Secundo nota cp caufa qu3f mouet Auice.adgraduandum fplenc ex parte humo^ ris
melancholici fuit,qu'a cx hoc in operc confurgit vtili^ las ♦ hoc enim fcito ,
Cdnsrcp fplen indiget mcdicinis mul> tum fubtiliantibus <S;:aperitiuis in
fuis complexionibus. fci tur etiam indtgcrc cuacuationibus fortibus , 8c propter
hoctsfrdceuacuanturfplenerici pendentenim eorum argri^' tudines a matcria
grofla fixa. Tcrtio nota quod propter C^^' idcm oportuit fplenem efle rarum 8c
arteriofum , it^ vt videaiur Arif Renii cupfc aro. Atifto, F E N. I.
vi^^fdewl" in.«hepar «.'pulmonc-, fnimcf habet d.getere&: coquerc
humorem valde rrolliT .uuans ad hanc decofoonem. Et colligituv hxccaufa tertio
H & folenirF'"'/^T''^ ''P' ^"««'^ hepa? 1 duif M
'""^•"'•«is membrorum.ca6. 4.duminqu.t. Mult.tudo venarum
pulfatilium in fDle.w^ u,tproptergro,ritiemnutrimenti,vt'p,,rgc.;t& ^bS
pfum. CLuartoeftnotandum hic q, licethepar Dauca, ; Pfimo nota renes effe
calidos.quod arguitur. Ex fubfta^^ nalis,qu:cper^o/„a2n^ r cholerx.Etex faci
rJ^ "''^' P" admix.ionem cundo nota ^ I cet tal; ™
^■«"'"di"" calidas. Se cipimus
p.n«ra"ve^,:T"7'"''"'P''°^ P»""* P"'
paret.ideocSd^Tm ;^r^'' a"'';^''''"^'"'''"'"^'
C3lid.;.on«mentt" bufdarsreoTpifcet '^r'"' ' '^'•"r ,
''""aitBa.te S -^af ^^^^^^^^^ '""'T^
partium.&ideoaffimllo^ frig.ditaie circuftati.i '■i'>i'earumadvti,i,:;;i--r;X«-'"^
^ feSil%"^o';.t^rrbS^ ^-'»- f^'" dc -jicularis:run^tame'nTr?^^r
i';'^^™'?'^" «uiliis caliH^ i...._:'j_
►""""=;i-at'oncni mulii rpils & fan 3thocfiibiilgitr|a
rituscopFoarteriaeredurif",?'
""^"^'^'"^"^"inisetrpi
*ui.iscaii5.i.-hZi^;:?r%^^^^^^^ "-c^r^artSSr finem . Dr a, ed " /
'?'i^""" ' P'''"^° copRnfiad «teri.,4rstfan™^^^^^^^
«^inteU^as%adfe:SSurf"'-^-^ ^ropj^^^^^^^^^^ .nim""
'■^"guin^arterialem vena f rnLTr^^^"''^^
*''''^Paucus;i„arter.,sveropIurim.;s:oXPr"^'"'' ^ oftea cutis uol»
tcmperataf; «in> Plurata"?? ^'"^" fimpIicEelTe «pino„5
»'n'ficut8inJu'^;:''^'.q'«efti.,pulpisdi8itoruS''',f^^^^
»<!l^uas,&pafC^; Alncarofimplexquo qual «.e' quafi tota hmnija hir
""^^'^ appropinquat cut.m.eft „ tunica: venaiis mig\,^''° comparatur
in calido tm.in ou " tempcramento tacTtuitr ''''P"'^"^^ 9 caro
fimplex. ? carofirapIexCuti,fi!,,an°''"'°"a'o magis appropinouj^
«'forepropinquius. '" "men poteftaliud membru Piex quoad complexionen,
•' '"P'' cofiderabatur carofin, nawm fimul
influentem.Ten,"""" '«''"".'"'c vero ad
in> t . .. ^"equamvis, F«g«hasueroquod€.ncorBceftphIeg«„; D O C. 11. 10
cuod!fti;^"°'''''"'"?^^"5'''''""''^'*"'P"'"°
f «g!*""' Tr,iu '°'P°'"^ P^^I^S^a- l^rimo nota ^ d.Tpofi. difpo
at t.one, bumorum ahqualiter atteftari videntur difpofitioni. teftatur fic
deaTfo '■""'•'' ''^"^' ^q"=«.*choIera igni, & eFntis.
mum IhTS "'I' <^'e">«="«"-um frigidiffi. l^hFa
Zf^amrtleS: ™''''°''?'V''"'f'^'P'''^S."aeftdu. duflex.
plex.l.naturale&nonnaturale.hicautemfermoeft dena/ turah,alns naturalite,
fehabentibuscomparato. Notum n eft q, 1, comparetur ad melancholiam non
naturalem non oporteb,t hoc concedce vniuerfaliter , cum ex phSmatc
quant.,cunq,f,igido,poirit percongela'tionem gen frTmc lanchoha non natura is.
Tert o nota ad rnnr .V^ J fa probabilia adducuntur.Primum quia atteftatur e
empl rofr.g,dorl.Secundumqu,agenerat'urac"f^^^^ melanchoha veroa
temperato,quia medio inter caSe: nerans phlegma&generansfanguinem vtinfra
videbl^ I.cetet,amauer.naaudoritaspo(ritexponi,Tertio^^^^^^ corponbus fr,g.d,oribus
magis multiplicatur phlegma ^ ^ X . nM '^"^' ^'"i''"'
^"^^""^ egritudines percipimu^ Plures phlegmat,cas A paucas
melancholicas.Frigidius er phIegmate,frrdiaimni.er.,:med.omeS^^^^^ Poftca pili.
Notapilusgeneraturexmateriafumofaterreftripervia Pili ge> mur.vnde pars
part, adhcrere poteftj.acauterti materia a calido fuht,l,ata,veniens ad poros
cutis.condenfatur a fripi d.tate cut,s aeris & circunfrantium frigidorum,et
in corpus quoddam rotundam oblongi.m feci.ndi ni lorpitudiv nem pori
conuertiiur,cui fimilic cxl.jllaiio fi ,r,ofa fl ccedt-a hancexterius
propeIIit,fecunda fimiliter coi^elafa Cicdel
jncepsdonecgenereturvnumcorpusrotiindum oblonP.l Pi^^coy/ quodd,c.turp,!us. quo
pater pilum tam cx materif cj ^^^^o. cxagrnteimmedrare.pfumcomplente
e(Tefr.;,oidum. Sed de hoc plus ,n c^uxftione Ex his polTent concludi oluta
pulchra in qurcftionc declaranda» Deinde os»
Nof3o(racnfefrigida,<*ondudipofireexmatem cS-ao^» te,&e,iam ffne.Ex
materia,quia terreS';;^^^^^^^ tetperdenrKatem&'duritie„..^ m:nutumeftu.uodet,amfubtilerefoluendorelinquitgrof>
f im.ficut al.a agentta allantia.Ex ffne etia,quia finis olT,,-^ ? fuftctare,ad
qcf reQritfixio& duritics,qfaditatiatteftant! Fofteachartilago» Nota
chartilago efrmcbri* tcrreftre duR? mm.,c r fe,a natura pdudn,vt inter os &:os.aut
inter os ^carn.^^ ^^^'^' mediet ne durum duro,aut molle contadu duri
»^^'^1"^. ^^2° mur.Et patet hanc eiTc frigidam,Iicet minus olTer ^
Poftligamentum. tn chartilagmc urivr fchre ad chartiIaginc,ncutchartiIago ad
os,&: or,t ab o(Te,qa inffxil eft fuBar onfis in extremiratc ^"^«^*
e(t iHud quo iundura iundurse anncdit, fed dc hoc ifra! Dcindc chorda. Nota
q> chorda eft mcbrfT quodda ex villis ncrut Si^ V menti cStcxtu.io reddit
frigidfi minus ligamcto t>a ' • tioncvilloi?2ncrui,quifuntminusfrigidi
lioam?.o?u"'^'^^^ Chofia lis Jndiget ct fpil alali motum & fcnfum
cTu?. • inftrm,qui multum fngiditatcm cius rcfrangil" Poftpannicufas;
lacob.8.,,auic. cc ii/j P R I M I C A PanlcU' Notapanmculum
cfi.*eduplicem«Quidam eftfolum te^* lusdu^ gens velinuoluens,ficut psnniculus
tegens immediate os plex» ciuris»5^ huncvidetur GaF.appellare membranam:qui eft
a natura repertus,vt infra aliqua membra mediet, qugfuo contadu poftVnt fe
lacdere. Alter efl: cuius non folum cli te^ gere,fcd etiam membroprabere
fenfum./icut panniculus tegens hcpar»Ad propofitum de vtroq; potefi: uei
ificari fer mo Aui.de primo.n»propter connexioncm e-us cum carne apparet ipfum
e(Te minus frigidum ciiorda.Dc fecundo.p^' pter hoc i5(i propter fpiritum
alalem frangctcfriditate eius, Dcindc neruus,po(lnucha,pcn- cercbrum,
dcindeadeps,pofteapmgucdo,poftea cutis. Notacj> neruuSjfenfitiuus pluri
indigct Cpmw animali et vitaliq?panniculus,ideo videtur minus frigidus. Neruus
ciiam motiuus,quia pluri indiget fpiriru,^?^ calorc fenfiti uus
fo!um,vt.4.deaccidenti.idcoeft: minus frigidus. De aliis vcro membrisin
latitudinclrigidorum pontis ,in que> ftione apparebit. A V I C E N N iE-
adeps rupcrnatat,'quarc etiam ad taclum apparct molHor,
quarcpinguedoponiturhumidior, Patetfccundo quaic frigidioris cumplexionis aiferituradep
s pinguedo , quia fcilicet ex partc fanguinis denfiori genei atur ♦ inucn itut
♦n. adeps magis denfa pingucdo,ita vtaliquo modo lumpa tur,pinguedo vero
non,& proptcr idem remanct pingucdo liufdioradipeanfpif
as,n.adipcexcluditeius ptcs ac^ueas. Infpilfans veio pingucdinc n6,cuius
fignijcftquia ftridet pinguedo ad ign^,3c non adeps.Sed de his latius in qoiie»
Pofleacerebrum» Nota cerebrum humidum elTe comprphenditur.Ex mol Ct^ \mc,3C
tacftu.Sccundoexoperarione/rettioexfine. Adia- cop dimi.n.mollepcrcipitur.Ettius
opcratioeft ficciratc cor/ o)^ dis temperarc,fomnum prouocare,fentire, qua:
omnia pcr humidiiatem perficiuntur.Ex fine etiam^quia cum certbru fubrjciatur
fortibus motibus d; alterationibns , dC fenfaiio/ nibus interioribus Sc
exreroribus,facilecxiccatum fuifict, nififuiflfetcomplexinnis humidx.Et
colligitur hacc ca pr^ ma tertr].cai5. 2, Contr^.tiuK co: dcbuiffet elTe
humidu» Hun,idiusucroquodemcorporeephleg™,. ^^^^l^^^^^^^^^^ Humi' ditas du
plex. Pinguo do drt ab adi^ pe* Scrap. Ifaac* Oftenditmembrahumida. Secundo
fubdit quoddam notandfi.fecundaibiLScirctamcn.lDicitprimo q> humi^ d'iis
quod eft in corpore noftro eft phlegma. Nota duplex cfthumiditas.f.accntalis
fiue madefadiuaA' fubftantialis fiue fubftatiffca.Prima humidiratchumidius eft
phlegma, Sccunda vero fanguis,quia mdgis eft in fubfiantificum hii midum
tranfmutabilis. Contra textum,hnmorcs funt fi cut clementa membrorum.ergo
taliter fibi attribuunt qim Vitatcs ficut elcmenus,fed nulli arque primo
fii^iditas et hu fniditaseftattributa.ergonecphlegmari fiigiditas Schu^
iniditas, Prolfto dicitur q^ phlegmati non jrque primo
attrbuumuriftxqiTalitates^fedprimofiigiditas, Alrj q»
priushumidiras.pWcgma.n.eftintenfius humidum-q; frj^ gidum,vtinfra
patebit.Primiautem dicebant cp fr'gtdij, qutaaliqiiomodo rcperitur humor
humidior phlegmate: vt infra de fanguine,fcd nullomodo frigidior. Poftfanguis.
Nota q) fanguis cft minus humidus phlegmatcad fenia datu.Coprghendit autc ronc
ipfum eftc minus humiou. cja cx phlegmatc pcr vltcriore dccocflione griac
fanguisJJ" quo rcfoluuntur partcs aquofae,quae plurimse funt,idco oCc*
Poftca pfnguedo:poftca adcps. Notapingue/i.lardum.adcps.i.axungia ,fufit
copPon?s humidx-.co q[> cx vncftuofo fanguinc gcncrantur , ^^'^.^"^^
efthumidum.funtctiam frigidae complexionis,fed dittere ter.namfrigiditatcm
complcxionis nonhabenta materia: immomcrit»iUius clTent calidae
compIcxionis,fed ab ago tccompIentc,quod eft frigidii infpilTans.talc.n.reddit
adi^ pcm SC pingucdinem frigidae complexionis. Ex quo lacj fundamento patetquarc
mcmbra dicfla inter partcs vmen^ tes enumcrantur intcrmembrajFr'gida,vt tamcn
nobi&oc currcntiaadextra,intermedicina8calidas computsnt , vt
2»can.ca.deadipe.Etiam Serapiode fimplicibus. Er Ifaac de disctis
particularibus.Non.n^funt iftoc partes in corporc noftro naturalitcr fe
habcntes:nifi fint a<fiualiter fixae 6C fo Mx QuodafrigidoacquifiucrantJdeo
volentes a confam ptionc praeferuare pingues,rencs inilgimiis cum oleis infri.
gidantibus(S^:figentibus.Dumautcm vtmedianx nobis cxteriusoccurrunt.opcraturin
nobis per complex'onem in cis derclicftam pcr calorcm digercntcm fanguincm hmoi
vndtuofum.Sicur.n.cineribus relincuitur vcftigium calo^ ris ad'jrentis,ita in
didis.idco pcr hanc complexionem ca> lcfacicndouemperatc tamcn opcrantur. Et
hanc cam colli gcrc poffumus. 2.de partibus animalium.cap. 2«f*- <3« ^irbo
a^adipe,Etexprcffiuslib.|.cap»9. Eccxhis patetquarc
ditatem,quiainordinefrigidort!mponitfaris prope ciuc, qain.4.ordine.hic veioin
ordinclu'mic'orum poniturcle iiatius.Huius caufa in quacftione vidcbiiur.
Pofica nuclia. Nora ccrebrum humidiiis cfTc nuchn comprr^h-tidirur.
Extac^^iii^qu a mollius.Opetaiione.quia pluies cfus opcra^ liones fant
apprehenfiiTg,c]ua' humidi.. prrr pei ficitJnt. l^^f tioad cerebrum multi
vapores 'afcenJpin ipfcm humci^ a teb.Quarto patet,quia pcr muhairi ciebet
fcruari ccntinui^ , tas fpondilium,ad quod requir tur foliditas maior, vt.
j.il^ partibu8animalii.'m.d.'.j. corijgcucaf.de nucha. Poftcacaro
mannllarum,cc: tcfticulorum. Notacarncs mamilla.iim elTehumida! coplexicnis
co'' prchcnditur.Ta<5iu,qu a moHes «5^ tencrac.Efi-f c^tu, qu;a ge W ncrant
icm humidam, p-opciio.n.mamiltaium ad bdis Pi generaiionern ex fangu nc,eft
ficut pportio hepaiis ad r.^n-' guinis gcneiationem.duoclecima tcrtij.c?p i.
Similiter tP portio tefticulorum ad fpei ma cft ficut mamillai^ad l9C cl
hepatis ad fanguinem , vt colHgitiir.20. terti). i.caf . 6^.2;
coUiget.cap.deiuuamcntomcmbvorum gucnis. Quia iii lac humiduis 3C magis
fluidnr- eft fpcrmate , t:o q> fpci ma indiguit foliditate maiori,cS: fluxib.liiare
minoT i . Frimo V meliusimpnmereuiecundovt fpiiitum gi^ r.'::iuim iv.<^^
lius conferuarer,idco conclufutn tefticulos miiuis hi midos nTc mamilli?, ad
radum eriam folidiore-? apparent. difpofitioneautem hoium m c.ualitatibus
acriuis non ben^ rcperiiur expreiTiim.Quid.iii^.ii.rouu"^ calida.
Q.uidarji temperamcnioita uicina,vt non coprchcndat cxcclfus.V ^ ritas tn
apparct,q> vtraq,' caio declir.et ad cafm^ fed magJ^ tefticuli.vtiiufq; cnim
cpeiatio c digfftio (S: atrtac^tiomn^ tsmaterixalonginquo^qus: indigenc caloie
dominante, licet argumentum non fitcfficax. Qi omodoautcm lace"
fanguineper digeftionem in mamilhs geniium rcddati"^ frigidam,infra
videbiiur^ Poftpulmo. Quod oftcndir moIlities.Et quia a dominlo carneus y ^,^
tempcrctficcitaiecordis,5LneinflammeL. Eftctiam caU da: copronis fecundil
naturale copFonc,liccr fecundij acc< dentalc fit frigidus 3c humidus,vt
ftatim poft fubiungiti^''' Pofthepar.Dcmdc rcncs.poftca Iingua. Patet ad
tacHium.Et cxopcrationcquxcft principalit^ fanguinem gencrare, Quia tamen eft
minus mollc pultn^ ne^mtnus ponitur humidum» ^ Poft c a it a 0 t .1 Cff 9^1f ct
n la /t )S )e le n 'e is iil ir I F E N. r.
Poftmufculi.Poftcuus.Ethicqufdcmcllor'' <io,quo GaKdtfponic ea.
Quiadommiocarncus,iS<:mollis*Quiatamen cftmul' tum expartjbas nerueis
ligamtntalibus copolitus, ied> diiur minus humidus carne fimpUci , quod ex
iupiadicfti» relinquit Auicc.tanquam noium» Scfre tn debes q? pulmo in (isi
fabftatia SC na tura no eft IiumMus uehementi humiditatc. Subditduono-indaad
remotionem dubibrum : fecun>' dum ibiLEt
dirpnritiones,~|PrimopraEmittitimemum.Se cundo declarat.fecunda ibiLOmnis.nO
Dicit primo cj> licet polltum fupra liiCLit q> pulmocft liumidior hepate
, tu tamcn fciie debes puhxjo non eft humidus vehementi humiditate.Et
intelligit per hoc pulmonc naturah' humidi'' late non efife vehenunr
hamidii.i,non elle ita humidum cutfupra graduabaturquatidoponebatur humidior
hepa> tc,quia naturah humiditate non humidior eo» Omnts.n.copro mebri
naturahs fiRs e ei quo nutntur.Etfecudum fuaaccntalem complexiox nem limilatur
ei quod ab ipih ruperfluit. Fr ma.PuhTioeftnatura ihumiditateminus humidus
he> pate.Secunda, Acadcntali humiditaic.quam acquirit a ca> larrhis
defcendentibus adipfum,ct vaporibus humidis ad ^'"I"io> c.nr7r
'^''r ^'^humidiorhepatc. Probantur ift^ niscom M*^^^^^ na^ plexioet '^0?^ r
r"'/''^^"o ""t'"""'' accidenralis vero
'«^hri n ,rH „ ^ ^"P^i fluit.fed fanguis ex quo pulmo ^'''^^^V nplv
n.,""" T^^""' '^"'"'^^"^ '
^"^'"o ^ccior fangui/ vll '^'^Pa^^i"'^ eft multarcholerx admixtus
rni^ r"" P"^"^0"e vero plurima: fupe, fluicates hu ni
aGeiuntipfumpotentes.accidentaliter humedare plus Y'''''^'T ^"^"'^
f^'cundum naturatem complexio roTul
^'"^^'""'''^"''^^P^^^'^^^""^^^ accidenralcve.
d^dar.li '? '^^^ n^aforem.Secundo minorem &
declarauoncmeius.TerrioconcIadit. fe.undaibi I Pulmo autem.lcertia
ibiLPoftcH^-iPritn. oar! ""1 plexionemmembrodebiram:rpofu^^^^^^^^^^
qu^m.Econtravcroperaccide'nraK^^^^ brumfte,,nIatitudinefanuatis,fiuenon fiait
caSaX SalT^'"7'^^^^"P"^^"°" ^^^hens mcmb um ruenio^^^^^^^
p""atis,eftaccidenta!is complcxio,diftr guendo accidcntalem contra
naturalem iam didam.no n €it rcquifita ad operat ones cius Pr :« i namur
humiditatem naturalem^onf ^ro? -'^^^ '""'^'^ partiumipfumintcgranTum
&?o^i^^^^^^^^^^^ '° '"''^^^ fitorum ad fuas opcTationes e^^^^
''^'^"^ peiRcerctopcraiiones. Sccundonoia i la j,nS • ? bei mcmbri
compkxio fimiUtur &c amnif^r ^ T ^ ^''Ponitur&glofttur.Egoauicm ficexnn
^'^b'orum,talcm obtinct nutrimcn™ ,^',7 '"l !^"'"?";'
""'AficdJIi "r^fpondct nutrimer^. K„.l . ■'^'lealp.s. Tertjo
nota t^ fuperfl„i,,s „73. Tur tali gradu eft n!'''n'^'''"' complexionem
affimula fufaA^ineo^gf"^^^^^ dif. quiahumidit&? f
^^^"2^»",*"^^^ ^^nt^hcns . 6C idcoc5^c.Scdd,ceturT '^"^
hulufmodi '•'^tur hoc clanus in quicltionc» D o a in, zt &multc mixto
cholcrx.bt hoc quidem ipfemet GaPnosdocet.inipfo utro multa huniiditatis
fuperiiuitas coih|;itur,propter illud qucd ad ip fum afcendit dc uaporecorpons
, dC propter ii" lud quod ad ipfumdefcenditexcatarrhis. Ponit minoi em cum
eius declararionc, Et patct* No/ ta primo cum fubftantia pulmonis lit vel
dicatur £ubtU Iis,oportuit eius nutrimcntum elTe vel dici fubtile.quod no
potuiteffenifielTet veldicereturcholericum» Sccudo no ta fecundum coem v
am,hicfanguis non dicit multfi cho> lcre admixtus,quia fit cholericus 3c
calidus,&: ficcus refpc^ du nutrimenti cutis, fed cft refpecfru illius
cahdus hnmi^ (Aus.SC confequenrer q» ifta cholera magis in calido q in fic-
coalterat fanguinem hunc,licetaliqui dixcrint pulmonem rcfpccflucutia cfteficCLccomplcxion
s quo ad compIexio> ' nem naturalem, Et dicunt illud intcIIe/iHe Aui, dum
di^ xir:ipfum nonflTehumidum vchemenri humiditare.i, rc^ fpc<nucutis,quia
refpecftu acqualisad pondus non dicithu miditas vehemens.Etadducuni ligna
fumptaa nutr:mtto quia f^nguinc calidiflm>o,a fubtiljtate,a leuitate, Sc
fpogio fitatefutjx.Itcqa cotinue recipit fumos .SJratarrhos , nc ib lis nimis
humeciaret.hacc tn pofitio non placct, Poftcp igit fice(lrcs,hepar multo
magishu^ midu e pulmcne humiditate natural»,&: pulmo magis cft
madefacf^uSjhcethumiditans mora ip fum in fui etiam fubfiantia molliorem
fccerit. Concludit quoddam.Er patet in littera* EtdifpofirionesphVgmatis d{
fangumisita intelli^enda? funt . Phlcgmatis naq: humecSa^ lio eftfccundun-!
modum madefacicndi.Etfan/' guinis humcc^arfn fmindum modumaugmcn tumfacendiin
fubftanria, Nota hic innuit iftas concIufioncs.Prima phlegma acci''' dcntali
humiditate eft humidius fangiiine.Sccunda fubftan tiali fiue narurali eft
contra. Tertia concIufo.^Licct ita fit: abfoluteramen phlegmaeft humidius
fangtiine,quac ponit ibiL Licet phlcgma.l Secundo nota cp licct aliquo modo fic
fe vidcatur haberc phVgma ad fanj>uinem,ficut pulmo ad hcpar,drntcr tamen
dicitur pulmo Sc phlegma accidcn/ talifcrhumidius .pulmoq'iidem,quia in fehabct
humi> ditatcm fibiaccidenra1cm,pblegmaautemquia membro^
rumaccidcnralitcrhumecrtatiuum,neccflrarium cft tamen humiditatcm fuani elTe
phlegmati naruralcm.Ex quo patet quomodoctiafangnisdiciturmagi?humidus naiurali
hu/ miditatc quia.f.membrorum magis c^ phlegma naturali^ humccftariuum. Tcriio
nota.non cffe intentionem Auic* fanguinem non cftemcmbrorum
aliquomodoaccidentali rcr humccftatiuum;fed vult fanguinem magis naturalit 6C
tninus accidcntaliter,ccontra vero phlegma. Licetphle|2:ma
naturale aqueum pleruc^ Cit maioris humiditatis q; fanguis. Ponittcttiam
conclufioncm. Sccundo probat ib'LHx pui^p/ fanguinc.l Prima parspatcr. PrimofTO
aphlegma na ^gj^li^ turalc dici aqucum,quia ekmcnroaque proporiicnain. Vcl
dicttur aqucum rcfpecftu alicuius fpeciei non naiuralis phlc T .
gmati8:vtcft^Tfeum.VeI d citur aqueum rcfpec^tu fanr ^"P fiu^.cutus
rcfpcc^u cft fuperflue humidu. Secudo nota* h-ccftdirpTcxlra.rrima dic/tprmAS::
eftmeliortS: clarior, Sccudarlcrnqj,qcf'notantdr,ppph!egma a difpcne fua prima
diuer(um no eftc fcmpcr tale,vcl cn rhlegma ct fan guis funtin fuis nalibus
difponibus quod plcruci: cft. p I ^ guisiuntmiuwuu jDUbunpon^Dus
quodplcruci^eft. u raoautemnutriturcalidiflimo luigjiae Exranguincenimcum
quantud.geri debct P R I M I C A di'gcn'tur»multum humiditatis cx eo
rcfofuitur, qu^ erat plilegmatis naturalis aquei,quod ad ip fum conuerfum fuit.
In fequenti bus autem fcies q> phlegma naturaleeft fangufs, qui ahqua con
uerfus e(i conuerOone. Arguit ad conclufionem fic.Ex fanguine.f.ex phlegma>
te generato dum complctc digeritur,eius fuperfluitas,c5<: iiu miditas
confumitur.ergo phlegma cft multo humidius fan guincconfequentia patet,(^
antecedes declaratur infra, du oftenditurqjphlegma noneft nififanguis diminute
dcco^ <5lus» Et nora cp illud argumcntum tener potiflimc ; quia
haecdigeftiofftacalidohumidum fuperfluum cofumcnte* Cotra,quia per idem
fequereturfanguinem eflfc humidio/ rem lacfte» Negatur confequcntia*Et tu vidc
fupcr capitu lo de modo generationis cmbrioni»» Resautficciorquaccm corgc
funtpih',fant cnimexuaporcfumofbqui cleuatun Refolutii nanq^ fuit in eo de
uapore mi xtum erat,&: pu ra fumofitas congelata remanfit. Ofidit partes
ficcas.Et primo ofidit pilum efl*e in gradu primoficcorum.Secundoofircndit os
eiTe in.2,ordine.Ter tiooflienditordinemaliorum.fecundaibi L^oft^ea cfl:os.n
tertiaibiLPoftosautem.l In prima parte probat hanc
Conclufioncm.Piluseftresficciorquacfit in corpore nro> Probatur.pilus
gcnerarur ex vapore flimofo a calido cleua^ io,a quo refolutuni eft illud de
vapore,quod ei erat admix/ tum,5^pura fumofitas congelara remanet . ergo pilus
c res ficctor.confequentia tenet,quia nuUa alia res in corporc no^ ftrofit
exmatcria terreftri congelata:immoomnes vidcnc pcr digeftionem
fieri,c^antecedens Auic. derelinquit tanq notum. IntcUigendn primo pcncs
audorcs repcriri iftos terminos,quibus tanq fynonymis frequcntcr
vtuntur,pro> Vapor P*"'^ difFerentes.f.fumus,exhaIatio,d<: vapor»
Eft.n, cjd & ex vapor corpus aereum veraqueum.Exhalatio vero proprie
halatio ignfa» Vndeprimo methco» Dicoautc vaporc velut aqua» ctfumuf
Exhalationem vero velutignem.Fumusautc cft terreftrc Ariftot» -corpus ,a calido
fupra violenter cleuatum, Ad propofiium matcria cx qua generatiir pilus non cft
vapor,quia talfs no cft tcnax,nec cxhaIatio,quia illa non cft apta nata retiner?,
crgo eft fumus vel vapor fumofus terreftris no multpfub^ tilitatis,quia
cxhalaret^necgroflfitiei^quia no penctrarct,fed tantac,vt in poro rcrineatur
donec congcletur , dc cxpcc^lct propulfionem ab alia fupcruenicntc
materia.Secundo nota -hic cxplicari caufas gencrationis pili. primo agens
rcmotfi cft calidum,quod eft velur vrcns. vnde in pilo cft modica de
digeftione.Dcinde materia,quia vapor fumofus SdcDc indc expUcatur agens
immcdiatum coplens* Et forma , cn diciturcongelata.complcns^n» eft frigiducongclas.
Et fic aliquo modo patet eius forma. Tertio nota non eflfc intc^ tionem
Aui.totum humidum eflfea pilo refolutum, quia fic non ftarct glutinofitas 8c
continuitas fuai^ partiij , fcd vult plurima cflfc facfiam ipfius confumptionem
. non tamen to talem,fed tantarcmanfiflfc vt conferuetur cotinuitas cius»
Poftea cft os.ipfum nanc;^ omnibus membris dunus cxiftit» Probat primo os eflc
Ciccms oibus mcmbrcs» Seciido q> cfthumidiuspilis.fecunda ibi LHumidius
&c.~I Primo arguit ficOs eftdurius omnibus membris,ergo cftficcius, r>.
. . . ^°"^'^^"^"tiatenet,&aflumpti3patEt. Notaduritic qncj?
Duritiei fieri a fngido^qncjp a calido.ExcmpIum primi, vt in glacie, gno du^
E^^«lP^""^recundi,vtinlatcrc,luto,ofl-c,&:c,Pnmaarguit plex.
fng.ditatem.fccunda ficcitatc.Debct igiti.r intelligi talitcr
ag.inicntaAui.O«eftduriusaItismcbris,a:cuhocacalf>
dogeneratntalc.,g,tcftvcIdrficc.^Qno;rgodiftinguiet
difcernidebctprimaduritic^afccudaalibi efcfutado cft. A V I C E N N ;E,
Humidiits tamen pilfs cft» Oflis aanc^^ gcnc^ ratio eft ex fanguine; Probatur
os cfic humidius pilo.Primo ratione. Secundo cxperimento.fecunda ibi cum dicit
LNos autcm»! Primo hoc.Secundo concludit corrolarium.fecunda ibi LQ.uapro
pter.lPrimainduas ficutduplicic probat.fecundaibiLCu lus fitus.l Primoarguit fic.Oflis
gcneratio eft ex fangui ne,ergo (&:c.tenet c6fequentia,quia no fic cotingit
dc pilor Cuius fitus eft fitus qui humores naturales fi,/ cxiccat locatus m
eis» eft Arguitfic.fitusoflfiseftinmcdio,quia humiditates hu/ morum multum
exiccat os. Nota cp os dicitu • naturalic* carnecircundatum.ideorcfrangiturcius
ficcitas ab humidi tate carnis.quantucunq^igiturnonforet ex matcria oshu^'
midius pilo,remanet tamen ex hac contraopcrantia humi> dius. Contra,quia
pilus eft flexibilis 5^: os non , crgo pi> lua cft humidior ofte.
Refpondetur hoc clTe propter fubti litatem. Contrafubtilieturos.frangcturtamcn.
Aliter hoc cx modo permixtionis humidi cum ficco.vnde contin'- git res ficcas
eflfc plicabiles ficut piUis,6<: humidas rumpibi les 3C comminuibiles vt
glaties.Et tu hoc cofidcra cx quar tomctheororum. Qiiapropter os mufta nutrit
animalia. Pili uero nullum eorum nutriunt,aut fortalTe fl nu^ triuntexeis
aliquod, ualde eft rarum 3C extra^ neum:ficut exiftimant quidam q?
uefpertilioncs eos di'gerant,&: in eis deledentur. Patethoc/ ^Nos aute cu
duas quatitates cfiis & piloru i'n podere aequali aflumpferimus, dC eas in
cucurbi ta alebicofupcrpoOto diftillauenmus.egredict
exoftepIusaqu^.8^pIusoIci,&'remanebit mi^ nus fecis.os ergo pilo humidius
eft. Patct hocetiam/ , Poft os autem in ficcitatc cft cliartilago. Ponit
ordincm aliorum mcmbrorum,dicens q> poft os in
ficcitatccftipfachartilago,qux eftduriorpoftos, ^eft quafi de naturaoiTis.
Poftealigamcntum.Poft chorda» Dicit cH5oftcartiIaginem in Cicchate'e[h
I/gamentu fW fum.coc;^ficfehabetadchartilaginemficut chartilago ad os.Et pe r
fim.Ie poft chartilaginem cft chorda» Poftpanniculus. Contt^a,quia com ponitur
cx villis nerui Sc ligamenti fi/ cut chordainfra cap.de membris, Dicendum cp
chorda peruenitad maiorem duritic(5efoIiditatcm, quia habct for^ tiores motus
fuftinere.&: quia panniculus habet tcgerc mc> bramolIia,nefua mollitie
Iscderetur. ideofortepanniculus tcgens dura pofl^et cfle non minus ficcus ct
durus a chorda fedhocnonexprefl/t Auice . relinqucns tanquam facilca
nobiscompraehcnfibile, Poftartcri^.Poftucnar Qpia funt vcnis magis durae 8C
panniculatcs, ctiam dc/ bet dlefortiorcs ga motibus fubrjciilt,& „6 vcng.
Ponunt aot paru eleuatx in ficco»qa Aui.imaginat eius ficcitate ab
numiditatcfanguis &:fpus tcperariJdepatctdc vcnis 8Cc, Poftnerui motiuL
Ptoptcr ipfos indigerc plutima fixionc, Poft diB tipi AU iEtatis diffo mf
tiplex. , F E N. I, Poftcor* Hocpaceu Poftneruifenfu , Dicit Aai.q, poft cor
ponuntur in ficcitate ipfi tierui fen' lus,eo g i ipii maiori indiget poiribilitate
5c m.nori fixione, MocionisenimnermFrigidiores <^ficdores fimul
ex!(i:untceaiperamento. Nerui autem fen rus.frigidiores quidem/ed non multum
funt te t)era;ii^to[kciores,an:forta{reruntei propinqui ^ neq^ etiam in
frigiditate funt ab eo uaide re^ moti,pofcea eftcucis. Contra.Primo quia motus
fit pcr caliditatcni. Item plus de calore re^uiritur ad motum cp ad fenfiim ,
vt,4,dc accidenti,5(i, i ,inteiiotum»i>itur non frigidio. es funt moti ui
l.nhtiuis. Noia hic primo cp Auic.comparat folu motl i|osadkniitiuos,cS^pe.
cunfequens motiuos & fenfitiuos limuUdfenlit.uosfolum,eoc}, omnis neruus
motiuus eil Icn,iciuus,fednonecontia, vtcolfr loco prgallegato» Sc/ cundo
no;a,ncruoseirecomplexionisfrigida:facile coprg. he: d, mr,.ja,a am membra exanguia,
Motiuos etiam dfe complex.on.s iicc^ coprgliendirur,q,..a in motu requnitur
,hx<o,v^ aucem nerui fenfus lint ficc, non eft euidenter ab
au.tonnusp,obatum,licetforteiioctaau experti fuerint, ueo han lum eorum
tefiimonJo. Sciendum tertio cp ner ui fen.ir.tu fdum,puta .jui fu„t inarumen.um
tac-rus , funt ^ecundum vtraq,contrarietatem tcmperanKnto faiis pro^ ^u-nda 1 ^
'^r^^'"^' P'"^""^ negatur^confe. TtZt^^n^ feu..dum
concederet b'o n^, ; ^^^"7^l^^eadift.moperationem daco a cere. ■^cut de '
ol ^ t^"^ ''^' calidiorem; iicut de aii,. plunbub fapra didum eft.quare
3Cc, CapituIa.licertiumtcrtiedo(fir/n^,quodertde complexionibus actatum dC
gencrum. Tatcs omnes fcft quatuor. Aetas ado
.•"^;v'^"*",^^^^^^»-^tasadoIerca^^^ ii^
^^^^'•^"^^lJad.xxx.annos. Pofrea T7 ''^^^^^^ cofiTrendi qu^ uocatur ^ras
pu:chntudinis,etertf€reur.]jad.xxxv.aut.x! an nos.tf ^rasminufndicumuircirs non
amicti. turmanifefte,a:htce^:.tasfenec^utis,qua.f^^^^^ eju^ad annos.fx^
Ereft.ra. minu^ndi cum ^amferta uirturis debiU'tate,& hic quidemeft . *tas
renium,a^ nnis uitse. ^^cclaratdecomplexionibus aeratiifr» r.,,-*. «^. i i
^•^nr.-tuntur,f^fimiliterfexuum,C.l^^^^^ l^-^ dic.V.LSecundum aJuerfitalem v
^Tp; LT^^ r ' 'f;numen,^ :rtarum.Secundonot,Ccorn^^^ ^^^'^^
dM^^^^^^ibiLlnfantium veronPH^^^^^^ ieS;r/-"-s-n^of^ l'*^terap3t,; D.a^
pr,moomnes setates elTe quatuoT^c. rtes. a,ida r '''^ nota a:tatis plures
dantur notiffcario ntione^c^t";^^^^^^^^^^ animal s^qtlJe ^Pc?^^^^^ Alq a^ras eft terminus
vitx , Aln,xtas eft difpo^^^^^^^^^^ "'^"'^^^ ^iminuitur, Iirerattributa,tempor,l
7"^ ^^'"^'Pa^ riam proportionem ci menfurata, fecundum va> le.
Albertus aiitem mao ""'"'"ru
^^,^""^'^""^ ^adica^ cf^rute defcribit xtatemTc^r
'""'"'"'^ ^ ^"^"^ uente rel dumjn quo virlf vi
fur^moaim veloperatio^^:^':^.^'""^^^ D O C lU. 2t Concniator
vcro.dria. KJ.fic actatcm pcrfecTte defcribit» Concu ittas efi:
difjjofitioanimalis permanentioi:; mediante com> plexione rebus viuenobus
aitnbuta,ex adione calidi in hu niidum,^'cuiufdam nifiuxu caufaca,tali
periodomenfura^ ta,quo illud augct,aar,decreilic,&' maniFeae declinat, Sed
huius diff nitionis decIaratiOjin quacftione pafebit qua qUC> ritur. vtrum
quatuor funt actates. Et ii confideias,quida indefcriptionibusd;«ftispera:tatem
intellexerunt tempus menfurans ipfamdifpofitionem prouteft tempore menfu/ rara*
Ex illo patct cur non diffmit actatem hic Auic, quia videlicet fumitur pro ipfa
difpofitione menfu; ata , Sc fic cft complexio,quje iam diffinita efi.Caufa
piobabilis eft. Sed ^babilior ea,quia non placuit. Notafecundo q, ex acflio nc
cahdi naturalis in humidil ab intra in nobis quatuor gc^
neraIesreperiunturmutafiones,fecundiim variam propor tionemcalidi
adhumfdum,Quandoq^.n*caIidum natura-' le habet ad humidum proportionem
talem,q> fpfum potcfi: cxtendereadmagnasdimenfiones, Quandoq?non pofeft
ipfum humidum,proptereius tcrreftrcitatem ,amp!ius e\> tenderc,I:cet poflfit
ipfum fub ocquali mcnfuia conferuare, <S(:corpu&fub^qualfrubore.
Quandoq? au^cm intantum teneftrificatum eft humidum,vi calidum non fe polTii
co> feruarc n menfura acquali,quare dtxrefcit calor &. corpoi is roburin
•^iuanritare^licetnonmanifeft^declinet. Quadocj veromanifcftedecl
nar.Etpropterhoc quatuor funt ata/ /Etates ^ illud eft fims vitac.Dicitur autem
adolefcenfiae.t.crt fcen tia-.Adolefcereenimeftcrefcere.Etdixit e,e. quia
huiuf^ tTiod< actati^i longirudoS^bteuiras vaiianturfecundum va rietaiem
complexionis natui alfs» Adolc(centiar uero a?tas diuiditur.f n ^tarcm
mfanriae&rli^cquidemeftcum membra pueri no.idumadmotiones 6^ambulandum
funtap ta.Ef in aptatem dentium plantatiuam , qu^ eft poft ambularionem
&'anrequam fit fortts,6^ iU lud eft cum nondum gingiuae fiint omnibus dc
tibiis repletap. Poftea cft a? tas concuftionis , qua: quidem eft poft
uehemctiam 8C natiuitatem de^ tiumAanrequam poIIuantur.Deinde-eft^ras ali?ulema
i;ue!alguadi,d:rchaci.cu abeoegrey ditrperma,quaeeftquoufc^barbefcat.Pofteaeft
a:tas fortitud i nisrquae cft donec finat crefcere. Notandum primo q, hanc
artatcm fubdiuifit : quia plu^ res in eaab mtra percipiuntur
mutationes»Primo.n.nogra dirur,nec loquitur.Dcindc fupcrueniunt dentes,et
graditur &' loLiuitur.Ueinde concutitur,& fortibus motibus mouc>
tur.Dcindc poIIuitur,poft barbefcit,(&: compIetur.Quia cr go in hoc tot
mutaiiones pcvcipiuntur.ideo fubdiuidit Se cundonoradiciturinfans,qiiia
notans.Puer vcroquafipu rus,noncoinquinatus v;tijs.Etdicituracias plancaiiua
den tium: -ju.a lam dentibus replentur gingiuy»Licirur eta^ co ^^^^"
cufiio.i;8,aur qu^a fortiffcato tunc calido valde fuprr humi <^"^^^is
dum rcfpeaueiusquodprius^videturq? quafiillud coiicu titur,aur quia in hac
^cate fatis vigorata virtute motiua,pue ri iptouidctibus 6l inordinatis
cocutiunt motibus aut qa in hac actate incipiilr
pucii^^puellxadlibidincincitarf &co cuti,5^ qnv^ faperflaitaiem dic^am
alguadi expcllere» Jnfantium uero Colum ab in/antia ufq? ad nix uentutem
complcxio incalore fcre remperato in humiditate fei e fuperflua exiftir. *
DecIaiarcomplexionesaerarum.PrimoJncalido 8^ fri> gido.Secundo in humidoc^
ficco.feamda ib- LSed puero^ rum.-lPrimooftenditqualiseftcomplexio adolefcentiirm
&iuuem.ni.Secundofenum.T crtroconcludit.feamda ibi LPoftcaeft fcieiidum.l
teniaibi LQuod igitur,-] Prinjo Intans,' Pucr. yttasco P R I M I C A
t>ftendit quatis fit complexio itifantium.Secundo circa co> parationcm
pucrorum ad iuuenes tangit varias opiniones* fecunda ib L^^cdici autem*l?rima
pars patet. Notanc' dr in humidirate fere fupe: flua,refpe(ftu iuuenij,aut in
rela^ tione ad operationes,non tn lefpecftu ipforummet. Mcdid aute antiqui
inrer fe diTceptauerunt dcduabus caliditatibus puericfac , & luuentutis.
Fuerunt enim eorum quidam , qui dixerunt q? caliditas pueri eft maion Primo
ponit opinionem alioi^t. Secundo GaP. fecunda ibiLGar.autem.li^rimo
primam.Secundofecundam. fe/ _
cundaibiLExeis."lPrimoponitprimam.Secundomotiua ib;L^tpfopterillam.~lPrimaparspatef.
Primo notan/ ^ dum perpucritiamhic intell gi totam aetatem crefcenriac
iuuetiis» jjy^ adolefcentix.Per iuucntutem vcro aetatem in qua non amplius
crefcendo procedit,fed ftat. Et proptet illam plus crefcit. Primum motiuum .Puer
propter fuam caliditatem p!us crefcrt igitureius calidltas cfi:
maior.confequentiatenet, eo c;^augmcntum(Tt a calido,ideo maiori
exifienteangmcnto concluditur maius elTe calidum ,ficut cx maiori effedu con
cluditurmaior caufa S^c, Nota.plus crefcunt.f. c| iuuenes cft
coparattoabufiua,velnon vera. Aliter plus.i. vlierius
crefcendoprocedunt,6<:fuppIe iuuencs non. Ideoc^ omncs eius operationes
naturales de^ nderq dC digcftioriis funt maiores, dC dtutius durantes. Sccundo
argutt fic.omnes opcrationcs naturales.f. digo ftionesc5<:appetitusfuntmaiorcscX:
diutius morantes,cr/ go&c.confequentia tcnet,co q> omncs iftac
operationcs funteffedus caloris. QmcaIorinnatus,qui'{neft ei's cx fpermate,
magis eft aggregatus:8c: cft minoris tempons» Tcrtio arguitur fic.Calor innatus
qui eft in eis a fperma te:eft magis vnitus,fiuc congregatus,^ cft minoris
tcmpo j-iSjfg tur &c.tcnct confequcntia,quia 3C virtus ct calor ma gis
aggregatus & vnitus cft fo' tiorcSt: maior diuifus , Sc antecedens patct
mimis enim fubfecutum eft tempus poft generationem puerarum $iuuenum:vt patct,
Et ex eis ftierunt qui' dixerunt q? calor innax tus in luuenibus eft ualde
fortior. Primoponithancop-nionem. Sccundomotiua» Tertio foluit/ecunda
ibiLCl,'oniam.l Qiioniam eorum fanguis eft maioris quanti tztis.SC magis
fpiffus , idcoc^ accidit ei's fluxus fenguinfs ex naribus plus dc fortius.
Ponit motiua quatuor fiue rationes. fecunda ibi L Ht corum.ltertia ibiLHr cp
iuuenes.nquarta ibiLEt ipfi.l tcr tiaibil Defiderium."! Prima
ratio,ranguis iuiienis cft ma io^is qaantitatis 5C fpilTior^igitur
cS^c.confequentra tenet,c,a fauguis multi plicatur a calido 3C infpifTatur, SC
antccedens patet,c]uia plusaccidif eis fluxus fanguinis narium ♦ OC hoc a:guit
eorum fanguinem cfife magis bullientem. Etqjeorum complexio plus ad choleram
dc^ clinat , e>c puerorum complcxio plus dcclinac ad phlegma. Sccunda
ratio.Complcxioiuucnum cft magis cholcrica, ergo cft magis caIida»Et
econtra,pucrorum cft magis phlc A V I C E N N gmatica,Cfgo frigidior SCc^ Etqj
luuenes uehementioru motionij exiftut motus ucro non eft niQ propter calorem.
Tertia i atio.Iuucnes funt fortiorum motionum, 8C non fi[ motus nifi a
calido,ergo dCc* Et ipfi ctiam uehemcntioris iftimbrae cxiftut & funt
mehons di'gcfti'onis,&: hoc ex calorc. Quarta
ratio.Iuuenes funt fortioris iftimbrxti» Fortiorii digeftionis,qux non fit nifi
a calido. Defiderium nancp non eft cx calorc , (ed ex fngiditate. 1 deoc^
caninus appetitus.cx fngtdita tc fa^pius contingic Soluit motiuum iftorum dc
appetitu. Secundo declarat propofitum.fecundaibiLSignum autem.l Dicitprimo
iftos exappctitu puerorum male arguere,quia appetitus vi goraturafrigido,cuius
fignum, quiafreqaenter fft appcti/- tus caninus a frigore.Et nota quarc dicitur
appciitus cani^' nus.Et quarc dicitur adio corrupta. Signu aute q? uehcmcntions
iftimbrae iftt exi ftanteft,q? nec^naufea c^ccidit cis, nccp uomftus,
necpfaftidi'um,quemadmoium contingit pue^ ris propter digeftiuae eorum mahtiam,
Decfat iuuenes erfc vchemctioris iftimbrg.i.digonis, qa eis non accidit
frcquenc vomitus vel naufea ficut pucris.. Et fignum q? corum complexio magis
cholc ra?pertincteft,qjomnescorum a[»gritudines fijt
caIid(^^,ficatfebristcrtiana,&:eorum uomitus ta
tuseftcholericus,aFgritudines autem plurimse, qua? pueris
eueniunt,funtrrigidap8(:humid^,et corumfebresfunt phlegmaiicap, & plurimum
quod uomunt eft phlegma. Declarat illud qd'fumpfcrat.f.cj» coplexioiuuenu /it
ma gis declinans ad coleram,quia omnes fug argritudines funt quafi
colericg,& puerorum phlcgmatic3e,etiam plurimum quod vomuni pucri cft
phIcgma,iS£: iuucncs cholera, Et augmentum quod eft in pueris non eft pg
fortitudinecaliditatiscorum, nccp cft nifi pro-^ ptcr multam ipforum
humiditatem. Soluitaliudmotiuumillorum fumptum ab augmcnto» dicens augmentum
non elTe proptcr calidum , fed propter humidum fiuchumiditatcm.Eadem.n.
velminor menfu/' ra caloris in fubiediohumido poteft augmentu faccrc,quae tn in
fubiecfio ficco augmcntum facere non valeret, Maximum etia eorij defidcriu
fignificat calo ris eorum diminutione. Hat qutde funt duai^ fec^arum fententi»,&:i'pfarumroncs*
Hoc ta(5lum eft fupra# Galenus ucro am^abus fcc^iscotradicft.dicit n.qu6d
corucaliditatcs inradiVcfuntxquales. Poniiopinionem GaF.Secundo declarat
cam.fccadaibt LEthuius.l DicritprimoGaP.ambabus fet^is numcra^ tis
cotradicit,diccn8 q> pucri 8c iuuenis caRtatcs funt xqua les in radice,licct
caliditas pucri fit maioris quantitatis ydC minoris
qualitatis.t.acuitatis.Econtra vero caliditas iuuc/' nis cft minoris
quantitatis 8c maioris qualitatis.i.acuitatiSr Primonota»AuiCftefpondcndoadiftam
quaftioncm itt^ nuic C di C dr lU! exi ali Pli C; tir rel dc dupFr. Corpus ius
vel «xtefius alio du' pliciter. Calori derfDie/ <^um du Plex: F E N. 1. nuit
hic tres concluiioiics^Prima.calor pueri 3C iuuenis (m aquales in radice.i.rn
gradu.Secunda.calor puer. eft maio risquantitatis (St^minoris
qualitaci^.i.acuitatis calore iuue> nis. Tertia conclufio.calor
iuuenis e il econtra. Secundo nota cj» .;aP.contradicic his fedis in prima
conclufione . in alrjs.n.fortenoncontradicit,ideopoceft poni medium in^ ter hos.
Tertio nota calorem qn:^ fami pro qualitate Cu gnificata per lioc abftradum
caliditas.frequenter autc pro corpore calido^vt fpiritum calorcm appellamus,
hic fumit calor primo mo. Qliarto nota per radicc intelligendil e(Te
gradum.namperacqualitateminradice denotatur xquali^ tas in calorc pueri SC
iuuenis aliqua.S: no ni(i gradualis vel intenfiua,quia extenfiue funt tam
ratione fubicdi propri] q ratione fabiecfti comunis inacquales. Et fuit hic
modus Io> / quendi,ut credicur penes arabes,radicem gradum incellige tes
forte metaphDrice,qui3 ficut ex radice cofurgitillud cu> ius eft radixjita
ex gradibus confurgit forme intenfio \^el ef fentia. Qiiinto nota ad veritate
huius prime cocFonis opor lere poni alia paria in rcgimine,copPone nali,vt
patet, Sed puerorum caliditas eft maioris quantua tis minoris qaalitatis
Jdlicctacuitatis. Et lu^ uenum caliditas eftmtnoris quaatitacis, dC ma^
lons quahtatis.f acuitatis. Secundacodufiotada eft.Procuius intelleau funt tria
notanda. Notandum eft primo vnum corpus dici polTe
maiusvelextenfiusaliovelmmusdupliciter. Primo mo> dorationedimenfionum
propriarum.Secundocomunium vel extranearum.ExempIum primi.Si in vafe vno fit
vna libravmipuri:S::inaliomedia.primum vinum eft exten^ lius ratione
dimenfionum propriarum c^fecundum,vtpa ter.bxempUi fecundi,vt fi primo addat
libra media aqu jc, ita q» lecundum imaginationem totum aggregatum fiat ui num
extenfum extenfione vnius librx cum dimidia . vino lecundo quod erat libra
mcdia addat libra vna cum dimi^ dia aqnc,.i<:fiat totum vinum SCc.vt duarum
librarum. pa tet q, ratione fubieai comunis maius eft vinum fecundum
piimum,licet ratione fubtec-ti proprn maius fit primuni fecundo.
Adpropofitumcalorinoftro duplex correfpon
decfubieaum.Vnum.Cproprium,6L^ilU.defthumidumra dicale a generatione
cocrac-cum.talc.n.ciuia maxime aTretl cO:purum,eftipfius optimcfuftcrat!.^um.
Aliud eft fub' ieetumextraneum,vtefthumidunKxnutrimentocontra^ ^ium,qaodquian^n
eft a:quebeneca!oris fuftentatiuum licuta.Kradumagcneraiione,diciturfubieAum
extraneQ rcrpec-tue.us.Aggregatum autemexhis poteft dici fubic. ^um comunc.
Ad,ppofitum cum dicitur calorem pue. ri elle maioris quantuat.s,,ntel!iai,ur
hoc ratione pprri fub icdl, ca!oii..hum,dum.n.a generatione contradum «n pue
toamplmseft qj tn luuene.econtra veroin iuuene amplius
«ltlium,dumexnut.imentocontradtum. Exquibus oe r i""^' conclufiones.
Prima ra "or,efab,ccftipropr,iinpuerocaIor eft amplior. Secunda
rationecxtraneivclcomixtiamplioreft inim.Pn^ q - "&eS^^^^ Pwerlp^^ptr
^^^-^ZtjT'^^^''^-«ocaliditas puc co,fecunduSf hum,do,a1iis par.bus ^coniunda
fic> /iccitas pot&^^^.^^^^T "''^^^"^^^^qui^ ditas ficcitati n
P'''^*^ """^^ caliditat.sprodudiua,&caU
doq^ficcitasfi^f"^"^^";'^^^^^^ lidum redditur caufa,qua fub
ecflum ca. telleaustertixcrndufi^^^^^^^ Exh.spatetin. ^ Ethutequfdem
dedaratto,ficatip(cd,'dt^ «top nemurunamfolarncaliditatem mmS
ra,autcorpusfubtilecaIidumunum in quan S D O C l\U 2i tatc qualitate fn
fubftantiam iuimidam mul' tam femeIpenetralTe,Gcutaqua,6(:aIi'a uice pe^
netraile in fubftantiam ficcam dC paucam , Qcut lapis. Etcum fic
fuent,^nueniemus caliditatem aqueam maioris quantitatis,&: mollioris quali^
tatis &:calidicate lapidea minoris quatitatis , dC acutioris
qualitatis.Etita debesagnoicerc cali^ ditatem,qa^ eftin puer.s dC iuumibus.
Declarat illas concIufioncs.Et primo cxcmplo. Secndo
probat.fecundaibiL^^ucri.n.n Dicic primo exemplum eius quod eft didumeft
hoc,imaginemur vnam folam ca liditatem in menfura,aut corpus vnum calidum
fubtile 8c inquantitate5(:inqualitatefemel peneciaire in fubftantia multam
aqueam,5c: alia vice rccepcum elTc in fubftantiam laprdeam paucam.Tunc cum fic
Iiierit,inueniemus calore aquae efife maioris q.jantitati3 5C mollioris
qualitatis. Ecoti tra verocaliditatemlapidisacutiorisqualitacis 3c minoris
qtiancitatis.Et ita de calidicate pucri 8c iuucnls eft intellige/' dum.
Sciendum eft primo q» dixit caliditatem folam, aut corpus 5;:c.fecundum quofdam
ad explicadum modos ambos quibus diuerfi tcncnt aquam calefieri, quiaqiiidam
dicunt per generationem corpufcuiorum igneofum 8C coi^ commixtionem a'c.vel
dicitur q> ficdicitur propter intelle dusrudesno percipietes modilquocalid
taspoiric infub iecfto induci.Dixic eciam notantcr penetraflfc , 6c non pene/»
trare,adexpIicandumq>vuU iftas qualitates in producfto dC quietato elTe
aequales,quialicet poncremus nuc adu pc> netrarc corpus arqualiter calidum
in hoc,<S: in illud: non;tn in fado pcnetrationis euidenter apparet iftas
menfuras cflc arquales. Secundo notaexcmplum ad propofitum ada>» ptando.peraquam
facit Auic*nos intcUigerchumiditatem puram 8c bonam pro fuftentationc calidi in
puero, per fic^" cam veropaucamlapideamhumidumbonum profufteii tatione
calfdi in iuucnc rcpcrium,quod quia valde eft pau> ciffcatum
5i:cerreftrific3tum:decentcrdcfignatur per fub> ftantiam lapideam paucam. Ex
quo primo patet remo^ tio comunis dubitationis hic moueri folit3e,quia cum
iuuc.' nis fit multo maioriim dimcnfionum pucro:debuit in cxe^
plopociusdicerefubftantiamaqucam paucam 8c lapidca miiltam. Dicendum c|,. A.hic
folum voUiit fubicaa ca> loris propria 8C non extranca comparare. Et quia
fubicdu proprium caloris eft in pucro amplius , in iuucnc vero mi> nus cX:
magis tcrrcftrificatum , idcoconuenientcr fubiedui caloris pueri proprium
defignatur pcr aquam mulram ; 8C iuuenis per fubftantiam paucam lapidcam. Patet
fccun> doq>inhoccxcmpIo Auic.tangitimplicitc trcs conclufio/ nes fupra
tadas. Prima.f.aequalitate in radice , dum dixit ' qualitatcfolaautcorpusvnumin
qualitatc jS: quantitatel Tetigic fccunda dii dixit:maioris qtitatis 8C
mollioris quall tatis,Tctigit tcrtiam dum dixit,niinoris quantitatis» Puen'
enim non fiicrunt gcncrati* nifi cx fpcr-- matetquod eft multum calidum. Probat
has coclufioncs.Primo q» caliditas pucrorum Cit maioris quantitatis. Sccundo
q> fit in gradu acqualis. Tcx^ tio q> mollioris qualitatis.fecunda ibiLEt
huic calori.l ter> tia ibiLSed calor.l Arguit primo fic.Pueri non fuerunt gc
nerati nificxfpcrmate quodeft mulrumcalidumcS: humi>' dum crgo calor pueri
eft multo maioris quantitatis. Priy monota vtquidam,pueri non dicuntur efte
penerati nili cx fpcrmate refpcclu iuueniT,quia licet vterq; fucrit ex fper
mategeneraruSjtamen quiamodicum tempus eft ex quo pueri fuerut fic
generati,amplius autcm ex quo iuuenes fuc/' runt generati,in pueris modicum eft
de mitrimentali humi do:in iuuenibus modicum deattrado ex fpermare 8C mul^ tum
denutrfmentali,ideo dciii eft non nifi ex fpermarectc, AUtcr tamcn 8C mdiusjvt
patebit ftatim» Secundo nota P R I M I C A gperma pcr fperma hic fecandum uiam
Gar»intelPr vtwq^S.nt^ (iupl^x* tis & £a:min3E,vtrun<j[ enini tam
materialiter effediuc & vtriJ/- concurrit ad generationem,'ut GaFJn Iib,de
fpermatc,licet que con mzgis effecrtiue,& ccontfa mulicris. Extcnditur
ctiam curritge ^"3"^°^ nomen fpcrmatis ad menfi:ruum*Dicit igitur
q> neratiov P"^" fuerunt generatt" nifi ex fpermate,quod cft
multu ni dupFr cali<1um SC humidum,(S(: fupple quod paruo tcmpore fuerit
Gat; exiccatum in puero,in iuuenc vero mulrum . ergo propriil fubiedlum caloris
cft in iuuene multum exiccatum:in pue^ rovero non.&perconfequenB
multoampliusefttalc fulv iccftum in puero in iuuene.quarc 3C calor maioris
quanti tatis,Ex illo patct qualiter tenet argumctum Auic* Con tra,quia
pofTibile cft humidum nutrimentale iuuenis effc aeque vel magis purum c^ humidu
quod cft gencrationis materia,vt fanguis qiio membra temperari nutriunt fn
iu> uentute,purior eft fanguine menftruali,igit SCc* Pro ifto
dicetur.inquaftionedereftaurationehumidi, Ec haic caloH nondum zccidit res qux
ip^ fum extinguat.pacr nanc^ augcri non ceflat,fed *crefcendograditur,nec
adhucften't,.nedum qcf lamrecrocedar» ^ - Probat cp Ot aeqiialis in gradUj&
arguiriic. Calori pueri non accidit aliquid vfqpad iuuentutcm c|uod ipfum dimi^
nuat fup. vel quod ipfum augeat.ergo calor pueri &c.confe quentianota»&:probaturafTumptum,quia
puer vfc^ad iu uentutem .lugendo pr.ocedit,& nondum ftetit,nedum cp ia
rctrocedatt i i?rimo notarq>lfCctin textuexpIiceturq> no> dum
aduenitaliqujd qood calorem diminuat , fuppleri ta> men dcbei riecjj augeat,qen^
hdn apparet c]uid elTct iftud,et hoc ipfo naturalitcr decurrente pcr fuas
actates,ct eadem na tui-aliromplexioneconferuatacum rcgimine dcbito. Sc cundo
notacj>tirgumentum Aui.ficnude prolatum no cffc
euidens.non,nifequitur»vfij?ad actatcm iuuentutrs calorin for.eftpotens ad augmentumfacfendum.ergo
gradualitcr non diminuitur.Ponaturtn.for.cholericam puerum reduci ad
tcmpcramentum,i.ta cp ih principio iuuentutis erit perfe iftc redudius.Et
patetcj^cbuiinut calor fatis gradualifcer di> minuctur,& tamcH
c^Jintiiiue.por^riscritadaugmenfum f4 ciendum.Et peridem patet>educi?ndo
melahcholicu. vfq^ ad iuucntutem calorcm continuc crefcendo phoce^erc^et ta
mencontinueaugmentumfieri. Itcmftaliquiscalor fuf Ecit augmentum
facere,minoriftofufficufacetc'cum alrjs paribus,qufa alias darctur minimum
augmemufii,(5<: vlti> tnum inftaneaugmcnti&c»
Intelligiturigiturar'gumen> tum Auic.flc calor pueri vfq?ad iuuentutcm eft
continue potens ad facicndurtt augmcntum.crgo merito proportio^ nis ad
humidum,c5<: naiJuralis cius adionis in humidn vfqi tunc non gradualitcr
minoratur» confeqnentia tenet : quia nonminoraturgradualitcrcalor mcrito
naturalis acflionis 6C proportionis niCi fubiedo talitcr tcrrcftrifTcato , Vt
nofi valeatamplius tantam caloris mcnfuram conferuare,fecf hoc ftate non
fitaugmentum,igitur:cxoppo(ito confequen tis fcquit oppofitu aritis^Et hoc
argumcntu intcHcxrt Aui» luucnibus ucronihilacciditquodeorurrt ca^ forcm
augmcntct innatum » ncc^ ctiam afiquid quod f pfum cxtinguar.
Adducitfecundumargumcntumadic?em,taliterargue^ do.Iuuenibus non accidrt quod
eorum calorem augeat vel cxtinguat,igitur5<fc»confequent!a
tenet,(5<:antecedes dimit tit tanquam notum. Notandum eil primo hic cp
Auice,. magis dubium apparebat,uel non ita notum.calori iiiuenu non aduen (Te
aliquod extinguens,qp augmcntans , co q> ca remiftionis caloris eudcns cft
nobis intrinfeca.f.exiccatio* non aute ic euidens cft caloris
augmcntatio.c&: hoc dc cau fis naturalibus naturaluer nos immutantibus
loquendo, io procedit polt declarando q, non accidit aliquod extingues,
;S;:dimittit tanquam notum non adueniflc aliquod augme^ A V I C E N N iE.
tans,omnes«n»concprdabant q» Ci calori in proccfifu zccidit mutatio,ilIa
eft;diminutio. bccundo noia cx hoc quod Aui^allumit in hac particula,6<: ex
eo quod alTumpfit in p> cedenti\pot fieri vna totalis r 6 euidentcr
concludcns ^po^ fitum,talitcrarguendo,caliditaii puerinon accidit aliquid quod
ipfam augmentet vel diminuat.&: fimilitcr caliditaii iuuenis,crgo xqualis
eft calor vtriufc]^» Sed ille calor in eis coferuatur humiditate mi nonsquantitatis&:
qualuatis fimuI,donec ad declinationem perueniat. Probat tertiam
conclufionem.caliditas iuuenis cft mino risquantitatis d:maioris qualitatis.
Sccundo rcmouet du^ bium ibi.LNccptamen.l Primoarguit.calor iuucnis co feruatur
in humiditate minoris quantitatis fimul vfcjjad fc
nedutem.ergoeftminorisquatitatis&: maioris acuitatis, Nota
primo.Dixit.conferuaiur.ad denotandum q> in prg cedenti gradu
remanct.Dixit;minoris quatitatis.f. rationc
fubiecftiproprrjquodeftiniuuene.quialongo tempore re^ fplutionem paflfum eft
quantitatis minoris dC maioris etia acuitatis,quiaminus intenfiuehumidum.Ex quo
fcquiiur calorem iuuenis elfe in fubicdo ficciori,&: minoris quanti^ tatis
ad datum fenfum,iS!:per confequcns quod eft maioris acuitatis feuadiuitatis,
Necp tii huius humiditatfs diminutio efl: ad.- huc diminutio qu» caFi tate
retinere non pofTit, nec^ eft nifi quia augmentu facere non ualct*
Remouetdubium.SccundoprobatibiLQuafi.n PrP mo dicit arguendo q, fi humiditas in
iuuene eft minoris cv titat.8 &: qualitatis $ fuerit in puero,fgitur non
potcft calo/ remfubarquah menfuraconferuarcficut poterat humidi/ taspueri.
Refpondct Auic.negandoconfequcntiam. no enim ad qualibet minorem quantitatem
& qualiiaic humi di fequitur caloris diminutio,fcd hseccftdiffercntia
quiain pueritia poterat calor iftc feipfum in humido conferuare dc cum hoc
fupereflrc ad augmentum faciendum,in iuuenc vc ro folum poteft feipfum
conferuare. Quafi humiditas tanta crat prius q? duas res fecerepotcrat ,
cuftddire V3 caIorcm,&:fupcr. cffe etiam ad augmentum faciendum , ad ultiV
mum ucro ad hoc deucnict, q? ncutram duarum rcrumcfRccreualebitoportetcrgout in
medio talis cxiftat,qjpoffitunam rem efficcrc &no al^ teram.FaIfum autem
cft ut dicamus ipfam poP reaugmcntareSCnon poireretincre calorem i'n natum>Qijomodo
cnim m reaugmcntum prx- itarepotcft,quodradiccmnon ualct cuftodire^ ^''go ut
dicamus qjcalorem cuftodirc po '^^^^ ^^^^''poreaugmcntumpraftarc no po- telt.bt
fcitum eff q, hxc eft »tas iuuentutis. Arguitad probandum propofiium
fic.caliditas in pue> ro clttanta q, feipfam conferuarc potcft,& vltra
hoc fupcr cile ad augmentum facicndum.^ aIiquando:quia in fcne/ ctute neutrum
feccrc potcft:igitur aliquado folum altcrum poteitfacere,fed non potcft dici
q> poteftaliquando faccre augmentum 8c non feipfam conferuare,quomodo cnim
iii re augmentum preftarc poteft quod radicem cuftodire no
valet,reIinquiturigiturintcntum*f.q,aIiquando potcrit fc conferuare,fcd
nonaugmentum facerc,&hoc no nifiin iu i^entutc fiuc confiftentia,igitur
6Cc, Quod autcm dixitfecunda fec^arqjaugmcn^ tum quod cft in pucris non eft
nifi proptcr hu^- miditatem &:nonproptercaIorcm eftdic^iofal Huini/>
ditas dU cic duo. Aia ucl natura gd^A: aius « F E N. h ra.humiditas nanc;^
augmcnd eft matcria,6t:ma tmz non paritur pcr fe : necp per fe creatur , imx
moapudoperationemuirtutisin eam agentis. uirtusautem hoc agens eft antma;, aut
natura pra:ceptoDei,ne(^agitnili cum inftrumento oC illud eft calor innatus» '
Improbat foFoncs:& dicfta fecunda: fed? contra prima. fat pnmounum.Sccundoaliud
ibiLC^autemO Arguit fic. materia no patitur pcr fe;fed per operationcm uirtutis
ope> rantis in eam,fed humiditas eft augmenti materia,igitur no per fe
patitur ucl cxtenditur , fed talc agens cft u.rtus pre/ ceptodei.&lilla
nonagitrineinftrumenio,&illud eftcalor. humiditas iguur non extcnditur pcr
fc, fcd propter calorem inltraFr in ipfam agerc . Primo nota matcria non
patitur per le^shne agcnte alio ab ca ipfam tranfmutante,quia nihil agit in fc
tan^ totalc ucl adaequatu agcns 8c palTum» fee-' cundo nota.per humiditatcm
intelligcrc pofifumus qualitate qu^ ahquomodo patitur,quia in gcnerc caufe
materialis pu tadifpolmueconcurritadaugmtum.PolTumusctiaminte! hfnn«
Hr^''"' nutrimentalcm .Et utcrc^ uellcdus bonusdh
i»nota.notantcrdixitanimaucl natura.Ani. macnimpropricnondiciturnifiinordine ad
onationcscu cognitione,ucprimouirtutumnaturahum ad principium,
Animus,n.gr?celat,nefenfu8uelcognitio.Eadcmidcoani. ma mordineadoperationes
cognitiuas proprie diciturala, qug in relatioe ad ahas dicit natura.Et fubdit
q» cius inftrm cft calor,quiacft quahtas magis opcratiua. Exquibus oi^ bus
colhguntur cx lircra omnes iftac conclufiones Prima humidum eft materia
argumenti. Secunda coclufio.agcs principale augmentans eft anima ucl
natura.Inftrumentalc ucrocalor. 1 ertia.Iicetanima uel naturaficfaciensaug^
mentum,ut lic no fit agens cognofcens.agit tamcn dircda ab agente coguofcente
infaUibi.nprecepto dei excelfi, Ex quibuspatetUlfumcirequoddichfcd^^^
itaruTiH''^^"''^^!?""^^^ ita rudcs ut loqucrent ad lcnfum ad que
improbat eos, Aui. ^ tiehemcns defiderium Suodcftmpucns uon eltniQ propter
frigTdTt^ cemcomplexionis eorum ,eftdidio falfl^ Improbat cos quo ad fccundum
didum,quo,C dicebanr vehcmensdefidcriumpucrorumnoncacn^ d.tatc,Secundo rcmouct
dubiiuibiL Aliqii in /ipLo ofc mittit.bccado^batibi.LCumaIo.lCIuodhicS^^^
Cum.malonancp deriderioquod cftpropter
fogiditatecomplexionis^nonpiouenttiC^^^^^ necpnutnmcntum,puerorumcnimiftimb^^
liorquaeeff^potefteftinpluribus horis. tus du- qua.poir«eff.ri^?u"^ iftimb
irc irum rum,&tan^eS-^^^ meferaicis,ut.4.dea' "'""'^^ ore
ftomachi mcdiantibus 8iditatisimpreZ^^^';l^""'^:^^P'^ hora famis
cmulgedo olfl ''^ ^^'"achi tus,5^dciuuamcntismetb.;""t^'?'
'^^^^^ ^PP«i' Siccrgoappctitusnamrafe Nonnaturalisueropotcftc^^^^^^^^ ftomachi.&dc«Iinon
loqueK''^"' fng.duatcm folusoris " ^oq^ebantur antiqui,quw ex ifto no
D o a nu 14. arguitur ftigiditas compfonis totius,ut patct» Aut frlgiditatc
toiius proptcr quam membra debito priuantur nut.imeto, und c continuc a ftomacho
coguntur cxquircrc»& dc tali in-* teUigit.Aui»quiacum malo defiderio, puta
nimis intenfo a frigiditate proucnicte non prouenitbona digciiio cn digeftio
multo calorc indigeat , ut infra doctrina fexta capitulo dc uiriutibus
miniftrantibus, Sccundo nota^cum appetitu pucrorum eft mehor digeftio quac cfte
poftit , fupple pro uiV tx pcrduratione,non auicm pio opcradonibns alr]'s,ut
injFra patcbit.Etdixit»inpluribushoris, proptcr caufam infcrius tangendam,quia
ficquentcr impcditur eorum digeftio cx accidentalibus cauOs* Nccp in corum
corporibus, nifi forct hoc de ^mutationecius q^comeditur plus prouenic quam
fitillud q3 diffbluit^pter quod crefcunr, Probat minorem anfumptam«r.q>
puerorum digeftio eft meIior»S!:c.Etarguitfic.Nifi incorporibus puciorum elTec
bona digeftioucl iftimbrc,in ipfis non fierct permutatio nu trimcntiJin mcmbra
maior $ ffat diftbro ♦ fed patet in ipfis fieri reftaurationem maiorc,quia
crcfcunt,crgo»^c. No^ taargumcntum,Aui,hoc modotcnct.Ex augmenio cnim
concluditur bonum effe nutrimentum quod membris tranf mittitur ;qnia ctiam
multum facilitcr conuertiturin fubfta/ tiamahti.Exhocautem q, bonum eft
nutrimentum ; fcqui^ tur ipfum conucnicnter elTc digcftiim ; 8c per confcqucns
a caHdo forti 6C uigorofo immutatum: 8c pcr confeqnens ap*' pctitus pucrorum
cft bonus:5: non catus a frido; quare 3Cc^ Aliqii uero accidit eis malitia
iftimbre eo^ ruguIofitate,ct quiacoi^comeftiones malis diV fponiJt ordinibus,et
comcdiat res malas et humiV das ct multas,et defuper malis moucnt motibus*
rRcmouet dubium. 2 ♦Concludit. 5 .cpilogat. 1 ♦ibi.LQuapro pterO- i.ibiLHoc
eft"] Dicit primo. Licct habcant bona digeftioncm (St: appetitum in
pluribus horisut dicflumcfts aliquando ramc proptcr gulofitatc accidit cis
malitita irtiin brc c&Jdigeftionis.&quiacibicorum difponuniur malis oc
dibus; ur prius q, primus cibus fit digcftus : fupcrueniat fc/ cudus 3Cc.8c et
quia comcdunt rcs humidas malas : 8C mo> ucnturmalis
motibus:digoncm.f.corrnpcntibus, Contra* ilappcntuscorum eft
bonns:noncrgogulofifunt» Dicitur primo 9 PofluntcflfcguIofiaccidcntalitcr^Cpropter
humo^ rcs acctofos in ore ftomachi, Vcl dic mclius q, non funt gu^ lofi cx
appetitus intcnfionc nimia:fcd cx imaginationc:durn cnimrccordantur5(:
pbantafiantur dcledationes quasha^ bucruntin cibo:quxiuntcibos ut Comcdam:hcct
nonappc tant.Non dixit rcs malas humidas:quia humida fint fibi ma gis
nociua:fcd quiafrudus humidos comedunt frequcntcr. Quapropter dc
fupcrfluitatibus plus ineis adunatur: undcpurgatiocindigenti&: prccipue
coru pulmones.Ideocp eorum anhelitus eft [piC^
fior&uclocior,magnitudinemtamen non ha^ bct, eo qu6dcorum uirtus nondumad
com^^ plemcntum pcruenit. Concludit & patct. Nota purgationc indigcnt
corutn pu!moncs»f.cum rcleui,ut mana,Jcaftla,Iiquiritia,capi'f ucneris,paiTuf
ffcubus ficcis.Etanheiitus cft Ipiflfior,propter ncccflCitatcm frcqucntis mundiffcationis
.Non habet maijni tudincm. proptcr debilitatcm Cax uirtutis.
Haeccftdidiodccoplexioncpuerifi^&rruue^ tutis qucmadmodum Galcnus
dcclarauit . cu^ ius nos fumus interprctes. Patetpcr
GaL2*compl€fionum,fecundocap.<S:primp P R r M I c A N; «phorifmo in comento
illius aphorifmi. 1 4* Qyi crcfcut ctc* APs prg Poftea fdendutn cft
q>caliditas poft tcmpus terea. conQftendi m^nui incipit» Oftenditqaalis
(itco!nplexiofenecljtis»2»3nfignat ca fas.j.coticlLi.iit.SecLinda ibiLProptcrea
♦iTertia ibiLEt haec eft mors.l Dicit primo poft tempjs con fiftendi caliditas
incip t minui* Primo noia ex litera colligit ifta conclullo.compfa fenum
frigida eft refpectu aliarumaeta^ tum. Secudo nota Jncipit diminui fecundil
duphcem in^ tclfm Primjs G'en.diminutionem»f . qua gradum mutar, imiginandov^j»
per tocam conliftennam iiataliquadiminu/ tiOjfed iiitragradum eun.lem.in
ftrn:»ftute aucem uariat gra dus ♦ Aliter poteft fuftineri probabiliter q>
mancat fub eode gra Juoino.necintrancc excra latitudinem gradualiterua''
riata.Imaginando humdo noftro naturalialiqp ccrtam cor/
refpondereIatitudinfm,fab cuius quolibec grad.i cxiishu'' midum praeextis ca''m
poreft fjb m^nfura eadem confer/ uarc uel xqaali:extra qp tamentcum exiccatum
fiierit , non poteritm!i*itoconucniecisa»fl onis c^hdi n uuralis in ipfum
lantam conferuarc menfuram» Dicoautem notanter,me^ rito coniieniencisavflionis
Sclc.quia meritoalterius imprime Caloris tispolTettantamuelmaiorcmconfe u^re
mcfuram. No-' minutio tandum. j.calidum tunc minuinori folum cxtenfiue, fed duplcx,
^^^^"^ intenfiue,Iicecin propofitofolum intelligat»A,degra^
djalidiminjtione.quarc 3i:ct Propterea q iod aer circ idans matcriam cius qaac
eft hamiditas exic cat» AfTignat caufas quinqphuifjs diminutionis
calidi.Scciida ibiLGalor quoc^."l Tertia ibiLEclabor ♦ "iQuarta ibiL
Et defe(5lus.lQ:i nraibJLEt prgcipue.~| Prima caufa cacr circundans no3,qui
e:<icc3thumidum,pcr quod cofcruatur calidum.aer.n.inoleius difponc refoluit
nosproptcr illud quod eftineo deuirturcfolis 5C ftcIIarum.SVcnda priini.do
(^rina. 2,5.c3p. Primo nota.Iiceraer 3Ca\ix caufx cxic> cationisinol
jctatcex'ccent.nontamenin omni aetatefunt caufi m norationis cilidi,quia non
adoem humidi cxicca/ tioncm fequitur calidi cxtimflio vel minorat;o,fed
dctcrmi^ natjemcfurx.vt dcmeft. Rx quofoluitur djbiumhicfio ri
velmouerifolitum.quia fcmpcriftaecaufxadfunt igitur femper debet diminui
calor.Ncgac.n.cofequetia.licct cnim fint ift? cauf?infrigidationis,non tamen
nifi cum multo te/ porc5:notabilirrprcnrcritqa,no eft nifi qii dcm cft . Vtru
auteaer in omni difponc rcfoIuat,uidebitur in quaeftione, Cal or ^ innatus qai
e mtus ad liocadiuuat Secnnda caufa cft calor innatus qui cft intus, qui
adiuuat adhumidicxiccationcm^&confequetcrtadcmcalidicxtin^ t^alor.
(fiionem, Primonota.Dixitadiuuat,utqu!da dicuntquia agit cor calorin nobis
duobus modisagit . Primo ut calor ab^ pusnrj folutc,&ficagitcaIefaciendo
fubtiliandocX: refolucndo, aupfr^ i^Qj, modo adiiifliat ad cxiccatione humidi
«5^ eius extincflio'* Hem per aCcidens.2.operatur vt naturalis,5^ficdigerit
nU'' trit (3«:: afiifat.membra reftaurat 3C auget.& fic non iuuat ad
cxiccationem,immo illam prohibet »Qiiia igirur fccundum a!i(^cij5 rationem
iuuar,cX: fecundum aliq^non.ideo dixit iuuat.ac fi in hoc non efiet de caufis
principaliter exiccanti'' bus. * Aliter dicitur a Gen.q» hic eft communis modus
\o/ qucndi.f.q, q ianvbaliquis effecftus pcndcta pPibus ^gentu bus partialitcr
quo iljbetillorum iuuarc dicitur aliud ad ilUl cfFecftum
producendum,utfifor.3i: plato portet pondusq^ ncutcr per fe pi-»rter,iuxt3
communem modum Ioquendi,li'' cetamboportare dirantur.tamen quilibet pcrfc
fumptus dicitur iuuarc , Oixii ergoadiuuar ad dcnotandum calorem natu ralcm non
c(Te toralcm caufam huius rcfolutionis, Sc cundonota.quieftin iis.i,fib'e£^!ue
mmcmbris,quia non folum influcns ca'or rcfoluii,fedctiam innatus in membris
fubiediue cxiftenstundc 3c mixta/piritu influente carentia AVICENNab
intra»refoluuntur 3c corrumpuntur* Etlaborprouemescx motionibus corporeis
&:animalibus,quaenecen[ariac funtin uita. Tertia caufa eft labor proucniens
cx motionibus corpo> rcis&animalibus,quae funtncceflari^inuita. Primono
ta.non fumitur hic labor pro nocumeto,fed pro fatica» Se/ cundo nota.Iabor
corporeus cxic cat corpus , vt patet , quia ex illo calefit fpiritus,5^
ipfocalefacfto confumitur liumidir, «Sifimiliter caloripforum mcmbrorum
intenditur , dt: ipfc auc^us refoluit.AmpIius in laboreetiamanimalifitet multa
refolutiofpirituum «St^ inflamatio. aut proptcr vehemete<S^ inordinatum
motum ipforum,ficutin triftitia,ira , Sc timo^ re.aut propter nimiam eius
detencftionem interius, quarc vigoratur eius acHrio circa inceriores partes aut
circa al q^ dc terminataparte ficutin timore euei)it ♦ Sicuc ctiam expeii''
mur,quia infixa intuitione unius rei multunf debilitatiir ocu lus ^3c quietando
brachium furf im plus lalfatur fi moue^ returnuncfurfumnunc Jeorfum&c.
Q^iia.n.figitur fpiri'' tus in determinaca parte oculi vel braclirj,s5<: ibi
unitur,pluj inflanatur 3C refoluitur.Et hxc poitet elTe caufa quare greP fus
perlocafimpliciterpiau.i pUis fuiganr q^per loca par/ tim plana 3c parcim
monticulofa ,cum alrjs paribus,ut col^ igitur quintaproblematum , problemafc.
10.(5^.2 3. Dc iftamateria uide Pluf^commcntatorem . 3.techni .fuper ifta
partCr Vtcr ucro, Etdefedusnaturcad rcfiftediiilli toti femp* Ponit quartam
caufam. Secundo probat,^Tertiorcmo> ucc
dubium.SecundaibiLOmnes»"lTcrtiaib LAmpIiusfi haec uirtus.l Dicir primo
quarta caufa cxiccationis 3C defeauscaloris,cftdefccflus naturxad fcmpcr
rcfiftendil illifcilicet rcfolutioni, O nnes.n.ufrtutes corporcx Caat fiatta?
hoc autcmurocinatum fuitin fcietia naturali.Eius ergoopcratio non femper
exiftit in materijs» Probatquod prgmifit, dicens , quia omnes uirtutes cor^
poreae.i.organicae funtfinitae,utin naturali philofophia dc^ claratum cft.huius
igituruirtutis uel naturg operatio,no fem per cft in matcria,fed dctcrminato
teporc limitat a ♦ Dc qua autem finitatc 3C infiiiitate loquatur fibi oppofita
in hac par ticula &fequcnti»uidcatur in quaeftionc, Amplius fi haec uirtus
infinrta foret, &: fem^ perpermutattone in corpore facerct cius:quod
dinroIaitur,acqua(iiter S^uno modo,di'nrolutio ta^ menunomodortocflret.immo
fcmper quotidic augerctur,&: orpus dtnfblutionem tolerarc no po(let,3^
diflrolutiohumidttatcm finiret. Rcmouet dubium ucl difFinitatcm:quid.f.foret
fiipfa uir tiis clTet infinita,5!:fempcr reftauraretequaIitcr(S: uno mo^ do,3c
intendit hancconcIufionem.Si virtus ctlct in!inita,c5^ fempcr
reftaurarctequalitcr & uno modo^corpus tandem ad mortem proucnirct .
probatur C\c,Si uirtup hsec efifet infi^ nita^&femperrcftauraret arqualiter
,c&:uno modofrccitas in corpore continuc crcn:crcr . crgo tandcm corpus
dilTolu^ tionem tolerarcnopoffet:5^dilToIutiohumiditatcm finiret* confcqucntia
tcnct.aifumptum ponir tanq^,motum. Primo ponit rationcm dic^am.Sccundo applicat
ad propofitum.fc cunda ibi.LQuanto magis."! Pr imo nota cp ex intcntio^
ipe Aui.<f.naturalium particula quinta.Tn homine nondif''
^^|erunteffentialitcranima nutritiua &intcllccfliua, quia intel Tec^iua eft
perpetua 5C infinita a parte poft . patct hoc 'dem de nutritiua. Spalis igit
confurgit difficuItas,qiio deuen at defecJtus reftaurat!onis,ciim ipfa virtusdcfc
inffnitaffc,^ apta perpctuo ihformarc maceriam , quod non cft de ali)* formis'
IX vir ndnica triplici£ DiQfoPo F E L fotmis.Ex quQ patet fatis pct-tinenter.
A,hancdifFinitatcm moiuffe» <SecLindo nota q» hanc virtute tripliciter
imagi^ nari poflTumus !nfinita.Cintenrine,extenfiue Sc etia duratio iK,Sc
potiifime de tcrtio mo intcirr hic,licet tunc videbitur de qua inffnitatc
pollit ciT? fermo,vtin qone ondam. Tcr tio nota.ly femper reftaurarc non
eftintelligcndu ut verba fonant.i.omni tcporc reftaurare acqualic &:c.quia
tunc con> cluiio.A.clauderetcontradicTionc.ii.n.omni tepore reftau
raretgqualiter etc^ipfa inomnitcporeinformaret materia. Sed fic
fupplcrioportet,vt Mundinus.&: femper.i.omni te pore quo
rcftauraret.reftauraret aeqfr SCcEt eft quafi cois modus loqndi ficut dicimus
(j> fg foi-:dormit in lecftione.C quando legit ledio» Quarto nota ifta
particula . ccqualit' 8C vno modo.poteft habere muUiplicc itelledum. Primus
cft,aequalicer 3C vno m6.i,tm& tale,qcum 6c quale a cor> pore
dilToluitur.&hic intclledus non eft verus , quia tunc
femperinreftauratoeflfemebroril elTent mcbra difponis confimilis ficut ante
di(Tolutione;d<: per cofequens elTet oi^ no confimilis ca durationis
vitac.Secundo acqualit & vno mo,i.aEqualitera:vniformiter,quia quantu&^
velociter oino in vno tcnTipore , tm 6c aeque vclociter in alio tempo^
rc.ej^hjCHuellecftuspolTetfuftineri.Tertioaequaliter i fiti> tatiue.&
vnomo.i.modo proportionali difponi membri cui .^t reftauratio:quia.f.ficut in
prima reftauratione fequtv te refolutionem acquiric mcmbro humidum fibi 0.001
tio/ nalc,itaacquiratin fecunda nutrimentil fibi ^poitionale. ^.g.habeat os
for.in primo inftati fui cfife humidt^: vt qua tuor,& fuperuenrat fibi
exiccatio rcmouens centcfima paiv tcm vnms gradus.Deinde quia nutrimcntu aftimilat
m.v brorcfoluto:apponaturfibihumidu:vtquatuor,dcptacen cfima parce vnuis
gradus,& fic fuperucniat fecunda refo. ttm^ r ^^""'T^^'
"^^bro cxiccato.Et fub ifto fenfu i.v tcll
gith.ca.qualitcrquantitatine,6^vno mo.iJn qualitare tt hoc cft q, dr cp
a:qualitcr 3c vno mo rcftaurari pot intel ^gi dupl,c:ter vcl ^quafr 6c vno mo
difponi exfi i n t r m m a quo,veI ad quc exiccationis.Er f.cOdo mo int^r^^^^
Quinto nota hic pcr diiToronc intcUioere dehPnT num ad que per dilToFonc
acquifituXficdtat^^^^^^^^ '''"^' oft de gnc termini ad quc...pV.lofophi
SS^.^^'"-^'"^ cfife vnius modi,eft ficcitatc per rcfolu ion? n J
r,'^^ intcnfionis,fedco.uinuemaiorariS"^^^^^^ nanpo(Tumusq,fi vtrtUB
reftauratiuaf^^Sp ^r^^^^^^^^^^ Ic&tmquale5^quamilfuitintermino a quo elbS^
in corpore refoluti5,ficcitas tfi crefcerefit.hHrff! tcria.Imaginando q, fimul
dum f^^ efofo ffr ^ qualitatiuaexiccatio,&totiusquod n^^^^ '^r^J''^
dacVtc6fequct>liCctiprimTrcftr'^'f^ ftauretnutrimctt?humida:!^^quf^^^^^^^^^^
lutum.quiatnintcporemcdiol.cXel^^^^^^ quod poft hoc rcfoluctur crit ficdu~ 1
qualitatiua refoluebat.igitquodpofthocappon^^^^^^^^ fiPr ficcius,licet fit fiFe
rcfoluto i tcrS^^^^ ^>^5Cqu,rta,&fimiIir'dealris.IfteSslnH i'''^'^^
S«^^difFi.fedli:aegerctminori inteTp~i"^ ■ . ""'"COrDOri
\rc1 ;r»rfm infr^yr^^^^ li"" PO^ D o a IIL
titatiuceiusquoddiff^itr^'''^'"''"^^ tnodi velconformis d
^'^''"^ Vf«i"s fimilatirr nutrimcntu fi. "^^^»1^"'
^PPonitur cXjaf fcd fcmpcrcrefcerct.& fir^' "^enfur^
fettolcrare^quiaipfadiiroiudr''^'^^""^^^ finitum rcfecata^c.Lcgcl
ttP^""''"^^''^^^:^''*^ "^"^l^
f^nutfitiuaforetinfinita,f.indur^^^ ^'^'^^ U4ti.in Uurationc.&
fcmpcr.i^omni tc porc quo rcftaurat faccrct permutationc.i. reftaurationem cius
quod refoluit.acqualiter.f.quantitatiue ♦ 6C vno mo.f. qualitatiue,velmofimili
difpofitioni membri in terniino ad que exrccationis,quia fempcr.Capponcret 6C
vniret nu trimentum mcbro xque pportionale in termino ad quem* dilTolutiotfi.f
liccitasacquifitaperrefolutionem non ciTcc vno mo.i.vnius menfurc,fed femper
augeret, vt in exem> plo dato,«&: fic corpus tandemdiftolutioncm
toleiare noti pofiet,n..p quia dilfolutiofiniret.i* confumeret humiditatc 6C
fic pcrueniret ad ficcitatis menfuram,cij qua non poteft: anima vniri corpori,
Almm modu exponendi Iram tan git.Gen.vt ly jpquaFr 5^: vno mo non refer at ad
ly permu tatione faceret,fcd ad ly dirfoluic.Et erit tuncfenfus W^, Si virtus
redauratiua for^^tl^uratione infinita,^5<: femper per^' mutatione faceret.f.
reft<turationc.f.mo meliori quo polTet eius quoddifioluitscqualiteroiivnomo.i.vniformiter
dif folutio tamen.i.ficCitas non cflfet vno modo: vt iam dcra e.. Prima
expofitio apparet mihi mtXiot^6C eft antiqua.. Quato magis ca dusc rcs fe luuet
ad minora'- tione fad€da,8i:retrocededuCEtpoftqua ficeft oportetnecio
utmcidftruat,a:caIorexti'nguau Ad propofitumapplicatcocludens,!giturmulto magia
finieturhumiditas,&confumet:ci7duxresfeiuuent in fa> ciendodiminutionC
5^rctroccdendo, Aliter dug res.f. non reftaurare quod di(ToIuit aequalir^^Sc:
vno modo. Aliter duc i.plures res.Poftq^ igitur ita eft,oportet neceftario vt
tande deftruat materia.i.humiditas, iS:: calor extinguat. Nota perduas res
intelligunt quidacxiccationc humidi.&dimi/- nutioncm calidi. AUj defedus
humidi nutrimcntalis debc> tis tranfmutari , 5^calidi tranfmutarcdcbcntis»
Aliter 6C melius du3c res fe iuuant . fcilicet finitas virtutis : &dc/
fedus cius ,6C hoc pcr virtutem animam cum fuis inftru/ mcntis
intelligcndo,5c:continua cxiccatio 6Cc^ Etprafcipuecum ad eius cxtinc^ioncm
adiu uetur prapter ue! propter matenei defedum af la ca,6^ illud efi: humor
extraneus,qui'iacci'd!t affi^
dueproptcrcaq>cibuspn'uatdigeft:i'onc,&:ad-' luuatadextingucndum iprum
duobus modis. uno fufFocando dC tegendo,aIi(o quahrati obuia do.hic.n.humor cft
phlegmaticus frigfdus. Hacceftquinta caufac^ponit. Etpatet. Nota primo cb hic
rcperitur duplex Ira. Vna didt.pratcr.6^ eft fenfus , precipuc fequitur caloris
extinc?lio,cum prgtcr materiei do- fecflum.i^exiccatione humidi,cocurrat alia
caufa»Chumor» alia littera habet ^ptcr,& tunc pcr dcfedum intellioit tnlk
litia vt fit fenfus.Et prg cipuc fit cxdndio dCc. 6c cu ad efu3 extinifiionem
proptcr defedum.i.malitiam materiei iuuac alia caufa 6Cc.\t\ alitcr alia caufa
fcquitur ad materiei defir (5iionem.i,cxiccatione.f.indigeftio,6e hum<yr
crudus 6cc Secundo nota cj) humor phlegmaticus cft criidus 5c vifco
fu6,a^cumhocetiamfrigidus:5c: proptcr vifcdfitarem 8c groHiticm
oppilat.tranfpkatiojiem prohibct,& per confe> qucnscalorcmfjflFocat,per
frigidrt^Tcm vcro fiiriplici al>- tcratione caliditatem corrumpit.ideocofert
ad exWcatione 6C cxt!n(ftionc,fuffncando& tegcndo,& cum hocobuian^ do
qualitati.quarc c5i:c. Et hafc efl: mors naturahs cuiqp mdiuiduo dc
ftinata,rccundum fua prima compfexione, ufcj ad termmum que in (lia
potentia,habet , ad fua humiditateconferuanda unuquodcp.n. eorum tcrmmu
prarfixu habet qui* m indiuiduis diuerfi ficatur coplexionum diucrfitate.Et hi
quide runtterminf naturafes.Sutucro afrj tcrmmi abbrcuiatLTotum tn
clmino,pucmtprxccpto Iacob.f»i.auic* Dd P R I M I C A N. Super Iioc erit qo
vtru g avf^tonc caPi naturalis in humi> diijpollit euenii c moi s nalis»
Primo noca cj> iigc«f.itridatio et exiccatio eft mo»s Jiaturali-;lege
caufaliier,»!^ no forma^ liicrcuicjjinJiuiJuo Jeflinata.meriio.ncopronrs
natuialis, Mors Nota fecundo qi duplcx e(i: mors.f.naturalis.d<: accidenta
duplex» lis.Etpatet,Totii,puenftdiuinoprjeccpio.i. fecildum Dei voluntattwel
diuino praEcepto^CcoLhodcx velintcUigen^ tiaefuperioris impreiIione:vt periioc
denotet no folum prolongatur vel abbieuiatur vitamerito coplexionis na^ turalis
in fequends tormam/ed etiam meritoimprcllionis derelidx a fuperioribus; vt ui
tjuxftione patebit» Q^rodergoexhocacqaifiiiimus e^qcfpuero ru&:iuuenucorga
quatuad xquahtatefuncca^ lida,6^ corpora fenu ec decrepitoru funt frigida.
Exdi(flis fummatim colligit qualcs funtolum cetaru co pkxiones,Et primo c5parat
eas in qualitatibus eai^ taadi uis q^paffiuis inier fe.Secundo fpafrcoparai
iuuciuutepue ritige in perfedione.fecunda ibiLlujctus autc A:c»"lt^timo
ponit copPones illoi^ in acft!uis.Si.'cundo in palfuis. Tertio ina<fiiuisct
paifiuis /imul colligendo. fccunda ibiL^^^ pi^c vorum.ltCftiaibiLEt pueris.l
Dicit primo q> illud quod acquifiuimus quia coclufimus efi: piicroj ii
corpora iu uenum quantum ad a?qualitatc funt calida/ed feni~i 8C de>
crepitoijz funt frigida, Primo nota cjtu ad ^ qualitatc.i.fecu dil
cequalitatc,qa xquafr funt caPa:vt fupra dcm c. Vel aFr gtn ad
oequalitaic.i.fecudijacqualead podus,eo.n, q>ab ?q li ad podus plus recedunt
corpora iuuenu *5<: pucroi?^ fe^ num,dnr calida,d: ifla refpe<5lu
iflof^frigida.Prima tn ex> pofitioell: mclior,5^'confonalr3e Auic. i^^.vcl.
i i.aialium» cap.dc actatibus. vbi lic ftat Ira.Corpora luucnum 3C pue^ rorum
funt aequalit calida.Huius etia fignij e(l,quia non di cit corpora fenum SC
decrepitoij? efife fecundum acqualitare frigiJa,quia fenex primus
cXlidecrepitus non funt acqualiter frigidijficut iuuenes 3C pueri fuBt
xqualiter calidi 5Cc* Sed puerorum corpora^cquali Cunt humidio ra,propter
augmentum. Ec hoc quide nobis in^ finuatexperimentumquod demoIhtiaeolTium
cfl:,6(^neruorum uel mebrorum ipforum.Etco^ fiderati'o,qm parum eft ex quo
fuerunc fperma, & fanguis,5<: fpincus uaporahs. Primo ponit copfoncm
pucroijz.Secundo fenum.fecun> da ibiLEt fenes.~|Dicit primo hoc.Sccundo
declarai.fecii daibiLEthocquidem.l Dicitprimocj» corpora puero^
rumfuntoequalihumidiora propter augmenmm. Dicit fecundo cj, hoc nobis infinuat
experimentum SC ratio. Ex/ pcrimentum quidc quia ncruos et ofia hfitvalde
moUia.Ra tio vero fiue confidei atio,quia parfi eft ex quo fuerunt fper^ ma 3c
fpils vaporabiles. Primo nota vt quida, ab aequa li.f.ad pondus,quia ab eo plus
recedunt in humido iuue^ nes. Alitcr aequali.f4uflitiali,quia non fic
iuftitiaPr tcperata c humiditas pucioijj ficut iuucnfi,ncc itaoponibu^ .pportio
nata. Secildo nota augmcntu^qa hoc cognofcir ex aug mento,quod efl; poFe in
pueritia,cX: non iuuentute. Etita ha bcs tres cas ad hoc concIudendum.Prima
augmentum.Sc cunda molliiies oiTium >S^c.vel etiam a priori.quia ex caufa
finali,quia oportetipfos augeri,et non iuuenes^Tertia ratio, quia parum
dift:ant a difpofitione fanguis:5^ fpiritus vapo rabilis,exquo fuerunc
fperma.i.facfti ex fpermate ctc» Senesautc&^decrepiti^prie prseter uel pg
hocq)funtfngidiores,adhuc func (icciores. Et hocquidefcit experimefO,qd*habef
de duritie odium eorum,8(' afpentatecutis eoi^ Etconfi- deracione eo q, prohxu
e tepus, ex q fuerut fper^ ma A fanguis,8L' fpiruus uaporahs. AVICENNia. Patet
hoc* Primonotaqjexduobus^batfenesccfic cos.f.ex duritie ofliu,5^: hoc eft
expenmentu ♦ 3c rone quia muItumdiflantjS^c.Omittit verofincquetetigit in
pueri> tia,quia fenedus 3c eius defedus inquantum hmoi no cfi: finiSjnec
bonum. Secundo nota.hic reperit Ira hfis pter» 3C patet.& hiis pg
frigiditat ,3c tunc efi: fenfus, q» fignum qijod fencs debent elie iicd
c(i:,quia debent efie infrigidati u:tatiue,(5i: illa frigidiias confequitur
ficciiatem. Etinpuensquide dC luuenibus igneitas eft ^qualis.Sed m pucns plus
abundat aci eitas aqucitas.Etin lenibus^^decrepitisphisabudat terreltreitas ^i
ilhs duobus dC e i decrepitis pfs» Ponitfimulcompkxioncmeaijzetatumin adiuis et
paf • fiuis di.q> igneitas eil a^quahs in pueris 3c iuucn bus,v3c ae^ reitas
i5::aqueitas plusabundantiupuciis lei reilrei as infenibus,5<iplus in
decrcpitis. Nota primoq> igueiias» idefi: caliditas,quia caliditas
primoatteliat igni,aqueiias et aereitas plus in pueris,quia.irtis
duoI)Uselemen:is plus attc fi:aturpuer,quiahumidior.Velari aereiias.i.liumiditas
i a turalis,3i:aqueitas.i,accidctalisdcmadcfacfiiua plus eftin pueris in
iuuenibus.in fenibus veio terreltreita8,quia tri gidi licci funt.
Secundonora.calor naturalis appellac ignciias,quia in eo vincii ignis Sc
proprietas eius , licct eiia n .r
inil]:ocalorefintfimulcalorcoelellii.&elementaiis. Vuii
autemdifterantabinuicem fpecie,pro nuncomitto» luuentusautehabet copPonc
magis^quale coplbne pueri.Cogonetn pueri eft eius copPo [kcsL^QC fenis dC
decrepiti copone eft humida. Coparat has coplexiones qiio ad gqualitatc.
Secundo co parat decrepitum ad fenem 3c iuuenem ♦ fccunda ibiLDo
crepitus."] Dicit primo q» iuuentus habet copfonem ma gis
acqualem.i.iuflitialiter temperatiorcm coplexione pue/" •^«as ■ ri;Ula tn
iuuenis copFo coparatione copFonis pueri efl fic> pon» ca,etcoparationefcnis
5^decrepitiefthumida. Notapri '' mo q> hic colligitur lemperatiorem 3: pe;
fectiorc elTe com plexioncm iuuenis pueri.^S:: idem, 3 jiuius,cap.primo,i^
fupra.dumvoluvt acqualitatciufiitolc reperin foltim in iuuc tute, Secundonotaq»
inifta partc, Copaiat onetn.reti'' git .pbabile argumentum ad pbandum lila
coplexionc cf-' ; fetemperatiore,quia quod refpectu alterius habeti onc mC dij
videturtrperatius.feditaeflhic^quia extrenia funthu^ m:diias pueri.quae efi: muUum
fupei fiua, 3c licciias fcnis, interquasmediatdifpoiuuenis trafiens.n, ab
cxtrenio f. ' Cotpy perfluo ad extremum defeduofum,tr^nfit per mcdii"(
tcpe/- 3? alio ratum,ficut facit iuueni8.(5(; ideo refpecflu vnius tdof^ reci/
"^^us pit iuuenis vna denoiationc,.^ i efpe<ftu alteiius oppofita,
^*^Pf« quia medium vtiiqj extremoijz coparatu recipit dcnoi.uio/ ^^'lAo nem
vtr;uft]pextrcmi;vtcolFr.2,^.3.ethi.&.f»phy,c6m5 ^
<».sS<:.i<j.5cincomentoillius.i>9»aphorifmiquarta! panitif ^
la:»Ciuibus vrina grolia>^^c. , A*^ Decrepitusueroeftficcioriauenea' tcne in
membris fimphdbus,^^ humidior utrifi^ huml ditateextranea madefaciente. i^atet.
Primo nota.mebra fimplicia hic maxime in^ telligunc radicalia,quae fimplicia
potilTimedicuntur : cum (^^1 nofintcompofitaexmembrisfpeciffcediftinvftis
fubhoc gnemcmbrorum. Secundo notaq> decrepitus maxime in his mcbris
radicalibus licetbibus etia, ti\ ficcior iuuenc P^* ti ct fenc,pg caufas
tacftas.Q_uia tn per indigone multa in eo "^««ri multiplicatur humiditas
phlegmatica accidentalis,madefa ciens mcbra plus c^ «n fupradidis,idcoeft illis
acciitali hu> miditate humidior.Haec autc humiditas potiifimc manifcj ftat
in mcbris carniformibus,in quibus imbibit pp eorU laxitate.No ixianifeftat at
in fpermaticis:pp cam oppofit^ l^maximciooflfibus.Proptcrqubd in techm.ipfas
vero partes F E N. I, p»ttM foftdas &e.vel dic vt dicit Gentil.<;f
dixitln mcbris ftnpl.c.bus,quiaillispri„cipalit'«primodebrfc6pIexto! Scam
uerodiuerfitatecopronu generS fce. minacfr,g,diorisexhtc6proms.locpfuntincrea
tura m,nores mafculis.Scfunt Immidiores. Nunc determinat de copronibus fexuu.
Sccundo re-io. imoTrl^^"'"-'^'"'^-
''''LQ-"'^"oOtertiaibi LEto T Hnmoiioc.SecundocoparatfuBam
carnisraulier^ fusJ carn.s v.rot^.fecunda ibiLEt futSa.lPrimo horSec.mdo
fitatecoprontlgene,,/cemin.gtua3^ha-cc6pF^^^^
£.d.oresv,ns,,o.funticreaturamfores,ðumMior"s. Ergo EB cop
PonucarSfrigiditate muItiDricat earufuperfl«itates.etEBpaucaipfaruexS K
pIex,ones ge,,e,^ in.elligie cople^ones felu.^m * ? T «.du,s debenc merico
ffxus.Eo.n.^a is ^T''"'^- * ceremafculusincjtumhmoi&al ffo^ if
<?«seo,Se.Tecopkxiones.De^S™\"'-°^ pareinalioAfaminainfe." depl
"^" P" P°"^ J. vel. , ,.de aralibus. ,
"vnT,^"?"^ "t"- ' •"''.^- in hoc.FoemclIa vero
recin^,,? ""fc"l"s dr ponere hoc in Irapbatduas cScfon Nota.
..cp.A. ris,& hac ,pbat ex Eui,a,eearf™'i'"*a"'''^7S''''°^"
latationc.phibere.O ''''•''•''^^"'P'''"°"«'di qSne.Secildj
cocFol* «,^1 -"^''''■^'''''''''"^'''^''ituria &h5c<,batex fr
SecoSS " h.5idi«teaccntali, P r
^'^""'^^^""«'eewrcitij. ranor.-Iicet
fo'ur(itrarSSn«r"^^^^^ :"9r«muiII,LdCp;oTu,r''*"'"''^
\"S,SL"^s.r's£s^^ jens rariorcm eflfe fubftatia rlrnh "^'"^
^^'""'s 26 •H^umpnuKex venis&ncruis vir;^ v»",exeoc^ad
Corpus ^'"^'^^'^^^«^dcarneni^uh^H n^^^^^^^^^ "^"^ -
p^.^^^^^^^-^nltipIiciteTaS Pr,nio.pprie^uiafub:.on.&^^ «""s q ■
"""'^'^'''^^^"«fub^qualiextenfinn .'^'^' 3ercus:perfc(flius
mixtus agilior & .t^IT^^o '*-"^"«> in
^i?'^'^^^^°^"""^>vt fpongia coVaS- ''^^
"^oSal5"''''^'^"'^ '"^"'"^ «^agis bxnT'^"'*
«ieris cft r ' • tangcndus I qone. Ad j^Dofir. '
.quofc^^^/neviriquartomo.o^r?^^^^^ ^^^^^'•♦Secund'
"i"«ere.Cporofitate p ;
^os,6^iftoi,e&^PPeshahctfpiritusfa.^^^^^^^^^ UtumexntiumU^P^^^^^^^^^^
ficuttn viro.Ethocno^. ^^*^ ^^"fa Penetra"^' .r^i tri
j;'^''ne.i.obftrudionc ^'"V"r ^'^'^'^*''"-^^^ "^"^1^
fpiffi' pitcr, inipam.ncarnemulie^" '^^'^" P^"^ P^netrare
Aui.triplice fpnm^f natural?'^, '^""'""^ nota.lplicite
tctioj, "aturalis a venis no ni.lr,.:'.^* vitalc,da dixit a vcnis
jaturalis a venis no pulfan iu ^J^a^e^da dixit a vcnis o% tus pfluit.Tctigit
atale du df^^^^ vitalis a vcnis pul^i r\. ''"'^aneruornvillis&c.
•^«SiorXr reptentrioaalcs, Cotra.tctrsEfeptettionales funt frigidje &
ficcs. Di/ ut ! * '^P"«""«"™ «folutio.et EE hoc no fum
fapictes, ut 4.<x.t.problematum.problemate.i f, Etquiartcsexercentaqueas:hum,diores
exi ftunt.btquiabiftisdiuernficanf , diuernex,u. bigna autecoplexionum
narrabimus,ubi uni^ uerlalia ligna 5c particularia refcrcmus. HsEcpars patet.
Vide Geniilem, Dodrinaquartacuius funtduo capitufa, Capitulumprimum.quod
eftadfciedum quid quotupfex Gt humor. I ymoreftcorpushumidu Uqaidam I 'luod in
primis nutriens couertit.
^^«^^""•'"^'"'^''"■"""''us.Secudodemo
diui(?onem.Tertio tangit f, at auor^H" r""".'-
1'"'"'^'' vero.ntertiaibiLlnquit oXnrT radrn*'^^
moreftcorpushumi-JumlS ina,.S P ■'■"? * titurnutrien';. Primo nSatST/ar
fumptum a natura re^eo.n.cp elementa funt pSoX ntbus
etextlhsrefultatcoprones.Priodeterminatdeert^
becndodecopronibus.Etquiatxelemctismedi5^^^^^^^^^^^
plex,on,busrefultanthumores,ideopoft de copfonibu, cofeqnentdeterminatdehumoribus.'^
Secundo no ah ' u fum,humor^nC^quol.betcorporehumidoflu°do fedn ^T' quoI,bet
corpore liquido^.currente reft,ido v plfe bit. TertTO nota circa drffonc,Primo
Iv corn ^ Perlyhumidr,di&rtacorporibusS,'Sfe:; expon,tur,,
curre,,s,Sedperlyinquod,n primls c^^^^^^
nutt,e,rs.chflFertabl,umiditatibusfecundis:qu"„orZht!
mores:vth,cfum,turhumor,vtinquxftionepatb," Eiusueroeft humor bonus. Et
eft ilfud do cuius propnetate eft,ut fiat pars fubftanti* nu; cum 3''.°'°^ '»
.'"inma materia reftaurationis eiusquodexead,nolu/tur, Aliasfo Ponit
d'"ifiones duas.fecundaibiLDicemus ,„,5 mo mnuendo d,u,fione declarat vnii
mebr,l diuifionis, sl cundo ahud.fecunda ,b,LEt eius fuperfluitates.T Dicit nri
moq,humorb(5nuseftdecuiu9^prietate eft vt ffat nars nutnt, folum vel cu
aho.&affimilet ei folus vel c," al o S in fumma vtfiatmateria
reftauratio,,iseius quod reforuiT Pr,mo notabon,tatehumoris arguiex
coreCutionTffnis adqueeftanamrahumorfinarrintentus,f.vtconuer,aEiS
foBamnutr,t,,&a(rireta;c,Tuc.n.vnuqctVpinrrfc D^^^
^lt,d|c™us,du4,pr,iiffncattingit,vt.4.meti,ExqJoDa
«^^^^^''"-"'"^^''^^"'''''^''"^^ui.rufFicienteS^^^^^
na,data per cam ffnale. Secundo nota,notant dcm elTe Jn Ira.de cuius
j>prietate &c.inter nutr-cns.n.et nutritii currit occiilta
proprietas,Cue forma fpeciffca adiua in nutrito, 3£ palTiua.nnutriente:
qua,f.fecir,leftipfum nutrimentiicon uertibile ,n fiiBam nutriti.ficut illud
eft «pfius naturafr con^ uerliuu,Non.n. in nutrimento folil attendenda eft
couueni- tia fecundn qualitates manifeftas.vt infta cap.de er, !. medit &
bibit,declarabit. Tertio nota:virtutis ■ ^
tripIexefta(3m.rappofitio,vnio,etalTimiIatio.V,,!j,n?'r!J! '^'«n'''
tisit du dixit,fiat oars fuBse.Tfrioir ,<f.^^,.:' •yV^"" .„„,„,. I fluitas duplex. P R I
M I C A N. & a(TimiIet*Tetigit conuenientia in quatitatc,<iu dix«t*ma^
teria reftaurationis,. Qiiarto nota notat elte dcm/olus vel cu aliOjgp
varietate ponu int medicos Sc philofophos,qni philofophi pofueiijt foln
fanguine nutrire mcdiciuerooppo fuu.Ucet at pter reftaurationem eius qcf
deperdic fit ipfius tiutrimeti, alius fi'nisXaugmctr7»Qiiiatnprimus ecoiora quo
no abibluit nutrimentu,potius hunc explicare curauir^ Et €i'us fu^fluftas e
huor malus,&::e qd* iftud agerenocofuemtjautraro in bonij couertit hu
morcvfi anteaacorpore expelli&^f ijcC debet. Defcribithumore malu qui eft
fuperfluitas. Et patet qa f X oppofito dc 'cribit, Primo nota fuperflaitatc
eiTe du^ plicem.f»naturalc pter natura» Eft autc fuperfluitas na> turalis
humor vel humiditas in corpore muhiplicata ex co ucnienti 5^: naturali acftione
caloris ,humores aut iiumidita'; tes naturaliter digerentis aut cibos:ficut eft
fuperfluitas pri nr SC fecund? digonis.Et ia de tali non eft hic feimo. Al^
tera vero eft fupeifluitas in corpore prernaturarr fnultipli^ cata cx
incouenieti SCc.qux qiiolibet indicat fuc grlonis im pedimentUjVt phlegma
falfum,cholera erupinofa.Etdeta If inteirr hic. Secundo nota notant dciri eire
cofueuit , qa raro conucnit humore non naturale nutrire.non.n. nutrit et
conucrtit ad benignn nifi valde remilfo gradu malitie pec^ cauerit,vt fecunda
aphor.comen.illius. i y.^iphor. Vbicucp
cibusi:c.Etdixitagcre»i.operari.cibus.n..pquanco opera tur a matcria non
agittfed patit 3C tranfmutatunideo expo nttur agere id eft operari. Vtrum autem
humor malus pof' fit nutrirc videbi tur in quaeftione» Diccmus ergo q?
humiditatu corporis qufda fijntprimit,quaedafecundae» Primaefunt qua^
tUorhumores,qaos paulopoft nomtnabimus. iponit fecundam diuifionem.Sccundo
fubdiuifioncm fc cunda ibiL^'ecundarum veronprima patet» Secundaf^ uero duac funt
diuifiones, aut.n> funt fuperfluitates,aut no fuperfluitates.Super^
fluitatcs ucro m fcquentibus nominabimus. Et qusc funt non fupHuitates, funt
humores , quf a principali difpone,conuerfi,mebris dclegati fuc runt fed nondu
alicuius mebroj^ fimphciu opo ne perfec^ a ps cfFec^i funt. Quoru funt quatuor
fpes. Vna eft liamor in foraminibus extrcmita tum ^uarij uenaru cotetus mebris
fimphcibus ^pinquaru,imbibentiuea uelea. AKaehumor P oiafimplicia trafiens uel
fparfus mebra^licut ros qui in nutrimcntu conucrti cfl:aptus,cu cor^ pus
nutrimento carct,8^ ut mebra huedct, cum aliqua caufa fortis motus aut alia ea
cxiccaucrit* Tcrtia ehuor quiparuancogelatus afs coagu^ latus fuit & e
tiutrimtu qd*in fubfi:atia mebroru cx parte copFonts couerfu e,fed ex pte ecntiae
c5 plete et fiRtudinis: nodu couerfum fuit.QLuarta cfthumor quieintusmmcmbris
fimphcibus a pnncipionafmitafisABqiJ^E"«^o»'"^^"'^"'^ tas
cxiftir, cuius pnncipiu eft cx fpcrmatc.bpcr^ matis uero principium eftcx
humoribus» Humidi Primonota cp fecundehumiditatcs quae funtfupcrfluita tas
cjdc* tes:pntimcHigi ocs hnmid tates no naturaIc5,exprim|S hu etelldu
moribuspreternaturatitgnatx-Etficmelancholia nona^ pliciter* turalem
^nataperaduft^oncdicemus humiditatefccunda» de his infra. Sccundo nota pcr
humiditatcs primas in p> pofiio no cfifc intdligedae humidiiatcs fimpfr
primas; fcd I AVICENNiE» primas itl ordinehumiditatu nri corporis gnatarum cx
chy lo» £x quo patet quid per humiditatc fecundam etia in telligerc debemus»
Fatet fecundo <^ 1 cet via gcmrratio/ nis priores fint humores humiditatibus
fecundis,natura tn 6C perfedione,prforcs funt fecundx humiditates humori^ bus»
Patet vlterius humiditates fecundas cllc ficut mc> dium formx 6C trantitus
intcr humores 6C mcmbra» Etdicemusctiaq? humorcs humorofi boni &
faperflui,uel non fuperflui, quatuor continet generibus.Generefanguinis, qui
omrtibus inis melior exiftit.Et genere phlegmatis. Et gcaere cholerse r ubesc.
E t genere cholerae nigvx. Dcterminat dc humoribus primis.Et primo ponit diui^*
l fionem eorunivSecundo figillatim de ipfis detcrminat» fc-; | cunda
ibiLSanguis vero.~|Prima patet* Primo nora. Di \] xit humoi oli,quia multum
flaidi vel liquidi rcfpecflu humf ditatumfecundarum.iftac.n.fumfolidiores ,quia
fubil:aii' tisE mebroruppinquiores, Secundo nota hic cfi: duplex \if
lra.Prima;boni5(:fuperflui,SecundabQnif5i:no fuperflui» qu» Primaficfonat,taboni$'fupeiflui5:c.
Sccundahumoies boni5^quinonfuntfuperflui.Vterq?bonus. Dixitautern Ga^-
notantcrgeneribus,5{:non fpcbus,quia fub quolibet eoru JOj plures continent
fpecies,vt apparebit, Nota tertio,liumo m teseiTequatuor,expIuribus concludit
pbabilibus. J^ii' H*' mo quia;humores efntis .pportionant <S^c. vt
infra.caj5 ♦ de mebris.ix^Gal.primoeFntoij^.vlti.ca.lfaac de elementis» Hipp.in
lib.de humana natura.Haliab. i .thcorica:. 2 f . ca» Secundo quia fife efl: de
humoribus Sc vino»fed in fatftio^ ne vini quatuor
cofurguntcorpora.f.rcx,fpuma:aquofita8, qeuaporatjsSi vinum hocargumentil
colrr.2»virtutum na Qi turalium.6<:» f .de iuuamentis» 1 ,c» Tertio ex
finibus,quia quatuor funt fines quos natura per diuerfos humoi es attin^'
git.f.nutricatio ouim mcbroi^ prJcipalir per fanguinc»To^ tius corporis
humcctatio per phlegma» Appetitus excitatio per meF(am»Et expulfionis
intefliinoijjexcitatio p cholam, SCco^t abllerfio» Qyartu experimentu in
phlebotomtjsr Sanguis efl: meliorjquia naturar conuenientior^ Saguisueronatura
caliduscxiftit&f huidi:^'' l ^y^j Primo nota fanguine fumi duplicic.f p
maiTa.^^: ,P J more.htcfumit»2.mo, Secundo nota liunceeduplicc.f.uc ^ m\c,SC
arteriale,hic de vtroq; eft: fermo. Tertio nota.co ^ pletSfanguis defcriptionc,coIIe(flafparfim,
1 2, aialium.iT' ^ de humoribus.Sanguis cft humor primus,quia a fua prin^
cipali difpone naturali no remotus eft, in copFone calidu* 6C hu/in colorc
rubeus,in odore fuauis, vel no fetidus, in fa' poreduIcis,per
teperatadecocftioncinfecunda digone g^^ nitus,Dr humor primus ad dria fecundai^
humiditatil»^^ terapatent» Quartonota.fanguineincopFone ad miiU* poifumus
coparare.f.ad acquale ad pondus, ad medium ,P' Sanj , pot 1 BO I ralis pUci ^om
priefpei,ad alios humores ad mediii gfiis» hic vltiomofif ^ cogo. Contra,nos
nutrimur frigido Sc ficco.vt Dania^' inaphortfmis.6^no nutrimur nifi fanguie,
igr fanguise^ f rigidus 3c fic» Secundo^quia fanguis eft: rpatus ,ut Auef"
primo c^tk^ . 1 3 .comen *SC quia gnatur a calido tpato: vc apparebit in
feq.ca» Secundo qugrit,quis efl: humidior, arter-alisjan venalis.Vr cp
venalis,qu!a gnar arter/alis eo'per vlteriorem decocflionem exiccantem humidum
perfluum.Similitarterialiseftcalidior ♦ &cal ditas maior aitociat fecum
ficcitatem maiorem» Similir quia dig^^ ^l^ groIfando.pcedit,igitefl:gro(Tior5(:
terreftrior. Ad mumJlIudquonutrimur eftfrigidum (S:ficcum refp^^^^^
eiusquoviuimusX.fpiJS vitalis,cuiu9 pra?fent'a in me»^^ bris conferuatur vita*
Pro fecundo fanguis cft t^P^^^^'L refpecftu aliorum humorum,& tn cutis coparatione
eft/^ ^ lidus&liu» Adfecuduvtraq?pars.pbabi!it fuftentartP teft,. Qui
v"^^ tenerefanguinc arteiialc eflfe hum^diorfi^J dicit cp licet partcs
fanguis humid^c per vlicriorc decoci[ nem dum ex venali fit artcrialis
exiccent,quia tii depuia partibue * 3j ia Gal . poc fieri no naiU ' lalisdu'
pUcijer» Ibaiiguis' for rV •tU :ii5 pa F E L partibus fec?a!ibus 6c
tcrrcftribus quac funt multac in vena li,remanet pollea humidior. Et qui dicit
oppolituHi op^ pofitomohaberctillud tenere,f.q,plusfacit alias fitexic/- cano
depuratio 3C defecatio» l£t qui teneret q> aliquan do elt hoc 5^aliqn
illud,hoc no efTet mconueniens. Ad con hi mationcm ert calidior,^ calidiias
maior (&c Jliud c ve/ rum alrjp paribus»Dcdigeftione vero^quomodoingroiran
do proceditjVidcbitur poft» Cmasfuntdux fpes, naturalfs, & non natu-
ralis.Na turalis autem eft cuius cobr eft rubeus .tnalo carens odore,8(:eft
ualde dulcis. - ^'"onotaf^^ngujsnaturalisnaturgcoucniens&pportio
tiatus eihvt per Iprim natura debitos fines attin-at: ^Sc. rubedo choleja:
clarior eft.Et rubedo fanguls arteriaiis cla rior eft rxibedine vcnalis,cx
odore:5^ faporc;quia odor ma lus argu,t putredinem,fapor malus mal5
drgone^bonus ve caFmagensinhum dildcniarar ^pr.m^r. '''."'^^"SQ^
n3rcaecOctionehetamaru9:vt.!.virNim„,.. i - i - cap.&.4.defimplicimedicina
Ad " ""f- titfohi.m-.A^^.. • .
^"'^'''''"'lurn.r-etctfiipetflu' tttea Imaiids ^ua ,n cis
putrefiunt,& non ftnguis.
ci^l^^Z!^^^''''^'^^^'"""^"''^^ -ulripli. te„,ie.Er„Terpa
tfrr'^"""''"r P'"^ f"^' cul,x:,,cu ?m';™ ^''^tfa :?
"'^"'f''lE.& qualiratis oc a(J rertiam reducunrur/unr n 0
"!? ^ ''""'^ ' ta.quidperbon5&qull";;;,^,H- 'o f- •
intelHgere debemus V ia a m df^l^^f '"°"''" ''"^S"!'
.ipera,,,cnt,lefta!reratu f^^'^ '^'r;"^""^''''^ cum humore non
naturali & hoc no,!ft/ '"f .binrrinfeco^&abextriSSS^^^^^^^^ n/c
^^^'^'^^'^acai^jn eo.bthuius amH?^; r fi.ht.I.s,8f aUafi ^'"^"
ficturb.dus.etaliqR fit muta^fi-tna^i^^^^^^^ ' ;*'*'"3fusautfalfus,aut
acetofus. PrimonQH.nonfoIum-n- . ,,. , nirceri fini>uinl,fedetia fulr
V^'^'"'^".^""'T"' Per- Secundo nota,perhumorf
V^P"''^'''"o^is. fffte fei fangu^nc frigidiorf auf
"rL;^"'"''"^'?"* '"^"i'
P«atoph.,««dephIeg:S^^^^^^^ D O a IIIL 27 fcoindu natuf a.qii.|j aute pcr hanc
admixcione ad eius gra duale teperamentu reducic, vt Ci fanguini infrigidato Sc
hu^ medato permifceat cholera amplior &:c^ Nota tn q, licet in ifto cafu
fanguis a fuo tcperamento non labatur gradua^ Iiter,eft tn diftcperatus,,ppter
non elTein eo qualitatiuu gra dum cum debira dcpendentia 8Cc, A\q dixcrunt q,
hoc fanguine non infedo occulta malitia,5c: per innplice aUcra tionem a cholera
ad graduale eius tcperamcru redudo, fan guis hic fumptus pro quarto humore cft
tcpcratus.Iicethoc aggregatu.f.mafta fanguinea fit diftepcrata, co q, cx qua^
tuor humoribus fecundum indebitam pportionem ftt co^ mixta.Refiduum Irae v~
notu vf($ ibiLPliIegmatis aute.~| Phlegmatis autcmjaliud eft naturale,et aliud
nonnaturale. Detcrminat dc phIegmate«Primo.ponit diuifioncm» Sc>
cundodcclarat.ibiLNaturalen Dicit primo phle?matis aliud efic naturalc,&
aliud non naturale. Nofandiim eft primo 4 non pofuit phlegmatis diffinitionem
ficut fanguis aut quia tang notam rclinquit,aut quia colligi potcft ex his que
poft dicec.Et alrj q, ,ppter inultiplicem varictatc phleg marum,diff cile crat
valdc phlegma fub aliquo tcrmino co muni vniuocc comprghcndcrc, Secundo nota,
phlegma ^^hPa du dici naturalequonatura naturalem fincm poteft attinoe/ plex.
re,<S!:ficnatur3eiIliusinquocftconucniens. Econtra ve^ ro non naturale* Ex
quo foluitur argumentum puenle ad probandum omne phlegma clfe naturalc,quia oe
pplcaa,a a nacura fit,faltc aliqn. Patct non fcqui. " Naturafceft quod eft
aptum,utm altquo tgc fiat fangui's,qtn eft fanguis no plene codus Primo de
naturali.Sccundo de non naturali.fecunda ibt LNon
naturalc.-jPrimonotificatnaturale aliquomodiffi/ n!endo,SecriJoexcopFone.Terriocx
loco.Quartocx finc* fecundaibiLEtequidamodus.lccrtiaibiLDuIcis vcro 1 ^^^l']
'!^lLOiclmu^ autc.lPrima patct. Pnmo nota co PhPa na pletadiltonem phlegmatis
naturalis.f. phlegma nituralc turale cft humor pnmus:qui in fiia naturali
prlcipali difponc cxi quid. ftens.cftincopPonc frigidus &humidus,<5e in
colorc al> bU6 .-n fdporc dulcis vel infipidus pcr diminuta decoAionc ^*x
fecunda digonc gcnitu8,pcr vltcriore decodione in fan/ guine crafmutadus, vel
aptus trafmutari.Dr aute notanc'in fuft naturali difponc principali; primo quia
conuerfum ab ifta:vt trafmutct in fanguine,aut ut nutriant mebra,n6 eft
necell3riofrigidu,imopote(TecaPm,vtdecIarauiinca. dc copfonlbus
mcbroi5».ReIiqu3E partes patct ex didis. Secii do nora hac.pponcm elle de virtutc
fermonis falfam phlc^ gma cft fanguis diminutc dccodus.Scd fic eft inrelligcda
phlegma per diminuta dccoctionc genf ca eft,per coplccam*
decoaioneinfanguinecoucrcibilc.Eftigrin potentia non
muIti7remocafangui3:adbonuintelPm. Dubiupnmum Dubia, quarciranodixitipfumelTechoIeradiminutedecoda
cu ita pcr vlteriorc decoaionc poltit in choFam ficut in fanoui nc conuertic-
Secundu dubin^fi phlegma eft fanguis c^c tunc fempcr pnus ^chylus trafmutaret
in fa n^uinc.coucr t€rec in ph!cgma,quia an or-m coplcta ct perfeda deco^io
nc,prgccdit diminuta dccocftio. Tertiu dubiij du phfa p vltcriorc
deco<5lione trafmutat,coucrtit;ne i folii fanguinc, aut in quatuor
humore<!.Et vr q> in qruor,qa no minus pot calor fupraphfegma q fupra
chylii, fed poruit gfiarc qtuor huorcs exchylojgr «Scfc.Ad oppofiril.qi tuc p
corruptionc vnius indiuidui gnarct vnil aliud eiufdc fpci.d: ita i corruo tione
no variarct nome Sc difFo.cofequctia renct Qa fi ohPa in.4-huorcs c6ucrtit,p5
q, phPa trafmurat I phPa o Jartii dubiu,fi fanRu;tex chylo 5^ fanguis cx phPatc
gcnitu" func c.ufdcfpc..Qcf " f
d>"erfitasmacij,arguicdiucrfitatc for maB.,vt Aucr.4.phy. Ad oppofitu
quia coucniunt f colorc, , odorc/apore:5^ copPonc. Ad primn dr q, no tta faciPr
tr5 A"''* (mutaiichoPam,&:q,no.tapricipaPradiIlu fine ordinat,
Iacob.8»itauic» Dd iij I Early European Books. Copyrighl © 201 1
ProQuesl LLC. Images reproduced by courtesy oF The Wellcoitie Trust, London.
583/D P R I M I C A Ad fecundum negat confequentia^quia prxtct mcnfura
decodlioiiis vtinducacforma philegmatis,alia requiruntur fed de hoc in fequenti
ca» Ad tertium dr cj) fecundu pfm couertit in fanguinc,^!: cotingens eft cp in
tres* No vcro in quatuor.propter argumentum addudum,<Si: negac fimili>
tudo de chyIo,quia chylus eft in potentia vt trafmutetur in phlegma^vS:: non
ipm phlegma adhuc eft in potctia» Ad quartndrq^nonfgdiuerlitas materiei^ arguit
diuerfitatc formaijijVt panis 3C caro in chyhl fifem in fpc conuertunu Ec eft
quida modus dulcis phIegmans,quod non ualde exiftic fng(dij,i'mmo corpori s
cogo^ ne frigiditacis paucx exiftit,(anguiai's uero co^ parationejet
cho!er£crubeae:eft frigidum» Notiffcat ex copPone»Secundo ponic driam i nter
hoc 3C quada fpem no naturalis piilegmatis/ctJa ibi L^t c phleg^ ma."|
Dicit primo hoc phlegma naturale elfe quenda mo du phlegmatis duIcis,quod non
eft valde frigidfi cogone corporis^imo refpetftu eius eft frigiditatis
paucp,licet refpe fanguis 3C cholerae licfrigidu, Primfi dubiil.Non vr Toan»
hoc piilegma elfe dulce,quia eft infipidiu vt loannitius ; 3c Auer. Au\c*6C
Auer» i ♦cantic?» Secundu dubiij* No vr ciTe f ri/ giditatis paucg:quia
frigidius eft quod fit tn corpore , vt fu> pracap.decopronibusmcbroru» vbi
graduabant partes nri corporis naturaFr fe hntes,vt ibi notabanr» Ad primu
dicunt quida phlegma naturale eflfc infipidil, quia valde rc milTe participans
fapore.ipfum tn eft dulce.dulcis.n.fapor perfedusrequiritmultijiperfeda5(:bona
dccocftionc* Ex Mundi» quo toUitcotradicftio» Afr Mundiiius » dupfi dr aliquid
Dulce dulce.Primo ,pprie»Secundo improprie,vt ocm rem horri dr du> do fapore
priuata ficut aqua au<ftores dulcc vocant , 3C fic plicir, hoc phlegma dulcc
dicitur:licet fit infipidum. Ad fe^ cundfi dixerunt quida,q) phlegma illud quod
eft frigidior res quae fit in corpore eft phlegma vitreum. Non confonat
fupradidis, Alnq^loquiturdephlegmatedulci pcr^adj mixtionem fanguis,quod ftatim
notificabit, Et hoc no co . . - ; fonat litterac^ Tertia meliorX^ent^cocedit
iftas concFo> nes* Prima,Phlegma eft frigidior res <S::c,inter partes na^
turaliter fc hntes nri corpori3,qi'*' , qug ^^portionat. Se> cunda.Phlegma
refpecflu fangUi fpils eft rcs valdefrigj da,quia funt cxtrema. Tertia.Phlegma
fui frjgiditate no multum rcccdit a calore cutis ad hunc fenfum q» rcceffus
cius a cutc eft paruus refpedu recefifus gradualis fanguis et fpus abeade in
caFitate:quia caliditas eft vitg conformior» Cotradi Ex quibus tollit
contradi(flio,quia licet phlegma fit res frj <ftio tolli gidior
(S:c.exceirus tn cius in frigiditatc eft paucus refpcu tur de reccrtus fpfis 3C
fanguis i caliditatc a medio.Ccuti» Et hoc phFate, voluic Auic. Alit
phlcgma naturale licet inter partes natu ralic fehntes fit frigidior pars
refpedu tn alicuius pWegma tis non naturalis: vt vitrd:eft pauca:
frigiditatis.. Alit tn giditatis paucx rcfpedu corporis/i. refpedu eiusquodelt
in corporcvidelicet in cogone fanguis cholerac <5^/P"^* Aliter phlegma
alteratum verfus naturam fanguinis , cx- iam fadlum aliquo modo dulce,eft
frigiditatis paucerefpc^ cJlu corporiSjimo pot effe calidum,Iicet no alteratu,
nec co uerfum a principalidifpone naturali fit pars frigidior» Et eft etia
phlegma dulce quod non eft natu^ raf e^quod eft phf egma faporem'n 5 habens , q
d* nominabimus,quod fit cum acddit : ut cumeo fanguis
miTceaturnaturaIis,&:quod i;nuItoiies mrcumattfm!s,&' in
faiiuafentffur. Primo nota,hoc phlep^ma couertit cu natufali,ga vmic^
dulce,licct hoc natu-ali dulcedinedulcius,ft3rcipfofub dj> fpohe
naturali.D?n:autc,qa hoc eft naturalcgnatu ex c6> mi xtioneTanguIs cu
phlegmate crudo ifipido, pt etiicri cx comixtione fans»ms no naturalis cn
phlegmatedulci natu/ rali,immo vtrifq^ naturalibus,fed incident comixtis*
Sc> cufidonora.hunriores nri corporis alrj a fanguinc,?n vcnig
exnt€S,naturaFr dtbH cflfe fongui cQmix«;ut a fanguinc te> A V I C E N N iE»
pcrcnt»Nifi»n»choFa fanguine refrenaret,a leuica furcret» Phlegma fifr
icrudaret.Et hoc exp(fit Aui.4» primi.2 2.ca» Ifta tn cotMixtio requirit debita
comixtoijz ^portionc adin uice.tatatn.pofletee ^portio fanguis fupra alios
humores, q> redderet totu illud aggregatH no naturale,& fifr ita pua.
Exqbus ta^ fiindametis foluunt dubia qda mouea foli^ ta» Hrimu.No vr hoc
phlegma fieri innaturale p faguls admixtione, ga fanguis naturalis redificat
piifa ^t^mcfia» Secundil dubiii»No vr q> ex fanguine 3: ex phlegm^itc fif
naturalibus poffet fieri phlegma no naturale,quia expatU'' ralibus no fit no
naturale» Tertiu dubiCi.Quo eft diilce,fi eft faporc non hiis^ Quartu
dubiu»Quare maxic fentit in reumatifmis^' Ad primu patet cp no fecundu ocm
modiJ mixtionis fanguis redificat phlegma,vt dcm eft. Ad ,fc cun^il dr q> ex
pfibus naturalibus 5^ couenictibus 3c ind« bite cGn^ixtioniSjfit res idebua: vt
patet in cibis potibus 3C medicis* '.A^^tcrtiuquidadntfaporcno iins.f.talc
quale primu plilegt;t)a naturale.Alpfaporcnohns.f.multili nota' bilc,quia licct
aliqua participet duIcedie,pot tn ifipidil ap-' pellari.Afr fapor.e nohns.f.per
partc phlegmatica, quia il'' la e pure illpida,licet per partc fanguinea fecu
ccmixta ha> beat. Adquartudr q^noalibi eftfenfusguftus,etprimi catarrhi a
capite per colatoriu defccdunt ad guttur et ligua, quibus frequent
cotingitfanguincadm!fceri;vr patcr.. Dulcisuero naturalis reccptaculum. Dixit
GaP.naturam non feciffe membrum proprium quemadmodu duabus fecit cholen's,hoc
nancp phlegma fanguini propinquam habet fimilifu^ dinem, 8C egent eo membra
omnia, ideocp fecit natura ut cum fanguineuadat. Notificat ea ex
receptacuIo.Sc3o decfat ea ibiLDicimus.T Dicit Ga.2 . virtutu naturaliiJ.
vlt.ca.dixilfe natura no fe^ cilTc receptaculuphlegmati dulci,ficut duabus
fecit choFis. cij.n.heat natura fanguini .ppinqua oia mebra eget co.ideo
oportet ipfum trafirefanguini comixtu. Primo nota q» tri pFr dr aliqd' mebru
receptaculii alicuius fuperfluitatis vcl humoris.Primo,quia in tali mcbro max!e
c aptus talis hu^ mor mPIiplicari'refpcnaIioijj,ficut ftos phlegmati6,vt, 1 1»
tertrj.pFies.Secudo,quia ad illud maxie talis fupfluitas d^> fluit, vt
puImo*Tertio ^pric dr receptaculu, vt ^Dpofito p> tinet,mebrua
naturafinaFrordinatir ad fuperfluitatc alicj vel humorc'fugcdti,pj5 vtilitate 3c
fincs a na intctos ferua> du,ficut chiftis c teccptaculu choFg,& fplc
mcF/g. Et fic itcl lexit Aui.phFati nacp receptaculu no fecif,vt,Ga.loco allcf
Ex q patet foFo ad qone magri Antoni de Birrcro.f, vtru phlcgma heat
rcceptaculu^ Secudo nota.huius cam tagit t ira.phlegma.n.habet vtilitates toti
coes,qs non hct choFa* Primo quia humecftat mcbra.Secundo quia tcpore nccetd^
tatiscouertitinfanguine.ExquococIudunt quida alibi$ in hepatepofic fanguine
gcnerari , quia alibi pot phlegnia in fanguine couerti,hcct hoc fit per virtutc
data ab hepate» Dicfmusauteq) hic indigentia eft gg duas res unaeft
nece(laria,&: altera luuatiua. NcceP faria uero eft pp duas res. Vna e ut
Gt luxta m2 bra,ad hoc,utcumebra nutrimcntS qd* ad ipi^
confueuitucnireami'ferint,quod e fanguis bo^ nus,p g retcntionem matenei eius
que a ftoma^' cho fit et hcpate, aliquas caufas quse accfdc/ mnt,operentur i'n
eo uirtutcs naturales eorum, 8C coquat^afdigeratj&nutriantjexeo. Etficat
cafor mnatusdigentipfum, &:reaficado fecit ipfum fangtime,fitr calor extrancus
ipfum racp putrefacit &: corrumpit J^ac ucro necemt^ tis partem non hntduaj
choIerac.Duae naq^ cho lerf phlegmati' m hocnoncoicant,q?calor natrf
rahsipfumredificat&faat ex eo fanguinetn, licct I lun ilici , Ca l^dien ii^
trim ptf^abh 4 ■ } ftoc dupl Duh \rifto. ^ecefla lium du bliciter. ^ diens nu
" (J^ trimetn pO^ ab hepa ftocho ?^ duple» y I Dubia, el e* a ti F E N. L
licet in hoccoicet ci,^ cafor accntafis ipfum mu tat^ec facit €x eo rem putrida
dC corruptam. Declarat illud quod dixit.Et fine diuifione,dicit hanc in^
digentiam trafitus phlegmatis per totu efie duplice , neceC-
fariam,f.&:iuuatiuam,Neceflfariaveroeftduplex, Vna eft
vtphlegmafitiuxtamebra,vt cum fibi aliquando nutri^ mcntum defecerit,quod debet
ad ea tranfire a ftomacho et hepatepropteraliquas caufas impedientes,virtutes
natura lcs operent in plilegmate Sc ipfum conuertent in fanguinc vt
nutriatmebra^Subdittfiq, calor naturalis ficut ipfum' recnhcado couertit in
fanguine,ita preternaturalis aliquan domputridumhumorem»Etfubditq» hxc necefifitas
nu^ triendinon repcriturin choIericis,ideoin hoccuphlegma> te non
coicant,quia non coucrtuntur in fanguincm fed bfi coicant phlegmati in hoc q,
pntrcfcunt in calore extranco Nota primo fuper ifta parte necenfarium , vt
colligit i metaphyficae fumitur multiplicitcr. Vt autc x>pofito Dcrti^
nct,fumiturdupPr.PrimoproilIofine quo rcs c(Tc cS^ ner.
manercnonpotcft,qualitercibum,fanguincm,&fp,rftum hom.m
necc[rariumdicimus;SecundoproilIofine nTr^
bcncelTcnonpoteft&pcrmancre,vtvcftesncceft^^^^^^^ mmidicimus,qu5uisfineinisabf;iuteefl^erab^^^^^^^^
nianerehomopofiGt.AdpropofitumpcrcamncS^^^^ inteUcx,th,cnecclTarium primo
mo.Sinc trTnE dWc^ ZLrn-^T"'''-^^"^""^^^^ mcd^r
t^''";''"'''^^'^^^"^^^^""^""^ via qua tenent
&dur^^^^^^^ riunriirrtm»./ r ^^^"^^""'«^^SUia^" vcnis
rcpc/ ibieftsnim/, • "^^•^'"g"'^^"^""^ Pat«, quia
8C fic de aliis. Primum rbium N- '"-'''j '^^Pa"s,
pore.,ecemtatis.f.nX„,itrH^r'''P^'?™^'"<>15'?
tHnrangui„em,,uiatC';^o~^^^^^ .as,c,,,vem9calor„atu,,lisdebi eprphl omari
•.nraniui'„tr„tu«,r'^^^^^^^^^^ re.f.q, non folum tepore carenti^ "^'
cabium. Con(;rmatur.quirdeb"io 'r"'.' "Tt'."^'.'," gm»
in fanguinem 'fafmtuare , po « ntj^^^if J^.qptcporc quomembra non h,dige„,
"1,"^^^^ »>oc dici J"'^'^^''',°'^"'''''''P°''=
indigc-rie Ad ap,„ • ^''"''^Pf imo q. licet anima & virtus r„ml;-» r
ma "Sturalia,tn regulata fant ab "„teSr„ P us
1?'°P'"1""J recundfloperationS indile^ r '' ad mebr*
tranfmirtunt defpiritu &cZT cetcalor n,ahw Y''''^='
^"'"'"'-t^iWergo a.| '
pio(ita,i.f.„t^';;,Vtv°V'^''''"'"-"-^^^^^ fanguinC c3^W,;%t^''f'
P"' <„ tunc phleg^^ ;„ m cop oforc fp.T, ad v?^'''^'^
.^''".''•■"'^ "•.''^'"r' "3fmit. n3.Adargumenrr,r»rt
" !,'J 'P g"''"^^ phIegmaticalorfuflFici,"'g'* 'l-^P^f
?" '"digen,i5 erit q. femper aliqua pars dM * • ^^' '''f
'^""^fe S corpore faltc fano.vel fa|,?"'''' '? ^^"^T'
''°""«<af in «f,vt vrpbare argumemR ^^'"^L^' '"
'^'",8'""'. '«Mer. ««is.Primo^prercam iataaa Se
'"'"'"^ •wttimenti phlegm» in veais cSmT^",''""
"^" D O C. HI. 28 vtobtuiidaf actio caloris in phlegma multo fanguine
tefi/ '^f'e^*'Pf'qcf ipedit&tardateiuscouerfio in fa„guinc,in cogone ad
couerfionc,c] fit tepore idigetif. De rore aut dr q> no trafmutac in
cabii". nifi trahaE ad porofitates particu-' Iare9,&ga „0 attrahit
ftate copia nutrimen,i,etgo 8Cc. A Itera efi: ut fanguini admifceaturjUt ipfum
aptumreddatad membra phlegmaticarum c5 plcxionumnutrienda in
fanguine.qiioriiqu» ca eft nutriturus oportet phlegma aiflitaPr ee (e^ cundiJ
mcfura nota,ricut eftcerebriJ. Et hoc qui dem in duabus eft rcpertum choleris.
Dicit<f alianeceffitaseftsvtfanguini mifccatur , iS: ip/ fumaptuni reddatad
phlegmarica membra nu,riend3 Cu cut cerebru , & in hoc eria comunicant
choler|. Primo nota ex littera,cf ad nutrienda membra phlegmanca necef feefi:
cum fanguine permifceri phlegma Ad cholerica ve> ro nutricnda choIcram.Cuius
ca varia anfignatur, apud po nentcsfolumfanguincmnutrirc,&: ponentcs
quatuor hu> morcs,Sccuudi,n.dicerent,vt cx omnibus his ffant humidi tatcs
fecunde:omnibus membris proportionatg,Primi ve ro dicunt,vt per hanc phlegmatis
permixrjonc,aItcrct fan/ gujs alteratione qua .pportionalis reddat phlcgmaticis
me hx\s,3C ad ipfa nutrienda dearticuletur» Ex quibus patet driainter prima
neccftitatcm 3c fecundam» Sccundo no la.menfura nota.i.determinata 3c limitata»
Fuuatiua uero e,ut hCiedet luduras etmebra quae multaeexnt moti'onis,ne
ficcitas eis accidac ]g|icaIorequiexmotu,fuemt,etfricatioe,ethoc quide c
iuuamentu fta i'n terminis neceffitatis. Patft,&dicit,q>iftaeft ftans in
terminis neccfifitatis; Primo nota q, lixc humedatio eft humcdatio madefad!
uac&laccidentalisjiecefTaria membris multgc exiccationis ne cx nimio moru
inflammctur.Proptcr quod circa cor po nitur capfula aquofitate limpida pl
cna.qusc cor rcfrigereti Secundonota.hociuuamentumeftftans in termims nc>
celTitati8,quia non cft t^effitas abfoluta talis madefacflio> nis,quia tamen
hoc iuuamentum eft magnum, ideo poicft dicifecundomodonccefrarium: vt quinto
metaphyficsc» Atifto. Propter quod ftare dicitur in terminis neceffitatis,quia
ali^ quo modo nccellarium dicitur» No naturalis at phlegmatis,alid*c fupcrflm^
tas diuerfaf eentiae ufcp ad fenfij,et iftud eft muci laginofu.Etalid^eft
infubftatia atquale in fenfu dC in ueritate diuerfum, dC cft phlegma crudu. '
Dctcfminat de fpebus phlegmatis no naturalis» Et prr^ mo de his que ex mo fuB?
diftinguunt»Secundo de his que cx fapore.fecunda ibiLEt ex phlegmatc.lPrimo
ponit di/ uerfitatefuBecxpartevniformitatis et difformttatis Dtiil
SeCundogroflfitiei&fubtilitatis.fecudaibiLAliudeftvar ' dc fubtilc»! Dicit
primo phlegmatfs no naturalis aliud efte in fiiBa fua diuerfum vfq^ ad
fenfum,<5<: dr mucilagino fum.AIiud eft fecundum fenfum vniforme , licet
fit in rei veritaiediuerfum,£X:hocdr phlcgmacrudii. Nota primo diucrfum vfq? ad
fenfum.qa.f.g fenfum,fine ronis difcur fu percipit partiu eius difformitas, Et
dr mucilaginofum; qa fife muco expulfo p nares^Eft ant no naturalc,vt fupra qa
naturg incouenics ,8c corporis Ipfiuu, Secodo nota in> hoc
phlegmatetataefifepartii^ diflformitatc,aut ^pr' mate/ rip 1 obedietia,aut pp
caloris dcbilitatc:n potctis btes iftas aEqre,aut ct qa ex m*a ctherogcnca 8c
difformi ocnitn Ter tio nota,q> phPa fecudu ia dcm,Iicet fecudii fei?fi5
dicat ho> geni"'!^" [^?"''" ^
'^^^^.f^^^^I^g^"»" , qa tn eius difformi> tas no fecle fcfu
d,fcernit,n,fi cocurrat ronis difcurfus fa> ciedo dc ipo cxgtetias notas ,dr
in fulBa fccado fcnfil aeqfe, lacobtSti.auic» Dd iiij P R I M I C A Vhh cm
Quarto nota dupliciter dici phlcgma crudum»Pnmo rc^ dum du fpectu humoris
pertecte digei^i,Cfaiiguis,d: fic omne phlc pliciter» gnia eit crudum.Secundo
in comparatione ad decoctionc phlegmaii naturali debitamj&ficcjudu eflhoc
phlegma» C6tra»refpectu phlegmatis naturalis etiam crudu tii mu cilaginofum
phlegmawdco igitur ita debetappellari crudu ficut hoCjf5I^ fimilir alia
phlegmata no naturalia» Pro iflo negatur c6fequenria,quia in alijs fpecicbus
phlegmatis ap> paretaliqua notabilis diuerfitas ipforum a naruiali , no fic
veroiiftotldeoaliaphlegmataalias dcnolationes recipiut» hoc vero folum recipit
denoiationem phlegmatis crudi. AlmdcduMcCuhtikydCipCum e aquofum. Notificat
euis diuerfitatem ex parte fubtilitatis 3C grolTi^
ticKEtprimofubtilc.Secundogroirum valde» fecunda ibi L AliudnPi ttna pater»
Nora hoc phlegma dici pot vab defubtiletam in comparationead phlegma
naturale,q}ad plura alia phlegmata non naturalia. Dico autem notanier
plura,quia non repugnat reperiri phlegma falfum hoc fubti iius.Iicetetiam
polfit reperiri groirius»potefi:.n»per cholera phlegmati commixtam
infalfophlegmate ffeii fubtiliatio maior refolutio partium,^:: fimilirer econtra.
Aimd efl ualde grofl[irm,aIbam uidclfcct , & cftniudqaoduocaturgipfeum
dCipCum cfl:cu> iusTubtilefuit refoIutum,i'deo quod in foramiV mbus S{
lunduris diu fuit retentum , quod om^ nibus exifl:{t grofllius» Primo
notificat.Secundo affignat cHm eius» fecunda ibi LEt ipfumnDicit primo aliquod
efl: phlegma valde gt of'' fum,quod dr gipfeum,cS(: efl: illud cuius fubtile
efl: refolutu, 6C remanfitgrolfum,quia diuturno tempore fuit in mncm^ rts,aut
alrjs locis retentuni» Primo nota hoc fieri albius, forte,non quia in
coIoreintendatur;fed quia partibus aquo fis recedentibus remanet hgc albedo
fua,vifum terminas, ficut de albumineoui cocto videmus 8c crudo,d: quia par tes
lucidc propinquefe fe magis iUufl:ranr^ Secundo no^ tahuiufmodi
phlcgmageneraricxrefolutione vel expref'' fione partiumfubtilium,cum
tcrrcftrium 8c groIfariJ ptr> manentia. Ex quo patet huiufmodi phlegma fieri
pofie ta a calidoqpafrigido.Acalido quidem fubtile refoluente. A frigido vero
aquofum ct fubtile exprimcte,ficut in luto coa gulato videmus. Patet fecundo
tam a calido forti>q^a de/» bili diuturno temporc refoluentehoc
polTecontingerc»^ Vt in renibus a forti calidofita vt ibi in lapidem in breui
tepo> re conuertatur tale phlegma* A calido vcro debili in iunctti ris fatis
patet. Ad quod multum confert motus iuncturaru, fitus d?orfum,concauitas;3;:
debilitas.i 2. tcrtri.cap.de cau fis paffionum iuncturarum.. Ex quibus omnibus
patet ca^* nonobferuandusinactupracticoin approxiniarione loca> l'um in
doloribus iuncturarum, vt in podagra phlegmati^ ca,quianon debemusapproximare
refolutiua fortia pura, nc fubtilc refoluantjC^: altud in durum lapidem:vt
gipfeum tranfmutent, fed debent approximari caufa refolutionis in dcclinatione
rcfolutiua mixta cii mollificatiuis,vt funt mu> cilagincs alteg,foenu grecum
&c. Patet etia q> in prkipio nodebctapproximari vehemcncinfridatia aut
narcotica; nc humido per cogelationcexpreflbrefiduum indurctur»
Etexph^egmatcefl: quoddam qaod eft fafx fum ,quod omntbus phlegmatis fpeciebus'
acu^ tms efi-, &: ficci us,&: leui us. l^etcrminatde fpecicbus
phlegrrtatis no naturali3,fum^ ptis ex partc fsporis. Et primo
falfi.Secundoacetofi. Tcr> tio pontici.Partes patcbunt.Primo notificat hoc
phlegma» Secundo cxplicat cam falfedin/s ib-LOmnis.l Dicit pri mo rcperiri
quoddam phlcgma falfum , quod efi: calidius: acutiu8,ficcius,ct leuius,oibus
phlcgmatibuStCaufa cft,S[a rai^can. jpcfticus circa ap proxia^^ tione lo^
caltumt AVICENNifit producit cx commixtione cholerg cum phlegmatc, fed cho lera
eft humorum calidifi'ima,acutilfima;&leuiflima 8Cc, Primo nota q) duplex
efl: ficcitas,vcl duplicitcrdicitur ali quidalioficcius.Primoformaliter.Secundo
effectiuecSi^vir tualiter,in propofito vero dicitur hoc phlegma ficcius cm^
ctiuc,Iicet actualiter vel formaliter fit phlegma gipfeiJ fic^' cius. Ex quo
foluitur dubium hic moueri foIiuim,an hoc fit ficcius gipfeo» Diccndum.n.primo
vtdcmeft. Afr dr licet no fit ficcius folu,c tii ficcius cSc: caFius et
acutius; 8c no ita ficcij cafm 8c acutu e phfa gipfeii ficut hoc cSt^c* Omnfs
uerofairugmiscaefl-jUtaquofe humi ditati pauci* fapon's,aut pnuataceo, terreac
, par-^ tes aduft^^coplexionum ficcarum,fapon's ama^ n',aequah temperamento
mifceantur. Declarat caufas falfedinis fecudum viam propriam. Sc cundo ad
coplendam docflrinam fubiungit quoddam dcni GaF.fecundaibiLGar.vcro.~jPrimohoct
Secundo decla^ ratquoddamibiLSi.n..lDicitprimo,Etpatet. Nota pri
mo,vt.:,cari.cap.3.Sapor falfuseftppinquus ama;o, niu cj» amarus fiindatur in
fubftantia tcrreftri grolTiori et ikcio ti^Sc in qua ficcum eft ab humido magis
feparatum. Curri igftur fubftantiainfipida aquofaaut pauci faporis pcrmi''
fceturamato,remittituramariiudiniscaufa ,&:acquirit fa^
porilIipropinquior,(5^iftecftfalfus,&deiftocft fcrmo in propofito.. Quod
autem fapor falfus fit amaro .ppinquior 8C fundetur in fubftantia minus Cicc^
"amaro , 8C fubtilioi/, 8C calida minus,poteft colligi fignis pluribus.
Primum ta-' ^n:umefthicinlittera,quta rcfultat fapor falfus expermix^
t;one5^confracftionereianiarecum reaquea infipida vel pauci faporiSjin quocafu
fubtitiatur groftities , ^5: minorat ficcitas amari,Secundumfignum,quia falfum
ftatim per vlteriorem decocHiionemfitamarum.Tertium fignum,'cja fpecies falis
habentesamaritudinem,funtcalidiores fale co muni comeftibiI/,cS^groiTioris
fubftantix , fimiliter aquse amare,vt deft;agno rodomix::5<:colliguntur
hxc.2. canon* ; 3.cap,(&;.4tdefimpIicimedicina,diuifione quarta»2,cap. j Ex
quibus patet primo quare fal in igne crepitat.. proble^ matum
vndecinia.6!^fextoprobIemate.PatetuIterius qua^ refapor fudoris «St; vrinx cft
falfus.Secundo quare facilii^'^ natathomoinaqua falfa (^dulci.z 3» problematum
.pble^ matc. I i5c:»3*dc nauibus oneratis a mari ad fluuium tran/' feuntibus
quac pcriclitatefuerunt»Tertro quare in ftagno fo domx non viuit animaL<5t:
ligatis pedibus 8C manibus fu^ pcrnatet.4:defimplici medicina.Qiiartoquare aqua
mari nam inflammari conuenit,aquam vero putealem non , vt problematum*2 3.i
f.problemate.Etpropteridema mari noneleuaturauraxftus mitigatiua ficut a
fluminibus»ii?' problematc^L plura alia vidc ibi» Si.n»multae fuen'nt,amarus
prouenit fapor* Declarat quod didum eft xquali temperamento.Secun
doexhocafleritcaufas quorundam^Tertiopropofito ada^ ptat.fecunda ibiLEt ex
hocnterria ibi LSimilitcr quocp.1 E)iCit primo 8Cc* Nota ifta debent mifccri
cequali tem^ pcramento:ficq5rciamar3cfuprainfipidam vel aquofa*'' fubftantiam
no fit magnus cxccfius,qu'a tunc ad latus tra^
ncrcturamari.fimilitcrncCccontra,qu]aforte non refulta^ fctfaporfalfus* Et ex
hoc quide CmiU ter fiunt fafes &: aqtjac faf f^. Et efi: etia cii faf f? t
ex cmere afchah' : dC caf^ ce,8C ex altjs,cum in aqua coquunf colantur
&coqui'curiIIaaqua donecm fale coagutetuf» Infcrrqu^da.EtpatcuAIchalifub
nomfc taliinfynony jjjfb> mis Simonis e herba fiPis ucrmiculari , cuius
fapor c fal^* ct piguiSjCX cuius aduftioc cineribus mixtis aq, fit aq fall^*
Similitcr i ' c f,0 ho fr 11 ''• rl- Ci • ' o n h et ic rr |a 5 ■ J tri Gar.
Afifto faporfal fus PhPaacc F E I* Similitcr quoc^ phlegmati tctiuf , quod
fapo^ rcmnonhabet,autcm'usfapor adeo eftparuus, quod non fuperat.cum cholera
ficca natura fe mifcuencaduftaarqualitatis admixtione ipfum feciec
falfum,etcalefaciet, hoc igitur phlegma cft cholencum. Adaptat
propofito»ditSimiIiter* Galenus uero dixit phlegma hocfalfu ficri,^?'' pter
ipfius pucredinem , autaquofitatem qui ci admixta fui't.Et nos qutdem dicimus
putredine JpfumfaIfumefficere,ideoq3 in ipfo aduftione
racit,6^cinereitatem,quaecum eius humiditate comifcetunSoIaautemaquofitas cumei
admi^ rcetur,falfedinem in ipfo efflcere non ualet , cum jbi ulla alia non
fuerit cauf a. Ec mihi quidem ui^ decur q3 ifta,aut non permutationis eft , fed
coa tmuitatisjtuncenim locutio completaerit. Nota.GaU.de difFerctrjs
febriiim»tf,cap » fecundum littc ram quam allegat ^ui.5<: efi: capfm de
empyala . Et idem :t.virtutum naturahum vltimocap.Et de ii/c materia fatis
loquitur etiam Gal.4»de fimplid medicina diftindionc, 4. cap.2» Nota fecundum
mentem Aui.quando Gal . dixit phlegma ffe. 1 falfum proptcr eius putredmem ,
aut propter e,us aquoTitatem qux ei fuit admixta.ly aut non poteft tene
ridiIiund,ue,quianecaquofitas perfc nec putredo falfe> dinemeffiat,,mmocinis
putrcfaaorum ^^iaduftoram eft rTcZlf:- ^ ^i'"Plici.alicgato cajS.Sed ly
auc debet tene> d ' r'^'^'"^"'^P^^^^2mafitfaIfum per putre. Au?i&t\'n'""^
refuUatfapor falfus l Et hoc uult cffet ex phlegmate falfo. Primum duM
^""'"^' P".''''^'' decoquitur vlterius fit amarum lo^
^"bium,q«ia dulce ci5 falfum,necfalfum ft e^Zpia^^^^^^^ P""«
^^anfit in denm^ici,ubiaC^^^^^ falfus eft medius inter dulce^^ amarum fed m^dh
m / tatexextremis,igiturnonexinfipidoS dubium,ci,nonexinfipido auia nonffrf.ff
fi frangaJlfr amaritudo' ?edfp4 non S^^^^^^^^^ igitur&c,
VidcGct,5<:ConciCor?dX^" '"^P'^^> aaartum dubium.fi debe pon7 „
&fieftcalidum,autfrigidumr " ^P^^^^ Phlcgmatum
Etexphfegmatecftquodeftacctofii.Etque. «eperfuameflremiam. E taliud propter
remcx. dosSid „ '"^''^"''"''""'^"o^coting.tmo.
•pfometil-^^'f?''':;f'?P'':,^^"'\">,qu^ matiduCSf^'''"^
dac,ficutaSdk a K T '^ A f 1" '''"'^ ^^^' bulliunt.&poK:S!
P""* Z9 Subfta>» tia reddf fubtile frigida dupFr, DOC, llh pcr
alteratiofiem m fua fubftantia , fine admixtione f ci cx> traneae
aceiofac,ficut alrjs fuccis cum accidit ebuIIitio:tunc ipfi acefcunt,ita
phlegmati duki cum acciditebuIlttlo,tunc contingit ipfum acefcere» Sciendum q»
faporacetofus fun datur in fubftantia fubtill Frigida ♦Dupliciter aucem conue/
nit aliqua fubftantiam reddi fubtilem frigida ♦ Primo pro/
pterimpotentiamcaIididigerentis,permifcere debentis hu midum fubtile aqueum cum
ficco terreo,ficut frucftibus hu midis in principio frequcnter accidit,ut in
agrefta,s^ hoc pa tet etiam m arancrjs &C lymonibus . Qiiando.i^ au:e
accidit per operationem calidi extraneiexhalatefacientis humidir, cum quo etiam
educitur calidum , 3c infrigidarur res , ficut vino accidit acefcere dum
ebuUit.Et prima dicitur commu niteracetofitaspura,non quiaalterifapori non
cotfiunda» poteftenim coniungi Cum ftyptico 3C pontico,fed quia non coniuncfta
acuitati.Secunda autem dicitur non pura ♦ iunda eft.n.acuitati,quia in re
ebulliente remanent partes fubtiles calidae,ut patet in aceto uini vinofi» Ex
quo patet q> prso ter primum modum phlegmatis acetofi , 6c fecundum fa>
<ftumexdulci,inueniri poteft phlegma acetofum antecedcs duIce,imaginando
q> materioc chilofae in phlegma tranfmu tandg occurrat calor
debiIis,impotens partes terreas cu fub tilibus aqueis debite commifcere; vS:
fic triplex potcft eflfe phlegma acetofum» Et iiota ex mclanchoiia pontica
comixta cum phlegmate aqueo aut pauci faporis rcfultat fa
poracetofus,<&:poteftrefukare ftypticus per maioreniaut minorem
commixtionem» Contra . Primo tunc fcmper ante generationc phlegmatis dulcis
praecede: et acetofitas &fic femper ante generationem phlegmatis naturalis
prgce deret generatio phlegmatis nDti naturalis , confcqucntia tc-
netficutdeagrefta» Iteni quatuorellt-t fpecies phlegma^
tisacetofi,quiaficutadiminutocalido poteft fieri phlegma acetofum.ita a calore
putrefaciente 3c materiam eijullire fa ciente, Ad primum dicitur q? fapor
dulcis 6c acetofus no folum diflf^runt fecundum maiorem aut minorem calidita/'
tem,fed etiam fecundum maiorem aut mtnorc comixtio> nemhumidicum ficco,quia
inacetofo commixtio pauca eft,unde non femper oportet tranfire ab inf ipido ad
dulce ^ acetofum, ficut nec a pontico,vt»2»can. j.cap» uerum tame iftud eft
contingens vt in agrefta» Ad fecundili concedcda cft conduCio^dc illud
Aui.voluitintelligere g prxdidla dCc* Etcft aliud phlegma
ponticum,cumsclirpo> Otioeft qucmadmod umhapcdifpoOtio, forcaffc enim erit
eius ponti citas propterea q> cholera ni gra pontka ei admixta fuit. Primo
declarat primum modum generationis ponticu Secundo fecundum ibiLEt fortafie.T
Prima patet, cuius difpofitioeft quemadmodum difpofitio haec, quiafimilis
difpofitioni phlegmatis acetofi , quia ficut acetofum eft du plex,quia»ngenitum
per commixtionem,a^ per alteratione in fe,ita fimiliter ponticum» EtfortaflTe
erit eius pontiatas propter caufam quainfe uehementi infrigidatione mfrigidatu
eft,adeo q) eius fapor ad p onticitatem fit conuer fus.ideocp cius aquofitas
congelata eft, dfad Oc^ citatem parum dC tereftreitatem alcera uel alte^
rataeft,&:nec^ fuitcalor debilis quiipfumbal^ hre facerct,6^ conuerteret in
acredinem, necp ca lorfortis quiipfam coqueret, Sccundus modus cft pcr
alterationemin fe, quia in fc ve hcmenti infrigidationeinfr?gidatumfuit,donec
fiat pond^ cum.conucnit.n^dum vchementcr infrigidatur ♦ cius aquo>
fitatcmcongelari<&: terreftrificaii ♦Unde non fuperuenicn> tc
calorcdcbili tacicntc cbullitioncn» , nec forti decoquente, Ponticii fit
pomicuin,5c non acetofum,ncc dulcc, Primo noiaper dupPr. phPa po ticum duplcxt
P R I M I C A N. ponticumintelligi debct hfcponticum proprie dictum^!:
ftypt*cum»huiufmodi.n.funtfapores fecundum naturam
fnultumpropinqui,vt.2.can,3tCap»v&:.4.dc fimplicimedi cina.
Noca.ittamfaporemponticumq^ (lypiicum fun^ dari in fabftantia mixta ex humido
aqueo grolTo frigido y6C terreotVigidogroiro,Iicet fjbftantia deferens faporcm
pon> ticum fit groflior{Sc:frigidiorfubftantiadefferente faporem
ftypticum*Lindeponrica inquantum huiufmodi frigidiora funt ftypticis 6cc»Propter
hoc frucftus a principio pontici.g vlterioremattradionem humidi aquei,(5^
vlieriorem paf> flone a calore tprimo fiunt ftyptici,deinde acetofi,ut in
agre fta,nefpili8,c5!^huiufmodi ♦ Hxquibus primo patet modus gnationis
phlegmatis pontici,agcnte. n.frigore in phlegma, SC ipfum congelantCjita
humidum eius fubtile exprimat, &grolfum remaneatjCum
terreftri,remanetfubftatiamix^ ta cu rcrreo frigido groQo^vS^ humido groffo f
igido , 3c hoc cft fubiedlum faporis pontici,igitur 8Cc* Pater fccfido no folum
ex dulci phlegmate,fed etiaacetofo , Sc pluribus ah^s fpeciebus
phlegmatis,poircphlegma po;icijgcncrari Et cxhoc etiam probabtiiterapparetex
phlegmatefairopoire phlcgmaponricum generari,ponendofalfophlegmati oc/ curere
frigus forte , exprimes fubtile humfdum ♦ cum quo ctiam adducatur calidum
cholericum.donec, remaneat liu^ midum aqug ingrolTatum cum Cicco terreftri
frigido.Et plii ra alia ex his concludi polTunt. Dubium . Quod
phlegma fit f rigidius,an acctofum ,3 n ponticum . Vide folutionem quarto
de limplici.5£:. j .can.allegato cap.quia in fe ponticu inquantum liuiufmodi
cft frigidius. Acetofum tamcn pro> ptcr fuaefubftantiafubtilitatctneft magis
infrigidatiuum. Et cft phlcgmatis (pccies uitrei fpiffi groffi, mtroHqucfacfio
QmiUsm ruiuircofiiate&^pon^ derofitate. Ucterminat dc phlegmate
uitrco.fccundo fummatim col ligitomncsfpecies phlegmatisnonnaturalis . fecunda
ibi Liam igitur decIaratum.lPrimonotificat phlegma hocex fimilitudine : fecundo
ex faporc vel cius priuationf , fecun> da ibiLQiiod pleruntp. 1 Dicit primo
reperiri fpecies phlegmatis vitrei,quod ideo vitreum didu eft ♦ qiiia lique^
fa<fio vitro fimile in fpilfitudine.f.pororum groffitie, fubfta tiae
vifcofitate poderofitatc. Nota hoc phlegma differf ab alijs fpecicbus
phlegmatis.Primo quia non repcritur ali^ qua fpccies cui aequg conueniant ifta
quatuor, f. grolTities fpiiiitudo dcc.ficut huicfecundo quia aUac fpecies , aut
funt infipidx,aut funt alicuius determinatf faporis.hoc autcm phlegma vt ftatim
patebit nallum fibi limiiai fapore» Ex quo patec,quarc feparatim ab altjs
dehoctra<5iauit» Aui» Quod plerunqueefl:acrc, Etplcrunquefapo^ rcmnon
habebir. Notificat ex parte faporis.Et primo f nuit diftonem eius in faporem
habens,^ priuatum fapore.Et fpecialiter declarat
^tumabhabensfaporem.Secundoq^tum ad priuaiumfa pore.fecunda ibiLEt
videiur."lPrima patet. Et m'dctur q? iHudcxeoquod cfl:gro(rum fa porem non
habens .fit crudum , aut conucrtit m crudum.Echarcquidemcftilla phlegmatisfpe^
cies,quf in prmcipiorei erataquofa frigida,qu^ necp pucru it.ncc^ res alia
admixta fuit/cd fic per manfit recondtta donec fuit ingrofl!ata : 8C frigi^ di
tasfuiteiaddita. Declarat.Et i fnta vult phlegma groflfum vftfeufn non habens
faporem eft phleg.na crudum , autphlegma quod conuermunn crudumj.pev
congdationem magis incruda^ mr.Ei fubdit hxc eft ifta fpccies pliIegmatis,qu3B
in pun A V I C E N N cipiorei.f.anteconucrfione in vitreumerat frigida aquo^
fa,c&:necputruit,quiapotuilfet autincinerari aut fieiifalfa. neqj alia res
fuit ei admixta ficutin phlegmate falfo vel ace tofo.fed remanfit recondita dC
quieta in aliquo receptaculo vel mcbro donec ingrolfata fuit 3c frigiditas
addita ex qua ingrofiata Sc congelaca eft. bciendum primo ex oi phleg^' ^ mate
infipido no naturali pofie generari phlegma vitreuni . P"L EtquiataleeftdupIex.f.muciIaginofum,crudum
abfolute, tr^" ctaquofum.ideoexomni tali poteftfieri phlegma vitrcum.
P*^''* Ex mucilaginofo igitur potelt fieri vitreum frigido ingrof/ fante .
Smiiliter ex crudo abfolute cotra mucilaginofum di/ ftirtdo.Simiiiter ex
acjuofo.Per crudum igitur non intelligi/» tur crudum tmmodo diftincftum cotra
muciliagmofum,fed etia aquofum . Illud igiiur phlegma vitreum elt crudum.i.. ex
crudo per congelaiionem genitum.aut conueriitur iii cru dum.i.per congelationem
incrudaiur fupple qiiodcunq; dc dictis piilegmatibus fuerit. Gen.autem dicit
Aui . m hoc cajS vtitur hoc nomine crudum aequiuoce tripFr. I^rimo
profpeciCphlegmacisdiftincta contra mucilaginofum , vt Q^^^jii patet
fupra.Secundo pro muc«lagfnofo,ficuthic »n Iiteta,5^ -pff vidctur q> illa
fpecies phlcgmatis qua: eft faporc iion habes fii phlegma
crudum.i.mucilaginofum.iftud tiiim multum facilciran tin vitrcum faporem non
habens .Tertiopro phlegmate fubtili aquofum Cicut hic.aut conuerritu in cru^
dum.i.auteftphlegmafubtile aquofum,quod conuertitur in crudum
licethicpoflumusimaginari piilegma illudac|^ fum dum conucrtitur in vitreum
prius fieri mucilaginofu» Scd circahicfuntdubia plura. Piimum.Non videtur
pul)»' vita ftantcin noftro corpore generari poflfe phlegma vi/ treum,quia non
producitur nifi a frigidiiate congelante.fed ftante vita non reperitur in nobis
frigiditas congelans.cum in nuUa parte corporis conferuetur vita,nifi per
calidum humidum.igitnr (S^c. Secundum.Non videnir tantumex
phlegmatecrudo,autexeoquodconucrtiturincrudum,fed ' ctiam ex acri vel acetofo
polTe fieri phlcgma vitrcuni , quia ex pontico 3c ftyptico cum fintgroflfioi a
8C frigidiora con^ gclatioi 3C difpofitioi phlegmatis vitrei ppinquiora. Co
firmatur .quia ex falfo phlcgmate pot fieri phlegma vitreu* Similiter ex naturali,quod
arguitur,quia multo cafior ^5^ tiv difpofitior ad congelationem cft fanguis
phlegma naiu> . r raleautfaIfum.c5(:muItoetiam difiantior eftdifpofitio me/
i lancolip per congelationem genitac a difpofitione fangufs q^ phlegmatis
naturalis aut falfi a difpofitiocphlegmatis uitrei# Scd pcr congclationem
poteft ex fanguine fferi meria, vt fex , ..f ta quarti cap.de morfu canis
rabidi.&: videbitur in fequenti capfo igitur.&c^ Tertium dubium ♦
Videtut cp phlegma vitreum cx acri gcnitum no fit acrc,quia tcrrcftrificato
fub/' ieaoa^: ingrolTato humido 3c terreftrificato debet fapor V3 riari feu
ponticus vocari. Q^uartum dubium . Videt ' omne phlegma vitreum debet eire
ponticum, 3C pcr confe^ quens nulIuminfipidum.Subftantia.n.differens ponticuin
faporem eft mixta cx humido grofib fr/gido 3C terreftrigro fo frigido fed hoc
eft in phlegmate vitrco quocuq^^igii,3Cc* Et per idem patet cp femper acetofum
conuerfuni ad uitrea debet fieri ponttcum. Ad primum dicitur q> ftante vita
in nobis poteft fiericongelatio ad fenOim quo hanc veheme tem ingrolTationem
appcllamus congelationem . Et nega^ confeqijentia.in nulla pa i te noftri
corpori fiibiediue potcft cfteffigiditascongelans ftante vita .ergonon poreft
inali^ qua materia in nobis fieri congelatio.Iicet.n.ans fit ueruni* hoc tamen
contingerc pot ab intra ex difpofitionc humoru, 3C maximecum contcnrus fuerit
humor in locis diftantibus multuma fonte,caIoris.Item a caufa primitiua , ut
potu fri^ gido valdc in aeftatc.Iicct.n.non congelet ftomachu aur puJ monem,phlegmatamcnauihumorem
genitum excucur/ bita aut citrullo cx natura propria praeparatum congelari
facile congelarc poterit . Et multas vias ad fakiandum hoc . ■ '
facilcimaginariponumus, Adfecundum concedendum ■ '■ cft dubium.Scd illud omifit
Aui.tancf notn.Liccc de phleg matcfalfoex naturali Gen»; dixerit eflfc valdc
remotunit Mihi CoPa tri pHciteu ChoPa cojjatur F E N. t, Mihi aufcm
fufficicnter facit fidcm argumcntum addu/ <ftum» Tertium dicitur non omnis
varietas modi fub^' ftamiac infubiedodeferentefaporem cacdiuerfitatemfpe^
ciflcam faporis»Concedit igitur elfe pofi; ex phlegmate acri fiert vitreum,.S^
fubie^ftum ita terreftriffcari 6d taliterdifpo fitioni c;^ no remanebit
acetofitas,fed erit fi:ypticum aut po^ ticum»Etpot elTe qCt
non,ficutfinonfiatpartiumhumida> rum exprgiIio,fw'd tancum accentratio» Et
pcr idem refpon deturadquartum. Incongelationeenim plilegmatis aquo/ fi
autalterius infipidi poteft fieri tanta partium humidarum cxprelTio5d
terrefiirificatio perducetur fubiedum ad dif> pofitionc prcparantem ad
faporem ponticum vel ftypticl, Et poteft etiam fieri folam partium accentratio
3c ingrofia^ tio abf^ exprelTione , Sc lunc non neceiTario hcbit faporem
huncAccidicautem varietas intaU expreffione ,quiafit in vno magis in alio,vel
ex parte varietatis modis fubftan^ tiac:aut modioccurfus caufaeinfrigidantis
,aut qnia vna res cft altcra porofior^vX: fic de alrjs, Vltimum dubium,Quod
phlegmaeftfrjgidius,angipfeumfailum pcrcongelationc an vitreum . Et nota cj»
licet phlegma vurcfi fit frigidius acri,acre tamen fubtilitate fua magis
infrigidat 3Cc. lamigitur declaratumcft q, corrupti phleg^ mads modiex parte
faporum ipQus funt qua^ tuor/alfum acre,pont{cum,&: inOpidum. Etcx partc
fuac cflfentix funt quatuor,aquorum,u!trci5 mticilagmorum, &gipreum. Crudum
ucroin collecfiionc mucilaginoQ continetur. Ex didis fummatimcolligit omnes
fpecics phlegmatis nonnaturalist&patet^ f t> Cholcra autcmrubea, alia
eftnaturah's,ah'a eftqua^cftfuperfluitas nonnaturahs,
Determinatprimodenaturali.fecundode nonnaturali. fecunda ibtLNon
naturalis.-lPnmo ponit diuifionem * feal do cxequuur ibi LNaturalis-lPrima pars
patet. Nota pri. mo choleram fumj tr.pliciter.Primo pro humorc v^fecun.
daaphorifmoiu comento. i < \/K; f-,,. ""''^»'^) vi ictuu
''«.^'^/"■'^^Etpotiftimefumituri^^SrSott cetadd« yrubea, Secundo nora
choleram ^0°^^ duo co.^parar,.Pr,moadfanguinem,&ficqt,^libet d
cituriu" perau,tas.Secundoadal,ascholeras ratione finiu,n .atura.
cumentumAfica^eCuTaUs^^Sa^rZ^^^^^^ .s^aturalts qu,dem,vt (upra de aUis. Sed
contra hancd u,fionem,qu,anoncomprehendi.omnem caFam qurnec pra(I.na nec
5.nar,a ,de qu*us ,,,ha videbitut eft cholera m bea. Primod,cuntqu,daq>non
eftdiuifirt imi..„ • • / infer.Wa,redanalogi,&illudeftchl'r fubea AW
d.c,„.chorarubea.i.nonnigraad differctiam m&t Naturahs eftfpuma fanguinfs
riT/.Tc ^^r ^ '"Wdarus & eftlcufsafua &„^° ? g«f«eritcalidaerit
dus rubedomaS ' cft rube us d»:!>"r''.^ t ^P"™^ "^iji-incuius
^^lor ! u , . eit leuis 3C acuta,c5£: quato ctit^-.i A- tanto habebjt dIik i j-
iv- *^"fcaudior, . , - de rubedinc, V^nmonotaA.,; c ' cholera ex quatuor
u..:^ r . r^"*»"otiScat ,^ "^'^•^fmoexfDuma.i.cxcolorc.r tate.4.
exieuitate n ni/.u r' uu '^•J ♦exacui-^ ^ , ".S^^ibusfeparaturab humorihne
-,1^. SecunJonota.choleram non effefpumam proprfefe j.a.ftama8,s^at«ft,„,p,,, J
^^^lljP P'«*aa. D O a IIIL 30 rum huttlomm,cum ipfius fit alios humorcs maxime
agita rcagitatione qua fubfequitur fpumificatio.Poflumus etiam imaginari ipfam
fccundum plurimum in fubftantiafua fpu mofam elle tcleuatis.n.fumis cx Iauguitie,tS:ciiorx
fupcr na tanti occurrcntibus conuenit ipfos frcquciiter inampullas
eleuari.licet iltac fint minores 3c minori tempore pcrduran tes
piilegmaticoL.Ex quo foluuntur "inftatig faciles Pria quia Ifaac prima
vrinarum ponit phlegma elTe fpuma fan> If^^^* guinis. Secunda quia fpuniafit
ex permixtione venrofita> tis cum humiditate uifcofa, vt fecunda aphor . tn
commcn» ilIius»45.aphorima.StranguIatorum*et.2.pronofticoru.47.
commen.5i:.7.aphorifmoru in illotji.aphorifmo . Quibus fpumofact Ad primum
dicitur cj> pWcgma eft fpuma fan-' guis,quiapotifr(meperphlegmaeft fanguis
fpumofabilis» Ad fecundum dicicur choFa non cft oino tenacitate pri>
uata.uerumtn fpuma pcrdurans bencfit ab humiditate 3Cc* Tertio nota.q> Jicet
iudicium fumptum a colore de copFo'' ne fit fallax,'vt fecundo
can.3«cap.vS(:»4.dc fimplici medici^ na co rcpcritur rcs alba & caFa ficut
allium .alba 8c frigida " vt citrullustfimiliter rubca caFa vt ccpc rubca
frigida ut ro> fa fandalus 3c corallus.vt pFm tamecomparatis indiuiduis
ciufdcmfpecieiintrafealiquomodo rubedinem fibidctcr^ minantibu^
rubcdomaiorarguitcaliditatem maiorcm, vt rofa rubea ficut rubicundior ita
calidior , 3C ita de atijs.hoc canone vfus eft Aui.in propofito. Quarto nota »
eft Ic/ Arifto* uis propter caliditatem cum ficcitate in fubftan tia fubtili,q
Acutus preparantur ad leuitatem igneam. Acuta exponic multipFr* mftipFt
primo.i.penetratiua.fecijdo*!. velociter imprcfl'iua.tcrtio»i,
faporisacuti.Sapor cnim cholerac non eft amatus pums, fed acuitari commixtus»
Quae cum ii\ corporc gencratur m duas dkXu ditur partes rquarum una cum
fanp;ume uadit 6(:alteraadchiftim tranfmittitur felKs. Oftendit
vtilitates.primo diuidit.fecundo declarat ibil Illud ueroODicit q> cum in
corpore generatur pars vnaua dit cum fanguinc,reliquae vcro ad chiftim fellis,
Primo ^ nota tcx modo loqucndi Aui. quofdam concludcrc uclfc no Atifto^ femper
du exchylo gcncratur .fanguis inhcpatc gcncrari choleram.Et pro ifto
allegantaucfloritates Ari Primo de hy ftorijsuItimo cap.Et.4tdepartibus
animalium.cap.i» q3 eft dc fellc.vbi ponit equum,mulum , afinum, ccruum, clc/
phantcni,delphinum &c.non hrc fellcs.Et Aui. 1 4* anima^' iium«cap primo ♦
Itc probabilc argumcntu poncndo hepar phlegmaticum 8c cibum totum eftc
phlegmaticum , 8c pa/ tet*dcdu(fiio Jtem fignctur pars fccundum fe totum
conucr/ tibilisinfanguincm^tSilpatctrcpctiri pofifc c?ibum tale.Po/ natur crgo
in cffc 8c fequitur concIufio»Et fecundum hgc ex/ poncnda effet litcra vt ftat,
Secunda uia tcnct oppofitu.f* cp fcmpercSi^c.Et proifto adducunt primo
aucf^oritatcm* Aui*infcqucntieapFo(S(: GaKi.uirtutum naturalium ultio GaP,
cap.Etargumcntum probabil^ , quia natura non deficit in ncccffarijs cS^c.Et
negaturilla animalia carerechoFa, licctca
rcatrcceptaj:ulocius,VideabAlbcr!.2.dcanimalibus rra> Albcr* cflatu»2.cap»i
»Dicunt tamen quidam ccruum habercin cauda,<Si: aliafortchabcntinauribus
5^aliain ftomachouF inteftinis,vt,2.dehyftorrj3 allcgato cap.Dc argumentis uc
ro vidcbituc in fequenti cap» Secundo nota ficut iftac cho lere.f.uadens cum
fanguine^cluadcs ad chifti funtad uarioa fines deputatacjita funt diuerfo modo
difpofit^,vadens cniin cum fanguinc cft minus caFa,fubtiF, acuta , tum quia a
fan/ guineinfuisqualitatibus rcfrangitur.tum quia dcbensnuJf
triremcmbr^fatisfecundum viam medicorum debetcflfc benignior, Primumdubium.Videturq,
cholera uadens ^ - adch'ftimdebetcllegroflior,quia purior, 6<: confequentia
colFr fccundo pronofticorum commento. 5 u cap de vomi>
tu.ubiuuUcholcram5!:phtegmaqPtofunt puriora tatoefifc grofftora, Sccundum.
Videtur choFam cffe grofifiorcm (a gui€,Priino qu.a generatur ex co pcr
vlteriore dccoctioctn. P R I M I C A feJdigeftio ingiolfaudo procedit » Iccnti
qyia eft amara& amaritudo fudat in fubfecro ficco terreo, 2 ♦can. j.
cap,&»4* de limplici medicina,diftincftione.4»2» capde ftagnofodo^ Idem»
mx. Dicendum q>fubtiItoreft fanguine»primoquiaIe> uior.fecundo quia inoi
talidigoneeftlignare partem grolTa 6^ fubtilem refp edu digcfti.Item quia
digeritur per ingrof fationem fecundum plurimum peccans fubiilitatc ♦ pria
qr> ti pluries.Item eftaquo/ior,quia multiplicatur excibis cali^ dis 6C
fubtilibus, Ad primum igitur dicendum loquic dc pura ignita doncc ad aduftionem
perueniat Altj q^ loqui'* tur de viLellina» Ad fecudum infra uidebitur
docflrina de uirtutibus,Ad fecundum argumentum dicitur cpoe purum amarum
eftgroifum.fcd ciiolera eltamara, 5<:cum hocacu ta. Hc(i
qujeraturdefumoamaro, Dicitu r in ifto elTc partc terreftrem ex qua fft fuligo
, 3c e(Te partem f umo(a,5(: ifta eft amara.alia eft fiibrilis ignea,c!^ ifta
eft acuta^AFr nev gatur oe ficcu tcrreu cifegrolfum, (icuc de fumo didum eft,
Illuduero qiioddeea uadftcum (anguine ci5 co penetraccauii neceflfltatis
&ri'uuamenti.Ne^ ccflitas uero eft utfangufm' admifteatur ad nu-^ tricda
membra in quorum complexionibus ma^ gnamcholeracrubeaepartem effe oportet
fecun-' dum modum quem meretur de diuifione ficut pulmo.Sed iuuamenrum eft ut
fanguinem fubti liet dC in itineribus ipfum penerrare faciat Primo ponit
vtilitatcm cius quac uadit cum fanguinc.Sc/' cundo eius qu'--e vadit ad
chiftimJbiLC^uod vero."l Nota hicprimodiGFcrentiamintercaufam ncceffatiam
dC mmu uam , vt fupra didum cft» Secundo nota» ad mcmbrum cholericum
nutriendumoportct multum tranfirc dechoPa cum fanguine.Primo tenendo choleram
8C humores alios a fangiiinenutiire,quiamcbrum magis cholericum pluriin^ Higet
choIera.Secundociiam philofophoril viam ut fanguis fubtilietur 6C prxparetur
prxparationc qua rcdditur ap> tus ad fic membra cholcrica nutricnda cj>
non alia.Et adhuc datoq» cholera niiHatenas nutriat,quiatamcn fanguis nutri
turus tranftrc dcbet pcr anguftos mcatus nifi fuiflfct aliquod fubtileacutum
iuuans adpcnctrandum non potuilTetdccc>' ter penetrare.Ec appellantur haec
iuuamenta, quia forte fine tali fubriliatione corpus inuita perdurarct,licet no
acqucbn, &:quiamotus fanguinisadmcmbra principalitcr vcnitab
attradiuamembriattrahentisiS: expulfiua mandante, vt infra uidebitur* Sed dices
♦ Apud tenentcs choIcKam non nutrirequidfit deca explcta nutricatione» Dicendum
^ partim infenfibiliter refoluitur etiam cum aquofitatc urina^ Ji ,partimcxpelIiturimaginandoq>aIiqua
pars reingrediac venas SCcSc partim cxpellitur cum aquofitate fudorali» Vn dC
propter hoc fudor cft faIfus«choIera amara permixta aquo fitati infipidnc,vt
qna problematum. problematc.^*'^'^*^' caii.capde fudorc»Sudor eft aquofitas
fanguinis cui prius choIericumeftperm-xtum.Propter quodfudor uim habet
rerMuriuam, SC refoluit apoftemata inguinum5^mamillarir &IaccoaguI^tnm in
mamilIa,vf.2,can.alIc,cap.Proptcr quodnonadminiftraturexiccatiuum ne cholericum
refolu thiiim euo!ec,nifi admifccatur cum oleo rofato vt olcum ui^ fcofitarefua
prohibeat cholericicuaporaitoncm SCptt rofas uirtuteftypticaad interiora
mcmbrorum propellat. Quod uero de ca colatum adchiflim tranfmit tftur fellis .
caufa necciTitatts tranfmittitur 8Cuti fftatis.NcccfRtas autem aut eft recundum
totum corpiis quod eft fpfll a fiiperffuitate mijdare,aut fccunddu unij ipfiys
mebrumq^ tft fel nutrire. Oftcnd?t utilitatemquando uadirad chiftim
♦Prinlodi> U!dit.-%dcctarat,fecunda ^biL.Vtil tatislPrimapatet. No ta primo 9
notantcr diciturhiccolatum,hxctn,choIcra mul'' Sudor* quid ^ c.us pro pticias»
C n( A V I C E N N ifi, tumafanguine &:alijs humoribus dcpurata
tranfmittffuf ad chiftfm,Iicct non ficc]^ penitus nihil fanguinis fecum tra/
feat pro nutrimentofaltemchiftis.Facicns autcm iftamfo queftrationem cft uirtus
vel anima hepatis naturalitcr inte/ dcns fanguincm fuperflua cholcra mundarc,
concurrcnte cc cum hoc uirtutc attracf^iua chiftis» Secundo nota . q> cum
cholerafithumorfuafubtilitate 3C acuitatc cbullilitionf pa^* ratusnccelTariumfuitmodicumdcipfacum
fanguinc pcr/ mifceri , quia tamen proptcr cius ncccfifitatcm ad alios fines
oportuit dc ea multfi generari,oportuit naturam ei rcccpta/ Chiffi* culum
praeparareinquorccipcret.&illud cftchiftis inquo qiM* rccipitur cholera
fanguini fuperflua,&: in hoc mudatur totu, C\ quia fanguis totusab cius
fuperfluitatc, quod fi non fieret rec magnum nocumcntum fcqucrctur.Et hanc
tetigit Auic.diJ no dixittotumcorpusafuperfluitatc mundari* Tcrtionota» tui
illa psrs,aut fccundum mcmbru quod cft fel 6Cc* dupfr glo/ du fatur» Primo
notandoq^ dupFx ad chiftim tranfitchoFa» Vna ad concauum cius per collum fiuc
orificium chiftis ad medium hcpatis tcrminatil . Sccunda iranfit per venas mix
ta fanguini ramiffcatas per ciiiftim.Per primam mudifica/ turfanguis
cholericus.Pcr fccunda nutritur chiftis fecunda viam mcdicorum.Et quo tollitur
apparens contradidio in/ ter GaF. 2 ,ucl.<J.dc iuuamentis,cX: Aui .hic.
Pofuit. n.GaF.cj» ueficac 3C chifti datac funt uenx quibus nutriantur .
Aui.aute hicuidcturdicercq) nutiiturchiftis cholera ciltead cucauir» Voluit
cnim Aui.quod die^lum eft,& non difibnat fnfe GaP. Alitcr poteft hxc liteia
glofari cp cholera tranfiens ad con/ cauumchiftis defeitfecumaliquam partem
fanguinis un> duofam qua partialiter nutritur chiftis , Ifcct ctiam nutriac
nutrimcntopcr venas tranfeunte,ut dixit GaF» Vtihtatisuero duo funt tuuameta.
Vnum eft mteftina aftercore&rphlegmateuiTcofo abluc^ rc.Etahud mteftina
dCsLni mufculos pungere, utquidfitei necefTariumfentiat, & digeftioncs
emittatJdeoqjfafpeacciditcohca ca oppilatiois qu^ fit i'n foramine q3 a felle
defcedit ad iteftina. ^ Primo nota.in mebris duplcx poteft reperiri in
fuperflui M"^^ " tas. Vna propria dC cx proprio membri nntrimento
derel/ ^ tum 6k^y3c h jcc fccundum plurimum cft modica 8c facilis cxpul/ fluii^
P' Conis. Alia cft communis cx nutrimcnto.f ♦ comunidereli/ dUp^** da in
membro,ut fcces Sc mucofitatcs in intcftinis , 6c h-xc eft diflF cilis
expulfionis,quia grofla& plurima» Vndc opor/ tuit ad hanc fugandam vel
fiendam membra expulfioni de/ putata recipcre iuuamenta ne tales rctentae
faccrent aegritu/ dines,vndenecefl[ariumfuit choleram tranfircad inteftina ad
pungendum 6C purgandum «S^abftcrgendum» Secuu/ donota.chiftisfclliseftveficula
qu^dam fituatain conca> uohcpaiis fub tertiacius pcnulla,cuius colln
fiucorificiu ter> minaturad vcntrisconcauum quotrahitur fupcrfluitas cho^
lerg ad ventrem fiuc concauitatem chiftis.Et tamen illud col i lum ramificatum
in duos ramos quorum maior penetrat in \ hepar , alter tendit uerfus intcftinum
duodcnum qui iterum J in duos diuiditur^quia unus tendit ad fundum ftomachi ,
ibi difltinditurperipfumadcalcfaciendum 6c digeftionem ftomachf
confortandum,5^ifte eftualdc paruus,quia multa cholera vel cibu corrumperct vel
expulfinam incitarct t Al^ tcr iiero ramus maior tendit ad inteftina cflFundcns
cholerair' in eis propter caufam di<^am»tamen quadoC]^ cotingit tno^ Q^f,
ftruofe iftos duos ultimos ramos ecotrario fe habcrc;quia»rt magnus tendirad
fundum ftomachi & paruus adintcftina, ^jp, vt.2»iechni dcphlematfco
quotidiecholeram pallidam euo/ mente.<S:.2,compronum.uItimocap.c5^
j^regiminis acuto^ rumcomento»2i;.undc taliter difpofiti faepe cholcram uo^
^^i^ munt.egoncs habct albas ut rapaciaanimalia . Et colligu"^ tur hacc
quarto dc ptibus aialiij cap» 2 ^q^ cft dc fcllc,io e tc* Non
naturah'suerochoIera,ah'aeftqu^an» tura P E I. tura cgrediturpropter caufam
cxtrancam qtiae ci admi(cetur»ah'a cit quac a natura egrella elt pter caufa in
fe^quia eius rubftatia no e naturalis. Determinat de non naturali choleratEt
primo diuidit.fe'' cundo membra diuifionis declarat.fecunda ibi LPartis pri^
mac.l»^^' "«""a P^''^ pacer» Frimo nota utranq? Iiaruui fpLv
cierum cholerae cfl.e non naiuralem eadem ratione qua de phlegmate 3C fanguine
fupra di(ftum eft. Non pofuit auten» diuilionem fpecierum cholerseex partc
faporis. quiaomncs itiamaritudinecoicant^Veldic cj)nondeterminat de cho>
lera geneiataexcommixtioneranguinis cum cholera , quia ChoPa in tali comixtione
fanguis non feruat diu fanguinis forma. reddituf Sccundo nota.ex litera
choletam dupliciter reddi non natu non na*'
rale.Primoabfcj^commixtionefubftantiacextrancae ciiea turalis ficut fi
putrefiat vel aduratur. i.cum commixtione rei extra dupFr; ntxfic i\ phlegma
uel aliud fecum admifceatur practer na^ turam.Ettufacirrpotesadderctertium
membrum ficut fi iitrumc^ coniingat.Dicunt tamen hic quidam choleram fic^ ri
pofiCe non naturalem non folum per admixtionem rei non naturalis cum ca/ed
etiam pcr admixiionem rci naturalis indebitc tamen,quia non fecundum debiram
proportiocni comixtx ficut fanguinis 5(:c,ut fupra de fanguine diccbat, Alq
uerodixerunt cp nunq? per fangumis admixtionem fic^ ret cholera no
naturalis,fed femp naturalior.Et tu cofidcra. Partis primx cft alia, qux eft
fcita 8C f a mofa, & cft illa cui extraneum illud quod eft admixtu
cftphlegma,cuius generatio magis ein hepate. Primo dcclarat primum membrum ♦f
.gencratij pcr ad^ mixtioncm.Secundo fecundu ibiLQux ueronltem primo inucndo
diuilionem declarat membra .Secundo fubdiuidit rK^T.., ^^^""^*^^^""^a»l^'LNotaautem.-]Primo
declarat ptimi5 n5 n.m ^'^^''""^^SecundofccunduibiLEt alia,! Dicit
primo ralisZ '^"^^''^''"'J^.^^^^l^^-an^nonnaturalcmfadapcradmixtiov
raus du. neni.una cft famofa.altera eft minoris famx.Nota & famo> * fa
cft lUa quae generatur per admixtionem phlegmatis cum Cholera wf^Vnr ^"h''
""v ^*"' ^^^"'^^P^^^- Primonotacho^ & ohW ^^«^^^
P^^^^S'«.f,d"Pl'citer ponTeadinuicem comifceri . Prio ^ Phies Ciccp
utrunq, illorum ff rucc propriam tormanT <^Prr^ m, m..
q.neutrumfaluet.fedambornlfum.dita^^^^^^^^^^ lcec du^
naturalemconuertantur.Etqualitercuncn lit fi H^^u^ ^ Pl.c.tcr.
mi..opr.prie«spl,leg„,aa?dice.urp;TeiLtfaX^^^^ (1 ccomra dicetu,- cholera non
naturalis.Si uerb fuerint equa' ta nomen nodura habent.ficut mults
quotidixhumiditates hI,',T"r ^'"^
l=""^"'"."o>nina propria ab auaori. bus impofita
non habentes. Sed dices.Signetur illa humi
d>tastert.a.&putrercat.&febrem fadat interpol^am " contmuam
proportionalc qualc periodum feruabit. Item dab.tur alia fpeces febr.s
humoralis cp iam difla. Ad ori m,jm dicit q. eiiis Eiodicatio affirabitur
periodo feb. de ma dTrlf l/IV'.""" Adfecundum conX
ditur.llud,fednonnominauerunt hanc audiores tan^ Der Cholera «"«'litudinem
^dam reducibilem .uelraroeieniM?* S« nota 8i '"ndonotahanTcholetamnotam&famJr"™^^^^^^^
famofa. ^«^mius aduenit $ alia de qua dicitur S r^l?-'^" P narum
dicitcholpi-o^ • - • . P"niovn> -n. r. . r ^"^F^m non polTe
mtfceri cu phlegmatc D O a IIIL Ji mirtutlfTimas adinujcem condiuifi, quare
facilis efl: eoru adm uicem commixtio, Contra ♦ quja.Ifaac in libro de dietis
viVDUs.4,capdicithacmaximeinftomachorcpiri» Huic Meni» dicitur c;^ licet maxime
inueniatur in itomaclio , maxime tn ChoF^ t generatur in
hepate.virtuteenimhepatis fecudum pluiimii hepate
tortioriexnteqjinftomachogeneiatapermefeiaicis expel^ ^in fto
li[uradltomachum<5{:inteftina, eocjjiftae via funt laiioies macho SC
aptiores expuUioni. Ex ifto habetur caii.in pracl;ica,dQ mrtipU^ ■ cataeca'' no
pra> eft ficut fpuma &r ' r^" ^T- ^•"^8matc,quja mifceturrefpeauLo.^^'''?.^"
f P?^^ V* difficulter hocpatetquarcfefc^^^^f^^'";^ Et ( tha, quia.Lataacho
' ' ^''T quia forte illa tcrtianreft V nl%^>°;^ *
hacmaximegencrariinhet^^^D"' '""""^ra ^^^^^^* r c
"^P^fc»Pf'tno^"'^ihicftcalorfory «otcomm,fccn,.Sccund<,
quiahnmotcsfumibi pcr vcM^ vides hanc in ftomacho muliiplicare lecftificahepar,
Et alia eft quac eft minons famce , eft illa cui dicus. cxtraneumquod eft
admixtum eft melacholia. C^uare autem gencrataex admixtione mcFiae cum chole^
ra fit minoris famae patere poteft ex dicflis Et creden Jum etiam eft ipfam
maxime in hepatc generari propter caufani fimilem,licct Aui.hoc non
exprefferit» Nota autem dC famofa,aut eft cholera citrina, auteftcholera
uitellina.Phlegmananque cui ad^ mifceturcholera quandoque eft tenueSi:: gene^
raturindeprima,quando.ycft grolTum ge^ neraturinde fecunda fcilicet cholera
quae ouo>' rumuitelh fimilis exiftit, Primo fiibdit primum mcmbrumiprum
dcclarando Colcra fecundum.fecundaibiLQiigautcn Dicit primo,cj ifta nota 5:
qu3c nota eft 3C famofa ert duplex.quxdain dida citrina,altc famofa ra
didavitellina.Primageneiaturper admixtionem phleg duplcx^ matis fubtilis aquofi
cum cholera. fecunda per admixtionc ' groili phlegmatis cu ea,vSc: ifta dicit
vitellina,qa fimilis vitcl>' lis ouoru. Noca prio.choleta citrina qnq^ mifceri
phlegma-' ti grofCo qnqj tenui.Du tenui mifcec,qa illud eft diaphanu,(S«: quafi
penitus cholere priuatu no notabilitcr ref i angit color cholerc. vnde
refiiltar mixtum illud coloratu ficut aqua mix- ' tacumcrocotinda.Ctinduracroci
.Dum vero phlegmati grofto mifcetur , quia illud eft album & quafi perfede
ter> minans refultat illud mixtum citrinum citrinitate quafi ad al bcdincm
declinante,qualis eftcolor vitelli oui non recenti» Vterq^ tamc illorum colorum
poteftappellari citrinusv Sc cundo notaprohuiusintellecflu c;^l:cct omnes
uitelliouora incitrinitatccommunicent,ingradutamen fuac citrinitatis abiuiceni
multum differunt.Sunt autem.n.quidam citrini ci trinitatc ignea ad rofeum vcl
rubeum colorem declinantem {Icutrecentcs.Quidamuerocitrinitateadalbedincm
decli/ Citrina tiiintcidC funt propric pallidi,6<: huius cdloris eft hxc
uitelli/» duplcxt na de qua loquitur Aui» Ex quo tancp fundamento colli/» gitur
concordia tcxtus Aui.hic.6«: Gal. i .uirtutum naturaliu ultimo cap.S^
Aue.}.colIiget.3.c^ap. Voluerunt . n ♦ Gal.6^ Aucr.choleram uitcllinam gencrari
per cholerx aflfationem Aui.ueroponithiceamgencrariperphlegmatisadmixtio^ ^ -
nem» Diceturenimq>incholcracitrina naturali aftatioc ^^^* proccdentc
refoluto fubtiliori 8C grolTiori remanente reddit ^"^''* ipfa cholcra
opacior 8C perfequens ad citrinitatcm vel rube^ dinem declinans
obfcuriorem,ficut eft citrinitas uel rubedo vitelli recentis,5<: fecundum
hanc fimilitudincm dicitur vi> tellina.5^ de ifta non loquitur Aui. hic fed
Gal.cS: Aucr.fo/ cis allegatis.hic ai^tloquit de vitcllina citrina citrinitate
ad albedinem decliui,ficut eft albedo vitelli oui non recentis* Quae autem
minoris eft fama? eft i\h qux cho fera uocatur adufta.qua? aliquo duorum
genera^ turmodorum^Vnuseftut cholera infe adiira^ tur ct accidat in ea cinerei
tas/ed ecus fubtile no fc paretur ab ipfius cinereitate, immo cinercitas in
eacontmeatur.Et hxc quidem eft pefor Nota cp ifta cft illa fpecies cholcrge
quam Gal. ? ♦ ul rtutu naturaliumappellat vitellinam generata peraftaiioncm^Ei:
hoc potcft pcrfuadcriPnmo^quu huic attribuit omnes co> P R I M r C A N,
ditioncs illiufi ch-»!erae vitellinae.nam didt eam generarrex hoc aliqiia ela^
pars aduri.ur in fe . 3c hxc eft airacio cho^ leriE,cuius cinerejm non
feparatur a fubtili » unde redditur colo^ efu; opacor^St: per confequcs habens
rubedine ignea <juod Kitt at tr. butum iam didg cholerx» 2 ♦quia credendu
eft A ii.hanc fpeaem choler? cognouifTe,<5<:aIicubi dcipfR me> tionem
t<^cn\e,3c tion apparet alibi ^ hic , igicur &c, Co> tra.quia ibi
GaUilIam fpeciem ponit famofam,fed hanc no ponit AuKeile Famofam in
liceraJgitur ifta non eft illaJtem quare pofuit Aui.hic hanc fpeciem choler? ,
cum debeat de/ a-MbereciioIcramgeneratam perrei extrancxadmixtione &non
peraIterationemin fua fubftanria, vt patet intuenti feriem Iitere, Ad primum
dicit fuit famofa apud Gah no vero apud Aui. Aliter dicimt q, eft famofa
refpedu alia/ rum fpecferum choler? non naturalis,licet refpeclu ciiolerae
generatepcrphfegmatrsadmixtionem ipfa non /itfamofa quta t.equentius cotingit
ipfam generari per phlegmatis ad> mixtionemcpaliterfieri.Veldicq, Gal.d/xit
ipfam famofa in tnalitia, quia valde mala licct non Cic famofa , quia multtl
frcquenter eueni ens. Pro fecundo dicitur q, cinerulcntum poteft confiderari
quodam«iodo ficiit cxtraneum fubftan^ tiae cui comifcecur,ideo vt fic ad iftas
reduci poteft» Etaliuseftutchofera mgra extrmfecus adea ueni'at,eti'am cum ea
miTceatur,8(: h^c quidem cft fncliorhuiusautem fpecieichofer^e color eflru^
beus,fed non efl: clarus,ne.{^:flon'dus,immo e ma gisfimilisniguintTcd
erttmuis, etpleruncp afuo colorepropteraliquas mutatur caufas. Cholera
C)>^<^la«*araliud mcmbrum.Etpatct, Primonota.dupli ni<>ra du
^^"^ choleram nigram imaginari polTumus comifccri cho- plcx, lerDcrubex»
Primo non naturaIem,(S;tuncgencraturcho/' lcra multum praua.uel faltcm generari
contingit, quia vehc mentismalitigconuenitclTecholeram nigram aducnfcnrc, Dc
h3C igitur non cft in propo/jto fcrmo cum Aui.dicat hac ineliorem elTe
preccdente^contingerct.n.ipfam eflfedcterio/ fcm, SecundoimaginaripolTumus
permifceri choleram nigram naturalem,cx qua Ucet fiat cholcra mala proptcr co
mixtioncm elTe indebita,non tamen cft ita mala Cicut prgco dcns ,vt patct
intuenti. Alitcr alias fum imaginatus quod fcmpcr cgtcrfs paribus detcrior cft
prgcedcns q^ ifta ♦ Dico atnorantcgtcris paribus,quia figeneretur cholera no
natu/ ralis peraduentummer(?vcnenof?abextradpfa pofifetefTc
detcriorq^generataperaduftionem fubftanti? proprie.fed
altjsparibusnonquiafemper plus malitiatur fubtilis pars III prima cp m
(ecud^,3Cin partc adufta funt parcs.ideo ctc* Sedd-cerestenendoprimarfi/ionem.
O nocft iftafecun/ da choleradenominadaadufta,qufa necabintra necabcx^
traaduritur. Diciturprimoq, fimiliseftaduft? incolorc
fTiodofubftant.?5^c.fecundoquiaperadmixtionem meRGe adhuc terreftrificatur dC
exiccatur. Nota fecudo hancfimi IariranguiniincoIore,quiaexrerubca 8C clara cn
rcopaca comtxta rcfultat color rubeus aliquo modo obfcurus , ficut eft color
fanguinis.DitFerunt tamen a fanguine , odore ^ fa pore,3C quia magis temiis 3C
acuta propter choleram dnan> tem in mixtlonc. Tertio nota hic color
Ercquentcr mu/ tatur propter alias caufas.f.propter varias proportiones par
tiummclanchoIipvSi:cho!creinterfe,6<: variam opacitatem ««elancholiae
iSi^cIaritatcm cliolerg.proptcr ctiam frigus ex/- trinfecum congeIans.<S:
ficde alij^ quibusvarij refultant colores, aucfecundum veritatem . aut fecundum
apparetia» ^f^^J^^f^^Mui fublTantiaextra naturameft, alia dtcuius(>eneratio
fa^pius e m hepatc^aliaeft cuius generatio magis cft in ftomacha ^^TJ^Zcrj
'^"^^^^"^^«ranaturaminfuifubftanv t.a intelhgitur cholera prgter
naturam, non proptcr rcm ex. A V I C E N N nietem,rcdfoIum proptcra/tcratfonem
vel muratione fux fubftantig contingente, vt fpecics ftatim nominandgr Se> cundo
nota ex illo verbo C^pius^Sc ex illo verbo magis,nul^ lam illarum elTc folum in
ftomacho vel in hepate giiabile, licet aliq faepius 5«: facihus i hepate 3C
aliq in ftocho gencret» Etillaquidemcuius giio magis eft abhepa^ ceeuna
fpecies. Qu^ecuquodinfaguineeftfub^ tile adun'tur,cuius fpiffitudo cholera eft
nigra. Primonotapcr vftfonemhicindifferenter intelligipot
vftiopiopriedidaautputrefadio.Fervtranqj.n.cotingii' dup^^'
fubtiIeirj^choleramconuerti&:inflamari,<SigroiTumin mc lancholia»
Secundonota*quarcmaYimein hepategnetur eft multiplex ratio.Prima quia ibi
fanguis eft copiofior.fe ci7daquiaibicaIoreftFortior,quarcibi fanguis
faciliterin^ flamaturuertiaquiafanguineibi frcquenter conculcato fa^ ciliter
euenit prohibita trafpiratio,& confcqnter inflamatio. ' 6C putrefadio.5;:codem
modoin venis magis prope iKpar» in alrjs autem locis non eft iia. Contra quia
prope cor. Diciturq» non propter fortitudinem virtuiis plurimu ma^ terias malas
a fe repellencis. Et quaem ftomacho magis gnatur duas hct
partes:pra(rmam.C&: uindem , ut erugo ens. Determinat dcilla cuius gno cft
magis in ftomacho . Etprimoponitdiuifionem cius in fpccies fuas.fecundo .
il> las declarat ibiLEt mihi quidcm.-lPnma patec . P; imo nota per
praflfinam intelligenda eflre illam,cuius color cft fi^ mihscoIoripralTqfiuc
marubij,(Sc eftcolorviridisobfcu^ rus,unde;X:coloris porralis
aliquandoappellari confueuit camcande.Perifinariam uerocholcramincolorcfimi^
lem^miar.i.yiridierisquieft color viridis clarus ad albe^
dmem.f.decliuis,propterquod& cholcra erug'nofa ctiam aliquando appellari
confueuit. Contia.Ifta cholera Priat inhepate.crgo&c.confequentia
tenet.&: alTumptum pro> batur aucfloritatc Auer.terdo colliget.tcrtio
cap.cS: argumc to fuo.Idem cft locus generauois humoris naturahs 6c fun/
flui.fed in hepate gnantur naturalcs.igitur 3Cc. Item cna^ tur a caFo forti.fed
tale non eft in ftomacho,fed potius in hc/ patc.ergo 3Cc. Item praftinam
generatur cx vitcllina. fed Vitellina maxime generatur in hcpate.crgo» 3Cc. Pro
iftis dicitur cp maximc in ftomacho generatur,quia licet in hepa
tegenercturvitcllina,quecft ficut vtriufcj maieria pluri> mum tame rcfidet
3C retinetur in ftomacho, ideo 3Cc! Du cendumfecundoq,inftomacho potcftelTe
calor fuflficiena ad iftas gnandum, vt in ftomacho multum igneo,aut etiam
cxprxparatione materierum utcholera vitellina cx cibis maxime
inflamabillbusgencrata.nonrepugnat tamen ip^ fam choleram ^inaria gnari in
hcpatc , fed raro cuenibile ?, quiapnusheparcxpellitvitellinam cholcra t^ineo
longl morarncontrahar Adprimum diciturq, ifta non fuitin^ tentio Auer.fed
volu.t q, non eflfent ver? cholerc , quia tunc in hepatc generarentur.quia idc
eft locus &:c.Et ficid arou/ & non naturalis.Dicitur enim diftinguendo
q, tripliciter di^ citur humor non naturalis.Primoquia fupcrfluitas refidens
cxdigeltionenaturahs,qualitcr choleram phle?ma 3cc di'' cimus clle humores non
naturales rcrpedu fanguis princi'' palitcr.n. natura intcnd-t generationcm
fanguinis , dum in imtcriam feu maflfam chylofam agit digcrendo,^: fanguis
gnoncm prgparando,tamcn fic agcndo alios gnat humo^ res.hecundo vero dfcitur no
naturalis . quia formam feruas natiiral-shumoris.licetfitanarurali fua
difpofitione rcmo/ tus. 1 crtio quia mutatus ram a forma a nanirali difpofitio/
ne humoris.Dc primis duobus prgcedit audoritas Auer. cp iclemeftlocusgencratton:s&c.Etidcoconclud.t
ex iftocj» nec praftina ncc ^inaria eft cholera naturalis illis modis.Dc numore
aut non naturali tertiomo illud non oportcr. Ad ftcundri patct per dicfla, Ad
tertium riinilitcr,<j vitellina li^ ctt Ari pralfi^ qui^J' G4I tfip^^' Halj
Auei Arifto. F E I. «tinhcpategencretutnon longaibi fccundum plurimum trahrt
moram , fed expellitur ad ilomachum intefti> na» L.ontra. igitur magis in
inteftis qua in ftomacho geno rabitur prairina.quia magis ad illa expellic
viteilina, Ntv gatur cofequetia.ciaibi eft calor fo. tis ,cS^^uiafecudum
Pnniucuahjshrudiiatibus 3c humonbus extcr.us pellitur, Etmihiquidemuidetur
^praffina exuitelli^ nagenercturcumaduruur.cum enim aduntur acluhio in ea
eftidt nigredmem,ex qua cum ciirl nitatemfxta generatur uindicas.
Ofteiiditmodfignonis&materiaearum.i.ponit quod> dam p. incipium ex quo
habetur veritas eius dicfli. fecunda ibiL<-alor nanq^.-JPrimo determinat
modum generationig prini^s,ecundofecunda: ibiLOt cinariaO Dicit primoq, P^allma
generaiur ex viteUina fuperius diila quando aduri/
tu.,.iuiacaIoragen9ineaefticitnrgredinem cx quacuma> tnnuatem;xta
refalcuvtriditas^ ^,,^ primLer ^te' Imam hic mtell.gendam eife fuperiusab
Au^.defcriDta pfi.> ta.n^fexgroirt pi,Ieg„,atis admixcionecum cXa^cX dSuTd^e
nb^^^^ exDcrimfnn.mX 4- metheoforii in tcrtio.Et rcs ni™as rviH^^ '^-
"P"Vitrum citrinum afpicias lcrV: iaotra^" T,
'^^^"""^ --J-"ho> calidam vel,c„,en«m l?. f°'r
P^^'" ^"^^P"^»"^ matcrix i„ Sumr « V? P^''P',"*''P°"«
non liabeat calort™ , °'' 'to^achi.licct.n. Itotnachus iKmenter inla ^r-n
generatam exc.bisvc/ di-qu" ecal~''*"^ funtcepcpori 3C al,a huiufrao.
obiecii circa vi\t! o ■".^''''^V' '"''"''=^°''"" acetia,„decalo,eho.„':a^^^^^^^^
men operaretur rirra r,..,^r.« • '^"'c'^"'^ 'n lac. Si ta>
P-ne^argueS;^^^^^^^^^^ dumpatecquarequ.rndoa2l ■ ^^^""J"'"
huncmo ranitatisexLrubrSj^^i:^^ vitellinx.Hoc enim cZ'k^ZT
^'^^^^^^P^^^^i"^ vel tiae membrorum gnata eft &cTL ""'''^^
diftempera^ Poft generationem abf^ hoc ilenfiM ^c" ''""P"'
^^"^^^*^ Tertio nota Ifcet Aui.non ^^li^: "«^.""^«u.
«■a^onischolerepraflin^e.exdidista^i 2^"^^ Pf^^collg.; l^imushicabA
pTfi"^^ ^•^uvftomacho corruptis ad virid^^^ ^ecundusexci
fec^nI^"^^^^P* 'Tcrtius exaduft^o^^-^.^^f -'^^onjPro^ e.' d"?^
Poteftfferi viridi^oSr";^^'"" enim vefe"'^''^'^^^ vitellinx
Gal cum riePiS"''' Jancholinll'''"^'^ elietperfo&"^ nora ex
dic^is au^^^^^^^em in propria fubftatia. '^S^^^^^^^ cholci ab enu^^^^^
"^"It^s alias polTe collio^f^^^.^^ -ra^cap.depaZ^;-^^^ poteft
comprehendi per v^^T'^'^^ J^^P^""";^"^^^ technf.cap.de
difcrafrig h obfcura. fct idem Haly , primocantice.cap.dchum
"'^^^^"^'^P"^^^ ab Auc' quia omnis multum a
^«^''"^"'•^i^nticlo.p^rcduc.t sd U^s fa.rtcocs fpcsmeP.xpoirum -
^'"^"^P^''^ ^'^^'^Uxttto «aifccri.notuc 5t ou fub i3 ^P^^'^
cholcraeco »a di(a,8 comprchendf poITc dCc D o a lUU 32 Zmaria uero uiderur mi
hi gcneref ex praf^ fina.cumjantumaduriturdonec eius humoro^ Ijtas
ficcatur,aii: ad albedmem redire incipi t pro^ pterfui ficcitatem. Hic
tcxtusclarus cft* Calor nanc^ in humido corporc in primis ni^ gredmem
eftdt,deinde denudat ipfum nigredi^ nc,quandoeius omnino finit humiditatem dC
quandofuperfluitineoipfum albificat. Ethoc quidem inlignis atteade qu^ priusin
carbone uertumur,deinde in cinerem. Calor.n. in humi- do ef^cit
nigredinem,&:in eius contrario albedt nem^tfrigiditasinhumido albedinem
opera^ tur,&:nigredincm ineiuscontrario.Rirc tamen duoiudiciaquxinpranTina
& zinaria iudicaui apltimaiiua fum iudici^ . haeca utem fpecies qux
diciturzinaria,oinnibus cholerx rubex fpecie^ bus cahdior exi (tit,8c peior,^:
magis perniciofa &:diciturq,eftde fubftaatia uenenorum.
Supcrhocpa(runihiInoto,quiaplcncin qusftioncm to. tumdeclarabuui. ^ Choleraf
autem nigr^, alia eft naturalis , ali a non naturahs fupcrfluitas. Detcrniinat
de melanchoIia.Et primo ponitdiuifione. % nlembra pet ti adat. 2
.ibiLNaturalis.H Primo nota.hic tcr minus melancholia fumitur ab audoribus
2equiuoce»Qua> doq,proaliqua paH:oecerebri.prima tertri.rradatu.^^ap.
demalancholiahcdefcripia. Melanciioliaeftmutatioco McPi» gftationum aut eftimationum
a curfu naturali ad cormptio> duplcx, nem et t.morem et mahriam propter
complcxionem mcPica facientem fpinrum ccrebri iilueftrem interius SCc, Secundo
fum.rur prohumore vnoex quatuor naturalitcr frigido^ ficco vei ad ipfuni
reducibili .quod dico proptcr mclancho> iam non naturalem.^taliter
fumiturhicAdicitur natura- l,s dC non naniral.s ca ratione qua humorcs alrj .
D.citur au> tem melancholia amelangraecequodlatinc fonat nigrum^ SetlSf
^^^^^^ 4um Namralis eft boni fanguinis fex &: turbulen. tia dC fuperfluitas
in comparatione ad fanguine quia omnes humores dicuntur fuperfluitates ad
comparationem fanguinis,cuius faporinter dul cedinem cC ponticitatem exifl:it.
Ucterminatprimo de naturali.2 . de non n;»M,.:,I: w
LMePiavcro.nPrirnodercribueamcxprcfuZt^^^^ fccundo vtiluatum
.fecundaibiLau^cun.i,.nDicitTr 2^ irchoTam P .^^-°"-%\"i;-quatl;or
notiSc'at m: lanchol.am. Pnmo ex parte fubftantia: , quia fex.n.in to. ta
huorah manfa pars groifior & grauior et defce-dere aptior
Ifcctmaneatnaturahterfanguinifecundum dccenrem pro' portionem commixta
regulantc virtutem . Et dicitur mcta> phorice fcx ficut cholera fpuma.
Secundo ipfam notiffrat exqualitatc vifibili quia turbulenta c.c.n.alris
humoribuft opacior&fanguini commixta ipfum magis turhnlp^.^. rcddit.
TcrtionotificatexhabiiudinceiusadlW^^^ ne,quia fuperfluitas cius eft. Ethoc
fecir AnJ Primoquiaminusdcmclancholia fortcalir. .^f^' dcphlcgmatevelde
cholcra.quia infra d ; ^ ^''^ereturq^ ficrLcaIidotemperato.fecundoaddifc^^^^
fcfanguinispuri,quialicctfitfccule3^ umencftmcIanchol,a,quian6cftfan8ui„isboniL7^^^^^^
F EoHy European Books, Copyrighl © 201 1 ProQuesl LLC Images reproduced by
courtesy of The Wellcome Trust, London P R I M L C A ta^. Qj^iartonoti.icacejc
faporc,quia haSet Ciporem mc> dium incerdulcedincmd:ponticitafe,N6 noiificat
ateamex colore,quia iam ipfam nigram noaiiac»Nec cxqualitate tati gibili.quia
pofiro tpfa eft ficut fex ct facilc fcirur jpfam ee fi igida: 6C licce c
nnpibnis, 5^: iic non explicat ipfani ex par Sapor te coplexionis,
Secundonotarpfamelfefapoi is medtjetc. medius dupliciter intelligi poreft,
primo medq iter dulce ^ pontici dupPi. per participationem.fecudo p>ef
abnegationem, Primusdu> plicicer,Primo imaginandoiilam dulcedinem in
quadapar te fanguis vncfluofa elTe fundatam a qua non potell penitus
meria-abfokii.fecundoimaginando nonomnes melancho^ lic partes eite a nacura
fanguis gqualiter elotigatas , SCq^ailiCi partes eius naturx fanguinis mulrum
prop nqujc aliqua dul cedine participant ,Secundo intelUgi poteft medius per
ab> negationcm quiaaccetofjs^cuius caufa non eO; tiigiditas ta^
taiicutpontici,nec tanta cafitas licut dulcis» Sed contra hocfuntdubia»
Primum,quiaficutcilmePja mifcetur_(a^ guis vnd'iofu3,itacumchofa,ig:tur
ficutmcfia drpp» hoc faporismedrjjitacholera faporis mcd;]' inter dukc^^mi^
n^ySC cftcontra primu uelledfi» Item contra fecundaima ginationem,qui3 fapor
dulcis fundaturin fab^eclo c^ToSC huido bn
digc(l:o,vt.4«delimpr.mcdicina.vS^.2,can,cap*j# fed.nuUa pars men jc ell hmoi .
igitur 3Cc. Item arguitur cj» non fit faporis 3Cetoli,quia acetolitas fundatur
in humido aquco fubcili frigido qcJ nv5 competit merix. Ad primum c\? cp
amaritudo cholerac occulcat dulce vncfcuoli fanguis fi> bi
mixti,q3nocinmeria. Ad fccududrt^dulcedomul tu remilfa fudari potin
fubiec5lofrido,utpatet de cucurbita citruUi3v?l'c. Adcertium drc^jfaporacetofus
fundatinhu midor!briIiaquco.i.aduaFrfluido,cum quo cfiftat ipfuec giolium
o?<:terreftrerefpcrihumidi alioi^i humoi^. Vel dic cb i meria funt partcs
fabtiles aqucac in qbus fundari pot acc lofitas, Vel dr cp ifta acctofiias eft
rcmilla ponticitas media interperfecn:amponticitatem 5: aceiofitatcm
perfccflam. Qa^cum in heparegcncramr fnduas [epara> tur partes.qaaru una m
fanguinem penetrat 8^ aliaaJfplcncin tranfmitdtun Notificat ipfa ex pte fuaij!
utUitatu.Priodiftinguit fecucJo dcclarat ibiLPars autc."l Sed qugres , eft
amplior t^titas» Itc q c g«-oftior. Conciliator dicit maiorc eUe illam quae
vadit cum fanguinec^ illam qu; vadit ad fplcnc , q^ P^^^^* Confiderata mole
mebroi?? mePicoiv qu^ funt mePia nutrie^ da» velifaltc quoi^» nutrimetu debet g
mcfiam pparari.Et pa'' tct q> vadcs cu fangnine eft et minus feculcta, eo cp
eius qli^ tas per qualitates fanguinis 6C aliorum multum refrangitur. Pars
autqua? cum fangumc pcnctrat uadit cu eo ca nccenTitatis 5C utilitatis »
NeccflTitas ucro eft ut (anguini admifccaturco modoquo debctin nutnmeto cuiufl^
mebrorOI i'n quo^t copPonibus magnam meR^ partem enie oportet,ficut fut oda.
HicprimocxplicatvtUttatcmtrafcuntis cu fanguine.Sc^ Cundo trafeuntis ad
fplcne.fecunda ibi.LEr pars. iPrio itc^ rum pmilta diuifione in neceiraria 3c
utile dcclarat ncceiTita^ te.fecundo utilitatc IbiL Vtilitas 3cc,l Nota primo
hacmc rito dici nccelTitatcm ta fecudu viam philofofoi?^ fecundii
viammedicoru.Ettudeclara ficutfupra de cholera. Bx quibusfequiturprimomaiore
cgtitatem mefia: tranlirccii fanguinerpchoIerx,quia multoamplior cft moles
mebro^ rum nutriendoi^j melancholia c^ chofcra,5: h^c fecundu mc dicos.aut
quorum nutrtmenrum cft pcr melancholia difpo/ ncndum c^Bcholeram,&hoc
fecundii philofophos*5(: plus etiam proportinalitcr refpe;flutotatis q^titatis
melancholiae 5:cho'erae qn.^ incorpo^. gnatur. Scquitur fecundo pfs
abfoIurecSiIproportionalitcrtrafmittidc cholcraad chiftim
qpdemelanchoIiaadfplcncm,quiam;nus trafit dcfpfa<P' pbrtionalitercum
fanguine^S^ pFc$ finc» attingcre habettf» AVrCENN^» abftergerc coniungcre fcu
purgare inteftina 8C fiindum (ko^ machicaIefacere,meIanchoIia verofolum
appetitum cxci^ tare. Ex quibus etiam poteft probabiliter concedi multo maiorem
q^titate mefi^ in hepate naturalitcr difpofito gna^' ri q^choIerg,Iicethocfit
mere infenfibilc. Primu dubiii» Quid fitdefuperfluomePiareuntecum fanguinc
poftogo^ I^^" nem fanguinis qua fuperfluit. Secundu. Videc cj? qpto me
brum eft magis mcFicum tantomagis ad ipfum nutriendu debet cum fanguie de
cholera penetrare,quia tanto habet uc nas Sc poros 3C meatus anguftiores , ergo
tanto oportet fanguincmmagi6fubtiIiari.Etecontraq,'io magis choficii tanto
minus idiget ea. Tertium dubium tadiu eft qux eft groftior. Ad primum dubium dr
q> ipfa expeUit 6C idoU uitur in fupcrfluitatc q^da lutofam fuperficiei
corporii extrP fecx adhcrentem, vc patet. Ad fecun Jii dr cp pi ius a cho^ ' pi
lera fubtiliac nutrimentum fubtiliatione futficicte ad p.ne/' trandum,deinde
cuolat 3C foluitur cholera,;Sc: pc ficitur opo melancholiac. Contra^quiafaltem
vfcgad membriM/a^ fibit nutrimentum cum amplioricholerica mixtum. Dt^ cendum
negandoconfequctia.Eccumarguit,quia porifunc anguftiores
(5^c.Negaturconfequentia. quia ficut membra funt magis mefica^ita in cis
tardius,fit refoIutio,ideo tardior /Jj indiget nutrimentiattradioneiSt:
perconfeques no oportct ipfum fubciliari fic ficuc n itrimentu cholericu. Pro
tertio dicflu eft fupcrius,& cft fnia Gal. fecundo virtutu naturaliil»
Vtilitas uero eftut fanguinem reftnngat dC cofortet &mfpi'flret ipfum.
Declarat vtilitatem.Et patct» Primo nota. triplicit pot
aduenirenocumetumindebita nutricatione mebrorumcx ^qcs fanguine.primo propter
fubtilitatcm cius,quia nimis cito rc ^^f^ foIuitur,v5c: hoc tollit mcFia ipfum
ingroffando . fccundo pp y tab!litatcmcius,quiafubftanti3cmembrinon decenrcr ad
^fH heret ,3c huic ctiam obfjcitur meFia ipfum figcndo fua terre/'' -
ftrcitate.tcrtioquiaexhumiditate fanguls polTct mcmbris ^J^ ^ nutriendis quidam
laxitas induci , idco huic obricitur mera - fubftantiam membrorum confortando .
Ex quo patct rhC'' ^ ^^^^' torfcumeircfermonecxponetiii.Et confortet membra nc
fangui^ dulcedinefua membris abominabfffat.Sic igitur ^^/1 mcfiatripFf confert
nutricationi.f.Ifpilfando fanguinc^cSs^.p' hibendo ne cuaporet,figcndo
nelabatur laxitatem mcbrorii ^^^S impcdiendo» Secundo nota cj» ifta dr vtilitas
3c non necef fitasficutdealrjs.Contra.igitur nondeberet mifceri chofa, J quia
facit fanguine cuaporabilc.Ncgac confcquctia, quia at/ fertalias vtiltates,<5i:illud
emendaturper mclancholiam» Et pars cius q ad fplene trafmutit e illud quo
fanguis no indiguit quae ad ipfum uadit ca necef fitati's8<futi!i'tatis
.Neceftitasueroaut ettkcun^ dumcorpustotumXuta fupcrfluitatc mundct^ aut
fecundij unii mebrS q3 e ut fplenem nuthat» Ponit vtilitate eius qux vadit ad
fplcnc ♦ Et patct P"'^ ^ j> nota duplicem irc ad fplcnem
mclanchoIiani,ficut fupra V(f cholera dicebaturad chiftim , Ethxceft caufa
necefiaria, a i quia fine ifta non polTct homo diu viucre,ficut etiam de cho^
Jj j lcrafupradicebatur, Vtilitas uero idco accidit,quia in os ftomach^ quafi
mulgcndo profluit.Et haec quidem utilit^f duobus e modis. Vno quia os ftomachi
ftringj^ S>C conforiat&mfpiflrat.AIi'outmore ftomac^ comotionem facia t
propter acredmcm , dC cxci'' tetadfamem S^faciatdefiderium, Primonotamdancholia
vadensad fplcncm ados ft^ machi .pfluitafplcnc quafi emulgeiido, quia
ftypt«^'^^^pig pontic-tate fua os ftomachi conftrigendo,ficut manus cai^^ do
vber emulget ipfu, Sccundo nota mel^cholig hL»^* plure* I Ir F E L ^urcs
vtilftatcs attribuit.Prima eft,quia coftringit & vnit o^confirr
&coiifbrtatos ftotn3chi,quare nielius in ftoma> <^ho retinetur
cibus.5c: idcm. ? »de vtilitate particulaiji» cap.
J;<x:»^j.dciuuamentis.cap.3»Secunda,qnia comotione ki^ citad fequitur
appetitus»adhanc»n»cofcqint motus par^ tium oris ftomachi,a: quxda ipfai um
confrlcario tediofa ^ virtus fenfitiua percipienspmoueturad appetendum ci bum:
vt tediofa talis tollatur confricario, Ex quo paret pri mo quarc pontica 8C acetofa
excitant appctitum . Primo ga faciunt fiPem comotionem.Secundoquiacaufant in
ore fto machf afperitatem quadam quac maxime cft cibo remoui^ bilis* Ex quo
vlterius patet,quare frigidi auj>menru au^ ger appetJtum cibi,econcra caFm
potens: vt» 1 5^ tertn tra> Dubia.
^^^^"^""'•^^«^P-cJefignisdifponumftomachi^de quo i techni.
Dubium primum circa dida,quia h?c non vr c5 folum vtilis:fed
etianeceiraria.necefTe eft.n.ahas r,moue. ri ad appetendu cibum fi debet
viuere.cum igit hoc no Dof let heri fine concurfu meRae.cuius fignum eft quia
nhibito aduentue.usdeftruitappetitus.vtw4.tertrj,capX^^^ Nfn
vfrr^P^'.^"^^^^^^^ SecJLdum dubfum Arifto. mrqahTotr"""r'^^
necefiQtatc. pTi: Sfr^cat rr^^^^ ^'^^' neccirarium,..de hy.
ec?nS"^5r"'^'P^"^ Adprimam^prdlcic; ideo i„ p,Tc,bus multirfpTen
"on te^' P'"™^^ etc. • .'^"finusquxtabetcapu afinofi^^ F
•''';'''»™ ceflarioconcufratadapp ti^i^^™;^^^^^^^ fple" no„ ne> n»l.a
cibun, appetunt-quauKI '"^ c'^' ^ aumintalibusaUundela&e !'ri'-
^k'',"^'''"^ eKitandum appetitum.ln animal^ur,
""'"?'"'" nis ficut eft ho non eft ita.qu^™ cum 1 'r
■"'i'" '"'"^^^^
«egeneretur.muItumetiamcreaturdTrrirJ''^"^'''' oportet fanguinem
deputari.Et proptet hnf;"l' ' "5"* ^"epetHinanimalibusacddentali
e & ficu. vefica &c.non.n.requiritur nifi v. t °"
"''""'liter &" "ecefrariumomnianimaU
d^oT"'''" "^' ^^"'■«''i-licetfitnecefrariumhominr t''''^
choleram 'd'?!""™'""'"""^"''"'^ °'
'^omachi Il!."r'" «am facili eS'""'^* ^^^^' «"C col,
confumens &"'^""3™-f-cal'm, humidumTo fdu"^
•^"'ccans.non fic autem defame, """^ Debes autetn f^; . . .
?drpleaetraafmittl;ft£^^ ««^digetAilludquodafS ^^onoaiadieetfDlen Pr ^^^^'^'''^
'"^^ , unaiget »Plen.Et queadmoduilla cho. D O C. IIII. J3 ferarubca
poftrcma cuigilat uirtute cxpulGua laferfusjficcholera ifta nigra poftrema uirtutc
appctitiua cuigilat fuperius. Vade Qt Deo om^ nibus mcliori tactonbus laus.
Patet quid velit hic SCc* Melaacholiaueroaoa oaturalis aon cft ad
modumhypoftafis8(: fecisjimmocft ad modii aduftionis dC ciacreitatis.
peterminatdemelancholianon naturali.Er primooii/'
ditdifferentiaminteripfamcSiimelanchoIiam naturafc. Se/ cundoipfam in fuas
fpecies diuidit.fecunda ibi LRes riac» humidx.l Dicit primo q> melancholia
non naturalis n5 eftadmodumhypoftafis5^fecis,fedeft ad modum adu^ ftionis SC
cinereitatis,quja non eft vtfex, fed taquam cinis derelidus a re humida
adufta.Res.n. qugeft ficut fex fequc ftratur a calido digerente perffciente
humidil et fuperfluum terreumfequeftrante.Res veroquxeftficut ciuis dcrelinv
quitur ex aduftione vcl putrefadione 3Cc, Res aaaq? humida? cii rebus
terreftribus ad^ mifccatur/eparat terrcftritas abcisaliquo duo rum
modorum,autadmodumhypoftafis ctta lcqualeilluddcfaaguiae mclaachoha aatura^
iis,autadmodumaduftioaisquod cft cum re^ foluitur fubtile & fpiftum
remaaet,&: talc qualc illud de humoribus efc melaacholia fupcrflueas
&:ifra quidem uocatur cholera oigra, Primo dcclarat^Sccundo remouct dubium
ibi lEt tietfi habuit.l Dicit primo q, duphciter a re humida cotinoic feparari
terreum,Primo ad modum hypoftafis 8c fecis fi> cut cum calor digerens
peificit humidum, fequeftrat enim fiiperfluumtcrreum ficutin vinoaccidit.
&:fimiliter dum acalidodigerentecxchylogcncraturfanguis perficitur 8C
depuratur humidum chylofum in fanguinem tranfrtiutan. dum,vnde fequeftrac ab eo
pars minus terrea qu« eft firuf
fcx3Chypoftafis^iIIudeftmeIancholianaturalis"S
contingitfepararitcrreumabhumidopropter vftionc aut putrcfa(fhonem,3^ tale
tcrrcum cft mcfia non naturalis. Etnec^ habuit hypoftafim nifi fanguis, Ex
phlcgmatccnimproptcr fui uifcofitacem mhil dtkct\(Mmc\xux olca
Remouctdubium.Poirct.n.aduerfariusdiccre O) mfPa fiaturalis cft ad modum
hypoftafis fanguinis. fed mel5rh« ha non naturalis ad modum hypoftafis alterius
a fanaui! ne.Hocigitur rcmouet.Primo oftendendo phleema nS h, bere
hypoftafim.Secundo idem de cholera ibil Ei c>c X lera.l
Primoarguitfic.phlegma non vidctur minus vl fcofum olcum .fed ex oleo propter
vifcofiiatem nihil dc. fcendittigitur nec ex phlegmate. Contra.quia ex oleo de.
Icendit amurca. Dicendu q, cx oleo putrefacfio. Vcl dicit q> ex eo nihil
defcendit nifi per corruptione. dC talir etia cx phlegmatecum putrefft
veladuricpotaliquid dcfcendcrc» Vult ergo Aui»vt mihi vr cj, phlcgma cft
fupcrfluii vifco> fumquodrcmanetingiionefangui3&ab ifto non fcauc
ftratmePia fed a fanguinc.SfFr quia phlcgma naturale vi^ tur vniformiter
vifcofum ficut oleum talc.autnon hah • fe fuperfluitatcm hypoftafiuam potentcm
dcfcenrl<>^l ftat fub difpofitione illa,quod notantcr addo proDter nM- ma
dum conucrtitur in fanguine,quia fortealto... • ^ ^ tranfitin mclancholiam.
'^^^«^aliquaeiuspars EtcxchorarubcaEBfuifubtiUtatea^fuctcr rcftritatis
paucitatea: fui motusafliduitarem. Iacob,8.i,auic, Ec Cinis dupFr* Aduflto
quid* Aduftio accidic choPgru» P R I M I C A N. Pfobat idem de cholera
gcneraliter. Secundo fpalitcr dc cholera eunte ad chiftim.ibiLEt proptcrea
illudn Arguit primo fiCjCx re multum fubtili 3c homogenea modicum dc terreftri
hnte 3C multum mobili nihil debet hypoftafiuum feparari polle/ed hmoi efi;
cholerajgit 3Cc* Sed diccrcs, Non videtur alia ailiduitas motus cholerae ^
fanguis cum fit fecum. Dicendum cj» per afTfduitatcm intelligit mobi
litatem»quod.n.fecunda fe totum eft multLl mobile nonvr hre hypoftafiuum^quia
illud cft terrcum fixum, Pollemus ctiam conccderc choleram in fanguinc habere
motum . vc^ lociorem 3C frcquentiorem fanguine,licet nos latcat. Et propterea
q? illudquod de eaafangume feparatur ia corpore eft parum no dclcenditr^ dcqua
fit curandum,necp etia cu feparat morat nifi parufHjftd putreifit aut a corpore
expellit, Etcumputrefciteiusfubtile rcfoluitur5&: fpif-
fumremanet&fitclioleranigra adufta &non hypoftafiua. Declaratillud de
cholera qug vad^t ad chifttm.Po(fet,n. aliquis crcderc,q> quja cholera qux
vadit ad chiftim quie/ fcitin vafefuo,ideoexeaaIiquid defccndit. Hoc igitur rc/
mouensdicitqjillud dccholera quodfeparatur afanguinc in corporci.cunte per
corpus.fper venas Scc. Dixitautem notantcr in corpore,quia vadens ad chiftim no
omnino (c/ paratur a fanguinc,immo tranfit cum aliquo fanguine vn/ «ftuofo; vt
diclu cft fupra Jllud inqua quod fcpaiat de cho^
lera(S(:tranfitadchiftimeftparua res,ideoabeo nihilfcnfi bile,aut a medico
confidcrabilc dcfcendir,5£: fi quid modi^ cum defccndit,iUud vel ftatim dc
corpore eijciturvcl putrc rcit,&: illud qcf cft fiibtile cuaporat,<S(:
cinis eft choFa nigra non naturalis 3C nongnata per modum hypoftafis*
Mefancholia autem qucc eft fuperfluens, alta cftqu^eftcinfscholerscj&quod
deea aduntur quae eft amara,!nter quam tn et choleram rubea quaaduftauocamus
cxiftit difFerentia, quia illa cftcholera rubca,cui cims hicfuitadmixtus.h^c
ucro non eft nifi cinis pcr fc cognitus cuias fub'* tilcfuitrefolutum» Nunc
dctcf minat dc fpebus mcPiac non naturalis» Sccun dofummatim
coIfr»fecundaibiLMaIcigit.lPrima in qua tuor vt patct. Dicit primo q> vna
fpcs racfif ae cft qu? cinis choFae 3C illud qimd dc cholcra aduric,& haec
cft fapo ris amari. Dicit fecundo cp intcr hanc 8C cholera rubca adufta
fuperius noiatam cft dria,quia illa cft cholcra cui ci^ nis cx aduftione
remancns eft admixtus.fed haec mcPia cft folus Cinis pcr fe rcmanens cx
aduftione. Notandum cft primononcffcpcrcineremintclligcndum cinerem ^pr*^
di<5la,a quo totu humidia cft refoluti^ ficut cinis lignorfi» fed illiud
cuius humidum ita refolutum fuiuSc ita tcrrcftrifica'' tum Vt non fitamplius
vchiculum illius caloris mcrito ta^ liscaaeimprimentiSjficut frcqucn^ apparct
in lignis qux comburuntur» Sciendu fccundo hic pcr aduftione putrc/» fadione
cfife tntclligcndu,ut fupra. Sciendum tertio cp cho lerac rubeae dupfr poteft
accidcrc aduftio» Primo fic , q> ci^ ncreum feparet 8C exhalet hum\c\u,3c
fic gnatur prima fpes mePiae non naturalis.Sccundo C\c,cp tm mo pars incinerct,
fcd illud cinerei^ non omnino feparetur fed aliquo mo noi^ fccatur cum parte
non adufta , ita q? pars non adufta cuni illo terreo ex coquatur &
bulliat,tunc gencratur cholcra no naturalis vitcUina dida apud GaP.qua
appellauit Auic.mi/ norisfamae» Diucrfitas autem huius aduftionis cofcquit
varictatcm agcntis 8c paiti 3c confcqucnter varia pportio
nemagentisadpafifum.lfta inquircnda funt.4» mcihco. Qiiarto fciendum hac effc
amaram proptcr ficcum adu^ lluiti multum 3C humidum paucum. A V I C E N N iE»
Alia equae eft cinis phlegmatis , 8^ qd*dc co aduftij fui't.& fi phlegma
ualde fubtile &C aquO" fum fuent eius cinis erit falfus.Et fi
non,trahitur ad acredinemautpontiatatem. Nota q> fi phlegma quod aduritur
cft fubtilc aquofum, refultat fapor falfus permixto tcrrco adufto amaro cu
fubti li aquofOj vt fupra de phlegmate falfo, Nota fccundo pcr acredinem
intclligcre polfumus acuitatcm exaduftioncrc/ Ii(ftam,vcl intelligere polTumus
acctofitatem. Et fecadum hoc imaginari oportet,q) fi phlegma quod adurit fit no
val de fubrilc 3c aquofum:fit tame fubtile 3C dulcc, 3c calor fuc rit
putrefaciens qui conuertat hoc phlegma in mcPiam , rc^ fultabit in illo fapor
ac^tofus,ficut in ali^s fuccis bullietibus duacefcunt,qarcmanebitful3afrida
fatis fubtilis in qua fundatur acctofitas.Qj. fi ilkid phlegma fiierit multu
grof' fum rcfultabit faporpoticus,quiaex putredinc relinquitur fuBa tcrrea
gtodsi frigida,in qua fundat ponticitas: vi fup. A Iia eft quac eft cinis
fanguinis SC quod de eo aduftum,85r hacc quidem eft falfa ad paucam tra
hensdulcedinem. Notadehacfiipraincidenter fecit mentionem cum di-' xit.Cuius
fpiditudo eft cholera nigra» Inhacproptcr duV cedinem fanguinis rcmanet aliquid
dulcedinis. Propter vc ro aquofitatem a qua non abfoluitur fanguis eft ibi
falfedo; Vt fupra in fccunda fpecic, Alia cff quae eft ctnis mcP/ac naturafis ,
qvix fi fubtilts fuerit eriteius dnis dC qd* de ca aduftum cftuaIdeacre,ficutacetuquod
cum fuper terrac fac/emcadi*tebullit,6(reius odor cftacns a quo
mufefugiunt&afia.Etfi grofla fucrit mino/ ris eritacrcdinis
cumponticitatepauca. Notificat facftam cx naturali melancholia* Alia igit fpci
melancholiae non naturalis cft cinis dcrclicflus cx putredi^ ne 3C aduftione
mclancholig naturalis^Et hic cft duplex,fj^ quaedam cft gcnita cx mclancholia
naturali fubtili : quacda cx gronfatPrima cft faporis acris fiucacetofi 3c
cbuUit cuoi caditfupcrterram,&ciusodorcft horridusa quo fugiunt mufc3e»Alia
autcm cft minoris acrcdin:8,cn pauca tn pow [ ticitatc» Primum dubium.Cum
quilibct bumor cxquo gfiatur melancholia fit diuifibilis in fubtilc 3C groflTum
qua' rc hanc driam non fic tctigit in fanguinc 3C cholera ikut in phlcgmate 8C
mclancholia» Huic dicitur c^ hoc no ita ma^ nifcfte apparct in fanguinc 3C
choIcra.Sitn* cholera fubtilj» fucrit,tota aut fcrc tota euanefcit.Et fi
fanguis fucrit fubtiH* totum cius fubtilc in cholcram tranfit» Secundil
dubiurfl' C^uiaexintcntionc Auic.vr omncm melancholiam no turalcm aliquo modo
participarc acctofitate,quia ois gen'^ tacxmclancholiaquatfilibet grolTa
participat accro/itateJ vt patct i littcrajgitur a fortiori quxlibet alia,cum
fit fu^* fubtilioris.Itemgenitacxaduftionccholerx dc acetofifa^^ participattHaliabas
primotheoricac.igitur afortiori qu^I'
bctaIia.confcquenfiatcnet,qu5agcnitacxcholera cft cali^ dior, igitur
indifpofitior ad rctincndu acctofitatcm» do q>in omni mcPia non naturali fit
acctofitas ^ in qualit'^ cnim repcriuntur aliquse partcs fubtilcs pcr calidi
«uap^? tionem in frigiditatc,ficut in vino dum acefcit. S^^".!]:-^ q»in
qualibct ctiam tali repcritur acuitas , quia in 'I"?"^^!
putrcfadlionc vel aduftionc rclinquit ucftigium caloris a rentis vel
putrcfacientis ^ Tcrtio cp in aliqua plus dc ac^^ tofo 8C minus dc pontico.Et
in aliqua ccontra. Et tu con^^ dcra.Similfter in aliqua minu»dcacuto5i: plus de
^ccto EtinaliquaccontraJccundumq»calorcft magis ^""'^j^
putrcfacicnSjVcI ccontra.Hoc autcm contingit cx va difpofitionc matcriae 8c
agcntis.SiFr ct pcr cofeques cx F E N. I, m hsbitudinc fni ^.portione agcntis
ad materia. Tertig duDium. An magis mcFia genitf ex naturali competac bul 1-te
fuper terram # altjf. Dicendum <p non.i,oc „. cora
P«.tnb,rationeacuitatis&a.bt>liiatisfubftantra in qua
fundatacu,tas&acetof>cas,fedl«.:no infunt m*g^lS mrf,ffed magis chorct.1
migis ex fubtili meF.a gen t^"^ lud couemt.tn pri,„o.ga acetofum fundac in
fu& fubtUi i de facl, E poros terrx pen.tras acre.auc vapores ibi ic ufos
exce, ,us exclud.t cuius exicus cat ampullas Sc bullition5 &
h?ccaeftco,«uniscuilibetacetoro.Inacctoroauterac'u* ad hoc coadiuuat acuitas
& caUditas partium acucarG m,:^ fumos &exhalaciones
exhumidocuioccurrTceleuat Tr^ P^rhocrcindicacectlfortelapidem&cominuit fe
Q:.artum dub.um.Cur chofa ^inaria non appellatur me/ la„chol.acum fit mulcum
terrclJrificaca. DicendG cbnS •ntantum cxhalauit humidum cum calido <f eius
fublTaria remanfcr.t frigidajmmoeftadhuc calidalc. daa:aIia:dtu,aonesqaas
pofteam diximus. . Colligitexdiflis numerum fDecier,.m „ l . nigra:.Secundocomparatdid-«
^ P*^"* LMelanchoIiaveropCS^^^ cltoler^e nigrf runc tres fp?des P "iL
J''' """"J ^ du adur-t.Alie dux Pe nir^. . "'^
^^""^ excholera ru. adu™nt.CocrqTSr™*»"51^^ "phlegmate&ft.
l" "?'"-'"'''^""- Dfcendiici,gen.tas itos
'teli,^mo S ks h"fl, h'''?"".?^^ '".~E5ne ad
benigniores,eft igSnf r ^•'"l-^^eterior.^SttiStSrS^^^^^
dodSicaml^l;^'^^^^^^^ cho icas inter fe.Panes pa *bunT n "'='5' fhoha
phlegmaticaeftrardiorU im^^?'P"""' ^-n^l^'»
"ah.,.^cholcrica,quiamSemad*T'"^^^ ni3 cholcra.Nota illud idcm
=«^ult'onc recipi, ph W
"e.,probabiIe,amcneft'dteTiotr;&r'""''^'Cl
Smacca.tumquiafanonw . '^'^''8"'"eam phk^
rupcioncphIegta-~~;^"P".°vWeturdeterf^^^ f eft aduftibllis IphUgm
<l'"°"'' P'*"'
a"olior,*conreqr„t«1Tflam,S-^.;;^^^for,&quiavn.
EtmcriachoIencaefta,rp».n.f • . &ueIocioriscorruptio„rLr-?""'S
Pfibiliorcurationis^^^TlaS JuiQonibus qu* magis acris ' ft ^"'''"^
ft't.Sitamenineiusprincipio auv.? 5'J"t,cici,s,„edicatL^^^^
?"*m,nusfupcrterramebun,r^'lA^'-"^"e'-o ai7» '
"'"'"^"'«"onemreciDief g^P^^etrattardm^
CSparatch^^^^^Perfltientiam. cius imprimit in meKT Xf^^ciori? corruptionis,
qi,:- ''"^ Ptibilis cur.^,'^:^^^.Jcorrupiti|la/edeftc^^^^^^^ ex nali mef/a
genitx an ^^."'^"^^ fanguinea . 6^ Jior,(Tcut.grLdra~^ d;cit dc meFia
no naturali p?.^'^'' ^^«Pr ola n«5exgrofra,vtp5intuetf '^^^^^"btiliincoeoncad^
1''^^ ^"^i^i^pfto&c.quia ncu^ir'^ al^ v»«ftcttuquarticap,dclcpra. D O
a IIIL 34 Inquit Galenus qui di xit q> humor naturalis loIummodoeftkQguis
&:alij liumores (umCa^ perfluiratesquibusnonegccnon dixit uerum. 8i
.n.folus fanguis elTet humor qui membra nu^ trit omnia in fuis cornplexionibus
et cirentijs mihaforent.Osnanq^carnedurius non exiilir, nifi quia fanguis cui
fubftacia dura mcPia f uic ad mixta ipfum nutriuic.nec}^ ccrebrum mollius eft
carne,ni[iquiafanguiniqui ipfum nutriuic.fub ftantiamollis phlegmaticafaitadmixra.
Rccitat quafdam opiniones,fecunda ibi LSunt autc qui> dam. -Itertia ibiLEt
funt quida.lPr imam opinionem au/ dtoritate GaF.duobus motiuis improbat.Secundo
rembuet dubium,fecunda ibiLAquofitas nan.|:.n Pr imum argu. mentum.fifolus
fanguis nutriretomnia membra eifentii^ milia.necpoflfetairignaricaufa
diuerfitatis in complexio/ nevSi^fubftantiamembrorum, cum tamen videamusos
durfus carne q, non cft nOi quia in fuo nutrimento eft plus dc mclancholia dCin
carnc minus, Nota q, fundamen/ tum Gar.eft^quia fuum nutnmcntum debct clTe
llmilc nu/ tr,to,faItcm virtualitcr. Cuiuslibet enimnutriti naturalis
complexio&cwgituromniamembracrunc fanruini fimi/ lia,6<: pcr confequcns
inter fe»Scd de hoc in quarftione. Ipfum quoc^ fanguincm ah js inuenimus ad^
mixtumhumoribus.quiabeofcparatur. Cumi em'mextr»hitur6(: ordinatim ponitur in
catiV no uiTu difcernitur quod feparatur in parte qu^ eft ficut fpuma dC eft
cholera rubea,6c parte q up eft ficut fex res turbida cft mcPia^ac parteni
quaeeft ficutalbumeouorum eft phle^nia dC partcm aquofamquapeftaquofitas,cuius
fuper riuitasinurina cuacuatur. Scaarofundatfuperexpcrietia.Etp,dcquactinqonc.
Aquofitas nancpnon eftcx humoribus foli. disuelfecundis,neq^eftnifi ex eo quod
bibitur a^nonnutncnec^eftneceiTariamftianutnme
tiattcnuationee^penetrationchumornanje quodexeoquod bibitur ac comedimr eft nu.
triens.Quodautemdico natrims uolo intelli'. gi quod eft in potentia fimile
corpori. Quod au tem in potentia corporis.fhumani fimilitudinc
habeteftcorpuscommixtum non fimplex Ec aquaquidcm eft fimplex» ^
Rcniouctdubium.Argueretenimaducrfarius/ic Cho. leram Sc mefiam conccdis nutrirc
memhrrT f i ' aqua vero elt fm,p ex ex qua no poteft f?eri nutricatio. Dc
iftomouebod.ff,cultatesin req„e„ti cap. Nota hic qua. Huores
tuor hurnores appellat recundos.r.rerpe^flu chy li.rupra ve. QUatuor
Suntautemquidamhominumqui ODinan/ corporis uirtute fanguinis fequi
m,.'ftitudine et .pnusdeb.I.tatefequieiuspaucitatem,rednoa cft,ta.Q.uod
ueroartenditur cft difDofitS cius quant.tat,s quae de co corpus in?rf ditur
Remouctrcaam. Nota
ad cornori, - tederc gtitate ranguts abfolute.redH ra,f ^l?'' "
corporisvafa&caloredebent^-r&rgrr"'' Iacob.s,i.auic. Ec ij PRIMICAN.
Et funt quida qui' opi nant 9 cij humorcs au^ fuenntautdiminuttjpoftquacorpora
Iiuma narecunducogonemfuerint quadntin quanri tate unius ad alteru (anitas erit
conferuata. S ed non eft ita,liumores nanc]^ praeter i ftud menfu^
raminquatitateconferuatamhabere debet no mcomparationealteriushumoris, tmmo
infe cum cuftodia mefuratioms qua haben£ in com^
parationeuniusadaltet52.Adhucquidsm rema feruntde rebus humorii qones quar no
medicis fed tm ntinent philofophfs. locp eas praetermifi. Tota ifta If a patet
vf.$ ibiLNutries mafticatione &c.~l Capitulumfecundu docf^rinaf
quart2c,quod cft dequalitategenerationishumorum» Nutrics quid< Gulofi
&:hoies hntes ra ros dcn^ tcs funt breuis vitx» Oris fu> Vrriens
mafticatione aliquam ha^ bet digeftionem» In hoc capitulo determinat de modo
gno/ nis humoi^.Determinat.n. de digonibus quasgnanturhumores/umptohichumoic vt
fe extendic adchylu,humiditatesfecundas,humoics.ppricdidos , SC fuperliuitates
ipfoj^j.ondit.n.quaUt ^ a quibus fiant hg di/ gones&:gnones*Kxquo patec
intellcdus rubricx.Prio er^ gofacitlioc.Secundoponit can.quofda.fecCida ibi
LDebes autem fcire.~|Primo determinat de gfione chyli Hue digo^ ne prima.Secun
Jo humoi^ fiue digone fecunda.Tertio hu> miditatu.Ciuarto fuperfluitatin
fecundaibf LDeindeeius fubtile.ltertia ibiLDebes autem fcire.lquarta ibi LSuper
fluitas.lPrimo ponit in ore aliqua ficri pracparationc. Secu
dodecIarat.Tertioonditmodi*Jgrionis chyli* fecunda ibi
LSuperficies.ltertiaibiLDeinde poftq^.l Primo nota decente fuilTeordinc quc
Aui.pofuit vcl feruauit,licct enim prius tepore fit digo 8C gno humor pcr
dfgonemprodu' <flu8:quia tfi notior nobis eft humor cj digo modus gnonis
ciuSjprius ordine dodlrina: fuit de humoribus modis ge^ nerationis ipfoi^!
dcterminandu. Secundo nota pcr nutrics in ^pofito intelligendu effe cibum
fumptij ,p eo quod in hu manocorporccftamateriaoperatiuu,5£: diiVmtSiu contra
potu,quia non fine maflicatione deglutibile cfi:,vt panis et caro&:c»Et
maxime de hoc facit Aui.mentionc, SC m ajorc requirittranfmut3tionc.(&:
quia fxpius conuenit chyl" ex cibo ex potu gnarf,cum pFimac gentes ,p potu
fola a^ua vtant,etia aialia. Tertionota.ly mafticatione duplfciter
cxponit.Primo.i.per iiiafticationc,quia pcr ipfarn conuer^ titur feu coterit
cibus 8C diuidit,quare a calore ftomachi tz^ cilius tranfmutat.Secundo
mafiicatione.i.dir mafticac vd inipfamafticatione^tunc.n.fecummifcetfaliuain
qua eft veftigiia digerentis caloris,& aha inferius diccda» No^ ta quarto
hac ^prie no effe perfecfta digone,quia p ifta no acquirir nouaformadigonis:fed
epparatio qu^eda addi'' gonc,ta ex parte diuifionis rei comixt3c,et qualftatiup
p^ parationis. Ex quo patet quaregulofe comedentes 8C ha> bentes raros
dentes funtbrcuis vitae.vtcolligitur. lo. pro^ blematum,48.problemate,Iicet ibi
tangatur. Superfiaes.n.oris fuperfiaei ftoi cotf gua ext ftitjimmo e ac fi una
efifet fupcrficics , cftcp in eo uirtus digeftiua cx i pfo.cucj^ mafticatum
tctigcy ntaliquaipfumconuerfionepermutabit. Probat per rationem.Secundo figno
ibi. LEt dixerunt.l Prima in duas fecundum duas rationes ponit. fecudaibi LEt
in hoc quidem.l Prima arguit fic. fuperficies orfs eft contigua fupcrficiei
ftomachi,fed illa digerir. igitur SC ifta»
Notaprimopcrfupcrficicmorisintelligendam oris inte/ AVICENNiE. riorem
pelliculam longam latam vfcjj ad ftomachum pro pcrfi" tenfam .8C ftomachum
ipfum cooperientenif Ex quo paret qu* q? propriemagiscontinuac| contigua
debetnominari» Vn de '3C fexta tertrj.cap.primo.Dicitur continua 8c non
conti> gua.uerum quia teda eft haec fuperficies alijs membris,no percipitur
continuitaseius. Exquopatetprtmocaufa di cfti Auic.eocnim rtomachus ori perhanc
pelliculam co/ tinuaiur:os (S::ftomachus in virtute&copfonecoicant, cu
igiturinftomacliofit virtuscibiimmutatiua, fequiturctia cj) in oreeftcibi
virtus immutatiua. Paret etiam fecun^ do quare tremor labrj inferioris eft
fignum futuri vomitus, agitac n.ftomachus,v&:perconrequens pellicula oris
<S::c. j Etmhocquidem auxihaturfaliua acquifita perdigcftionem qua
caditcalor innatus. Adducitfecundamcaufam.Etdiuiditur induo. Primo adducit
rationem.Sccundo declarat. fecuda ibi.Lldeocjt.l - Primonotaper
faliuamintelligendam d]'c humiditatem quandam in modofubftantiarad phlegmatis
naturam 8C 3 complexionem declinatem in partibus gIando(is.f. iu duo^ bus
foraminibus prope linguam repertam SC digcllam ad fines a natura intentos
plures ordinatam.fexta rertii.cap. »• in fine.Dida eft autem faliua quia ab ore
falit. Vel dicla cft fic.quia falfa vel fapida.fibi enim quodam humorc cholcri
co comixto verfus quandam falfedinem declinar» Et ex hoc patet non omnem
humiditatcm phlegmaticam ab orc ^0 pcr fputum eiecflam debere faliuam nominari
, vt funt hu'* miditatescatarrhalesiS^huiufmodi.Fuitaute ordinata cir^ J ca
radicem linguae hxc faliua.Primo vt linguam irrorer SC ^ madefaciatnemotu
nimioexiccetur.Secundovtcomifcia P tur cibo 3c iuuet ad digeftionem eius.Tertio
vt res ficcfor ganoguftusoccurrentesguftummoueant. non cnim po^ teft fapor
acflu guftum mouere^nin organum fuerit per hU'' raidumacfluaIiterdifpofitum,vtcoIIigiturin
libro de fen^ fu.Et colligitur hxc tertia caufa fecundo colliget.cap. de iu ^
uamentoinftrumentiguftus» Secundonotafaliuam hoc caloris naturalis veftigium
acquirereibi in radice linguac virtutibus principalium ad locum iftum pertinctibus.
Pri^ moenim notabiliteribiapparet virtus cordis pcr artcrias magnas ad linguam
perueniens : 8c propter propinquitatc
eius,5;:fimihtercerel3ri,confimiliter6<:hepatis(^ alioruni
medianteftomacho<S<: venismagnis fub lingua contcntis 8C ramificatiSjita
vtin ipfafitveftigiimi trium principaliu. Nonigiturmirandum fiinca apparet
vefttgium caloris digerentis.deciditurenim adigeftionefactacirca partcs gU
lx,ad quas fortis peruenitinfluxus trium principalium mc brorum.
Exquopatetprimoprobabiliteripfam a natu ra phlegmatis fua virtute multum
elongari. Patet fccu^ doquareanimalia venenofafecundum plurimum nocent
fuafarma.NocctenimpotilTimeperhumiditatcm illam i«' quafuorum principalium
membrorum manifeftatur vir^ tus,(&:iftaeftfaliua,Iicetetiaminhocfinalis
caufa concur^' rat. Patct vlterius quare aucftores docctes pra-parare caf nes
ferpentum vel ad curam leprx vel ad faciendum troci fcos viperx,maxin-je
abijciunt caput 8c coUu per duos dig^ tos. Patet vlterius quare faliua hois
maxime ieiuni intcr'' ^,^^ ficit ferpctes ^fcorpiones. z.can.c.de faliua.d'.
3.de lio^P^ medicina.cap.eodcm.(S::.3'naturalium.7.cap. cS^vfr onj''
niaaialiafuouenenocontrariafunthoi;ut Serapio infuo<^^ ^J; fimplicibus,
cap.de fputo. Ex quibus patet ulterius iP^^ rcdigeritmaturata &:abftergitimpetiginem
&mi1^^'"f^^ maculas faciei,ut colfr locis prxallegatis. Patet ^^^^^fr:
quareqnq?faliuauniusmultiialteri nocet fi bibat rcfidu vini fui'.
Contra,quiaeft purafuperfluitas,igitur non "^^ uat ad digeftionem. Dicitut
primo cp non eft pura fiJP fluitas ut tacflum eft.Vel dicat negado
alTumptil.ficut I|5^^ CUS& vrinamultapiitfacere iuuamenta digerendo rc^^^^
uendo &:c. Ex quibus patet ulterius quare panis in aq _^ uel uino infufus
non xque bene digeritur ficut fimplf fticaius debitCtEt plura aiia quae omitto
8Cc* Idcoc^ F lu He, ftor «Jig( dor m 0 I II 5 li / 5 a 3 i/ i F E N. L Weocp
trftfcS mafticatu in maturatione furff.
cuIoruetexiwraruoEatur.qd-nooEaturtriticS cuaquatruu,necpilludqd'cum aqua
coquitur. « J^Pri' amento a«^lS^ """''='* "^'^^^ conueniens
&tempe. ca otu nr. natutalis in eo de,el,.'i(iqui eft op.imus " d mr.
s^ftrgtrs''^"-"-'-'"-- .i.cap.de meljit^:^ tat^^^^lutTtS' ' -
'J"'' "5""' na ma.uratiua dixit an^ir ^"»P-cap. de
mediciv P-iinquamat^^l^tr^^^^^^^^^^^ mus eiTet optima ma.uratiua.pet kTmll! '
u«funtcoproni mcbri i„ quoquVri "^,
ut!ocisptfaIlega.is:f^.,.c^||i,^"^"'"''''''-'"<>J'P'nq"«
ra.iuis,S:.t.caii.cap 4 m « '■'^^P'<le medicims matu- .elliguntquidam
orde^lum^qlw™"'^^^™''"/''' ncaparua.quidamuniuerP;!;;? ^ apoftemata
fangu.> de genere exi.utarum S i'^ P'™' ftema.ama8nafanie,etminMr™ "^'
«-ar;^:l-i- ;:-;'^--aU,,m.cap...„tfup^^ o P^^attera.ionem & mm,l
''■''".P'*^ 1""' <lo per te,al,eriu, oLris u r^:"™ '-
'^" "'brramia.Sccu tem q, ilU uarietas cibo mirtUTr?^^^^
rcmebrorsTuS&^^^^^J^-^^C^^^BEc^^^^ fecitnonBBfuiSt&'^^'""^^^?
^^'«^' nasmultaTqu^ineoSg^f '«-'•'^ 8^«e. e?irb5adipinS,qd'dto CufcS
'^'"'^^ ^ft5mreducit.&fupSZ'Ll^'''^*=^5^'''P«
«l'»Phragmateabeoc/lefX^^'°'''"'''«"f^ mo.<n,e8 " P^^^^^orem
ftomachi &7"'V'"'8" tamr„u,ri,^,;sone.quia,,icprimofubftan.ialiter^^^^^
D O C. IIII. etetatomm aS hepa.e ex aflione caloris in humidu fangui' •
neuni.Iuuatetiamabeadempartechiftisfellis, tum quia calidita.e fua calefacit
ftomacliiim, tum e.iam quia ad fun' dumftomachiifanfmi.titcholetamu. calefeciat
& digo/ nem conforiet u. in pracedentibus declara.iim eft. Ex qui
buspa.e.eirepolBbilemembrorumnoftri corporis inter
recon.raoperantla.Nonfacitautem Auice.mentionem de relle.quia euidentius eft
iuuamenium hepatis^aut quiaillud luuamenium efc ficut ab hepa.e ptocedens.
Ter.io nota ut fupia.fplen eft membrum fugens melacholicum humo^ rem qui quia
frigidus eft et tetteftris eguit multo calore ad lubtiliaiidiim&fecundum
na.urs fui exigen.iam difpiv nedum.unde opor.uitfplenemeire membrum arteriofum
6C uenofum,cSi mul.us ui.alis & „a.uralis fpiritus ad ipfum petHuens
iiiuaiet ipfum in hoc.Et hic i„„uit Aui. q, „5 bd fuifuBam&c. Nota quano
jirbumadipinum eflemem brum compofitum ex fubftan.ia panniculari & fepofa
fkcl litet caloremfufcipiente&reuefberan.c.Iicetin fe iion fic
calida.undecalcfacitft6m ficutueftis.Adhoce.iamconfe ru„t mufcul. uenttis.Primo
calefaciendo & reuerbetando. Secundc>ff,gidit3tem ext,infecam pene.rare
prohibendo, unde &haben.es mufculos illos graciles e, macros fui.t de ^n^Tr
r".""" '"''"''"• ■ ^•'^"'i- Vliimo
no,a.cor non calefacerefolum medianie diaph,agma.e,fed e.iame' dia.earter.a
aort, pofterius iuxta dorfum fafeunie &Ms «^am ad ftomachum uenien.ibus.Hx
quibus coufgefim^l .udmem Itomachi ad alia membra drcu„ftan.iaa Gaf po
ftam.j.uirtuiu »aturalium.7.cap.fuifreconuenie„tem, ra
d.xit.S:omachusen:ncutIebes:membta uero citcunftan/ t.aficut.3nis. Sed
dubiumeft.Quidopere.ur magisad cibid^geftioiiem.an caliditas ftomachi.an
mebrorum cir/ ninltatium.yideturq,circimftantium quia ilta eft maior 6f
potentior. I.em quia ftomachus eft de fe membrum fri/ gidum.Item quia (Jomachus
fe habe. vt lebes e. circunfta «a f .cut ,g„:s fed plus operatur ignis
lebete.I.em quia cau. fa pnmaria plus .nfluit in eHedum caufa feciida ia iZ
lu.,oconimun,s q, a J tranfmu.andum abfolu.e cibC pl,» fac. calidiias hepatis
3^ citcunftantium ffi ftomachi vz Z
ban.arg.m,en.aAdhanctamen.tanfmutat,onemvtchv l,fica.ioeftplus
ftomachus.Stomachus enim conTurr t vt ue.faIe.Adeffea,,au.em,v.ficpIus opetac
par.icuLffi vmuer(aIe.quare&c.Adargum™tapatet:
P""'"'^"'» mmu!t.sanimaImauxilioeiusquodeiadmifcc
turdeeoquodb,bit>Ieruncpcl,ylus,8^e(Ubb!
ftaniialiquidaptifanarinfpWitudincnmilis Priino nota,chymus.i.malTa hijoralis
chvlu, r l ftan.iah,cderctip.a. Secundo „ota f„ mZ"^~ Iff^ Chy. ta.ur„u,ri,^4°"^quiati,cprimofubftan.ialite;,%'P"'
eire in.egta,„";'^"^-Bx quo pa.e. ptfparationem ''„"^*"'; „
machum concu ^»""" - "3"«' 3"'™ ci&ft"*^
iuua^re P'"g'.^g"uita.7ci'b?'""''"P'''''"-r-.»«rac.if2?;
fton, i„ ""^are ftomachum i„
^^^'''«.'^^""''''^'P^rmuI.iplicT,^ |<^^P^qZ^ea^=^^^S'^
S^i,^'''''"''}!'-'"''"'^^^^^^
acS«Frimi^"''"""c*''^P''^^"''*'''''"^=''iqfift^^
f,yf ? L I '?'''i° "°" ^^'^ corrumpit:iuua autem M
tusfubtiliando&pairibilioremcibumfaciendo. Deinde eius fubtif e a ftomaclio
&: tmedin;. attrahiturS^ per uias uenarum qua: meferl^
uocanturimpelIitur,qu« funtuen* cC , f ^CX'''^™^^ raromnibusintejtinisconrinu*.
c.t«^. . / '•e^jmine ems q^^^ ^ tertia Tertio modn gnonis vP nuctu« hiln ,
^'"^ ' 'i^P^* p ea.. l:ef tia ibiL SaguitoPrra p? ' -^'^' LCfTcp
incoq,exeius digonerelmqu^t runrd„l!° "^^^. digo cibi u per mcferaicas cxf
lacob^s.uauic. Ec irj ft^^tr, i„ "'"a^e ftomacliuti, ^«^a r-^
"^^imicir^ Jge^;: ;erationemiprumcrF^^^^^^^^^^^ ^^«nul. »nuItO(^Iidius,ucd
'k : '""P^^^'""''"- 'Pf""n, i cofertaddlgeftrotiemdor^""''^'^^^
P R I M I C A pcfluntur.Fccales vero expelluntur infcrius,(S(: hoc notauit
Auic» Secundo nota ad motum chyli ad hepar concurro rc fimul virtutem ftomachi
cxpulfiua 3C meferaicaru attra rtiuam 8C impulfiuam:c5^ cum hoc hepatis
attradiuam, dC quia determinatum quid attrahitur fit haec attradio a virtu te.
Ex quo primo in venis meferaicis eite virtutem chyli aliqualiter
immutatiuam:quia non fit haec attradtio fine al> tcratione quadam pr^uia.
Patet fecundo non rcpugnare per cadem venam fimul fieri motum chyli a Itomacho
ad hepar,&: econtra fanguinis ab hepate ad llom » Scd dehis plus
infrajdocftrina fexta videbitur; Nota in iioii elTe intc tionem Aui.ftom totum
fubtile chyl^ ad hi!pa» mandare. Sed aliquam partem eius retinet qua fouetur Sc
voluptuat qua rugofitatibus applicat,vt.2.colliget.v5c:. j.virtutum na Auicct
turalium.&. i j.tcrtrj.cap. i. Tcrtio nota ex didis in Ira colligitur in
hoc motu terminus a quo fiomachus 5^ intefi:] Mcfcrai na,tcrminus ad qucm hepar
3C via mefcraicae dicla a mi> ca quid fcmeriomembroquointeft:inadorfo
alligantur <S(: in quo ctmifen fuftentantur,5^funtfubtiIc3omnibus
inteftiniR^ ftbma^ tcrium» cho continu2c-&: durg vt fubtilis par? chyli ab
omnibus uu tcftinis&ftomadioexiccctur^: nejFacile rumpantur^vt chylus in
cis magis ad minima diuidatur. Cumcp per cas impellicur ad uenam pcruenit
hepatis quac porca uocatur 8C penetrat in hepar m diuiTiombus ramis portat
intrantibus,et fe m!norantibus8(:fubt{Ii'anti'bus admodum ca^ pillorum
occurrentibus orificns diuifionum ra^ dicum uenae qux a gibbo hepatis afcendit.
Dcclarat modum giionis humorum.Et primo in gnali_. Sccundoin fpeciali.ibiLTn
omni autem,lI*nmohoc.Sccu do declarat quxdam iuuamenta.ibiLEt non facit."|
Pri/ mo nota.in hepate funt dux magnx venx. Vna in ^o"^!^ uo quae dicitur
porta. Alia in gibbo qux dr uena chylis, vtracjjipfarum diuiditurinparuas
vfcpadcapillares. Pri> ma pcrconcauum.Sccunda pcrgibbum hepatis, vtimagi
ncmur portam cnfe truncum magnu in concauo hepatis ,oc vcna chylis in gibbo,5<:<5^
vtcrcp truncus in ramos 3C ctia ramufculos diuidatur,fic q> tande
ramufculivnius occurrat ramufculis alterius.Fictigitur delatio chyli a trunco
portac adramos minorcs,5(:itcrijminoresvfc]^ad capillarcs ob> uiantibus
capillaribus chylis.^ illos ingrcditur dc minori ad maiorcm tranfcundo doncc ad
truncum magnum cny^ lis vcnxpcrucniattS: gibbum.pofiiimus ctiam
ramosiftarumvcnarUfatismagnos adinuicem ^rc coi" gantiamper ramufculos
paruarum,vcnaij2 vt fcnfibiutw patct ctiam in teli^ arborum. Ex quibus colligc
prirtjo M^r-.Mi «^hylus in ftomacho gcnitus prius pcrucnit ad concauu pcr
porta:deindcadgibbum. Sccundoq^mcferaic? funt vc nx a vcna portae ort3p,cuiu6
rami aliqui tenduntvcrfus 1 machum5<:intcftina,(i:aliqui vcrfus gibbum. Ex
quo patetquarcmatcriacoUcdlainconcauohepatis facilc eua>' cuatur ad
ftomachum vel inteftina» Nota tamen «J» n^ec
omniaperanatomiamdifccrninonpoflfunt fcd argumcn^ tationc conclude fic ciTc, Et
no facf t ipfam pcnctrarc in illas coagufta^ tionesniameliorcomixtioaqux bibitx
fupra id qd*indiget corpus cu crgo in iftaru uillis diui>' dit fit quaO 9
hepar totafr tangat huius chyli to talitate 8<:p^illudtunceius ogo eft
uehemen^ tior &C fortior 3C ueIoci'or,&f tunc coquirur. Primo nota
ipfam.f.partem chylofam pcnctrarcinpar/ uos ramos venge portoc ^c. Secundo nota
ipfam.f» fub'' ftantiam fanguineam cx chylo gencratam in concauo non facit
pcnctrare in ramos paruos venae chylis SCc* nifi aqua vel ab cxtra cibo comixta
aliud liquidu» Tertio nota mc AVICENNiE* 1 lior comixtio &c.quia comixtio
debita Sc cibo propottio^ nata.Etpcraquamomnem potum intelligit.i. vltra illud
quo indigct corpus pcr nutricationcm» Quarto nota, fu^ pra illud q indigct.f.,p
nutricationc 3C prgparatione cibi ad digeftioncm &dcIationcm fanguinis ad
membra, quiacu minori quantitatc aquae h^c poflfent omnia fieri cuius fignit
cft,quiaquacitofanguisegreditheparmagna iiuius aquo^ iiiatis quantitas per
emulgentcs venas expellitur. Ex qui bus
patet,Primo quarc hepar non habuit cocauitatem ma/ gnam ficut ilomachus.
Secundo quarc non ordinauit iia tuia perfiei in ftomacho digeftiouem in venis
paruis SC ca^ pillaribusficutinliepate. Dicitur.n.adprimum q» natu ' |, ra
intendens fanguinem optime depurare a fuperflais ordi^ ' nauitjVtadminimain venisminimisdiuideretur,
vttotu hepartotum quafichylumattingeret^ Ad fecundfiveio
patetquiaftomachusdebetdigeierercmgroiliuii qux lo^ p ^ ca angufta penetrare
non polTet. Primum dubium circa. ^ Vtrum chylus digcratur Sc in fanguinem
conucrcatur in co cauOjVel ingibbohepatis.Qiiod vtrobic|ieft Auf. in litte' ra
qui ponit q> cum chylus fueric taliter diuifus, vt toralitas i
hepatiquafitotalitatemciusattingat tunc coquitur. Ad | oppofitum quia prius ad
gibbii chylus pe; ueniar,aT.iqna | pars imo fortc totus mutat in fanguinc ,
cuius fignum quia fupcrfluitates ab ipfo fequeftrant;.f. vadcns ad ciiifi^im kV
lis 6C ad fplcnem. Iftx cocfones funt concedenda-. Pri ma fanguis ex chylo ta
in gibbo q) in cocauo gnari poteft, ^'^ quia vtiobiqpccoprohepatisfanguificatiua.
Sccundacon 1 clulio.fanguis gfiatus in concaiio perucniens ad gibbn per
ficitur,quia ibi cft calor ^S^: tcmpcramentu melius dC perfe^ <flius. Tertia
conclufic.contingit totum chylum cx cibo gnandum in concauohepatis 8c non in
gibbo in fanguinc tranfmutari,quia contingit chylum valdc paftibilcm Sc fa^
ciliter tranfmutabilem clTc,et viriutcm hepatis digcftiuam fortem 6C chylum
paucum. Quarta concFo. contingcns cft chylt^ fecundti toti5 aut maiorc eius
parte in fanguinc in folo gibbo couerti:patct vbi ponatur cafus ccontra. Qijin
tacocFo.vtrobiq^fecunduprmfitdigodicctprius in con^ cauoqpingibboincipiat.
Adargumentapatet. Exqui busfcquituraliqridigoncmfieriingibbo quando non fit
incocauo,quiaaliqncftmateriatotadigcrenda recepta if^- ^ gibbo:&: protunc
digerit,vel falic fic elfe coutingir. Sc^ ^ quitur fecundoaliqn effe
econtrario,quia prius eft in concra f^.j uo 3C inhoc prius digcrit.ergo 3Cci
Sccundum dubium, vtrum gno fanguinis fiat in folo hepate. Quod non. Primo ^ quia
fit in cordc,vt Arifto. j.de partibus illo cap. Cor qui/
dcm.Etfextocap.inquit.NulIus dignificabithepar eftefan guinis principium.
Secundo quia cor cft maxime fangui .^, neum.primo complexionum.vltimo capitulo
3c tertio dc partibus cap.tf. Tertio fplen 8c vense gencrant fangui^
nem,igitur&:c.Afifumptum pro fccunda parte vifum efi"» Pro prima vero
cft GaP.in libro de utilitatc anhelitus , po''
nensc^^fplenattrahitfuccofitatemcibi&cxindc facit fan^
guincm,undcdiciturfplenemefl"cheparfiniftrum. Arifto.tcrtio de partibus
animalium » capitulo nono . di<:|f p^^C' hcpar cSi: fplen quia carnofa funt
, poffunt decoquerc bum.Aut crgo loquittir decommuni codionc , aut .ppti^^ Si
primum propofitum habctur.Non fecundil, quia in hoC omnia membra
communicanthepati» Auer.tracfiatu de corde tcnct cor cfte principium fanguls.
Primo quiad principium nutrimcnti.Sccundo quia eft princlpium uits^ Tcrtio quia
cft principium uenarum,Quarto quia in co c maximcfanguinisIacuna.Quintoqura
dans formani^^^ niatcriam,fcd cor dat formam quia fpijm 8C uita . ig'>[
Communis rcfponfio icnet iftas cocFones, Prima in "^^ pate 8c non in cordc
gnatur fanguis.Probatur. Primo i^^.^ patc 8c non alibi fequcftrantur humoree
qui funt ^^P^Ig^^^ tates fanguiniSjfcd hoc no eft nifi digcfto fanguine:igi'
Secundoaliquapars nutrit co q, nunquaiuit ad cor,ut chiftis fcllis ftomachus
8Cc, Tcrtio quia totus chyn'^^ .^^ tingitur a totalitatc 8Cc. Sccunda
conclufio» F E N. I. fecunJ^^^^^fe^^trAdf;^'"^^^^^^^
^"tresquarnoneftbeneSfiM""?^^^^^ Di,. fecundapars^cipifi^ 'o
°~'!'f''"'^"''''^ »b hepare. vfe«. ™"Jo*cIaraeib':LSpl'^V"^^''"'-^':'™"^
nifiaproSnarScaL"'''^'*^ n,il,„..i._.
"^"'^"'«'■do.vt.^.merlieororiim.&airi/ cundo nota pencs
aurf^^T^ ^'T ^"P'^ «''«bacur. Se -rgarirupeXuTvttlS^^^^ , partes
repugnantes formxacqu ' . *Serenda funt •8eretd,gc(l,o„e. Hoc„o„pS:et
?e„^'a"'""=" "<>"»'''* . "iept,tudmem
partium ad digeaio «m ^?" f x''°'""' pugnanna i„ digeftione fed
ex d.Wr ^'^.'efiftentia & re «l>eroge„eisge„eratus,Caufa aurern . ifj^
'''l"' ^^W' ^-ainquoIibetmixtoaptoTu tStn''''''''^^ P''''»^ &aque3e
&c.vel eis proportioX !»' '"'^ '§"=?
«°fu„tparresapt:,f,,perS.,a;Tefe^^ "utam&mediam&percorequem l
,''°'^'°"'"' ^imi "•'currant occultse prfparationcs „
"'"^;' '"'"^ hoc «;;»nutricationis ipfarficad h"
ncTotm^ ""
omSr'^°^2^""Wumfor,afre.co„!^'„"n°T''"'^^''P'
P=.™em"'^ '"flammabili exiftente.&fi h! '
r ""^ ''^' ^''^ "'e&'''^'^'5^onuertendamaduriS^l^"r Ct
cho vel h ''""^ ""' nswalem conuerti ficut
.^,,?'"'"' "onfrequ''';"^-''^ mcltequia
igiturcon.in'""'.^"'"^- traquiaadulS"';^:"".^''™"'''^'^^^^»^,
fortX "V hcpatisfani. T'."'"aproprio&n«uraIica!idr,'„ 7°''
brum sgrum veU °P^«''o eftcorrupta l" - ' ' operatio^-CK totoge^^^^^^^
conrequentia tcnet '^,' "l^ bro vcl ndiui J : ;Pr«'er naturam poteft
ali^cu me m! tficitur q,caIor rerpe<^?>f habenti inclTe.
Pro^'"" f fTe rerpeftu alteriu rd':'"' P^^P""' *
"«"«fe pCft
'o^ftomach^cholericSue?''!a*P'"'"''=''''^='"'vtct "biduri.
Profecuntep;^"''-^!^ vellafl„c=e ve »'«ionts,neoexiIUntis,auUDfai?''tf."P°'''^'"""<><Jirpo
D O G. IIII. ttim operantf &c. Ali,er exponitur ly fortaffe fecundum
quofdam,vtperhoci„ielligatur<f poteft talis chylus he/ patrofferri
taliterq,priusgencrabitur plilegma aut chole/ Ta,SC iterum fanguis per
adullionem i„ choleram conv ,,ertetiir,licuti„exemplodatodemclle. Prinia melior
eft rccu„du,Ti quam ly fortalle „on eft teplicandum in fequen
iipart,cula,quateA:c. Spumaautem eftcholera rubea, 3C hypofta^ lis eft meP.a
que ambo (unt na turalcs. A dufti ue rofubtileemalacholerarubea.ct ems OTolTum
eftmeP.a mala nonnarura[is,a<:quod non bene co(fiueftphIegmaeft.Qirod autcdehoctoto
rcs colata eft qu ac eft bene cocfta cft fanguis.
Oftend,tqualit'cholcrad,cacnalisetnonniilis hocautc fupra fatis eftdeclaratum
in proeccdenti capitulo. Qai tamen quadiueft in hepate fubtiliorexu ftit
cpdebetpropteraquofam fuperfl^jirate qitx propterrem quam dixfmus cftnccclTana.
Iftud uero quod eft fanguis cum ab hepate feparatur abaquofitate ctiam
fuperflua ilico mundatur quae necefl-a„anoneftn.fi BE c.Tm quaniaqus lam
(ublataelt.bxtrahiturergoaquofitas afan gume in ucna qu» ad rencsdefccndit, dc
fcrt "e^ cum fanguinc,quiad rencs nutriendos fuaqul
titate&qualitatebonusexiftit. NutritcK renes unduolitashuius aquolltatis 8(
fanguinolita' tis,deindealiud quod remanetadueficamten' aitapoftad ufrgam.
Notaprimovtfupra vtchylus polTet oer lam n penctrare fuit necelTarium fecum
.Sifce" 'm , ham '^0^! tatemacqu,fitamcxpotu&vtquidamdicunt'qu^^ino
m,xto funta natura retentc partes aquofx ad velocem exk
cationemprohn,endam,cuius fignum quiafere om™a",d
elambicumpofitaaquontatcm quandam et^ittur Se^ cundo „ota >lle fa,,gt,is pro
tu„c eft rubtilior nebe; f oro todebitaadh.re.,tia^S:-^^^^^^^^ depuran,qu,a
caufa quareoportuitcum eo ta,„am mifcerl aquofitatenriiamfublataeft. Exquopatet
i^teneAis !,us particula: fuper,us pofits ,n pricedenti Darte l^" ■ nifi
mclior comixtioaqux bibit^ f.tper ill " -"f"'^
corpus.f.vtfanguini mifceatur pTo deb ta nm^ '"^'^'J penetratione.
TertionotalV,cemul8ente'or i ir''"''^* lis &tendere vcrfus rencs et
fuperfluamac^.^r ^"'^ guine fugere,vnde cmulgentes'^!"^ Inl^r"'
' fuemntVirtutem difcretruam pretcr ali , v.rte '''"'r'''''
^^'"^" ab Aui.de quoinfradoclrinafextf p " *'°'^'**
^™""' quomodofupercalefafli enlK^, '5"° P»'« Pri™"
tas&fren„?rr«/> o '^"'^"""''•'aatrrahituraquofi^
remateri^c '''Ju/'" '^'"'^"'- Patetfecundo qua re ma,er.a
Contenta m g.bbo hepatis facile per rene. educit .nconcauoveroper.nteftina.
Etnotahicde nutricatio. ne renum de animalibus vefica carentibus. Sanguis autcm
efl"enti* bon:e per uena ma gnam ad gibbofitatem hcpatis afcendentem ua
d,t&tenditperuenasqua.abeautram"SarS tur,deinde gedegml uenarum poftea
inrll chigedeguiI,poftinfugentibusreaue;f?^^^^ deinuen.squa.ftntGcutumicapSKS'
poftea fanguis ab earum oriactis fi.dSiT?- inmembraexpartediuina. ^
Iacob.s.i,,uic. Ee iii,' p R I M I C A Nota primojbonae efifentiae.Ctam a
fuperflua aquofitatc dcpuratus,remanet»n.tuncbone5(: mediocris clTentig»Alrj
bonse eJTentixj.bone copfonis 8C modi vel mollis fubftan tiaptquia nimis
grollus non penetraiet, nimis vcro fubtilis Vena
refpuerecamembris.Primaexpomclior. Notafecundo magna per venam magnam
afcendente intelligcndam elle vcna afcldcs» chylis qua: diuidic in ramos paruos
3C minores Vi q? ad ca^ pillarcs 5C a cjua oriuntur emulgcntes venac.Huius aute
di^ uifionis ad ramos vfcpad capillares necefiitas fuit vt cuili^ betpartiexteriorimembricorrndcret
vena qua polletad ipfam nutrimentiJ deferre,^S!: vt quafi per totum corpus fe^
minaret;quod non potuilTet alitcr euenire.Dicuntur autem illsc vcnsc parux
fugentcs:qu3cda etia capillares. Sugeiucs quidcm qm itaparuf funt vt non videantur
hrc concaui/- tatcm;vn fugendo videntur nutrimentil aitrahcre»CapiUa Vena fu f«
vero quac tenuitate fua fimiles funt capillis» Tertio no gcns. ta
refudando,quia ad modil fudoris pcr poros infcnfibiles Vca *ca> ingrcdies
labitur ex parte diuina,quia a forma fpccifica mo pillaris • u«ur ad
membrum,qua: a quibufda diuinum , quia occul/ ^ *
tumprincipmmdr,veladatoreformai^2inducfta,vtfcntit Auic.vel quia cfl:a virtutc
ccelefti mixtis ct membns attri buta.Aut virturc diuina,quia mirabilis
appareteffc^tus vt p tamanguftos meatus tantum pcnctret nutrimcntw. Vcl ex
partc diuin3,quia lioc agit natura directa ab infallibili co
gnofcemcexprefl[ius(5inalijscffeiflibus non miradis 8Cc, San^ainis ergo caufa
cffidcns calor cfl: tepc> ratus.Eccaufamatcnaliseftq) de nutrientibus eft
temperatum ^ de potibus bonis. Et forma^
liscaufaipnuscftdecocfliobona. Et eius caufa finalis eft ut nutriat corpus.
Determinat dccaufis grionis humoijj . Sccundo fubdit canones quofda.fecilda
ibiLDcbes aute fcirc.lPrimofanj guinis.Secundo cholcrx.Teriio
phlegmatis.Qi.iarto mcla cholix»Partcs patebunt» Primo dicit cj> caufa
cfficicns lan guinis eft calor tcmpcratus matcrialis dbi dC potus tcmpo
ratiiormalis decoc^io bona finalis nutrire corpus. Prinrio nota hic pcr cam
cflficicntcm inftralis cft intclligenda prin^ cipalis.n.eftaiavel
virtushcpatis. Hancautcm caliditatc polTumus imaginari tcmpcratam.Primo
pondcralic non intclligit Aui.iii .ppofito»Sccundo iuftitialitcr , 8C iteru fic
non vcriScat dcm Aui.pcr idcm.n.calor produccs cho> leram in corpore fano
naturalem diccret tcmpcr^tus.cuius oppofitumpatctinfequcnti partc vbi ponitur
fuperHuus* Matcria Dicitur aute tcpcratus quia humoris temperati faltemi
ct>ni dupfr» paratione alioi^i humorum ^adudiuus^ Nota fecundo liic fumi
matcriam non pro principio primo fubiccfiiwo tran mutationis naturalis,fed pro
naturali compofito cx quo ja^ quam ex termino contingit aliquod naturale
copofitu gna/ ri,qualiter fanguine dicimus materiam membrorum oC ci bos humorum
3C farinam patiis.Non vult aute foln tcmpc ratum nutriens c(Te matcriam
fanguinis cum exalijs mcdi^ cinalibus nutrientibus fanguis gnetur,fed vult
nutriens tc^* pcratum effe materiam maxime fanguinis gnoni ,pportio>
natam,(5<: fi cx nutrietc diftcmpcrato gnctur fanguis ex par tctneiustempcration
cftaptus fanguis gnari potiffimc. Tcrtionota vtquidadicunt decoaio tcmpcrata
cft for> ma fanguinis no verc 8C propric,fcd metaphoriC3c,hoc mo fumpta
metaphora,quia ficut rcs per formam habet cllc di ftindtum 8c determinatumjta
fanguis per decoCtione tcm peratam vidctur ab altjs differrc humoribus. Didu
lcue c, quia p idem rubedo aut dulccdo eft forma cius. Alij q> dicus non
confidcrar humores fecfTdum fuas roncs vcl for^ mas fuas fubftant alcs,idcohas
non nominat. Idcomchus cfthic diccreq, vtiturh^c Aui.tcperatadecod'onc tanqua
figno quo inexfite materi^ in ca cft fangufnis forma* Co tra prima cam,quia
calidior res qu3E fit in corporc poft cor &fpiTicftfanguis,vt fupracap.de
coplexionibiis mcbro> rutcrgo no dcbet dici gnari a calido tcperato;fcd vaWc
cx/ A V I C E N N iE, ccfTiuo. Itcm tunc in hcpatc tcmpcrato magis multipti>
carctur fanguis in calido 8c humido,quia in fe eft c5 cffi/ ciens cfficacior
fanguinis. Pro primo dicitur negando co fequentiam.Etqualiterautem fitminus
calidus 8C qualiter calidior choFa fup declaratu cft. Dc fccOdo videbic infra.
Efficiesucro cholcraerubc^ca eftigncus calor fuperfluus dC propnc m hepate» E t
eius ca mate rialis eft 9 dc nutrietibus cft fubtile cal rn dulcc
unduofu&:acutu.EtciuscaformaIis eft dcco^ dionead fugfluitate^cederc.
Etctus finalis ca cft ncccffitas et utilitas quas nominauimus» Dcclarat cas
choF? di.q» ca cfficicns cius eft calor igneus fuperfluus materialis nutriens
calidum fubtile.dulce acutil formalis dccodio fuperflua.finalis tadla cft. Nota
primo caufacfficienschoIereeftcaIorigneus,quia humoris ignci
fuperfluus.i.fupcrfluc decoc^i 5C calidi gnatiuus.Ec dicitur
fuperfluecalidarcfpedufanguinisai:aIiorum humoril no rcfpcdu finiu ad quos ipam
natura ordinauit. Secildo no ta caPm nutriens faciPr inflamat.A: fiFr fubtile
5^^ acutu . 8C fiFr dulce acreu 8C vnduofum multii reperttl in co ; vt patet in
melle quod in ftocho iuuenis 8c hepate facile infla/ matur 8C in cholcra
conucrtit. 1 . virtutu naturalium.tf . cap# Effiacns autcm phlegmatis ca eft
caliditas at tenuata.Et eius materialis caufa eft quod de nu-^ trientibus cft
grofl^im humidum uifcofum ^ fri gidum.Etciuscaformalis cft decodionis atte^
nuatio.Etciusfinalis cacft ncccflTitas cius,ct uttU tas ipOus quas nominauimus»
Patet» Mctancholiaautcm hypoftaCue quidcm ca cflScicns cft calor tepcratu». S
cd ca cfficiens adu ft» eft caliditas quac ab xqualit atc eft cgrcflra.EC
ciuscamatcrialiscftquoddc nutrietibus cftue ^ hementcrgrofl[um paucae
humiditatis & eorCI calidumeft fortius illo.Et caufa eius formalis efc fex
hypoftafiua fecundu unu duorum modora, undencc^ Iabitur,nec:^ refoluitur.Et
ctus cafina h's cft ncccflStas cius dC iuuametum ipOus quod nominauimus* Ponit
caufas mclanchoIiae.Secundo cxplicat caufas miil yjc
tiplicationisciusibiLMelanchoIia autem.l Primo dicit quod caufa cfficicns
melancholioe hypoftafiue. ideft na-^ turalis eftcaliditas tcmpcrata fed
innaturaliseftcaliditas quae eft groflfa ab aequalitatc» Materialis eft dc
nutrienti'' bus groffum paucam humiditaiem continens,5i: in hoc tcc reftrc
calidum eft fortius.Formalis vcro ca cft fcx hy poft^ fiua fecudum vml duorum
modorum 8c nct;^ labitur ne(^ foluitur,<X: eius finis eft nccelTitas fupra
dtda. Nota pr»^ mo hic diciturtcperata: vt in quxftionc videbitur per ab''
ncgationcm.i.mcdia inter giiantem phlegma 8C cholcraiu* non naturalis uero dr
cgreiTa ab aequalitatc.f. a qua pronc^ nit naturalis melancholia. Alrj dixerunt
caliditas gcjj^ rans melancholiam naturalcm eft tcmpcrata quia cft eaa q\
calidiiasqusegcneratfanguine.Imaginando q» cum cny .^^ lus rcccpius cft in
hepatc diuiditur in trcs partcs. Q."^*^" dii vnacftfubtilisvnauofa,^:
illa conuertitur in cholcram. .^^ Altera groffa vifcofa,& illa conucrtit in
phlcgma,*: a nu ^ la iftarum fequcftratur hypoftafiuum aliquid vt I"P»"*'
g tcra vcropars conucrtiturinfanguinem fccu"dumma partcm 8C cx iHa
fcqucftratur mclancholia . 8c «djo hcri^^. a calorc tcmpcrato,quia calor
tcmperatus gf "«ans . ocmfcqucftratfcccm.Etidcofupcriuidiccbatur^^^nulia F
E N. h *lius humor habet hypoftafi m nifi fangulsn Sccundo no> *acj>no
norificat ipfam pcr decodionem,quia perdccoctio> nem uon poteft bene contra
alios diftingui ♦ Si.n. dicercrur tcmpcrata non diftingueretura fanguinc»Si
fuperflua vcldi «ninma non a cholera vel a piilegmate.Ideo dicit caufa for^
malem elle fccem hypoftafiuamquiapcrhoc bcnc abalris
diftin6ecomprehenditur.Etdi:<itq? cftfex hypoftafiua fc^» cundri Luium
duorum modorum,quia.f.pcr modum rcfidc-' tix^tum ad naturalcm,vcl cincrcitatis
ex aduftionc dcrc^ licfic^quantum ad non naturalcm mclancholiam, Tcrtio nota.in
generatione mclancholic nutricns groftum caPm cft fortius.primo quia ipfo
calido cxntc facilius cuaporat fjbti- !e 8C remanct groffjm cincrulcntum
.fccundo quia ipfocali docxntcfaci!iasdc!pfocX:pIus coucrtiturin chylum ct plus
attrahitur in hepar^St^minus cumfccibus pcrinteftina cxpcl litur,quare magis
mePia ex tpfo muItiplicat.Ca autc qrc n5 labitur mePia ncq? refoluitur ficut
alij humorcs dc fe patct,' Mefia autcmfitmufta,autpropter caliditate
hepatisautrplenis debilitatem , aut proptcr friV goris
uehemcntiacongcIantis,aut propter con^- ftnV^ionis perreueranti'am,aut propter
^gntudiV nes,qu^ muIt^&:proh'x^fuerunt,quare propter illudhumores
fadifimtcincres» Primo nota.caliditatcm hepatis cxccflfiuam caufam cfifc
multitudinis melancholixhnmorcsadurcndocSi: incincrati do,5^ confcquenter in
meriam non naturalcm conucrtcndo* Sccundonota.q»debiIitasattradiux fplcnis
potififimc cft huius ca^quia tunc non fufF(cientcr depuratur fanguis a fug/
fluitatcmcPica,quacfanguini commixta rcmancns ipfum infrigidat 5^:
terrcftrificat . Ad quod ctiam fequitur hcpaiis
infrigfdaro.Sfmiliterdebilitascaloris fplenis indigcrendo «xcxpcllendo
fupcrfluum humorcm meP/cum cft caufa mul tiplicationis ciufdem humoris
melancholici in corpore . vt patct. Tcrtio nota frigus congelans cft cius caufa
fortitcr coftrmgcndo&partcshumidas fubtilcs calidas cxprimcn
documterrcftriumremanentia.Exquo patet huius meriie . talitcr gcncrata: maximc
ficri generationcm in partibus a fo tccalorismultumdftamibus,
Qiiartonota.conftriaio^ ♦ nis.uoppilatfonis perfcucratiua poft'et efte caufa
muUiplica^ tionis mclanchol g muItfpIicircr.Primoimpedicndo tranfi^ tum
mclancholiacad fplcnem,fi via illa fucrit oppilata.un^ de remanct mclancholia
fanguini niultuni admixta.Sccun>' do quia matcria in aliquo loco pcr
oppilationem coartata co rngit cius fubtilc rcfolui 3c rcmanerc mcric^um.Tertio
pro/ hibito trafitu fpiritus ad matcriam.qux fi naturali tcr frigi^
clatucritcongelatur&fitme^ancholia^&fi calida fucritpu
trcfitfubtiIe5^rcfoIuiturgroflforcmancntc,licet ctiam tam caracgfr;gidapoft
tproh:bita tranfpiratione putrefccrc* Cumc^ mefancholia multiplicatur &
inter fto «^achu &:hepar ftatfagumis&bonoruhumoru Smcratio cu ea
minorat ergo fangms minuetur* mcfcraicis muP fanguinh 1 '^y^' adhepar,quarc
impcditur gno dcbilitandr^.'^'" alteratheparinfrigidando&digcftiua u
ro ftomachA ^^*" confequeus fanguinem minorando.fi vc A ^ cbchvlus a™;,
'"rec.uentifecundam ,ad quod concurtit
ch.ad.claamcfera.cisvclmcfctcriouclamirach,vtpatct. cahditas&fngiditascumalijs
exiftuntcaufis, Subiungitcan,cxquibuscompIcturdoiflrinahuiuscapPi D O a lUh •
37 fcilicet dc modo gcnerationis humorum . fccunda ibiLl^c^ bcs autcmntcrtia
ibi LNcq^oportet» "1 Primo ^^ponitcan» fecundo declarat ibiLScd
caliditas,! Primo nota,q» in poiiio fumitur caufa prout eft genus ad matcriam
formam efticiens dC tinem,fed caliditas &frigiditas funt folum cag in
generecfficientis»Etc^ vtracjfitcaufapatcrcpot ex dicftis. Secundo nota»cj>
illa particula.cum altjs caufis , multiplicc potcft habere intellccflum^Primus
cft,cum alijs caufis.f.ma tcriali formali dC finali fuperius dicftis.Sccundus
cft , cu alijs caufis,i»cum qualitatibus pafriuis,qugctiam funtcaufae ge^
ncrationis dC multiplicationis humorum fimul cum acftiui? concurrenttbus
&:c.pfoptcr quod infra fubdit cj> in hoc do bcs atfcndcrc virtutcs
paffiuas cum virtutum acfliuarum gquidiftatia fiuc proportionc.Tcrtio,cum alrjs
caufis fcilicet principahbus vtfunt virtutes.caliditas.n. 8c frigiditas func
inftra,fcd aliae cauQ vt anima cS^ virtutcs funt principalcs, Alij cum alijs
caufisXrcbus alijs non naturalibus , vt funt ci bus.potus,acr,CYercitium
&c.Prim?ducexpones dicuntur meliores 8c magis vPes» Contra , oium humorum
caufa cft caIor,<&: non frigus,quia non intrat opus natur3c,vtinfra
docftrina,<J.cap.dc virtutibus miniftrantibus. Dicuntg^ dam
fngiditas.i.rcmilTa caliditas. Vcl melius frigiditas faltc fccundario ♦ Vel cp
hic fermo eft tam dc naturalibus q^ dc iion naturalibus,quorum caufa poteft
cfife frigiditas non mu nusquamcaliditas. Qualiter autcm intrct frigiditas opu9
naturx videbitur poft* Sed caliditas aequalis fangumem gcnerat . Ec fuperfluens
choferam gignit rubeam . Multuc^ fuperflua melacholia gcnerat propter
fuperflui^ tatcm aduftioni's.Etfrigidi'tasqu(dem phlegma gencrat.Et
multumfuperflua generatmelancho liam propter fuperfluitatem congclationis.
SpecifTcat canoncm dicens cj> caliditas arqualis gnat fan/
guinem,fuperflucns choleram rubeam ,6<:multum fugflua gnat melancholiam
proptcr fuperfluitatcm aduftionis ♦ Si/ militer frigiditas gnat phlegma , 8c
multum fupcrflua giiat melancholiam proptcr fupcrfluitatcm congelaiionis. Scie
du primo cj> cum dicitur caliditatcm gqualcm gcncrarc fan/
guineminteUigidcbcthoccumalijs caufis concurrcntibuj proportionatis gnoni
fanguinis,puta humiditateconucnic/ ti.&ficdcalijs.Similitcrcum dicitur
caliditatcm augmen> tatam gcncrarc mcIanchoIiam.Et fimilitcr diccndum cft dc
frigiditate* Sccundo fciendum hic non folum intclligcndii eft dc generatione
horum humorum natutalium, immomc lancholia dc qua loquirur hic non cft naturalis.Ex
quo patct tamafupcrfluocalorcpolTc melancholiam nonnaturalem
gcncrariq^a<"npcffl"o (tigove,8C 'mhoc diflf^rtab altjs hu^
moribus.folus.n.hichumoraptus eftgcncrariex corruptio^ neomnium humorum. Debcs
autcm attcndercuirtutcspaffiuas cum uirtutum adiuarum aequfdiftantia. Ifteeft
canon remotiuus dubrj.Poffct.n . aliquis crcdcrc €p ad generationem humorum iam
dicfloru fuflFiccrctcaIfdi> tas autfrigidiias intefa.Hoc rcmouct di.cj» in
tali gcncratio'' nercquiritur acftiuarum qualitatum & pafTuarum cquidi/'
ftantta.i.debitahabitudo velproportio 8Cc.^ g.LicctcaIi> ditas
fittcmpcramentum cxccdens , non tamcn eftgnariua fcmpcf magis cholcrp nifi
fucrit ficcitati coniuncfla . Similit qpuis frigiditas fitintcnfa vltra
(cmpcratTicntij non tn mul>' tiplicatmclancholiam nifi fucrit ficcitati
coniuncfla .Similid licetcaliditas arqualis giict fanguincm , non tamcn
cuilibct qualitati alteri coniuncfia cft maximcipfius gencratiua. fi,n#
coniungcrctur multi ficcitati,iIIudnon contingcret, rcquiric
igituracqutdiftantia.i.pqdiftantiafiuehabitudo qualftatum paflf iiarum 8C
acfliuarum fimul. Pro textus dcclaratione notacf (ccundum aliquos pcr virtutcs
acfliuas 8c pafliuas P R I M X C A Virms inteUigit Aui»qualitates acfliuas 8c
palTiuas^Et tunc! habctur adiuact intellectus literx pofirus^SecundutTi alios
vcroper virtutes palfiua actiuas intelligit Aui.potentiam Sc uirtutem digeftiua
hepa^ quid» tis,adhuc membrorum humiditates naturales gnantiu , per virtutem
autem palHuam intelligit difpofitionem obiecti di gerendi vel tranfmutandi,vt
fit fenfus q, ad conuen/entem generationem hiimorum requiritur debitam cHe
proportio^ nem Sc habitudinem virtutis imiitatiue vel digeftiuc ad ob>
ieiflum digercndum,;^: econuerfo, vbi faltem non fuerit hec debitahabitudo vel
proportio non eft debita feu conuenicns talium humornm generatio 3Cc*
Necpoportsc ut (it credulitas q? oiTiiiis com^ plexfo fibi generec fimile,^ noa
fm' contraifum, per accidens,Iicet non fit per elTentiain.CompIe- xioni cnim
multotiens accidit ut contrarium c;e^ neret.Fngidananc^compIcxio S^Tficca
plcrilqj generathumiditatem extraneam, non proptcr conucnientia/ed propter
digefl:i'ue debilitatcm. EflFectus dupiex» Letils^ Ponit tcrtium can. Secundo
per figna dcclarat . fecunda, ibiLEt huiufmodi quidem complexioncm*"} Nota
per ef fcc^tum per accidens ab aliqua complexiotie produ(ftum in> tellfgi
debet eftectus ab ifi:a complexione pi oucniens no fe/ cundum naturalem
intcntionem vcl inclinationem compfo nis huius.Rtecontra cffecfltisper feab
aliqua complexionc prouenien^ dicitur elTe ille,ad cuius producflionem
comple> xio ipfa cft naturalitcr inclinata.Quia ergo complexio {\zc^ non
efl: natjraliter inclinataad producendum iiumidiratem fed potiusadipfam
corrijpendum,ideodicimu8 ficcam co^ plcxfonem per accidcns hum'ditatem producerc,&:hoc
no tauit» Aui»Htc modus autcm quo pcr accidens iilud contin^ git
tacftuseftfupra cap,decompIexionibus,(^ompIcxione,n» frigidaexnrecS^ficca
propterimbec/llitatem caloris nonre/' foluunrur fuperfluitates humide
phlegmaticc,fed rctinentur <Sc^muhip!icantur,undehume(fIant membra, iuuantes
etia ad fibi fimilium multiplicationem » Licetigitur complexio frigidac5<:
ficcafitpcr femuhe melancholig gcncratiua per accidcns
tamcncontingitoppofitum.Similitcr ccontraima ginari polTumus complcxioncm
frigidam dc humidam cnfe caufam ficcitatis vehcmentisJmaginando q» complexio
fft ita frigida 8C humida virtutes mcmbrorum fiant impotc> tcs nutrimcnrum
in conuenientcm (Jtitatem fibi afifil^arc, qiiare non facta proportronali
reftauratione, 3C membris cotinue rcfoIutis,tnembra ipfa ad ficcitatem valdc
exccffi> uam pcrducercntur,Adquem intcllec^um Auiccna primo
can.fcn.tertia.doarina fecuda.cap.primo verfus finedixir. Exercitium autem
relinquens ifi hedicam frequcnter fiKur rit.Etperidem patet,quomodocompIcxfone
exifl:ctemul> tum calida pcr accidens multiplicatur frigidus humor»f.
melancholicus. Nora
tamenno inqualibctcomplexione melaticholica illud contingere quod didum
cfl:,fed melan> cholica a temperatomultum diftante. Ethuiufmodi
quidemcomplexfoncm habes efi: homo macer,cuius func^ura? funt laxap, ^ efl:
lenis &C /pfe e timorofus & frigidus tadu 8^ fua^
uis,5:ucnccanG;ufi:apar fimilatur huic quodge^ neratur fenium
deDhlej^matelicetcerta fenrj co^ pIexiofrijir,'darif a^ficca. Nota q»homo
haben^; complexionem hanc phlegmatica
aecidcntalem,l;cet'nKuraliscflfctmelanchoIlca , eft macer, priuatione carn s Sc
pinguedinis deficiente calidocthumido naturali.Iunaurcruntlaxx propter
phlegmatis abutidan namre'axantisiundcuras.Len-...i.finep/s , propterIrimV>
dfratcm fuperfluam 3c fng d^tatem proh bcntem aduftfonc 5!:fumoram
eleuationem.Timorofus proptcr paucitatcfan guinis feu caIoris.Suaui8»i,molIi9 ♦
tadu,propter mollitiein Dubi* A V T C E N N i^, phle^matlSjVelfuauis moribus;ga
mitis 8C tiitiidu s/Qu3> reautenieftta(ftufrigidusfatispatct,6<:uen2cfunt
anguli^, qufacalidieft venas ampliare 8C dilatare» Licet certa complexio fcnrj
8CCr cxponitur a quibufda fcnecftus cft cer> ta.i.acftualiter frigida 8C
Cxcc^ com plexio. Vcl cc rta . i , non du bia^AIiter.Iicet certa complexio fenrj.itfcnec^tutis
vltimse quiadecrepicaEactatis fitfrigidadi: ficca, qux ideo cerraeft, quia in
ea euidenter apparcnc eflfedus fenij.f.certi Sc manife/ fti defecflus,5(:
valdemagnaclxfiones operationum refpectu earum ,quuc erant in sctatibus
prgcedentibus» Circa di (fca cadunt dubia» Pi imum quia in dicfcis Auic.uidetur
co tradiclio.cum fupra dixerit qt> frigiditas multum fuperflucs
gnatmelanciioliam,iiifra vcno dicetur q> frigiditas certefe> neclutis que
multum fuperflua cft gnat phlegma. Seciv dum dubium^quia infra caj5.de fignis
complexionum in tcr tiogneilgnorum videturinnuereqjmeficus cft pilofus ,6^ idem
cap.de fignis dnij humorum, cuius oppofitum hicin litera innuit» Tertium
dubium.quis humor lit ficcior,an choIera,an melancholia» Quartum dubium , de
quo hu^ morc eft in nobi;? maior q?titas , an cholerse an melancho/' lia:.
Quintum dubium quis horum humoriim fit frigi^ dior,an pli!cgma,an melancholia.
Ad primum dicitur q> fn'di(3» h igiditas phlegmatis aut melancholiar
cxccdjns tempcra^ mentum.vel eft naturalis, vel accidcntalis . Et vtroq? mo,
cftdr vel multum rcccdftyVel parum a temperamcnto . Et (ccun^ ciitt> dum hoc
dicendum primo q, fi frigiditas fiierit naturalis pa rum recedcs a tpamentocum
ficcitate propo' tionabili mul tiplicathumoremmcIancholicum,quiain parte
chylifibi proportionataimprimitcomplexioncm proportionatn hii/ mori
melancholico fi tamcnhic receflus fueric multus Cicvit
inmelancholicofignatoppraccidcns multiplicat phle^>ma l:cut ctiam in
dccrcpito.Econtrario autem eft dc acciitali c5 Plf V< duj
plex!onem»fi.n,parum recedcns fuerit a temperamentopcr
indigonemmultiplicatphlegma.fi veromultum pcr con/
gclationcmmultiplicarmelancholiam. Exquo patet con> cordia,quiainprincipio
loquebaturdc accidentali friojdi^ tatctln ffne vero de naturali , 8c ita non
funt repugnantia. Adfecundum poteftdici primo q? mePicus parum reccd€9 a
tcmperamento eft piIofus»veI mcricus fadus ex cholcrico pcr aduftionem,muItum
tamen recedens cft priuatus pilis licetmagisphlegmaticusahjsparibus» Ad tertium
dicit q» cholera cflFcdiuceft ficcior melancholia, quia tcrrcftrior, quod
faltem vcrum cft de non naturali . Ex qualibct cnim cholera ^tucnqj non
naturali poteft generati mclancholia pcr aduftionem.Et notandii eft $ in tali
gnone continue cedit materiam exiccando. Ad quartum dicitur cp abfo^ lute in
nobis plus eft de humore melancholico quicquid di^ cat .Conciliator^uia pluri
indigent membrammelancho^ ci^], Iiaqpcholera. Cotra.quiaGal.f.de
vtilirate particularu. dicit paiiciflfimum de melacholia fuperfluere 8c plus de
cho lera. Dicendum 9 loquitur de fuperfluitate illius quar va^ ^it cum fangufne
quia paucior eft cholcra cunte ad ciiiftim, quamuis heat melancholia rcceptaculum
magis, dequo mi ratur ibi.Gal.fcd caufa eft,quia illi reccptaculo fuit nccefla/
ria carnofitas SC raritas &:arteriarummuIt;tudo,quodnan fuit de chift;
fellis. Ad vltimu fatis dicflum eft fupra cap* de complexionibus mcmbrorum.
pebesautemfciVeqjfanguiSj&rquodcumccJ J labitur tertiam habetinuenis
digefl^ione» Etc5 pcr membra di'ufditur,ut unuq^q^ fuum recipiat
nutnmentum,habet digeftioncm quartam» t)eterminat de digonc tcrtia 8C quarra di
. q» fanguis SC qa cueolabitur rccipit tertiadigonem in vtr\\s,8C caegre ditur
a venis 8C diuiditur per membra rccipit in mcmbris . quartam d gonem. Scicdum
primoqjperfllud quod cii fanguinelabiturdebentinrelligi humores aUj afanngu
"^ caufa necelTitatis & vtilitatis cum fanguine tranfeuntes,vt
fupraopinionimcdicorum de nutricatfonc membiornnos conforniando^Ht ex hoc
colligedigoncm fa<fram in ore per mafticationcm "Tn^^ digoncm ^qah
mnceffcnt y^inc^ aigoncs, 6C Cic dfgeftio in vcnis cfifct quarta & non tri
^Z ' " 5°"" PWarationem ad digo Pfeter. P""*!™-
i>cKndum fecundo (j, venarum quxdam dicanturanhepar.quxdaminhepaceT&qucedampofthe.
par. Ad propoitum maxime fermoeft de venis poft hepar, vensanheparfeuin hepate
,cum «.am|n>pfi5genereturprimahumiditasdefecudis eiqtia Ven; duprc,
heparnjtriri. bciendum tertio q, venarum qu^da dicuntur coes,& quaedam
propri^ . Coes fun.continente, rangutncmtons aut pluribus membris conuenientem
ad nutriendum.ficutvenachylis.auteiusramimagni.Ecotrj vero propria vena cft
qua: coniinct fanguinem vni mcbro tfeani.-ulaium.vtvenadigiti. Adpropofituhic
eft fermo «le vems proprtjs & non de comunibus.puta q. venas intet ligendo
capiMares in quibus generatur prima humiditas de
leciindis.Exquomodopatettranfitum fanguinis inhumi' diiatem primam de fecundis
ffcri per digonem tertiam tra/ litu vero primjE in fecundam & tcr.-iam
fferi per dieeftion? quartam.dequototovidebiturinquaftione in ^"^«^'■'^"'■faMgiturd.geftionis
primar.quajcft »n itomacho pennteftmorutnegredituruiani. ^ Determinat de
fuperfluitaiibus digeftionum. Primo pri. mp fec.indo fecundae.terno tertia: .
quarto quartf . fecunda ibiLEi fecudg.lter„a ibiLDuarum veto.nPrima patet. '"'^
v.EtfecundaEdigeftionisquarfit inhepaterup.
flu.tat,spIurimumcuurmaegrcditur.Quodau. temdecarcmanetadfplonema^fel tendit. •
■■ -'l quSrft mhtLt^T."'" rupeifluitatis digo-nf, qu».i nt in epate
expellitur per vrinam . & quod de eo re^ haberern!e,;m.Sre";,^"tr-'"^"
P^-' hepaiis expclliiur pe"vrk«m ^ P'''- '^P"fl""=«"
parsnipe,fl.iiatis'J,epre7atuo^t:/,",,^""^^^^^^^ , cam
iendi,.Secundus intelfs , pat cffe npl - ■ Squon.atisexpelIiturpervri;L &ho
"^,4'^ Pirs.r. . non remanetdeaquofi.,te ipfacum fan" nrnirfin^'^
dicun, quod requitituradfanguinem fubi nd„m 'jf ""^'
liuspolTiipervenasdfn,!-,-,,^ c """'lanaum, vtme
fluiiaiedgSnisnonacJS^.t"""''""^^^
fuperfluiiLhoIe^^XraVrft^rili^fT'"'' «Ifn; ad fplenem cg illa q..a:iranfi
cu^ t "''""^'«''■» ^'^' conferar ad tot v.ilita.es ficut m"
ou " T '"'' -t,Ucettnvtra<,refpe..ufangu-lrd?b«ttl'5fl^^^^^^^^
fl«.-tatesperrefoIutioncmqu^^^^"rlT/T''''
r"dorem«perford.-t,emeSnfoam " 'i^^' grX^ius/arseftquodper
forlmraSS:; •«W'b.ha,ficutpernaresa:.'nftrumenf.,m , nSS'""''''"
P-^aut «ra ^'"f iTdt"r ^P«Sur DecIaratdeaiHe j plexionisibif Dek
"^^'"^^^^^^""'^^^^^""^'^anoscan
geftionumre^a.at;X"^^ Dicitprimo q, dua^i forma forditiei^aut ^^?^^"
■onemnifenfibilem perporos fub noc aut prerernafr ficut a^a"' fo^^mina fennbilia
cS: ^ngucs cornua 3^c. p/?°^^^'^a«,aut naturaliter ficut piH •^anenres
intellfgi tcrtiam%'* P'*" ^^^^ ^'S^^^ones re^ «'^ltum
propinquis,&quirfi?^''i'"''^"'^;"'^" ^"Ht *i
"*iuperfluitatcsilIarumnonfuqt D O C, IIII. j8 a nobls bc ne diftinac
pcrccptibiles^idco illas /iPnoIauIt.ap/ pcllat autcm rcfofonem qua: non
fcntitur per conucrfionem fupcrfluitati8invaporem,ccontra vcro cftfenfibilis
vtilla quac flt per fudorem. Sccundo nota q»contingit eandem fuperfluitatem
quandoqp fenfibilitcrcxpeIli,&quando(^ in/ Supcr/'
fenfibiIiter,^S^hocfecundum variam huudinem calorisad ipfam*Nam fi calor fuerit
debilis , tunc fuperfluitas aquofa expellic membrorumquxtranfitcum fanguine ad
loca in quibus ^"P^*^* gnarihabetliumiditasprimadefccundisaut etiam rosno
poterittantumfubtiliariq, conuertatur in vaporem &:fic infenfibilitercxpcllatur,f€d
expellctur fub forma fudoris.Si vcro calor ipfe fuerit fonis , tunc ipfa
aquofitas bene coucr/ tctur invaporcm,(&:ficinfenfibiIiter expellcfur.
Tertio notahunc modum cnonum noe/fc proprium his fjperflui/ tatibus •vcrum quia
fcpe taliter euacuantur,ideo uoluit Aui, iphsattribuere huncmodumeilonis,
Quartonota q,per c forditicm intelligeredebemus fuperfluiratem terreftrem lu^
i^ordt tofamadcorporisfuperficicmcxpulfam,qu3muidemusin corporcabundare
maximcin manibus 3c pedibus , nifi ffat fepcabfterflofeulotio,
Quintonota.q>tripIicitcrdicitur 0»«^.» ahqua fuperfluitas alicuius digonis ,
Primo quia fequeftra^ fl P"' ' taabcoq,|^
ad/goneperfecfledigcritur.Secundoqu^^ deci. T''' fa alocovbi fit
.lladigo.Tertio quia fft per acftioncm vir> ^
tutis^calorisinilladigeftiocdigcrcntis.Exc^hlprimr^^
fexpr,maedigon,s.ExempIumfecundi,utfudor terti^d^ge ^"^^^*
ftrois.fortalfe. n.materia fiidoris cct fuperflua feu phlegma Exemplum
tertt^.ficutfanies apoftematis . Ex quopatec foroad qu?ft,onem,qu?Confucuit
quacri an matcria apofte^ matrs fit tcrti? digonis fupcrfluitas, Scxto nota .
q, dupPr Fm. poteftdicialiqua euonaruralis . Primo cu,a prouTnicnsa non
naturaliteroperantccirca materiam cxpellcndam na> ^01^ turahtcr ,n corpore
multiplicatam,& fic euo fada per narcs aurcs cSic.dicitur cuacuatio
naturalis.Secudocoius » quia iv uenicnsa natura naturalitcropcrante circa
matcriam cxpcf lcndam.fiucftamateria fir naturalitcr fiue prscternaturali^ in
corpore multiplicara,& fic matcria apoftematis fiuc aue> caq^aliamatena
peccans criticccxpellatur dicitur exDcm naturalrtcr. Sepifo nota q, dupPr dicit
aliquod apoftenia gencrar,.Aut,n.gcneraturpcrviimcongcftioni8,&ficcius ASa
dr matcriacftfuperfluitasquartx digcftionis . Aut pcr viam gfia' di
n,s/ic.mpoftctqu.hbcthumorprimus6euctoLs&aquo. fjtas cflfc mater,a
apoftcmatis. vt patct intucnti,Iicet ut dixl ,fta matcna fit fan,ata,aut
tranfmutata virtutc loci , vbi ffc quarta d,g5 poflit appcllari fupcrfluitas
qrrg digeftionis ctc. Dcbes autem Tdrc fi aficuius humores Tub^ dles
exifluntjcorum euaoiatio cum debilitat cuiinuftumnocetmfiiifortitudmc fuorum
po' rorumamplitudo. ^ Add,^caii.duo8 ad complcmcntum huius docftrine.fecil da
ibiLEt debcs fc,re IPrimo ponit duas caufas debiHtans fecundodcclarat,fccuda
ibiLProptcrcaO Dicitprimoc^ euo plus dcbilitat hom,nem hfitem humores fubtiles
Dicit fcciido cp tah hol nocet multum in fua fortiiudinci.mulrum dcb:htatur
tahs homo in fortudinc fua, Et dicit augctfua debilitaicm latitudo fiiorum
pororum, Primo nota . q> iftc canon cft vtilis ad fcicndum quafiter corpora
fint regc^ dafcucuftodicdafumptaindicationca difpofitionc humo> rum in
fubtilftafc &:grofl"itie.Scito.n» q> hns humores fub/»
tilesmagjsdebilftatur&facilius incurrit refoPoncm &[\n$
humoresgroffosJcitq^ipfcctiamdiflFicilius tolcrat ielunir;
&q,drntcrabalr]seftdi?tandus&pharmacadus Ecourr> fo dicatur de
habentc humores groflfos. Sccund Ucitudo q, latitudo pororum,fiuc fticrit
naturalis , fiuc temDo^raS ^"P^"* acquifitapr^paratcorp,isadhoc,vteius
humorcs fpiritus ^mcmbrafacilitcrrcfoluatur.^propter hoc facit corp^s
„,:nuspotcsadrefiftendumdaufis refoluentibus. Ter"a no» ad didlam
refolutionem requiritur debilltas qux no P R I M C A N. cfl nifi quacdam
impotentia feu diminuta potentia virtutis ad operatioiies peragendas.Hec autem
impotentia talis no prouenit nifi quia virtus non iiabct inftrumentum fibi
pro> portionaleadoperandum,quodinftfumentum dicitur effc
complexioueIfpiritus,Etpropterea mutata complexionea
naturali&niutatofpiiitu,eo.Cita paucificato propter rcfo> Iutionem,utdiximus
q>deeonon remanet debita quatitas incorpore,feuin membrOjtuncdebilitatur
uirtus atc^ im^ potes reddit, ut didlum eft adogationes debitas pcragedas,
Propterea q? refolutionem fequitur debiluas. Declarat hocPrimo de pororum
latitudine ♦ Seaindo de fnbtilitate humorum ♦ fecunda ibiLEt quod.l Primo in^
nuittaleargumentum,adrefolutioneni fequitur debilitas, fed ad latitudinem
pororum fequuur refolutio.crgo ad eam fequitur debilitas,^: per confequens SLc*
Et cp humores fubtiles ad euacuandum QC re^ foluendumfuatfacileSjqaodautem ad
(oluedu &:euacuaadiimeftfacile,fpi'n'fui facile affbciari
potinfuarefolutione cumeo, igitur rcfoluitur. Probat fecundum dupIicitcr»Et
primo fic. humorcs fub> tiles funt facilcs ad euacuandiml rcfpec^u p/olToi
um, igitur caetcris paribiis in caufi euacuante maior co: um fit debili^
latio,^ percofequens plus Sc facilius dcb;lit.itionem incur/ rir corpjs
fubtiles habens humores qf h.ihens grolTos.Secu^ do licJiamori ap-o ^d
euacuandnm facile alfociatur fpiiitus '^li i incuacuarione fua fed \r:c eft
inhorninefubtiltum humoru. ■ ' ' crgoincofacilefir multi fptvitu>^
refolutio,^!: per ooiifeqiies citoaduenietdebilitasper uiam refolutionis.
Scienduni cp quandohomo eft fubtilium hamorum eft etiam fubtiliil
fpirituum.idcocaufa rcfoluens 3C moues humores , facilect refoluit fptritum.Et
liec eft pria caufa , quare humorcs hns fubriles cito refoIuitur\-5i:
debiliratur. Secunda uero caufa c, quiahumoribusfubtilibus exiftentibus caufa
mouenseos mouetmotu uehementic^ueloci^adqucm fequitur uelox motus cSs:
inflamatio fpiritus,(5<: pcr cofequens refolutio ma>
gna.Tcrtiacaufa,quiacuacuatio humorum fubtilium fur> ripuit materiam
generationis fpirituum,ex ipfis.n, gcnerac fpiritus ♦ Qiiarra caufa , facilius
commifcetur fpiritus mul tis humcribus fubtiUbus groflfis. Etdebes fcirequod
quemadmodum humo^ res (fti i(\ fuis generattonibas caufas habent , ^ic dC in
fuis monbus habentcaufas. motus nanque 8::rescah'da;(an5;uinem mouent
fix^cholera ru^ beam, SK^fortaffe mouebuat mclanchoham ^ fortem faciet eam^quies
uero phlcgma forte red/ dit,& aliquas melanchohac fpccies» Ponit fccundum
can.qucm dupliciter declarat ♦ fccunda jbiLEt ctiam ipfc»! Dictt primo q>
ficut humorcs iam di <fli habent in fuis generationibus caufas.f.
detcrmfnatas dC appropnatas,itactiamin fuis motibus caufas habent pro^
prias.Nam motus 3C res calidx mouent fangiiinem Sc cho^ lcram 3C forta(fc
mouent melancholiam 6C ipfam faciunt fortcm'.Et ecotra rio, quics dC rcs
frigidgreddut phlcgma for Huoruj tc<5CaliquasfpeciesmeIanchoI/e* Sciendam
primo q> g fnotus humorum intelligi poteft primo morus localis eoru aaid*
P^*^ corpus ficut motus fanguinis ad extcriora apud prgfcn'' ^ * tiam rcruui
rubearum.Potcft etiam intclligi motus altcra^' tionis quofortificaiur ct
debilitatur m fuis qualitatibus.Pot ctiam intelligt motus animalis,qno fccundum
uarias humo rum difpofitioncs irafcimur aut manfucfcimus , triftamur,
gaiidemus, follicitamur , nrgociamur , pcrfpicacis ingeni| fcddimur ♦ Sccundo
fciendum cb motus localis.f.cxcrcitiii gnouetfatigainem ipfumaliquandoCeu
aliquandocaIefaciS> A V I C E N N dofubtiliando.Etfimiliterrescalidae nobis
otrcurrcntes ut uinum &c.et pcride mouent choleram rubeam ipfam in^
fiammando&fortificandoin fuis qualitatibus Sc fortalle mclancholiam
naturalem fortem facicntimprimcndo pcr qualitatcs fuas,& adhucgcnitam pcr
congclationem liquo facicndo.Econtra vcroquies infrigidando SC liumedando
phlegmafortcrcdditj&limiliter aliquam fpeciem melan'' cliohaEfaltcm per
congclationcmgenitam SC ctiam natura/ lcm. Scicndum tertioq^ per fortem faccrc
intelligitur in fuis qualitaiibus vigorare» Et etiam ipfemet eftimationes
moucnt hu^ mores.uerbigratia fanguinem enim mouetres intueri rubeas,quapropter
prohibemus illum, excuius naribus ianguis fluit,res fplendorem ha bentes rubeum
afpicere. Primonota.c]^pereftimationeni non folum intelligcrc '^^^^,,^
dcbemuseftimationempropriedidam quacft adcus vir^ ^!'^.^^ tutis interioris
fenfitiuae exiftentis in medio veniriculo ccrc/ ^'P bri, fed etiam omnes
apprachcnfiones&animccaccidentia. Et caufa eft quia ex varrjs animx
accidentibus fiunt varij motusfpirituumab extraad intus (5^ econtra,ad quorum
fpirituum motum feqiiitur varius motus humorum Sc altc^ rario, vt videbitur in
quacftione. Secundo nota . q> infpi^ cicnte homineres rubcas vel fplendorem
habentes multi mouenturfpiritUsadextra, quos etiam fcquitur fanguis , dC per
confequens potefteftecaufa fluxus fanguinis narium.Et ^grio''
iicocumintendimusmotummatericrumad cxtcriora,vt jjj.yfn'' i!i variolis 5c
morbillis fimilitcrquandoqj in idcritia ^^^^iil panno rubco inuolui facimus
xgrotantem. Caufa aute qua^ y(^ci' reres fplendovcmliabentesfunt caufa motus
fpirituumad ^^^f cxtraeft fecundum mcdicos naturalis conucnicntia fpiis aj^i
ciim fplendore cum.f.ipfcetiam fpiritusfit naturaliter.fplc^ didus.Poteft ctiam
aflfignari caufa quia pntato fenfuiobic^ (ftoproportionaIi (S{:dcledabiIi anima
adorganum fcnfua tranfmittitfpiritum,vtobiedumdeIe<fiabilc benc rccipiae feu
percipiat ♦ cum ergo lucidum fit'obiedum deledabilc vifui vt patet,hinc e q^ eo
vifui pntatofpiritus ad cxtra mit-' tftur.Ex quo facilc folui
poieftproblemaiftud.f propter gd cft cp alba vt nix Sc lucida vifum
difgrcgant,quaB vero funt nigra feu opaca ipfum congrcgant. Et hacc quidem
dicimus de humoribus ^8C eo^ rugenerationibus.Loqui uerocontra proteruos
a^deuiates debetfapietiai^z opifices ec no medici# Nota vtcolligitur
aGal.fecundo virtutum naturaliun» quidam negaucrunt
humorumgenerationem,dicentesfor' mas humorum latitarc in materijs ciborum,
contra quos et omnes alios huiufmodi dicit Aui.q^ no pcrtinct ad medico»
^>roccdcrc,fcd ad philofophos, Dodriaa quinta.Fen pn*mar,cuius eft uautn
capitulum &quinque fummae* Capitulumdodrin» quint.-e^quodeft adfcied^
quidfit membrum 8C fuac partes. Embra funt corpora qu^ cx prfma morum
generantur comixtione, qu^" admodum humores funtcorpora,qtJ^
exprimaciborumgencratur comm^^ tionc Gcut cibi funt ex prima commixdone nerati
elcmcntorum.. Poftdctcrmitiationcmdc humoribus fcquitur dcterfTi^ natio dc
mcmbris.Et primo in gcnerali detcrminat de ci3# Secundomagis fpecialitcrponendoipforum
^"^tomia • »^ cunda ibi LDicemUs^oflium»lPrimoponitgeneraIc dlP'
finitionem C, tio eft ^?nitioncm»Secundo diuifionem mcbroru ibiLMcbrorni*
iJ/cit primo q, membra funt corpora,qua: generantur ex pnma commixtione humorum
licut humores ex prima c6> mixtioneciborum&cibiex prima commixtionc
elemen/ torum. Sciendum primoq>eorumqua! Camin coipore no
ftio,qu;i:damfuntnipeifluitates,qucdam vero non funt rupeiHmtates/ed res
niturafes ad intcgritatem vel coferua^ t,om>m corporis ordinatx.Et illorum
quardam funt anima^ taAquscdamfuntinaiata.Etialatorum qu^cdam materia/
Iiter,quxdam eftediuc potiusad corporis coftonem velco
feruationemfaciuntficutfpiritus.folx autem partcs alat^E noftri corports
appellantur membra.Ex quo patet in diffo^ ne mcmbri fupplendam efife iftam
claufulam,que funt ptes animatc noftri corporis» Secundofciendum per commix
jaoc: tioncmmpropolitointelligerepofiumus veram commix^ tionem, qux eft
mifcibilium alteratorum 3c poftca corru^ ptorum vnio,ad quam fequitur vnius
tertrja quolibet mi> fcibiliumdiftincfli fpeciegnofiucilludaccidat exmutua
rc fracflione qualitarum humorum fiue a calido membro-um vel a vrtute ipfos
commifcente 5c rcfrangente,fiue ab utro que fir. fmagmando q, ficut cxeFntis
rcfradis refultattemv penes pro forma m.x.vta rcfradis qualitatibus humomm
refultat^emper.es pro forma mcmbri.Bt hoc tam in giione cohiunua fe .unaa.verum
eft fecundum fniam med.coij. ponenttum non folum fanguinem elTe materiam gnonis
vP nutr.cat.on.s,quam in propofito fequitur Aui.Tenendo aHt folum fangu.ncm
clTe matcriam generationis dC nutricatro. n,s.D,ccdumq,cxcommixtionepartium
fanguls quatuor humoribus 3c element.s proportionatarum fiunt membra. Tert.o
nota hanccommixtionem intcllic.i prima multipIV. primo tempore hoc non.fecundo
perfirdione , 6^ hoc cft ZX^e r ^"'^^- P--^ --ediate quia
fum.turhichumorvtfeextenditad humorem primum <S: ne^:;f^L^:'::'^^^ tTS-^r '
humoribuscomixtis gna^ ta,&,fta eft humiditas fecuda vt in nutricatione aut
fibi^y portionalis vt ,n generatione fetus in mrirr P , , tct inteUcdus
diflFonis.Nam ly corPr^. a * 'differt a complcxionc virtu^e c^c Ou^ r * .
J^Perfl— .Animat^a/d^^;^^^^^ fp.r!tuum,quxnonfuntmembra oim nJ« r 'Ematis
E.pHmJc.addifFerent.^ tr^°i^Sn=™^ mixtione cib JTum J.ex rc quTex prh^,^^^^^^
rum eft produda.f.chylo,qu potSi •"'"^'
primarespercommixdoncrpcni^^^^^ extendit etiam ad chylum ^^11^''?!;'
'^"'"'^^ prima commixtione ePntoruni n "L^^^^^^^^ ^T'/'''
fibileanobis perceptum&hocf cuXm n^^^^^^^ ^ehocindubr^sliteralibusplus
^^"^'"^"'"^Sed biunvvtrumdifFomembrLmfifbo,^ Xr.u^^^
^^Pnmoquiahumiditatesfecundxnon^^^^^^^^^^^ "^^r«n,com '°'""'
«^orpusex prima hu. ^""^ ""tric^r P""^^
^pmmixtione humo ■^em eft mate ^a ""*''"T'"
^^"^^^"'^ntia > quia Ta^ braorganic^;:,^;^^^^^^^ Te'rt;:;"
mixtione humoru^^'^''^? coniponuntur ex prioia com. tnedfatecomponuniur? ''rp u "'^T-P'''''
^ c^enti.ergo 6l:cidemdef!''° o P"'"''' ^^a^ci dctur q,membranon a
'"^^^^* Secundum dubiun,,Vi^ niixtionemficuthumore?"'".!'"'
humoiibusper com> «^embra cx humoribus fir? f
""s.Primo.quia talitcr f?unt chylo flunt humores tanr^ "'^
^^Y^fcd «e refrangenribus ,igitur5e?^'' "^^^^r^a non ex elemctis
^^f^^angunt infuisqualitatibus ^;^"!!^''^"^'!'"'"^^
"''"^^ T luus^quodrcquinturadhocutali qua fiant cx aliquibus ut cx
erntis,?gitur 6«:c«aflfutnptu patct quia humorcs in nutrfcarione patiuntur a
membro, Sc in gc neratione patiuntur a virtute gencratiua,patct etiam quia hu
mores ftant fimul in vems non refradi ♦ Tertio mem/ branon refoluuntur in
humores, igitur non componuntur exhumoribus.tcnctconfcquentia,quia vnilquodcjj
refoluic rn ea ex quibus compouitur» Et funt argumenta Auerrois fecundocolhgcr»
Tcrtium dubium , quia videtur q> hu^ morcs non hant ex prima ciborum
commixtione» Primo quia fiunt Imediate ex chylo. Sccundo quia pofilint fferi
cxfanguinccarnibus 8Cc, Quartum dubium quocibifiut cx prima commtxtione
crnrorum cum fa nguis caro6<:c Cmt cibi ,non tamen fiunt cx prima
commixtione elcmcntorum vt patct» Ad primum dubium dicitur q> diffo illa
bcne in^ telledabona eft,vtin lircra. Ad primum argumentum dixitDynus
humiditatcs fecundas polTe contineri fubc>nc mcmbrorum.Non placet. Aliter
q> pcr humores non^fo^ lum intelliguntnr humores primi,fed etiam humiditates
fe> cunde.cSi tunc ex prima commixtione corum , quia perdunt
formamhumorumgcncranturmembra.Vel dixit expna commixtione.i.re primo ex
humiditaiibus comixta', quac c humiditas fecunda gnantur membra. Aliter per
cenera^ t.oneminteIligitfcrundam diftindacontra nutricatlonem, Ifta ht in
matnce immediatc faltc ad apparentiam noftram cxhumoribus,qu,anoncftnotanobis
alia forma adouam prius tranfmutecur,licet rationale fit materiam generationis
recipcrcin matricemurationes proportionales illis,quas rc^ cipit in
nutricatione. Vel
dicitur ille humiditatcs non func partes animata\^' ita dc fpermate. Ad
fecundum deficit claufula ponenda in diffininone.f.^S: funt pattcs d'c. Ad
tcrtium negandaeftilla confequctia. imediatc componunt cx confir,bus.igitur non
ex humoribus imediate.componijc enim imediatcex confifibus tanq^expartibus
inteotatibus non ita ex humoribus fiuntjficut non fequit aquaimmc'
diatecomponiturexaquisjgiturnon imediateur fuis priny cipijs intrinfecip, Ad
fccundum dubium Auer . crcdit fokl fanguinem cfte materiam generationis 5c
nutricationis mc^ b rorum. Aui. vcro hf c fequi tur viam oppofitam . 1 deo a d
ar^ gumenta rndeiur. Ad primii dicitur q, ex partibus chyli tanq^ ex cfntis
refradis & comixtis fiunt humorcs , 8c ita ec chylusexc.b.s.
Etfirradfecundumconceditur q,humo/ res in venis ctiam fealterant ,Iicet eorum
tranfmutationem adfinem neccllaiium natura rcgulct, vtpatet. Adtertiij dic cp
non omne copofitnm cx aliquibus ncccflrario refoluic in illaimmediatc. Vcl dic
argumentum probare nonoi/ no fiPem cc compofitionem membrorum ex humoribus dc
mixtorum clementis quia elementa remanent in mixtis for malitcr,non autcm
humorcs in mcmbris. Ad tertium du^ bium.humorcsfiuntcxprima commixtione ciborum
i cx chylo.quiipropricdidtur prima ciborum commixtio*pro quantocft primum,in
quod cibi pcr digonc tranfmutantur. Alitcr dicitur q> h.c fumitur humor , vt
fcad chylum exten<^ dit. Ad fecundum patet, q, fi ffat ex carnibus 3c
fanguine illa non funt nificibi. Ad vltimum quidam fc expedie/ tcs dixerunt
illam non eflfe literam Aui. Alij . illud eft vcv
rum de pluribus 8C fimplicioribus cibis. Alrj. non eft nobis iiow forma media
rei,qu3c non eft cibus medians inter prf> macomixiionemclemcntorum&cibum
cxilla geniium^ Mcmbrorum autcm afia fiint qux funt Qmpli cia,alia funtquafcompofita.
Primo ponit diuifionem . Secundo declarat membra dV uifionis^Tertio parrtcu!ariter
alterum membrorum diuifio> nis ptradat.fecuda ibiLEt fimplicia.
"Itertia ibi I Primum membrorumn Dicitprimo q, membrorum qu^dami
funtfimpl'cia,qua:damcompofita. ^ EtfimpIiaaquidcmrunt,quorum quaoinc^
fcnfibikm allumprcris partcmin nominea<:dii Natura mcbro> lum tt'y
pliciter. cofiPe ec cius fy> nony McbriJ copofitu &ciu8 fynony ina*
Mebru plex* P R I M I. C A N. finitione cnt toii comuntcans , ncut caro in fuis
partibus,8<fos infuis partihus,&: nerui m fuis partibus , QC his rimiUa
, ideoque fimiUum uo ^ catur partium.Compofita uero funt iHa quorum
quacunqueacceperispartemin nomine dC difB^ nitionetoti communicans non erit ,
ficutma^ nus dC faoes , pars enim faciei non eft facies , ne^ quepars manus
eftmanus ♦&:uocatur membra inftrumentalia,eoq?funtaaimac inftrumenta ad
complcndum motus dC operat lones. Dicttfccundo cj>fimplicia funt iMa quorum
quacunc^ fenfibilem partem acceperis , erit toti communicans in no-'
mine&diffonCjVt neruu^ caro ^Ccompofita vero ecotra,
vtmanusfaciesv.SL'c,non.n.quaElibctpars manus aut faciei cft manus aut facies
3Cc, Sciendum primo iriplicem eilc natuia membris atrnbutam.f,complexio,copo,
SC vnitas, Primaconfiribusprincipalitcr.Secunda organicis . Tertia
Vtriqp.Tntali igiturdiuifionc fcnfuseft (])mcbrorum qux> dam funt quibus
principalitcr attributa dl compPo, qua:da quibus copo.Caufa autem diuerfitatis
membrorum prin^ cipaliter fumnur cx ffnc.tanta.n.diuerfitas operationum no
potuilTetab humano corporcprouenirefinetanta organico^ rum SC fimplicium
membrorum diuerfitate.cap.de comple xionibus mcmbrorum. Sccundo fciendum q>
idem im/ portantii.rcnomina,mcbrum fimplex , membrum confi> mile.homogeneum,
vnigencum ,&:omtomcron.ac (iPridc importantharc nomina.f.mcmbrum
compofitum^organi^ cum,inftr^le,officiale.anomiomcrum , cthcrogeneum,5c: fi
quaaliafunrhuiufmodi»Primo.ntdnrmcbra fimplicia feu confimilia,vt caro,os ,
& huiufmodi , quia non funt com- poCm cx partibus quantitatiuis difffibus
fcu diffcrenribus (ecodum de^iominationcm fpecificam , SC diffonem.^ia> re
autem dicatur membrum officiale fatis patet ♦ Vern quoe dicantur membra
homogenea fcu vnigcnca & omiomcra. ac fifr qiJid denotet anomiomcrum atcp
etherogeneir , in na^* turalibus rcquiratur.Dicunturautcm organica inftrumeta^
lia prxcipuc, quia funtinftrumenta animg inquantum eft anima,quia cum
cognitionc opcratiua,& iftae funt operatio^ nes fcnfus motus,vt potcft fumi
primo virtutum natura> lium.capprimo.Proptcrquodplatac nonfunr organicame
bra .ppricattributa dC hoc dc vcrc organicis loquedo. (^ua/» rc vcro dicantur
membra officialia fatis patct, Circa haec di(fla funt dubia* PrimiJ contra
dcfcriptionc confifis.quia tunc mufculus non effet membrum confiPc contra
Aui.in/' fra qui dctcrminat de cis tanq^ fiFibus.6^ patct cofequcntia, quia no
quelibct pars mufculi eft mufculus , quia nec villus ncrui ncc chorda.Similitcr
patct idcm dc chorda quae cft co pofita cx ncruo 3c Ifgamcnto, vt infra
vidcbitur , Sifr de ar^ tcria,cuius non qualibct pars fenfibilis,puta tunica
vna eft arteria. Sccundum dubium.C^uid intclligi dcbct per par^* tcm
fcnfibilcm, Tcrtium dubium , quia non minus pro opcrationibus
naturalibus.vidctur ncccffarium mcmbrum cflfe organi({atum pro operationibus
cognitiuis & volun^ taric motiuis, vt patct dc cordc 6C hcpatc.quarc igitur
dicu^ turmcmbraorgamcamagis in ordinc ad opcrationcs ani/- ma\cs,vt dicftum
eft, tpin ordinc ad natuvalcs. hem cumsW^ bct organ.ci operarfo prfncfpa/is Hc
per partcs eius conCires^ non iguurmactisinftrumenta opcrationum animg
fumor> gan ca condFa.affumptn coll/gitur prio de accnti, Ad primum
dicitur,cj, mcmbrorum ram organ?corum qp fiPi" noftri corporis,quxdam funt
vcrc 8C manifeftc talia. vt ca^ put,«S£:carogingiuaruni,vcI gIandofa,vcI
p/nguedo,Quae^ dam aiJt funt verg organica 3C apparenter confiFia,quia fcn^ fu
fuarum partium diff r tudo non multum difccrnitur,ficut ,ixiufcu!us,chorda
5!:c»Q_uaedam autcm licct fint in fubftan tiaconnria&coproncjproquantotamcn
importantur no^ minc connotantcorganijationcm detcrminatam dcnolant A V I C E N
N organica»vcrbigratia licct tun?cavuea fitinfc mcmbrum confife,qu ia tamen non
diciiur tunica vuea,nifi pro quanto cft talis figur^,vt fic nominaturorganicum
membium , >SC fic non rccipit quglibctcius pars denominationc cotius.Non
cnim quglibct pars tunicg vueg eft tunica vuea,quia non ro tunda intcrius
pcrforata . Conceditur igitur q> mufculus eft verum membrum organicum,licct
fcnfu confiFc , &deeo ec de chorda detcrminat Aui.Simillter dici poteft de
arteria» Vel dicitur q> fi hoc nomen artcria non conotaret organijfa''
tionem fic cllet mebrum confiFc . 3c quglibet cius pars c^^ti'' tatiua cft
arieria,fi auiem conotet eft organicum,5c: no quc/ libcc eius pars quitaiiua
eft artcria» Ad fecundum , quida pjfsf'^ per parte fcnfibilem intellexcrunt
partc foimalem vt diftin'' guitur contramaccrialem,putantcs nonqualibet
partcma^ terialcm carnis cfiedenominandacarnem,cjui3 nonpotcft inoperationcs
debitas carnis.hochabct difficultatem cotra fe,quia figno.a.parte formalem
carnis ,cuius nulla pars cft formalis li dabilis cft talia vt concedunt» Sc
fcquitur»a.non cifcmcmbru organicii,necconfimiIe,utpatetintucntir Alrj pcr
parcem fenfibilem incclligunt parccm fenfu comprehen fibilem.hoceciam recipic
initantianufic.n . in anirnali val' de paruo vel infenfibili no elienc mcmbra
organica, nec co fimilia. Alitcr 3c puco melius per parcem feiifibilem intelli^
gcndacircparccm quanticjciuam.utdiftinguitcontra ptem cfiencialem,illa.n. vt
patcc no cil quancicaciua nec de fe apta fcnfu coprchendi, Ad tercium ifta
organi^acio no cft accri buta illi mcmbroproopcratioibuR naruialibus, nifi.pqua^
to iftx fubfcruianc talibus animalibus ♦ Similiter diciiur de confiFijdc quo
magis fcn fecunda. Primum membrorum fimifium efl:,os qtf du^
rumeftcreatum,quon{am ipfumcft corporisfii damentum S^Tfijftentaculum motuum. Exequitur notificando
membra confimilia gfiali quada notificatione.primoos.fecundo charcilaginem.
Dicitpri mo cj) primum membrum confimiliii cft os .quod crcatum eftdurum,
quiaeft corporis fuftentaculum 5C fundamcn/ tu» Primo nota.os cft
primu.f.narrationc . & fi placuilTet ^ ab alio potuilTct incipcrc. vel
forte primum , quia inter me^ brafifia velfimpliciacfti corporc dfiantius.
Cotra.quia mufculi magis in toto qpcicatiuc dnantur. Diccndum vt fupra mufculos
non cflc mcmbra vcre fimplicia . Aut fortc dicitur primum,quia iter alia
radicalia prius tge a natura for matur, Secundo nota.Aui.nobis notificat os
cxduobusr Primum cft vt fit fuftentaculum corpori8,fuftentans.f.cor^ poris
molemj&rcfiftensextrinfecis occurrentibus vtper^ cuffionibus <&:c.Secundu
eft vt fit fundamentum motuum* oportuit.n.mufculosin fua contracflionc 8C
cxtcnfione in-' nitioffibus.quia quilibctlocalis motus rcquirit aliquod fi''
xumcuiinnitaturmobiIe,vtinlibrode progrefiu dCcauCis motuum animalium. Contra.
tuncin progrefl^^iuo fwot^ non oporterct fpatium cfle fixum,ex quo jnftrumentum
eft fixum cui mobile innititur. Negctur cofcquentia . na ficut
mobilcparriculareintcrius vc mufculus habct fuperficial^ fixumcuiinnititur,ica
totum mobilc debct habere vnuu» cxtrinfccum cui innitatur. Poft ipfumuero eft
chartilago quae ofte exiftj^ mollior.fdeoc^ ficdli poteft/ed eft omnibus ali)^
membrisdurior. ^nmo notificat chartitaginem quo ad fuam fnbfta"!^?: /
fccundo quo ad ipfius iuuamcnta. ibiLCuius iuuamentu* » ^ick primo poft os cile
chartilagincm quac eft molliofo»' ^^t^y
rc,fcdomnibusmcmbrisalijscftdurior.&:quia moHio»^^ ^^cf^' offe flcdi potcft
finc f racflura. Nota vt quidam c^^^^^^fa^ dicitur,quia cartae velmembraog
fimili3,quia alba «S^aur^^ Vidctur autcm ab offc quafi fecundum magis 3C mintis^
^ lii differrc i duritie ceplcxionc dCCfVt. 3 ,de hyftor?js . gPj^J OflG, w
fibili* Oflls 'otma. F E N. I. Cufusmuammmmfncreatione foft,ut offtS
onncorporibusmollibus pcr ipfam mehorfie-
retcontmuatio,a:utdurumcuramoIlinonabC quc medio componeretur.duro.n.molle
Ixdere- Wr,ai:praccipueinhora percuffionis ac conftri.
Inoff-efpamlearhypocundriorumSCin oflibus
coitarumAlicuteftepyglotcalischartiIago,8«:il
ludquodeftfubthorace.Etutperipfam«iato. ret mehor iundurarum fe adinuiccm
fricantium uicmitas,nefuaduritierumperentur.Etetiamut cum ahquis mufculus
feextendendo ad aliquod peruenerit mcmbrorum,in quo os no exiftat cui
mnitatur&aquo confortetur ficut palpeb/ara muicuh,ut Gt
ibi.fuftentaculumcordis eorum SC J,? ^?''*'"'"' '''''f""""«'*J«*nofitdu.
ra m ultimo hcutf n epyglotti. e«eriora,& bafis econtra L ,
""agulatus cums conus c ad ma.ca i7.quodenV^
^"''^'P''*"'"^" fummapri/ les.fed med^teXrXTn- a^"'
'""l"""' E''' cotaauoiriri.de;enE'&r^^ ^PySfottf.
.aconcunioi,velexten&„?sft5',Lf;''7'^''^°"«^'"ho lUuamc-tP
eft,neir,flure in earun, .1 c J*''"'""'- contaaus.n.mult.l duri
ciZX^^, T-""' ''''^"^ntur. menti & tuptur=e. Tmhtm .f -
" ^^™! "ocu. pIerH.T, incliget ffxocu fn atur *
^'^'')"'»'3certus liushaitchar,ilaSutnfl"T «nentum eft.quia E'''
nonfitinvltMS ftfrM ''"" ''i™"""'" .
fitchartiUgoficutfmurruisl°:;u" ">o cj, illa particula textus.nS
1''' ""'"'i''- P"
d"pfrexponi.PrimomeIiorixtH!bro" 't?:''?''''?,'''''^ quete,.vt ne
molle l^datur a durXrflS'-'^^^'^""" '"e «poni fecundo
melior &c.i. vt meSs m, k"" ' P°nfetaHig„i.mebruenim va d^mo
,So^^^^ "«enibro valde duro propter duritie n^^st ^-"^
'"'S"-* Ucpt^alligaturdebeteire ctJnue^^ra^P^^ «^t^fei'*^"^'''^"'''^^''''''»^^^^^^^^^
'"''et8"'^°.P"'-''"l'amefrequoadhocco,ue„^^^^^
"edendruft^fechartilagine & adhuccho da^^^ '5 mufaJi^^/l-ordafecundum
Ete-termi„at5adef '"'"'' ^qfia^i^^^-^-^llior^effe ^^nptealia.
Se™n'ir'"' -^•--a''d^^;r-,Tariael^
jpfamrndrl/^SrLt?'^^^"^'-^^^^^^^^^^^ lundturai^i chartilag,-
J"*"^>opo«u« ^^-go '"f^' ofifa ipfarum nifeftatione nora
tertio ""^^'^re. Pro cuius vlteriori tertio ^'^'■^* viteriorima
lundura genuum,<5eanS,^i^^P^^"^ P^^^^ ^natomia in ^mim eft rotunda ,
& ^P^tu^ae funt duo oflra^quorjm Ijidens eftconcaui5,quod !
'^?'^^'-""''^^'"^ veroilUcor. ^^»^ vertebri eft quWdam
oen'"''"'' ^*^'^ * ^ conuexog. ^,?^i'<^et fitdurIoraIn8DarHk ^
^3"* «"oHior =^^^fifispellicula,5^g^/^^^^^^ ^ Oicuntur chartilagincs
. Hinc quo^ D O a V* 4t) cft<|» canes fibentef corrodut oflfa,hoc cnim
fadunt vt ab crs cuellent huiufmodi pelliculas guftui corum valdegratas.
Poftcafuntneruijqui funt corpora a cerebro orta auca nucha,alba,ab fledendum
mollia, 6^ ad feparandum dura,ad hoc crcati ut per eos mc bra (enfum habeant
fi^motum. Declarat nunc Aui,tertiu mebrfi confiPe.f.neruos,dit^en$ q> ipfi
funt corpora orta a cerebro vel nuch3,aIba,moIlia ad flecfl:edLj,diira ad
fepandu,5^ fubdit q> ipfi nerui func crcati ad hoc q> mebra per eos hcant
fenfum 3c motum» Scie/- dum primo q> ly poftea non dicit ordinem mem b rorum
in gradu fuoe duritiei,quia poft os 6c cartilaginem in duritie no imediate diir
cire nerui fed potius ligameta,ciT ipfa neruis du riorajflfe dicantur^dicit
ergo folum ordine in numero mem> broru quoi?« fft narratio, Secundo nota
q> Aui^ex quatuor declarat neruos,Primo quidem ex partc originis fu3e , quia
dicit ipfc eoB oriri a cerebro et nucha, Secudo notificat eo8 cx colore,quia
dicit cos clTc albos,ficut funt cerebrum 6c nu cha a quibus ortu hnudc ctiam
quia funt giiati a calido age^ te in ficcu,cuiu8 tuc eft dealbarc.Tcrtio
notificat cos ex mo fubftantix.dum dicit cos cfte mollcs ad fledendum. Sic.n.
oportet elTe flexibile inftrm motus localis , 3c ctiam quia fut fubftanti|
vifcofe,(&: durcad fepandu.hoc ailt^ueni7cx Vu fcol itate 8C ficcitate
ipforum,^ quia debcnt fortibus fubiici motibus.Qiiarto&vltimodecIaratcos
exffnc,dum dicit €09 crea^os efii ad hoc,vt heant mebra mediatibus ipfis ncr
uis fenfil 8c motri:quiafit ex tranfitu fpuum , ta quidem fen> fitiuorum
motiuoijf per jpfos ncruos tanq^ per quofda ri/ uos defluctium ad mebra,5c: in
hoc drnt nerui ipfi a ligame/» tis,hinceft etiam q» cx ipforu oppilatione cant
ftupor 8c pa/ ralyfis» Tcrtio nota q> fermo Aui.in litera du dicit oriri a
^^"P*^ ^ cerebro vel nuclia,& dum dKftum cft cos cirealbos ad fifi/ '
8C jj» tudinc mcbroru a quibus ortii hiit,cft potiflfimc verus fc<?6>
lyfi» duopinioncGaU&aliorri medicoru.Veru philofophi alitcr diceret,ex quo
volunt arterias vcnas 8c neruos a cordc ortii habcre.Ettuncdicercntncruosnon
propficoriri acerebra velnucha,fcdfoIufecundumq^da mctaphorica fimilitudi^
nem,quia.rficut riuus dr oriri a fontc.(S: dicunt q, licct fcn^
fibirrappcat&videatureosaccrcbrooriri^non tn ficcft fed a
cordcoriuntur.Caufa autcm apparcnti? eft, quia ibi uf
dcnturgroliiorcs^mtotoautcm refiduo fcminantur &diu!y ,
duntinparuosramufcuIos,vtap^ctinanatomia. Quar^ '^^^"» to nota,q) ab
audoribus tripliciter folct fumi neruus.Primo ^"P^"« quidcm valdc
coitcr,&: fic fe cxtcndit ctiam ad chordam 8c ligametu, cum dicantur cflfc
fubftantiae flexibilcs tenacct motuidcferuientcs.taliterautcmhicnonfumitur
ncruus Sc cundo vcro fumitur pro fubftantia flcxibili tenaci quac cum hoceft
quodamo inftrm fenfus 8c moius , 8c fic dicitur cx/ cludcrc ligametum.cxtcdit
autcm fc ad ncruum 8c chorda ♦ ct adhuc iftomodo no fumitur nunc ab Aui, Tcrtio
autc mo accipitur ncruus propric fatis qualiicr flt in propofito ^t f e
fubftantia alba moll(8,facilc flcxibilis,diflFicultcr fepabili/a ccrcbro vel a
nucha orta,& fic a fe cxcludit tam quide choi/ daq^ligamentum.nam vtait
Aui.in ffta prima fcn. docftri> na quinta cap.primo.l/gamcntum non or/rur a
ccrebro neq^ nucha,fcd quia offa funt dura cS<: ncrut funt fubti\es,.ppterea
m/fer/corditcr cghdeus bndi<fius 3c Cublimis cuiusnomcn fit
bndi<5ium»& cx oflfibus rem ncruo fifem cxtraxit,qu9 co
ncxiodiligamcntum vocatur.Et vcrfus ffncm capPi dicit Et hoc quidcm mcmbrum cft
mufcuIus,(X: ipft eft qui cum colligitur trahit chordam , quae cx lig^mcnto 8c
neruo com^ ponitur^Sicergo ex c/s vcrbis patet,q, neqj chorda nccft liea mentum
oritur a cerebro vcl nucha,fcd folus neruus tmio> modofumptue. Qumto nota.
q, dum Au^.nominat hic ccrcbrum pcr ipfum ,ntelhg,t partcm antcriorcm
cercbri,tf nucham autcm intclligit partcm poftcriorcm.Poteft crgo di ciomncs
ncruosoririacercbro,proutcx prxdiais duabus partibus ipfum cft conftitutum,pars
tame antcrior moHior Eorly European Books, Copyriglil © 201 1 ProQuesl LLC,
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London Ncruo rum nri P R I
M I* C A N. feft,pon:crior vcro eft magis rpififajVc dixit Aui.doc ♦ qujnta
fuaima tcrtiacap» i J Sne» Sexto nota»tj» vt coUigitur cap* codem*^ in fequenri
ad illud ncrui orienres a parte anriori ccrebri fant valde pauciores dicantur
efTe orientes a po^ fterioriparte eiufdem.nam aparte ante/iori folum feptem
neruorum pariaoriuntur quae in fentiedo ^Sc: mouendofolu> mo iuuant mebra
capiti^ faciei Sc vifcerti uerioiji.a parte at
pofterioridicunturomnesalijnoftrf corporis nerui ortum haberCjqui funt» io.dC
vnum paria, Vltimo noca.q) vc ait Aui» codem primo cap ♦ plurimi corum neruorum
,qui tri^ corporis ijuunt fenfum oriuntur ab ancellionc cerebri , a parte
ante> pia funt jiQfj cerebri 3C plurtmi corum neiuorum qui pracbet mo^
uiplicia. oriuntura poftremOti»a parte pofteriori cerebriqux cft nuchijVt didum
cft. 'r. Poftncmosfunt chordae , quas quidem func eorporaqu^ab extremitatibus mufculoru
oriu^ tur dC ncruis fimilantur, SC ad membra tenden^ tesmobilia pkrunc^ fua
recrac^ione retrahunt membra propter mufculi contradionem dC co^
gregationem,etpropter rerrorfum reductioncm uel reditionem,3(: quandoc^
relaxant laxameto fui',proptereac]fjmufcuIus dilatatur cum ad fuu redit
fitum,aut fapra menfuram , quam eius ha^ bet rongitudo,&: iiapra
difpofitione quam habet cum i'n fuo naturali cxiftitfitu addit,ficut inqui--
bufdam uidemus mufculis, Declarat nunc Auji.chord^m qu« cft quartum mcmbru .
confife in ordine.EtTtoc facit dupIiciter.Primo quidem ip/ ■
fumdeclaratcxfu<5QrigmecSj:operationc vel ffne » fecundo ^:' ' , ; Vero cx
fua compofitfortc\fecmid3»ibiLQ.U3e quidcm fecu^ *■ ' "
aumplurimum&c.l Didf prio q> poft neruos futit chor dx,quaE funtcorpora
ab^iJn cxtfcmitatibus mufculorum orta 3C neruis fimilia,^^ ipfae chordg
ter;dcntcs ad mcmbra ipobilia plerunq^ retracflione fuaretrahunt ,membra
pptc"^ contradionemd^congrcgationcm ^proptcr rctroruu^ rc ducfiionem
mufculi»quandoq^ etiam ipfa: chordae relaJfant mcmbra relaxamento mufculi ♦
quiacum mufculus» rcj^ dit ad fuum fitum dilatatur aut addit fupra mcnfuram ...
>- habct cius longitudo,& fupra difpofitionem quam habct cu njL-c^,'
eftinfuofitunaturaIi,ficutapparetinquibufdam mufcu»St jnurai> p^.^^ ^^^^ ^ ^
^^p^^ aliqualitcr didum cft , 3C ineHus gx ^'^^u^"» tcxtu apparebrt ,
mufculus intcgratur ex triphci ^^^\ic'u ^"t)ftantia.f.ex vilis
carnis,nerui,ct ligamcnti^vilUs liga*"^ iripuci -j egredicntibus a
ligamcnto poftq^ ipfum ab olTe egrcditur 6C tcndit verfus locum vbi gencrari
debet mufculus ♦ yil»s vero neruorum egredicntibus a neruis poft$ ipfi nerui a
cc> rebro vcl nucha .pcedunt,& cxoppofito tendentibus ad cu> dem
loCum vbi generarlhabet mufculus qui villi ncrui 3C \i gamcnti cum villiscarnis
vacuitatcs repletibus adinuicem rpargiiitur & feminantur per modum cuiufdam
retis,ex qui^ bus tribus neruis conftituitur mufculus ipfe» Secundo no^ ta.q»
poftqp mufculus a iundura aliqualiter remotus gcnera tus eft,tuncduotantum
villorumgna.C nerui 8C liganicnti a mufculo elongantur,(^ magife vcrfus
iunduram veniunt, ibtc^adinuicem contorquentur(Ximifcentur,(icq?mcbrurn illud
conftiruunt,quod a medicis chorda vocatur, Tcrtio nota.c]^ in huiufmodi corde
gnone plurimum abundant uil/ li neruorum fuper villos ligamentorum ,
quodarguitur cx multafenfibilitateipfius chord^nam neruf quidem fentiiit,
ligamenta vero non.arguitur etiam hoc cx multa fifitudinc inter neruos 3c
chorda^q^ autem ncruis abundantibus chor da fit multi fenfu«
decIarauitGal^ttcchni. textu fecundum Haly. I M.fcaindum vcrocxpone Trufciani
tcxtu. H ♦ ^i^ ccs.nerui vcro 5^ tcnaros punc5lura cSic^cuius didi cxpofitio
nem in commentis corriidentibus rcquirc ♦ hoc tamcn fibi
VoluitGa!,infumma,f,^cx puncflura tenantos*i. chord» AVICENNJE, catur fpafmus
fere ficut ex puncflura ncrui,hoc autcm no uenit nifi cx plurima fenfatione
dCc* Qiiarto nota^q» clior da non tendit nifi ad membra mobilia , nam ipfa
finafr or^ dinataeftad motum,cS(:ipfius iuuamentil eft mcmbramo'' uere motu
voluntario. Qirinto nota.q» AuiJniila particu^ hj6C ad mcmbra tendcntes mobilia
pierunq^ d!ctnotantcf addiditly pleruncji.namaliquifunt mufculi non habente?
chordam in fua extremitate faltem manifefte,cuiufmodi fut mufculilongitudinales
ventris ^dC mufculi frontis , vt patet in anatomia» Sexto nota.cj» ex pnti
textu poteft trahi mo'' dus c3<^ordo quo membra voluntario motu moueri drir
, dC ctiam quo mufculus mediante ciiorda feruit ipli motui VO'' luntaiio.Nam
virtuce voluntarie motiua imperante flexio/' nem biaehij.exempli gratia.ad
partem domefticam mufcu lus contrahitur6<: ficabbreuiatur*cjuare contrahitur
cliorda' qup eft in extremitate mufcali,^^: fic trahitur iundura,cSc: fic
fleCtitur bracliiumadpartem domefticam feu interiorem» Cu m vero fit econtra extenditur
mufculus,i5(^ cliorda,(Si iii'' cftura,(5^: fic mouctur bracchium ad partcm
fylueftrem feu cxtrinficam» Septimo nota.q^inpraedicflis motibu-J.f.ad^
partenidomefticam (S^ad partem fylueftrem multum feiu" uant mufculicirca
idem mcmbrum corttrarie lituati . nanv contracftis interioribus mufculis
extenduntur exteriores.iS^ ccontra,contracfcis intcrioribus extenduntur
interiorcs mu^ fculi» Ocflauonota.cjiintaU uioiupropter retradionem chordg
accidit qficp fiei i mufculi contracftionem, congrega^ tioem,c5<:retrorfum
reducflionem,vt diciturin texiu.Quod dicflum pFes habct expones. Priraa eft
cuiufdam Anronij deParma,qui per contradionem tntelligit lciicm conftri^
dionem.per congregationcm mediam conftricftionem t SC per rctrorfum
red(icT:ionem intellrgitconftricflioncnj veiie'^ mentcm 8c valde fortem.
Secunda expo cft Mundini fe/ re in omnibus cum prasdicflo Antonio concordantis
, nifi q> adtertiumterminum.i.ad retrorfum reducflionem addidic
dicens,peripfam intelligendum elTcmotum valdc fortem adfylueftrem p3rtem,ficut
cii alic,uis ita fortiter cxtQndat manum ad fylucftrem partcm vt Hedatur
rctro,tunciIla fc cundum ipfum appellatur rctroi fum reducftio* 'fertia cx'' po
cft GentiF qui per contratflioncm intelligit motum mc/ bri verfusoriginem fuam,
vt brachij per diiecflum vcrfus fpatula.J>congregationeinteIIigit motu eius
conftricftiuum in fc.f.uerfus eius mediiu^t: p retrorfu redudione intelligit
fcditLTcius ad fitii SC magnitudinc naturalc , Cicm cum quis brachium auc manu
violeter extederit aut ligua violcter ex-' traxcrit,dcidc ad fitG naturalc ea
rcduxcrit,illa vocat retror (a reducfiio. Nono e notada,(5> ficut cotigit
mufculu mut tfpFr cotrahi.f«ufcj ad fitili 6c q^titate cius naturalc,& ct
ultra ca,itaetCoiingitipm multipFi extcndi&elogari.f.donccp'' ucniat ad
fitu dC qptitatc eius naturale,& donec trafccdat ear ficut cu gs lingua
valdc uioletcr cxtrahit , aut brachiij ualdc violcnt'cxtedit.Ethociagit
AuiJpntilra dum dicic,etqn chord? fupplc chordg relaxant mcbralaxamcto
fui»i.chord| qfuarelaxatioepptcrca(|>mufcuIus dilatatfeu elogat
poftcontracftionereditad fuii fitu naturalc.aut fupple aju» q^titate 5^: fiiu
naturali elogat,pptcrca addit fupra tn^^^^ ra eius
quahctlogitudo.f.naturalis,5£:fupra difponcjqp^'''^ cumexiftitin
fuofitunaturali,fiGut uidcmusin quibufda''' mufculi8,quia in prxdicflis» Qm
quide fecijdij pFm copofitx (5t cx nerii^l qui ad mufculu tediJt,a: ab altera
gte egrcdi^^^ & ex corgi buSjde quibus poft chordarii reU^^^'
netradabimus^Ethapcqufdem funtquac ^Jg^^i ta uocant ,quae et fecudu ufu 8>C
tadu ncruofa^^^ ftut,&:ab ortibus uenientiaad mufculum u^^f' dC fiunt fila
«pfa & nerui in eo.Quod erg^ dt ii^^ pra parte mufculf uocatur caro.Et quod
ab co paratur dC ad luduram uadit &: membrum Wm
colhgiturinfeipfoj&permutarur, ^^^^ K h gati» 0 F E N. I. ..l"
''jl'^.P3"<: AuicnotiScat ipfam cliofdam ex paKcfuc compofifomsiSi vulc
<j ipfe chorde fccundum plu.imut^ lum compofite ex neruis.quiaenim plus
ingrcditur de ner/ uomcompo>,cmchord|$ de ligamento, ideo fubiunxit rtu..,n
Ira ly feciinda pFm.Non ergo voluit dicere q, chor/ da qrKj, compofita fit ex
nerHis,& hoc frequenrius Jt qiitp ad mfr ,T
^^■■;i^'-f'='',^'"P«''t"«> eft,qui.f.nerui tcndu.ft r,, ^ f , 'i'
egrediuntur , fupple ab ip. bu^nlS" r ^^^""'3d°buiandum
lig,tmentis cum qui chL& rlTT"^''^ !;"P" eltconftituSt
d^ltrl ^ '^'i ^""f ^"PP^" compofita; funt etiS chor chorl,
'''^r '''''r'''"""^"''™''^ P'''^ relationetr,
chordarum.f.,ntextufequenti.Eth3ccquidcmcorporaf.,e pi2 l'gamenta, qux et.am
co, pora dida li. gamenw.fecundumvifum&tac^QexiftuntnetuQ&.i.ner. ws
l>iB,l,a,et ipfa eadera vcnietia ab oftibus a quibus oriflc
vtdcmeft.vadumadmufculum.i.verfusmufculum fuiv Ple ad obuiandum nerui9,qui vt
diximus coftituto raufcu^ loexcuntab.ftaparteadobuiandumligamentie vt nemi cum
l,gament,s,& ligamenta cum neruis fe inuicem cltor qucndoconftituunt
chotdam.fdeo fubiungens ^1*,,^ " .us conftitutionis dixit Aui.&
ipfa.f.Iigamen?! 'i" fila.i.fcindunturinpartes fubtiL fiSm fil? adinuicem
contorqueri pollint in eo.f cor 1 turchordaco„fti,uendo.Et poftX^uitS''"^?'^
bu^conftituaturm;.fcuh^^^^^^^^ T.tT3J^^tlif ^'«xldominaturin mufculouo
li8i.ur.i.cont,ahitur&'^erl3l^ ~' "po„i,quod cxpluribus deMt L
p"" .™™P°'^"°"^ Ks textus habent fir-n^f a<;clarat.P,imo
quidem quia p u fiti&c.Secmifq""in«x,n'^^ Ui in «,quod ex^^unt f
c &t7J"n"'^''"' 'P'"^ * "" fup.ficutW
ineS.f?rufcub Tir!^''?r^ * "^^^^ quodfequiturin tex.de mufaW^^^^^ «.Undo
nota.q. ex prxdia" 0^^ ! '°1"i«"-- Se petfubftantiam mufculftS
f„-;^^"- *-'"i- It.nam licet mufculus non poffet co. r«^ l'"''
«menfuntipfsdicendipaZfr^^^ 'i^non grames.quod ex hoc fa.fs orlk!, ,
'"'""'^'''i inte.
rculusdic^urinftrleSSr'^^";'^?"^-''^'"" «xm
vtfuprap,tuit,modrvenx&a? ■'^'^'5'''"* «lon ordjnantuf ut clarum eft T
"'"^^'^ huiufcemodi «PitutetiamaGar.i.technrtext,. rr"j'* ^
^""^ ^"'•^ H*Iy.?>.ttaaatu
detefticulis.fecild.^""'''"" '''Pofi«one J«.fciani
,ex.,7.& volo ponte"!™^''' /T"^™"^™ quiaclarior cft,vbi Cc
dicit GaP Eh "^^""^Jo"'^ fecil
.^^■«eftcarocora^fitaexcarneSS,"'"^'^'''' 'I''- qu>
■nuoIuuntur.r.a,<in,.i.,^ fi,!!;''.'"^' P.""ia 'S: ex vil.
foc ide 'o^DefV.;^ ^^,'"* €it niu !itap au3c res.f x>;if • T.
^"•«'^•n in mufculo^; Jjntjv^ ipf^ "on, funt coplentes fu^^ »M
mufculo,^ eig^^^a^uuant ad hoc ut rcmaneat.f.fu^^.
eiiaincolligit^J|^^*^>"cndo nutrinrentijvtdcm eft u . •
'^«dcm.Gar.primointeriorutn* Poftcasautcmf qwaecfamfantqu^^'.^^^^^^^ ^qngdam
funtquJ;^^^^^ figamcntauocatur, appropdanf.,d ue.n '''' ^'^''^'^^ ^'^^'
^«iJrnonuocafmnifw'^^^^^^"^"''^"'"^^^^
^"^^S^rncnta.&illudquid^ D O a V. 41 admufcuIiinocxtcndit,fcd tmquod
mtcrduo cxtrcma ollSu lunc^urx continuat,aut /ntcr alia mcbra 5C una re alq
firmit' anncdit, prxter hoc q? Iigamcntum uocatur.ctiam^nq,^ nommc ala hacab
ucl alcahab approprianturJigamcntoru uero nullum fenfum habuit ne propter motum
multum et fricationem doIerct,tuuamentu aute hgamcnti cx eo quod pr^milTum cfi:
perpcndit. lnparteifi:aAuic.notificatIigament;?,dicens ipfa Iiga> Lioame
menta eflfe corpora neruo fimilia*^ ifta dicuntur eire dupli .5 ad
cia.Qiiaedam.ii.abolfeegredientia tcndunt ad compofi^ sH.mrv tionemufculi,&hxcvocanturabfoIutc
hgamenta d^no vocanturalio nomine.Quedam vero dicuntur eflfe ligame ta non
tendentia ad compofitionem mufculi,fed tantu mo do coniungentia os
crioflfe,ipfa<$ ffrmitcr adinuicem cone dcntia^iS;: hacc prartcr hoc quod
appellanc ligamcnra , ap^ pcllantur etia arabicc alahacab vel alcahab,quod
latinc fo^ nat membrou? connexio,Et fubdit Aui»q> nullum ligamen
torumhabuitfenfum,negpmuItumotum 8c fiicationcm accidentcm fibi in motu
iundurarum dolcret. Poteft addi <S:aliaratioprobabilis.namcum ligamentum
oriatur ab olie vtpr3Edidumeft,oiraautemtcrrcftria funt & prxter dentcs non
fenticntia,idco confonum eft ligamenta no fen tne.ruuamentum autem ligamenu
dicit Aui.ex prardicftis paterc. Scicndum quofdam crcdi^iffe non omne lioamc
tum carerc fenfu,fed folum ligamentum coiundionale.Li gamentum vero ingi ediens
compofittonem mufculi putac fenfum habeie.Propterea ^'•^•can.fcn quarta.frac.4»
cap, primoinfinedicit Aui.^S;: in vulneribCis 3C in difrupiiomV bus
quaeadueniunt ligamctis nJfccntibus ex oire ad os no cft maIum,«S^ fjfferunt
vchementiprct^otfuram.Ex quo du do capiunt illi qj in vulneribus &
difruptionibus quf acci duntligamentis rcndentibus ad compofitionem mufculi eft
malum,& eiiam ipfi minus curam recipiunt. Quod di^ cunt ipfi non accidere
nifi proptei fenfum horum fecundor rum 8C propter carentiam fcnfus illorum,de
quibus loquit Auic.Ioco pracallcgato.f.neruorum coniundionaliumJde etiam
vidctur innuerc Gar,7,dcingenio fanitatis. Adqs potcft rcfpondcri q, fiue
Aui.fiuc GaP.dicat ligamcnta co^ poncntia mufculum haberc fcnfum,non
intclligunt liga-^ mcnta dc fe habeant fenfum , fed q> vt funt coniuncfta
ner^ uisinmufculicompofitioncperquandam communicatio^
ncm,&impropriedicunchaberefenfum. Exquibuscol Li>am- ligi potcft triplex
ca neceflfitatia ingrcffus ligamenti in com to^ n ^
pofitioncmufcuU.Primaeftvtchordam iundurx iunge> ce^-
ret.Sccundacftvtfcnfumchordgancruo datum aliqualit* rrinr^^
obtudcrct^Tcrtiaveroeftvtilliscarneisnimis valdemol ^ * libus foliditatem
&:fuftentationcm daret» Et poft Iigamcnta funt artcnx^qu^ funrcor^ pora
quac a cordc na(cuntur,concaua , tn longt . tudtncm cxtenfa,neruofa 8C in fut
fubftantia li. gamcntaha, habentia motioncs dilatando fe 8C conftringcndo
quxcxquictibus drfccrnunrun Notificatarterias.Prirao cxortu,forma coponc,etopo/
nc.Secundo ex fine.fecunda ibiLQuar quidcO Dicit.Pri
moq>poftligamctafuntarteriar,qfuntcorpora<5(:c»' Scie n dum primoq»
Auf.notiffcatarterias mulriplicir. Priiiifoex ^^.^''^^ originc quia oriunc a
cordc.Sccndo ex forma Qa cocaue in logitudlne ^tcnfac.Tertio ex coponc,qa cx
vfllis lipamera libus 5C neruis vt cai?j fuBa fit folidior 8C fpiflfior ad fpHs
de P^^^"*^*"' bitecotincdil&refiftedijmotibus.Quartoexooonc dila^
tac.n.^coftriguc,&:iftimotU6cxgetibusdifcernuc eo n q,arteriaaliqii
jcutitidigitil&aliqfi defiftita percuVionc deldc itcrato redit ad pcunedu
cophedit q, moucc dilatado ct c6ftrigcdo.Prio motu dil«^ Cnic diaftoli». Sc^o
mo tu coftri(flioisfiuc fyftoli8,i6 ex ^etibus.i,ceflati6ibus,a ii>
Iacob,s.i»axiio Ff Eorly European Books, Copyrigh) © 201 1 ProQuest LLC. Images
reproduced by courfesy oIThe Wellcome Trust, London P R 1 M L C A N. cuPfionc
comprarheditur quod mouct dilatando 3C coftrin genJo* Sciendum fecundo q>tam
in ucnis pulfatilibus qusc dicuntur ai tcriae;q^ etiam in uenis no pulfaalibus
qug abfolute uenac dicuntur'funt porofitaies quxdam. Vcrun^ tamen porofitatcs
artcriarum funr angulliorcs qpporo/ita'' tcs venarum.hoc autem clt propter
plurimos fpiritus, qui in ip(is arterijs continenturJdeoq? dicuntur ipfa
arterie fe/ cundum quofdam qualiardtg vix»Hocautem intelligiha^ betquoad
prxdidas tunicarumpotofitates. namineisut patet in anatomia eft noiabilis
concauiras. Sciendu tertio q» ex prpfenci textucum Aui.dicac in coarterias
eilecorpo^ raneruofa.aliqaccipercuoluerijtipfaseirefenfitiuas. Pro cuius dicfii
intelligentia aduertc q> fi uenemus potiere in eis clTe fenfum,oportcret
poncre ipfum ec ualde obtufum , qcf arguituT ex plurima ligamentalis fubflanii^
permixtione, ut patct in tcxtu. Verilcamen li quis uellct tenere ipfas ar tcrias
nullum haberc fenfum,facilc poficc foluerc rationem tcneniium oppoficunuNam
polfet dicerc illumtextum in quo Aui.dicic arterias cllc corpora neruofa clfe
cxponcdu. i.corpora neruis fimilia ex quo tex ♦ poftea non fequeretur jpfas
clte fenfitiuas.Nam ut fupra uifum efi: etiam ligamen ta dicta funr elfe
corpora neruis fimilia,qug tamcn ut patuit .fenfucarenc.PolTececiamhocidemexco
quodfequitur in tcxcu.f.ipfas arterias elfe corpora in fui fubftantia ligamen
taIia,quodfatiscuidenterarguitca8carere fcnfu cum liga^ menta ut didum
eitjfcnfu careant. Quae quidc ad hoc fuerant crcatap ut cor euen^ tctur,&:
fumofus uapor ab co cxpeHatur, dC Cpi^ ritus membris corporis diftribuaiur .
Notiffcat ipfas artcrias cx ffne» Scicndum aute q» cor, ut infra uidebitur cft membrum
principalillimum , a quo uita&calorin totodependct. Ideoq: quemadmodum di^
Cordis xit, Aucr, 2 .coniget.ipfum cor ftat in corporc ad fimilitudi necelTi^
nem unius cl bani ignis in domo, in quo corde cx fanguinc tas tri/ gene ratur
fpiritus uitalis,ct cx fanguinc ucnali fft fanguis ar plcx» terialis.
Exquoinfurgit cordi triplcx neccfiitas. Ptima cft necclTitas cueniationis , nc
fupcrincendatur & refoluat .fpiritum.Secundacftnccclfitas mundificationis
fumoruni capinoforum,qui pcr actioncm caloris in humidum fangui
neum6^adhucmcmbralecontinuc cleuantur:rcfcnti aute calorem extinguercnt^Tcrtia
cft nccciTitas tranfmiiTionis fanguinis artcrialis 8C fpiritusuitalis fupcr
toto,ut eis nicm bra conferuentur.Primf nccdfitati fatisfaciunt artcri? per
diaftplcm 3C fyftolem,rccipicndo pcr diaftolem acrcm fri^ gidum a pulmonc 3C ab
cxtra.5!: pcr conftricftioncm dum dilatatur cor ipfum in cor pellendo. Et
fccundae fimilitcr. Diim enim conftringitur cor dilatanturartcri? 3C recipiunt
acrem calidum 3 cordc , 3c fumum qucm pcllunt ad puP monem.Similiccr tertiac.
Dumcnim dilatantur rccipiunt a cordc fanguinem,(5<: fpiritum qucm poftca per
c5ftricfiio nem ad mcmbra diftribuunt» Poftfunt ucn^qu^artcrtfs fiPcscxnt/cd
funt ab hcpate dC (unt quietc, quae qufdcm fucrunt crcatixadhocutfanguis
mcinbris quacfiintui corporc partiatur. • 1 ^''-^" Venx Sciendum qiiod hic
uenas notiffcat., Primo cx forma qa mPiipfx
ftmilesfuntarterns.Secundoexortuquiaab hepatc oriuc, notifica Tcnio ex
operarione quia quictx funt SC propter hoc diflfe> tio. ^""^
ai^terijsiquia arterip mouentur. Quarto cxBnc vt
fangjinemparriantur.i.diftribuantmembris. Ideouena defCripfit Conciliator
dria.47.q» uena eft corpus pannicu^ larc l cet magis ^pric IigamentaIe,Iongum
concauum,uni ca tunrca conftitutum/angul*! 5c fpiritus naturalis pro n.u>
tricatione contenrtuum. Ex quibus comprfhenditur mul tiplex diflfercntia
int^rucna (X: arteria. Prirap quia «cnitf^'' AVICENN ifi. cundum plurimum unica
continec tunica:artcria ucro dun bus.Dico fecundum plurimum propter artcriam
ucnalem «S^uenamartcrialem.Sccundoquiaucna quieta & artcria mobilis
cxiftit.Tcrtio quia uena plu» continct dc fanguinc 8C minus dc fpu,artcria ecotra.Quarto
quia fecundu mcdi cos ai tcrif or iuntur a cordc,(& ucng ab hcpatc» Pot
addi SC quinta dria qux fupra dida cft.f.quia artcrig hiit porofita'' tes
tunicarum fuarum anguftiotcs uenx:autcm latioreSr Dcindefuntpaniculiqui funt
corgadc filis neruofis non fenfu gccptis tcxta,quoi32 fpiflTitu^ do tcnuis
cxidiCjdilataca aliorum corporu fugfi cies coopenentia 8C cotinetia ca ]gg
iuuamenta. Notificat pannicuIos.Primo cx partc fot mx 8C toru co^ pofitionis.
Sccudo ex fine ibiLEx quibu- .IPrima pars pa/ tet. Dicuntautcmquidapanniculum
eftcdupliccm.qui I damtantumanaturaordinatusad tcgcndum mcmbruoi 8C ipfum
dctenfandum^quidam ucroliabet non folum hoc facerCjfed etiam fenfum
dare.i^rimus cft ligamentahs» Sc> cundus uero nerucus,6c: de hoc cft fci mo
hic, Ex quibus cft ut fumnia co^t in fua figura 3C facflura cuftodiant. Ec ex
crs eft utea ab alqs cor ponbus fifpendac &:cis annedatmcdiantibus ncruo dC
ligamento qua fila facSa fuerutexqui^ bus rexti fucruntficucrenes dorfo . Etcx
eiscft utmembra (ecundumfuifubftantia (enfumno habentia p ip(bs
habeatruperfiaem fuicftt-ntia fent ientem,qu2e illud q3 ei occurrit fentit,6(f
ac/ cidetaPr fencitqS incorporcaccidit quod in cis inuolutum.eft.Et haecquidcm
mebra funt ficuC pulmo,hepar,fplen,5c renes. haec.n.fua fubftan tta nullo mo
fentiunt,fcd necp fentir illud quod in eis pcrcuffioncm faat,nifi quod dc
pannicu^ lis fupcr ea cxiftit.CuLp in cis accidii uentus auC apoftcma
fcntitur.Sed ucntum icntit pannicu/ lus accidcntaliter proptcr cxtcnfioncm quae
c5/ tingit in ipfo. Apoftcma uero fentit principiuni panniculicxcius appenfionc
accidentaPr, idco qu6d membrij apoftcmatis grauicatc laxatur . Notificat
nuncconfcqucntcr Aui.ipfos panniculo» exttl plici finc uel iuuamcnto.Primum cft
vt fummam.i. mol^ iiibftantix membrorum pi gcipue mollium , ficUt cft car^
hepatis et fplcnis confcruetinfua figura,nifi cnim taliam^ brapanniculo
inuolucrcnrurfluxibilitatcfua in debita fe^ ranonpermanetcnt.Sccundumeftut
mcdianiibus ncru^ &Iigamentoquaefiierint fa<fla fila ,cx quibus poftca
^^^' fubtihlfimc contexta fubftantia panniculi,fufpcndat<5^3rt necflant
membrum linum alteri membro ut eo fuftcntctuf ficut ren anned tur dorfo per
huncpanniculum fufpe"^^ll tcm.Tcrtium eft ut mcmbra qua: fecundum fuam
fuh^^ tiam fenfum nohabentcoopcriantur fupcrficie fenfum"^ bcntc,ut
pofifit nociiiiia-uuatiua percipcre,& pcr hunc pf n
tiiciilumfentiunrmebraaliquaperfecX: aliquapcr accns, ut ftatim dcclarabiu
Sciendn primo q, mcbru fennf" per fubftantia fua cft mcbnl hns in fc
cSpfone qui c^ ucniens inftrm fenfus.Ecorrauerofecundu fuBamfeO^^ nofcntics
cftq> no habet copFone talc.ExcpUl pri»"^*^ paniculus tangcnsaui
fufpcndcs hcpar aut fplcne dCc* plijfccndi,utcarohepatisfpIcnis(5ec»
ScSonota.q»'" ^ qcf imediate occurrit paniculo, gra excpli, tcgenti
^^P^^^f fucrit fuBiuc 8C maFr iprefifiuri ^entit ab co per fe, ^J^^^r
impreifione facfla in organo fenfus.rilud ucro qcF eft J" nornate hepatis
fentiiur ab illo panniculo per accidcs^y vcntofitflfi P0 At App Virt Plex, Virt
f,Scs Slex, F E N. I. ventoGtas aut apa. Ventofitas.n.in carnofltate hepatis
txP itens extendendototam carnofitatem extendit paniculum. ad extenGonem vero
fequitur dolor excenliuus, cuius dolo/ tis caufa per sccns obieaiua eft
ventoliias. Primo ga me^ cliata.becundo quia non per^priam impreHionera q per
fe cffict >„ panntculn. Similiterapa exiis in carnolitatehepa. ns fenntur
per accns a paniculo.non.n.fentitur per imptef. nus tral. t & extendit
panniculum fufpendentem hepar V.-5 membra dolorem extennuu per paniculnm
inuoliente , ^ dolorem aggrauatiuum per panniculum n.fpendentem, Poftea eft
caro qua: eft locoru uacuorij imp(e no,qu5 in horu membrorum (itu in corpore
exi ItuntAipforum fortitudo quafuftentantur.
Noti(icatcarnemfimuIexlitu<S:iuuamento,Eft.n caro loco.,t vacuo.^
repletio.quia replet fpaci.-j cadcns intec fper matica membra.Propter quod bii
dixit Arift., . de siione an.mal,,.m.4^ap.<i,naturaoperatficutbon..s pidor
pr". mo I,„ea,.do &c.Et per carnem intelligere poffumus hc"
tofam&g andofam,&forteetiam pi^ueC-dedTtinte^^ fcgerecpdnt^nquidaintermebraetverasparesalatasc^^
putada n6effe.NofoKauteiuuamenti5 fecit carrreDlJdo ■nteUex.t du d,x.t,&
.pC? fortitndo qua fuftentantur. Inunoquocpueromcbro cft uirtus natura.
lftnu^r?r„'^?''"'""'"^°P'«'^- Ethocquide larea: unire 5(
fupcrflukatcm expcllere. P^n^iH::^^:^"^-'^ virtutueo.. cundoponitin
quTbusX r^B^ hxcquidem.V Srirl ''"'-^^^^^ LEtpoft q.in unoquoc«ipforSm r Z
'"""''^"*" '""^ cSpleturLn^
r'^^™'^Xr'""'''"' 1"^ ^bi affimilareunire.&Cup
.St.m';" ^r*'"' ''"""^^ -
P°*hEcui,-,uscuflibe.Sronrri""'i Sciendtlpri
conuenien,,peruirt„temiill "'^"'^- quia ^
'"*?5qufefta;a,fiue™i^" S;^^™;^ P"nc.>ali cum tc-ptrameto
quoona? arri^.^lir'^ ' qualitateafe <3iderunt,ponentesuirmrr,T
P^"^*'""2"°™"icre. animafundata^ l perTn^^^^^^^^
^'Prieratesin <3ainoperationes^x™nVs>,^„ j""^*
"'^"'^«5«,? finecog„itio„e:utpatedffre°r''^^^ «0.'. Ex quo „otato
folui pfit Z °- "f,'^"' ,
V,r,utesabinuicemdift,n8u™^^\°""'/1'"^^.""5 ^PPeti.
•".'«diftinguanturabara Po^eft „-""'^".'*''""^vir
«Ua du. f oiKr pofita de appetitu.f.t^ quidal ,ft '^"^'"^'» We,.
l'%^quidaaraIis.NaturaIi?d^rfi„ep:^^^^^^^^ "^™"' Vus
^^''^•Animalisveroecontra.vS S ^^^""''"^- enfein membro virtutem
expiilliuam» Altj pcr afifimilare intelliguntdigerere.virtus.n.digeftiua
aflQmilatiua vocari potefl:„p quanto ducic nutrimentum vcrfus fimilitudinem
membri»Ettu!icexpIicata(ftum virtuiis nutritiuse cuiqua tuoroperationes virtutu
miniftrantiu fubferuiunt,attra<fti> ua retentiu3;ailimilatiua.i.digeftiua
operario,ec expulfiua. Altf dicunt q> per rem nutrimenti inielligi debet
adus nu^ tricationis qui integratur ex tribus adibus^appone^quaeat tradione iSc
retentione perficitur vt diduni eft, aHimilatio nc 8<: vnionecui
fubfeiuiiexpulfio fuperfluitatum rema^ nentium, Contra quia tunc eademvirtus
eftet miniftias AffTa cc miniftrata contra Auic.infra arguirur
confequentia,quia ifti tres ae%s miniftrant nutncationi,veI faltem aliquis
eo> ^ rum qui eft digcftio 8c quilibet talis eft miniftratus pqua^ toeft
aclus nutritiuae.igitur^c. Proiftopoteftdici primo
c;^nonomnisdigeftiuaeftminiftrans,fed folum commu^ niSrAlitcr c)> non
rcpugnat eandcm opcrationem totalem (S^ virtutcm fccundum diuerfos adus
miniftrantcm &:mt,^ niftratam efife.cadem.n.nutritiua virtus fccundum
acftilap pofitipnis fibi miniftrat quantum ad adum vnionis dc afli miiationiStScd
dc iioc plus infra» Etpoft h2^c quide mebra diuerfificant. Sunt
n.eoruqua:daquacpr^ter,hac uirtutc infuDalia mrtute hnt qu? ab eis ad
aliud^pcedit. Et queda funt eoru quar hoc no hiit. APr quxda eora funt qu3c
pr^f er hanc uirtutc infuper ui rtute hnt qu^ cisabaliomfluirSt^funt
coruquxdaqua: non. Diuiditmembrafecudumdiuifionemfumptamexpar> •
tevirtutumcommunium.Etprimopracmittit diuifionem quandam confufam.Ex qua
fccundo infert diftindionem euidenciorem.Tcrtiodjfcurritper mcmbra iftius
diuifiov nis.fecundaibiLCumigiccompofitio.ltcrtiaibiLDcmc^ brtaufcm.-l Dicit
primoq, mcmbrorum noftri corporis ^^bfo>
quatuordiuerfitaresreperiuntur.quxdamfunt quse prptcr ^"'lo^ hac virtutem
in praxedenti particula tadam habcnt virtu tcmqirpabeisproceditadaliud^quta.f.
influunt virtutcm S"a^ alrjs.quxdam vcrononhabenctalem virtutem.Etiterum
^^Mcx quocdam funt qu:c recipiunt uirtutcm ucl influxum ab alns membris»quacdam
vcro non. Cu crgo copo fiet fequctur q, cft mebrii fufci piensSCtribuens^at:
mebrum tribuens &: no fu fcipicnsA mebrum furcipiens 8^ non tribucns
&:mcmbrum nec^ fufcipicns neq? tribuens. Dicitquodcxhis membris adinuiccm
combinaiis fc/ quiturhsccmembrorumdiuifio,fciIicctquoddam eft mc brum
fufcipiens 8c tribucnB,quoddam fufcipicns Sc no tZ bucns A quoddam tribucns 8c
mn fufcipiens , quoddain nonfufcipicnsnectrfbucns, uxtr^ —
"'«ruraicmeiicauplice» 011^^-- — »«.cii^ CJ^f''^'^''^'<^^ohmcoc,vt
digcl^ua .L?'^';''^'^ Dc mcmbri autcm tribucntis 8C fufdpientis
[^^^'^fionenonclubitamus.lnccrcbronanc^et hcpateomncs conucnerunt medici, q?
uniiqcPcp corum uirtutcm uitxfufcepit&calorenaturale &fpmacorde, &:
unuquodcp eot^ principium habet uirtutis quaaltfs tnbuit. Sed cerebruqutV dem
prapbet fenfum fecundum quofda abfofu^ t€,dC fecundu quofda non abfblute.
Ethepar eft principium nutnmenti fecun di5 quofda abfolu tc,6^fecundumquofdam
non abfolute. Declarat membra diuifionis^Et primo Drim Jri.r^ - • bus non cft
ambiguitas.Sccndo rclL^n ^S^^ maiordifcordia^fccudaibiLDcalnXo^^p^^^^^
Sccandofccundum^ecundaibiLSeSt^^^^ primo non eft dubium mucniri mcbru tribucns
8c faki^ Iacob.8,uauic» Ff g tes cocs quibu;"°" vnoquoc}; mebro quaml
uitAui.qfiS VirtuHs ,'^^n-fpletu:\*grs'-?^c.qu^ '*fitiup ''"^ aiftijv;*
°"endn,ertiovtdntquid5,A ,5 fimul peroperatiorrl?"'"""=>^-''-='PP°"'"'
q"=epe fidf Plex. '^='.a:o.„.nutrime„ attraaiux & rete„,ru™' P"»^
mcbri,& rete„,io^""' ' porofitatibus coibus ad L
8«tionemperficitur.a(ri~T'''PP""''" vniovero Der3i ""tritiuaagente^hum
dst''?^'™ '^'P°'*"P"virtur€ '"»ccntibus &c.Bt quiain ^
^?™il5do P«'Huutn quodneceirjrium ^ft 'S°""™3"« aliquodfu
•"«««xpellij ideonecei&riu eft P R I M L C A pien3»oe5.n»medici
conueniunt q^derebrum «Sihcpar a cot de recipiunt uirtute uitae Sc fpm 3C
calorem naturalem , 3C tamenunnquodqjilloij:eilprincipiriuirtutis$ alteri me/»
bro tribuft»f.cerebrum animalis , (&:liepar naturalis , licet
quofdam.f.Gar.<5<:Pla»cerebrumfit principium pracbena fenfum abfolute,et
fecundum quofda no abfolute, quia no principaleful5m.c&:liepareftprincipium
nutrimenti fecun dum Gar*abfolute,fecundum Arifto. non abfolute» Pri' Virtus
nota cp ifti tres tcrmini in Ira pofiti ab Aui. f.uirtus uit? vitg qd; calor
naturalis,^: fpus idcm fcre important , licet fecudum €t calor uarigg
denoiationes Hc noienturtDicit.n.uirtus uitae p qto naturalif jpfo jgn^ fnftro
ogones uitae perffciuntur. Dr calor natura ^ lis pro quanto ipfo uel eius pntia
in membris , mcmbram fuo elTe naturali conferuant.Dr autcm fpus pro quanto eft^
corpus quoddam uaporofum» Sccundo nota duplicic imaginari pofifumus cerebrum
«S^^heparuirtutem uitx ca> lorem naturalem 3c Cpm fufciperca corde. Primo
quidem * quia cor prius generatur q hepar aut ccrebrum,dicente, A,
tertiohuiusfen.i^i.trad.i.captt.fic^t: ueritas quidemeft <p primum mcmbrum
qd* creatur eft cor.exponitur autc creatur.i.gnatur.cum ergo ipfum cor primo
generec influit dcinde fpm uitalem ccrebroiS:: hcpati quo fpiritu uitam fu^
fcipiunttSccundo uero pofifumus imaginari q» ipfe fpiritus gignitiuus feuuirtus
gignitiua mcdiatcfpiritu gignitiuo cx matcria proportionali gcncrationis
ccrcbri gcncrat fpiritii uitalcm in cerebro,& fimilitcr cx materia
proportionali gc fierationis hepatis generat fpiritum uitalem in hepate,Qua
litcrcucjtamcnfitimaginandumcftq^fipcr pofe corinuc mancret talis fpiritus ita
intcrfecaretur q> non foret nccella tius cordis influxus,ut coUigitur primo
interiorum.Ex quo patetci> quocurtc^ pracdicflorum modoi^j adueniat primo
fpiritus uitalis in cercbro fiue in hepate influxus continuus fpirituum a cordc
ad praedicfla mcmbra cft maximc necef farius propter reftaurationcm cius quod
continuc depcrdi> tur»Ex quo ctiam notato tanquam optimo fiindameto foj/ ui
DolTuntdiflFicuItates qpplurimac circa hanc materiam c^o^ Ccrcb^ tingcntes,
Tertio propter illa uerba Auic. pofita in pnti anprlci^ textu.f.fecundum
quofdam abfoIute,(S: fecundu quofdam Daiius "O" abfolutc &c.Nota
intcr philofophos 3C mcdicos eft di^ hcDatCt fcrepantia de principatu ccrebri
3c hepatis» Volunt.n.philo * fophi licet cerebrum dicatur effe principiu fenfus
dC mo/* tus.non tamcn dr eftcprimuprincipiu talifi ogonum ♦ po^ nunt»n»ccrebru
opcrariuclut quidam cordis uicarius, ct m uirtute cordis^SiFrq^ dicunt dc
hcpatc tcnendum ciTc refpc^» (fluoperationum quas cxcrcet.Mediciautcmponunt
ccon tra»Volunt.n.cerebrum cfifcprimum principium fcnfus^ motus,non autem
opcrare in uirtutc cordis , ncqp ut cordis uicarius^Similiterc^ dc hcpatc fuo
modo dicut»de his tn in^' Nutrim fra etiam dicctur» Qi.iarto,quia
Aui.dicitinlrahcparel'^ tum du'' fe principium nutrimeti. Nota cj>
duplicitcr poltutnus noc plext imaginari fccundum cj» dupliciter fumitur in
nutrimentu» Primo.n.per nutrimctumpolTumus intelligerc matenam mcdiatam
nutricationi8,cuiufmodi eft folus fanguis fccun>' dum tencntcs folum
fanguine nutrirc,autalij humores pcr^* mixti fanguinijfecundum tenentes
nutricnda membra fc> cudum uarias corum coplcxiones uaria rcquircrc nutrime/
ta» Verum qualitcrcunq^ fumatur fatis cft pro nuc cj» illius fanguinis fiue
illo humorum hcpar cft principium cffcdi^ uum.Secundoucropcr nutrimentum
polTumus intciligerc nutricationemuclacflumnutriendimembro^oiumtranf/
tnutandoJ.fanguincm in humiditates fecundas, 3C conucr tcndo tn in fuBam mcmbri
qu3E opo etia fft uirtutc hcpatig tranfmittcntis fpin nale adfingula mebra .
Siccrgopatct q> quot?uqj d\<^0Y^ modoi^ fumat nutrimcntu,dicfla Auicv cft
uerij.Magis tfi .pprie cft itelligedu fiimcdo fecndo mo, Dc mebri autcm
fufcipietis SC non tribucntis inucntionenon dubitamus , ficut caro cft quae
fentiendi uirtutem dc uitse fufcipi t,dC non cft aU cuius uirtutis pnncipiu qua
altj mo tribuatt A V I C E N N -ffi. Dcclaratf<ccundumdicen8 non eflc dubiu
inucniri m€> brum recipiens 8C non tribuens,ficut eft caro qux a cordc 6C
ccrcbro fufcipit uirtute vitc fcnfus,& tn ipfa non eft prin cipium uirtutis
alicuius influat alteri, Nota q> licet ca> ro altcrando os 8c neruum fit
ca c^ os 5^ ncruus habcant tc peramentum talc quaie non hrent non contra
opcrantc car ncquia tn caro non tranfmittftoffi ucl neruofpm aliqucm cuius ipfa
fit principium,non dicimus carnem tribucreo(& vel ncruo virtutcm aliquam.
Dealtjsucroduabusdiuifionfs partibus iti unacarummediaamagno philofophorum di
ucrfificatiTunt.Philofophorum nan^ magnus dixit q> membrum tribuens ct non
rccipicns cft cor.ipfum cnim cft omnium uirtutum prima ra dix,QC
ommbusalijsmembnsfuas tribuit uir^ tutcs quibus nutriuniur &
uiuuntjSCquibus co prxhcndunt quibus moucntun Pertracfiat duo vltima membra
diuifionis pofitx.Et pri mo primum» Secundo fecundum.fccunda ibi LPoftca m
alia.lPrimodccIaratponcm philofophi in hoc. Secundo medicorum^Tcrtio comparat
iftas pones adinuicem.feciJ^ da ibiL Medici autem»ltertia ibiLEt philofophi.n
Dicit primo q^ in vna dc vltimis diuifionibus.i» vltimis mebri» diuifionis
medici funt diuerfiflcati a magno philofophoru. ^|^( f.ab Arift.Dixit.n.magnus
pliilofophorum q^ in nobis re> ^ peruur mcbrum tribucns 3c non fufcipicns 3C
illud eft cor: ^ ' quoniam cor omnium uirtutum eft prima radix, 8C otnnu r^^^
busalijsmembrisinfluitfiuctribuit virtutes fuas quibus P nutriuntur.it
naturales^&viuunt.ftvitales quibus apprg^ ^^^^J hcndunc.i.animalescognofcitiuas&motiuas.
Scicndum 0^ cp fecundum fentcntiam Arift.i.degcncrationcanimalin: P y 8C alibi
vbicunc^ dc corde loquitur^Cor cft principale om
niumuirtutuprincipiu.Etadhocadduxitpluraprobabilia motiua» P rim um ,quia i n
oi multitudi nc bn ordinata opor-' tct rcpcriri vnu principium,& lale non
eft nifi cor» Secudo {jgnis,quia primo cp viuit 3: vhimo morit eft cor* Tcrtio:
quia oes opcrationcs nrx pcrficiuntur pcr fpm 3C calore cu ius cor cft
principium 3c fons.igitur 8Cc* Et fi contra ar> guic,quia cor ab hcpatc
recipit fanguine , 3c a ccrcbro fpm alalem, Diccrent <^ nec heparmec ccrcbru
mandat Cor> di nifi illud quod facit virtute cord<s,nec rcmandat virtute
ijpriar Scicndum fecundo c^ide philofophus voluit tni ^ vnam in nobis cflfe
alam cuius principaliffimu organucft cor,aquodcpendcntoiaaliamcbra infuis
opcrationibuf» Et cj> fpiritus vitalis qucm cor in omnibus membris diftj^
buit eft gencralc inftrm oium opcrationum,Iicct cu eo co^ currat altj fpiritus
mcmbrorum complcxioncs* Cor igiw*^ cft ti ibucns 3C nullius altcrius virtutem
fufcipicns» Medici aute 8C quida pnmora philofopho^^ has uirtutes in mebris
partiti funt & non dbc^^ runt q) Gt mebrum tribuens dC non fufcipicns.
DccFat pone medicoi^ diccns q> mcdfci,vt Ga. 8C^o(^
qucntcSj&quidaprimoij^philofopho^.f, Pla» partitiTu^^ iftas virtutes ;
raebris dicetcs nullueemcbi^z tribues 5:^^^ fufcipiens» Sciendu cp P\^*8C
GaP.fequcns cij cx intetio ne pofucrunt i n nobis tres alias nalc»CvitaIe,fiue
cocuP"^^ bile&intellcdiua.Prima dixcruteei hcpCtScSam in/^j.
dctTcrtiaiccrcbro^QcJ^autadhoceos moucrc potuit v ee,ga difticfla gna oponn
rcqrnt dfti^flas virtutcs ^^c"*^ * fpem vel gcnus,fcd nos diftidaso^oncs
gfic J no^'*'^^ pimustcrgo opj vt virtutcs 8c tj^ameta fint diftitta»^ feqntcr
qcF in nobis alia gnc vcl fpe crit aia cordisalia patis ,8C alia ccrebri,5^ fic
in nobis crunt tria ^^^YHactct cipalia qug funt iftarum trium aiaru organa» Et
c^^^ dicebat ch licct cor fit primu principiu in virtutc e« o^ vitali,non tii
in oibus alrjs^fcd in aiali ccrcbru & lihcpar.Et<jficutqadopcrationc»
vitaks pMct cci Vi COI hu tiii F E N. I. perimel? • n'n''';'-
Etproiftoadduceb.tGaF.e. Vitiu !. = r"r;'"°
"^"P"'"-""! kfocerebrolsdi V.
te[Ci!eeTr"'*'^''°^*r''^'=''^'Ef°'^^P^'^"''"^'' t?'''e vere ^^u^
.'""''■"'?''''''''''" '"^^^^^ elTe "'• 7.T
Sualiter fuafiones fua: &ah^pofi«aG,r.concIudanr,videbiturinqu=eftione.
ttphilofophiqmdefermocum fubtilit' cerd hcatelt ueracior/edmedicorum fermom pnV
mis cum attendicureftmagis manifeftus.
^^^^^^^'■'''^'"''''^'■"'""^'"'"'"''^'''^"'''"btiliccer.
oncac elt veracior,quia fupcr vera ratione meiaplwfica ec PliylMa
fundatus,quia.f.in oi multitudine &c,& q, animal quodhbet perfeaii eft
vere vn5 copofitu naturalT&c.Tu ' oppofitum fequit ad ponem Platonis et
GaF.Sed fermo TrfT S^""" ™anifeft,or,quia rei manifeffio
ri.f.fenfui5iexperimentoinnittitur,vttadumeft. Poftca in alia diuinonis parte
diuernficati funtmediciinterfea^philofophi intS Vna rumfim.da nonperdurant
nifiper uirtutespro pr.asqua.funt.neisqaa^nonabaInspr.ncifns as,nfluxerunt.fedperilhsuirtutes
cum nutri. mentume.stranfmittiturfibifu}ficiunta:nea, heoateer rnT - Propri»,
^d ab nutnmentumquandoeis apX tur?A S n°r^^ ''^'^ «U3C virtutes ab heDate et
^0.^^ • • ^ "^'^*' Pofuerunt influxerunt,6^inerqle^^^^^^^^^
ifalecundaVofit::;^^.^^:;^^^^^^^^^ Sciendumq, fineahquoinfluxucX:dependendrriV
"^^ «n operationem,fua ita i ad hoc a, T Pi'"^'^^^^ P^t ^^'niemum
nonVequirimr ahq°'istfl^"^'^^ ^rr^Plexio innata contrada^a p
?ncln^'^^^^^^! ^"ff-cit «^;dataa generante^fciHcetfpermate^^^^^^^^^^^ ^ ^;^ctp.t
influxum 6C pendet ab hepa S ''"^^ «Ji Wn «"^"'bro quieta,vt
videbil "n " ftracfua p7oS^f ^ttmet uc m requen J8'demo duabusdiuerQt
^S^'^^"^^^»^"'^'^'^^^ hfs ^eni at,neqj paiet IJ'^ uentatem exitus
pro. «^edicus:nec^hocf'nf hocfnquantu cft ^ationum & fuarum ? ^^'^"^
'""^^^""^ P^^fi^m ,,OnditquaIite.med^us??"^ «>o
quid in iftis duabus H T ^^'^ difcordia.Ht Mcit primo quod <)d mcdp c^um non
pertinet vt procedat demonftratiua argumenra> tioneinfequcndo»idell
inquirendo vnumproueniat exitus ad veritatem de ilUs duabus diuerfiraribus.quod
patct pri^ moquja ei inquantum eft medicus no patet femira ad hoc fecundo»quia
hoc non impedit medicum in aliqua fuarum perfcrutationum d'c. Sciendilprimoq,
inprima d»fcor dia medrcus non habetfemitam ad veritatem inuelligan^ dam» I n
illa.n.oportet tencndo opinionem Arift. aftumere .ppo/itiones metaphylkas
&etiam phylicas, vt fupra ofte fum eft.Tenendoetiam poflrionem Pronis
Garjpfefil dat fe fuper ppofitionibus non medicinaHbus, vt q, diftin cia
generaoperationum arguantdiftinctagencra teperamc torum virtutum
s&^c.quc^pones .pculdubio ad fjperioie pertinet artificem.Si igit Aui. 2 1
.tertij.aut Ga,in fuis hbris inueftigauerunt ucritatc huius,hoc no fecerunr
inqctim me- dici.rnfecundaetiamdiuerfitatcpatetnon elTe confidera-' tionem
medicinalem,in qua inquirit utrum caro ct.oHa no fentientia funt ^duda a
giiante cum Complexione, qux fe in elle conferuare pnt,aut ifta complexionem
habuerim ab hcpatcHacc.n.inueftigatiopcrtinctad philofophum natu/ ralem.
Contrapnmum»Primoeftfnia Auer.2,colIiPer. Auer ponentis hanc perfcrutationem
efifc multum necclTaria mc dico.^ecundo quia non comprphenfa veritate in prima
di/ fcordiaignoraturlocusubifitxgritudo, &fic nefcituran tfordi uel ccrebro
fint appUcanda remedia,^^ tangitur hoc 2.intcriorum.ultimocap. Pro ifto dicitur
q, quarcuno^ Gal. iftarum oppmionum teneatur eidem Sc eodcm modo funt
applicanda rcmedia^Si.n.ponatur opinio Arift.Iicet cor po natur primnm 8c
radicale principium fenfus dc motus , no tamceftcius nifi
principiumuniucrfale,necper ipfum eius mcmbrum polTet in operationes fenfus 3c
motus , nifi dc/ terminaretur ad has pcr cerebrum dc fpiritum cerebri, Ideo
cerebrum cum fpirituciusc&: temperamcntoconcur/ ritad illas
propofitioncs^utparticulareagenslimitansuni/
ucrfaIcIimitataergo<X:diftinaa!acfio operarionum alaliij oftendit lacfionem
in eo quod eft non ficut uniuerfalis fed ficut particularis 3c diftinda
caufa,& pcr confequens eidc eftfuccurendum&:noncordi»;5^itain
acgritudinibus pro> prijslxdentibus fenfum5^motum.propriccerebro 8Cno cordi
funt applicanda rcmedia. Contra, quia fecundum opi. Arifto:confert immo debitum
eft etiam remedia appli carecorduquia confortatoprincipali uigoraturctiam
fecii/ darum,fed fecundum opi.GaP.non exquo ccrebrum eft pri mum principa^m in
opcrationcfcnfus 3C motus . ergo non eodem modo ^c. Diccndum q> quanciicunq?
ponerctur ccrcbrnfeCunduGaP.infenfua^motu primum principiOr 6C hepar in opone
naturali,qcf' libet tfi iftoij^ a cordc alfquo mo habct dependcntia.cuius
fignum quia nuUij ab illo ab/ folui pot.prscfupponit igit uirius &:aia
cerebri aiam &uir tutem uitalem Sc naturale,& ita illis 6c earum
organis mc> Ilus difpofitfs,mclius difponitcerebrfi^&cofcquentYcnfus Sc
motus ScCiCic cofert in xgritudinc fcnfus c5^ motus kCu uacorbndifponcrc.
Adargiimetijp^ fofo» Proauc^o/ ritatc Aucr.dic in hoc fuit aduerfarius Aui, Sc
no bn di> xit. Vcl dic q» ifta inquifitio eft necelTaria^facit.n.tc cogno/
fcerean hepar fitfoln pricipin fanguis,eo mo quo ftos chy Ihan etia ultra hoc
habeat principiil in uirtutc nali» Nota tn. A.fuiftc in hoc fere ab oibus alrjs
philofophis diucrfum, eo q> ijoliiit ipfc cholcodca cflfc cam imcd/ata in
.pdudionc uirtutu mcbroiji ut in naturalibus magis habet uidcri, Dcbet^aatc
(cire 5::crcdcrc in diucrfitate ptf> mag?non cftci curandum, utrumcor
fitprmci pium fcnticdi' dC motionis ccrebro 5C uirtus nu trientis hepati aut
non fit.Ccrcbrum nancR Gue perfcfiuc poftcor habeat principium anima' Iium
aclionum exiftit comparatione aliorum mcbrorum. Et hcpar filr acflionu naturalm
nu^ tricntiu pnncipiu exiftit alioru mcbro coodne; Iacob.8*i.auic» Ff iij P R I
M !♦ C A N# Oftedit quid circa utruqj fit tenendil^Et prJmo clrca pri
mam.Secundo circa fecundam.. fecunda ibi L^t de alia.l Prima pater. Pro cuius
tn ampliori declaratione primo iioia c;^ non fuit intentio Auitmedicu nullo mo
debcre £cu recor elTeprimuprincipium.nahocdebet fcire medicus; qin ignorancia
huius impedire poiTet in cerio cafu re(fta cu" ram^Debet ergo medicus hoc
fcire^prgfupponendotf, non aute uia demonftratiua .pbando neqp hoc inueftigando
, eo quia iiuiufmodi inueftigatio pertinet ad fuperiorem artifice quia ad
philofophum. Secundo nota q) idco dixit Aui.in lra,c^ non debet curare medicus
multu diligenc inueftiga^ re,an cerebrum habeat a corde:an feipfo ^ lit
principium aialium a<^ionu»fimilitercp naturalium nuirimentUt Nam quocunc^
fit non debet diuerfificari oplo medici in cogno^ fccda et curadd
egritudie.fiue.n.cerebru a fe,fiuea corde ha bcat pricipatu in fcnfu 6C
motu,fati6 cft medico cj> nocume tum in ccrebro eft ca laefionis hmoi
oponum, Sed poP fet aliquis obiicere,quoniam nocumentum in corde eft etia
calacfionis liuiufcemodi oponum.f.fenfus 3C motus,ut pa> tet in fyncopi. Ad
quod pot dici quod iftud ueru eft h?c tn eft dr ia.Na ex nocumento cordis
ixduntur ocs operatio ncs ta naturales tjatales 5^c. Verum ex nocumcntocerebri
non necclTario accidit lioc,fed folum ut di6um eft. Et ideo coprghendi poteft
cerebrum forc taq particularc principiil cor autem tanqua vFe. Tcrtio nota c;^
ubi Auicc. dicit in Ira ccrebrum eircprincipium aialium adionum compara" tione
alioi^ mebrof5!,lyaUoij« mcbroi^ pot cxponi duplicic» Primo quidem aliorum
membroi^^.f.a corde et ccrebro.Et hxcexpoficiouideturfatisconfonalrc.na
immediate ante locutus eft Auic.de cordc ctde cerebro.Idem nunc uidetur
excludere membra alia ab cis de quibus fecit mentioncni. Et hac cxpofitionem
edam magis acccptarent philofophi^ Sccundo uero potcft exponi ccrebru cfte
principium adio/ num aialium comparatione.f.olum membrorum aliorum a cercbro.Et
hxc cxpo magis placerct medicis ♦ na ipfi no haberent.pinconuenienti cor
dependentiam quandam ha^ bcre a cerebro in operationibus aialibus. Et pcr oia
appH^- ces mo debito hanc duplicem cxponem ad ly aliorum me> brorum
coparatione dum parum infra Auic.dicit<l>Jicpar cftprincipiumacftionum
naturalium nutricntium copara^ tionealiorummembrorum» Quartonotaq^ notant'dixic
Aui.in Ira;hepar eflfcprincipium acflionum naturalium nu trientium.Nam ut infra
uidcbitur docuina fexta huius pri^ VirtU3 fen, cap. i ♦ Virtus naturalis
ponitur elfcdupIcx.Vnaeft naiuraP miniftrans in rc nutrimenti.& huius fedes
8C oponum ip> duplex. fius proceflfus eft hepar,(Sc: hxc eft illa quac
uocatur natum-» lis nutrientis,de quaetiam in pracfentilccrtioncIoquitur.A»
Altera uero uirtus naturalis eft miniftras in rc gnonis »x hu ius habitatio5(:
ipfius operationum prouentus funt tefticu> \16C de hac naturali non loquitur
htc Auice. Etdealia qu(dcm diucrfitatc dcbct fcirc 8C crcdcrc
nonelTctcicuranduni utrum uirtus naturalis in tali quale eft os in principio
gencra ttonfs ab hepate uenerit,aut eam pro fuamct co
pIexi'oncmercaf,aut"niIiiIfic eorum.Sed debct crcdcrcq? haecuirtus ad
ipfum non^)fluitnifi ab hcpatcNa fi intcr ca iiia clauderctur 8C os nutri
mentum aptu haberct,eius adio deftrucrct que admodum fic in fenfu 8C motu,cum
ncruus qui proucnit a cercbro ftringitur. Ondit quid in fecunda diuerlitatc
debet tencrc mcdicusv Secundo remouet dubiil.ibi fecundaL Virtus uero.l Dicit
prinioq,dealiadiuerfitatemcdicusdebct fcirc & crcderc q> no debet
medicus curare utru uirtus naturalis in tali qua le eft os uenerit ab hepatc a
principio gnonis,autos mercat illam uirtute per fuam copPonc,ficut dixitalia
fecfla qu? po nit ^ a gnante oia mebra fuit data hxc uirtus olli aut nihil A V
I C E N N iS. iithoijfj9a»f.nccabhepatenecagnanteoia mebta habuc> ritj.particulari.fed
fupple fucrit aliquod agensvfedasifta uirtute,puta choIcodea.Sed tande credere
debet c^ hxc uir^ tus no^fluit ad os nifi ab hepate^Na fi inter hepar 3C os uia
claudcrct:<S^oshretnutrimentumaptum,ciusacflio in nu> trimentum deftruerec,ficut
in mebris fenfibilibus et mobi libus deftruic fenfus 6c motU8,cij neruus qui a
cercbro pro'' uenit ad ifta mebra deftruic, Nota primo q> per mcbrum tale
quale cft os intelligit Aui.oe mtbrum quod dr hre uirj tute innata tm. Secundo
nota q) fecundu medicos nuHu cft mebru qcf imediate toti diftribuat fpm nalem
et fangui nemnifihepar;ideohm6iprincipiuattribuit medicus lic^ pati. Tcriio
nota c}> ii per pol^e fpns nalis ab hepatc ad me bra tranfmiftus corinue
conferuarec in membris, 6C non rc foluercturnoneffetnecefiariauiahepatis ad
mcmbra pro nutricatione.Etio dixitGaf.q) huiufmodf mebra non ind<
guiltentporo uel uena,fi eorum fubftatia fuiflfct indeficies. Dc hoc ctiam
partim tacflum cft fupra» Virtusuero illa ofii naturahs fada cft dum eius
pcrmanfcrit co mplcxio. Remouct dubium.Dicebat.n.cxprgccdenti particufa fc qui
cp oino fimilitcr pendet uirtus naturalis in olfe ab hepa-'
te,5<:animalismembrisfenfibilibus<&: mobilibus acere^' bro:cuius
oppofitum dictatcxperimentum,fic.n.illa uirtu9 clTctinnataiicutnaturalis.Hancobiecflionem
remouet di# licct aliquo modo fit fimile non tamen oino , quia uirtus
naturaliscftfaJlamanfiua^^fixainoflfc dum eius copfo
manferit,fednoneftitadeanimaIi.accedit.n» 6C recedit a membro uiuo 6c fano
manentc. Sciendum primo ut ui'' debiturin quaEftfone.IicettaopcratioolTis
q^operatio me^ bri fenfibilis 6C motiui perficiatur aliquo modo per influxU a
principali 6c per complexionem innaram,differunt tamc quontam operatio animalis
uidetur magis per influxum al tcrius per innatam complexionem perfici, ccontra
ucro naturalifi.uclfaltem plus operaturinfluxus principalis ad animalem
qpinfluxus naturalis ad naturalem operationem cuius caufa in quaeftionc
tangctur.Ex quo patct multo plu9 uariari opcrationcs naturales cx uariatione
proprix com' plcxionismcmbriq^animales mutenturcxfimili mutati<' ne, Sccundo
6c clarius fciendum c;^ dependentia uirtu-' tis natura oflfis ab hcpatc in
aliquo conuenit cum dcpendeH tia uirtutis animalis membri fenfibilis 6C motiuia
cerebro 8C inaliquibus diflfert ab eadem.Conuenit enim quia ficu^
rctracftohepatis influxu deftrueretur opcratio naturalis nU^ tricns,ita
cerebriinfluxu retracfio deftruerctur operatioafl'
malis,fenfibilis»f.(&:motiua.DiiFerunt autem primo , qu^'^ fpiritus
naturalis quiabhepate trafmittitur admemljru»!' ita fibiintrinfecatur c;^ a
mebro non reuocatur ♦ fpiritus au^ tcm animalis non fic,fed magis ftat deriuans
6c fub pp^*^ forma influetis. Differunt fecundo quia magis neccffarj|^^ cft ad
cfifc membri influxus fpiritus naturalis animaujj cum eius operatio fit magis
neccflTaria.in fomno.n.qua'^^" cuncj; retrahatur fpiritus aialis.vigct tfi
41 tuncopcratio/'^ turalis &mcbrum bene perduratin cflfe,quod non cont^^
geret fi cofiPr retraheret fpiritus naturalis. Tertio ^^'^^}^^ non fcnfibili
tcmporcpollctproduciaLTioalalis finc acrt»^ li influxttJCtrcbri.Proptcr quod
GaP.primo intcriorum 3 milauit iofluxum ccrcbrifplendori accrebro proueni^''^^
Econtra uero eflTct de acflione naturali. tanto enim t/*!'^
pcrmanerctquantomcmbri pcrfpfritum fibi jnf^*'" conferuarctur complcxio.Et
hoc intellexit Aui.in fcnti,dumdixituirtusucroilIacftfacfla naturalis cius
complcxio permanfcric 8Cc, Tcrtio fcicndum J^^^ plicitcr imaginari poflfumus
claufauia intcros 6C hepa ^^. trimcnto prxfenti dcftrui ogoncm oflfis in mo
quia tunc deficit oflfi proptcr hxc qualitas i^^^^^r^^io cipali pcr os agit
quae ftat fuae compFoni ficut pcr aduans ipfam.(S(: hoc fortc dixiflfet fecunda
feaa* atucun^ c€t uirrus in oflfe fena 6C integra de le lum^ ttipi pfici 0 jt
li 2 ri 9 F E h non hrc debita difponem a principio quod eft hepar^SeaV oani qj
imag.nationem faluari polTet,^ etfi iiepar nullum inHueret membris fpm.faluac
tn principatus refpedu alio Jpolino deb.ta nutrimentalis materie fiait dcm eft,
Vtrum auttm prxrer fpiritum 8C prxparationem materi;^ iam di. QuTft
velqualitatem inHuat , tangetur in dicoalTte '"'^^^^^ ^
CanummentumdeffceretpenesprimaAali^ DatTnr?^'^"'' 'P"^
^''""^^ ^^^'^ "^"^^ ^«^ndere he pati non autem apud prima
iuxta.n.fecunda patit os hepa> tepatiente,fed non luxta prima. Poteft dici
quo quafi ca uillando q, fiue ab hepate fiue non ab hepate proueniat ma la
complexio in oflfe eodem mo curat^f per contraria, vt.f. vllflc^J^'"
^fconuerfo. Aliter et melius fecndum Vtrac^ fe^a patic os patfcntc
hepate.fecundLl prima ex dc. fedu ve indifpone materixXecundn vero fecunda ex
dc> fec^u vel mdifconuenicntia inftri, Aln dixerunt 1 1; ^ ille du^ fed^ in
hoc diucrfificarenturTv, a nn^lf,* •
tutcoirisdara>ireagnante.Cafperma?er^^^L^^^^^^ de^ab hepat.crelendum tn
l^^^^^^^ conferuarf per calorem cordis 8c heDatis nlu^A l
uicAuicc^dumdixit,a:debescrc&i,^ fum non profluit nifi ab hepaie 8Cc. ^
e^membraprmapalibusdereruk^ bra non prmapalia abfc^ferui t,'o. n> intellffl,
^ 'r i "-Membra vero.l Dicit primo l..T„tium vero negat v.„rn$Tatefau eTr
"7"^» «.ILi,quiacxipfa fequitur exhnr „^ ? • """^ bra
tribuentia fcio aliaua e.T?^ -
"onabfolutedSnS,trer'''r""^''''°'"'^ cipalibus feruientia
qufa „;„ n°ff '"''"' *ntibu,principZ"rm,fcP;'^-^
fc|<>a!iquaelTe non princip^iaabS^f • * «i» «ffequifolumrecip/unte™^^^^^^
S«n<Jono.a,r.pIicirerinteIligi^Sa,ff'"''?''^^^ Sc
C"^ferui,io,ficuttripliciteTfum •"embrum ef.
fi"ealiquaop;,atione'coivelp,!^^;'^'g'?7-^"'",?9» W,quia fruftra
effent ifta membS^^ecfdo frr'"''' '«'^ &t''''^:'^'''J'''.*«"""p^'«hocff:yfuI"";"°-''
va' y"'"«'m fuftentando , caro & pLu[r''"^t''-
""ve&°P"«ioneprincipatoordina'^7^^^^^^ pnmarum nZ''
P''*''^^»'P^'^ '""^ membra qu^ qaxad hoc h^tTT^ ^""^^nt
ciesperdurentDrrn • utfingulareaut fpg ^'^^'^cipiahabenr. ^
Primodeclaratprimn^., ^"S^ per fe noto declara ^'^'■"^Secundo
omiflfo. Tertio
veroferuicntiumnPr''""^""'-^^^""''^^^' LMcbro.
«*»cii,bri Principaljs,Sccund!?5 ^?"'^ 8"^^^"^ defcriptionc
••«"«lo decUrat qda pofua in illavft^ D O a III L 44 cunda ibi LSc3m vero
finguIarfsO Dicit prf mo q> me> bra principalia funt ifta quae hnt
principia primaijj virtutu qux funt in corpore^qux virtutes funt ad hoc
necelTarie,vt Virtus indiuiduu aut fpcs confcruet. Nota primo cj, multiplicit
prima dr ahqua virtus prima. Tcpore velgnone, vt vegetatiua. muItiDli
i»deaia.5c:.2.degnoneaiaIium.<T,cap»Perfed^one vtvir. citer tus aiahs vel
cognitiua.Coitate etia.& fic funt tria gna pri. Anfto ma. Secundo nota q,
licet Aui»contra fe inuiccm diuidat mcbraordmataadconferuationcindiuidui dc
ordinataad c6fcruationcfpci,ilIa tn q faciiltad conferuaiiouc indiuidui taciunt
etia ad conferuatione fpci .p quato no coferuat fpcs fineipfoindiuiduoq
autehoiji fint nobilioia no pertinet ad pns. Tcrtio nota q, mcbra pricipaliaab
Aui. in Ira nume rata Uc dnr coferuarc indiiiiduu feu fpcm.per fua.n. tcpera
naeta .pducut inftra aliqua c] trafmifta fuper totil coferuat cuilibct mebri
tcpcramentum,auttranfmiira ad locugno/ nis faciunt ad indfuidui noua
.pducflionem, 3C confequcter ad fpccici conferuationc. Vt cor mediantibus
artcrqs influc do toti vitalem fpm,conferuat vita in toto. Et cerebnl me/
diantibus neruis influendo toti fpm aialem conferuat in to/ to fenfum 8c
motum.fenfus.n.(5i: motus fiue in loco fiuc fe/ cundum locum eft neceirarius ad
vitam aialis, vt colFr pri modc fenfu &fenfato,&.2.dcanima.Hepar vero
mediaii tibus venis non pulfatilibus influendo toti fpm naturalc co feruatin
toto nutricationem.Similitercj tefticuli per fuum tcmperamentum gnatiui fpus
gignitiui,qui tranfmilTus ad locum gnonis generat, vt didum eft. Ex quibus
patet pter qu d alrquod membrum dr principale» Dicitur.n.talc ex hoc quod per
eius temperamentum,vt didu eft, eftpro dud:iuum alicuius virtutis vel
inftrumenti, puta fpiritus o fe cffediue concurrentis tanquam principale
inftrumentij ad indjuidui velfpeciei conferuationcm. Patet fecundoo»
quantucunqj ftomachus fitgiiatiuus alicuiusnecelTariore/' quifiti ad gnonem vel
conferuationcindiuidui , puta chyli; non trldebetdici principalemcbrum,licet.n.
chylus necef fario concurrat ad giionem vel conferuationem indiufdui hoc tamcn non
eft cftc(ftiue,fcd folum matcrialiter. * Scdtn iierofingularis durabilitatefut
tria prm^ ctpia.Cor quidceprmdpmuirnitisaitx.Etce^ rebru quide e pnncipiu
uirtutis fentiedf & mo- uedi.Et hepar qmde eft prmcipium nutnendi.
Primodeclaratprimum, Secundo fccundum . fecunda ibfLSed ffCJndum fpcciei.l
Dicit primo quod ad fin> gularis durabiliratem faciunt tria prima
principalia dida* fcilicct cor,cerebtum,&: hepar* Sedfecandum
fpemfpecieidurabilitate funt prmcipalia h^c tria.Et etia aliud quartum quod rpcciei
exito proprium,&: funt tefticuli nui um' rei funt nect},a^ ad rem afia
iuuatiui. Neceffitas crgo eft ad fperma gnandum quod genealogia
conferuat.Iuuamentum ueroeftad hoc ut c5x plementumformxdetur, S>C copro
mafculma ^fosminina coferuet,qux fpebus aiahs accntia fut infeparabiha.Et nec
funtex rebus in anima- htatis eftentiam ingredientibus» Dicit fecundo q> ad
cofcruationem fpeciei feciunt ia dca tria principalia mebra,& quartum quod
cft fpeciei J3prin ^f.tefticuli qui ad vna rcm funt ncceftarij et ad aliam
iuuat nccclTarrj.n^funtad gcnerandum fpcrma quod confcruat gcneaIogia:vtiIes
vcrofunt vt dctur coplemcntum Form» SC conferuetur copFo mafculina 8c foeminina
qux funt acci dcntia infeparabilia aialis ,quia non funt ex rebus in?rcdie>
tibus cftcntiam animalitatis 8Cc. Sciendum primo iicct tcfticuli fecundum
fcntentiam medicoruni pcr co^ Iacob»Sti»auic, Ff iiij Tefticu li dupli/' ccs.
Caftra- tiofacic luetma loi^ mo' tuin» Scruitus inulti^ plext P R I M I» C A N,
nirtitcmpcfaniencum immediatctribuant formam fper/ mati prajftipponit tamen in
hoc influxum cordis hepatis,et cerebriinflaentium vitale nalem,ctaalem
rpiritum,exqui bu3 iniegratur fpiritusgignitiuus^Oportetenim vtlit eiex omni
membro principali hnSySCcx alijs membris refuda tioetiam vfq?ad primas radiccs»Secunda,2
3»trac. primo capitulo.3.quod cft de caufis fpermatis.Ex quopatet hxc tria
membra prxter terticulos non folum ad conferuatione fpcciei elTe necefifaria p
quanto coferuant indiuiduum, fed etiam pro quanto vtelfentialiter ordinata
concurrunt ad fpermatis prolifici gencrat onem»bene igiiur dixit Auicc»
fecundum fpeciei durabilitatcm funt principalia hacc tria» Secundo notafecundum
fententiam medicorum,non fo^ lum hic eile fermonem de tefticulis virorum,fed
ctiam mu Iierum*Et hoc infra declarat Aui,quod etiam patet ex iuua> mentis
qux vtrif($ tefticulis attribuit.PrimiJ vt detur co.' plementum forme.itfigurac
8c compofitioni , quia per eos haberurdiftinc5liomaris5;:fc3emina2»Sccundo per
eos dac complementumform3e,quia vnfiquodc^eftin fua fpecie pcrfe(ftum5<:complctumcum
poteft inoperationem fibi debitam,ideo tunc virSsimulierhabet complenKtum fux
formx quando poteftinoponem 6<:c.f.fibi fimile genera^ re,quod cft per
tefticulos.Recipit tamen hxc expofitio in>' ftantiam,quia magis videtur hxcneceffitas
g iuuamentfr» Secundum iuuamentum eft quia per cos reuerberatur ca> lor
fjper toto per quem integratur 8C habilitatur indiuiduij ad fuas
a(ft!ones,cuius fignum eft,quia per caftrationem ef fic tur vt efloeminatus dC
malorum morum.Dicuntur autc mafculina SC foeminini complexio accidctia
infeparabilia fpcciebiis aialis:non tn omnibus , quia non orbatis 8C pFi/ bus
ex putrefacfttone genitis fcd pertcdis , 8C idco non funt citcntiam animalis
ingredientia,vir,n.&: mulicr funt elTen Cialitcreiufdcm fpeijicctdiff^rant
fcxu. Mcmbrorum ucro dcferuietitium alia funt qux ferui tute deferufunt
praeparatona,aIia qug feruiunt ferui tute latoria» Dcclarat fecudum mcmbrum
diuifionis* Et primo fub diuidit.Secundo dcclarat mcmbra.fccunda ibiLEt prapa^
ratoria»"lPrj*«3 patct» Nota hoc nome feruitus eft aeguo
cum,Sumitur.n.qnq? pro quacunqp vtilitatc vcl confcren> tia membri ad
membrum,^ ficmultiplcx cft.f. fuftcnta> toria
vtoffium.dcfenforiavtcutis,cxpurgatoria vt nariij; inteftinorum 8Cc.3C fic non
fumitur hic. Secundo fumitur pro conferentia mebri ad principalc profua
principali opc rationc.Etficrepcriturduplcx»Eo.n.q> omnc membrum
principalehabctalrjsinfluerc,nccenrarium eft mcmbrum hunc influxum dcfcrens
alijs membris , 8c Cic neccftarium cft mcmbrum feruicns fcruitute latoria. Et
quia fpum pcr influxum alqs tranfmntcndum non poteft principale gna> re,ni(i
cx praeparata ma,ideo vltra hoc neccirarium cft me brum fibi feruicns feruitutc
praeparatoria, Et prf paratoria quidem fcruitus uocatur utt litasjatoria uero
(cruitusabfoluteuocatun Ser Uifus autem pra?paraton*aefl:antequam princi pale
operctur.Et latoriaferuitus cft poftquam prmc/pafeoperatur. ^ ^ . ... .
DecIaratmebradiuifionfS.Sccundocxcplmcatdc quoli
bctfcruiiioprincipalium.fecundaibiLCordis vcro.n Di cit primo ferutns praeparatoria
vocat vtilitas,fcd ictuu tus latoria .ppria dr fcruitus abfolute* Dicit fecundo
feruitus prgparatoria cftanqua principalc opcrcr, fcdlato^
riaeftpoft^principalcopcratijfuerit. Nora primofcrui
tu^jpparatoria^prievrimportareconferentiam ad prin^ cipalcoponeprincipali8,idcopcr
anthonomafiam yocat vtilitas.vr.n.ex fcruitutc pparatoria principalealiquid
lu> crari.pcr latoriam vero tribuit in quo vtit drntibus VC fcr mA hoc
fcruitus abfolute dr, Contra ii^ mcbrum AVICENNTE. fimul feiiilt feruitute
pparatoria 3c delatoria,vt artcria vc^ nalis cordiaerem prgparat Sc rccipit ab
eodem fpm 8C fan guinem arrcrialem.ergo diuifio non bona* Ncganda efl
confequentia,necponiturha:c diuifio tanqp membroruni neceiTario eft natura rei
diftmcflorum, vt^batargumetij* Secundo nota q> fecundum Aui.in littera
feruitus praepa^ ratoriadrquafianparatori3,quia.f. an oponem mcmbri principalis
parataliquid conferens ipfiprincipaliin opera do.Sicut pulmo pracparat aerem
cordi:imaginado pulmo^ nem remittere 8C refrangere aeris qualitates,&
aliqua fortc fibi dare occuliam proprietatem qua poftea in corde fecU'' dumfe
velaliquameiu5 parteminfpm conuertatur» fi.n» aer nimis f rigidus fubiro
occurreret cordi impediretur fpus gt"io,ideo5^c.Etfimiliter ftomachus
prgparat chylum he^ pati.Sed feruitus latoria eft feriiitus qua membrum (eruics
defertalrjs membris illud quod produdum cft a principa'
limenibrocuitaliterferuit. Sicut arteric dcferunt ad aUa membra fpintum et
fanguinem artcrialem a corde gnatu» Et vengnonpulfatilesdefcruntad alia membra
fpiritum naturalem ec fanguinem uenalem in hepate gnatum.Ciuia ergo non pnt
deferre nifi quod gnatu cft,ideo qn dr in Ira
hancferuitutcmlatoriaeffepoftqpprincipale operaru fit» Cordis uero (eruiens
prapparator eft ficut pul mo dC eius ferui'ens,Iator eft ficut arteriae»
Exempliffcat nunc Aui.oftendens vt didum eft,que nl dicatureffemembrarefpecftu
principalium membrorum feruientia.Et primo cordis.Secundo cerebri. Tertio
hepa*' tis.Quarto tefticuIorum.Partes patent. Dicit primo,fer uiens cordi prgparatoric
eft puImo,delatoric ucro artcriac» Scicdum pulmonem feruirc cordi fcruitutc
pracparatoria. . PrimofecundumGar.opinionem.7.dcutilitatc particula^ ^^»'*
rum.cap.de pulmonc.et. 8.de iuuamentis membrorum. t*
cap.5^inlibrodeutiIitatcanhelitusjubi ponit pulmonem pr^digerere 5^:
prgdifponerc aerem attradum peranhcliti^ quiadcor prouenicns conuertiturin
fpiritum» C^uia igitur fic materiam fpiruusprgparat pulmocordi feruirc dicitur
fcruitute prgparatoria.Secundo fecundum fniam ueriorcm feruit pulmo prxparatorie
cordi,quia pr^parat acre dcbcn-' tem tcmpcrarc calorem cordis,& fpiritus
tempcrati tiamgencratfpiritumuitalem,finequa non generaret, ut ctiam in tcxtu
immcdiatc prgcedcnti didum cft. Et poltc^ ' rnus diccrc uaporifanguinis in
cordc in fpiritum ♦ tranf'' mutando corporaliter fc comifcct ipfum fubtiliado
8C pr^ parando,ut tranfmutationc a cordc dcbite recipiar» Nota tfi (]^Iicet dc
pulmone folum cxplicct Auic.tang de manife ftiori,non tn negaftetalia mcbra
cordi feruire feruitutc prg^ paratoria)Uthepar:ucn?;5;: multum mediatc
ftomachii^» Nam pulmo finalitcr deputatus eft ad feruitium cordis SC ad illud
Iimitatus:no fic autem alia membra dicfta,ideo ipfo potius q( dealrjs membris
cxemplificauit Auic. quofequituridemeftemembrum principale 8c feruien' principalijfccundum
diftindas tn ror\a,8C pcr confequc^ diuifio fupcrius pofita
non.fuitdiuifiomembrorum cxp^^ tc rci neceflfario diftincflorum. Secundo
fciendum no fcimcntionem Aui.folum arterias feruirc cordiferuite jaf^ ria,immo
c5^ uen? ct arteria uenali8,fcd de his ut notioribus cxcmplificat*
Seddicercsuidctetiaq^corferuitutc pr^e ,
paratoriaferuiatpulmoni,cumfibipr?paret fanguinc q^^ u**
nutritur.ut.7.deiuuamcntis.2.cap. Dicendum q>ifta!^^ cft fcruitus,quia nocft
confercntia pro principali opc»^"^ nCjfed eft uclut retributio quxdam
profcruitio. Cercbrf uero feruiens prf parator eft ficnf par &:alia
nutrrmcnti membra S^cuftodiae ip ritus,&: lator eft ficut ncrui; ^
Exepliffcat de ccrcbro diccs ccrebri feruics PP?*'''^^^/ ficui hcpar 8c alia
nutrimeti mebra 8c cuftodics ^P"*» . lorfcruicseficucncnii,
Sciedrrpriohcparfcfuircce' fcruitutc F E L
f^«^'t«tep^?patatorIa.PrImofecudumGe«,qu;apf«paM materiam natrimentalem,ex qua
tandem fpus animalis in cereb 0 generamr,licet primo vitalis i corde.Et modus
iftc citvaldefmmediamsqucnonnulli rudiores reprobareco^
nantur.Sedilludquodadditur inlitera,a'aliquanutrimenti membra v^emr confirmare
fniam Gen, Alij aliter dnc he> par feruu e d^c.pro q,to in cerebro ex fpa
vitali in rete mira. bih ht animahs per veram digeaionem qu^^ eft odo natu>
tahs & per confequens perffcimr mediante fp.; naturali da- to ab hepate .
Hepar ergo feruit cerebrodando^ preparan^ dofibi fpm namralcm quo producit fpum
animalem rcqfi. tumadconferuationem&c. Contra quia mnc idc fimul cliet
prgparatio hue luuamenmm 6c opo,c:uia h^c gno fpus namralis cft operatio vt
patct.6^ illamet eft prpcparatio fiuc iuuamenmm»igimr5i:c.
Proiftoconceditcondufio nec illud repugnac refpecm diuerforum. Contra.per prius
toc concurret hepar ad generationem fpiritus animahs $ cerc> N... . ur /'^
"^'5' ^ ^^P^' concurrit quo ad tranfmuta> mttw Honem abfolute prms,quod
autem limitate producit tftam? meti me animdis fpiritus efi: cerebmm. Vel drc
cp hepar dat In! C a^^ ft^^?:^"ta*f't^P"«n naturalem ,quo poftea vt
fnftro vtit Cufto. ms&tgamentumcerebri. Notafecundoq^pcralianu i fpiri
menti membra intelligcre pofifums ftomachl vena Et n
.^^"^^"^l^mtelliguntcor.PerCuftodiasautemTS «gunt quidan. cor Alg
arterias 3c prgcipue fubeti s in qul busfpnsvitahstcdensaretemirabileah^ anlm
J^r° F V^^i»';^Higunt rete mirabflc n^q^^fyZ
ammahsexvital(gno.ha.comnia.pbabiliaaintquare^c. nnSfi^iT'' Pr^P^^^forferuietis
eflQcuc fto machus,6(: lator efl: ficut ucn^e» & phc^erflTnfo^^^^^^^
Notaprimouenedu. ^ rua ftom.;^^^^^ lu a itomacho ad hepar m quibus etiam chvlus
o-dam ore ^ parat)onem recipit& rubefir ^ iri.^ jii • lumftomachumVtifem
efoL;^^ ritumptEparatexquodebe fieSXTr?^'" ^''''■P'
fimjhWfu„eaen.,qa.fp^rr^ Pwonisimpellunt . Et mu tercs infiinpi. u.u
-»trice„,per qa^mfpern^a.s 'd^S^^X^l «orum?^^''^'^^' tefticulis diccns , q,
fem:.„, t« tefticJ ^^^*"^ » eft uirga,&uenc que fu n . ' fequens qup
rp,, fperma ad locum coceptionis 1 vltraha^^c fc"^femimtclatoriatcfticuIis
mu&^e^ tA^ fpermati^. ScielTdr'''""' "^"^*"
completur ^i^Q f^n, ^^'•*^a3nt;tcfticu,^^^Pf;.»«oq,per membra gcncran^a P.rm,
"^embraaria,aquib';'";;H'8ereponfumus tria princip" teftj,
fpermatis&parsetiaL r '^«"rproparte corpulcnta pa^ culus,^
^'itctcfticulos ,quiap^/P""iofa.Dnrautc gencrarc fp^^ {;e"l^l^matis.titt
2^^^^^ tefticulisjn gen^eT,^ *'iicocurrentiu,&pcipuP r uirmtetrin prindpa^
* I tcfticulis conucf tatuf fp^r^ D O a IIIL 45 Vena in ter tefti/ culo6 &
uirgagd Vas fe> miariu mulieris duplex. ma ♦ Secundo pcr membra q gnant
fperma antc$tefticuU polTumusintelligereuafa inuolutaan tefticulos materiain
fjgma tranfmutanda multum pparatia, ita ut in eis heat Ci^u tudine
fgmatis,licet folum in tefticulis feciidij fniam ♦ GaP, acquiratiftamateriauera
formam6<: tcperamentum fpcr/- matis,no triperhoc excluditfcruitium
pparatorium cordis, hepatiSj&cerebri.ficutdcmeft , naturacor
iSparatoriefer^ utt dado fpm uitalc, 8c hcpar dado faguine 8c fpilm natura
le,cerebi^atfpmanimalccxhibendo. Secundo notaq^g uenas q funt inter tefticulos
Sc uirga demus ituelligcre uafa qda feminaria mediatia inter tefticulos 5c
uirga per qug a te^ fticulis ad uirga deferatur fgma in actu coitus 3C
abbreuiat tuc ut fperma citius trafeat^hacc at no funt veng ^pprie dicte, fed
firantur venis aut diir uen3c,quia ortae ab cmulgentibus venis. Sciendum tertio
in mulicribus reperiri duplicia ua fafeminaria.Quxda.n»tcriantur ados mricis
{S:cffeindunt hora coitus faliuale fperma hora delectationis. Alia uero fut magis
irra teriata ad concauum mricis cadem hora impelle tia fperma ad locum
conceptionis. Vtraq^igic fcruiunc tefti cuPmuIierum feruitute latoria.Matrix
uero uidec feruirc prg paratorieuirtutiiformatiuae,quiaconftringitur fupcr fgma
^ ipm coferuatjCt io dixit g i j5a j utilitas fg^matis coplct, Galautem dixitq?
membroriim alia funtqu^ operati'onetmefficerehabcnt.AIia qux luuamc tum
tantuui. E t alia funt qua? operationem SC iix uametumhabet. PrimumcftQcut
cor.Secund3 eftficutpuImo.Tcrtium (icuthcpan Ponitdiuifionemfumptamafinead que
ffnaPr a natur^ deputata funt mebra.Et patet diftinctio q fumpta cft a GaU
primo interioru. Nota hacc diuifio no fuff cienc cophc dit omnia membra,prima.
n.no principalia fine feruiiio ncc operationem faciunt nec
iuuamenmm.Intelligenda eft igic diuifio fic.mcmbrorum de quibus in prxcedenti
particula dictum eft.f principalium &feruietium principali,alia effi>
citlt ogatione ini cS;:c.Et fi uis ut diuifio fufficienr cophedat addat illud
mcmbrum,qda nec hnt iuuamctu nec ogoncm, Dico autem q? pcr opcrattonem oportct
mtel ligi iHud quod cu re folumo ogonum in uita fin> gularis ingredientium
complcturautmfpeciei pcrmanentia Gcutcorin generatione fpiritus, Declarat
membra diuifionis.Et primo primum ♦ Secuiiy do fecundum.Tertio tertium.fccuda
ibiLEt per iuuametUtl tertiaibiLlp^^^^ uerohcpar.lDicitprimo per operationc
intclligcndu cflfe illud quod folumo completur cum re ogo> num ingrcdientium
uitam fingularis aut permanentiam fpc ciei, ficut cor I gnonc fpus uitalis
dicitur facerc opcratiotie. Nota q» opcratio fumitur triplicitcr.primo p
qualibet baf> Ofio tri {ioneueUctioncmembriquxcun($fuerit,&talitcr
nonfu> ph^uer. mitur hicSccundo pro principali opcrationcad § mcrabrii
finafrordinaturqualitcr uifionc oculi dicimus opcratione. Alias uero opcratiocs
in oculo uifioni fubferuicntcs no o^o> nes fed potius iuuamenra appellamus ,
& nf lo iftorum mo^ dorum fumitur hic.Tertio pro opcratione folummo pcr fc
ordinata ad conferuationcm fpecici uel indiuidui,& fic fum? tur hic. Et ex
hac diftinctionc fcquitur rfifio ad quoeftione quaqugriturutrum quodlibct
mcmbrum habeat opcratio> nem. Drccdueft. n. q> fic accipiendo operationem
primo 3C fecundomo,fcdaccipicndooperationem tertiomodo fo- lum
principalcmembrumhabctoperationem, Scicdutn fecundo q^iftalitcrapotefthre pfcs
intellectus, Primu9 cft intelligedo pcr rem effectum,cS£: per complcri fitiem
atti> gcre.Eftigiturfenfusc]^pcropcrationem intellligi debctil> !ud quod
foU^imodocompletur.f.fincm attingitcum re.i.cii effecmopcrationum uitam
fingularis aut fpccici pcrmancn tiam ingrcdicntium.)?-.g.cof in factione
fpiritus uitalis dicif laccreopcrationem,quia illa gno fpiritus uitalis non
attingic 1 Vita da tc8C VI P R I M 1. C A N, Rnem qui cft vitam darc nifi cum
fpiritu vltali qui cfl: effc'' cftus operationum ingredientium vitam
fingularis.Spiritus cnim vitalis manes limoi folus g cius pntia fccundil fnlam
Gal.dat vita quia brma 3C tgamcta mebroru coferuantiu» Sed fic no elt de
hepate.non.n.folij attingit finem cu re ctc, fed vltra hocoportet
fanguinetrafmutari in huiditatesfeciJ das.io non folu cum fanguine 5!: fpufuo
attingit finem 3Cc, Etfecudiimhocogonem pollumus appellarein iltocafuip
fpiritus gnonc in corde quae hunc ffncm qui eft darc vita attingir folutno cum
re 3Cc*ve\ etiam ipfam vitac dationem qugefthnis qui folumo tali re attingit,
Alitcr dico j)gone illud q^l folumocopleccum re.i..pducendo re opotiu etc.
Aliter dico ogonem.i.mcbij? habens operationc tm ,cuius
finiscompletur.i.attingiturcum reoperationum folumodo vitam fingularis aut
fpeciei pmanentiam ingredictium , fic q> no alteri principali fini perfe
fubordinenc,fic'Jt cor i gno^ ne fpus facit oponem dando toti vitam 3Cc, Aliter
ah] di>- cunt cp acflionum dicfcoru membrorum qda efl: opo tni , vt uitam
dare perfpm cordis vitalem.qdam ell lauamenrum trri,vto{>o pulmonis,quxd3m
veroefi: fimul iuuamentum 6C operatio,ut opo hepatis c operatio Sc iuiiamcntil
refpedu ilutricationis totiiis . Ec tunc fic exponitur If a, q? pcr opera^'
tionem intelligi oporret illud.i.illa operatio qux foU^imo cov pletur 5^c.abfq^
hoc.f.q> ad illam operationcm ordinec per fe,vel ab(c^hocc-[,ill3
operatioalterioperationi pcr feconfe rentiam faciat.Et hoc fecundum fniam
Gal.ei it veij2,q uult q)finisfpiritus vital/s per feeftfoliim dare vitam.
Etpe> iics hoc polTet cocedi q> licctcorfaciatoperationc tantum.i» alic^
acftionem quc fic eftoperatio^qtiod non efl: iuuamctum potefl: tfi concedi q>
etiam faciat iuuamctum. Aliter ima ginari poffumus q> vitam darc 3C viuerc
efl: prius natura dare nutrimentum aut fenfum 5C motir^copletur igitur uiuc re
per fpm vitalem folu,fed nec nutriri per naturale foUl,ncc uercgd» fentirc per
atalcfolum fedoportctctiam fprn vitalc&alios fpiritus modific5t'onem facere
fiuc rccipcrc , 8C fic fpiritus vitalis habetfjfficiereailum in dindo
vitam,aItjucrononf Prima tamen expofitiotenenda cft. Et periULiamcntij oportct
mtclligi illad prseparac altcrius membri opcratioaem rufcipie dam tunc erit
opcratio complcta ad dandam fingulari uicamaut fpccicf pcrmancatiam que^
admodum pulmoaercmpracparac Declaratfecundum di(rcnsq> periuuamciitum
itltelligic illud quod prscparatad fufcipicndum operationem altcrius membri fic
q> cum illam opcrationem fufceperic crit conv pleta opcratio ad dandum vitam
fingulari aut pcrmancnua fpecici ficut piilmo prcparat aercm dCc* Scicndum
primo iftia literam duplicitcrintclligi pofife Primo ut ucrba fonant, Et fic
facit membrum iuuamentum quando pparat mate/ riautf ifcipiatoperationemalterius
mebri quapermaneat indiuiduum 5;:c. Et tunc fccudu cxemplum datum opor^ tcrcf
poncrc acrcm pparatum in pulmone:in corde in fputn tranfmutari,ut
fupra.Sccundopoteftintelligi illud pparari, no ut illam operationem in fe recipiat
fcd ut ipfo talitcr ppa ratoeuntead principaleilludffatpotcs perffcerc
operaiione fuam principalem ficut in exemplo" pofito . Et tunc cxponit
litera.illud quod pr^paratur ad alterius membri opcratione luuame
fufcipiendam.i.perffciendam.Secundofciendum iuuamen^ tum tri^ iutrlpliciter
fumi.pnmo pro qualibct vtilitate velcontc plex. rctia ut fapra .feciindo pro
fecundaria ucl no principali opc^ ratione membri ad principalem tamen eiufdem
ffnaliter or dina-a uc receptb fpecierum uifibilium uifioni .Tcrtio ycrc
capitur proferuitioprcparatorio pro principali opcrationc cui illa prgparatio
cft per fe 3C principaliter fubordinata , fi> cut in exe<iiplo dato. Ex
qiio patet oe iuuamenruni pofifc feruitutem appcllari,red non cconuerfo. Ex quo
patct ul> terius eadem rationem fiPe(Tepo(reiuuamentn(&: opcratio^
nctn,ut fupra» Comra ♦ tunc cor non habcret operatione 1 A V I c E N N
tin.contraAui.inlra.quia procparat fpm vitalcm ccrcbro iiiuafljj 8C hepati.
Proifto potelt diciprimo <^ hepar non ha^ tuoi betiuuamentum,quiaad hoc vt
membrum dicatur iuuame (crvi^^, tum facere requiritur illam acfcionem q dr
iuuametu elTe ad illam q dr ogo taqp ad finem principaFr ordinata, qualit n5
^jg, eft de corde.fua.n.ogo eft ad dandij vitaVn folu principalir ordiata,6^
non ad fpum aialem.Et eft fife ficut fi rex oibus abundanterclargiaturopes
♦&iftisopibusaIiqui vtantad mercatias,aliqui ad fciam acquiredam, non tn dr
in hoc rc^ ge facere nifi gram,n 5 vero feruitium aut iuuamctu ♦ Et pe> nes
hoc ct fufttneri polTet cor refpedu nullius alterius mem^
brifacereferuitium.Eti fumma vrq>iftaad:io^prie refpc (ftu alterius dr ogo q
hct ronc ffnis . Dr vero iuuamenturn quod habet ronem vtilis 5^ordinati ad
ffnem . Et quia ogo qu3c eft vitamdare habet refpecfla aliai^ ronem finis ,
foUV mododicitur iuuamentum. Aliterdici poteft concedcdo cor
efficereiuuamentum,quiatfjffnis ad quc piincipalit or dinatur
corcS^aliamembrafacientia ad conferuationefpei. eft ct ipfius indiuidui
conferuatio/S^ refpec^u illius habct cor ogoiicm folum , quia vita .paitu
j5iimo imediate pendeta calorecordis,reliqua vero refpecHiLi huius faciunt
iuuanictir, ideo cor dicit haberc folum operationem ,' quia eius inquatu
virtutis vitalis organum eft finis.ffnis vcro cft operatio 3C non iuuamentum ad
opcrationem ordinatum, Ipfum ucro hepar fuam fecundam pcrfici t pri mo
digcftionem dC digcllioni tcrtix dCqii^rtx apparatum prarftat^ergo inquantum
digeftione fecundam adeo pcrfe<4am etficit quo ad fanguis ad ipfammet
nutriendum fit bonus actione ope ratum eft. Ec iaquaatij opcratioae elRcit qax
iti aliaexpedataogatioeauxiUat luuametu efRcic. Ueclarat tcrtium.Et
ficonfideres ondlt eadem operatio e fimul operatio5(:iuuamctum,dicens cp ipfum
hepar fecuda digonem fuam efFicit 5^: digeftioni tcrtiac&quartoc prxftat
apparatum.Ideo inquantum digeftionem feciidam perffcic intantum fanguis inde
generatus fit bonus ad ipfummec nutriendum eflFicitoperationem.Inquantum vero
perhanc digeftionem auxiliatur in alia digcftionc.f.tertiam cr quarta-
diciturfacerciuuameiuuni. Notacircahocq» cper iquan . tum facii fanguinem bonum
ad ipfummet nutriendum faciC operationem,non nifi quia fanguine exfitc bono pro
hepatc bonus cft pro toto , fed inquantum ille fanguis non poteft tO" tum
nutrire nifi digonem tertiam 3C quartam recipiat ad pcr digonem fecundam
praeparatur , dicitur facere iuuamc'' tum» Et penes hoc patet,c|> fifr
cerebrum inquantu kclt fpum animalem pro toto facit operationem,fed pro
quantt> ifta operatio prxparat iftum fpm vt vario modo dcarticulf turin
totofacitiuuamenrum.Similiterteftiailusinq^tufecrfC prg paramentum ad
integrandum fpin gignitiuum facit op^ rationem.inquantum vero difponit partcm
materiale fpcf'' matis ad tales vel tales tranfmutationes a virtute inforin^^
tiua recipiendas facit iuuamentum 3C tu confidera ♦ Nota ctiam <^ forte
pencs hoc ctiam conccdi poflet cor etiam citiuuamentum.f.ad operationem
alterius gencris , quiap^ parat fpum vitalcm 3C materia generationis in
fpmatc,q»'* . tn ffnem in gcncrcoperationum vitaliu pcr fprn folum irt
generatumattingit,diciturfecercopcrationcm tantunir \ Et etf am dcauo diccmus
q> membrorutn aK^ fuat qux geaerantur ex fpermate qux funt Cil^ partium
membra pra? ter carnem & adipcm . alia funt quce ex fangmnc geaerantur ,
Ctcat^^^ «ps &: caro . Quod enim efi: praetcr hxc dvio t% duobus generacur
fpermatibus,mufcul oru fp^*^ mate&:fpermatemu!ierum. Ponit diuifione
fumptam a matcria 8C ^^^*^'^"^J^*^|3%t F E h dcclarat materiam
nutricattonis eorum addendo aliam ♦ fc cuMda ibiL Poaea fanguisni^rimo ponic
diuilionem.SeciV clo declarat 3c fecundum quofdam tacitc remouec dubium,
lecundaibuLSedfeauidum fermonemH Dicicprimoc^ mcbroi^ qda gnanc ex fpermace,dc:
ilta func omnia mebra conlimiliaptercarnem^pinguedinem.cida uero giiantur
exfangume,utcaroetadcpsoia.n.aliaab iftis gnantur ex duobus fpermatibus.f.uiri&
mulieris, Sciendum primo Spcrma
^""^"«"^en^permaapudauctoreseftequiuocum nhcu dupfr, enim
fumitur proprie,& fic defcribitur ab Arift.cb eftfu^ Huitas utilis
&:c-Quando($ autem extenditur ad ocm fuper> Huuatem q g coitu expelhtur
naturaliter,c5<: fic dicitur de fu/ perfluitatc tenui dicta alguadi in uiris
quando^ expulfa folo mulieris afpectu,q cc expellit in pueris ante^
polluantur.di^ citur ct de fuperfluitate faliuah" ad os matricis expPfa in
mPic re hora coiius,q non eft per fe utilis ad gnonem , fed folum gra
delectationis a natura in muliere inuenta. Cum.n^fper/-
mamulierisgrofifumutilcgfioni oporteat pelli in concauu matricisnonperccpilTet
multam deledacione in coitu nili aliafuperfluitasfuiffetpercollum mricis
expulfa quodcft membrummultaefenfibilitatis.Q. at prgter faliualefnma
prodelectationeexpulfum uerfus exteriora a muliere repiac fperma
cxpulfumadconcauumfatis innuit Aui.fupra dum dixit mulieres habereuenas per
quas fperma ad locum con/ ccptionis expeIIitur.notum.n.eftc;^non loquiturdefaliuali,
quiataIcexpelIituradexteriora,c.^nonad locum coccptio/ ms.Hicigiturdum
Aui.bquiturdefpermate uiri iS: mulie^ risloquitur de duobus fpermatibus quorum
unii eft appro^ priatumagens fcilicct uiri ,(S^reliquumappropriata mate>
nagnonts, Sciendum fecundohoc nomen mcftruum fu> mi qnc^
profanguineperiodicc,&: fecundum plurimumde
menfeinmenfeperucnasmricisexpulfoqui fecundil quof datn mcnftruis dicitur a
menfe , quia de menfc in menfem giodiceexpellitur.Sccundumuero Ifidorum dicitur
men> ftruusamentequodeftluna,quiaacc.dit fecundum muta>
feex?nH"T'^"^^^^^ cfTm^ficlT/nH^^^ ciUm,&: hc extenditur nomc
raenftrui ad fanaainem attra^ «flum ad locum gnonis 6c ad fperma mnululf T ■
deturnirxfanguisulterioridigln TgXre^l^ ^g^turdemenftruoauctorcsToquuntur
c^^^^^ qnq..paIio.Etexhoctan pmmuU^ appare '^^^^^^ tcs. Sciendum tertio adipem
gnari ex fan^ML ^'"'^^ gu.unctuofo.frigidoconW^^^
«rocxfanguregcncreturfatisfupradeciaratumeft f^a ' iior <X magis
proportionata memht- k i,«^,*:o r . gbusuer,ficauit,de fpermate mafculi geneW
•«ut generatur cafeus , decoaculo ZnT Efq^emafi^'^^^^ ^^^^ 'P^''"^^^*^
«lulfcris. quifitexcis,ita?n '"'^Pr j^^^^^^»^ cafei lumeftpars
fub&'^''°?'^ '^ f '"Pitantiacetnbrionis. Declaratquoddixerat^ «orum ex
duobus fperm.^lt gcnerationc membrorum di^ '^"fto.Secundo GaUeTu "^lt
P°"'' ^ "i^m «'tprimocjfecundu S atucrbum.l Di> icrmoncm cius qui
ucrificauit dc fa. D O a III L 4^ picntibusti.per quem fapientes ueritatem
oftenderunt , ahV Embrio generatur embrio ucl membrum ex fpermate uiri,(S^
alit*cx giiat ex fpermatemulieris,quia defpermateuirigeneratur ficutca/- fgmatc
feus de coaguIo,de fpermatc iiero mulieris ficut cafeus de la dupFr,
cfieJdeoficut principium.f.actiuum coagulationis cfti coa^ gulo,ita pricipium
actiuum generationis fetus aut mebrorn eft i fpermate uiri,cX: ficiit
priiicipium coagulatiortis eft in la dc .f.pairiuum,itaprincipium paiTiuum
coagulat onis.i.gc nerationis formg membri aut fetus eft in fpermate mulieris,
(S!:quemadmodum utrfiqjiftorum.f coaguli <3c lactis cftps f afei;ita
utruqjduorum fpermatum.f.maris s5^ femina: e gs embrionis,
Sciendumprmioqjadcafeifadioem duoco currunt.f.coagulum 3C fjbftantia lactis,lac
quidem ut mate Cafei ria,coaguIum uero ut agens. cuius coaguli uirtus ut colfr
fc'' "^at^ria cundo cari.cap.de coagulo,eft calefactiua 3c cxiccatiua Sc u
duplex, cifiua ideoa lacte partes fubtiles refolucdo ipfum coagulat» Sciendum
fecundo Arifto.cx intctione pofuille fperma ma^ fculi ad generationem factus
folum concurrere actiue,c5^ nub Sperma lomodomaterialiter.fpermaueromulieris
folum materia^ ^^"^ liter fiue palTiue. Ideo conuenienter pofita cft
fimilitudo coa duplex. guHadlaccxunaparte,&fpefmatismafcuIiadfpermamu '^^
5^"'' lierisexaliaparte.Sicut.n. coagulum folum actiue & nullo
^"^"^ modomaterialiterconcurrftadfactionem cafeicxlacte,&
adgene-» lac folummodo materialiter ^nullo modo effectiue, ita fpma ^^tione
uiriadgenerationemfoEtusex fpermate mulieris cocurrit *^"P^' folum ut
agens,et fperma mulieris utmateria.Qiiod aurem coagulum
nonconcurrat«iateriaIiterad generationc cafei, patet quia nec fccundum partem
fubtilem necfecundu grof fam,non.n.fecundum fubtilem,quia illa eftaerca non
fgrof fabilis per digeftionem,necfecundum groffam ,quiailla no penetrat ad
lac,nec in reclo modo factionis cafei ladli com^ mifcetur,includitur.n. i
quadam petia linca coagulum <5^ci3 petia ponitur in ladle . Etiam florcs qui
dam hcrbai^ integri pofitiinladenonfenfibilitcr diminuti coagulant lac vir>
tutc partis fubtilis diffufae fubftantiam lactis, Et nota ficut in coagub eft
pars fubtilis penetratiua et vclut fpitituo fa,5!: pars giolTa q eft illic
ficut vehiculum , ita in fpermate viri rcpcritur pars fubtilis fpirituofa,in
qua fundatur virtus gcncratiua,(S^ pars grofTa q eft ficut uchiculum partis
fpiri> tuofx iam dicTtp^Et ficut coagulum pcr partcm illam fubtilc coagulat
lac 8c facit cafeiim,ita fperma per partem hac fpiri tuofam coagulatfperma
mulieris «S:facitembrionem.Et fi> cut nec pars fubtilis nec grolTa coaguli
ingreditur cafei coin pofitioncm,ita necfubtilis necgrofta pars fpermatis
viriin greditur fubftantiam cmbrionis,Iicct Conciliator aPr fcnfc^ rit vt
uidcbitur i qonc» Quod at pars fpermatis groflfa no ingrediaturfubftantiamcmbrionisjdeclarat
philofophus fil gnis pluribus.Primum tactum primodcgenerationeaialiu*
penul.cap.Nam fi gallina concepcrit ouum non pliffcu di. fitouumiam
compIetumsSiiteftadura circundatum &fuo coeatgalIus,cfficitur ouum
protiHcum fi afpergatur rorc gal h^dC tuc tri no penetrat feme corpuletu in
tcfta oui,ut vr.Ec coIIigicidemcxpimentu.2Utcrtrj.trac.4.cap.i dum iquit,
vidit.n.philofophus c;^ cu ouum gallinoe crudum rore afper^
fumeft,&:.pceditexcoodorfpcrmatisgalU couertit adco^» ceptione.EtcoUigituride
fccijdodcgfione aialiu.io.cap.Sc cundum exgimentum dc pifciculis
quibufdam,quorum fsc mella noncoitcummafculis,fcdconc(pitoua no proliffca, dC
cu pcpcrit oua mafculusfu^afpgitfpermateoua, Sc qcu^ attfnguntur fpcrmatc
mafculi , cfFiciuiitur .pliffca ufi pri^ modcgnoneaiaIiumaIIe»cap.Tdcmautcm
acciditiS: inge-» neratione pifcium ouiffcantium.cum.n.parturit oua f?mella
mafcnlus fupcr afpcrgit coitu.cSi: qux utic^ attingit proliffca
hxcfiuntoua.quaeautcmutiq^nonagonatanq^ noad qua/ tum confcrcntc animalibus
mafculo,fed ad quale. Hoc autem uerbum non parum immo muftg
ucrbisGaLecontrarm.Sibinancpuidet q> cuicp duorumfpermatummeftuirtus
coagulattua, &C uirtus coagulationem fufcipicns. Et proptcr hoc Sapta ra
dicalis qux» Sperma ti5 12S du plex, Sperma vcriufqp cocurre reacHue dC paffiy
uc lignu trjplex ♦ GaP, Dubia. Auer* GaU P R I M L C A non feprohibec quiii
dicat q? uirtus coagulatiaa mfnarcuhs eftfortior uirtuscoagiilationem fu
fcipiens cft fortior in fafmims.Qualiter autem fer moin
hoccertificeturinueniturmnoftns Iibris qui funtde fapienttjs radicahbus» Ponit
in hoc fnlam Galque fuit in vtroq^ duorum fg^ matu c virtus coagulatiua»i.
virtus actiua,& virtus coagula^ tionem recipiens.i, virtus paiiiua , 3C
dicit vlterius virtus acftiuacftfortiorin viris,;5i:pairiuain
f^'minis,d«:qualit lioc fit verum declaratum eft i libris de fapictr^s
radicalibus,de gnone.f.animalium,aquibusfumuntur radices multarum fcictiarum
particularum prgcipue medicinalium. Scie dueq>hecopiooinooppoluaeftfnie
Ai^j.Putaui: enl Gal. tainfgmatemulieris q? viri elfcdupliccptc ♦ Vnafpirituo^
fam per quam fpma eft adiuum Sc tranfmutatiuum mare>
riaegenerationis.Reliquam corpulentam grollamp quam fpernia eft receptiuum
huius imprelIioni3,licet in fpermate virifitpars fpirituofa
vigO!o(ior.x:amplio. ,cjiiiamagis fpi rituofum eft v^c^cecontra vero in
fpermate muiieris,<&: fper^ ma viri a^ftiue palfiue concurrit ad
giMicrationc embrio>' nis fed magis actiuec&Iminus materialiter.econtra
verofj>^ ma muheris.Hanc fuam ponc inueftigauit Gal . in iib ♦ de fpermate
fignis 3C experimentis quibufdam ♦ Primum quia. videmus filium quandoc|?
mafculum qnq? foemellam gene rarf^&hocnoneiretnifiinparte generationis
virtus acftiua fpermatis mulieris aliqfi vincerct fperma viri in producen
dofexum quem inrendit.Secundum quiaaliqn foetum ico/' pFone6<: colore
(imilarc totalitermatri videmus ct vfcpad ilygmata,fed hoc non efiet nifi
fperma mulieris effecfliue co curreret ♦ fperma autem patris non eftaptum
producerefi-' militud neni mriscumin eononfftderelicfticmidolumma ternum,fed paternum
a quo dccifum fuit . Et poffumusad^ dere tert.um fignum,quia femina plantarum
no folum hiit i fe principium effecftiuum planta:,fed etiam patfiuum, cuius
fignum eft,quia nullofaltem corpulentoab eJcrra euenientc IFrecjuenter
germinant.Et alia plura addi pfit,dc quibus in q> ftione videbitur. Circa
hgc qugd a ifurgunt dubia». Pri^ mum,quiaha:cnon videiur pofitio Arifto.quam
Aui.inli''i izra explicat. Patet enim ex primo de generatione animaliii,
&:exemplisinductis exinteniione Arifto.nonfuilTc fj^t^a viri partem
fubftanrigembtioniB,maximecum dixit,tanq^ nonad quantum confercnteanimalibus
mafculo, fed ad le.Cuius tamenoppofitum expffit Aui.dum dixit , cjjficut. lac
dC coagulum funt partes fubftanriae cafci, ita fperma w ri& meftruamulicru
fLitpartesfubftantigembrionis» cundum dubium,qujafecundum intentionem
Arifto»ac^gc tierationem fufficit fperma viri «Si^menftruum mulieris,nec
oportetad hocconcurrerefperma mulieris,multeenim*"u
Iieresimpregnanturquauisfpermanon emittant nec dele/ ctentur incoitu,vt Auer.fecundocoIliget,&:primodegene
rationeplurie?» Tertium dubium,quia hgc non videt po^ litio
GaUimmofecundovivtutum naturalium.tertiocap.ui detur fentireponem Ariftoteli
afcriptam dum coparat me/ ftruum mulieris cer?,cX: fperma viri figillo. Quartum
dii bium.fecundum fniam Arifto.fequi videtur qj, poRfibilc eft
idemanimaleftefilium dfuerforum mafculorum . Item q» posfibileeft impregnari
vlrgine.Primum patet,quiaposfi^ bileeft diuerfis gallisouoconcepro fuper
coeuntibus idem ouum pfurium j^^allcj^um fpermatibus irroyari , quo pofitoi
cffenon erit pullusexouogenitus magis vnius galli altc>
r<usfiiius.EtfimiIiterimaginaripoffiimus in alrjs animali''. bus.Et pcr idem
patet ^(^ci\n(^[jn\ . nam qua ratione ouum f iperafperfuni fpermite conuertitur
ad concf ptionemodo> re leu parte fubtili fpcrmatis per noros teftam oui
pen^ran> tibus eadem rationein virgine effufo fpermare ab extra po>
ter.tpenetrareodorfpermatis vlriad concauum matricis, dC fic v%ad.locum
conceptionis,& per confequens dCcMt tiinccxillofacileconcludetur effc
poflfibilc aliqucm cfTefi^ A V I C E N N lium duorum patrum,quoda multis
iurifconfuItJs cft audi*'' tum* Quintum dubium.an cerebrum debeat vocari fper
maticum. Videtur(^ficex tex.Aui^quipracter pinguedinc. carnem,^adipem,omnia
alia ci4citeirefpermatica.Similit quia ab co oriutur nerui* Videtur autem
gcnitum ex fangui^ nc.Primo propter mollitiem.Secundo quia, 2 1 ♦tertij» i
.cap» innuitur c][)anformationem cerebri impletur vclica cou rndens
cerebrofanguineadalbedinemdecliui. 8c fic videc generariexfanguine, Sextum
dubium eft propterexem^ plum pofitumde coaguIo.Q_uid per coagulum intelligerc
debeamus ^c^in quibus animahbus proprie reperitur coagu lum,& quae eft
virtus coaguli. Ad pnmum dicitur g: partem fubftantiacembrionis non intellexit
Aui.in Utcra pai tem quo: eft proprie fumpta.f.integralem aut elfentialc, ied
per partem intellexit omne efientialiter concurrens ad al tcrius
producflionem,veIomnemcaufamordinatam elleu'' lialitcr ad producflionem
alterius,ficut c fperma viri et mu^ lieris ad producflionem embrionis. Ad
fecundum iam pa tetexdicflis Arifto.cj>fub nomine menftrui compifhendit
verum fperma mulieris.tale.n.non eft nifi fanguis in vafis fpermaticis
vlteriori quada digone digeftus. Licet eiiam te neri poliet cj?
effetfuperfiuitas quartac digunis ficutinuiro^ Etconceditur cj) fperma faliuale
illud tenue dC aquofum no neccllario concurrit ad generationem,nec tale
ncceifario cx pellitur dum mulier imprargnatur. Ad tertium dicitur cj> licet
Gal.inli.de fpermatefcnferit contra Arift.in lib^tfi virtutum naturalium
alle.ca.fuit alterius fniae nec puto illas aucftoritatcj inter fe
poffebeneconciliari* Poteft tamc di^ ci probabiliter c^ ibi comparauit partem
fpirituofam ad cor pulentam,qux habet fe vt forma 5C figillum.pars vero cor
pulenta vt cera^ Ad c]uartum conceduntur iftac coclufio^ ne? tacp
posfibiIes,quicquid dicerent iurifcofulti» Ad quP tum vtra.fj pars
polfetprobabiliter teneri. Mihi tamen vi-' detur probabilius c^ fit genitum ex
fpcrmate^ Quod autem diciiut. 2 1 .tertn.allc.ca.impletur &c.per fanguinem
intclle xit fpcrma muliebre,quod quandocj? nomine fanguis men^ ftrui vocatur.
Vel dicitur c;^ ad illam tranfmittitur fanguis q poft formationcm nutrit
cerebrum* Ad vltimum dicitur q> per coagulum propric intelligere
debemuslacaut fubfta^ tiam ex lac^e in ventre lacflantis animalis generatam
pcrde/ coJlionem diuturnam,infpifiatam,proptcr quam i fuis par/
tibusigneitatem&acuitatem confecuta eftcx quibus hct virtutem fubtiliandi
diffoluendi -Sc incidendi . remanferunt tamenineo partes tcrrexperquas virtutem
habet conftri^ CtiUam,<X: quidam dicunt eam effe ftypticam. Cotra , qa
tuncinquolibetlacflante poffetinueniri coaguIum»c6fequc* e
falfum,non.n.!nuenitur nifi in bidetatis dC lepu(culu,ut.3r de pariibus
vlti.ca»& Aui. j.animalium. vltimo cap.^ AI^ bertus in» j.animalium.
Diccndum q> in animalibus cor^ nutis grolfis SC bidentaris maxime reperitur
coagulum,quia taliumnutrimentum eftgroffum,&lac tcrreftnus eftfaci^ lius
coagulabilc. Dicendum fecuncio c;^ repcritur in alijf animalibus multis marinisleporecS*:
vrfo,vt Aui. i j.aialio cap.vltimo.Trem in equo. lo.dc fimp.medicina.cap.de coa
gulo^ltem in murc,vt fexta quarti cap.c^e morfu' canis rabJ^ ^V.,
^'^^"^^um tertio cp non repugnat rcpeririin mulii^ ajfrs
animalibup.fecundum tamen coem curfum magis rc^ periturinanimalibus iam
dicftis6«:proecipue in bidentatiSf Caufa aurem quare in paiicis altjs
animalibus exceptis bi^^ tat^s ^cornutis rcperitur,tadg?tur. j.cjc partibus
animaliiJ' cap» vltimo.quia non cornuferum lac eft fubtile 8C no" gulabile.cornutorum
autcm groffum facilc coagulabile^vi^ talia an!maliavtpFmhabentcoagulum,rcIiqua
vcrofecu" dum plurimum non. Scd diccs.Si haeccft virtus £5<:copl^
^oaguli.quarc igiturcoagulum lac coagulatum diffbluit , ^ "fr fanguincm
coaguIatum,diffoIutum tamcn coagulatc'v^*''
<3etur,n.c^folffdebetdiffoluerectno coaguIarciSec- Au^' »■018
quifocolligctconceditcoagulumhocfaccre per^.^P»''^^ tatem cuius occultae funt
caufac. Ali|dicunt c^ illud opcratuf per diuerfitatcm fuarum partium
igncum»ntuirtutcm hab^ mo Fracif, de pede «non, I F E N. I.
difl[oIucncJi,terfcumuerocoaguIandi,§uisctiam gaccides igneum per uia
rerolutionis! coagulare idurarc poifit ♦ Alrj aicunt q, igneum coaguli fecundum
uarietatem partium pa tientium poteft unum coagulare Sc aliud eliquar e ,dC fic
oc currens coagulato afrigidoliquefacitcS: fubtiliat,ipfum oc^ curres autem
coagulato a calido ipfum fortius induratJfta materiam de coaguIo,uide a
Francifco de pedemontiu cap, dc exiccatione lactis 8c cafeatione Jfta quia non
funt de pr cipali propoiwo futf <ciant de coaguU Poftea ucro fanguis qm' in
temporc meftruox rumamulkre feparabatur fitnutnmencum, Notificat«iateriam
exquageneratur pcipue fpermatica ^ nutriuntur notiffcando etiam materiam ex qua
generatur o^nutriturcaro(S: adeps,Secundo comparat membra fg^»
maticasSi^carniformiainter fcfecundaibi.L Membraaute quac ex fpermatc»"!
Primo notificat hanc materia nutricatio'» nis generaliter.fecundo fpecialiter
magis» tertio notificat apv propriatum agcns 3c propriam materiam carnis dC
pin^uo dinis.fecuda ibiLScdaHa.lTcrtia ibiLEt caro quidemt-1
Hnmodicitpoftea»iiormatofoetu &membri9 formatis m ex fpermate
generantur,fanguis qui feparatur a muliere tpe meftruoiji fit nutrimctu foetus
8C membrorum. Scien dum primo per fanguinem meftrun intclligit ut fupra {a>
^T^/I? ^.P^"*" ^ mulicre periodice de menfein menfem ex/
Pelti,lnultiplicatur autem ifte fanguis i corporc, mulieris ad nnem gnationis
dC nutricationis embrionis , quod no tn 01 §tate oibus
mulicribusacciditmcnftruatio,fed folumin sfitatequafuntfecundabiless.Similitcr
ncc cft idemtermi^ nus mceptionis 8C defedus menftruationis in oibus.in qufV
Duidam.n»citius,(X:in quibufdam tardius incfpit, Sc fimilic' aciintt fecundum
uarias complcxiones naturalcs cS^ regimi na ex quibus accidit muliercm una
altera elTe fecudabiliorc, Srnfe f'"'- Scicndum fccudo q, qptucuq, fanguis
rartesT-"^^'^^^ Kh SIIT"'"'^'^"'''^^^^^^ pur:.
&laudabi> les ab hepate 8c natura pucri rectificabiles ,ex quibus aliaue
iranfeunt in materiam nutricationis alfn.,^ tge tranfmutantur inlac^parte^^^^^^^^
nanrccflificabilesrcferuant^urrdir^^^^^ fatucxpellunturut Ifra uidcbitur. Tm o
L- R i^''" uideturcoIIigiq,anteimprcgnationemp tio De quo in dubrjs
litcralibus. nora rlhT bikcrconccdipoteftaliquammuli^^
rumgtatumnaturalitcrfchabcntcmnu^ ncndo muliercm forc cholericam ,utcntcm rc^m
n ualdc ticco 5^cxiccatiuo multum fupcrfluitat« rr»«n\v.
n.fatisprobabiIcenullamabStS^^^^ ns.fat fim, iterprobabilc cft ah^ aliam
muliercm continuo S»^ant,&:crit nutrimeta augmetasipfem. «1
?uatSp?;|^^^^^^^ fanguincm fpcrmaticorum ^^'•^"^«i^arum ^^^^^?
^""^ ""trimetum ncrationiscarnissj*^?.^."""^
nutrimcntum 8c materia gc '••avis tx mcmbrorum fDe.«: .
*i*8'^entansipfum.Cfc«t5?J^^°'"'"'^^^ o - ^conucrfiohuiusfanguinis
J^^J^^^^-^P"*"^"^^^^ ^^^'"^3 ' «wembrorum 5c 9 uirwtc fgma^
D O a V* 47 ti8 marcuIi.Si ucro poft corum fbrmationem Sc animatio' ncm fit a
uirtutc digeftiua illorum mcmbrorum praeparan^ tefibi materiam pro
nutricatione* Aliapars ems cft quaenon nutnmcntum fit adhuc,(cdeftcouem'cns ut
coagulet adimpleda loca mebroru primoru uacua dC fit caro c t adeps* Declarat
quoad fecundam partcm,in quam diuidit fan> guis.Et dicit q> illa alia
pars fanguinis quae adhuc non fft nu trimcntum ahcuius membri eft conueniens
adhoc vt ffat materia gcncrationis carnis adipis,6<: pinguedinis, quac
de> bent replere loca vacua primorum membrorm .i. vacuita tes cadentcs intcr
prima membra.i» fpermatica. Sciendu primo q> in hoc fimul notiffcat materiam
generationis car> nis (S!:pinguedinis &ctiam nutricationis.ifta enim
pars pri> mo fubrjcitur pro gcnerationc horum mcmbrorum ,deindc pro
nutricatione. Sciendum fccundo q» vt colligitur fecu do dc partibus
animalium.naturain formationc cmbrionig opcratur vt pidor bonus qui
primolincat» Sccundo vacui/ tates cadcntes intcr lineationcm coloribus rcplct.lta
natura in principio lineat formando fpermatica.Et quia intcr fpcr> matica
formata cadunt vacuitatcs , illas poftea pingucdine
<&:carnereplet,taliter vt cx hac rcplctione refultct dccesme brorum
ffgura 5^compofitio. Etahaparsciuseft rupcrfluitas,quxnulh' ha
rumduarumrerumcftbona,&:remanct ufc^ ad hora partus qua utpote natura
fujgflua cxpcllir. Declarafq^cum ad tcriiagtcm fanguls dicens , c]^ alia eft
parsfanguis,quaenulli harumduarum rcrume bona.f.ncc gcncrationi carnis ncc
nutricationi , vel augmcnto fpcrma^ ticorum,ct ifta eft fuperfluiras impura q
remanct vfq? ad ho ram ptus & hanc natura taq^ fupcrflua cxpellit. Scicdum
licct hg c pars fit fupcrflua,in cius tamen cxpulfionc cofc^ quitur natura
aliquam vtilitate , ^ quanto lubricat fatu dC vias g quas dcbet ffcri exitus
foetus ,3C fic facilitat gtii.Et io mrtu diff^icultat gtus fi
illgfupfluitatcs,q ad hora gtus rcfcc uari debet aii horam partus per notabilc
tcmpus expciUnt* Cumqucinfans parturfturfangufs quemip^ fius hepar
gencratjhuius fangumis uiccs fupplct a:generat exeoq^ab illofanguinc gcnerabat.
Declarat quantum ad quartam partcm fanguinis iamcff 8C in fumma vult ,q» poftq^
infans parturitur, mcbra in> fantis nutriuntur cx fanguJc ,quc gnat hepar
pucri,& fic fan^ guis qucmgcncrathcparpuerifupplet locu huius faguis»i,
(anguinis menftrui:quo ad partes illas , cx quibus membra
pueriinvtcronutricbantur.Sediftc fanguis qucm gencrat hepar pucri,generatur cx
eo.f.nutrimcnto quod gcnerabatur abillo.f.ex illo fanguie,quafi dicat ille
faguis quem generat heparpuerigcneraturexladcmatriSj&lac matris gcncrat
cxillofanguincXmenftruo.EtinhoccxpIicat quarta gtcm fanguis menftrui,qux tcndit
ad mamillas 8C conucrtitur in lac,cx quo poftca gcncratur fanguis in puero*
Etcaroquideexfangumc gcncratur (pffl^j qucm caliditas ct ficcitas
coaguIat,adeps uero cx eius aquofitate&runduofitategeneraturqua fri
gi'ditascoaguIar,i'deocpip(am cahditas refoluit* Notiffcat nobis appropriatum
agcns 8C materiam tacar/ nts $ pingucdinis,dicen8 c]^ caro gencratur ex
fanguinc fpif/ fo,que coagulauit caliditas 8C ficcitas 8c pingucdo fiue ado ps
gcncratur cx vncfluofitate dC aquofitate fanguinis quc coa gulat
frigiditas,cuius figml e quia adipcm calidf tas rcfoluit,
Quicquidautcmacalidorcfoluitura frigido coagulatum e quattomctheo^Gircahanc
lcdioncm plur» cadunc dubia gnatiois Arirto, Mar, P R I M L C A N. Dabia ♦
Iltcratia* Pri«ium»vtrumanimpregnationcm fitncceflta^ rium mcftruationem
prgcedere^ Videtur enim q» fic ex mo loquendi Aui.in illa parte,Pofl:ea fanguis
, qui tempore mc^ ftruorum a muliere feparaiur ^^^c.Item non fit coticeptio fi
concurrentefpcrmatemulicriSjUtfupra, fed gno fperma> tis praefupponit
menftruum tanq^ materiam cius , igit 6Cc^ Oppofitum videtur docere cxperimentum
Jmpregnantur enim mulieres aliquando in vndeclo aut in. 1 1 .anno ♦ Inci>
piunttamenmenftruari circa fecundumfeptcniumj» circa i4.annunKquinto
dehyftorrjs.primocap» Item dixitmihi quidamfidedignus.f.Marfilius
defanctafopliia fe vidifte Papi? puellam pregnantem,que erat precife annorum
octo, Ec Marfilius fcu gentilis fatct fe vidiife mulierem quoe niiq^ cmifit
inenftrua ,pluries tamen impregnata tuit et prus fuos ad luccm cduxit* Secundum
dubium» Videtur q> embrio non tantum nutriti poifitfanguine mtiftruo , nec
etia adeps &:caroexillofanguinefolum nutriri S^^generari.Nam poifi
bilecftimpregnari mulierem temporc , quoipfa eft a men^ ftruis perfecfle
mundificata , fedhocpofito non nutrireiur embrio per totum illud tps cx
fanguine menftrualijmonu^ tri rctur cx fanguine optimo mulieris. igitur SCc*
Tci-rium dubium.Perquem modum nutriatur foetns in vtero exfan^ guine iam dicflo
, ct quare non ordinauit naiura ad ftomachu pucritranfirccibummafticatum
amatrc, exquo ficret ibi chylus&fanguisinhepateciufdt\Itcm quare
ordinauitna^ turafanguincmmulieruminhcpatc carum genituminve^ nis vlterius
tranfirc ad hepar pueri , 5!:poftea jn venas cius, cum fufficiant fanguini tres
digeftioncs» Quartum dubifu Videtur mclius fuiffet naturac illam tertiam partem
fan guIs,queeftfuperfluitasomnino inutilis paulatim expelleic c^ipfamvfqjad
horam partus referuare,nc qualitatc praua Ixderctembrioncm.Item
haecfupcrfluitas in venis retetano prohibetur a natiira quin faciat magna
nocumcnta 3C Ificiat inembra . igitur multo magis ipfa aggregata invno locoin
quo non ita poteft a virtutc rcgulari» Quintum dubium» No videtur q» materia
appropriata carni dC agens apropria^ tumfintconuenienterafliignata.Primoquia
fanguis fpilfus cft fanguis mcIancholicus,qui non cft proportionatus gcnc^
rationinec nutrimentocarnis fcdmcmbri mclancliolici Jtc hocagcns appropriatum
cftiriconucniens.Ccaliditas cu fic^ citatecaro.n. coagulaturafrigido. Sccundo
dcgcncrationc animalium. 1 1 .cap. cuius fignum quia ab ignc difibluit vt in
fcbribus iiqucfadiuisJtcm dnium carnis,vt habctur fc/* cundo
complcx!onum.2»cap.fignat diiium caliditatis ct hu fniditatTS,i5^ per
confequcns non fft a calido dC ficco. J>ex> tumdubium cftdc
agentcappropriato adipis ,quia gnans carne&adipemcftfpcrma, qao igitur
potcft fpcrma vna partem digererc /anguf5,qupconucrtitur in carncm 3C calc^
facere,(S^ partem ac;uofam 8C vncfluofam infrigidarc,no.n» videtur hoccffe
posfifailctltem circa cor rcncs dC mcmbra calidamultumgcncratiiradcps , vbinon
apparct aliquod dnium frigidi congelanti»' tlrcm non videtur cp difiblui a ca
lido fit fufficiens fignum rcs fit coagulata a frigido ♦ Ncc videtur omnia a
frigido generata a calido difibluijquia caro diltoluitur a calidOjcS^ tamennon
coagulatura frigidofeda calido.ctiam pili aut nerui coagulati funt a frigido,
8c tamcn non difibluuntur a calido. Ad primum refpondctur 3c di^ citur licet
naturalis exitus menftruorum cum alrjs fignis pluribus apparentibusin mulicrcin
aetatcpubertatis , puta cleuatione mamillarum^pilofitatc peainis,ut habct ab
A^, 9.dchyftorns.prioiocap.cS:ab Aui.p.animalium prlocap. fint figna q,mulierfitfecundabilis,
nonramen nccefiario hxc figna nec aliquod ipforum prgeccdit conceptioncm ,
Ii> cetinpFibusaficedant.Conccdendumetame q> funthmoi figna pro quanto
funt ondcntia iam fupcrefic matcriam,no folumpronutrimctomembrorum mulieris
neccfiaria , fed ctiam pro nutrimento foetus,propter quod natura iam mato
riasfuperfluasexpellitvcrfusmam llas 8C partes matricis,
&mam:lla3augmcntatvtfint la^is contenctiux «Si: geno rtciuae»Et cx hoc
compraehcnditur naturam pcllcr c matcria Arifto. GaL Arifto» A V I C E N N
advafafpermatica&tefticulos fuperfluam conuenthikm in fperma.Non.n.magis
follicita videtur derc cfie natura de materia nutricationis de materia
generationis. Qiiam^ uis tamen naturalis exitus menftruorum non
prcccdat acci^ dit conceptionem fieri. Primo quia polTibile eft muliercm per
duos vel tres dies antc primam menftruat/onem conci pere,et fanguine qui in
prima menftruatione fuilTct cxpulfus paulatim ad locum conceptionis attrahi.quo
pofito patetan conceptionem non praeceirilfe menftruationem, Seciido
quiafecundum pfm miilieres qux nunq^ menftruanturftc'' tiles fant.non tamen
fempcr nec necelfario , vt.p.dehyfto'' rrjs primo cap.in tranflationegracca .
Et poteft hoc fuaderi ratione. Primo quia conuenit mulierem poft completam pu
rificatfonem menftruorumconcipere Scin ca •futficientem fuperelTe copiam
fangufs,vt inde foetus integre formarr pof fit &adhucnutriri,
maximefiponaturq>fitmuPier quaefo lum in duobus menfibus
meftruaturfemcl,ponoigicaliqu3 mulieremomninocareremenftruis (&:habere
tefticulos cS^ vafafpermaticafortia,<Sc:(5,in ea fit fanguinis etiam tanta
eopia cipta eft in mulierem fipnata nouiter puriffcata a men'
ftruis,iS:fequiturc|i ifta mijlieretism concipere poterit,acf
funt.n.omnescaufoerequifirnc ad conceptionem vel adefie pofTunt, <SC lamen
fuam concepiioncm non antecedit men^ ftruatio, vt parer intuenti. Accidit autem
muli^rcm aliqua priuari menfttuis perpetuo ♦ Aut.pptcr regimen refoIutiu«
i&exiccatiuum excibo5::potu6<: exercitio 3Cc. ficut credic Dianam
menftruis caruifie. Aur propter complexionem na turalem ficcam.Autquia
licetfueiit in caquo ad membra generationis complexiof(xminina,cft tamcnin
carefpecflu pricipalium & habitiidinis totius complexro mafcuIina.Ex quibus
patet fine menftruatione mulierem ponfe fanam vi^ ucre per totuui decurfum
fuarum etatum propter ratioes fu^ pradidas 8C magis infra dicendas. Secundo
fuadetur ide, quiamulierepcruenictcadfenecfiutem prius deficit icafn? ftruatio
potentia concipiendi , vt docet cxperimentu.ma^ ior.n.requiritur ci^titas
fanguis ad mcnftruationcm manifc-' ftam (J ad coticcpnonem,cufus fignum cft ,
quia in foemeP lis omnium animalium deffcit menftruatio cxcepta mulicf«
8Ccquz,3C tamen concipiunt,igitur prius deficit quantitas f« quifita ad
menftruationem ad conceptionem,^' per con-' fecjuens mulicre pubefcentc 8c ad
augmentum tendcnte pti usinca fuperfluet'q^titas fanguinis fufficicns ad
conceptio'' nem ad menftruationem 8c fic prius erir potens concip^ re q(
menftruari.Hg due fuafiones virtualiter colligi polTu'^' cxdidis.Aijt.p.dchyftorrjs.alle
.cap.dum inquiuNatura quidemigiturconceptioncsfiunt poft horum remotioneifl
mulieribus»i.menftruorummundificationem,6<:quibufci5'' ci? non ffunt
hacc.f.menftrna vt in pluribus fteriles pmancf' Etfubdit,quinimonofactis
hisquxdam cocipiunt quibii? cogregatur humor tantus q^tus parietibus
rclinquitur pf^ purificationem,$uis nonforas cxiret,&inhoc tcrigit fuafi^^'
nem primam^Deindepoteft intelligi fuafiofccunda daf^^^^ iungit.Et factis adhuc
quaedam concipiunt pofterius.i.^J^^ cientibus mcnftruis adhuc quxdam concipiunt
, quia ta»^^ yt in pliirjbus non concipit mulicr nifi prxccdente mcfi''"^
tjonem,fo dicit Aui.cf» fanguis qui lempore mcftriiori^^^f' • Ex quibus patet
cp gno fpermatis non praeccdit nccc^^ari'^ menftruationem
inmuIierc.Non.n.mirabilcmagnum f^^l in muliere aliqua in principio pubcrtatis
reperiri^quantita^ fpcrmatis fufFicicntcm ad gencrationem, ^tiicunq;
00^""^ multiplicatafitineaq^titas fanguinis fuperflua
expclf^"'^^ per mcnftrua,quia fortc pcr cxcrcitium confumpta cft 1 ^
phlcbotomia aut fluxu fanguinis narium euata , aut ^^^^^ j| bct tcfticulos 8c
vafa fpcrmatica fortia ad trahendum ^ ^erendum materiam vtilem pro
rpermate,& habetfan^^^^ ncm bonum no fupcrfluum in quali immo fortc ncc 1
<^^ * Ponatur igitur cp coeat 8c cocipiat.Et patet q> virtutc fp tnatis
forti cxfitcatrrahetur ad locum gcnerationis ^^"5^^/ ptionis fpcrmabonum
&fanguis bonus in quocafu bigcndum quin producetur foetus bonis fanguinis
pauc fupcrfluitaium, cff ftcfii ii i». 'iecil] de ftfttf ^ cfi? ic« ftcfil' J9
tisVi ti9« io 0> :ri }U tn of fo s: ta icf [l^ ja til lic 'P ii/ ?, i2 a^*
c/ :1> te ti (i^ ri oc fif ra 11 iJ'' 'f/ il et t^ in ]a ut 3^ di c^ 1/ F E
N. K |upcrfluitatuin,quia fortein tota fua xtatc non varblarctun tt poteft
poPitas huius caf ts colligi, 2 oaerttj.cap.de vtilita>
tefeudeniulcitudmedefiderit. Etcxhoc tanc^ cx funda> mctito patere poreft
rnfio ad fecundum dubium , Concedic wim cp non tantum ex fanguine menftruo iam
dido nutri. tur tatus,nec etiam ex eo folum gnatur adcps 3C caro, 5C vi detur
probare argumentum tadum in dubio, 3c aliqua etia lacta in forone preccdentis
dubij,(ed etiam cx fatigutne pui o bono mulieris .Concedendum eft tamen a>
fecundil plu rimum nutrnur foetus (Sc^generatitur membra iam dicfta ex languine
illo menftruo,qui periodicc fi non ca*ct impre^^na^ tio expelleretur^Caufa autc
cft,quia vir tus mcmbrori^ma^ tri< c^mm poteft pro fe retinet fanguinem
bonum 3c rela^ xat fangjincm pcriodice expellendum» Nota tamen cp li> cet
fangu.s qui periodice aptuseftpermenftruationemex pelh.S^ fanguis qui
attrahitur ad embrionem nutriendum ec tormadum fint idcm ,diffcrcnter tame
& fub diucrfis difpo/ nibus mouciur fanguis ad cmbrionem,&ad extra dum
pc> nodicc expellitur»Primo quia mouecur ad embrioncm attra hitur cominuc ^
paulatine,continuc quidem ficut continua cft neceititas reftauratiotns auc
gcneration s.paulatine uero quia fi fubito magna cius quancitas attraherctur
pofiec calo' rem naturalemembrionis fuffocarc^ cxtiguerc,fan'uis ve
roqaimenftrualuerexpelliturpcriodicedemcnf^^ aut m duobus menfibus fcmel fimul
effu.iditur 3c in magna quantitatc fubito Sccundo quia fan^uis qui mouecurad
cmbrionem actrahitur pd.geftus 5C rcc-lificatus^qui vero cx> f.no
^j^."^^g'^^^^^"P^"^*No igicur imaginandum cft q,
ftngu,squiactrah,nirademb.ionem alcerccur fic tant^
ftruorum,tumqu,apauUtimattrahitur5^ rcdificatur tum r
""^"^'"^^«^'^^^^ fimulin venis S^^^^^ Sun.tta corruptus
attraheretut inficcrct fcctum. Vnde ^ ciui tia quarti^cap dc Uo« ^ P ^
l'^ to^map^a^^ poft completam mundificationem i^*?^ ^'^ ^'"'^* ' dum plurimum
mundr^ Sffo^^r ^""^ ^'''^' .<lificationemfc«punficacion m J^^^^^^^
abundarnilTimr^Vnde^Sl^cu/^^ varioIantur.fecundiauteStum^
^i"""'""' P^^^^ lancur.Et^tocritmuIiermTn^^^^^^^^
vario. erit magis infectu, fcttu fmrf''"^" tritur ex fanguine bono
& nu n ? formauir nu. i"fedo5^maIigno Sl^^^^^^^^^ ^''^'^
^"^"2"^"^ to,vtvirnonco%atc^XuQ^^
Poftmenftruationcm,inquotcm^^^^^^^^ t^^nguinis infccfcionem rcmota3
p''^";'^' '^^^"^
3Ccidicquandoq^cxuiro&:muIicrcrobrff?^r"M°-""^' ^mis boni 3C
bon^c complcxionT/I?.,"^''r^^^'"^''^"! ^^gi D o a V» 48 J«inis
boni Sc bon^c complcxionis Z^^^^^^^^ ''^^
^f^^um&inimundum.Econtravcro^^^^^^^^^^^^
^^^complcxiontsgcncrarifcctumfarr^un^^^^^ »^^cillcs.
l^^^^SZ'^"'"^''^^^^^^^ fuifTc faAr "1""^ v^^o
contingit proptcr focn,«; - " tmgit»n.virtute^ «iris CnZ
rupcrarevirtute^^"^3^i"am membrorum matt^r^S^^ cibimulieris&^
bonum fanguincm a"tr..?"'P^^'''°"l' ' mcmbra ta,T,en fut
telaxantquarcnutrhu^^^^^^^ c,t 5=:c.SimiIiter comino-^"" fanguine
infccto , 3c fic infi> 3ttrah;tfcctuscX:malum rlr''"'''
'^'""'^ ^^^^^' ^^"guine «^aledifponiturmaterfcui inffcitur
autali^n^g ;"8it mulicrcm hntcm fan^..*"'"^'"'" *
P'''^^^' '"^^ Con. 'nfedum^Quiauirtus tT^'^ infe(5lum non parcrefc^
-nouinem putun, a;. bonum attrahic fiius. I nfciftum vcro rcIinquit»Exhoc«n,c]^
vidcmus prxgnatcm impinguari 3c fieri carnofam»non benc poteft concludi bo/ na
difpofitio foetusjfed potius ccontra» Non mirentur igr iuuencs medfci nec pro
omnibus occultis fugiant ad celeftes afpectusjfialiquandomulieremrobuftam
viderint produ> cerc foetus debiles etiam ex viro robufto. Frcquentcr ctiam
econcra refiftentia membrorum macrisfurripic nutrimentil fcx:tui,;5c: rcddit
ipfum imbecillem. Econtramulier fatisdc- bilis ex viroiobufto velmediocri
producetfcetum robuftil proptcr caufam oppofitam» Contra,quia tunc fempcr mc
lius clfetaliisparibusmulierem debilem efie robuftam, Neganda eft
confequeniia,quia contingit in muliere robu^ ftafupcreirebonilfanguinempro fe
3c pro fcetu.Etmul^ tae alix concingencix mueniri polTunc hic. Ad tertium dii>
bium dicitur cj, venae fecundinx func concinuacar cocylidoiV cundin^ bus
matricis ex vna parte,& tcrminantur ad vcnam umbi^ licalem exaliaqugtedicad
hepar pucri,deinde diuidit g vc^ nas cotius 3C diftribuicur membris pueri^Caufa
autcm qua^ rc l:uit necelTarium fanguinem hunc tranfire ad hepar pueri
cftquiafangijisillc vtplurimum cft crudus 3C indigeftus' Itcm ^uis eikt bcne
digcftus in hcpatc et venis matris,quia tamcnaliud eft tcperamentum mcmbrorum
pueri 3c aliud matr,s,alKer pparatusdebeteffe fanguis nuiriturus mem/ bra
c,us,3: ahcer nucricurus membra matris, vnde oportuit ipfum ,n hepate 3c venis
matris dearticulari 3c perfici 3c fifr in ven,s eius. Caufa autem
quareordinauit natura nutri^ mentumpueritranfireadhepar&nonad ftomachum p6c
efte niulf.plex,primoquia calorifoctusconiungituriiumidu multum caiorem eius
obtundens, vnde non fuilfct calor i co aptustranfinutarc,nifiobiectum
faciletranfmutabilc ficut cft fanguis.Secudo quia ex cibo in ftomacho digefto
plurc* tSc:magis grolfx rcfecantur fuperfluitates c|;ex fanguine.Nc
igiturtemporeimprxgnaiionisin vicro aggregarentur tot
&:tamf?dgfuperflcjitaccsordinauitnacuraad fcetum folum fanguincm actrahi 3c
non cibum. Tertio necil pcrturbarcc autdeftrueretappetitusftomachimatris
deffcerct fcctui nu/ trimentum» Ad quanum ia patet refponfio ,Quarcrcfcr>
uatur ifta pars ad horam partus,quja.f. partum facilitat Sc quia forte cum ilh
aliquid vtilc quod attrahitur a uirtutc mc brorum fatus commixtum eft .
Etdicitur vltcrius q, calor nanirahs foetus coicatus fecundinae regulat
putrcfadionenj prohibet ,n hoc fanguine,nifi fuerit ex fe ualde corruptus 3C
incptus rccnhcatiotiT . Tunc.n.quandoq^ fcccum inffcit nift eius virius Kierit
valde fortis,^ rccipit mirabilcs modos pu trefacnonis.cx quibus etiam cx co
generantur diucrfa aialia utfcrpcnics,bufones,(&:fifiaanimaIia. Adquintum
dic8 o dil cp pcr fanguinem fpiflfum intcllrgit Aui.partem fanguis
grolTamrefpcctupartisurtctuofacaquofaccx qua gcneratur ^P*^^"*
adeps<Sipingucdo.Non tamcn voluir q> eflfet fanguisfpif fus rcfpccru fanguinis
mcdt©cris,aut q, clTct fan^uis melan>
dioIicu8.Etcumarguiiurq,agen3appropriatum carnis n5 clTcf conuenienter
all,gnatum,quia caro coagulatur a fi Ido
vcfecundodcgenerationeanimalium.cap.,uDrciturc^n6 Arm. diftinguit Aui.carnemfib
icontra pinguedinem ,autr>car/ ncm intellexit illud unctuofum 3c pinguc quod
carni cSmix tum eft.tale.n.cft a frigido coaguIatum,&: idco difi-oluitur a
calido ignco,ficut habet videri in alTatione carnium.S'i autc febres
seliquatiue difioluunt carncm propricdfCtam,ifta no cft difiolutio oppofita
coaguIationi.de qua in propofito !tcl> ligitur. Ad aliam conffrmationem ,
dnium carnis fignat do> minium humiditatis.igitur no coagulatur a caliditate
3c fic> citate.Negandacftconfcqucntia.licct.n. ddminium Carnig figniffcet
dnium humiditatis:ftat tamcn carnem ficri a cali/ do 3C Ckco rcfpcctu cius a
quo fit pinguedo. Ad fcxtfi dicl t ur cp fperma fua caliditatc poteft coagulare
carncm 8c fuD> fluum humidumeiuscxiccarc.partictiam unctuofie darc dc modum
mixtionis quo mereatur formam pingiredis a t>o/ ftca a frigiditate
radicalium infpiffatur,^ ad forma pinguc. dls rcducKur. Agcntc ig.tur fpcrmatc
in fanguincm , cx quo gciKrati dcbcc caro pancm fpHliorcm itifpifl&c
digcrendo, P R I M L C A N. humidum et fupnacans viiLluofuma frigiditatc
fpcrmati/' coium infpiiTacur.Et lic videtur c;^ nori fic pinguedo de prin
Arifto. cip.ili intentionenaturaEficutcarOjVt Ari.quinta problema^ tum. i f
.problemate. Ad aliam conSrmationem dicitur , q» circa cor multiplicatur
pinguedo a frigiditate capfulae dC ae/ ris frequenterad locum
huncattracfli,licet videatur Aui,ali ter diccre.fecunda primi.cap.de Hgnis
Compronum. Ad vltimum de pilis 3^ neruis dicitur, nerui otTa 3C pili 3C ta^ lia
calidoformatafunt.Genita.n.funthecmembraa calido alfante,quod per viam
refoPjnis ea infrigidauit . 6C t^liter a frigido infpillata non oportet
diilolui acalido. Mcmbraautcmqaseex fpcrmatefunt creata cum folatjoiiem
coiuiniiitans patiuntur certa continuitate, nonreftaurantur nifipauca exeis in
paucts habitudtnibus, 5C in gate pueritiac
ficutoflra&:rami'uenarumparui.non enim ma gni neqj arteriarum .Cijqjenim
aliqua eorum pars feiungiturnihillocoeius nafcitur . dC hoc quidetn Cuiu
ofTaSi^nerui.llIauero qu^cexfan guinefuntcreata renafcutur poft perditionem
fuam , SC continuantur tali fubftantia qualis fant ipfa ficut caro. Ponitquadam
comparationem intcrmcmbra genita ex fpermate 3C ex fanguine.Secundo tacite
remouet dubium.fe cundaibiLEtiftud quidem.l Dicit primoq>membraQ funt creata
feu fada ex fpcrmate cum patiuiuur folbnem co tinuitatis non reftaurantur certa
cotinuitaie^nifi pauca cx cis paucfs habitudinibus dC in actate pueritig ficut
ofla 3Cpm rami vcnarum.rami.n.magni vcnarum cS^artcriarum,fiuc parui fiuc
maj^ni no regnantur.Cum.n.aliqua pars iftorum feparaiur nihil loco eius
nafcitur, 8C hxc membra funt ficut oflfa '3C nerui. Dicit fecundo de mcmbris
gencratis cx fan guiue ficut caro,q> non deperditur aliqua pars corum ,
renaj fcitur 6C continuatur tali continuitatc quali pars prior crat co tinua.
Scicndum primoq^percertamcotinuitatcm inteP ligit cotinuitatcm naturalem qualis
erat primo in membi is antefoPonem,quam appellatcontinuitatem primeitcniiois,
quia.f.primo intenditur a natura,aut qu;a fibi primo debec
intentio;S:ratioconttnuitatis,continuatur tamenfiue aliqn coUigatur membrum
quodam humido vifcofo fuperuenictc circunligante vnam partcm folutam cij
alia,ut non ampluis fcparentur,^^ hec fubftantia circunligans vocatur porus far
coidcs,arabice vcroorosbot.Hpc autem rcflauratio fiuc re^' continuatio dicitur
rcdauratio fccundp intcntionis.Pri*""^? enim quod intcnditur a natura
poft fofonc continuitatis me>' bri eft prima continuatio,quam fi confequi
non potcftintcn dit fecundam, vnde membra fic continuata dicuntur conti^ nuata
per viam fccundx in/entionis. Scicndum fecudo c;^ i nter mcmbra noftri corporis
inucniuntur extrea 3C mcdia i facilitatc 'SC difficultatc reftaurationis poft
eorum diitofonc. Qj^igedam.n.cx naturafuafunt diflFicillimeconfolidabiliaos^
reftaurabilia vtofla.Qugdam faciUime vtcaro. Q.u3cdam medio modo,vt nerui,veng5^
cartilagines,& huiurmodi.Ec iftorum quedam declinant ad latus
difffcilius,vt chartiiago. qusedam ad latus facilius,vt pamiiculi 3c
nerui^&c.CoUigic hgc diuifio quarta quarti.primo cap.^qmnto dc
ingeniola> nitatis.6eprimodefpermatccap.i5* Scicndum tertio difFicuUas
rcftaurationis vcre poft fofonem continuitatis in> uenitur i menibro propter
multas caufas.Pf imo merito di^ fponis naturatis
membri,vtduritiei,ficcitatis,<&:calorts na> turalis , 3c virtutis
rcftauratiuze debilitatc ficut in ofte.^ Sc> cundo ratione difponis
annexcaccntarr naturali, ficut e moy tus in pulmone 6c in artcria.aut rcs
cadcns intcr partcs folu^ tas ficut humor ,aut fanguis ficut in vcna aut
aftcria , aut cidens confequcns foroncinfoncmundeprouenit mors,vt
inrolutioiiecarnis fcupartiscordis.aut contra<flio partium Cotinui tas cerv
ta quid. Porus farCoi^ des vel orosbot quid. MebriJ reftaura bile tri^
pliciter. Gar. Reftau^ rationis difficilis ca mul> tipfr» A -V I C E N N
folutarum 3c clongatio ipfarum abinuiccm , ficut in inciiioc mufculi
autchordae.In propofitoautem.Aui.tetigitfacilita^ tem 3C difficultatem
continuitatis mcrito difpofitionis natu ralis membri das alias
intelligerc.Contfngit.iualiquod me^ brummcritofuf naturalisdifponis eefacUius
reftaurabilc, merito aiit fupaccidentalis difponis ffcri difficilius rcftaura'
bile. Sciendum quarto caufac ex quibus fpccialitcr rcd/ ditur os vel aliquod
membru fpermaticu difticilc rcftaura^ bile funt ficut durities 3c qug mcbri
duriticm 3C tcrreftrcita tem neceiraiio confequuntur.Ex hoc enim q> mcmbrum
du rum eft fequitur partes folutas adinuicem difficultcr appH' cari.raro.n.fit
in re dura foro fine partis depcrditionc .Simi/ If ter ad duriticm fequitur
ficdta3,(5<: ad ficcitatem difticuhas reftaurationis feuinuifcationis partium
continuandaru,quia talisinuifcatiofitperhumidum.Itcmad talem duritiem»^
tcrreftreitatem fequiturfrigiditas compIexionis^Si^debilitas virtutis naturalis
in rcftaurationc.Etiam quia oe membrii nucritur ex nutrimento fibi
proportionabiIi,oportet talis me bri nutrimentum effe tcrrcftre& durum 3C
dilficulter attra hibUe,cS:diflFicilctranfmutabiIe.quibusomnibus conmdii
refultat diflficultas maxima reftaurationis . Et quia in xtate pueritig mlor c
durities 3C minor Cicch^s,3C minor defectus, faltem quantitatiuus caloris
naturaUs ,ideoin pueritia fatis principio generationis propinqua poflfibUis cft
hmoi confo^ lidatio,pr3ecipuc in complexione temperata aut fanguinea a
temperamento modicum rccedentc.unde tertio techni*MoI le enim puerile ^j^c.Scd
de hoc plus in dubijs. E t illud quidem quod eftcreatum cx fangu^ ne, in quo
adhuc ufrtus exiftit fpermatis, dum nondum inter ipfum &fperma tiempus
inter^ ce{ritninparuum,illud membrumquando tol^ Iitur iteru nafci poteftjOcut
dentes i'n actatc pue^ ritix.Cum autcm languis ad aliam conucrfus
fucritcomplexionemnon iterum rcnafcetur. Tacitc videturquoddamdubium
rcmoucrc.Eocnim dentes videntur membra fpermatica , 8C pcrditi rcgnantur non
videbaturdicflum Aui.fuiiTe vcrum. Hoc igicur remo/ uens dicit cp dentes n5
funt gcniti ex fpermate fed ex fangui nein quoerat uirtus
fpcrmatis,&:idcoquandointerfperiTia ipfum 3C fanguinem irtterucnit puum
tempus,quia in iUoia guine adhuc referuatur uirtus fpcrmatis,fi gdantur regnanc
ficut in pucritia.Cum autcm fanguis conuerfus c ad alia c6j pIexionem,nec
amplius virtutemfpermatis retinet fipda^ tur noii regnanturr Sciendum q>
Aui.in fuperficic mcbro^ I rum videtur vellcq^materiagenerationisdctiurafit
medis i quafi per participationcm inter materiam gencrationis fp^^ maticorum
&carniformium ♦ Et idco vi^r dentes membf^ quafi niedia inter carniformia
3c fpermatica.ConueniiJt cum fpcrmaticis induritic <SiaIbedine.Conueniunt
auic'^ cum carniformibus in poflfibilitatc regnationis poft eorufl'
deperditionem 3c ct participant fcnfu aliq, in q faltc a na^^ raoftls
feparant.Et de hocfatisvidebit indubijs literaliby^* Et dicemus etiam
qjmembrot^ Centicnttii^ mobilium pleriicp motus & fenfus fimul p^^^[
cipiumeft unusneruus, &: pleruq^ feparanW^? S^^erit princtpium
cuiufcpuirtutis neruus» Quiafupraporueratquafdamdiuifioes gnalcs f^^^^^^ nunc
ponit quafdam diuifiones fpecialcs. Et diditur m ^ tuor ficut illg diuifioncs
funt quatuor.Partes paten^* r^^c dicit q> membrorum habctium fenfum ct motfi
qupda ^^^^ qux rccipiunt fcnfum 3C motum per idcm principiu"i; •
uum.quedam vero funt qug pcr diuerfos neruos rccipiu ftim 3c motum.ExcmpIum
primi.ficut mufculi ^ p cipiuntfenfumtactus& motum voluntarinm pr««^>P
J^j^ Ulos neruosjcx quibus poftca eum ligamcnti viHis ^ ' tuuntur nti< fenl
rno ^liin, ^be, munwrciK)fds,nec apparetade aliu3 nemus;
acutefenfutaAus5::fimiIitervidet 3c peralmm voIunta> h.k
A"'*'^''"'/"^?^^'^''"' '"^^^^^ P^'- alium ncruum labet
tadum perfecfiiirimum 3c per alium motum volun. tanum,vt infra videbitur.
Sciendum hic primo q, per Mebru ^]''^ '"^^^l'g't exteriorem A pcr motu
intelligit mo. nticipat voluntarfum,cuius principium funt nerui. Sdcndu fenfu
i-C"ndoq,membroiji quibus competit fenfus 3c motus motu ^"3c^am
participant fenfu 3c non motu voluntario (jcut ca dupff, gmgiuarum &
auris.& fimiliter intrinfecum auditus or. ganum.CLuaEdam vero participat
fimul fenfu 3c motu vo Iuntario,vtlabia lingua & vniuerfaliter mufculi»
NuIIum autcm repcriturmembrum folum motu voluntario parti^
cipans/cilicetfinefenfu^quiacum motus voluntarius fic perfecflio ponrertor 3C
fenfus fit prior non poteft motus vo^ luntariusabfoluiafenfu,quia non potefi:
pofterius natura abfolui a priori licet bene ccontra^Ex quo patct cb cum di^
xit Auicen.pet allum ncruum efie in aliquo membro prin> cipium fcnfus
^peranum principium motus,non intelle. xit ahqucm ncruum clTeprincipium motus
folum . hoc „ cft impo(r.b,Ie quiaomnis ncruus motiuus eft fe^S* ' ^^^^^^ h r
r^'" ^'"^••^^'^' Primum. Vide tmuta^^ pofl-bicsfuntcauf^^ lutomf T
PT^'"^^ff^?"^Produci,fedabfciiro vel fc ru&Ade^ft -^^^"^
g^nerationi; dcm cft m.^.! ^^'^"^^"^'^'^"^ nutricationis , fed
ea^ nis p i^^rdeZ"^^^^^^^^^^^ membrorum 3C generatio. ciensa.cns flc
vi^r^^ Similiter adeft fuffi. vel ncruiffc^tlursrqJia^^ «^'^--^ mcmbra,cuiu8
virtus non dcffr ^enuitalia igitur clebetpoS;^,^^^^^ 2^^"^
diflFiciliusvideturos aui neruum r>^V ^^em ^
^"atisaddupIumveltriES/^^^^ ^"^. . tem olTis regcnerari p J r^T ^ *
^'Snalcm quantita "ci membri pofeft fLrc Lf^ '''"''^°"»«'norem
deberha> ^ahbiis pcrfedis qu^m ^mperfecflortimpoftel^ berenalurafol it dn md
a^^^^^^^ f in,perfecflis,fedadfai::;cm m^^^^^^ generationcm ex feminc
relinq^e^™^^^ bris virtutemgeneratiuam eo^um p?fteo" m "1^"^^
n«»n vcinc3„^^j . .j^ abfciffrs n!^ T ^^^^'■^«io^ "^;5.;n lacertis
ferpentibus atoTs'ca^^^^^ u ; P""'« hyrundinum Vxcccat '^^'T'''' S«»
capS^V colligitur in lib. de proprTctal '"'^^^ ne. Et rf^-r^"^
^"tio animalium , capP^de ^V^^' , S^:f^^^^==isi^^^^^ l-P-fealTa^i^X^^^^^
lutam vera contin' P^^^^ virtus naturalis PartcnTr
^are.igituretcJt?hu''^'7^^"^3^e^^epe^ditam^^^^ Qaf, eft membruti, fpel!'
^^^^"§'"^"8 deperditus reftaJra^ Oppofitum fonat
littT,!^'^""^'4>deacci.fecundo capPo' conditionahbus in litterr
^^'^^^* ^ fententia nificu* ^ Qim ex quo dcme?^''?^ ^^^""^"«^
^^"erari , cum fit perfeah,, r""'^^'''^' ^^P^''^"! pofifunt
re. Sf^o Producere quCdTm?^" ^'^'^'^'"^ rem totam de ^ -
^'^«"«ri , quod eftcontra cxperimcntum ♦ Item cum dentes fint
terrcftriores func etiam duriores ligamento ^chartilagine , quomodo fen^ tiunt
dentes 3c non ligamcntum nec chartilago ♦ Item quarripoteft cuius virtutis
operatiofit dentes regcnerare quia fi generariux virtutis non minus olfi
chartilagines 3C cerebrum debentpolfe regenerari. Similiter vidctur qu6d
ligamentumtuncfractumporeritreinteg ari,di: in omni actatcrcgenerari» Tertiumdubium»
Q,,ia non vido tur ci,idcm neruus polTit elTe principium fenfus 3C mo^ tus.
Primo quia tunc non debuiaet natura fenfitiuos ncr uos fepararca motiuis» Nam
exquo vnus neruus fuflFicit ad vtrumcufruftranatura plures pofuilTer, quorum
ali-/ qins dcferuilTet fenfui 5::a!iquis motui. lcem nerui fenfi/
tiiufunthumidiorescS: molliores motiuis , infra capitulo deanatomfancruorum.
cS:fupra capitulode compiexio- nibus membrorum ♦ 3C fecunda tcrtij , capitulo
primo. Et patet caufam quia maiorem foliditatem 3c fixioncm requiric motus quam
fenfus . Item quorum virrus 3C compIex!o&:fubftantia;S:finis funt
diftincfta, illaetiam funt diftinda . fed nerui fenfitiui 3C motiui funt huiuf.
modi . quia alia eft virtus fenfitiua , 3C alia eft virtus motiua , Simihter
complexiomotiui eft ficcior fubftan^
t.a,fohdior&tcrreftr,or,&:,„ouere^fentirefuntdiftin/
potcftabfoluiafenfu Sedoppofitum patet experimenra" Primo dc dormicte 5^:
exerccntc operationes vigilantiil.Sc cundodemembroftupido:inquofrequenter nullo
modo inipcditus eft motus . Ad primum iftorum » Dicit Con
ciliatorq>membrafpcrmaticafoIuta folutionemagna aut mediocri,fciIicet
notabili corporibus prouecfds setatiue: & prxcipueprauocdifpofitionis non
rcuniuntur vnione vcra praccipue ofifa, dcinde chartilagines 3c ligamenta , qux
poft charthagines funt duriora 3c tcrreftriora dcinde chor da, poft
tunicxarreriaruminteriorcs.deindeneruus poft panniculu9,deindevenx
&:artcriac tunica exterior.Etin n.mma ConciIiaror interhGccmcmbra
videcponere gra> Comi. duminfaciIitate5(:difricuItatercunionis fccundum
maio. nuatio rem 3C minorem terrcftreitatc eoijj.Pnt tii hcc membra fo mcbro/
luta continuari contitiuatione non vcra.f.pcr coniundione rum duf vel
fuperligationcm fac^ta pcr poi?. farcoidc , cuius cam di> plcx.
citelTcmuItipIicc Pf,-niacftabfccntiauirtutisinforma/
tiua:quxcuancfcitformatofoctu,vtdiciionfum clTcdria. ConciU 45.
Sccundaeftdefec^us materiarfpermaticxpcrquafta batmcbri vnitas»
Tcrtiacaeftdebihtas mebri folutico» fequcnsfolutionem,vnimpotens fit matcriam
attrahcre, Vt cx ca ahquid loco partis deperditar gfiarc valeat. QuaJ ta ca eft
innata durities mebri^Et ifte quatuor cag fimul co iundac conftituunt una cam
ititcgra impoffibilitatis vnio/ nis cil coditionibus prxdia«s» Et pp oppofitas
cas me> bra cx fanguinc giiata foluta vel fcilTa pnt reftaurari» Prio quia
non deffcit materia.Secndo ncc uirtus, quia illaeft ui r tus nutritiua carnis
etcarnofo^ »iicbro^.Tcrtio nccmultii dcbiIitatcaroppfoPonecontinuitatis,quiacft
pluris calo^ ris 3C multi humidi.Quarto non cft duritics inuifcatione cc
continuatione^Miibcns. Dicit fecundo q, fi foPo cotinui^ tatis ht parua in
corpore infantili bonx difponis 3c habitu' dinis.poPiscft
verad:.ppriacotinuatioa<: paruaijj partiir, ut ramoi^ uenai^
minutift"imarum rcgno ♦ Et fcruabitur in hocordocotrariuspofitofupcriusin
mebrfs fpcrmaticis. Primo.n.facilius fiet hoc in tunicis ucnaij^ cofequent in
pa niculis,deindc in neruis,deindcin tunicis artcrfae intrifecis,
poftincordis5::Iigamentis <5«:chartilagibus,(5<:dcmufn of fibus.In
hac.n.xtarc s5i:h3bFtudine remafit quida uigor uir tutis informatiug in
cordx,&:in foramibus fiue porofitati-» bus
mcbroijjfpcrmaticoijjremafitaliqd maa: fpcrmati^-a: cofcruate fcu dilTemfnatx
mcmbra ctia talia adhuc mollia funtnecinfofoneraliumcbroi^fadacft dcbilitas dc
aua fitcurandnmulalEtperhgcarb^^^^^ f,^5l,^^I, uereinftatiasfaaas . AFr
dixitThadcus q,canh quans mcbri gnatj cx fanguinc pot rcgnari , no aut mSTri
fema^ Iacob,5,i«auic» Gg P R I M I C A tkiefr,qinauli'tu3 rcflrauratiua inuenit
in corporc matciia proportioiiacarn carni ex qua potell regenerari caro» Ncn
autem inuenit in cotpore materiam ^portionatam olTi aut altcri fpermatico.sS^
caufa eft quia in carnc no remanfit dc antiqua materia ex qua primo fiiitgenita
caro , fed tota flu> xitantiqua6<:ruftentaturtantumodo fupcr noua
matcria, undefan^iuis nouuergenitus efc illicarni proportionatus..
Expediebat.n»corporiaialis ad faluadas acT:iones fuas aliqs cius partes
eifemollcs facilcctiam tranfmutabiles , fed pro fundanicto harum partium
mollium oportuit eircin eo par tcs fpcrmaticasdurasjinquibusfempcr quadiu viuit
aial retnanetaliquij de antiqua matcriaex qua primo genita funtjCui
noneft.pportionalisaliquamatcriain corporc rc^' perta;5<i idco cum illa
antiqua maieria foluitur non rcftau^ rarur:6<: Iimilitcr cum depcrditur a
mulio fortiori. Vn con^ cluditq) cum mcmbrum fpcrmaticum fufl:entetur duplici
materia.f.antiqua&noua*funt.n.fundamentacordis,idco indigentfemper
fiindamcntali matcria habente duriticm fupc^rquaflucntessS^refluentespartcs
fuflentcntur. fic q> depcrdita velabfcilTaeius partcnotabilinon potcft flcri
re ftauratio. Contra.Primo quia cercbrum eft mollc, immo mollius carnc.igitur
fl aliqua eius notabilis pars dcpcrdctur reftaurabitur. Item
quia cadcm eft materia gcncrationis Arifto, ^ nutricationis. 1 .de anima cap.dc
tadu. et. t .de gcncratio ne animaliu. i ^ ,cap,5^.4 de geijcraiionc. 2 .cap.
fcd in cor pore animalis repcritur natura nutricationisfpcrmaticis^p
portionata.igitur 3C gcncrationis. Pro primo dicitur q> li cet cerebrum fit
multum mollcjhabettamen antiqua ma^ teriam multum induratam,cui non poteft
rcpcriri pars portiona!isfanguinis,ct fic non pot pars dcpcrdita perfede
regcnerari. Frofecundodiciturq» eadcm cft vcl potcft cfle ma gnonis 3C
nutricationis.f.giionis vnius 3C nutrica^ tionisaUcriusmoautceiufJc.ExcpIigra.Cambium
cft c5 ncnics ma nutiicatonts pris.Sc pars ab illoinquanto fupcr flucs eft
couenien> materia gnonis altcrius, puta filrj.Qua/ tum autem
veritatishaecopinio contineat videbitur in.j. * rrci(ftdru tcdini,ad qucm
prxfens difficulias fpccialitcr pcr f :ciet. Alij aliter dicut vt circa
littcram tadum cft c;^ cau fx prrecipuxdifFicultatis confolidaiioni8&
regcncrationis jn mcbroaliquopendentcBcx naturali difpofitionc mcbrj fiint
durltics 3C ficcitas mcbri,cx quibus difiFiclis fit partiii foUnai^ imiifcatio
dcbilitas innatx virtutis Sc caloris tiatu> ra! is ineptitudo nutrimemi ad
hoc , vt facilc conucrtatur in fubftanriam mcmbri^&magnacius diftantia5(^
clonga tioa natiira membri.Cum igituromnia fimulconiungunc impofl bili?
rcdditurrcftauratio,(5<: praccipue cum mem^ brum fpcrir»aticum pcr
folutionem multum fuerit debilita tum.cn.n.ofli 5«: cuilibct fpcrmatico fit
difficilc aliquid mo dicum,quodperael:ionecaIoris(5<icarum refolucntium dif
folutum eft reft3urare,ncc]p illud faccre polTit nifi in tcmpo
refatisbngorefpcducarniformiumjVbi oportet pcr po-'
rosnutrimentumadminimaeflcdiuifum,ita Vt quxlibct quafi pars memhri nutriendi
quamlibet partcm natrime>' ti tranfmutandi attingat,non vidctur q> multo
fimul nutri/ meniooccurrcntc nondiuifoad minima 8C mcmbro per folutionem
multum,debiUtato5c: nutrimento tcrreftri diffi cilc tranfmutabili a natura
membn* mulrum diftate 8C ma ona traijfmutatione indigcnte polTit pcrfectc
matcria illa iii parte3 membri fpermatici antccedcntibus fimilcs trafmi^^
tari.Ecotracfticarnifarmibuspropter caufam oppofita, vt patet. Er propter hoc
patet in complexione humida et maximenim hoc calida vel tempcrata in xtatc
infantix, licet fit difficilcjillud ramen non eft impofllbile» P"to
quilibctiftorummodonim bcne fntcllecflus poflit fuftine^ ri. Adargumenta
igituraddiK^taantcoppofitum» Ad primum.pcnes primum modum tefpondendi nega>
da eft minor.deficit.n.matcria SC agens vt declaratum cft. Sed penes fecun Jum
dcficit matcr-a.Pcnes vcro tcrtiu defi ctt agens vt declaratum cft. Ad fecundum
negarur ma> ior,immodifFtciliuscft digitale quaniitatc oflfis dcperdita AVICENNE,
regencrare qg os peda/e ad triplum augcrf.Primo quia dr
perditoofledcbilira<aeft mulfum virtus,qua os deperditu rcgcncrari debet.Non
iic autcm eft deaugmento ficdo»Sc> cundo,quia dum pCi a^ftionem virtutis
nutritiua:ctaugme tatiux- nutrimentum alfimilatur mcmbri5,nutrimentum i| ludad
m'iiimadiuiditur,ita vtquafiqualibet parrcmnutri mcnti tranftnutandi virtus
mcmbri attingat. Sccus autcm cft in jenerationc partis depcrditx.Idco non cft
mirum il virtus illa potcft membrum ad duplum augmentarc , non tamen potcft
notabilem partem dcpcrdiiam rcgencrare. Q;ialitcr autcm fecundum primum modum
oC fccuduni rcfpondendum foret fatis patct intelligenti, Ad tertiu «^j^ cifur
negaiidoillam confequentiam.Per idem cnim vel fi' mile concludi pofl^e q?
parics hominis dccifac longo tcm^ porc dcbercnt viucrc,quia non minorcm debuit
natura hs bercfollicitudincmdeanimaliperfcdiflimo.f. dc homine cpde fcrpente
vcl de p!anti8,fed naturaliter in plantis *5<: fcf pentibus
vitam&:calorcmnaiuraIcm imprclTit vt decifae uiuant.igitur ita debuit
hominis partcs in vita difponere.St militerpcridemarguipoflcthomincm ^d vitae
confciuaj tionem non indigere anhelitu vd pulfu,qnia non minus foj licita fuit
natura 3CcM in impcrfccftis prouidir vitam pop fcconferuari fine anhelitu
velpulfu 3Cc* igitur in hooii'' ne debuit fimiliter prouidcrc. Patet enim quod
animalia quanto pcrfediora funt tanta ad partes corum 3C corum g<^
nerationcm5j: vitamplurarcquiruntur.vndcanimaliat»]™ perfedanonrequiruntad
gencrationcm concurfus ageti* fibifimilisinfpecie,fedgeneranturpluraa cafuper
feVS'' nodicet qiixdam eorum mcdia iincr pcrfcdiora 3C impcf^ fctTtiora vtrocp
modo gencrari poffint,vt. 10, problematij' I ri.problcmatc.homo autcm 8c
pcrfeda animalia a fibi mili in fpccie 3C generatione vniuoca gencrantur.Scd
aiali^ imperfcda abfcilTo capite non ftatim pcreunt , immocofW quacdam poft
capitis abfcifCionem longo temporeviuunt» Homoautem5<i animalia perfeda
ftarim abfcilTo capi^^ moriuntur,vt.io.problcmatum.uliimoproblcmatc.Etn^ cut ad
uitam SC generationcm totius plura requirunttur irt
perfedisanimalibusqpinimpcrfecftis^itaaduitam 3c gc^ nerationem partis
deperditgaut unitatis folutxplura rcquj runrur in animalibus perfecfiis
imperfedis.Igitur no iii* rum fi membra fpermatica aut organica depcrdita,aut
iio^ tabiliter foluta in homine no rcftaurantur aut rcgencratuf' In cacro aut
laccrta fcrpentibus 3c plantis rcftaurantur ai»' regeneiantur» Dixittamen
Haly.J.tcchni. q> caufa pf^ pter quam inplantis renafcitur ramus abfciflus
cft inuf'^'' tio materisc cx qua nutriuntur 8C gcnerantur plantae, qu?^* dixit
cft ipfaclcmcnta 3C maximc tcrra» Caufa aute pr^^
ptcrquaminanimalibusimperfeclisiam didis rcnaf^^^^^ caude'^^c.eft quia talia
mcmbra gencrantur ex fupcrflui^* tc iiutrimcnti aliorum mcmbrorum
prfncipalium,ct n5| ncrantur cx materia gcncrationis membrorum radica"|j
Et eft fimile dc iftis caudis,qua! rcnafcuntur ficut illucl ^ nafdturanimalibu?
de pilis pcnnis unguibus 3C cornibi' quia illa abfcifla regcnerantur.Dcoculis
autcm hyruoaif^j^ dixcrunt quidam fabulofum cflc. Ego auic puto q> fo oculo
intcgrc a pullo hyrundinis ita ut humorcs 3C tu cx totaliter cuellantur non cft
pofTibilis regeneratio ♦ SJ y humoralbugineus qui in quantitatc exceditalios
^^^^f^^/ fecundum magnam partcm autadhuc totalitcr, ^^^^f^^^e returoculus
cxcecatus perfcdc,poiTibile eft ut ifi^^'^^* tur. Et etiam in puero conccfiiit
GaP. elTc poitibil^^ q^^^^ todeaccidenti» fecundo capitulo ♦ In artatctamenpr
da.Immo ut in pluiibus in infantia illud cft '«"P^ .\l,ali$
Conciliatorucrodicitq»natura in produdione a']":^^ perfeaitotumfuum poflfc
facitut pcrficiat a Pf^"^^^^^](ii nonitaoperaturin produdionc imperfecfti.
^^^"'^^gnerC confiderans qjperfe^apofl^incmulto temporc P^^^^(o{ fi partes
habercnt perfecftas a principio 8C comP^^^^ .^^§^^1 tes 6cbene continiiatas
ipfas a principio tales P)'°"" 'fion. impcrfc(fla quantucuncj a
principio produ(fta mrfg ^ Nc cip lUt pl< 5' licic Vtrt ^cia Vtrs Pars Hetu
P5n P E N. I, JoiruntpcrmaiiCfediu,i<Ieo decreuit in aralibOS imperfev «t'!.
m principio non exp.ndere totum tuum poire , fed alia
matenamapudfetetinet.exqua infurgentibu$ defeflibus X occaiionibue poffit
fuccurrere.Et hf c foliitio licet videac metor.ca,po(Tet tame reduci ad fanum
intelleaum. Sed de Neruu PkmuV^^^^aWt^-s-teclini. Ad fecundum dubium prin «'Pondebitur
mferius. Ad tertium dubium refpodetur. cipium ►^famittendo primo <j, neruus
qui ert princrpium fenfus et duprr, «"otus aut principiil fenfus &
motus intelligif neruus per qucdeferturfptisfcnfitiuus&non motiuus ad
mebrii '"mT """^'nori""-Secundoi5mittendi5q,
toi> ^^du. mentumprofenfueftnaiuraliterpriustemperamenfo pro •
«nomvoluntario.dequoeftinpropofitofermo.poteniia.n.
voluntariemotiuanaturaliterprsfupponitfenfitiua & no econtra.fed licut fe
habet potentia ad potentiam , ita fe ha' bet teraperamentum.ad
tcmperamentum:ideo etc.Ex quo patet cf temperamentum pro motu voluntario tam in
Ipiri tu in membro prafupponit temperamentum n fenfu & non econtra.Ex quo
patet non elte reperibilealiquod mobi le volur.tar.e n.fi .llud idem fit
fenfitiuum , guis dabiUs fi pamcula fenfit.ua non mobilis voluntarie. Ex quibus
fe e'Sfurf°r'"''°""- neruurmo^us fert,!r^„f 7h
krmrmotus:fednonecontra. auarta.adidcmembrum ' ^nfi "^" '"'
•^"'^'^ ^'"■"•ais neruis tranfmitti uirtute fenfitiuam &
motiuam flc.f.q, per alium tranfmittitur vir^ tu8fcnfit.ua 8C non motma,&:
per alium mo.iua flmul cum Pnmuscafus ertvb.aI.quodmemb.umnon indiget folo ^n u
taaus,fedet.am vifus vel auditus.tunc.n.debet dilK ^"ft:Sb;:;°''"i^'"^""j'""'^''""^'i^"ditu.s^^
mmu necenvl^ "'^'2"P"^'='S° '^'^ fo"i Ua\o fcnfus
taXs7d,„li ' -f''"' "°" taip^ mollisquif t pS^^^^^^^^ eft neruus
n"s,&Jlcdea'l.js.Efficpa^^^^^^^^ folumaliquamembrarecip uSl''*
"""" perd.uerfosrecipiunt.PatetfecuSTo f '""'"'^'
-> ditabequoveImuIoeundoRZ"m?^'rr'"'° perditus eft fenfus.quia
remanTfihi f r '^l""""* " dam dicunt folummodo o"
- • " dixitMundinusSSarte',?'?""'''- inierioribus ellet
1«^". Et ex I s oo eli°'''' Vr"^ Q,p, argumeniaadduaa. OO^auiem'!/
Slfu de yigil^ntium exercentk,s Sm ff?''''-'?''""''"' °P^'
^'tttde, 51." ■^''Ponfioad qonem.qua qusrin., .
^''''«ieecientefenfufitnecellariumE"' T™''^'^'''^''™ ««.
Paiet.n.a,fenfu&m.,„.!„!""''''''"A
^''''«ieecientefenfufitnecellariumE"' T™''^'^''''''™ «lotus
P^et.n.ctfenfu&motupereindem -^^^^^^^S Vira^
:;'i'''^'=''ofenfuauf£returmotusquTafubhtr;''"'" ^fcrius.vbiauiem per
diftinflis neruosl^^^^^^^ '"f"' netur.
•">"°Po«et.Seddehocvbifupra. "°"''^"a'«"f iUud
Pliac J Pn„i. aut uentrecooDerientiii n,f,;"'™'° « " Poniufc^^^
•^eulus, recundaibi, s,^""l^onem mcmbrorum.SecDdo dM ' b--mint^:f-'"™.T
Dicitprimocom^it'';^ lopeduscoope^^^^^^^^^ nafcuntura 03.',''''
panniculoco^pe:^;^^^«ntrctnquiappcllaturfyphg^ oedcomqu^in^. ^
«^«•igoncutdiaphrapl . ^^^^ ftrnt in ncntre panmculi' onuntur cx fyphac, qui
intcrius uentns coopcrit mu(cuIos. Dicitfecundo declarans membra diui/ionis
origopa niculorum pedoris puta diaphragmatis 3c pulmonis vena rum Sc
arteriaril,quac funt in pedore eft ex panniculo intc^ riori,qui tegit coftas
planas.fed origo panniculorum mem brorum quc funt in vcntre inferiori,puta
liepatis fplenis vc narumarteri3rum,quaefuntin vcntreinferiorieft ex pan>
culo dtdo fypliac:qui tcgit mufculos ventris, Scienduin
primoperortumhicnoneflfe intelligendum ortum talcm quahs eft deferentium a
principalibus,fed hic poteft appcl/ lari vtarbitroraffiniias&colligantia
membrorum adin/ ccm.quorum vnil videtur egredi ex altero ficut minus ex
maior?,ficut dicimus panniculi minores habentes colli/ Ifgantiam cum maioribus
ex illis oriuntur» Sciendum fe cundoin corporenoftroinueniritrcs vcntrcs fiue
concaui/ tatcs.Vnacftfupcriorcontinens mcmbra animata , quse funtorgana vcl
inftrumenta uirtutis animalis ficut cerebru cum panniculis
ipfuminuoIuentibus^Secunda continet fpi ritualia:ficut cor pulmonem dC
diaphragma SCc, Tertia co tinetmembranaturalia vtftomachum hepar inteftina 6C
fplcnem 3Cc. Sciendum eft tertio littera duplicem po/ teft habcre intellec^um,Primus
cft vt per omnia membra indiff-ercter omnia intellfgat mcmbra intcriora , fiue
fint m fuperion uentre contenta,fiuc in alijs^Et fecundil hoc opor/ tet diccre
cp piamater 3C duramatcr oriunt a pleura. Se-un/ dus fcnfus eft ut folum fe refcrat
ad membra in duabus*^ in/ ferioribus concauitatibus contenta . Sciendum quarto
vt paeet in anatomia ♦ Panniculus ventris eft duplcxt Qiiidam annexus mufculis
uentris.Alterautcm immcdia te tegcns inteftina.Et fecundum quofdam vtruc^
nomina'' turfyphac.Secundumquofdam veionon» Sed primusfe" cundum quofdani
proptio nomineuocatur beliteron.fecij/ dus fyphac.Sccundum vcro quofdam
econtra, vt in fuper> ficic vr polTc colligi cx littera^Dicit crgo q, a
paniculo mu^ fcuhs annexo 3C cooperiente mufcuIos:qucm Aui. appellac
fyphac:oriuntur omiics alij panniculi inferiores, Ab ipfo.n. orit primo
panniculus magnus dicflus coitcr fyphac 8c co/ opcriens inimediate intcftina.Et
ab illo poftca ali j pannicu li oriuntur,ficut hepatis fplenis venarum 8C
artcriarum.Scd quahter hacc uera fint videbitur in dubijs litteralibus, Omma
quocp membra carnofe funt» Aut uil lofa ficut caro qux cftm mufcuhs. Aut uillis
ca- rentia ficut hepan Ponitaliam diuifionera.Secundooftendit vtilitate me/ bri
cuiufdam pofiti in diuifione.fccunda ibi LEt nullus qui demmotus»!
Dicitprimoq^omniamcmbra carnofa autfunt villofa aut villis carentia,ExempIum
primi. ficut caro mufcuIorum.Exemplum fccundi^ficut caro hcpatis
Sciendumprimocj,IicethacdiuifioncmfoIum ponat dc carnofis membris,non
tameintcllexitfola carnofa cffe vif Iofa,immo plura alia funt villofa, vt
neruofa ligameta 6Cc. Dixitautcm illud vtoftenderct cp ctiam illudcompctitcar
nohs. hcicndum fccundo q, per villos intelligerc debc/ mus partcs membrorum ad
modum filorum protefas per mcmbra:quae fila quandoq^ incedunt fecundum diametru
longitudinis , 3c dicuntur villi longitudinales ♦ quando^ latitudinis 8c
dicuntur latitudinales ♦ Sc quandot^^ tranf/ ucrfc capicndo de
diamctrolongitudinis 6C latitudinis Sc dicuntur tranfuerfalcs» ^ iiac"*^^
EtnuIIusquidcmmotusfitniGpcruiIIos, Ondit fincm gratia cuius fada funt mcmbra
vJIf^r, c.. cundopbatppofitum.fccunda,biLVoIunt^^^^^^^^^^
citprimoq»nuIIusmotusfftt,ifiperviUos:idcofup,^^^
ra^duaafuntmebracun.viIlisvtmcdiantibusTls?uo" mom pcrfownttfrnaturalcs
voluntarios autmixtos, bcob,s,i,auic. Gg q Ortu» quid< Vctcrfi ue coca/
uitas tri/ plex» Panicu^ lus vcn/ tris du/ plcx. Villus tfiplcx.' Villus quid.
PRIMICAN, Volantarius uero motus fitcauilloru qui (ut m mufcuIis.EtnaUs ficut
motus macrias dC ue" naru.Etcopofitus ficut motus trafgluticndi fit
uillis^prqs ^ forma cx fitu longitudims QC htu tudinis tranfuerfionis.
AttracSorij uero funt uiU \i qui inI5gftudmeprotendijt.Etexpuiforij uil-
liquiinlatitudine tendunt confl:ringences. Et recentorrj uilli qui ex
tranfuerfo uadunt* Motus Dicit fecundo pbando ^pofitij moius voluntarius fit
triplex. ca viWof^Mpcr villos qui funt in mufculiStSifr 8C naturalis Vt matricis
8C venai^t fit pervillos.Eode m5 motus mixcus
cxvoluntario!Si:naturali:ricutmotu3tranfglutionis fit per villos fuos qui funt
extenfi fecundu longitudinc 3C latitudi/ iic(Si:tranfucrfummeri.quiainmotu
tranfgluiionis necia eftattra(ftio,q villis longitudinalibus pcrffcit , 6C
expulfio qu3c latitudinalibus pcrficit fiPr neceflaria eft rccentio, qux
tranfuerfalibus villis perficit,vt infra dodrina fequentf de> clarabitur. Sciendum q» Aui.hic
innuit diuilionc motuii , in corporc nro contiiigentium. Quida.n, eft voluntarius
cj fit mediante mufculo vellacerto vt .pgrelliuus. Qiiida na^ turalis vt motus
mrrcis qux elongat ad fperma attralicdir» QjLiida vcro mixtus cx naturali 3C
uoUliario ficut motus tra fglutionis cibi,vt in fcqucnti docftrina
dcclarabitur.Patet at q> oes ifti motu9 fiunf mcdiatibus villis,vt ipfe
declarat in littera,^: in fequenti dodrina magis dcclarabtiur.^ Mebrorum autem
quac una hnt taaicTi, ficut ucnarum SC ueficae tres uillorum fpecics adinui cem
funt tcxtse. E t mebroru quac funt duas ha- bentia tunicasuiUi,qm in latitudine
teduntfem per in extrinfeca cxnt coru tunica, alfj duo in tunica eorum
intrinfeca» 1 Hi tii qui in longitudi nef)tendi5c ad fupcrficie magis declinant
intrin feca. Qui taliter non creati fuerunt, ni fi ne tra he^ -di 8C expellcndi
uilli fimul exifl:ant, immo me^ lius eft ut uilli attrahendi &C rctinendi
fint fimul nifi in intefl:inis,non enim multa indigent retcn tione/ed
attradione dC expulfione* Mcbru Hxceftaliadiuifioquainnuitimplicite
Auic.Etinfum hns tuni ma vult cp mebroijj in quibus rcperit in fuBa tunicalis,
qu| ca dii^ dahnt vnatunica,c5(:qdaduas tunicas.lnhntibus afit vna plicir,
tunica ficut vefica 6C vcnac oes fpes villoi^ fupcrius nojat? adinuice funt
contcxtae.Cil.n.hgc mebra indigcat attractio nc rctcntionc dC expulfione
coibus,quae fiunt per tres fpes villoi^ dida8,&: non pnt illas fpes habcrc
in diftincftis tuni cis neceffc e eas teperirc in vna tunica.Sccus autc eft
inm^ ctis tunicis fucnlt fituati iftiuillijFuit vt uilliattrahedi etvil»
cxpeUendinoncffentfimul,quiafcaliquo mo ipcdircntin fuis motibuSjfed neccHariu
cft 3C vtilc, vt villi attrahedi 3C
retinenditiJongitudinalcs&trafuerfalesfint limul. Dcin^ de excipit
dicens,qcf dcra eft circ ve^t praetcrq^ i n inteftis: ga inteftina no multa
indiget retentione,fed multa indiget attracflione&: expulfione» Seiendu
prio no ce mtcntione Aut.oem ven a vnica tunica hre»FaIIit aute hic de uena
arte riali.Sed vulr q» fecundu pPm vena habet folu vna tunicar Scicndu fecudoq)
in hntibus duas tunicas villi latitudina les fituant in exteriori tunica,6i:
!ogitudinaIes,&: trafuerfa^ les in interiori.Priocia trahes melius attrahit
du imediateat tv^itattrahibile. Item ga attrahit fub rone eouenictis illud qcF
attrahit. fvAelms eft igit villos longitudinales in interio^ ri tunica ee
fituatos.Et pcr ide p j q^ melius cft tranfuerfales in cadetunica fituari,Et
per oppofitas cas mclius cft latitu> dinales fiiuari in tunica
cxtctiorijpcipue ga hgc funt mcbra Turi mpf caqi drup A V I C E N N indigentia
his motibus fortibus,& hmoi fortitudo ipcditur ex mixtione
villorulongitudinaliuca latitudinalibus» Etp ptcr hoc ctia villis
logiiudinalibus latitudinalibus in tunica eadefiPcotexiiSjlatitudinales
tnmagisdcclinatad cxtcrio/ raidC ecotra logitudinales 8C trafucrfalcs ad
interiora.^ Scic dia tcrtio q> ifta cxceptio.nifi in intcftinis.dupliccm pot
hre intelfm.Primus eft c;^ in mebris hiitibus duas tunicas uilli longitudinales
8C trafuerfales^f.attrahetcs 8C retinentes fint limul cotexti in interiori
tunicasquia ficut melius cft attra-' hens fimulelfe cl1 attrado,ita rctinens
curetcnto, pra:terqp in inteftis i quibus pauca vr ncccititas trafucrfaliO,ppca
pauca aut quafi nulla indigcnt retetionc.Et vt quida dicunt ad illa modica
fufficiunt cxtcriores latitudinales, Hxc fnia multu confonat Irx.Et hoc maximc
vidct vcijz dc inteftis intcrioribus in quibus quafi non continec nifi fcx
pauca.SJc cundus cft,q> in mebris duas tunicas hntibus latitudinales funt in
tunica cxtrifeca,trafuerfales ucro intrinfeca,pr^tert} in inteftinis in quibus
eft vehemens necelTitas cxpellendi 8C attrahendi ct pauca retincndi,i6 in
intriiifcca tunica cum longitudinalibus maxime funt latitudinales 8C non
trafuer^ (Jal' fales,ut videturfentcntia GaP.^.virtutum naturalium, Bt dicemus
etia (j mebrorum neruoforu cor poraafuifubftanria alicna continentium,alia funt
qux una hiit tunica,&: alia qu^ duas. Qux auteduabusconfiftunttunicisnon
taliter crea^ la fuerunt ni fi proprer iuuamenta multa, Quo^ rum unum eft multa
neceflJitas multar cuftodiac fortitudinisfuafcorporeitatis ne (cindantur ca
fortitudinismotuseiusquod continet in cis fi' cutarterise.ScdhieftmuIta
neccflltasmultae cix ftodiac in re corporis quod tn cis cft rccoditum ne
refoluatur dC cgrediat .RefoFonis ucro timor proucnitcafu^raritatisfiuna
habcrent tunica* £texitus timorcftideogghocctiaad fcindcn^ dum eflent aptg.Et
hoc quidem corpus quodin cis cft recoditum cft ficut fpiritus dC fanguis qui in
arterijs funtrecoditi,in quorum cuftodia ua! de eft ftudedum,&: de quibus
timctur ne pro ni hilo rcccdat.SpQsquidcm propterreforonc Et fanguis quide
pgfiflura.cx hocnanc^ maxifli»^ timet malum.Tcrtium eft,qm cum alicui mctn bro
fucritnccium utfitipliusattradioetcxpii' fio motu uehcmcnti fadum cft unicuic^
earui^* fingularitcr iitftrm finc pcrmiflSone , & hoc cft ficut ftos 8C
inteftina^Quartfi cft , qm cii uolut^^ fueritutunaquaec^mebntunicao^oni qu^
^»'' cipropriafitpraeparata,a: unaquacqp duariin^ OjKonumaccfdcritproptcr
copPone ab altcrii^^ opctaiionis copPone diucrfam/uit mclius int^^ eas diuidcrc
ficut ftomachus in quo fuit uolutf ^ fcntiendiuirtuteeflc,quodquidenon fit nifi
([J mebro ncruofo»a: digcredi,quod fiPr no fit B mcmbru carnofum. Vnicuicp
igitur haru^^^ rumrcrumtunicapofucruntperfe, tunica n^^ uofam uirtuti fenticndi
dC tunicam carnofain geftioni.Et natura quidcm intrinfccam tuniC^
fecitncruofam,&:cxtrinfccam carnofam.Fote nancp digcrcntis operatio ad id
quod dige»^,^^ Ha eft in potentiam finc occurfu pcrucnirc.Scnt» uero id quod
fcntitur non poicft fcntirc niU ^ «iandoeifenfUjUidcIiccttacaus* ^ dupi Dufc
Ccn lU8d 4 druplcx Ccrcbri P^nnicu ^ Hacc cft alia diuifio membrorum ncmoforam
contincn tium corpora aliena a fua fubftantia ficut cft vena 3c arcc^ ria quf
continet fanguinem 6c fpiritum ftomachus chylu» Horiim igit qugdam hnt vnam
tunicam folum ,alia duas» Deinde oftendit cas quarc quxdam habent duas,diccs
q> habentia duas funt talia proptcr multa iuuamcnta» Primu eft ncccftitas
multa cuftodiendi corpus membri in fua for^ titudinCjVt non corrumpatur dC
fcindac propter fortcs mo tus quibus fubricitur illud membrum,6^ ppter
hochabue^ runtartcriac duas tunicas«Sccundum iuuamentum eft cu> ftodia
corporis contenti in concauitatemembri,nc refolua^ lurproptcr raritaicm illius
corpori8,autnccgrcdiaturpp corpis cotincntis fcifturam.& ^pter illud ctiam
habent ar leriar duas lunicas ne vnica cxiftcntc rcfoluatur 8c cgrediat
fpiritus pcrporos,autncfcindaturc5^cgrcdiatur cxca fan^ guis artcrialis in quo^
amiffionc cft magnu periculu» Tcr/ lium cft,quia qnqp vni membro fuit
neccflaria attracfiio dC expulfio vehemenSjidco ncceffarium fuit
unicuic^operatio ni illarum deputarc vnum inftrm.f»unam tunicam ficut in
ftomacho 8c intcftinis.Qtiartum iuuamcntum cft, quia ali quando vnum membrum a
natura deputatum eft ad duas operationes:quarum vnapcrficiturpcr vnam
complcxio/ ncm SC alia per contrariam illi ,idco ncceiTarium eft aliud cf fe
inftrm vnius dC aliud alterius operationis . ficut ftoma> chus dcputatus ad
oponcm fenfitiua 8C appctitiua que pcr/ Rcit pcr copPonc mcbri ncrmruSC ad
opcrationc digcftiua quae pcrficit per compFone mc^mbri carnofi , v nde natura
tunicam ncruofam dcdit ftomachoad finc prima: opcratio nis,carnofam vcro ad
ffnem fccunda: operationis, 8C quia quts ambigcrc polTct quarc fccit cxtcriorc
carnofam, iterio re vcro ncruca.hoc dcclaras dicit cpo^6 digcretis pot peruc n>rc
ad digcftibilc finc rmcdiato eius occurfu vcl contadu eius q, d/gerit,fcd
fcntics.f fenfu tacftu taAus n5 pot pcrfc cteA^diftldcfeniirctagibile nifieide
Imediatc obuiando. hanc lccfiionc funt dubia plura» PrimfnNon vr WphacA per
confcquen^ non or« a^a t?ifti"'" firr arguit dc paniculo hepatis.Itc
t:,\f,7,T^'-^'"'^"* niculicerebri.f.piama«retduramat e r«eS
rurabahquoiftorumpannicuWquodlnr ut T Secundu dubiun,.Non vr q, venae vel
arteri J natll^ or.anturafyphacnecetiaarJri. & ven. fpnSiumTr
.uf^SXeurT'"''"^"^^^ om;erSa..:'^;::rrt^rt"^'f*
P«,quiaruncomnjsvenad"ar^:^^^^^^^ limilitcr omncs artcriae habcrcnt tres
tunir^.; A,,J c ' mles&vnampannicuUre^Afi^irei^^^ntvt^ a nulhs audoribus
conccfifum cft. Ouartum Z\"- ^5 ">iliter puu "^'^ Pa^«,(S:
tamen ccrcbrum caret villis Si" fcftum eftZ^^^^ «"«^" ^i^ft'^^'^
tamen m^n tcri.ficrct'r:;fe/«"one^^ latarctur 8c corx^^^T ^'^^'^
^""^ "? nota arteria fi^ul di> ri 8C aliorum ^8eretur,fed
paulatim ficutin motu mc dubium. Videtur cb v.r"'"' *"ediantibu8
villis. Scxtum Aui.i9.tcrtrf.cap.pn ' ^""'«^ aucfioritatc
iJ-cap.&idemAucr ^^*'* virtutum naturalium. ptimum dubium cft. qT^
colliget,^ Haly. 3 .theo» Sc> Prmcipalitcrordinata(Unl^;f*'^Il^'P^^'^
^P",^^''' ^"^*^ «»8 vidctur in intcriori tunir. '"'/^
cxpulfio.igitur ma. •«ca qug cft vchcmentioris opcrav D O C. V» ttonis
dcbcrccontincri villos latitudinales cj longitudinalei vcl tranfucrfalcs»
Ocftauum dubium.Quia fi caufa pro/ pter quam arteria habet duas tunicas eft
cotinerc fpiritum muhum 3C fanguinem: videtur q> arteria venalis debct ha^
berc duas tuiiicas«contra Auic. Nonum dubium cft quia diftans non agit in
diftans nifi per mediura agendo, quan/ tiicunq^ igitur gradum caloris imprimit
tunica carnofa fto machiincibo digcrendo imprimit in runicam neruofam
qua:mediaintcream >.^ cibum,6<: per confequens tunica neruca fiet inepta
ad debitam fcrifationem, Dccimu du^ bium^Non apparct verum qjfcnticns non
poftit fentirctan gibilc nifi obuiando immediate , hoc enim videtur contra
Arifto.fecundodcanima.fcnfibile pofitum fupra fenfum non caufat fenfationcm» Ad
primum iftoi^ riifio circa lit teram tacfta eft.lUc non eft ortus ^iprie
dicftus quoortu co^ cedcndum eft panniculos iam dicflos ncc a plcura nec a fy/
phac hre ortum.ortu tame impropric dicflo poffunt dici ori ri;vtdicftumcft» Alrjd
xcrunt corhrc duplice pannicu^ lum. Vnum feparatum ab eius fubftantia,&
ifta eft capfu Iacordis*5(:hicpannicuIusoriturapleura vtalrj. Alter cft
paniiiculusfubftantiam cordis tegens & cius immediatus, 8C illc non oritur
a panniculo iam dicflo,fcd potuis alij ab il
lo.fiFrheparhabetpanniculil^^priuminuoIucnte a princi^ pio giionis,& iftc
non oritur ab aliquo illonl.habet ctia alli gante aut fufpcdentc,5^ ifte orit
ab aliquo dicf^orii. Dc pa^ niculis autc cerebri drit quida cj> oriuntur a
diaphragmatc» alijautcdicuntficutdcm cftdcpanniculo4.^prio cordis 8c
hepatis.Prima rnfiomelioreft» Etper hocpatetrnfioad fccundii
dubin.Concedic.n.fecudu fniam medicoij? vena» oriri ab hcpate,arterias vero a
corde 3c hoc fecundum fub> ftaniiaprimaeai^quantiiadfuBam paniculare
velantcm eas oriunturortu didoa panniculis ia dicflis» 8ed dices^ vnde oriuntur
illi panniculi ortu .pprie dicflo» Dicedum c^quantum ad partem nerueain eis
repertaoriuntur accrc bro vcl nucha.quantum vero ad partem ligamentalem rc
pertam in aliquo ipforum oriuntur ficut alia ligameia.f. ab olfe. Adtertium
dicitur c^omnesvcnai&artcria: inuo^' lutDc funt panniculis cuius fignum cft
durities,pulfu9 3c tcn fio 8C fcrenitas pulfus in apoftcmatibus pleurae 8c
fyphac, autetiam velaminumcercbri,nifi enim cum his habcrct colligantiam
dicflam,non vidctur quarc illis cxtenfis cxte^ derctur.Etcum concluditur cj>
omnis vena haberct duat tunicas dC arteria trcs. Dicunt communitcr cj» vcnae
quan/ tum adfubftantiam propriam vcnalem habet folum vna tunicam,& artcria
duas quantum ad propriam fubftantia arterialem.Confidcrata tamcn cum fubftantia
panniculari quf cft ficut defcnfiuir cius vena habet duas 8C artcna trcs. Altj
dixerunt c^ in rci vcritatc vcna habctduas tunicas.ta mcn quia panniculus non
difccrnitur fcnfu non ponitur ha bere nifi vnam fcnfu pcrccptam^Et codem modo
dc artc/ ria» Scd tu diccs.quid igitur cogit cos fi ncn fenfu difccr^ ncre
potuenint ad poncndum vcnam Sc artcriam inuo^ ui panniculis. Ita cnim dici
polfct omne mcmbrum ali> ud panniculis inuolutum cftc ♦ Dicendum quod ad
iftud motifuntfignofupcrius pofito. Primo dc cxtcnfionc ar>
tcriarumdumcxtendunturalij panniculi. Secundo etiam quia experimcntum oftcndit
quod vena quantum aJex> tcriorem fupcificiei-p habetfenfum.fi cnimpungitur
vc> na difcopcrta cxtcrius fentit. quantum tamen ad fupcrfi"^ ciem
intrinfccam nohabctfcnfum,cuius fignum eft quocf matcriac malae pungitiuae
putrcfcentes ftantes in venas no infcrunt fcnfationcm aliquam nec lacfionem
fenfatam. Ad quartum dicunt quidam qf» a panniculo vcntris infc/« rioris
immediatc tegente mufailum qui ab Auiccn.in litic/ ra vocaturfyphacoriuntur
omncs alij panniculi mcdiatc velimmcdiatc.Alij crcdidcrunt a plcura.Hic patua
pof> fetcftcfpcculatio. Ad quintum dicunt quidam conce/ dendo non omnes
motus fieri per villos , vt probant illa argumcnta. Ef cp aucfloritas Auiccn.
vcritatem haber, vtinpIuribus.Seddchocvidebitur in docftrina fcquenti.
lacob.s.i^auic^ Gg iq Ortus duplex. Cordis panicFs duplex. Hcpatis pannicu lus
du^ plcx. P R I M L C A Ad fextum dixit Gen,3C alrj cp ueHca habet duas
tunlcas,' fedoccixltaeS^infeparabilesfanCjiStiideo dr habere tunica Veficx una»
Alqqtinonhabetnilitunicaunaintcgra totacocaui tunica tatem eius ambiente
fecundu partem tn habec duas»f, feca duplcx* dum lUam parte ad qua pertingunt
pori uritides. Si.n.eiret unafolarepletauefica urinatunc polTet urina
regurgitare ucrfus rcnes aut ctia coprimedo partes pecftinis deberet uri na
reflucrctcuius oppofitfi docet cxperimentum. Concludi tur igitur tunicas ibi
duas effc pcrforatas foraminibus per quae pori uritides emittunt urina in
uelica» foramina vero runtdirec^aoppofita,fedingrcdicurinaprimoper uni} fo/
rame 3C tranfit per fpacium inter nna lunica 8C alia,dcindc penetrat per aliud
foi amc 3C cadit in concauitatem ueficac, SC propter hoc quanto fuerit uefica
magis replcta urina tan to fortius una tunica applicatur altcri et fic obftruit
foramc &exitum prohibet;ut, i o.terttj primo cap. Ad feptimii fecunda
cxponem una Irg conccditur totum ad quod dedu cit argumentum.Secundum alia uero
cxponem patet intel/ ligenti qualiter fit rndendum. Ad ocfcauum patct. q>
artc ria uenalis nonhabetcontinerefpm multumtS^fanguincm artcrialcjfedaerem SC
uaporem fumofum , ideo nooportct in ea tantam elTe cufi:odia.vn una fuflFicit
tunica. Ad no> num dr q» argumentum concluderct fi totalis calor digcrcs
cffet calor tunicac carnofx fl:omachi,fed no cfi: ita,imo agit calor ctia
partis neruee qua fortius calefacit cibfi fortificata pcr tunica carnea fi non
concurrcret ad illa a<flionc tuni/ ca carnea. Ad decimum uidebitur dodrina
fequenti. EtdiccniLrsctiaq?funcquacda mebra quoru copFo fan^uint non cfl:
^pinqua.noncrgo indi gct fanguis i'n eorij nutrimcnto multotiens con uertificut
carnis,quaproptcr i n ca nccp forami^ na facfla fucrunt,ncc^ uetriculi m quibus
aliqua toteporenutrimentuquod eidigcritur immo^ rctur,6cf deindecaro ex eo
nutn'atur,i'mmo ilico ei nutnmentum occurrit i'n ipfam conuertit.Ec funtexmebns
quscdaquoj^copPo a fangumis coplbnc ualde efl: remota.Idcoc^ cu necefle fuo nt
fanguine ca nutrfrc oportcbit ut m QPicudine fubftantiae corii multis
conucrfionibus ordina^ tim conucrtaturficutos.Quaproptcr in crcatio ne aut unum
pofitum fuit forame quod eorum nutrimentijtanto cotincattepore quanto illud in
coru fiPitudineconuertat , ficut in ofllc cruris 6(f adiutorrj autforamina
multa in ipfis diuifa ficut in ofl^e mandibular infcrioris. Meb to Ponit aliam
diuifionem membrorum qua infef t duo cor ri^ co/ rolaria.Diuifio eft
haec.Mcmbrorum quaedam funt quoru pfo du/ complexio cft fanguini propinqua
ficut caro.proptcr quod plcx. fanguis non indiget tranfmutarl pluribus
tranfmutationi^ bus vtillanutriat.Exquocorrolariacpatet non oportet naturam in
illis membrisfccirteforamina aut ventricU'' los in quibus nutrimcntum dequo
digeritur ad illa mem/ bra nutrienda moretur tcmporc longo vt caro nutr iatur
ex co:immoftatim cum fanguis occurrit coucrtiturinipfam.. Quaedam vero funt
membra quorum com plcxio cft mul^ tum remota a complcxioncfanguinis
ficutolfa,propterqa fi fanguis ea nutrire debet neccfte cft ipfum conuerti muV
t\s conuerfionibus fi debet conuerti in ipforum fimilftudi/' nem.Exquo patct
cor olarixc]^ ncceflfarium fuitintalibus aut cnfe vnam concauitatcm magnam in
qua tanto tcmpo re contineatur fuum nutrimcntum quod poflfit in corum fi/
militudinemconuertificut cft in oflfc cruris aut adiutorij, Aut cflc in co
foramina multa ficut in fpongia in quibus co tinctur nutnmentum quQ^ ^^^^^
fubftantia COiv uerti ad fincm didum ficut in oflCe mandibul»» A V I C E N N Mi
Et mebris quide qua? fic funt ncceflfe cft ut M trimeto ampliori cis tunc fic
nccefli repellant ut paulacim S^paulatim procedant illud in fui fiPi tudine
coucrtedo. Mebra aute fortia fugflui^ taccs fuas ad mebra debilia fibi uicina
expellut ^po ficuc cor ad afccllas dC ccrebru ad loca quac funt ^*^*» pofl:auriculas
&:hcpar ad inguina» Patet fcntcntia 8Cc* Sciendum quofdam ex ifta littera
condudcrc voluiflfc q> ad hoc vt cx fanguine nutriaturcaro Notitj non
oportet ipfum primo mutari in humiditatcs fecunda» duplc inter fanguine 8C
forma mebri mcdiantes,quod vidcnt rc^ <fle vcrba Aui. dum dixit. immo ilico
cum nutrimcntn « occurritinipmconucrtit.Alijdicunt Auic.pcr haec cxepla non
aliud voluilTc nifi q> non fic manifeftae funt proptcr pinquitatem fanguinis
ad carncm,Iicet totidcm rccipiat fi^ cut fanguis in oflfis fubftantiam
tranfmutandus» Et fic cxplicit hoc capitulum huius quintx docflrinae pri^ Capp,
mae Fcn primi canonis Auicennae.Nunc fequuntur quincp qui^, fummae huius
quintae docftring,quas fummas lacobus ift^ Foroliuicnfis no curauit cxponcrc.Ponemus
autem nos tc^ xtum Auicenna: in capitulo per ordincm diftincfla ad plc*^ niorem
voluminis pcrfedionem» Doc^rina fcxta,cuius e fuma una,ct unii cap*
Sumaefl:deui'rtuti'bus,cuius fex funt capPa. CapPm primij S ummac quae cft
docflrinac fextac quac e didionis prim?,q d^cft de gcneribus uircutum (ccundum
fcrmonem yPem. Irtutu ct oponu adinuice alise ex altfs
cognofcunt.Omnis.n.uirtus ogonW exiftit initium,necp aliqua opcratia
^uenitnifiexuirtute» Ideocp utrafcp ' '1 in uno pofuimus capitulo» Poft
docfirinam mcmbrorum fcquuur docflrina dc vif'' tutibus 8c operationibus. In
qua primo ponit gnalem diui/ Iionem virtutuinfuagencra.Secundodctcrminatdc
uno> i.. quocj generc.fccunda ibiL Virtutum autem naturalium.T J'''*^^
Primooftendit fimul tracfiandum cflfe dc virtutibus d:op6 ^^^^
rationibus.Sccundo cxcquitur ponendo gcncralcm diuifio ^'^^I«x nem
virtutis(&:opcrationisibiLVirtutumautc gna &c.l Primo arguitur fic.
Virtutes et opcratiocs mutuo fe mani feftant5(:notificant,&:ad inuiccm
cognofcuntur virtutc* | pcr opcrationes tXlccontra.igitur fimul dc eis in
vnocapitn lo detcrminandum cft.aflfumptum probatur , quia virtus
cftprincipiumoperationiSj&operatioeft cfJecfiusvirtutis^ quia non proucnit
nifi a virtute. ergo vJrtus per opcratfO'' nem cognofcitur, 8c cconucrfo .
Scicndum primo apu^^ ^[^^ aucflores virtutem multiplicritcr fumi. Primo fumitur
pr^' ^f^, quocuncj principio principali vcl inftrumentali acfliuo vel
paflfiuoalicuius^opcrationis.Etficqualitatcs primas 8c(^'' cundas6<: formas
fubftantialcstamfimplicium gcomp<' iitorum virtutcs vocamus,vndefupra
capitulodc comp^* xionibus.Cum enim agunt 8C patiuntur fuis fvirtutibus Spij^
mcnta &c.Sccudo fumitur virtus pro forma fpccifica, q"^
literattracftionealiquam dicimus ffcri a calido , aliquani 9 vacuo,&aliquamavmutc.idcftforma
fpccifica. Tern<> fumitur virtus pro habitu rei pcrfccftiuo quo rcddh^^
rcs bona , 8C vt fibi conuenit opcratiua , ficut ocu!u»« vifiuum bonum dicimus
, cum bcne poteftin opcratio^ nem debitam ,8cCiczb Ariftotc. gencraliter defcribit"'
uirtus. Virtus eft qua: habcntem pcrficit 8C opusciusbo nutn reddit ♦ Q.uario
fumitur virtws proquocunquc ha bitu bitu ai^ laudabili^cS!: fic diuidftur
vlrtus tn vlr tutcs Intelfc^ etiuas & morales,5^ nullo iftorum modo^ fumit
hic. Vlti mofumit virtusppotentiaaiaEperquaredditur ala potcs ad fuas a^ftiones
pducendas,5i: fic fumit in ^^pofito^Cuius cois defcriptio eft, Virtus eft
potentia aic aiatis rcbus eften ^godu ^'^''^«^^•^eunaturaUtcrattributaad ^prias
aiatorum aiftio/ Plex, nesperag^ndas. Sciendumfecundoq>peroj)onem non
debemus hic intelligcre operationepprie didam diftinda
contraiuuamaum,fedindiffcrenter omnem opcrationem
animatocorporijinquantumaiatumcftattributum , ficut Not' •
'""fa^jfoales naturalcs^ vitalesopcrationes.nulla»n,taIis duD^*
^P^^^^^^ prouenit nifi a vir tutc* Sciendum tcrtio noti^ Picx» tia m docftrina
dcmonftratiua repcritur duplex»f.quia 3C pterquid.Prima eftquaexcfFccftucam
copraehcdimus» Sc cunda vcro econtra^Et quia caufa eft prior cffedu:idco no>
titia effedus pcr caufam dicitur notitia a priori»Econtra ue/" ro a
pofteriori»uirtutcs igitur cognofcuntur \q ogoncs noti^ tia,quia co q»
operationcs funt effectus virtutum. Et econ/ uerfooperationescognofci
pofifuntpcr virtutes notitia pb' ^apPm iftarum notitiarum fit perMor 6C qux
quid. ^^'^'^'■confiderarepertinctadfupcrioremartificc/ Scic/ dum vltimo q» per
capitulum quida hic intelligunt fniam* Alrj per capFm t ntclligunt praefcns
capitulum in quo fimul gcneralitcrdiftinguitopcrationcm fccundum diftindionc
virtutis ctecontra. Alrj tamc dixerunt,q, quia virtus in fua ratione brmali
mcludit opcrationem,&operatio in fua ra/ tioneformali includit virtutcm,non
poflfumus diftincftc co praehenderc quid fit virtus,nifi intclligamus
opcrationem inordincadquam virtus fuam recipit dcnominationcm, «:econtra,fdconeceffcfuitvtrif(;pponi
invna determina/ tione.Pcrfdcmpatctalia caufa quare virtus per operatio. ««oncm
&opcratio per virtutcm cognofcitur. Virtutum autem genera & operatjonum
ex ^isproucmetiumapudmedicos funttna. Qua! ^tint,gcnus uirtutum uitalium ,
&: gcnus uirtu. ^umnatttralfum,^ genus uirtutum anfmalTu. Ponit griaiem
diftonem uirtutu fecunrir, (•-- ph.lofophoram &medicorumcxvm nl V 5"^
quentiumfaon.mexaliapar".S:undrrbn*F '■^'
U'd«ur.nhscttiageiKra:qu'anullaefto^. • ''l""'^'' quin
fubaliqi«,ift;™mtriu.«gentu3 Nullaenimeftopetat,oveIuTrI.squ™n3^hend^ 'uralis
vel vitalis. SciendiJ fecn^oXc Jiur?"'
d^«uraliaadiuifionepofitaabArift.?de/„-'"'':°''«'''i
'luum^fenfitiuum&appetitiuumdX^fecundu'^''""'?'^'^ '^;'":"^imelleaiuum,adillamtan.en^^uom^^^^
^ ^odus cius S„u • r t>r-""u,iccl eft fpeci„ cundum locut
^"'"l^^' ''^'^ contmctur fenfitiua l l^c^ina
prrqJ?"^°""a&appetitiua,cS:aliquo modofnf ^ «orcs
cffcntialit!.? /'"^ opcrationcs adus fcnfitiur^o •!: ' 8pU ad medicum non
" ''^"^^' iius §e 6auirtus» Scicndur!I"'^'^°"^'^"^'^^T
"^" fitorPani ^^^^ proportionatur&co^^^^^^^^^^ i'"'^^
!>P^ration'u'^^ dcm proportionatur di&^V^'^^«"^'°"^^
"^""^"n^,ita ^ mentauirtutum.Sicut n r
^P'"^"""^ ^"^e funt inftry^ ^ria gcnera fpirituum uita
II"' ' ^'"^^^ ujnutum,ita funt noia cj> notanter dixit apud
.I?*!'.^'^^'""''^ naturalium.Et Anftb.Auer.&pIurcsaln nnni^?'^
"iftutcm.n, uiralen, «aturalcm^utinfradcclarabkur
'"''"'""^ "^"^"^'^ "'""'^ ^
Etmultis quidem phifofophorum & mediV cis omnibus & praccipue Galeno
uidetur quod unaquafcpuirtutummembrum pnncipale ha^ betquod eius exiftit
minera,^: a quo eius pro^ cedunt operatrones» Oftcndit varias fnlas circa
mcmbra dfuifionis pofitx# Primo ponit fententiam quorundam medicorum 3c philo^
fophorum»Secundo fententiam Arid.Sc feqticntium cum* Tertio comparat iftas
fententias inter fe.fecunda ibi LOm nibus autem philofophisntertiaibiLPrseterea
cum. 1 Pri/ moponitgeneraliterprimamfententiam. Sccundo ipfam rnagis
fpecialiter declarat.fecuda ibiLEt videtur cis.~l Di ctt primo cp multis
philofophorum 3c mcdicis quibufdam antiquis iSt: praccipuc Gaf. videtur q>
vnaquseq^ virtutum iam dicflarum habet mcmbrum vnum pricipale, quod exi
ftiteius mincra.&a quoproccdunt eius virtutis operatio/' nes,& fic
aliquo modo erit diftincflio membrorum princi/ palium fecundum diftindioncm
virtutum. Sciendil pri/ PPonis
moq»iftiphiIofophifucruntPIato&platonici.Mcdici au/ opiodc tem fucrunt
Hippocrates 3c G^k.dC alrj muIti.Plato. n. di/ uirtute. cebatt}, virtus
intclligibilis cft inccrebro , concupifcibilis in corde.dC naturalisin
hepatc,vt dicit Auer.3,deaia com/ mento.7. Sciendum fccundo cp mcmbrum
principalc di citur principium virtutis.cft.n.principium inqnantum ab co
velutafontc vel radiccdepcndetilla virtus.Diciturau/ tem minera meraphoricc.Nam
ficut locum alfquedicimus alicuius metalli mineram,quia in ipfo ficut in fontc
reperic virtus illius metalli generatiua ctc6fcruatiua;itamineravir
tutistaIisdiciturcor,quiain ipfo reperitur virtus illa ficut in radice fpiritus
vitalis generatiua.Et quia in cordc virtu9 illa fuftentatur dc fundatur,ideo
cor dicitur illius virtutis fe des:Et quia pcr ipfum cxit hxc virtus in adum 8c
opcratip nem,ideo quantum ad hoc dicitur cius organum.Cofircdi citur de animali
3c naturali rcfpcdu ccrcbri 3C hcpatis. Et uidetur eis uirtutis animalis fedes
Otcc rebrUj&TipQusabeoproueniant operationes» Dcclarat fpecialitcr
hancantiquam fentcntiam. Et pri/ mo quantum ad virtutcm animalem.Sccundo
naturalcmv Tertiovitalcm^ecunda ibiLEt cp naturalisntcrtia ibiL Vi talis vero.l
Dicit primo cp iftis vidctur cp ccrcbrum fic fedes 3C prmcfpiu virtutis
animalis,<&: q, ab co tanquam a principio primo huius uirtutis in gcncrc
membrorum pro> ueniuntoperationcsanimalcs» Voluitcnim Plato q, ficuc corcft
primum principium virtutis vitalis,ita ccrcbrnani/ malis: j5<: hepar
naturalis» Et q? uirtus naturalis duas habet fpectes. Et unafpecieseftcuius
finisecuftodirc indiuiduu arconferuareipfumquaemmiftrat i'n rc nutn'>
menti,quoufcpad flnem crefcentiar' eius nutriat corpus.Ethui'us quidem fpeciei
fedes dC opera^ tionum ipOus proceflTus eft hepan Declarat idc quantu ad
virtute naturalc. Et primo ponic quandadiuifionedeclarando vnu mebru illius
diuifionis, «orcs cifcm^af ^'"^ opcrationcs adus fcnfiiruoV"^^'
^^^^^^ fccunda.fccnda ibiL Altcra vcro.l Dicit pru ad medicum non ^'^^^"PPonifjqtJis
dc ronali ut ronalfe^"/!^ ""^ ^ ^'^ ^ ^'""^ naturalis
habet duas fpcs. vna cft cu 63 uirtus. Scii.r.5^*"""^^^
confiderarc cum non fit oro ^ '"^ ^"*^ confcruarc indiuiduir quae
miniftrat in rc nutri/ proportionatur&r '''■'^^ 9> (^^cnt diuifio
opcration'"' ^n^n"; ""^'''^ corpus
vf(i,adfinecrefccntiarcius.Etfuf> dcmproZiontu^^^^^^^^
ditq,fedcshuiusvirtutisct.pcerfusoponumeiuscfth m.. f;?!!!?. .1 "^o"/
^'ftindtio fninr.n,m au^ fnn^T^l^" Scicndu primo q, harc virtus miniftrat
in re nutrimeti du plicitcr.Primo quta haec virtus gencrat materia cx qua ncr
ficiturrcs nutrimeti.f.nutricatio.gcncrat cnim fan^uincm
&humorcs.Sccundoquia cumhoc miniftrat inftFm aZ pcrfici^ a Ais
nutricationis.f.fpm naturalc, 8c fic miniflrar mam,&^efFicicns nutrtmcnti.
Scicnduf^cundoq^h c J^ vf^adfinemcrefcentix cxponitur multiplicitcrf Prima
lacob»s»uauic. Gg iii} P R I M I» C A quta nutrimctiium nutrit corpus
nutricationc ducentc aci pcrfeJiionem.Ali]'dicuntq>qiiia vfl]^ad finem
crefcentiac maxime manifeftatur a(flus uirtutis nutritiux reftaurando •f.plus
q^dcpcrdatur,Tdeohoc tanquam manifcftius &no> tius exprclTit dans per
illud alia inteUigerc» Alrj: vfc^ ad fi^ ncm
crefccnti3E»f.inclufiuc»Finis,n,crefccntiaecft xtas dc-* clinatiua,quia nutrit
vfc^pad aetatem declinatiuam inclufi^ uc:quiaquadiu
viuitanimaItandiunutritur:ideo SCc* Nu> trit corpus ufc^j ad ffnem
crcfcentie»i,ufc]^ ad actatcm feque tem crcfccntiam*Ex quibus patcre poteft
conucnicntia 8C diflPercntia intcr principatum ccrebri dC hepatis.Coueniut»
n.primo,q-iia vtrunc^ gencrat rpiritum,5£: ipfum gcnitn influittSecundo quia
vtrijqj conieruat indiuiduum, DiflFc^ runt autem primo quia magis communis cft
influxus hepatisquam ccrebri , cuicunquc enim influitur animalis virtus ,
influirur naturalis , fed non econuerfo , cum vir^ tus animalis fit perfedio
pofterior naturali. Secundo dif> ferunt,quia cerebrum datur membris folum
principiunj cffecfliuum operationum animalium,hepar vero principiu cfFecfliuum
naturalium cSi; cum hoc dat matcriam* Tertio differunt,quia influxus hcpatis
faltcm corporc naturalitcr fchabenteeftcontinuusjcercbri veronon,faltcm quo ad
omnia mcmbra influxus ccrebri rcccptiua» Alterauerorpecieseftcuius finiscn:
fpeciem conferuare,qucC eft mini ftrans in re gnonis , dC feparatex humoribus
corpons fpermatis fub^ ftantia,demde ipfum informat fui creatoris prac cepto.Et
huius quidem fpeciei habuatio dC ope rationum ipfius proueiitus func tefticuli.
Dcclarat fecundum mcmbrum dicens q[)aTtera fpccics virtutis naturalis cft cuius
ffniscft cnftodirc fpecic , dC ifta cft miniftrans in rc generationis,iSi:
feparat fubftantia fper matis exhumoribus corporis,deindc jpfum informatprx^'
ceptofuicrcatoris»Etfubditq>huius virtuiis habitatfo SC fuarum opcrationum
^ucntus 6c pcrfecfcio cft in tcfticulo» Scicndum primo cj^finis gcncratiux
virtutis cft cuftodirc fpeciem.eius.n*.ppria opcratiocft fpcrma ct fpm
gign/tiuu generare,qu3E vt fupra gcncalogiam confcruant , quamuis etiam non fit
negandum quin ctiam aliae virtutcs concur^ rant ad fpccici confcruationcm» Secundofciendir
hacc virtus rcpcrta in tcfticulis miniftrat in rc generationisJ. in fine vel
termino qui tcrminat gnonem qui cft foetus .^^du^ <H:io.Miniftrat.n»in hac
rc,quia gcnerat fpcrma quodjccun dum fniam GaP.eft materialc 8C cffecftiuum
principia gn» nis. Aliter per rem giionis incelligi potcft principium gno/ nis
quodeftfperma.miniftrat.n.hxc virtusfpcrmatis ma tcriam attrahendo ct feparando
cx humoribus corporis.Ex quo patet virtutem hanc fimul fccunda diucrfos acflus
cius miniftrantem ef(c 8c miniftrata^C^uaPr autc haec vera fint videbitur in
dubrjs littcralibus.Dixit autcm» Informat ip^ futn fui creatoris pra:cepto,quia
adio illavidebitur mirabi lis 8C diuina,aut ppter colchodeam fiuc
datoreformaijj que pofuK Aui» Sciendum tcrtio q^ virtus gencratiua cft du-^
plex,ficutduplcx cft pricipalis adusvirtutts gnatiug. Vnus cft pdiidio
fpcrmatis plifici» Alter adus eft pducflio fiih^ ftatix fcetus» Vna igitur
virtus gnatiua eft qug pducit fpcr ma 8Chxc fubiecfliue fundatur in tcfticulis.
Altcra uero cft uirtus fcetus formatiua^cX: ha:c fubic<ftiue fundatur in
fpcr> matc.Prima vr tctiginic Aui.dum dixit.Separat cx humori bus
fubftantiam fpermatis.Secunda dum dixit.Dcinde in' Fotmat ipfum fui crcatoris
praccepto:dum ex partc cius cor pulenta gnantur mebra fcetus.Hoec tn cxpo vr
pati inftan tiam tangenda in dubtjs. Alitcr pot exponi Ira ut h'C folum
notihcetuirtutcm fpermatis gcneratiuam qux primoper uirtutem attracfHuam fibi
miniftrantcm feparat materiam fpermatis&;c.deindeinformatipfum5j:c, quia
imprimic in ipfouittutemformatiuam fcetus. AVICENN-ffi. Vitalis uero uirtus eft
illa quac fpmtus eflTeco feruat qui fenfus &motus uehiculum cxiftit, dC
ipfum reddit aptum ad eorum imprefliones rc^ cipiendas cum ad cerebrum
peruenit, dC facit ip^ fum potcntemdandimtam ubkuncp expandit dC huius quidem
uirtutis fedes dC operationis ip ilus proceffus eft con Notificat tcrtium gcnus
fccundum fcntcntiam medico' rumtamquoadopcrationcsq^ quoad organum. Etdicit
primo c^ virtus vitalis cft illa quac confcruat e(Tc fpiritu» qux cft vehiculumfenfus
8C motus,& facit ipfum potentc ad rccipicndum corum imprelTioncs.f.fenfus
et motus qua dopcruenitadccrcbrum&lfacttipfum potcntcm ad dan^ dum vitam
vbicunc^ expanditur.Dicit fccudo cp fcdcs hii ius 8C principfum fux operationis
8c pcefCus eft cor» Scie/ dum primo intciitio Platonis,& Ga.fuit tria
princip» lia pcr fuas virtutcs influunt trcs fpiritus.Pcr quorum vnU 8C
virtutcm in co imprcftam confcruatur vita fumpta prj acfiu primo in mcmbris ad
qug pcrucnit quia pcr ipfum co fcruatur praefentia animaein membris.Peraliam
vero co^ feruatur potcntia tranfmutandi alimcntum in fubftantiani aliti
fecundum aliam 8C aliam naturae cxigentiam. Per alia vcro coferuatur habilitas
mcmbrorum ad operationes Ced fus dC motus.Prima virtus appellatur
vitalis.Sccunda naj turalis.Tcrtia animalis.Dicitur igitur virtus vitalis quia
co fcruat aclum primum vitae quac cft anima.Ex quo patet ^ ficut prius cft
mcmbra viucrc nutriri,6^ nutriri cj^ fcnti^ rc,ita virtus vitalis eft natura
prior naturali,et naturalis ani mali. Scicndum fecundo c^ vitalis virtus non
folum con feruatcficfpiritus vitali8,fed ctiam cuiuslibctaltcrius.cutn cnim
generct 3c conferuet vitalcm 8c cx vitali pcndeant na turalis 8C alalis ,feruat
ctiam fpus naturalcs 8C aialcs, Et nota fpiritus naturalis 8c alUis non
dcpendet folum cxvi tali tanq; ex materia cx qua fiunt-.fcd ctia lang ex
efficicntt cum.n. vita proacftu primo prior fit naturalitcr virtutc na-' turali
8C alali:fi a vitali fpiritudcpcndet effccfliuevita in m? .bris:ab eodcm etiam
dcpendct naturalis 8c aialis vittu8,<5^ confequenterfpirituB»Aui.quo(j;enim
pendet prius,ab co^ dem pcndet poftcrius» Scicndn tcrtio cp fpus vitalis pif^
dici vchiculum fcnfus 8C motus tripfr.Primo quia cft iicuf materia fpiritus
aialis.matcria aut pot dicivchiculu form^ 8c hoc tangitur in Ira dum
dicit.Rcddit cum potetem ad cipiedum imprclTioncs corum cnm ad cercbrum
pcruenC'' rit.quauis.n.fpiritus naturalis ad ccrebrum perueniat noH tamcn
recipit imprefifiones fenfus 8C motus, quia hcpar no gfiat fpum praeparatum ad
lioc,fcd cor pcr virtutem vitalf gcncratfpiritum taIiterprgparatum,quodcumad
ccrcbf« perueneritrecipitimprclTioncm per quam fft conucnicn^ inftrumcntum
fenfns 8C motus.Secundo poteft dici vehici* lum «S^c.quia peripfum membrum
redditur praeparatufrt vt fit receptiuum virtutis fenfitiuae 8c motiuae:^^ fiat
fenfi^^ uum ^Siimobile.Tcrtioquia vtinfra declarabitur fpiriti" vitalis
non concurrit ad opcrationcs vitae folum, fed cocuf
rittanquamprincipalius<5<:gencralius inftrumcntum cti^ ad omnesaliasoperationcs.Ctam
naturales c^ animalcf* Virtus igitur vitalis fpiritui vitali tripliccm tribuit
propri^ tatcm.Prima eft dandi 8c confcruandi uitam ubicunqp
panditur.Sccundacftaptitudo ad tecipiendum imprefl<^ nes fcnfus 8C
motus*Tertia eft praepararc mebrum in rccipituradfenfum5(:moium,Etpoflumus
adderc qua^'' tam fi volumus.f.ptasconcurrcndiadomncs opcration^* tanquam
gcncrale inftrumentum» ^ Omnibus autem philofophis maiorf. idcil
Ariftoteliuidetur Q) omnium iftarum uirtutij tie! operationum principium
exiftit cor, fcd Py marumoperationum earu manifeftatio m h»^ pracdidis
exiftitprmcipns* Dcclaraf F E N. 1. diuSfailfl'''"''T?^--"'«
diuifiontm di<aamqua »ec„doexeT,pl,ffcatibi LQueadmodum.nDicit primo^ maM„
o.um ph.lofophorum.i.Arift. vide.ur cp cotCn ifta| Sed^r"c"a"'
'"""P'''™P"™""''" S^^n^e membtorri,
.^^^"^ ^^"""^'^'^"^""mptimawm iftarum
virtutu "Utit , iftts tnbus principijs enumeratis a platonicis & me/
°B6nes j^nitis uitalis. J „ hepate Mturalis.Incerebroaialis.licetoriginarr a
cordedepe-deat. Q!|ieadmodumapudmedicoscerebram efen Hend. principmm, poft hoc
quiCp fenfus per lenabet mebrum in quo eiusapparet operatio. r,„^''"'''
^"'^ "^Pbfitcr declarat dicens.quia fecundum ? T medicorum ce rebrum
eft principium operatio^ num fenfus & motus.S: ficeft principium primum ope
a. lonis viUus&auditiug.&ift=.opera.iones non manifeft „ tur .ncertbro
,mmo quilibet fenfu, habetorganum inauo vi(iua <S:ina.ireauditiua.
Sciendumq,ex iftaliter", fecundum fententiam Ai^.patet refpofiJad Si^ne
nua queritur.VtrumtantumunumCtprincipalemembriiauo^ d uelu^in
™l?''""n-''r"''°"'"" "'""''^
funda-tur??or reb
ZT-''-^'''''?'''^"''''^'"'"^»'''?".*:''''™'!'»^ non
'■'habeat oriines iftas uirtutes, &no^fufe'''l''^T'^^'^""^''''''P"''''^''''"^'''='
thZ f^l^Tf'"'''^'"' inftrumentum .Sicueartifex
op™mlnf'/''r"''';^^^ ^daftum ducere& 'ohlZ7^^^^^
"«"f^I" ve tffiSSeSet^^^^^^
•^n.unttrlcflatusfoosSo?''^"'''' ' i?"""^' fufficientibusa^ZSS?^''°Pf«°'''"^
afrequSturniQquodexS^^^^^^^^^ fecundaibiLMedicoautcm.1 Airln -^^^^^^^
^iciS^pIatoniciconfiderantficutdfit&c^?^^^ ficat.f.requiritcxquifitaveritatistoui^^^^^^^^
yidetur Au»,& no ficut videt eiri ^^ut ideftcondufionesextradasSKur
»?cientibus,Cmedi(^o,&nonnecefrarns n 2^^^^
quuntur„ifiilludquodapparetadfen'^:,%r^^^^^^^ didat ratio natura is aut
mctanh.,^?.- T,"^ > quod didat ratio naturalis aut mctaphvficr m '
" fi^nesUlxquastenentmedicifuntffl '^^^^^ ini
u,r^^^"rf"fficiens.Cmedicoquifen?u^^ ^-^"^^^^^^^^
*J'"^bene'"i-^"P^rprop5nibusneceflrar ^^^aemembris declarata funr,
^"«^«^ membra harcpr^nn''^^''^^"^^^''"' ^onccditur ««^edicatioms
coaC"'"' «n eo quod deefle *^eratanexali)s habcanf pnn^ ciptfs
quacfunt ipfis pnora ueInon,nccp iHud cx eis exiftit quae philofophus non ei
leuia facic. Onditquidconfidcrarcdehocadmedicum pertinet , di^ cens q> ad
medicum inquantum medicus efl: no pertinet c 5 fiderare quae fic ueritas liarum
duarum fententiarum/ed il> lud pertinet confidc^re ad philofophum.Cprimum
aut phy licum.NamcumfuflFiciatmedicohxc pracnominata mem-' braefle
principiaifl:arum uirtutum,fecundum quorum.fjg fionem&impedimentumacciditimpedimentum
dC l^efio diftida in operationibus illarum uirtutum , non debet tame curarc
quantum ad illud quod pertinet ad adum medicatio nis^n illae uirtutes profluant
ab alijs prfcipijs qua: funt prio ra iftis ucl non^nec^ illud.i.illa cofideratio
eft ex his q philo/ fophus no facit ei leuia.q.d.ifta cofidcratio eft leuis
medico. quianoneftutilisinoperenecrcquifitaJnalia litera deffcit tina
negatfo»Eteft fenfus,c]^ ifta confideratio non eftex iftis quae philofophus
facit medicoIeuia,immoifta confideratio cft grauis ct philofopho,ideo a medico
dimittenda» Circa prafens capfm cadunt aliqua dubia. Primum de gditate
uirtutis.Edi hxc tria gna uirtutum funt abinuicem cQentia^ J^ubia. Iiter
diftida» Videtur cnf primo q, uirtus non fit anima een> tiahter,quia una
exiftentcanima uirtutes plurificatac funt vt patetindiftinctionegenerum
virtutum pofitaab Aui.inli^ tera.Et per idem patet q, ifta tria genera funt
abinuicem d^- ftfncTta.Sedoppofitum vidcuirr6nabiliter,qu!a adproducc dum
operationes viuentis fufFicit principale agens quod cft anima cum fuis
naturalibus inftrumentis.f.compfone, com pofitioncj&vnitate^&c»
Nonigituroportet poni virtute elTentialiter diftindam ab anima. Secundum
dubiu.No, n. videtur cp omnis operatio proueniat a virtuteJn corporc cnim
noftro multi funt motus 8C operationes , vt iectigatio, contracftio in fpafmo
repletionali quorum caufa non eft uir> tus.fimiliter
infrigidatio,ftupefacflio,(&:huiufmodi non pro/ UPniunta virtute.nonergoofs
operatio prouenit a virtutc, Terrium dubium eft de virtutc gencratiua. No.n,
videtur q, virtus gcneratiua feparet fubftantiam fpermatis ex hiio^
ribus,quiafeparatioiftafftinmembrisin quibus complet
quartadigeftio,vtvigcfimatertr]'.capde caufis fpermatis. ab illfs vero multum
diftant tcfticuli,qrjo!gitur pnt a tam rc motis locis fepararcJtem talis
fcparatio eft operatio virtu> tis attracfliuae qua: alia eft a generatiua
Jtem non vidctur q, virtus gcneratuia fit in tcfticulis , quia principaliter
& nattJ^ ralimmusac^tiis virtutisgeneratiuaenon proucnita virtutc
teftiCulorum,virtus.n.tefticuIorum non concurritad fcetus
producflioncm.fedfolum virtusfemis.Et notum cftcj, illa no e fundata in
tcfticulis fcd i fpiritu gignitiuo Quar tum dubium circa defcriptioncm virtutis
vitalis Jta uidetur fpiritus vitaliseffevehiculum opcrationum naturalium fi>
cut operationum fenfus & motus, vt patet difcurrendo d oea tres modos
quibus declarabatur q> fpijs vitalis cft vehicu> lum dcc.etgo Iicut
defcribitur fpus vitalis per conferuarc ec fpus qui fenfus 8C motus vchiculum
exiftit:etiam dici potcft q, opcrationum naturalium vehlculum exiftit, Q uintum
dubium. Vidctur c^ virius animalis fit vitalis,5^ cbita benc cft
potcns dare uitam fpiritus animalis ficut uitalis . Primo quiafenfus
&motuscpcrfecfliopoftcrior«uitauero priorna turalitcr ut fupra , fed
quicquidhabctperfccfiionempoftc^ riorem habetpriorcm naturalitcr. igitur
<S^c. Item ficut fc habetuirtusprincipr]'aduirtutcmprincipij,ita uirtus
inftri aduirtutcminftrumenti,fedinmembro<]uodeft principiij primum uirtutis
naturalis necefilario cft uirtus uitalis ♦ quia alias poftcrius abfolueretur a
fuo priori,igitur in inftrumcto propriouirtutisanimalis rcperiturctiamuirtus
uital's Itcm quianon pcraliud argumentum probaturfuperius k ois fpiritus
motiuus eft fenfitiuus,& non ccontra.Item uirms 5: fpiritus animalis
conferuat uitam,quia conferuat cor p m o/ tum anhekus quod eft prjcipium
uitx.fccunda aphorifmo/ rum,commcnto.4i,&primatcrtij.cap,dcapopIcxia,Itcn»
ita ncccflaria vidctur opcratio cercbri ad cuftodiam indiuP- P R I M L C A N.
dui ficut cordi3,fed cuftodire indiuiduum eft conferuarc vi> tam
indiuidui»Et cadcm vel fifia argumcnia addud poflfent de uirtute naturali cx
qua fuperius ponebatur piofterior natu raliter vitali. Sextum dubium»Videtur
c;^ vmus natura^ lisfit naturaliterpriorvitali.Primo quia eft coior. ineft» n^
plantis 3C viuciibus vita vegetatiua^vitalis vcro viuentibus vita
renficiua.Secundo,quia ab ipfa abfolui poteft in aliqua parte noftri corporis
virtusnaturalis,c5^non econuerfoquia aliqua pars noftri corporis folum viuit vt
planta, & fic i ea non videtur virtus vitalis,quia illa non reperitur nifi
in vi^ uentibus vita fenfitiua» Septimum dubium . Quia fi dat illa virtus
vitalisdiftincflaa naturali 8C animali v:dctur<j» ultragraduB viuentiuab
Ai^.numeratorum dabilis fitalius grad us.arguitur confequentia ,quia quecCiqj
uirtus alteri co parata non necefTariofequiruripfam,nececontra conftituit
gradum uice diftinctum a gradu uifc alterius,fcd uirtus uita^ lis&naturalis
funthuiufmodi.feparaturcnim uirtus uitalis anaturali,veIfepararipoteft.velfaltem
fic clTe non repu/ gnat,ex quo in nobis cft naturaliter prior.fimilitcr
animalis a vitali in plantis,ideo &:c.Item qusecriq? virtus comparata
adduas uirtutcs quarum una eftnaturalitcr altera prior,non necelTario feqiiitur
cx priori nec cx ea necerfario fequiiur po> fterior,conftituit gradum uite
diftinctum a quolibet illoru, fcd uirtus uitalis comparata uegeiatiug 3C
fenfitiu^ eft hmoi, nonenim nccelTariofequiturexuegetatiua ut patct in platis,
nec cx ea nccefiario fequitur fenfitiua , fed eft ca naturaliter prior igitur
iS^^c. Ad primum communis rcfponfio eft,q) uir rus proutpropofitopertinet
duplex cft.f.principalis «Si:iftru mcnialis.Primacftanimadictauirtusuitalis
inquautum et operationum uitalium productiua &C* Altcra ucro inftralis 6C
illa eft inftruraenium uel temperamentum qiio exit aia in iam dicftas
opcrationes.Sicut uitalis uirtus eft lemperamcn^ cum animg in cordc ucl fpiritu
quo cxit in opcrationes uita^ les.Animalisucroefrtcmperamentum quocxitin opones
animales,c^fic dc aIrjs.Virtusuero uiralisanima!i8& natii ralis primo modo
dicta no differ t cfientialitcr ab ala.Sed cundo modo dicta differt
eifentialitcf ab anima, Sc plurifica/ tur SC diucrfificatur fecundi! genus
anima una cxiftcntc . Vna cnim exiftens anima difiincta requirft tcmperamenta
ad produccndum opcrationcs animales naturalcs 8C uitales.Ft talitcr
fumedouirtutemdiftinguuntauctorcsin uirtutes in^
fluentcstS<:innatas»Principali8cnim uirtus omniscftinna> ta ut patct,fed
inftrumcntalisaliqua eftinflucns,aliqua ina'' ta,putatemperamentum talcuel
talc.Sub hoc etiam fcnfu dicunt cor
influercuirtutemuita!em,hcparnaturaIe,(S::cere brum animalem.Notum cft.n.nullum
iftorum mcmbris i> fluercanimam,fcdtempcramentumad cxcundum in tales uel
talcs operationcs animac* Et fccundum hanc rnfione patet q, practcr animam
complcxioncm Sc compofitioncm eumquibusoperaturanimanonfuntin nobis
requlfitgpo/' tentie fupcradditae. Patct etiam fecundum hac riifioncin qualitcr
gna tria uirtutum abinuiccm diftinguantur vcl no, Qiiidam camcn huic inhercntcs
viae dicuntuirtutcm qncp fumi pro coquod principalitcr fignat hocnomen uirtus i
rc cto^dC fic uirtutes animae non funt nifi anima. quandoqp ue^" ro pro
anima cum difponibus requifitis ad actiones anima: producendas,& fic uirtus
non eft anima,fed aggregatn qi3> dam ex anima 3C huiufmodi
difponibiis,rcquifitis,(X: fccun dum hanc diftinctionem rcfpondctur ad
quaefitum ut patct.. Refponfioautemmagisaniiquatenct q> prxtct animam
&difponesiamdictasin anima diftinguuntur uirtutcs feu potentiae fundate in
ipfa quae funt proprictates qugdam natu ralesanimeper quasmcdiantc
tempcramcntofibi propor^ tionato anima cordis producit operationcs uitales ,
ccrcbrii uero animales . Et confcquentcr cp ad produccndum dperationem
quacunq^animaticoncurrfttriplcx principifr» unum
prjncipale,5<:iliudeftanima.An5ma.n. eft fllud quo primouiuimus 8c fetitimus
5ec» Aliud ucro cft inftrumentil purum ^StToperationi proximu, dcut complcxio
&compofi> tiot Aliud uero cftintei hgc mcdiunitfrprindpalea: inftrale A 'V1
C E N N JB. fccundum quld,quia refpcctuanimxeftinftrumentale ,' rc> fpcctu
ucro complcxionis cft principalc 8C dircctiun, Sc hxc cfc uirtus ucl potentia
animae.Forma.n ♦opcratur pcr fuam uirtutcm. Virtus ucro pcr compIcxioncm.Sicut
anima artifi cis in produccndo opus artis cft principalc agcns dC inftrm
artificiale,vt fccuris vel malleus eft iftrumetalc puru, hitu» vero artificis
cft inftrumcntale rcfpcctu animx , principalc
verorcfpcctuiftrumenti.Anima.n.pcrartcm mouet iftrm adopusartis producendum»
Etfccundum hoc conccdiif potentias animx fiucorganicas fiuc noorganicas cftc ab
ala clTcntialitcr diftind:as,(5^ funt proprictates animae inaia fundatoe aut in
compofito» Ad hoc autcm faluandum ad^' ducunt plures fuafioncs» Prima cft ♦ Non
minus prouida debuit elTc natura circa perfc(ftionem animatorum qpina^
nimatorum ,fcd rcs innanimatas infigniuit virtutibus for/' mas
confequentibus,diftincflisaformis& complcxionibus carum,vt magneti virtutcm
dedit attrahendi fcrrum , reU'' barbaro vero cholcram,igitur etiam rcs animatas
debuit fi-' milibus 8C adhuc nobilioribus virt utibus infignirc , quibu* aia
cxeat in actiones animx proportionatas. f tcm no mi^ noris potentiae vidctur
natura qj confuctudo, fed cofuetudd dare poteft animae virtutem per quam
habilitatur ad aiflio'' nes fuaSjVtpatct de virtutibus moralibus et
itellecftualibus, igitur natura darepoteftaliquas virtutcs naturalitcr infitaJ
animae. Itcm attradioquefft vrrtute attrahentc grofium
&re]iquentefubtilcprouenitabanfma mcdiante tempcra'' mento 8C calore naturali
membri 8C virtutc,quam formam fpecificam vocant,igituradattradioncm fiadtam
avirtutc concurrittriplex principium ♦ Vnum principium.f.anima» Alterum
inftiumentalc.f.calornaturalis. Et tcrtium medifi fcilicet formafpeciffca vel
virtus,!giturhaec virtusattracfli»' ua cft proprietas fuperaddita animac 8c
calon" naturali .Et q ratione virtus attradiua eft fic diftinda ab ca
,cadem ronc digeftiua retentiua,& fic de alijs, Itcm ab codem mcbro
proueniunt mediante complcxionc vna& tcmperamcnto vno operationcs contrari3c,vtattractio&
cxpulfio.igr opor tet has opcrationcs contrarias in aliqua contraria pricipia
rc duci fcd non eftentias animae contrarias nec tcmpcramcnta contraria.igitur
in virtutes contrarias.Et fic cftentia animac vna 8c fimplcx pcr complexionem vnam
pdiicct a(fius op'' pofitos,per virtutes tamcn contrarias fcu contrariorum
pro^' du(ftiuas.Sicutanimaartiffciscodeminftrumcnto per con^ trarias volutiones
SC affedioes contraria opcra producit. E$ hindatur argumentum fuper haec cp
idem principium natu^ ralc vtnaturalcdiftinguiturcontra voluntarium fccundun»
idem non poteft contrarios cJFcdus produccrc. et ift* tria gna virtutum fint
abinuiccm diftintfia fuadcri pot.Pri'' mo,quia vna iftarum opcrantcalia
quiefcit, vt patct dc ani'' maliinfomno&naturali.Itcmdcftruda animali
remanct vitalis vt in membro paraly tico.Item una fortiffcata altcr^
debilitatur,vtpatet.Itcmobie(ftadiuerfa habcnt princip»^ diuerfa,a(ftus
diuerfos,ffnes diuerfos, vtpatct difcurrcndo#i Si quis haec motiua folucrc
volucrit facilc potcrit cx his quae pluries tacta funt in prsccedcnti cap. Ad
fccundum dubiS conceditur in nobis ficri opcrationcs aliquas , qua? coitcr fa^
mendooperationemdicunturopcrationcsqpuis non proue^
niatauirtute.Scdhocnocftcontra Aui.qui fumpfit opcra^. tioncm propric,vt fupra
notatum cft» Vcldic q, nullarop^^ nes funt debite animato inquantum animatum
eft,quin ill^P a virttutc proucniant, vt patct intucnti,& fic intcllcxit
Aui^ Ad tertium puto non cfic vcrifimilc cp tcfticuli pcr totii co^ pus
diflFundant uirtutcm per quam feparentab omnibus bris vcl humoribus corum
fubftantiam fpermatis.Scd crc^ dcndum cft cp nutrimcntum quod fupcrfluita
digonc quaf'' ta mcmbrorum rcigrcditur vcnas 8c pcllitur a uirtutc dcp^
rofitatibuBmcmbrorumaducnascapillarcsex illis ctia ao maiorcsdonectandcmaducnam
concauam magnampfj^ ueniat,(&: tandcm in uafa fcminaria ad tcfticulos
tranfit ilw^ commixtumcummatcrianutrimentali debcntc nutrirctc fticulos
vbiuirtutctcfticulorufcparatur matcria fpmatiJ» materia P E N. I.
currataetualiter,concumt tamen virtualiter. Ad auartiT QeiemuiSimotu.Prrmoquia
funtoperationes digniores& nob.l,ores.Secundoquiamanifeftiores funtS
olra,on« h,bec%LSS&^^^^^^^^ far,o quicquid virtualiter vel inftSah.. IT'
fteriorem eodem modo continrpriore,„ P ^ SSc i^^^^^^^^^^ nutricationisautaugn
e" ; r"'""^/?"!'''''''^^''
aaumficutvirtusadSem^;;'"-''''^''^''"'^'"''^
abfoluiapriori.eroone^,S ' n Poft",»'- no pot
rpusprodZn;:a:rp:trcm"^f""^'"^-°°"i']'' ganda eft
mainr ll^». PO"f
"orem producit pnore. Ne-- ftrioprXZ' ta^"'"" vifiuanecef.
"ipoff.t.hoc'.'^?oo?e*:cZ^^ 'i.actus tamen videndVlr? f
"""i' P''"'""'- "'^«•Te c mo «efttamen
prob^iJ.lfti^^^^^.^P^^^^^^baautagendi. Po KsfflanimaHsvUam^n^^^^^^^^^^
'"P'''«'" "atura. «lis.velinquan,um inroZ„
Sh/"-"*" "'ft"'™entn vi^ qup fu.i'8eni.usderell«um
Tsedhr''"'" 'P'"' ^"''«ex fpas v.tal.s vt patet. ~,„c
"°" concludit o, fir
e!tenmilit«dine'mHUv1^Surr"7r;"''^^^^^™ c.turq,arguimrfuperiuscb«^nisr-
cumdi. ""SdiciturhocelTevrr^mnil /r'1'".''''''''^ '"^•''1'
> Adalias conffrmatTon™ '1'''°''?.''° "°" 'ficax.
conferuatvitam,&fpi?itusartm,? "' ''/P'"'"'
*ff"<>^^ fe&.mmediate fpiritusue o
r™:i^>'''''P'"'"'"i«'*s^ «'ens.ut pluries alias declaratum
'''^™™"''* Pef ^caufalitateprioreftuitalisu t^^^^^^^^^^^
Su^busutracpuirtus eftreperibiIis!Er"f ^'«^»
^-^^'^"^rocoffrma^io^^^^^^^^^ "tl^'^^ t« noftr, corporis reperibilis
eft naturalis """^ P^^^ nec ecom! ^^"'P^rata quar non
neceftario L?- ^"*^""cp ilHusX";;^^-"ftituitgradumuita.diftiX^^^^^^^^
"^ceffariofi";^ comparaturolfaaiu^^^^^^^^^
taediftinau2,4"'?f'P^^"^^^contra.Nontamero:^^^^^
ia.fenfitiuorun^''"^i^"'^q"iautrac^'Contineturfub^^^^^^^ fra
capPo dcuirtur. ."^^^'^*^ conffrmationem uid.»K-
fHciliterfoluiturtft?'!'^^^ P^^"^"^»" fedlite^ ^^'-'":
comparata uegctatii.!!^!? ^^"^^^ minorem de uirtute Ja- quitur ex
nega'tiS;N:c^oIfadtWJIIa.n.non ncce& tJ»mcn non conftituiterlll^^
"eceflfariofcquitur olfacfii ° !5 S^^^^um uitx*diftinaum , ut patet. CapPr
D O C. VI* j4 Irtutum uero naturalium a!i» func quac funt miniftrantes ,ah'x
funt qu« funtminiftrar^. i^oftgeneralemdiuifionemuirtutumexequiturfpecialitcr
dcterminando de membris diuifionis . Et prio de uirtutibus ^*""'
naturalibus.Secundodevitalibus.TertiodeanimaI,bu6,fc> cunda I biL V irtutes
autem anmiales.-ltertia ibi Lln uirtutc autem animalinPnmo ponit du.ifionem
quandam.Secun/ dofubdiuifionem.fecundaibiLEtminiftratarum quidc T Prmio dicit
q> uirtutum naturalium alia: funt miniftralcs ' 8C ali? funt miniftrat^
Scicndum primo q, licet muItipIV fu matur naturale.Cut diftinguitur,contra
uiolentum cotra ore tcrnaturalem,contra caufale,contra artifidale^conrVa uolun^
tarium,&:cotra cognofdtiui^ Jn propofito per naturalc vir/ tutem ut mehus
6c clarius infra declaiabitur intelli-erc dX musuirtutemin nobis drcaalimentum
finecognitioneoDC Natura. ratjuam,non pra:parantem fpimi vel inftrumentum
uirtuti le muhi aiah fcu cum cognitione operatiu?,ficut eft nutritiua,&
aua. plidr' mentatiua.Et per hoc quod dicitur drca nutrimentum oot ' ratmam
fine cognitione differt ab animalu Et ex hoc noti prpparatinftrumentum
5^c,differta uitali, Scicdum fcci> do|necefir,tasponend,quafdauirtutes
naturales miniftrl tes cS^ahquas mmiftratas fumitur ex hoc q, virtutum &opc
rationum naturalium qugdam habent rationem fin=r Od^m
veroordinatorumadhnem.Etquu ffnis melior eft'i:S diorordinatis ad finem,ideo
virtutes habentes rationem fi! nis funcperfediores 5^meIiores,Etquiaiterea
cjfunteiufdc ordinis, imperfectias fubferuit miniftrat perfcctiori ideo
virnites 5;:operationes imperfectiores fubferuiunt i& mimV ftrant
perfectionbus, Ex quo patet caufa verita 1 9 litera:
Omms,n.uirtusnaturalis,authabetfat,onem ffms vdor*^ d.nati ad ffnc.S/
primum,cft miniftrata. Si fecundum min^> ftrans, Et ex hoc patet quid per
virtutem miniftratam na turalem,5;:quidperm,niftratemdebemus intelliaere plr
miniftraatcm dcbemus intclhgerc virtutem altcrilubferuf?
tcmprooperationenecenfariaadcuftodiam ve/ intcgrftatl
,'ndi^uiduiautfpedcuEcontra vero per virtutcs miniftratas intc hgercdebemus
vmutcshuiufmodi,feruitium feu min? ftcriumrecipientes.ytruautem hx virtutes
miniftran tcs & mlftratgfint neccflfanb diftidg vidcbit i du^slFS
Etmmiftratarumquidemduo fant genera Vnumgenusminiftratinrenutrientis ad hoc
utmdi'uiduumremaneat,quod mduas partitur fpcdes,nutntiuam&: crefcinuam . Et
alteru ee>. nus miniftratmnutrieteadhocut remaneat fDc des,quodeti'ammduas
diuiditur fpecies inlc. neratiuama rormatmam» ' Ponfff"bdrmfioncm fupra
pofit^Et pnmo determinat dc virtutibus L^Tft rat"
Scciindodcminiftrantibus.fccundaibi.LVirmtT vc^^^^^^^^^^ cius
mcmbra.fccundaibuL Virtus vero nutritiua; 1 Di/ cit primo.c^^ duo funt genera
virtutum min/ftrararum , qufa ynu elt gcnus quod miniftrat in rc nutrientis ad
hoc ut con> fcruetur mdiuiduum,& illud diditur in duas fpedcs.f. i nutri
tiuam & crcfdtfuam. Aliud vero miniftrat in rc nutrienti« vt confcruetur
fpedes,& diuidirur m gcneratiuam 6c in fnf! matiuam, Sc.cndum primo q,
Iicct Aui.defcribat xr ° gcnus uirrutis miniftratx per miniftrare,non tamen ^
r"^ bit pcr miniftrarc uirtuti predpuc naturali-dufHr^
fcddcfcrihitpcrminiftrareffni^quicftinditJS^^^ permanentia,autetiamperminiftrareac?tuin.,.
,1 c^. iingitur, Scicndum fecundo per rem n^^^^^^^^ ^u' debcmus matcriam
nutrimetalem d?ca n L "' '"''"'^'^'
nucriciua$augmentatiua,fimiW^^^^^^^^^^^ Virtutis mlftratg genus duplex* Res m /
tricntis^ quid^ fnatiua,Ex quo patet ^ ficut iftg dua: uirtutes fub uno
gene> recompr3ehendumur,itacX:eorumobieda.omnium.nafta> tum uirtutum
obiectum eft nutriens fiuemateria nutrimen ialis,licctnonfecundumeandem
rationem ut patet» Virtusireronucrmuaeftillaquaf nutnens in Viftu9 nutriti
conuercit limil itudmem,ideo ut iplum reftauratione eius recupcrct , qd
diirolucum fuit» Nunc pertractat membra fubdiuifionis pofitac ♦ Et prinio
notificatvirtutemminiftrantemadindiuidui peimanentia» SecLido fpeciei fecunda
ibiLGeneratiu? veio,"|t^"mo notr ficat nutritiuam,Secundo crefciiiuam
/l en io coparatlias virtutes inter fe.fecunda ibiL Virtus auieni crefciiiua, 1
ter> tia ibiLNutritiua veroH Dicit primo virtus nutritiua e ilL qug
conuertit nutriens in fimilitudinem nutritiui ad hunc finem,ut per nutrimenium
recuperet reltauraiione eius quod difiolutum fuit. Sciendum piimoc^ Aui »
notificat_ nobis Virtutem nutritiuam cx multis^Primo ex obiecfto , du dixit,
nui.riens a quo nutritiua dida eft.Secundo ex aciu 3C og6>
ne,dumdixit,Conuertit.talis.n.conuerfioeft operatio v/r> tutis
nutrituix.Tertio notificat ipfam ex termino fui motus, Vltimo ex fine dum
dixit.Ideo vt .ppter ipfam SCc* Ad hoc n*fit ifta operatio a virtute nutritiua
ut rcftauretur dCc* Nutrics cundo nota.c^ nutriens verum eft illud quod eft
^^prie obic Vt^t gdt <ftmn virtutis nutritiux,<5^ non futurum nutrien9,vt
infra. Sifitudo Sciendum teriio per fimilitudinem non elVc intelligendam
duplex, fimilitudinem accidentalem folum ,immo virtus nutritiua
deductoimpedimcnto non afifimilat nutriens nutrito folum accidcntaliter,fed
etiam fubftantialiter , vt infra videbitur. Virtus autemcrefcitiuaeftilla
quacin tocius corporisdiatnetris additfecundum proportiO'' nalitatem naturalem
quateaus ipfum ad nnem augmenti perducacperilludquod ipfumexnu triente ingreditur.
Notificat crefcitiuam.Et infentcntia viilt cj, crefcitiua uir tus eft illa quac
addit fecundum proportionalitatem naturale in diamctris totius corporis vt
ipfum etiam indiuiduum .p^ ducatadfinemaugmentipcrillud quodipfum ingreditex
nntrientCt Scicdum primo Aui.notificat virtutcm aug-^ mentatiuam exmuliis.Primo
ex partccui attribuitur crcfcc |ia feu augmentum,dum dicitur.Totius corporis ♦
Secundo cx partc eius operationis dum dicitur* Addit.talis.n* additio
quantitatis eft operatio virtutis crefcitiuae.Tcrtio ex pt^/^^ di dum
dicitur,Secundum,pportionalitaicm ♦Quartoobic^ <fti dum dicitur. Pcr illud
quod ex nutricntc » Q^uinto cx gte finis dum dicitur.Qustcnus ipfum ad fincm
augmcnti pcr> ducat. Sciendum fccundo vt dcclaratum eft fccundo ca^ li.In
corporc noftro fignabiles funt fex diffcrenrix pofitiois fub tribus
contrarietatibus contcntx.f.contrarietatequa: elt inter furfum 3c dcorfum
,contrarictatc qux cft irttcr dextru
5^finiftrum,&tertiaquaeefiinteran6<: retro.lft? crgofunt fex differcnti?
pofitionis tcrminatae pcr trcs lineas mcnfuran tes magnitudinem corporis noftri
quia linca qux eft a furf U in dcorfum menfurat corporis longitudincm,qug vero
intcr dextrum 3C finiftrum latitudinc qua eft inter an 3C rctro
profunditatem.EtidcofoIumtres ponimus corporis dime/ fiones,quia
nonfuutplurcsline^driarum pofitionisjamdi/ cflarum terminatiu?,^*: fe ad
angulos rcdos intcrfecatcs.Ad naturalem igitur crefcentia requiritur ipfam
ficri fccundum tres diamctros fignatas,ita vt intcr iftas diamctros feruetur
proportionalitas naturalis. Scicndum tcrtio pcr propor Propor/'
tionalitatemintclligercdebemus,vtfumitur quinto Eucli^ tionali^^
dis,fimilitudincm propottionum.Eft.n.proportionaUta* ii> tas C[d*
militudoproportionum.ncccft arithmctica proporuonali/ Eudi'' tas,quianonfemperfcruatur?qualisexcclTusmembricxcc>
dcs. dentis ad exceflfum.Ncc eciam feruatur proportionalitas gco i^etrica,quia
non fcmper fcruatur fimilis ptoportio gcome*' Arifto^ A V I C E N N -fla.
trica,fcdfematur proportionalitas naturalis,quia qualis na»< turalis crat
proportio iftarum diamctrorum aut augmctum. taFfublato impediraento acciitali
rcpcritur poftcrius. Qua^, litcr autem intelligenda fit illa proportionalitas
naturalis dc'' clarabitur infra in dubijs quae circalittcram mo ucbuntur»,
Nutritiua uero uirtus crefcitiuac feruit, eoqp nutritiuaquandoc^ affert
nutriens ei quod dii" foluitur a^quale,quandoc^ minus, quandoquc
plus.Sedcrefcitiua non erit nifi cum quod greditur plus fucrit eo quod
diiToiuitur . Comparathasvirtutcsintcrfe.fccundo rcmouct dubiu. tertio declarat
operationes Sc adus nutritiuae virtutis . becil da ibiLNon tame.ltcrtia
ibiLNutritiucn Dicit primo q> nutritiua fcruit crcfcitiux aftercndo.f.de
nutrimento tanium quantumdilfoluitur^quandotj^ minus , dC quandoq? plus <p
fit illud quod ditioluitur. Dicit fecundo q» crefcitiua no» erit nifi quando
illud quod ingreditur fucrit plus co quod dif foluitur.. Scicdum cj) nutritiua
feruit crefcftiuoc.primo afle rendoplus <5<:c.fecundo fubftantificam
cxiccationem menK brorum prohibendo,quarefaluatur membroium extenfibi litas,pcr
quam fitaugmcntum» Non tamen totum quod taliter cxiftit eft crc- fcitiua.
Impinguari n.poft macredinem in aetate confiftentiae eft huius fectae,non tamen
eft crefci tiua,noneftenimaugmentumnifi!llud quodfe cundumnaturalemproportionalitatcm
in om-' nibusexiftitdiametris,quatenus ipfum ad cre^ fcentiae
perducatcompIcmentum.Dcinceps ue^ ro poft hoc nullo modo eft ibi crefcentia .
fi fit ibiimpinguatio,queadmodum ante confiftctia no exiftit etiam
ariditas,6<rfi fitibi macredo,Iicet illud longius exiftat bC a neceflario
exies magis» Remouct dubium.AIiquis enim crcdcret q> fcmpcr fi rc>,
ftauratur plus refoluitur fit crefcentia,fed hoc no eft, quia^. homo dcfiftens
poft macrcdincm impfnguaii poteft 8C nort augcri,quia non cft crcfccntia,nifi
feruetur proportionalitas naturaiis fccundumtres diametros,vt viuens debitam
qua^, titatem attingat,cS<: ideo licet fit impinguatio poft confiften^
tiam:nontamen eftibiaugmcntum , ficutinpucritia potcft efi^emacredo qpuisibi
non fitariditas.i.diminutio,licctillud fcilicet corpus augcri in confiftentia
fit longius a vero fiuefir magis exiens a ncceflfario quia plus ledit ad
ipofiibilc , quia poflibile cft diminui in pueritia 6«:c.fed non eft pofe
confift<^ tem vere augcri. Circa hanc materiam cadunt dubia non pauca.
Primum Videturq>tam nutritiua q^augmctaiiu^ ^ctiam geneiatiua fint virtutcs
miniftrantcs. Nutritiua eoi fcruit crcfcitiua:, vt vifum eft in lircra.
Augmentatiua ctia''' feruir generatiuc vt infra in ff ne capfi . Gcneratiua etiam
<> nutritiua feruit informatiuac vt infra.igitur illa diuifioin
niftrantes 8C miniftratas eft inconueniens» Item omm^i^ fftarum virtutum eft
obicctum vnum . igitur iftx non A^*^' diftinda:,quia potentia: diftinguniur pcr
actus 8c actus p^'' obicda. Item fignetur in ftomacho aut in hepate virt^^
digcftiua SC nutritiua,& arguitur fic,huius digcftiue fiue co^ munis fiue
proprie,&: huius nutritiux eft idcm obiccfluni idcm inftrumcntum,quia totus
calor ftomachi dC fimili^^^ hepatisinfluensc5<:innatu8agitadcius digoncm
commun &:ppriamcX:illcidcmcaIortotusagit ad cius nutrication^* idem crgo
cft inftrumentum digeftiuaE 8c nutritiuae . Et arguitur dealtjs uirtutibns
membrorum fimulcxiftcntibu > quarum vna dicitur miniftrans
(S:;aliaminiftrata,5t: (jf ^^j^ ctum & inftrumentum crunt idem 8c pcr
cofcqucns m tutcs non funt diftincflac. Sccundum dubium eft . haecdiuifio
virtutun» miniftrantium & miniftratarum F E U fitaeftabAuKmagisdeuirtutibus
natufalibus $ animali> bus aut yitalibusJta»n,inter vitales aliqug fe habent
g mo^ aurn hniSj&aliquaEpermoduui ordmatorumad ffnem.Ec
iimilKerinanimaIibus,ficutm naturalibus^Tertium dubiu. Uyia virtus augmentatiua
non videtur requilita ad idiuidui permanctiam.Cenfanfe enim actu 3c operatioe
virtutis aug mentatmg remauet indiuiduu^^i: conferuatur ,non ergo lUa e
necelIaria»Quarium dubium eft contra defcriptionem uir/ tutis
nutn'tiu?Jlla.n»defcriptio videturcompetere virtuti di
geftrux.virtus.n.digeftiua hepatis ftomachi mamillarum, <X telticulorum
couertuut fuum digeftibile i fimilitudinem fuam, 3C tamen non omnes funt
virtutes nutritiux. Item quia virtus generatiua conuertit ^enerabilein
fimilitudine generatis. Item quia non eft pofTibile fferi reftaurationcm cius
quod di(Toluitur,quia tunc vita pofifet perpetuari* Ite non fcmpcr naturaliter
poFe cft vtfiat recopenfatio p rcftau rationem eius quod a corpore
diiToluitur,fed nulla eft virtus agens vt attingat naturaliter finem
impofiibilem.igitur etc patet maior,quia in fenedute illud cft impolTibile. Jte
cx iftaditfmitionefequiturq^fcmperan rcftaurationcm qua/ libetpraecedrt
refoIutio,ideo.n.c?onucrtit virtus nutritiua nu •^*'"' 4 i^l^,'''^!^
.^^S'"' recuperct pcr reftaurationcm id
quoddiirolutnfuit,&percofequcnsantc acflionem illam virtutts nutritiux fuit
fada rcfolutio . Sed arguitur cb non. Fnmo quia ita potens cft calor naturalis
. dC potentior ad nutrimcntumpximum naturae mcmbri conuertendum in lub tantiam
membri ad refoluendnm humidum mem>' brale.alias.n.per totam pueritiam non
plus rcftauraret^ rc loluerct.ergononcitiusfacictinmembro refolutioncm hu>
midifubftantifici$faciat reftaurationem,(S:per confeques ante reftaurationem
non praecedit rcfolutio, Item pofitis cais natural^us ad effecfcum producedum
fufficientibus duciturcffeAus,fed qu5uisnuIla rcfolutio prsecelTerit poft te.
rpT""^"°"^' P^*" ^^"'P^s ftabunt caufe fuffkicn
maeL^^^^^^^ rnu^r ri 1^^^^^^^^^ lten,quadiuviuitanimaltan. fowTv^^^^^^^^^
fitinanimalire ^!iaplu?aroX^d"duTpX virtus crcfcitiiiac&mSa fim^^^
clubium. An n..ta^n,natural.m.Videtur.„,C::rfe »^'innafoa:mult.saItjs mcmbris.
Septimum dubiaS ^deturq.,n^ateconfiftendi poffit fieri uemm augmen. S-:
f^nmoquiaficrehabctdiminutioad cetatem cTefrf Ti 'f"»"8«™tum ad
=Etateconfiftendi vel dectefcen ««^•"isveS^'*^-.
It"n6ngu.neuspotea<n atateconfi «"s ,e(hu4,iu
^'"''^""'■'^'^•''^"■"Pi"'"
^'«''^"'■■.quiZr
'nuItofortio;ffi'!'P''™°'"fta""'^°""'^«^"''«=feng,Sereft
plus fuflFicit fetuL °'"''^°'" P''° ''^'"" '""f
^"'■ftfntipioit nutritiuachoIericrS:" ""nnem diametrum
affetre^u^„^ nor^incliolericoe;»'''?'''''^^'^''''''';.^^''''"
"^'°''"io mi Mtiua fecundii omnVi^i' "' «^holerico fufficit
vetfus reftau^ tefoluitur.fufficitin feJ;''™"''""^
""'"'" '■^'^il.'^»'-'^quatu
fecundumomncmdbn?"'"'^°Pl"' reftaurate refoluijuf
confeqntiam.quiaadaT™"'- P°"= "'8ando non poteft ficri i fano,i„
'"""n requiritur cxtenfio , qu_ ^i«aIiquaccrtapartcfu»J^?^^^ H
^<=^"*Partcfua5adolcfcentiae,^calordebcn8cx. D O a VL ss tcnfioncm
faccr c cft fortior,cum igitur pcr totam adolefccn> tiam in mcFico poftit
calor cxtenfioncm feccre,fcquitur in faiiguineo in aliqua parteconfiftcntiae
potcrit.probatur ma^ ior,quiainprincipio confiftentiaEcfthumidum extenfibilius
in fanguineo^ in m elancholicojgitur in aliqua proportioe, fic tghurcp in
dupIo,&: fequitur cj» in principio cotififtetig eft in fanguinco humidum
extenfibiliu^ fuerit per tempus an in melancholico,fed concinue an in
melancholico erat humi> dum fufficiens ad extenfionem.igitur &C. Item
magis ex^ tefibileefthumiduminfanguineo veltemperato in prioin^ ftanti
confiftentiac in melancholico,^^ calidum porcntius adextcnfionemfaciendam,igiturtardius
definet in fangui^ neo calidum po(fe tacere extenfionem i meIanchoIico,fed tuc
primo definet in melanciiolico.ergo per tepus poft pote^ rit in fanguineo
faccre cxtenfionem,5^ per confequens f xca. te confiftentig 3Cc, Iftud argumentum
vltimum apparen lius eft fanguinco 3c melancholico aequalitcr diftantibus a
primo inftantf confiftentig.Et fimiliter de fanguinco aut te/ perato comparato
cholcrico» Vltimum dubiti. Quare virtutem aliquando polfeaddcrcfecundum
proportionalua tem naturalem in diamctris toiius ponitur virtus augmcnta
tiua,&propterdiminutfonem ficri fecundum proportione cadem non ponitur
virtus diminutiua» Ad hxc dubia per ordinem refpondetur. Ad primum dixerut
quidam q> uir tutes miniftratac funt folum rcfpccflu miniftrantium cis ml^
niftrat?,tntcr fe tamcn funt mrniftrantcs <SC minirtrate,& fic
nuttitiua5;^miniftrans crcfcitiuae nutritiua 3c crefcitiua
gencratiux,cS^generatiua(S:immutatiua prima informatiV ug.Sed hoc non vidctur
repugnarcdiuifioni pofitx,quia iftac virtutcs non func miniftrantes 3C
miniftrat? rcfpcdu ciufde uirtutis. Contra,quiatuncper idem conccdendum forct
tam digeftiuam ft©machi etiam hepatis cfife uirtutcs mini
rtrataSjquiadigeftiuasftomachi miniftrantattractiua&rc^ Seruire tentiua,et
digeftiuehepatis miniftrat digeftiua ftomachi,q3 9<i^)Ct mi non uidetur
confonarc litcrc. Idco dixerunt alij q> aliud cft t^^ftrarc, fcruircalteri
5c:aliud eft miniftrarc , Seruirc.n. dicitur quic/* quidalterialiquam affert
vtilitatem.Miniftrareucro dicitur quod affert vtilitatem maiorcm qp fibi.Et
ficconcedendum eft digeftiuam miniftrarc nutritiug,quoniam digerendo ma iorcm
facit vtilitatem nutritiue fibi. Contra tame hanc refponfionem vidctur
inftantia dcimmutatiua prima&: gc> neratiua refpectu formaiiu^ Alrj dixcrunt
f nter uirtutes eft ordo ficut intcr artc8,quaru aliquac prgparant matcria,{S:
ille dnr miniftrantcs* Aliqug vcro inducunt formam, Sc illx funt
miniftratg.Quia igitur digcftiua praeparat materiam et
nutritiuainducitforma,ideodfgcftiua nutritiuae prgpararc dicitur. Sed non fic
de nutritiua rcfpcctu crefcitiug. Adhuc hec f efponfio vidctur rccipcre
inftantiam de gcncratiua 8C immutatiua prima rcfpectu informatiug.
Iftx^n.praeparanc materiam ,8C in formatiua inducit formam. Aliter poteft
PreDara dici.Pf ^paratio eft duplcx,quxdam comunis,6^ qugda pro/ tio du.
pria.cxempIumprimi,ficutdigcftiua:communi attracfiiua. plex. excmplum
fecundijficut aitractiua .ppria rctcntioni . Ad .p/ pofitum vocat Auice.
virtutcs miniftrantcs quse miniftrant Virtutis fiuc praeparant prgparationc
comuni,ficut digeftiua ftoma/ duplicis chihepatis&vcnarir.miniftratas
vcroquxnon prxparant diffo, coiprgparatione hac,fed fi miniftrant,illud fuum
minifteriii fiuc preparatio eft particulatc Sc lfmitatum,cX: ^pter hoc di^
geftiua particularis mcmbrificutofifis non propriedicitmi niftranSjIicet
feruiatnutritiug,immoipfa coprehendit fub nutritiua, vt colligitur in litera.
Contra,quia,tunc ctia gc/' neratiua fpermatis diceretur minfftrans 5i:'cflet
inter virtu> tcsminiftrantesnumerada,quiauidetdigo comunis. Di cedum q>
ifta uirtus communis concernit matcriam non c5 muncm profuo obiecto,fed
determinatam ad limitatam for mam.f.foetus,ficautcmnon eftdigcftiua hcpatis
ftomachi dC vcnarfi . Sed quid de hoc fitdicendum habcbitur in qux/ ftione. Ad
confirmationera dicitur idcm eft gencralc obiccturti iftarum
virtutum.Cnutrics,fed non appropriatij, virtutis^n.digcftiug ftomachi eft
obicau cibui hcpatis ,chy> 9 R I M I C A N, lus autliumor,fed virtutis
nutritiuac 8C crefcitrux obiccfta appropriata funt dux humiditates
membrorum,generatiu^ verofubftantiafpermatica.. Adaliam confiimatione di cit
q> dirtindae virtutes mediante eodem inftrumento circa diuerfa6<: vario
mododifpofitaobicda polfunt variasope^ rationes producere,vt virtus digcftiua
ftomachi mcdiantc toto fuo calore ex cibo chylum gnat,vS<^ nutriciua exfis
in fto machomedianteeodem caloreex fanguine humiditatcs fe> cundas
gnat,6<:exhumiditatibus fecundis rcgriat fubftatia membri refolutamfEt iia
dicerent ponentes iftas virtutes ec potentias velproprietatesfundatasin
potentia animac^Sed tenendoq> vlrtus nondifferatabanima vel temperameto,
quae inordine ad alias SCalhs operationes eital a dcalia vir tus ad fenfum
datum,patet c;^ anima mediante complexioc vel tcmperamento cx varijs obiecflis
poteft uarias operatio^ ncs produccrCjVt cx cibo chylum ,ex fanguine
humiditates fecundas,^ ex illis partem membri.Et lic, virtus clfcntialic
vna.Canima edet virtus digcftiua communis in tota fubfta tiaftomachi,^
nutritiua fimilitcr,fed eft attiadiua invillo ] ongitudinali,(&: rctentiua
in tranfucrfali, Sc expulfiua in lati ludinali eft virtus nutritiua digeftiua
propria 3C cixtera in or dine ad aliud obiecftum, vt patet cx dictis»Et cx hoc
vltcrius patet,(^ fi per virtutem intelligimus temperamentum non fcmper eadem cfl[et
virtus miniftrans «5^: miniftrata.Et mul ta alia fequuntur qux intuenti nota
funt. Ad fecundum di xeruntquxdam,ideomagxsdenaturaIibus hanc diuifioem
pofitamefte,quiamanifeftiorapparetferuitus 3C praepara/' tioqpinalrjs.Vel
poceftdiciqjtacui dealijs tanqj de facile intelligibili per hoc q> de
naturalibus dixit* Ad tcrtium» Poteft dici primo q> ad hoc indiuiduum poiTet
pe r fuas SEtates decurrcrc conuenientcr requiritur virtus augmeijtaii^ ua
faltem a pricipio vfq^ ad confiftentiam. No.n.indiuiduu per fuas xtatcs
conuenietcr decurrcret,nifi per augmentum dcbitam quatitatem attingeret licct
pro aliquo tcmpore no neceftarius fit actiis cius. Sicut etia gcncratiuam
diccrcmus neceffariam ad fpccici confcruationem,quauis non fit indiui duum in
omni octate potcns ad opcrationcs gcncratiuae ♦ Afr
diciturq>facitadindiuiduipermanentiamin eftc pcrfe(fto, iicet non incfie
abfolutc» Veldicitur vt alij q> omnis vir tus miniftrata naturalis
miniftratad indiuidui pcrmancntia vel pcrfedionem fiue integrationcm» Ad quartum
dicit q> virtus digcftiuaalitcr conucrtit digeftibilc in fimilitudine
i&:alitcr nutritiua,quiadigeftiuadatdigcftibili fuam fimili> tudinem
accritalem 8C non fubftantialcm , fcd nutritiua dat vtrunq?.ftomachus cnim cx
cibo per virtutcm cius digefti^ uam no gfiat ftomachum aut partem eius , fed
nutriiiua me bri cxmateria nutricationis griat partem membro fimilcm in
fubftantia 6^accidentibus ,nifi fucritprohibens» Ad confirmationem dicitur q»
verij eft q> non fcmpcr poteft ne ri per rcftaurationem intcgra reparatio
cius, quod rcfolutum fuit ficut in fene(flutc,quandfu tamen durat vita fit
aliqua 8C aliquanta recuperatio pcr reftaurationem hoc fufficit [ pofito. Ad
aham confirmationem diit quidam q> fecijdo plurimum anteq^ fiat rcftauratio
praeceiTit rcfolutio non tn femper necneccfiario,& tdeo fccundum plurimum
fit nutri^ catio ad recompcnfationcm eius quod fiiit refolutum.Et hoc voluit
Auithic 3C tcrtio cafi.fcn. ii . i .cap.Sed dc hoc fatis di diiim eft in
qiigftionc gcncrali» Ad quintum. Qualitcr re> fpondendum eft patct ex didis
fecundum varias pofitioes, licct autem idem fit obicctum nutritiuae 8C
augmentatiue.no tamen fccundum eandem rationem,quia vttranfmutabilec obie(ftiim
virtutis nutritiuae,vt vero eft quantum augmcn> Virtus tatiu?.AUteretiam
operatur virtus vtnutritiua,& vtaugme ogo du
tatiua,vt.n.nutritiua3cquaIitcromnibus membris fccundu pticiter^
P^opo"'onenvfuaEquantitatis afFcrtalrjs paribus SCmebto proporportionali
cS^ fortioris virtutis dc fe plus opponet.Sed augmentatiuafccundumnaturalcm
cxfgentiam 8C propor^ tionem, vt ab uno mcmbro trahat 8c altcri mandct ficut
pa^ ^ct de capite quod in principio multum augetur r efpciflu in> fcf ipyum
mcmbrorum in proceflu vcro aon,Yt Aui.fwudii AVIGENN jS. fext! naturallum primo
cap* Qualiier autcm fit refpon Ju1 n apud ponentes virtutcs 8c potcntias anim^
non cfte diftic^ia» ab anima vcl fuis teperamentis , patet cx didi s. Ad
fex> tumdicituraquibufdam naturalem proportionahtatein intelligi debct
proportionalitas tcrminata, quia omnium na tura conftantium &c.Non placet,
Aliter dicitur q> ad de> bitam indiuidui integritatem requiritur dcbita
longitudola titudo&profiinditas^aliquantum tamcn longitudo cticer/ ta
latitudinc 8C profunditate ellct proportionalitas naturac,<3 cum alia natura
non conueniret, 8C econtra ♦ Proportionali^ tas vcro naturalis feruatur in
augmento quandoitcr has dia-' mctrosferuaturincrefcentiaproportio diametrorum
fecu« dum q> maxime naturae proportionantur, Ifta tamen habct magnam
latitudincm.Et ideomftantia de nafo non concIu>^ dit, vel fi illud aliquando
accidit cft propter caufam acciden talem feuaccidentaliterimpcdicntcm aut
promouentc aug mentum plus in una parte in alia vltra natura: conueuieO'' tiam,
ficut patet de catulis paruis habcntibus quando^ cru^ ra longa multum caput
valde groftiim, 8c vctrem minimti proptcranguftiara locorumin quibus feruantur,
Adfc-^ ptimum dubium dicitur non efte poFe augmentum ueij^ ficr* irt
confiftentia,Iicct alias dederl modum probabiliter fufti'' nendo oppofitum*Et
negatur fimiliter fe habet diminuii<> ad actatem
crcfccndi&c.facilcn.in aetate crcfccntiae potcft prohiberi augmcntum,fed
non potcft in actatc confiftcnti* piomoucriaugmentum,c]uia non poteft membris
tcrrcftri^ ficatis de nouo dari cxtenfibilitas. Ad confirmationem nc gatur
aillimptum.^X: ad probationcm cum arguitur q» feciJ'' dum omnem diamctrum
poteft virtus in principio conCiil^, tix in fanguineo aflFerrc plus in
cholcrico,(&: cum hoc nii<' nusrefoluitur. negaturillaminor.Puiocnim
multo maiore 8C velociorem [ioA rcfolutionem in fanguineo in choleri^ co» Et fi
ai guitur contra»quia in cholerico maior cft ^poc tio calidi ad liurnidum» Ite
quia difFicilius tolerat ieiunifi» prima quarti, cap.de cibationc
febricitatium.(& prima apho rifmorum.aphorifmoillo.Quicrcfcunt(S^c»
Profolutionc Uiff diciturcj>ibimaioreftproportio numeralis gradus calori* ad
gradum humidi,non tamen cft ihi maior proportio po/ tentig caloris refoluentis
ad refiftcntiam humidi rcfoluendi ficu t in iuuene 8c puero tempcrato» Pro
fecundo ncgaiur confequentia»DifFfciIius tolcrat iciunium , igitur velocius
rfe^ foluitur.fic.n^pofifet concludt decrcpitos vclocius refolui pH mis
fenfibus.. Ad alias confiVmationes.omncs illg <pponcs
apudmefuntncgandg.humidura fanguineiin principioc^ fiftenti? eft magis acrcumSi
magis cxtcfibilc cholerici u? melanchoIici.Et fimiliter fi fignetuf
mclancholicus 8C (att^ guincus gqualiter diftans a principio fuae confiftentix
puif magis terreftrc cfTc humidij fanguinei $ melacholici ♦ Cai^ ^ autcm huius
pro nunc caufa breuitatis omkto. Ad vltim? I^, patct, quia decrefcere non dicit
aliquam perieaioiiem , f^^ imperfccfti oncm 8c impotentiam virtutis
rcftauratiuf , «S:^'^ non oportet poni virtutcm decrcfciiiuam,cum yirtus iofu^
rationcformaliperfeclionem includat» Etnutntiuacquidemopcfacio tribus particU^
laribus completur operationibus» Notificatnuncfpalius virtutcm nutritiuam
fpaliter P^^ actusfuos.Etprimoprgmittitdiuifionem iftorum acfluurij
veloperationum^fecundodeclaratmembra diuifionis.fr'^^ j da ibiLVnacftnPrima
patct. Sciendum primo q> uirtU^ W tis
nutritiu?dupIcxcftopcratio.VnaprincipaIisiX:finaIis*i* n^,, indiuiduf
pcrmancntia per huiufmodi rcftauratiocm ,8ChS^ pp poteft dici vris,quia aliac
omncs funt proptcr iftam. Alia^f^ ' ciusoperatio minus principalis,fedad hanc
opcrationcn^ tialiter ordinata ficut appo vnio 8Cc. Dum igitur dixit tiurr^
tiugoperationcm tribus complcri opcrationibus, rtellexit principali dicta.Notum
eft.n»cj> nccoppo ncc unio tribus plctur opcrationibus*Sciendum fccudo <p
iftg tres operatjo ncs funt fccundum naturam fcconfequcntcs , quia app'^
cutidum natutam prgcedit unionem <5^unio aftimilationf*^* F E h
Etpencshocconcedeiidum cfteadem Virtutem fcmlrc/Ibi ipli fecundum diuerfas cius
operationes, vr nutritiua imien^ do feruitfibi
proaifimilatione,d<:apponedopro vnione^Ne ceaitas autem ponendi has tres
operatiunes fumitur ex iioc quiacum fubtlaniia membrorum per adionem cabris con
iinuc dilfoluatur indiget ad eius cultodiam ^ permanetiam reltauratione ex nut«
imcnto,quod cum non fit coniundum lempcrmembroneccirceftillud moueriad membrum
8C libimxtaponi.Etcumiuxta poiitum fueritvt pars mebri
cummcmbrocontinueturneceireeftipfum cum membro Vniri.Et quia in modo fubftantix
dC accidentibus erat dilfi/ mile membro neceiie eft ipfum membro airjmilari,io
necef lario cft vnio appo 3c alTimilatio^quibus pofitis completus
citaduspnnc/palis ^finalis nutritiuae,vt patet» 8ciendu tcrtio q» iftae
operationes difterunt ex parte obiecTtorum oa obiedum apponiseftprima
velfecunda humiditas defccu a>s,Obicdum vnioniscft tcrtia humiditas dida
cabium* Obiedum vero a(Timilationis cft quarta dida glute » Diffc* runt ctiam
cx alio,quia in appone nccefiTarius cft motus loca
hsnutnmenticumoccultaalteratione ^lnfecunda vero 8c tcrtia non,vcI faltcm non intcrucnit
notabilis motus localis. Etecundumquofdamditfcrtafccunda&tertia,gainp^^^^^
cfubftantiahs trafmutatio,iaIris non,fed foiaaccLlis!
VnaeftpenTiatationtsrubftantix comprehe lio quae eft (angais,aut humor qui eft
in potentia propinqua m etfectu Qmilis membro,quod qnc^ talht queadmodij tn
acgntudine contingit , qux atrophiauocatur,quae eftnutrimeci de^edus. Declarat
primo prima.fecuiido fecundam.Partes patent. Uicitprimoq^ vnaoperatio virtutis
nutritiux eftcomprc hcnlio fubftantioc permutationis.i.fubftantiae qug
fubncitur pe mutacioni,auod.n,apponitur membro fubijcitur tranf q^nfoc^
m^^^^^^^^ Propinqua.Dicit tamen q, ifta operatio maopeLioappellaru^^^^^^^^^^
tionis,quia ifta fubftantia quedcbct Dcrm.^r^ P""""'^'
quandoapponiturcomprdKndt irpo~^^ Vt.7.piiyficorum.commcn,io.Inharn r i^
trahibile mouctur quod non conae«rt?n ne, Scicndumfc^undoc^^pcTS^ '"-'^;.^
gerc vcrum fanguincm apud ponemcs orT^^^^^ dcfecundis
non'differrca'fang'uiSXTam^^^^^^^ Qita. defecundis.Et quia non folum prima
humidira. r ^"ndis potcft cflfc obicdum appoms/cd ctiam f ?
«^ccrtitatis^idco fubtunxit,aut hLor quia^^^^ ^^nifefteapparet diffcrcn; a
fanguini/ASrur.^^;'^^^ P^opterhu'^|i^;"7»^7
^'^-^"^^^^-"^"tem humo"
radicaliumi^'';f^"^f""^°b^^^^ «PP^nis nutritiuac
cundchabcntinte'r"''?.''"''"^'^^^^^^^^ humiditates fe
generationeX,n, n,['°''^'"^"^ efifcniialcm quantumadfua 6C cx rorc
cabiuni hi'""'"!"' ^^ P"n^a nifi ros Sdcndum
vltimo^,V''^"^ r ^m''' '"^"^"^i* potcntia
remotaficu"eft ^^^^^^^^^^^^'^' ^"Vl^^^f n^bro in propinqua,vtobiedum,
'"^""^'''"^^^'"'^'"POf^^ quafinutnens^Aliud
^^^^PP^nis & vn^onis quod appeiu^ obicduairimilationisdX'"^''"
^^T ^'"^^^^ H^^n nutricnsJmpeditur crgohxc opct^ D o c» vr» ^6 tio in
egtltudine dida atrophia ab a qiiod eft fine,5: trophos
conaerlio,velutalr)dicunttropliosideftappolitio,cja deftcit
appolitionutrimentiad membra,cuius caufa poieii: ec mul tfplex, vt patet
intuenti» Et alta eft adhcren tia quaf eft ut hoc receptu ni
nutrimentumcompleco effecflu efKciat.r utme^ bri pars fiatjjiquod plerunL|j
failit, quemadmodu i'n hydropill contingtt carnofa» Notiffcataliam
operationem.Et dicitur adherentia quxc operatioqua huiusmodi nutrimenium
appolitum rece> ptum in poris in effeda efticitur pars menibri, impeditur tn
aIi.]uando illa operatio , quia licct fiat appo non tamcn vnic necefficitur
pars membrijficutaccidit in hydropifi carnofa dictahypofarca, Sciendum primoc]^
hgcoperatiodicitur adhercntia,qiiia in tali operatione nutrimentum adheret mc
bro,itavtinter ipfum 3c membrum nonintc. cidat medium potens veram
continuationem impedire.Dicitur vnio,quia exnutrimentogcneraturpais mcmbro
fubftantialiter fimi hs,qu3e fibi vnitur vera continuatione.Uictur cambiu quia
tunc vidctur cambium 6c permutationem quandam fieri lo co partis diiiolutx
fuccidente parte nouiter gnata» Scicdil fecundo ex ifta litcra colhgi pollc
apparenter fatis cx intentio ne Aui.t^ cambium cft vere animatum 3c membro
fubfta tialitcr fimile,^ confequentcr cp in alTimilatione fequcntc fic folum
mutatioaccntalis.hoccnim fatis expraflfe fonat lito ra cum dixit.Completo
effeduefficiat.C ut mebri pars ffat,- videtur.n.ex hoc cambium vcra
continuiiatc cotmuari. Ali) tamen dicunt qp ibi non eft continuitas vera, quia
rcquirit continuitaiem formp,fed eft ibi folum continuitas materiap, vt
inuiTcatio Sc commixtio tanta, vt fit ficut vcra pars mcm brijficut vulgariter
dicimus virgam,cuius vna pars cft ridis 6c alia arida vel CicccL efifc vnum
continuum. Sciedu tcrtioq>in hydropccarnofa tranfmitiitur ad mcmbrafan/
guisaquofus non potensmembris adhercrc ♦ Etquia feciidu complcxionem etiam
multum diftat a natura membri non poteft in fubftantiam membri tranfmutari ,
quarc remancc mcmbro iuxta pofituj 8c non vnitus.vndcomnia mcmbra multiplicato
in cis hoc fanguinc crudo, dC aliqualitcr vcrfus formam carnis coagulato
tument^St: ingroffantur, Etcft tertia fjmtfitudo qux cft ut hoc recepta quod
iam facf^um eft pars mebri ponat ci ab om nibus gtibus fiPe ufcp in eftcntia dC
coIore.Quod quandocp fallit qucmadmodum contingit in a U baras 5C
morphea»Cabtum.n.8^ adherentia latn ibi funtreperta, fed fimilitudo no ibi
inuenitun Notificattertiamciusopcrationc.fccundo virtutem pro/ priani a qua prouenit
ifta opcratio.fccunda ibiLEt hancqui dcm opcrationem.l Dicit primo q> tcrtia
opcrario virtu/ tis nutritiua: cft opo facicns hoc nutrimetu receptum 3c vni
tum omnino fimile mcmbro vfq? ad cflcntiam 8c colorem, Fallit tamen hec
opcratio plcrunqp ficut accidit in morphca ^albaras,quia ibi iam funtcambium
3<:adherentia,fcd no inucnitur ibi fimilitudo» Scie Jum primo q> obiedu
iftius virtutis cft illud quod cft tcrminus ad quem vnionis.Si igic poncrcmus
q> in unionefft vera continuatio tunc obicdum iftius opcrationis cft
humidiras fubftantialltercSi: non accide
talitcrmcmbroaflOimilata,&ftcafifimiIatiocrit folum acci/ dentalis
tranfmutatio.Si autcm obiedum tencretur hic aflfi-' milatio noii folum
dicitaflfimilationem in fubftantia fedctia in accidentibus vt patct, Scicndum
fccundo q, ficut vir^ tusinformatiuamaterigfoetusquandocl? perfcde dominat
matcrip generationis,^^ tunc pcrfcdc aflfimilatur foetus genc ranti in
fexu,complexionc,componc5(:c» Quandoquc vcro dominaturfecundum quodfolum,5:tunc
gencratur fcetu* parcnti fimilis folum fccundum quid, vt fccundo dc gencia^
Hydro'' pifis C3r nofa hy pofarca dicitur» Cabii7 vtiu fic alatum^ P K I M I C
A tione anlmaliumJta virtus nutritiua qaaniocj; perfc^fie do Arlfto» minatur,
8C tunc integre apponit vnic 6c alTifac,quandoque vero dominatur
iperfecce,<Si lunc non poteftiftos tres actus perficere/edaliqueni non
perffcit.Quia tamen alTimilatio cft perfe^io pofterior vnione 5^: appone , ideo
alij acftus pnt abfolui ab allimiIatione,(5c: non econuerfo.unde contingitq>
Mor-' nutrimcntumapponitur5;i vniturfed nonallimilacur.Hxc phca
tamenimpotentiaalTimiUtionis quandoq^ accidit ex parte Albaiaf
agentif>,quando($ex parte materia:,quandoc^ vero exparte
utriuf^^jficutderaateriagenerationisalibi declaraium eft, Morphea pendetex
materia fubtiliori ^ fupra quam magis dnatur virtus expulfiua,5^ ideo eft
infedio magis fuperffcia lis.Econtra veroalbaraSjcSiidco eftmagis profunda ,
vtfc ptima quarti tracfcatu fecudo caplb de morphea Sc albaras, Ec hac quidem
operationem effidt uirtus im> mutatiua quac eft una de uircutibus nutritiu^.
Eteftinhommeunaingencrear prindpiopn'^ mo,fedinmembn's fimihum parcium
diucrQfi^ catur.In unoquo.],\n.mcaibro cxi ftit uirtus fecii dum eius
complexioncm quse nutri mentum in cius couertit fimihtudinem diuerfa a uirtute
qug nutrimentum in Gmifitudinem altcrius permu^ tat.Immutatiua uero quae eft in
hepate operatio^ nem effkit toti corpon communem, Notificat virtutem
cuiusanfimilatioeftpropriaoperatio^. Et dicicqjhancoperationem.CafCimUacionem
facic quxda virtus immutatiua qux eft vna de virtutibus nutritiu^, 8C e in
homine haec virtus immutatiua in gcnere v^na dC in princi
pioprimo.Diuerfificaturtamcnpcr fpecies inmembris fi> milibus.Nam in
vnoquoq^membro reperitur virtus fecun duiu propriam eius complexionem
afrimilatiua nutrimenti diuerfa a virtute in a/ftmilatiua altcrius membri,
ficut enim Complexio olfis alia eft a complexionecarnis 5C nerui,fic im
imuratinaoIfisaliaeftabimmutatiuanerui5^c,fcd immuta tiua.f.generalis 6C
communis qux eft in hcpatc taqi in prinj ^ipio primo efticit opcrationem
communem toti» Scieda primoq>iftaeft vna devirtutibus nutritiuae
diftinguendo has virtutes fecundum diuifionem operationum ♦ quia ficut
aliaeftappoalia vnio5^c.itaalia eftvirtus appofitiua alia vnitiua SC alia afllimtlatiua.Salte
eni patctq> aliud eft tem^ peramentum requifitum proappone in membro, almd
pro vnionc,5<:aliud proafifimilatione.quia aliquanHo in mcbro rcperitur
tcmperamcntunifufFiciens pro appofitione 'SCnc* pro vnione,5<:aliquando pro
vnione dC non pro aiTimil^ti^'' ne,vt in litera declaratum eft, Vocatur aurem
hxc virtus p^ cipueimmutatiuajmaximc enimeft aliqua virtus porcns obiecftum
immutarecum poteftipfum in fimihtudinem fua conuertcre.Etqucadmodum virtutes
proprie aftimilatiux membrorum diftincflorum funtdiuerfa: ,itacredendum eft de
virtutibus quibus apponunt 8c vniunc, Sciendum fc^ Cundoqjhacc virtus poniturab
Aui.vna in genere &:prin> cipio primo fecundum multipliccm exponcm.Prima
euna ingcnerc»i»cftunagcneralis virtus nutritiiiaprlcipalis.f.ala,
quxeftprinKim principium nutritiux operationis ♦difFcrt autemfpccic.rvirtus
inftrumentalis in diuerfis mcmbris fecundum diuerfa inftrumcnta quibus anima
niitritiua coti iunvfla cft,in olTe cni c ofiificatiua,in carne carnincatiua
etc» Secunda cxpo eft vna in gcncrc,quia «num cft gcnus com^ prehendcns fub fe
omncm virtutem nutritiuam, fed per fpe cics diuerfiScatur fecundum fpccificam
diftincftioncm mev VirtiTS brornm,qma alia eft fecundum fpeciem in ofte alia in
carne» afsimila Tcrtia expofitio eft mclior q> ad cuiurcijn"}^ membri
opera^ tiua tionem^quanutrimentuminfui fimil;tud nem conuertitur tylcx»
concurrit duplcx virtus » Vna general^s in qua.f. membra coicint,3C cft virtus
ab hepate pcr fpiritum natura'cm ifln^ ia,Alia veropiopria mcmbro infcqucrts £uam
compPone A V I C E N N iS. dC fuum modum mixtionis,^ illa diucrfiffcarur i
fpedcs fc/ cundum diftindioncm membrorum,cjuia Cic\it alia cftco^ . plexio iSi:
modus mixtionis oftis c3«:alia carnis,ita etiam vir^ y.>
tusalia.Etfecundumhocpatetintellecfcus literx.virtus cni ^.^ aliimilatiua
omnibus membris ab hepate per fptlm natura^ ^ leminflueiiJ cftunaingenerc
inprincipio primoquod dt hepar,fcd propria cuiufcuncp fpeciei membri eftalia
5:alia» Et ideo fubdit dcclarationem hanc cj virtus naturalis qux eft in hepate
facit opcrarionem toti cc^munem , quia fpiritus naturahs ab hepate ad alia
membra influxus ta;^' comune agens agitad aJlimilacionem nutrimentiadmcmbra,
dei.ic proprix virtutesmembrorumhanc afifimilationcm detcr^ minant fpccificant
V t patet» Generatiu» uero uirtutis duse ftmt fpes» Vna cft quae m mafcuhs dC
farmmis fperma generar. Altera e que diuidit uirtutesqucefuntin fpcriiu te, SfC
permifcet eas temperando fecundum q? uiu cuiqj conuenit membro,dans neruo
complexio/ nem propnam, & ofti complexionem propn'1 Hoc tamen totum
prouenit de fpermate fimili3 partium & fimihs permixticnis.Et hanc quidem
uirtute uocat medici uirtuteimmutatiuS prima. Determinat de virtutibus
opcrantibusin re nutrimenti ad fpeciei conferuationem»Et primo dc fpecie prima.f.^cne
- - - ^ Alia eft qu3c diuidit virtutcs qux funt in fpcrmate 8c j}tni' fcet eas
temperandj fccundum conuenit cuilibet mcbro dando neruocomplcxionem propriara
8C limiliter offf 8C aIijs,quod totum fecit hp c virtus de fpermatc fimilium
par^ tium 8C fimilis permixtionis,(S^ illam uirtutem uocant mcdt v
ciimmutatiuaprimam. Scicndum primocj> apudaucflo^ rc8 jcquoce fumitur virtus
generatiua» Primo pro qualibec virtutc principali ordinata ad conferuationcm
fpcciei,& fic , tam informatiua cj fcminis producftiua qj ctiam immutati^ .
uaprimadcbctdici virtusgeneratiua.Sccundomodo capK- ' tur virtus generatiuapro
uirrute feminis producfliua aut vir tutum SC partium in fpermate exiftentium
fecundum cxigc tiam formandorum membrorum prcparatiua^&ficfumic hic ab
Aui.dum dmiditur in generatiuam fpermatis 8c tatiuam primam. Etexhac
diftincftione foluitur qo tjua quxri confucuitan virtus
informatiuafitgeneratiua.Simil/c an uirtus productiua fpcrmatis fitgeneratiiia,
Patet.n.refpo fioexdiftonc» Sciendum fecudocj>quia in embrioiie for ; mado
ex fpcrmate necclTc eft reperiri tria gcnera prima uir^ tutum actu^necclle eft
in fpermatc producentc cmbrionem uirtutem efie producfliuam tcmperamenti omnium
iftarum , uirtutum,5;:per confcquens nccelTeeftincoefte uirtutcs di^ j, ijerfas,quarumaliquafit
pportionara uirtuti uitali 8C cius Q,f[^ tcmperamento,c&:aIiqua
natura!i,c^aliquaan:mali prodU'^ {is"'^j, cendis» Ex quo patet ultcrius
neceflfarium eflfc repcriri in triP^' fpermatc uirtutem diuidentem SC
pcrmifcentenx^lrtcmpcia temhas uirturesinfpermatcrepertas fecundum cxiftctiam.
mernbrorum formandorum.exempli gratia» ad cordis for^ mationem aliam oportet
habere proportioncm 8c himdine uirtutcmuitalcm naturalcm <S;:animaIem intcr
feq^ adhe^ patis formationem.Oportetigitur in fpermatcelTeuirtutem «Jiuidentcm
permifcentcm 5^tempcrantem iftas uirtutcs cundum cxigentiam formationis iftorum
membrorum qiJ? fic tcmpcrando pcrmtfccndo tS^cimprimant matcrisegc»^
»"9tionis complexioncmmembroilligenerando propriam, ^ h^c eft immutatiua
prima.HaiJc pro partc cxprxlTit Au/- ^o.tertij.cap.dc caufis fpcrmatis dum
dixit.Oportct ut ci.f» fpermati fit cxomni membro principali Ibns,
fpiritus.ngi^ gnitiuus generatur cx tribus fpiritibus, naturali.f. animali c^,
uitaltEt cxprsefifius, 1 1 .lertij. 2,cap»vbi afifignas caufa fpi»'' niofitatis
yirtus F E U molitatisaduenientisfpermatipoftcoiiceptionem 8C cor>
rugationcnimatricisfuperipfumdixit» Etvarictas quidc iitius tumofitatis eft ex
hoc q. virtus informatiua mouet il> |ud quod eft in fpermate ex fpiritu
animali naairali vita II ad mmeram vniufcuiufqp ipforum.Et colligitur idem ab
«odem nono animalium»fccundo capiculo. Virtusuero fnformatiua impnmcnseftilla
cxquapreceptofmcreatons procedft membro rum Imeatio QC ipforum figuratio , Qc
cocauitas toramma,a:/enitas Sc afperitas,6(:eorum fitus ipforum coti'nu(tas,8c
ad ultima opcrationes quae ex finibus dimenfionum eorum pendent Notiffcac
virtuteminformatiua.Secundo inter fecopav '
5^^V!""^^|'^in«ftrantesocs.f.operantesad conferuatfonc ,
»ndiuidui5<: fpedei.ibiLEthuicquidemn Dicit primo virtus informatiua
imprimcns aut Cigilhns ad ind/uidui pcrmanent,am vthabetlitteraextcriori,
imprimit enim complcxiona les naturas m materiamgcneration:s mo qi^ impr,m,t
fig,llam in ceram formam figilli; cS^eft H^aqu^ hgurationcm,concauitatcm;foramina.i,
porofitates afpe^ r.atem,lenitatem,^quxdatcisoperatioLsS tan^uo: operationes
pcndentexffnibus diuifionum.i. d^menfionumAtunccxponirurvtinfrl Sciendumpri
^Z?J ^"'T' ^.P^^^^^^i^-ca materiagnonis ^ucniunt Sftl/. f Ir^ ficut
mebro,^. complexionatio, duritL, tS^^^^^^^ parteattribuunt virm inh Jman& L
'^'^'"^ reducibiles .;io,coing::::5&s^is^ ipfiguras&coponcsetdiSm
opcrationes non fequunmr tamnm J ^^'"'^'^'"Si qualitatum maniferLurfe
a iquo?o''° "P^^T-n^m xronum.ultimocapitu'o AriftJ,
'"''""'•"'•"•comple>
1-usuirtutisdubrit"^^^^^^^ pnnctpium aIt;or;s& maioris &: nl. ^
^J^"^ "'^^ nonfit propter calidum fnW
^'^^'"^""^rdiuinae , 8c coIIigitSriSemSm^^^^^ b:le eft ut fit
principium eius St^om rr"^^^^ ^lKiina defupcr. Ex quo pa tet q, fi
i^^T^"-^";^ ^ «^'"^ -ftfoIumoccuItumprindpiun^inuri,Tfo^^^^^^^^^
'^^literauirtureimmutatiuaprimanec^^^^^^ ^ationc diftinguuntur. Sciendum.,
c^Arno^^^^^^^ ^P^rattoneshuius uirtutis informattuc?I.C"ori^^^"^^
S'^^^^enaturasomnescompIexion r^^^^^ <Jeexpli:"J,^c'^«^esuoIentesfigurareprimonS
alias natura^ pi 'r^''^ fo^-^^iima . Et per hcccxplica, T''
PlicatfuprrficiC/J^^^^^^^^^ autem rangit fie^^^^^/^-x.t. Afperitas Sc lenitas .
Confufc tus & cotitinuitas cum fubdit . Eteorum Cu <3eb ta colligantia
finc'dT"'^^^ poflfet dcbita pofitio dc autem uidetur tanoe ° "umero
partrum* Poftf^, 'ndeoperationesqup e^o^.^I^antitatcm dum dixit, Dc^ "3»s
quantltatibusdiuifior, '^*^" f^''*"'"'^ ^^^niu 'i^^luni^Caufa
autem proo/p.'^ Pendent. alia litcra dimcn ^^ioaemdcclafabituf in d
.k"^"? "P'^^^^ i« dubrjs littcralibus cum ilU uj. D O VL f y
deatuf pf/nc/palififima opcratiouifmns informatiue» No ta tamenq)operationes
pendentex ffnibus dimenfiorium .i.Umitatis quantitatibus membrorum
ingenerecaufgeffi/' cientis,Limitatatamenquantiras 5::fi^ura membrorum pendct
aliquo modo ab operationibus in genere ffnis , quia gratia
iftarumoperationum,cS^ fecundum eauim exigentia proucniunc iftg dimenfionum
figurationes SCc, Et hufc quidem mVtuti miniftrantes funt qu^ rcm nutnmcnti
miniftrant ad fpecie cuftodien^ dam,6c: funt uirtus nutritiua 8C crefcitiua.
Comparat dicens,Et huic quidcm uirturi generatlii^ mi niftrant uirtutcs quf in
re nutrimenti miniftrant ad fpeciei cuftodiam ficut funt uirtutes nutritiua dC
crefcitiua» Scien dum q> crefcitiua uirtus miniftrat in re nutrimenti ad
fpc/ ciei cuftodiam uel conferuationem pro quanto cx nutrimcn toampliori
refoluto membra augmentat &ad pcrfecftione pcrducit,qupfuntinftrumenta
gencrationis ♦ Augcrm.illa fccundumomncm diametrum 8C fecundum proportiona^ litatcm
naturalem rcquifitamad gcnerationem fiendam, Virtus ucro nutritiua miniftrat
gcncrariu^ pro quanto pri^ moetiamminiftrat crefcitiug.2» pro quanto affert
mem> bris nutrimcntum in quantofuperans illud quodeft neccf- farium
prorcftaurationc,utcxifta fupeifluitatequantitatis poflfit uirtus generatiua
gencrare fpcrma » Et fic patct q> et augmentatiua SC nutritiua opcrantur ad
confcruationem fpeciei ut explicat Auicen^in litera» Circa hanc materiam
caduntdubia qujrdam» Primum eft, quia ex didis fupra uidetur genciatiua
fpermatis 8C immuiatiua prima fint diftindg uirtutes.Sed arguitur q» non, quia
tunc immutati^ ua prima cftet pofterior uirtute fpermatis generatiua , 52 cum
habens uirtutcm pofteriorcm habcat ctiam in fc prjo^ rem.in quocunc^ eflfet
uirtus immutatiua prima , in eo etia elTctuirtusfpermatis generatiua,(&:
fic in fpermate efTct uir tus gcneratiua fpermatis, quod non cft concedcndum .
Ite pfedior 8C nobilior eftadus &operatio ^jpria uirtutis im> mutatiug
primp generatiup fpermatis.crgo pcrfccftior cft uirtus immutatiua prima
q^fpermatis gcncratiua. cum igi tur immutatiua prima fit fundata in re
inanimata.f, in fpcc mate 8C fpiritu g'gnitiuo, uirtus ucro produdiua fpermati»
in re formalitcr animata crit aliqua uirtus inanimaii pcrfc/ «fcior uirtutc
animati quod non apparct rationabile» Sc^ cundumdubiumeft,quiafiuirtus
immutatiua prima dat neruo complexionem propriam,cum idcm fit agens difpo nens
materiam 8C forma induccns ♦7. mctaphyficg ♦ hscc uirtus dabit neruo offi 8c
fic de alrjs formam propriam , dC Cic erituirtus in^ormatiua ucre, Tcrtium
dubium,quia no uidcturqjuirtusimmutatiua primafit diftinda uirtusab
Iformatiua.Primo quia omnia faluari pnt p uirtute una que pcr manifcftas
qualitates trafmutado materia dat unicuic» mcbro propria coplexione , j> occultas
ucro qualitatcs dac naturalcs copones,ficur uirtus rcubarbari p caliditate calo
facit 8C p occulta qua habet qualitatc corrolaria attrahit,no igitur oportct
poni iftas diftidas uirtutes in fpermate.Itcm uirtus informatiua 3c immutatiua
prima hnc inrcr fc ordi> ne cdentialc. Aut igitur uirtus iformariua cft
naturalitcr po ftcriorautpriorimutatiua prima.Siprimiligr icluditpfe^ ^ione
imutatiuc,& p cofequcs pt cjcqd pc imutatiua.Si, 2« igr fublata opatione
imutatiue primg poterit uirtus iformci tiua formarc embrione,<S!: p cofequcs
unicuiq^ mebro dare coprone.ppria,(5cr no crit ncccflraria Fmutatfua pria,
Quar.^ tti dubiu e,Exc| pria 8c principaliflfima opatio uirtutis ifor>
matiu? c gnatio fore foetus ,quarc enumcrado opationes in> formatiueuirtutis
Tter eas no pofuit formg foctus gnationc Quintum dubiu cft conforme
fuperioribus motiuis ga ui> dctur q> in giiatiua fpermatis 8c nutritiua
non fint diftincfie uirtutcs,qa cai^ ide e fuBm idem oBm 8c ide inftrm.fgr n5
futdift?<^^?uirtutes. Ad primu iftorn dr uirtus griatiua fgtnatis 6C uirtus
tmutatiua prima ffit uirtutes diftin(fi^^> lacob,8,itauic. Hh Crcfcitf ua
vir^ tus ct nu tritiua 4 pacflo gnatiuat deferui> ant. Dubia* Virtutis
gnatiuae Igmatis ctimuta tiuae pri dria nientia* P R I M 1 C A batur primo,quia
obiecfla earum funt diftJcla. OBm cnim primx eft materia humoralis in fperma
trafmutabilis* ob>' iectum vero ,pprium fccundx efc fpcrma, licet etiam
ope/» rentur circa menftruum*Item drnt fubiedo,quia prima fil
daturinfuBaanimata»Secunda veroinre folum potentia> liter animata .fubieda
igiiur illarum funt diftinda» Tertio differunc per operationes,quia opcrationes
primaefunt fper ma generare &C materiam eius ex humoribus feparare fecu dx
verooperationes funt virtutes quae funt in fpermate di> uidcre,mifcerc,temperare
fecundi^ exigentiam membroij! formandorum,quod non folum verum eft quantu ad
par> tes fpermatis fpumofus , fed etiam vifcofas grofifas quas hacc virtus
feparat mifcet 6c temperat,(&) fecundum exige^ tia vt fiat conuenics
materia generationi nerui veloftis ctc» fecundum fententiam GaftConueniuntautem
iftoc virtu/» tes in fine,Iicet vna fit propinquior fini 3C altera remotior, vt
patettEt cum arguitur c}> non funt diftincfle primx,quia immutatiua prima
eflfec pofterior virtute fpermatis genera tiua.Dicendum cj) ipfa eft prior
tempore 8C pofterior natu ra.rperfedione.agit enim tanquainftrm virtutis
generati uae fpermatis,fed non eft pofterior coitatc , immo illsc funt
duaefpeciesdiftindaeinquas diuiditur virtus generatiua,
vtinpropofitoeamaccipitibi Auic.vtpatuit in textu. Ec (icvirtus generatiua
fpermatis <5<: immutatiua prima non habent adinuicem ordincm prioris 6C
pofterioris feciidum comunitatem*vnde no repugnat vnam in fubiedo aliquo ab
altcra abfolui. Aliter dicut alij cj> non neceflario inftru'' mentaliter
habcns perfecflionem pofteriorem habetprio^ rem ficut ctiam in pracccdcnti
capitulo dicflum cft. Ad confirmationem dici poteft. Primoquod adus proprius SC
operatio propria virtutis inimutatiuac primac non eft perfedior acflu proprio
fpcrmatis generatiuac , quia im^ mutatiua prima non gencrat formam foetus : fed
tanv tummodo dat partialem complexionem , 8C pcrfecflio/''' nem praeparantcm ad
formam,membri virtus uero gene^ ratiua fpermatis producic de nouofuKam multum
perfecfla cum uirtute femfnali,(X: cum hac ratione polTct quis tranfi>
rc.Quia tamen fimilitcr adducfti poteft argumetum de uir lute informatiua
fundaia in fpcrmatc,qua comuniter con^ ceduntformam embrionis
inducerc,idcorcfpodetur nega> doconfequcntiam: quiaquacuncg acflionem facit
immu/' tatiua prima facit virtutc fpermatis gcneratiuae, ideo princi palius 6C
per prius depcndct illa opcratio a gencratiua fper >
matis^abimmutatiuaprima. Adfecundum facilit pa^ tet rcfponfio ex dicflis , quia
virtus immutatiua prima non inducit complcxioncm tcrminatam 5(:perfecflani
fuffi cicntcrpracparantem adanimationem. Cumcrgo dicitur cp idem eft agens
&:c»debct intelligi de fufficienter difpone te, Alq dixerunt q>
fufficicns difpofitio ad animationeni non eft compIexio,fed cum hoc rcquiritur
debita compoli tio. Anima enim eft actus corporis phyfici organic!,icieo di co
cp difponit imutatiua prima matcria giionis pcr copfo^ ncs ad aiationcm
requifitas.Haectn rnfioincludit difficulta tcsarduasquaijzdifcuflfiopcrtinetad
naturale philofophn* Ad tcrtiu dr pbabilc effe ut crcdo ucigj q» una uirtus
prin^ cipalis in fpermatc permanifeftas qualitatcs tranfmutat inateriagnonis ad
copFone mcbro ppria , 8c pcr occultam qualitateucl^prietatem imprimit naturalcs
coponcs, fiue illa umus principalis fit forma fpiritus gignitiui, fiue ut qui
da dicunt fit patcrnu idolij,fiuc gcquid fit aliud. fcd non ert
«xhocneganduquinfalteinftFalia illa principia diftincfla
fint,5<:ficuirtutcsfalteinftrales.f,imutatiua prima inftra> lis 5<:
informatiua inftrahs crunt diftincftaE.ct hoc fufficit im ^pofito. Pofifet tn
dici candcm uirtute fpcrmatis in ordi nea^dogones rcducibilcs in qualitatcs
manifeftas circa ma teria giionis dtci immutatiua prima qu? tn in ordine ad ope
rationes alias non fic in manifcfta principia rcducibiles dr infcjrmatiua.Etitaiuxtamodilloqucndiantiquu
drnt for> inaliter,fed funt materiaPr una uirtus» Ad quarttl dubiu dixerunt
quida c;^ fatis dedit intelligcrc du dixit, Et ad ulti> Vit m. uac A V I C E
N N iB, mu elus o'g6ncs,quia quauis operationes alae a copone ^ copfone
^uenianr:tn notu eft cp non nifi inftraliter . und^ oportetaliud in indiuiduo
^pduci quod fit principale princi^ pium iftaiji oponum,(Sc: illud non pot eflfe
nifi aia. Alij di xerunt ideo tacuilfe,quia non ita nobis cft nota formae fiu^
animaEpdu(flioficutlineatio&: figuratio. Alrj dixerunt ideo
Auic.tacuifieformac pductionem , quia non creditab hac uirtute aiam pduci,fed a
datore formai?^ dicto cholco^ dea.Negabatigitur idem eflfe agens materiam
difponcs introducens formam. Ad quintum refpondendu cftcon formiter fuperius
dictis.f.c^ fi uirtutes animae ponantur prictatesanimae naturales.intefticulis
eft duplex uirtus.C nutritiua Sc generatiua 8C iftae per idem temperamentu pro
ducunt fperma 8c acftum nurriendi,cx alio tamc 8C alioap^ propriatoobiecfto.Aliud
enim eftobiecftum 8C materia
portionatagenerationifpermatis,&aliaproportionata nU'' trimento
tefticuli.Si autem non pofucrimus hanc (M(ii<^^°^ ncm virtutum;virtutem
principalem generatiua dicemu^ eflfeanimam tefticulorum qug eft generatiua 8C
nutritiua in ordine ad alia «Si^aliam operationem:& ad aliud 8C aliU"
obiccflum proprium. fed inftrumentalis eft corum tempc^ ramentum quod etiam in
ordincad adum 8C obiecflu nu^ tricationis eft virtus nutritiua,5c: in ordinc ad
ac^il 8C obi^'' cflum generationis eft generatiua» Ifta fuperius vifafunf» ^^j^
Difficultates autem magisarduaspertinentcsad hacma' ua^j teriam pertracfiabo in
quacftionc* pli^, CapuuIum.itj.Quod eft de uirtutibus na^ turalibus
mmifirantibus. Irtutesueronaturalesquac mmiftrat tmuirtutinutritiuac funt
miniftrates quf funt quatuor uirtutes, attraditia, retenci'ua,digeftiua,8^
expulfiua. Poft determinationem de virtutibus naturalibus mini'' ftratis
detcrminat deminiftrantibus» Etprimo vnaquacp iftarum virtiitum fpecialitcr
notiffcat.Secundo oftcciit qu<» litcr quatuor qualitates primac fcruiant
operationibus ifta' rum virtutum.fecundaibiLHisautem quatuor.l Prini*^ ponir
numerum 8c ordinem iftai?2 virtutum.Secudo deda'' ratmcmbra.ibiLAttracfliua
vcro»! Primapater.l P^^ inteUecftuprimaepartis* Scicndi)primoc]^Iy tin potco'
poni cu hoc verbo miniftrant,cS^ cft fenfus cp virtutes nati* rales
qu3etin.f,foluminiftrant,quia.f.funt miniftrates vi^ tuti nutritiug.Pot etiam
coponi cu hoc coplexo.f.uirtuti nj* tritiuac,(S^cftfcnfus q> virtutes
naturales qugfoluminift'"^^ virtuti nutritiuae funtiftae quae dicunt
miniftrantes.f.dift*^ cfiac contra miniftratas.Et vterq^ ifto^ intellecfiuu cu
plementis quibufda pot efte verus» Primo.n.concedi P^^ <j) iftae virtutes
funt tm miniftrantes.f.copone ad virtuj^' miniftratas,de quibus in pracccdenti
cap.dciii cft.fic eni*^ funt miniftrantes cp ipfae nullo mo funt minift:ratac.
Et P^' hoc drta virtutibus miniftratis,qug cu hoc etia alrjs ali<3^^ mo
miniftrat,ficut decrefcitiua 8C nutritiua dicfium eft» hancexponemfequunc
plurimi.Sifr vr fecundus inf^l*^ cflusverus.Naiftacvirtutcs naturales
miniftrantcs fol"'^^ vnr miniftrare virturi nutritiuae.f.immediatc ,
qu^w^^^y diatc etiam feruiant gnatiuae.Dicunt tn aliqui c;^ illac op^' j tcs in
materia nutrimenti pro reftauratione eius quod diii^^ uiturimmediateferuiunt
nutritiuae,operantes tamen P^^ neratione fpermatis^S^: pro fpeciei
confcruationc feru^""5<g ue miniftrant giiatiuac. Scicndu feciindo
has virtutes e V j.. duplices.Quaedaenimfuntcomunes&quaeda^p"*'
"^.^ ppofito vero fermo eft dc Comunibus^que quaPr difti"^ P tur
contra particulares vidcbit,Iicet pro parte faris ^^^^'^L tum fit fupra#
Scicndum tcrtio has quatuor cfife, vt f"P^| in capitulo dc membris
declaratum,licet ibi generaliter deproprtjsqpdecommunibuscfifctfermo» Vtrumaut
lUac quaiuor fufficiant videbitur poft, Attracflwa Vi. '■ctc 1 y % n y ii/' js
la id e/ \7' f, ic» ra 5/ tu jr lU l( ii» 3' )t li H :r n n / *.^^tiu5 A
ttradliua uero fui t crcata ad attrahendu tiu f nmentu luuatmu qu« quide o^af
hoc m Ihs me D",inquoeft fecundu longitudinetn protenGs. Notiffcat
quodlibet mcmbrum diuifionis pofitp. Primo
attradtiuam.Sccundoretenttuam&cPartes patct. Primo notificatatiradiuam ex
parteffnis^Secudo inltri.ibiLQii? quidem»-] Dtcit primo cj» virtus attradiua
fuit creata ad atirahendum nutrimentu» Dicit fecundo ^ inftrm quo operatur
virtus attradiua funt vilU mcmbri,in qua ipfa p icnfaeftfecundumlongitudincma.
villi longitudinales» bciedum primo q» ex ifta littera colligitur talis
defcriptio, Virtutisattra(ftiuac»Virtusattra<flina cft virtusana creata
adatrralicndum nutrimentumiuuatiuum,quaceft mcdian t»bus villis
longitudinalihus membriin quo eft operatio>
nisfugcprodudiua.Inquadefcriptionc primo ponitur gc^ nu8 cum dicitur virtus.
Secudo ffnis dum dicitur creata ad attrahendum.Tcrtio explicatur oBm dum dr ,
iuuatiunnu^ trimcntum.Quartoorganum fiucinftrm dum diciiur,vit^ li8 fccun dum
longitudinem protenfis. Et poftumus dicere q»quintoexpIicaturfubicdumproprium
in quo fundatur attracfttua virtus cois ,dc qua in propofito cft fermo;et illud
cft mcmbrum villofum habcns villos longitudinales imo adaequatum fubicdum
illius cft villus longitudinalis me^ ori, Sccundo fcicndum hanc diffDnem
propric conueni/ r€ virtutiattradiuac coi dc non proprix.DiflPertautem vir/ tus
attradiuacoii apropria multiplicitcr. Primo rationc ebic«!,quia virtutis
attra^fliuac propria: oBm non eft com «junc fcd mcmbro appropriatum ♦ comunis
vcro obiecflu «t communc, vt attradius ftomachi hcparis et vcnarum, «Jittcrunt
fccundo:quia in attracflione propna non fcquitur «notus attrahentis fcd obiedi
foIum,ficut in attradionc fcr fiaci magnctcm.vndedumos attrahit nutrimcntum non
aion?,?'"'''"' ^'^ ""t"nicnium,fed ccontra.inattra tam
at^y^r neceffario vtriufc^,f. ^^qI^^^I^^^^^^ ficutinattradionc c^fccit ^^^r^^ll^^^^^
Etexhoc oSncccflkrioficperviUosExS wtis attracftiuae pofita comDer.wL^ ^
diffmitio vir Scicndumvltimoc^ircXl"^^^^^^^ «1«« inclwatur V, iuuariuum
nutrimentum X,« Etrctcntwafait crcata ut luuatiuii retmear inrl!* r"^^
ipfu tmmutantes m co oganf que ah NotJi^ " auxilium prarbVf! W8
rcTcntX'i?'*"^ " P'"' ^ q> vir> immutantcso^^***^^
^«'"^^^^ luuatiuum du virtutcj eo.inftrm aut??'?*''"' ^®>^"^
fufcipiunt alimentum ab bus ipfa opcratur ^""^ »'1 tranfuerfales qui,
tionc auxilin pr*b„ ' ^*"" latitudinales in rctc ligitur difFo
virtutis V.V % ^oV aiux pofitx Jn qua propor tionalis diffoni attra> «Jatur
intelligi fubm E?.. finis,obic(^um organil , cft dc rctcntiua
coiau^!?^'^"^ cxdicf^is. Hic ctiafer. * coi attrac^iua dcin cft c . ^ ^
propna,ficut dc ^jpri, ^^anfucrfalcsfuntmcdriDr.^''^"^" ^^5"'
^»Wi ^malcs quifuntattracfi '"^^' ^°"2«"> H
*"'"attractiuf,^Utjjyjjj^^j^^ quifunt cxpulfi. D O C. VL 58 uf ,quia
fimul panicipant de diamctro longitudis dC latltudi nis,itafuaopo mediaeftinter
attrahere^ expellcre* Dtgeftiua uero eO: illa qu^ quod attracfliua at
traxit^i^retinuitretentiua in eflentia conuernc aptam uirtutum inea
permucattonem facientiu operationi,5^complexionem qu^e conuerfioni nutriencis
in effecf^u eft copetens. Hxc eft enim eius operatio in iuuatiuo quseuocatur
digeftio* Notificat virtutem digeftiuam.Primo quantum ad opc rationem quam
cfficitcirca nutrimcntum iuuatiuum.Secu do qua ntum ad opcrationem quam facit
circa nocitiuumr ibiLE<us vcro opcratio.T Dicit primo q) virtus digcfti^ ua
eft illa qux conuertit quod attraxit attracfliua 8C retinuic rctentiua in
eftentiam &compIcxionem aptam &copcten tem opcrationi 8c conuerfioni
virtutum facientiu in ca pcr^' mutationemSiiconucrfioni nutricntis in cffecflu*
Scicn> dum primo duplicem eflfc digcftiuam.f.comuncm 8c pro^ priam.Et licet
hacc dcfcriptio indiffcrcntcr competcrc pof-' fet communi 8C propriae,arbitror
tame c^^ hic praecipuc de^' fcribaturcomunis,quiadefcribiturillaquae cft
miniftras 8C non miniftrata.Digcftiua vcro propria cft etia miniftra^' ta vt tacflum
cft.Similitcr crcdcndum cft c;^ vniformit fu^ mitur hic ficut attracfliua 8c
rctcntiua,fcd ibi loquitur dc co muniattracftiua&c.idcohicetiamloquitur dc
coi digcfti^ ua.Digeftiua autem propric digcrens quod attraxit attracfH ua
comunis ctiam cft digeftiua comunis» Differunt aute digeftiua communis 8C
ppria.Primo rationc obiccfti vt fu^ pra.Sccundo rationc virtutum
fubminiftrantiu, quia digc/ ftiugcoiimmcdiatefcruitattracfliua iSc: rctcntiua
cois non autem proprix^ltcm ronc locoij^ in quibus fiunt.Digeftiua enim .ppria
operatur indiffcrenter in quolibct membro,fed cois habct deierminata
membraadhanc digoncm dcpu> tata ut ftomachum 8C hepar. Secundo nota vc
nucrimcn tum fit copctcns fini quem inttndit virtus facicns in copcr
mutationc,rcquirunt in co duae conditioncs prxcipuae» Pri ma cft dcbita
cffcntia fiuc debitus modus fubftantiae.f.dc/ bita groflfities vclfubtilitas
vifcofitas vel cius oppofitu. Sc cundorcquiritdcbitacoproquafita virtute mebri
dcbitc paflfibilc 8C rcddat fibi oBm pportionatum.hgc aute ambo facit dtgeftiua
virtus in humido nutrimentali,dat.n. fibi dc
bitamcopPonem&dcbitumodufuBac,quibu8 rcddit hu^
midamitrimentalcdcbitcconucrtibilc fecundu exigetiam
virtutiscuiminiftratdigeftiua virtus,&ralif opo digcfti/' U3E vocat
digcftioin iuuatiuo quae propriaedigeftio vocat, Eft cnim pcrfc<flio humidi
a proprio 6C naturali calido» Eius ucro bperatio cft m fuperfluftatibus , ut fi
poflSbilc fuerit eas in hanc mutet d ifpofitione, qu^ctiamuocat digo.
Aututcarum cgredio* nem a mcmbro in quo funt retcntx fecilem effi^
datcucxpulfionccarumattcnuando cflentia fi quod prohibet fiicrit groflitics,aut
ingroffando Oquod uctatfuerit tenui'tas,autincidendo fiqcf prohibetfuerit
uifcofitas^ Notificat ipfam per o|^oncm eius in ma nocitiua. Sccfa ofidit driam
inter hanc 8C prima o^one quanto ad coi^ At/ nominatione.ibiLHxc quidc opS.l
Dicit primo ogo virtutisdigeftiuac in fuperfluitatibuscft.-vt fi virtuti
digcfti poPc fucrit mutct eai in hanc difpone.f.cficntia ct copPo^
neaptacjuaevocatdigo.Siautcfupcrfluitas fucrit ita mali/ gna vt non fit
rcccptiua huius mutationis : intentio cius eft vt faciat caijt cgrcftionefacflc
a mcbro in quo funt cil cxpu! fione virtucis cxpulfiu?,et cius intctioc rcddcrc
illas fupflui tatcs aptas expPfioni.Et hoc tacitvirtus digcftiua fubtiliado
fuBam illa^ fupcrfluitatu fi illud qcf phibct cas cxpclli cft groff!tic8,aut
igroftando fi illud qd^vctat cxpclli e fubtilitaf aut icidt^o fi illud qtf
phibct cxpclli cft vifcofitas. Iacob,i,i,4uic, Hh ^ Virtus digeftia duplex*
Virtus digefti> ua quid» Nutriin ti cope// tetis con ditio du^ plex. Digo
quid« P R I M I C A N. Et haec quidc ogo uocatur mataratio. Efl: tn cudigeftio
QC maturatio fynonyma dicuntur. Digo 3C Diclt fecundo q> talis operatio in
fuperfluitatibus .pprie appellatur maturatio,licet quandoq^ digeftio 5c
maturatio iio idem f^^gnfur tanquam fynonyma«. Sciendum primo q> Cicut dc e
digeftio iuuatiui eft duplex.fcomunis 5c propr<a,ita nociti pl^x»
ui»Diffcrunt obiedo vt fupra.hic pot cflfe fermo de vtracj;, licet principalitcrdc
prima» Sciendum fecundo vt feciV daaphorifmorumcomcntoillius, Vbicunc^cibus
prxter naturam;5(^c*humor(S!; fuperfluitas peccans qiiqjpeccat rcmilTo gradu
maliiix» C corrigibili, 6C tali copetit prima operatiouirtutis
digeftiucquahumor ad bcnignum redii^ Citur.Qiiandoq^ peccat gradu malitiae
intenfo non corrigi/* bili,& tali competit pr^paratioad expulfionem quam
opor tct eflfe variam fecundum varietatem difpofitionis fupeiv
fluitati8«Q_uandoq^.n.rcfiftitexpulfioni ptopter grolTitic: quandoq? propter
fubttlitatcm per ^ imbibitur membro, quandocp proptcr vifcofitatem nimiam* Vnde
quandoq; f ibi dctur fubtiliatio,quandoq? ingroflfatiOjet quandoqr in^
cifio.Aliquando vero humoreft indifpofitus adexpuUionc proptcrqualitatem prauam
impreiTionivirtutum repugna tc^SC tunc fibi dctur copPonis rccftificatio vel
arquatio. Ex quibus infcrt non oem digonc ingroffando procedcre*
ExpuKiuaauteeft illaquae (uperfluitate ex^ pell/texnutrimentorefiduaquae ad
nutriendu none(lconueniens,autquac excedit menfuram quac fufficitad nutrfcndum,5(^quac
mo eft neaa. Nottficat virtute cxpulfiua.Et primo ronc obiedi» Secu do rone
loci expulfionis»ibiL Aut euacuat»"! Dicit pnmo q, virtus expulfiua eft
illa qug expellit fuperfluitatem ex nu trimento rcfiduam,qu3e non cft
coniicnicns ad nutricdum, aut expellit fupcrfluitatem qux excedit menfura qux
fuffi> cit ad nutricndum:& etiam qux non cft ncceflfaria. Scie dum primo
q» ficut rcliquac virtutcs duplices funt.C com> munes 8C
proprix,itacxpuIfiua cftduplex.f.romunis SCp pria»Et drnt primo ronc obic^orum
,quia ot3m 43prig eit fupcrfluitasnutrimenti^prrj^cois veroot5m eft
fuperflui> tas nutrimenti cois»Secundo rone organi 5C modi opcradi qm obm
communis cft villus latitudin3lis.,ppriaveroope raturfine villisoccultc
alteranJo fupcrfluitatcm altcratio/' neinclinanteadcxpulfione, vt patetin offe
fuperfluitates fuas a fc pellcndo quantircunq^ carcat villis. Vidctur enim
virtus mcmbri fc habeat ad nutrimentum Sc eius fuper/ fluitatem Cicut magnes ad
ferrum,fed magnes potcft virtu te fua occultaaltcrando quandoq^fcrrum
attrahcrc: 8^ doq?expelIercJgitur<S(;c»hrcvidcturpr3ecifc fermo de co>
muni» Sciendum fccundo fuperfluitatcm effe triplicem» Qitaedam cft pcccans in
quali ,quaedam in quanto , SC qug dam vtroq^ modo. Alij fubalrjs verbis*
Triplicitcr dicitur aliqua humiditas fupcrfluain corporc vel ratione qualitatis
aut quantitatis ,aut vtriufqucExemplum primi,vt fan^ guis calidus aut f rigidus
aut grolTus 3Cc, mediocrem tame quantitatem fanguinis noncxcedens.ExempIum
fecundiy Vt fanguis in complcxione tcmpcratus , fcd quantitate me> diocfcm
cxccdcns.Excmplum tcrtrj patet.Et notii cft qcf ^ libct iftorum fuperfluorum
cffcobiccftum virtutis expulfi/ aar. Nota tamen cp tam fupcrfluum qualis $
quanti rc^ perltur i'n corporc dupIex.C^ioddam mulriplicatum in cor poi-c
fccundum conucnicntem naturac curfum , ficut eft fu> perfluum primae
fccundar digcftionis,quod cft fupcrflui tas rationc qualitatis ineptae ad
nutricationem ,qu3e tamen fccundum naturac curfum multiplicatur in corporc ♦
fimiPr fuperfluitasfpermaticaeft fupcrfluitas quanti fuperfluens ab eo,quod
fuff citpro nutricationemcmbrorum,in corpo rc tamen fano fecundu natur? curfum
multiplicata. Q.uod> dam vcrocft fuperfluum quantiautqualis cxtra naturecur
fum aut prseternatutaliicr multiplicatum in corporc , f\ciit A V I C E N N if,.
Expulfi uauirtus duplex; Super/ fluitas tripiex» Supcr> fluil qcF libct du
plcx. humor putridus aut faHguis malsc qualitatis aut quantitati uc multum
cxccdens coucnicntem menfuram. Et quia omnia fuperfluafuntobiccflacxpulfiuac virtutis;ideo
Aui« omnia illa in notiffcationc virtutis cxpulfiuae impIicat.Tc^ tigit enim
fuperfluitates qualis tam naturalitcr qp prgterna turaliter multiplicatas dum
dixit,fupcrfluitatc ex nutrimcn to rcfiduam,&: quae ad nutricationcm non
cft conucnicns» hxc enim tam fuperfluo conucnit quali naturalitcr prs'
tcrnaiuraliter multiplicato in corporc» Tctigit fupcrfluuiw quanti naturaliter
multiplicati aut ad fincm a natura iriten^ tum,dum dixit^Aut quaECxccdit
menfuram quf fufficita^ nuiriendum.fperma enim eft huiufmodi^ Tctigit tertium.
^ fcilicet fuperfluum quanti non naturaliter multiplicatuni dij dixit.Et quac
non eft necelTaria ficut fanguis fuperfluus» Non enim ordinatur ad aliquem
finem» Auteuacuat in rcceptaculo Qbi apto ficut uri nam m ucCicsl. Notificathanc
virtutcm ex partc locorum cxpulfionis» Et primo localis tcrmini ad quem fft
expulfio. Secundo lo^ c\ vel viac per quam fit cxpulfio.Tertio affignat caufam
di.fecundaibi. LEthaecquidcm.l tertia ibi LCump.T^ Primalittera
videtur.truncata 5(:defediua,fedoportctea ^^f^ Cic fupplcre.expulfiua cft qux
cxpcllit cf^c. rcfumendo tora diffinitioncmexpulfiuaccxpellendo.f.cxtra corpus.
Aut Ci non cxpellit eiiacuat in rcceptaculo fibi apto» Qi^afi dicat cj) virtus
expulfiua quandoqt cxpellit materiam exti a cor^ • Ai pus,quandoq? vero non,fed
euacuat ipfam ad rccepiaculu ^it aptiim ad hanc fupcrfluitatc contincnda,ficut
cxpulfiua re^ ^^r numexpellitfuperfluitatcsad vcficam qux eft receptacu/ ^
lumaptum.EtpcrreceptacuIum aptum intclligere dcbej mus membrum finaliterordinatum
a natura ad fufcipicdil ^Ji fuperfluitates aliquas;5i: continendum priufqp
expcllaturr Etfuerunthapcreceptacula ad multa iuuamcnta inucnta,
jntcrquxpraccipuumeft,ne fitnobis neceflfaria continua fuperfluitatum illarum
cmiflfio nifi cnim ftiiflfet vcfica con> tinens vrinamlongotcporc,cxitus
vrinac biflfctcontinuu» vt patcr in diflfuriam paticntibus, Et h^c qu/de uirtus
has cxpel/r t fuper flui tate? aut pcr partes 8C foramina quse funt eis
prxpa" rata,uel fi non fucrmt ibi foramma prarparata a nobili cxpelHt ad
ignobilc dC a duro ad laxum» Notiffcat ipfam cx parte locorum pcr qux fit
cxpul(j<^» * dicens hacc virtus cxpcllit fuperfluitates iftas, aut per psf
tes 8C foramina quae funt parata ad hanc expulfionem , vel fi non fint partes
SC fofamina prgparata cxpellit a nobili acJ ignobiIe,aut a duroJJorti ad
laxum.i.debilc» Cucpmpartccxpulfiois fueritdecrmatio in^ teriei fuperfluitatis
no couertit ea uirtus expalR ua ab illa (emita mquantum poffibilc fucrit Dfcif
vlrimo q? fimatcr/aexpcllcda declinaucrit ad p^l
tcexpulfionis.f.conucniente^^deputata ad illud , na inq^^^ pot non conucrtft
matcria ab illa femifa.q.d.q, Ci aliqn co^ uertit ab illa femita illud eft
coadc» SciendCi primo hicr^ piriduplicelram. Vnahabetpartes.Altera poros.
Perpar tes debcmus inteUigerc vias occultas. Et pcr foramina nifeftas.Exepla
hou^ fatis notafunt» Et cxhoc colligi p^t cobinatio talis cxpulfionis
matcrici5?,quia vel cxpcllijc vlas fenfibilcs 8C manifeftas fcnfibifrtvt
fupcrfluitates pt» m^Sc fecundp dfgonis nariii auriij SCc* Aut cxpellunt p^J
eafdeinfenfibiliter,ficut fi fupcrfluitatcs narin infenfib»^
^efoIucrcnt.Autcxpellunturpcr vias occultas fenfibjljff^ ficut fuperfluitatcs
fudoris pcr poros infenfibiles aliqn i^^ Forma fijdoriscxpelIuntur,5<:
fccundum quofdam ^UP^*^*^ tatcs didx alguadi etiam licct fcnfibiUtcr
cxpcllantur , ao^ tamcn Alguadi fuperflui Matcrig tioadex Piilfiois ;j'rtusdi
^'^fetiua» ter» F E N. h tamenlnbentmanifercLjib meatum pwQucm cgfediaiur,
autperporos inlendbilcs iiirenribiliterexpelluturdicutina tenaquxperporosiiilenfibiliterrefoluitur
dC expellicur, Scicnduni fecundo nacura femper de poiiibilibus quod
ineliuseitoperatur» .Si<g.tur fupeifluirates declinantes ad locuin apLuni
expuliloni poteO: perillum locum expellere nondiuertit.fcd per illum locum euacuar,
Si autem no po/ tcft,quia forte in viaelloppilatioaut aliud impedimetum eligit
viam aliam,qu<a expellit a nobili ad ignobile, ficut a cordead fubafcdlas
autab Iiepateadinguina,autacerebro ad loca que funt poll: aures,aut a mebris
interioribus ad cx teriora,5L vf, a fortiori ad debilius fi poteftjaut a
perfe(flio> riadimperfev.Tuis*Cotingitautem matcriam declinaread
IocumaptumexpuIfioni»Aut ratione qualitatislocalicmo/ tiu3c vt fuperfluitates
graues 3c melancholtrg ad ventrem* Autpropterpropinquitatem >5::coiligatiam
lociin quo co tinetur maieria cumloco expulfionis , ficut materia in gib>
bohepatismagisdeclinantad vc(ic3m 3c inconcauo ad ventrem. Aut rarione
reditudinis afpedus , ficuc contenta matcria in dcxtro declinat magis ad
dextrum/Jc in finidro magis ad aniftrum* Supcr haec dida plura infurgunt du
bia. Primum,Non videtur q, proprie partis capituli Ira fn vera:qualitercunc^ly
tantum conftruarur^Si.n.coniun' g:rurcumlyminirtrat,litteraeftfalf3:quia
dic^eftiua non tantum miniftrat ,fed eftminiftrata ab mt^aiuaddrc^ tentfua, vt
patet ex eius diflfinitione.Nec poteft coftrui cum ly nutritiux:quia non folum
nutritiua: feruiunr:fed crefciti/ uac 5^adhuc generatluac.Qliomodocuncji igitur
exponatur littera non videtur vera. Secundum dubium eft:qa prg^ tcr virtutes
naturales miniftrates tam dic^as nccefifario ad faluandum ea quae in nobis
apparcnc ponenda eft virtus di fcretiuaJgiturdiuifioillatnfufl^iciens.
Afifumptum proba- tur quta praeter adus operationes iftarum virtutum ne/
cellccft poniadum difc!etiuum& feparatiuum retinendi ab
cxpcllcndo!5:expellendi a retinendo . fed illc acflus non clt attradiua^ ncc
expulnua^.igitur &:c.Exempli gratia . dfr fanguismoucturagibbo hepatts per
viam afcenden tem comm,.tusaquofitatifapcrfla..q^,.^„eccfl/ef^^f^^^^^^^^^ afanguine.igituroportetefl"e
ibi virtnr^n. r ^'^tepararl ^tiua. uirtutis fortificato adlu
a^ra^i^!^'"^'^ "^"^ ^^^^'^ de aliiMgitur &c.Aflumptum
patetin diaW"W caturadusattraaiua.,6^debilitaturdfctl^^^^^^^^ patet cnam
fortificata retctiua hepatis impe^Sla d': bita difcretio 3c feparatio» Pro iftn
xrM.? • • l getcapitulodecaufisaccidenmlium r~„i nl- a' macho.Et Auic.ptima
quarti cap.dc cur. ™- """"1'*°'
caii.primocap.Vnde&MerucrndeconW^^^^ «tumit,cen.ionerecunda.primocarEfcS
r'*''' *ft quf regulat&diffinguit inter v,r.ute^ re"&
u?rm;""' «8ulareautem&diftinguere.nterui,tuZ f J '^^^^^^^
aiiaopeiatioabattraaione&rtteniione & it,f„ c- '*
-u^^na.uramandatadlocadiuerfa:„eUta,i?^:e"&;; ^^qu
ahxcfuntadmmiculaintcrquaenatura f^,.- . ft2,".t&fep3rat,uideibi.
Itemnonap^arct on f ^"^^ Pr-tc'r "'^^""^
P°"^^^^"^ ^^^-crctiia It^ ni difcrctiuam fe?''"'""
""P^"'' ^P^r«>ate po tiua prima. A^^^^^^ntcm uirtutes quae
uocata eft i„,^ uafuLcr^ataTa^r ^"^'^? '^^^' "J^^^^^
iuuatiiium.AttrSn"'^^°''^o"''r'"'^""'
«^"trinienttl hu nutrimentut^tc ^«^^' attrahendumf.pe;fl4^,f^^:V
^^7^^^^^^^^^ etiaad ctfamteaicuiorL'n, ^""^^ d^g^ft^^n^^-attrac^iua
chiftis fellis choleram S ^"Pf f^^J^aj^"^ ^ nutnmcnto et bium eft,cum
m eocfem memb'"'4''"'* . S^^"' D O C« VL S9 rationem attradiuae
communis requiritur uillus longitudi'' nahs* Ad faciendum tamen
attra<ftionem propriam no re> quiritur ille uillus.Et limiUter dubium
liaberi poteft de re> tentfua SC expulfiua communi SC propria*. Quintum
du" bium.Videtur q^ uirtus retentiua non folum eft ad iuua/ riuum retinendum,immo
retinet Sc nocitiuum , ut patecdc fecibus«Si:«rina praecipue fortificata
retentiua, Item n5 uidetur q> uilli latitudinales procftent iuuaciuam
retcntionc, Primoquiapropnaeorumopcratioeft per coftridionem expellere,fed
expulfioponiturretentioni.igitur 8Cc* Itc qa cuin contrahuntur eoi um
concauitas minoratur,fcd mino'' ratio concauitatis prohibec retcntioncm cius
quod in coca> iiitate retinetur. Sextumdubium,Videturq> digeftiuano fit
una ufrtus,quia obiecfla ipfius funt diftin<fta,operationes difti(ftac:fines
diftindli.igitur uirtutes diftincftx. AlTumpiu patet obiecta enim fi/nc
quandocp luuatiuum quandoqj no citiuum.Similiter operationes diftinctx^alia
enim eft prsc^ paratio matenx ut rccipiat conuerfionem nutrientis in effe
du.&aliaeftpraeparatioutexpellatur.Similitcr eiiam pa^ tct q> alius eft
ffnis,quia unus eft reftauratio , 5^ alius nocu*' menti prohibitio. Septimum 3C
ultimum dubium Arift# 4.metheo.uideturfcnfilTe omnem digeftionem ingroiTan^ do
proccdere.Et tamen oppofitum uidetur fenfiire. A.quia dixit
Aui.cj>quandoc^fubtiliat quandoq? ingroffat uirtus digeftiua fecundum
exigentiam fuperfluiraris digerendoe» Nec folum illud in nocitiuo uidet ucrfi ,
fed etia in iuuatiuo, fanguis.n.perdigonem tranfmutatur infpmd^in rorcm; 6C
fpiritus uitalis in animalem,in quibus uidetur femper di gefiionem non
ingrollando fed fubtiliando procedcre. Refpondetur od omnia ifta per ordinem.
Ad primum iftorum dixerunt quidam q? illae quatuor uirtutes polfunc comparari
ad quatuor.Primo ad operatione, «S;^ ficomncs funtminiftrantcs.ordinantur.n.in
opcrationes taquamin finem,ordinatum auteminffncmminiftrat fini. Secundo
polTunt compatari ad organa fiue membra.& quiaorgana 3C membra funt creata
propter uirtutcs , ideo ut fic habent rationem miniftratarum.Tcrtiopoflfuntcomparari
aduir tutes tres prius nomfnatas.f nutritiuam crcfcitiuam SCgc^
neratiuam,6<;ficfuntfoIum miniftranccB.cSi:: nonminiftra^
ta:.Q!Jartointerfe,5(:ncaliquxfunt miniftrantes, Sc^Mf^ qus miniftratai,quia
attractiua 3C retentiua miniftrat digc ftiux.PolTuntctiamcomparariad qualitates
quibus ope/« ranturjiSi: fic funt omnes miniftratae. Saluatur igitur littcra
q>illaEuirtutesfuntfolumminiftrantc8.f. uirtutibus tribus prius
numeratis,quiarefpcctunullius iftarnfunt miniftra** tae.Si tamen ly tantum
cadat fuper ly uirtuti nucritiuae po^ tcft intelligi cp immediatc folum
feruitrt nutritiug,Iicec me^ diateminiftrcntalrjs.. Aliter potcftdiciex
praccedentica pituloq>illaEuittutesproprie miniftrantes 3c nullo modo
miniftrataedicuntur,quiaproprieminiftrantcs funt com> munes SC non
proprie.Pro ifto uide dicta in praecedenti ca pituIo.Et haec refponfio eft
clarior. Ad fecundum. Con^ Difcrcti ceffcrunt quidam ficut Auer^cj, oportet
praeter quatuor uir^" uauirtua cutes dictas poni quintam quam ipfe uocat difcretiuam
quinta. moti rationibus dictis.Et in hoc poflfumus haberc duplicc
imaginationem.Primaeftq»uirius hxc fit natural/s pro^ prietas fundata in
anima.Sccunda quodanimx correfponr deat itl organo aliqualis modus tcmperiei
pto operatio/ ne difcretiua necelTarius qui pro fimpl/ci attractione 3C
retentionc &c. rron efTet neccftarius ,&:hicmodus tem/- peramenti
poteft uirtus difcrctiua dici . Et runc parct quid ad quaefitum fit
rcfpondcndum fecundum hoc.uir^ tu9 enim pr/ncipalfs eft attractiua 3C retcntiua
in or dine ' tamenad al ud 3C aliudtemperamentumutpatct^feduir tus
inftrumcntalis difcretiua eft diftincta ab alrjs . fcilicet talis ue! talis
tempcries . & fi hoc intellexilTet Aucrro, non fuilTet magnus error.
Communis tamen modus tenct quod praeter uirtutcs enutneratas non oportcat po^-
oi hanc uirtutem ab illis diftinctam , quia nec cx par> tc otgm ncc pbiecti
nec operatfonis nec ffnis ab adjX Iacob,8w,auic. Hh iij P R I M I C A A V I C E
N N ifl. diftingui poteft.Non enim ex parte organi,quia no funt ibi nili tres
villorum fpecies quac tribus virtutibus feruiunt,f, attracfciuoc retentiux 3c
expulfiux.Nec eciam ex partc ope/ rationiSjquia quaccun($operationes in nobis
apparenies re periuntur:procedentes a vinutibus naturalibus reduci pof funt ad
attracliuam aut rctentiuamt^^-.g.cmulgentcs elige^ re aquofitatem vrmalem a
fanguinc , 3C venas fanguinem abaqiiofitatehocfufficienterreduci poiefl: in
attradiuam emulgentium&retentiuam venarum,quiaemulgentes na turalitcr
inclinantur ad fic illam aquofitatem attrahendam q> non fanguinem,o<:
illa aquofitas eft fic earum coueniens obiecftum q> non fanguis,^
econtra.fanguis efi: conuenics cbie<ftum retentiuae venaij^cS^ noaquofitas
iIIa,ideo emul gente» aquofitatemattrahunt&dimiituntfanguinem per folam fuani
viriutem attrad:iuam,& ven? rctinent fangui nem 3C dimittunt aquofitatem
per acflionem folius fuc vir/ tutis retentiuQcficutreubarbarumperfoIam fuam
virtute attra<ftiuamaitrahitcho!eram5<: rcliiiquit alios humores, quauis
in eo non fit virtus difcrctiua fupcraddita vtriuti ac tracftiuae.Si igitur
alic]uiaucftores nixi funt hanc virtutc po^ nere non plus voluerunt nificj>
vnaeft virtus materialiter qux eft difcretiua 6^ attradiua , difcretiua SC
retcntiua , d!" fcretiua5iexpulfiua.fedattracftiuadiciturinquantumabfo
lutcattrahic,difcretiuainc]uatum quiddetcrminaium attra hit sSl aliud
rclinquit,6<: fic dc retentiua 6c cxpulfiua. Ad argumenta dicit cp ibi
nullus apparet acf^us qui reduct non polfit in virtutem attracliuam retcntiuam
aut expulfiuam, vt patet exdicftis» Ad fccundum dicitur cj» ficut in diabe te
lacditur acflus difcretiux,ita rctentiux,eodem.n, acflu na tura difcernit et
fepat plus oportet,et retinet plus qpopor tet 8C codc acflu retinet na plus cj
oportet et difcernit niinus ct fic de expulfione» Et per ide p 5 ad a\ias
cofirmationcs, Proaucfloritabus uero dicit cj) fi fnla Auer.fiiit qualcofte^
duntvcrba non eftacceptanda.AIigautem aucfloiitates 110 ponunthanc virtutcm ab
alijs naturahbus diftinc^tam nili rationCtDehac tamen materia latius dicetur in
quaftione^ • Ad tertium dubium dic/iur cp non fuii intentio Aui, q» ac
tracfiiua fit folum creata vt attrahcret folum nutrimentuni iuuatiuum.fuit enim
creata etiam ad artrahcdum fuperflui> tates.Scdtamcnprincipaliterfuitcrcata
vt matcriam nu^ trimentalcm iuuatiuam attrahcrct.Non enim repugnatali quid
^^duiflii elfcgratia diucrforum finium,proptci vnum tiimagis principalitercjpp
alium, Ad quartum patet q) attractiuscommunis ordinata eft ad rem attrahendam
tu Sc natura a membro multum diftantem,multg ctia qua tttatis6iidifffcilismotionis,comparatione
obiecfti virtutis attracH^iua; proprig.Ideoadattracftionem communem per
ficicndamoportuitmoueriorganum&: obiecfto applicar'» Non ficautem in
propria,quia propierdiftantiam paruam quanritatem eriam modicam (Liffich fola alteratio
occulta ct non fuit neccffartus motus organi ibi.Et fimilitcr dicitur de
rcrentma 8c cxpulfiua cxccpta caufa fumpta ex parte dij ftatixlocalis.
Adquintumdiciturficutadtertllim» Ap illud vero quod obrjcitur de villis
latitudinalibus . dixeriJt quidam cj> villi latitudinales iuuanr retcntioncm
quado rc/ miffe debilitcr contrahuntur,cum auiem fortiter contrahiJ tur faciunt
ad expulfionem, Altj q> pofiunt iuuare per aC cidens:quia tranfeunt fupra
tranfuerfalcs quos rctinendx rei applicat*aut iuuarc poflfunt cxpellendo
aliquam rem ad locum vbi retincri debct. Ahter poteft dici aliquo mo
doiuuantadretinendum conftringendo viam per quam exirc poftet res
retinenda.Imaginari tamen polTumus cp li cetvillus latitudinalisfitper eius
conftricftionem expulfi> uus,iunaa tameneius conftrtcftione cum
coftricflione traf> uerfaliti confcrre poteft ad retentionem,pr3Ecipue co
mul to maior fuerit conftricfiio tranfuerfalfum § latitudinalium vt poftet
exemplo declarari» Ad fcxtum qualiter virtu« dfgeftiua fit dfcenda vna fecTundum
genus diuerfa feoin dum fpccicm.refpice ad ea qux circa litteram dicfla funt in
prsEcedcnticapituIo dc immutatiua virtute qu» ponitur vna ex fpccicbus
nutritiuac.Et dicproportionabilitcr ricut ibi» Ad vltimum latius diciturin
quxftione cj> in dfgc'' ftibiliquacunc^fpeciedigcftionisduo confidcranda
funt. Vnum eft principium palliuum cui proprie vt obiecfto do betur
digcftio.&illud eft humidum* Aliud eft principium quomediantefacitcalidum
digeftionem , fcilicct ficcum cjuodmagistcnetlocumacfliui&terminantis ficut
humi^ dum terminabilis tenctlocum.Etfcciindum hoc dicendu cp omnis digeftio
ingroftando pracccdit fuum proprium obiecftum quod eft principium paiTiuum
digeftionis , qua> uis fubtiliandopraecedatprincipiumillud quod rationem
tcrminantis. Et quia abfolute aliquando plus fubtiliatur fiiccum humidum
ingrofietur 3c aliquando econtra:idco aliquando d/gcfta in tota fua mole
redduntur grolTiora ali^ quando fubtiliora.Sed de hac refponfione 8C alrjs
magis vi dcbiturin quacftionc» Hi's autem quatuor uircutibus naturalibus
quatuor primae feruiunt quah'tates,fcilicet cali^ ditaSjfri.fic&fhumiditas,
Notificat virtutes has cxpartcqualitatum eis fcrincntin» Et primo premittit
propofitum.Secundo dcclarat ibi L^^^ caliditatis feruientium.~lPrima pars
patet. Sciendum pr* mo hanc docflrinam eftcmcritoperutilem.fcito enim cjux
qlitas virtuti attracftiu^ aut retcntiux feruiat, facile cognO''
fciturcj>proptcrciusqualitatis diftcmperaiitiam aducniat debilitas
5^impedimcntum in opcratione attracftiuoc vir^ tutis;5(: per confequcns quali
medicaminc fit huic impedi^ mcnto fuccurrendum,<S(: quibus remedrjs
attravfliua fit co^ fortanda:d:ficdcaIrjs. Nota tamen c|;hacqualitatcs non
folum miniilrantibus feruiunt;fcd etiam miniftratis. NcC folum
miniftraribuscommunibus fed etiam proprrjs. Dc his tamcn tanquam dc
manifeftioribus , vt pcr illas alia» compraEhendamusfpccialiicr dcclarauit*
Scicndum fe^ cundo has qualitates fcruire duplicitcr iniclligi» Primo Vt
conftitutioncm complcxionrs ingrcdiuntur» Sccundo pro quantoalicuiopcradonific
proportionata eft caliditas c^ non frigiditas,(S;: econtra»Quod autem alicui
virtuti fit portionnta fic caliditas authumiditas intellecflum eft a po>
fteriori.Experimur enim q> crefcentc ficcitate vfq? ad ttic furam certam
fortificatur retentio, 6c debilitatur expul^ fiodCc* Nota tamcn has qualitates
omncs fcruire virtu< tibus fub debitis 8C proportionatis mcnfuris : quia no
fut^ omni menfura ficcitas fortificaret retentiuam ncc hum»'
ditasexpuIfiuam»Omnisenim immodcrata qualitas dei' cir acflum propriae
virtutis» Sed caliditatis ftruitmm omnibus quatuor pro certo eft commune»
Dcclarat primo abfolute qualitcr quatuor qualitates uiant^Sccundo eas inter fe
coparat in hoc fcruitio.ibiL^oH: hoc.lPrimodeacftiuist Secundo
depafi":uis. ibiLSicciiaf vcro.nPrimodecaliditate.Secundodcfrigiditatc.ibiLF'^*
giditas vero.lPrima pater. Sciendum cp feruientium ^3 liditas eft commune
omnibus virtutibus,qu!a omncs pr^^ ducunt 6C operantur calido.Primo quia
calidum cft inftri^^ mentumanimacmaxime proportionatum. formae.iu f^^' ximc
operatiux corrcfpondcrc dcbet in fubiecflo inftf^^ mentum maximeoperatiuum quod
eftcalor. Secudo omnes operationcs cius perficitanima per fpiritum qui^"^
calidiorcs quae eftin corpore noftro.Tertio quia ocs opcf^ tioncs iftarum
virtutum perficiumurpcrmotum^^S^calo'^ eft aequalitas maximc motiua» Frigiditas
ucro eft cum alfcui caij! fcrmt ac^ cidentaliter dC non efTcntialitcn DecUrat
dc frigiditatCt Et primo ponit cocroncintaan»^ Sccunda "Innftro
v,rtusmaliqu5ru5opcrario,K «itepoffit. utSHni"''"' fr'?'d'tatnneft
eirenrialfter.eft utomnibus uirturibus Gt contrana. tta L^;^
f^/'™oatgu,tficfr,giditas eftellemiali e "a
ponuan..^ecundoj.batabiLQrf>"iu™OPrin,aprtet? amommumuirtutuopones
permot5 ex,V ftunt.Ethocqi«-d.Mnattrad^fcne&rexDuE; manifeftum exift.t. Sed
In diaoneVf.j^" i° - complcturperparteseiu^^^^^^^^ mfp,iratu.T, partiendo
& admngenS ci auod roontr r P h"'"' ^'^P^"'^«'' R««nt.uaue
rooperaturu.lIosmoucndo tranfuerfos fecun. damfiguram comprarhenGonisbenc
&(3am. '•eq..csfc„fu'ni &mo,."?,hlr''^''''''^/'"^
aboibusopcrantibu, i c ^ ^"'ibE»
'•'-petati^ni^uStlr.is"^^»^"""'''"?^
^batione.SecundofubimXA - ^'^°"'''"=''°''<^'"'^"''>
■l^iLEt ftigiditas quide,"'nS?4^°*"^ P°"" ■«•'"orem. «Perationes
exiftunt per motum A""? * °''"" ^^""tum «^t?^-P-
<>rRan ! 7 virtutcs opcranEm?."^. "^^ «"
rctentiuaM??i!r»^^"squarudamouet organ^^^''^?.""^ ftlone
concurriS:?. ^"^^""^0 q, ad motum qui&% pcrare.econtra
1^'^^^ ^"'"s eft diuidcrc mifcere \<l "^'«^ ingrolTando ^
rnioh?""''"^ frigiditas materia dip; ditas digon,- ^^1»'" '^^'^"
^^^" ^ontrarg 7h5^ S««a contrafiat moVi^^-^"'»^ contrariac ^^^O"
^cd e3 hoc vcrum eft ta de difonp '^^"«"^^"^3^^ impeditiua S
"0 q, d/go no eft motus ?^'cndn tertro cx hac Ira cq •^'^^^icct hicmotus
nSf - '°^^quirataddigone,gapcp ipfumffthmoidcbitapermixtio. Concurrit autcad
digo> ne alteratio,^: qncp vera gnojicct digo non fit nifi aggrc/ gatu ex
iftis motibus 3c non alijs ipfoij;» Alri voluerCt cb
dig6crtaIteratio,quiaeftperfcdio humfdi&c. ita o, hoC nomen digo fupponat
.p alterationc appellando debita co mixtionem,fed liaec pcrfcrutario alibi
pcrtinct» Nota vb Digonif tmio ad drgone concurrere multiplicc motu
localc.Primus motus eftfubtiIiatioterrcigroflri&eiuspartitio.Secundu3 cftmo
localisS tus mgroilatiot.is humldi.Tcrtius ho^adinuicc comixtio. druplex
Quartus cft fuperflui indigeftibilis cxpulfio» Primos trcf modos cxplicat in
littcra.Poftrcmum vcro dedit intclligc> rc dum dicit.Et h? quidcm motiones
funt tempcrantcs ga Iwmidum aequantcs cum ficco & fepar antcs.f.fupcrfluu;
Ad retentione tn fadeda accntaPr cofert , qfii uillosfecundum bon^
comprahenfionis figu^ ramtenet» Nonergo m operationibus uirtutii cflentialiter
ingreditur,fed tah' pr»parat inftrm difponc,qua ipfumfuacuftodit opcrationcm.
fOndit frigid^tas fcruit aliquibus virtutibus per accns^ Et primo dc
rctctiua.Scdb dcexpulfiua. Tcrtio rcfumit co clufione intcnta cu dcclarationc,
fccunda ibiLExpulfiua.l Tn^v'^ 1^""''? Oftenditprimoq,frigiditas
acci' dcntaliter confcrt ad retcntioncm fecicndam.quia tenctuil los
tranfuerfalcs fecundumffguram bonx comprschcnfio. nis.igrtur no feruit ad
rctctioncm nifi accidcntalitcr.f. pro quanto pracparat inftrumcntum tali
pracpaiatione. Et expulfiua quidem a frigiditate iuuat pro^ ptereaqj
uetofitatisprohibctfieri diflblutione, qux ad cxpellendum iuuat,^ quia in cius
auxl liatur groflStic &: p^ea q? uillum qui fecundij la ritudinem
protcnditur cxprimcnte contrahit et infpifiatipfum.Ethoccftctia inftrumcntu
prsc^ pararearnoeftm ipiameto^oncauxi/ig ferre» ^
Dicitfcciidoqjctiacxpulfiiiaiuuatafrigiditatc. Primo quiaprohibct rcfolutioncm
uentofitatis,& vcntofitas iuuat expulfioncm^prohibctautcm rcfolutioncm
vcntofitatis,ga ingroflfatipfam.Sccundoquia uillumlatitudinalem cotra- hit cS:
infpiftat & hoc cft pracpararc inftrumcntuiu,fcd noit eft auxilium taccrc
in ipfa opcrationc cxpulfiua. Etfrigusnointrat in feruitiuhai^uirtuta nl fi per
acciis.fi.n. in ipfifmctingrcdcrctur opcra^ tionibus,noccret dC motiones
debilitarct* Exquibus vltimo concludit q> frigiditas nonintratfcrul tium
ha^t opcrationu nifi pcr accns .Si.n.frigiditas concur/ rcrct 6i ingreflTum
hrctin iftis opcrationibus oes iftasooo rationcsimpcdirct&noccrcccis dC
motioncg dcbilitaret. Siccitasucro intriumuirtutum opcrationiV bus ncceiraria
cxiftit,quac funt dux mutatiue lo calitcr dC retcntiua.Duabus ucro localitcr
mu^ tatiuis,qua: funt attracftiua &: cxpulfiua,prxbcc ficcitas auxiIium,eo
q> multam eis efficit fuftcn^ tationcm qua: in motucft nccia,motu uidchccC
fpus qui has uirtutes ad /uas defert opcrationcs impulfionc uchemcnti,qua tzle
quafe cft ip^ fa humorafis^hibet fl[uxus,cS id fubftatia fiicrit fpils aut
inftrumeti,fcd rctetiu? coftricSione Tcxtus hic 6C imcdiatc fcqucns n6 rcperiut
a lacob * pofiti,tn fequcdo fupcriorc diuifione tcxtus ab co pofitS^jof fumus
fic i^m ad pccdcntia cotinuare.Na poft^ A onX quaFrqualitatesadiu^dicant^
re,ntcdiMdcdcquaI,tat,buspaflfiuis.Etprimo^ Sccudo dc humiditatc ibiLDigcftiua
autcm «Src.l Quoad Iacob,M,aui^, Hh iiq PRIMI CAN. prlmam ptnem drcit
Aui.ficcitatcm adtres vircutes efifc neccitariamfeuiuuaaientuaiprxlUre.C ad
attradiua ex> pulfiuam 3C retentiuam.duas primas vocat localiter muta
tiuasquasauxiliu recipereaficcitatedicit.ppter mebri fu/" ftentationem qug
in motu cft ualde necelTaria.na cn humo ralis fluxus fucrit in fuba fpns feu
ipfius inftri .phibebit tale fuftentatione qualis a ficcitate acquii
ttur,retent{u2 aute uir tuti cpnfcitex coftridione que ab ipfa ficcitate
acquirttur. Digcftiaa zuttm plus mdfgct humiditatc; Oftcndit humid/tatem
fcruirc digeftiuac.Et patet.. Cir ' Dubia. ca hoc funt dubia muha, Primumuidetur
cj> caliditas no feruiatomnibusoperationibuselTcntialitcr» Primo quia
caliditas eft naturaUter impeditiua operationls naturahs.er go non elTentiahter
feruitoperationibud oium virtutu. afsii ptum patet primo deopcrationibus
virtutis retentiua: qux plus perfictuntur quiete $ motu , cum igitur
caliditatis fit naturaliter moiicrc fequf tur &cJtem quia cafm naturalic
mouetfolumadvnadriamponiSjfcd virtus atcra^fiiua Sd expulfiuainditferentadoes
drias ponis mouent ♦ igr 5^c. Etpcrfirearguitci>carmeftimpeditiun
operationis dige^ ftiu3E,quia calor naturalis eft dirfblutiuus 8c conuerfiuus
rei in naturam fimpUcc,digeftiua vero no.No igitur feruit turaliter caliditas
{5c:elTentiaIiter,fed potius cftentiaPr impc^ dit digeftiua.Cofirr argui pot dc
virtutibus miniftratts» Ite nonapparer<j» dLiabus virtutibuscontrarijs ficut
eft attra> diua5^expulfiuapoffitidcinftrm elTentialiter conuenirc.
quicqu]d.n»naturaliter conucuit vni contrarioi^ contrariac alteri,fifr quia
contraricoperationes vnr indigeiecotrarrjs inftris. Secundum dubiil.Non vr c^
frigiditas fit oibus virtutibuscontrariacfrentiaUc, Primo quia quod vm co
trarioru eft eltentiaUc cotiariu,non eft alteri cftentiaFr con> trarii1,fed
potws conuenicns alteritQiiiccid»n»eft per fc coc ruptiuum vnius contrarfoi5?,eft
per fe alterius conferuatiufr» Ite quod clTentiaht' concurrit ad eflfe alicuius
non eft illi con trariu,fed frigus efifentiarr concurrft ad eflfe cuiufcunc^
vir/| tutisnaturalis.quiafrigorcdebite commcnfurato integrac CopPo 8C
tepcramentu qua confcquit virtus,idco &c. Ter tium dubiu.No vr q^ocs oponcs
virtutu naturalio exiftat pcr motu» Primo quia motu8 fptis in o^onc attradliu?
ec cxpulfiuaceftojjo virtutis nacuralis , 8C m non apparct q> (jt pcr
motu*cj) fi conccdit eiTe pcr motu qram de ifto , ^ dabit.pceflfusininfinituin
motibus talibus, Sccudo ga opo virtutis retentiuac ppdx falte pot ffcri finc
motu oBtj aut organi,ideo dCc* Qiiartu dubiii»N5 vr cp ad rctinedu frigiditas
faciat iuuamcntij accntaPr,cD c;^ villos fecundu n gurabonf copr^henfionis difponat,
Primo quiatalis figuj ra villoijzcft eficntiaPr requifita ad retentionc , io
gccjd e ca effcntialit' iftius bonx figurationis eft per fe ca rctentionis, fcd
friditas cft hmoi.igit 8Cc, Ite ppararc inftrm fcntiali^ f riditati /ed hxc
pparatio eft aliqua opo ♦ igit ^Cc^ Ice fi hoc accritalitcr cofert ad
rctentione qa pracparac inftrm tali pparationc cfi ta caliditas ficcitas inftrm
tali pparationc pparet qua fua opone cuftodit fcquit ta caljdi^ tate ficcitate
ad retcntione coferrc accntaliter ct no cflren tialiterJtepIus concurric
friditas ad rctentione caliditas confcrt cflfentiafr ergo 5c:
friditas.afiumptLi patet , quia tps qetis in retentionc eft maius tpe motus quo
operat friditas Quictado, Qiiintu dubiu.Qno f riditas iuuat expulfiua p Wbetido
diflforone vcntofi^atistcu ventofitas Ipcdiat cxpul fione: vt patet in colica
vetofa,ut colligf 1. 1 tf.tertrj.ca.de co lica- Itetuncin colica
copctcrentcfbaria vcntofa, quiam^ uarcntvirtutecxpulfiua. Itcaadifficiliuseft
viriutf cxprt lereduo futSta alijs partibus $ vnu trfi . crgo difficilius cft:
virtuti cxpulfiue cxpellerc vcntofitate 8C alias matcrias cx> pcllcndas ilUs
finc vent6ifitatc,«Si per confequcns vcnto fitas no iuuat expulfiua.Itc qtum
Frigiditais infpiflfando ve/- lofitaterefoPonc ^hibet.tmalias matcrias
ingroffat 5(:ng?t inobcdicntcs refoPoni facit,& per confcquens cxpulfioncm
ImpeditrSiPrficutyiUumlatitudinakm conftdngcndo ro' Fridltas an virtu tibus na
turali^ bus con trariet, A V I C E N N tentiortem imtatjita
tranfucrfalemetiaconftringendo tcte^ tionem iuuat fimul,igituriuuabitretcniiuam
Sc expulfiua. Scxtum dubium cft,quia de caliditatc innuit Aui.cj» eileii
tialiter concurrit ad oes operationes virtutum naturalium, de f rigiditate vero
dixit folum accidcntaliter,de ficcitate yero non dixit cj> efifentialiter
nec accidentaliter, quauis di^ xeritqjeftnecclfariadupIiciter^An ficcitas
eirentialic vc! accidcntalitcr conferat» Septimum 8C vltimum dubium^ Videtur
digeftiua non magis indigeat humiditate qp fic^' citate»
Primoquiadigcftiofecundum plurimum infpiP fando procedere deber,fed magls ad
infpififationem cofert (iccitas humiditas.ergo plus indigct digeftiua ficcitate
qp humiditate. Et proifto videtur fentcntia Aui. i j.tertij.c».
dedebilitateftomacliiivbi voluitdigeftiua confortari fic^ citate.Et GaP.^J.de
accidenti.Patet ctia experimento in opc tatione,quia fecundum plurimum
digcftiuam 8C digcHio^ nem cont-ortantia>S:^adiuuatiafunt cxiccatiua,vt
pipercin namomum ahfinthium mcntlia.&fimilia» Soluendoigi tur hacc dubia
oportct per prdinem refpondere. Ad pri^ raum ciicitur (]> caliditas
cfientialiter feruit omnibue opera tionibu5,ideo didum eft in littera cp eft
rnftrumentum ma xime proportionatum anim;i:,c]ui3 maximc operatiuu , fi^
cutanimainterformasmaximeoperatiuaeft,tn etia fpu* cft inftrm cum quoaia
operat. Et cum arguit cj) no. Pri mo quta caliditas naturalit impcdit
opeiatioucm virtuti» rctentiuxamoctjacuiuslibct yirtutis.Dicenduq^ licetcali
ditas fubaliqua menfura (?K:agcns vt caliditas abfolute fic hmoiopcrationum
impeditiua,fub mcnfura tamcn ^ppor^ tionata naturae ^^agens vt
naturalis.quia.f.diretfla a natu^ ra no eft iftarum operationii impeditiua,imo
.pduc^liua. dicit ulterius muho plus operatur uirtus rctentiua media te
calorctempore quietis q^ mediante frigore.non.n.fit co^ feruatio villorum
iranfuerfalium mcmbriin debito C\tu8C figura ad ietinedum,nifi propterdebitum
modum iStrappW cationem fpiritus ad inftrumentum,fecundum exigcntiam illiusf
figurationis 8C conferuationis eius.ExempIum deaiic volante 8c tenentc alas
expanfas,& de hominc tenentc bra chium elcuatum;quia notabilitcr
debilitatur fi pcr tempu» notabilc teneat,quod non accidit,nifi propter multum
cort fluxum fpirituum ad mufculos 8c laccrtos in tali fitu figcn'' dos.Nificnim
virtusad hanc opcrationem fpiritus tranP' mitteret,qui refolucrcntur non
accideret fatigatio» Et pef idcm patet ad confirmationem,quia quamuis calor
abfoltf tc fit inclinatus ad unam differentiam pofitionis tantum,uC tamen
naturahs fuxanimoeinftrumcntum eft motiuus 8C inclinatiuus adomnem differentiam
pofitionis : ficut patcj in motu voluntario animalis,qui fit mediantc fpiritu.
Ali? tamcn dixcrunt calor clcmcntaris inclinat folum feu tiuus cft ad vnam
diffcrcntiam pofitionis.fcd calor natura^ lis non eft huiufmodi , eft cnim
compofitus ex elementar^ & ccElcfti.Et hsec rcfponfio poteft haberc
intclledum bo^ num.Etdiciturcj>eftdeintcntione Arifto.inlocis plerif<5^*
Etpatctpcridcm refpondendumeflfe ad argumentum digcftiua virtute.Q^iomodo autcm
virtutes iftgc.f. cxpu»* ua 8C attracftiua fint contrarix.quomodo etiam eodem
pcramcnto 3c inftrumento poflfint perficerc opcrationc» fuas:dcclaratum cft
fupra capitulo de mcmbris» Ad |f^^^ cundum qualitcr cflict refpondcndum
fccundum viam^o ciliatoris differentia.^i i . vidcbitur infra in finc
capitul^y^ ceflfiftetcnimfrigiditatem noncflfentialiteromnibus virfj
tibuseflfccontrariam. immo cflfcntialitcr ingredi ali^"^. opcrarationes
naturae»Sequendotamenfcntcntiam ^^^' vt ucrba fonant , ncgatur quod quicquid
eft unius con^ trariorum corruptiuum eft alteri conueniena 8c eius cof»
rcruatiuum.Pateteniminmoraiibusq^ uirtus 8C op^^"
fccundumuirtutcmeftutriufqj cxtrcmi corruptiua» Pa^^^ ctiam <j)omnis
qualitas multum immoderata dcftruit a uirtutiscuiufcnqp*Weononoportctq>
fialiquid uni uirtuti ut expulfiug illud fit conferuatiuum ^^"
tiuncontraria,Cattra(fliux, Contra.gcQd ineft eftcnti
k.KfaU^ercompecitatt«<fcius.er3o remouetur ab expulfi. 9 clTeni.aUcet
concurr.t ad elTe 5:c.Dicunt quidam negacio fo u.n,cc.dencal.ter
concurrere,quiafolu concurrit adhoc vtcaloremtemE.c,&admenfuram vi.tuti
proportionaca perdacat,aute.,amin'trumencuaIiquomododifponat,quo pofteav.rtus
ficd.rpofita mediante calore vt inftrumento ad.ones producat Sc non mediance
frigore. Alij dixeru« «i aZ,f, ^"8'*"' ^^"'"^
difpofitiuafuble ou,ir, ?,rp r '"P"'
Y'«"'">nimf,ficutcaliditas &alia:
curt.tadeirecu,ufcun.i,virtutis,itaetfamdifpoficiuec6curv
ntadoperari.Omnis.n.operatio virtucis eiremialiter prae/ «.ppon.i fab.e,flum
difpofitum perfrigidicate ficut per alias qual.iatcs pr,mas,cum quo tamen ftat
<j non concurrat ef. fea.uceirent,aI<teradoperaci.EtdehoJpoceft poni
exem. plum,qu,aman.fefturaeftq,fp5s natutalis eflentialiterTo curr,c ad e.re
v.r.ut.s animal,e,non tamen e.rentialite & X
fcaueconcumtadeffcveloperarivirtucis aniS S^n,t .amcneirc fpi.s ani.naiis
eirentfaliter prcefupSpirimm a...malem,ua&operationesanimalese(renX r^ ™fr
ponunt operationes naturales. ContM n,.;, fi ^ P"^.* I^P
ctrot^^iTi'''''^'''^ wsTor!,lT''r'""' ""'"^''■«tcm,
tunc omnis ui Zf^^c^Z. ^^^^^^^^^ liueen?. T T'^" 'fficiecis.ergo omnis
operatio effe tTjt^f""T'T''^"^^^^^^^ ^'o iftodicvtaft «ftmXntum
Scd"'^?! "f '''"""^'^'^ "°" tan$dnans
«i"W.Dici ur oi ,„n ^ P'"' ter. «iumcS^mmt
"""''/P"^"""" virtutum natura.
caufxemSn rquffe",'^'^^" '^^"°'« circunftati5
«"Snitum,vtpX;^Zt^^'£°*-P«'cedereturin jcs ffunt per motum forma .t^T qu
^inr""" '""^ "P"»"» Krars^^^^^^
^"^«^mficperZmm^Xer''"^""»"^^ ^n.mad '*->e5.
'ffeaiue.Sm'ili,™:ria~^^^^^^^^^^ fpSs
«n$ca..fameae<ftiuamaSS^'^"^^B'^''^''"«c.
«umlocalemqusemifcecur&ptlT^^^^^ "PcratioiftarumfitpermoturformJn "
fpofitiue.Alnfacilius dicunTttSL" motum .i.concurrentc moc?quiVno?,
Tv"°"^' ff"nt ^■n eoncurrat motus fpus inftruSoWe.^i'''"'
"P"»"» rre^«"^f T'*-"cpatet
argu":^tum"^r^^^^^^^ brum a?'^["PPon«t motum obiecfli^ attrahifl
DicuntquTdam^^^^^^^^^^autconfecutiuc: «"t «-^ic^tult^^^^^^^^^^ «yientum
quo virtust virtutr,quar non eft tnTr^
tioquaorganumcftonl"^"''^"?'^^"'."' "^^"^
Pf^Para" qmafngiditasnoneft^ formalitcr produdiuri tationemretentiuam
" "t"»" quoattigit vinusoo. ^utcorpore frigido
produHr^'?"'* '"^^'^"f^fngidita^j^ *antc calorc 8c fpri^Ncr ^^'
^"''"^ actum.retmendi,fed Paratioorgani formalitcr ad ^"giditas
formaliter pra», »'8*nu«i fpiflfitudo &
conftJ*^^!"^"'^""^>^^ pat«,quia illa e
^°"ftantw,ideo frigiditas accidcnu! D O C. VL Ixtcf fcmlt
attracrrioni\Contra quia per idem ficdtas fetuirct retentioni
accidentaliter,quia neceft inftrumentum quo vir tus actingit operanonem
retentiuam ncc ell formaliB ppara^ tio organf, Pro ifto dicunt conccdendo q,
ficcitas qualita'* tiua non eaentialiter feruit retentioni,fed folum
accidentalic ficut frigiditas,licet benc ficcitas fumpta pro fubicdi cofta/
tia, Hxctamenrefponfio non videturomninoconfona di (fcis Aui.dum enim loquitur
de ficcitatis feruitio nonaccipit ficcitatemprofabiediconftantia,fed pro
ficcitate quahta ti U3,nam cum fupra pracmiferit his virtutibus quatuor quali-'
tares feruire profecutus eftpoftea declarando figillatim p quxlibet iftarum
qualitatum difcurrendo» Ideo dicut alq probabiliter negando confequentiam, Sc
conccdendo et fic^- citas eft inftrumentum quo virtus attingit operationem
re> temiuamJmaginandoq^ficcitasfub aliqua menfuratami fpil C0 in organo
cfFediuc agat cum calore ad rctencionc,ita q> fpijs ille fimiliter 3c
membrum fimul cum ficcitate fua et calorefacitoperationemretentiuam,fednon
frigidus vtdi/ cflum eft,licet aliquo modo inftrumentum prgparet 8i calo/ rcm
ad dcbitam aequalitatem reducat. Alij dixerunt cp io
frigiJita3peraccidensiuuatrctentionem&: non eflfentialic,
quianoncftammgnaturaleinftrumentum adogoneprodii cendam fediuuatproqptoreddit
inftrumentum^pififumd^ ilIudmdiuBretinet.Sicutaptansmanubrium mallei velfc>
curis feruitmanuiperacciclens pro q^to aptato manubrio nielLus poteft manus per
fecuiim incidere.Sicut in fangule Huente ex vcnis fortc frigus congelando
fanguinem ad extra venientem feruit retentiuae accidentaliter,n6 quia eo
media> te efficiat virtus adum retentionis ,fcd quia fanguine fic in.»
grollatovirtuscumfuisnaturalibus inftrumentis ipfumfa cilius rctinet, Ad
argumentum igitur primum cum dicir^ Talis bona ffgura cft ciTentialitcr caufa
iftius retcntionis,fecI frigus eft eftentialitcr caufa iftius
bongfigurx.Ncgatur^e cn! caufa iftius fpiflitudinis pcr fe,fed acccidit ad
illam fpiflTatio^ nem fequi illam figurationem»Et pcr idcm ncgatur prgpa rarc
inftrumcntum infitfrigiditaticflrcntfalitcr,licctcnfm in fpiiTare inCn
frigiditati eflTentialitcr^non tamcn ineft cffemh/ liter fibi prgparare ad
rctcntioncm,vt patct. Ad conffrma tioncm
dicitur,q,idcofrigiditasaccidcntaIitercS;non cflfen>» tialiter feruit,quia
prarparatinftrumcntum fiuc organum,(5^ cum hoc non eft inftrumentum vel cura eo
non conuenien^! natura attingit acflum retincndi»Sed fic non eft d e alrjs qua'
litatibus.Vofl[et tamenconccdiq,omnis qualitas prseparaa inftrumentum inq^tum
eftinftrumcntum praparans acci-* dentalitcrferuitjlicet fccundum aliam rationem
feruiatceti tialiter.Ad aliam Conffrmationem ncgaturargumentum,d^ vlterius
dicitur,c;^ licet tcmpus quicfcendi in rctentionc fit maius,non tamen tempus
quocaloroperatur cminus,quia tempore quietis virtus retentiuaacflum iftum
rctinendi mc/ diante calore operatur, Ad quintum dicitur q, licet ven>
tofitas fub aliqua $titatc 6C di fponc iuuet cxpulfiuam quia ventofitas non
plurimaexiftcns ncq^ nimig groflTiticifacilc recipitimpulfioncmj&ffta
rcccpta impcllit matcriamcui obuiat.Multum tamcn & groflfa non iuuat, fcd
cxpulfiuam impcdftprohibcndodebitam conftricftioncm villorumlatl tudinalium
quxin cxpulfione eft ncceflfana fua etiam multi tudinc SC groflfftic virtutf
rcfiftendo ficut apparct in colica» Etpcr idempatctad conffrmationem <j,
cibaria ventofa poflfunt intantum multiplicarc ventofitatem vt non iuuct,
fedimpcdiatcxtcnfionem^Conccdiiur tamenq,in aliquo corporcaliquando expulfioncm
iuuat ficut cxpcrimentutn oftendit. Ad aliam conffrmationem dicitur cj, virtuti
ali/ cui facllius cft cxpellcrc duoobiecfla vnum illorum tantii cacteris
paribus,<&: hoc non eft quandoVnum illorum iuuat ad cxpulfioncm
altcrius,ficut in propofito iuuat uetofitas ad cxpulfioncm iftarum
matcrierum.Etdc hoc excmp'ahebis plura. Adaliam conffrmationem poteft primo
ncgaricb cjptum vcntofitatcmingroflfando5^ cius rcfoPoncm prohT bcndofrigus
tuuatexpulfiuam,ctiam tantuiualias materia» ingrodando ffgit,quia matcrw
vcntola cft paflfibiIior,«iam P I M I C A N. qulaingroffanJomatemm nonfemper frigus
fac/t cam re filtentem expullioni,immo pcr /ngrotlatioiiem quandoquc ipfum
facit lefolutioni paratiorem» Ad aliam confirma^ lionem negatur cp ficut villum
iatitudinalem conftrmgedo iuuat expulfionemjita conftringendo tranfuerfalcm
iuuat rc tcntiuam.Et hoc fi intelligitur vniuerfaliter^Coniingit cnim
frigiditatcm concurrerc villo latitudinali dC non tranfuerfalf velfaltem non
acqualiter vel ccontra.Similiter q^tucuncpoc curratflat tamen virtutcm
intendere expulfionem 3c no rc> tentioncmj&tunciuuabftfrigiditas
virtutcm expcllendoet no 1 rctinendo.Conceditur tamen ficut fiigiditas cft:
apta iuuarccxpulfiuam itaetia retentiuam.Ethocnon rcpugnat ccitas jji^c^js^
Adfextumdubium.Dixcruntquidam cj» ficcitas P^^^°
noneflentialiteringrcdituropcrationem ipfarum virtutum )us na ficutnecfngiduas
ad intellectum Aui.quia ficutfrigiditas ''^.'"^ non ingreditur operationes
naturx tanq? dominans inftrm, ediat. folum tanq? fubdominans,iia ficcitas. Bt
queadmodum ncccffaria eft frigiditas,vt tcmperct calorcm 6C ad menfuia natursc
proportionatam perducat,ftmiliterficcita8» Et ficut frigiditas operationes non
attingit naturaks tanquam debi^ tum infti umentum, fed folum inftrumcnium
aliquo modo prxparat vtipfa natura per caloiem acflocs fuas peiffciat, ita
fimiliter ct ficcitas. Et cx hoc patct quare no dixit. Aui»
ficcitatcmingredieftenrialiteropcrarioncs naturse qjuisdi'' xeritipfam e(Tc
neceftariam.Caufa autcm proptcr qua non dixit Aui.ficcitatem folum
accidcntalitcr feruirc ficut de fri/ giditate vt dicunt cft.Primo quia ficcitas
non cft qualitas ita nociua dC repugnans naturaficut frigiditas, tum quia non c
qualitas ita a(ftiua,tum quja non cft per fc &immediate ex/-
tinc^riuacaloris quicft qualitas naturac conuementi(Tima fi/ cutcft
frigiditaSjpropter quod cum nialori mcnfura ficcita/ tis potcft ftarc fanitas
frigiditatis,maior ctiam mf fiiia fic citatis concurrcrc potcft ada(flionc8
frigfditatis . Vnde fri giditasficcitaticomparata dicipoteftaccidentalitcr
feiuire, 6C ccontra ficcitas cflfcntialitcr.Si crgo audorcs aliquando ui fi
funt dicercficcitatcm accidcntalitcr fcriiirc intclligunt no ficcitarem
qualiratiuam/cdfubicdi conftantiam.Qiiatum autcm ^itatis contincai haec
refponfio vidcbitur in qu? ftio^ ne* Alitcr&probabilius
vtcrcdodicipoteftq>ad hocut aliqua qualitas cffentialitcr fit diccda feruirc
virtuti no opor ter ipfam tanq^ dominansinftrumcntum in organo illi fcrui
re,fed fufffcit animam mediante organoiftam opcrationcm pcrficere per illam
qualitatcm informato dC rationc qua tali qiralifate infbrmatum. Verbi gratia,
q^tilcunq? in mufculo (dominaretur humidiias fupra ficcitatcm, mufculus tamcn c
rctentiuuspropterficcitatcm 6c nonproptcrhumiditatcm, cuius fignum cft,quia
crefcente ficcttatc fortificatur rctcntio 6c debilitatur ♦dum intcnditur
humiditas,licei fignum no fit efficax.Quiaigitur villus
tranfucrfalisretinet,quia tanta fic citatc, &non quia tanta
humiditatcinfomiatus, idco ui^ dcturq>ficcttas
cflicntialitcrtngrcdiaturopcrationcm rctcn^ tiuam.Non fic autcm dici potcft dc
frigiditatc. Nullum.n.or ganum attrahit rctinet digcrit vcl cxpcUit^quia fit
frigidum, fcdquiatantocalorchumiditatc vcl ficcitatc informatum» Dum igitur
dixit Aui.ficcitatcm cifc ncccflariam, voluit ea tffcntialitcr feruirc
&c.nam pcr organum cius mcdiantc fic-^ citatc ali$ oppSncm naturalcm attingit.
Ad vltimum.Di citur cb digeftiua Idiget magis humiditatc.Primo quia obio aum
qiiod propric digoni fubiicitur cft humidum. fccundo quia operatur per calidum
multum quod humido confortar, tcrttoquia humiditas rcddit digeftibilc
pafifibile altcrabilc aequabilc 8c permifcibilc , quod rcquiritur ad
digcftionem, ficcitasvcroecontra^qiiartoquia humiditas iuuat adfacilc
penctrationcm per viasanguftas , quod frcqucntcr rcquiric |n digonc vc i chylo
digercndo i hcpa tc Sc ad facilem figura> tionemS^tcrminationcm adquam digo
ordinatur .Etfic humiditas multum cft ncce(Tar"a ex partc obiec^i SC
inftru^ ^etiti. Ad argumcntum ^giiur dicitur ad infpifistio"^ quae fif :n
digonc plu<i opcratur fccum cp hum^dum efFccfti/ Uf fcd difpofitiuc &
materialitct magis humidum,Et cft « A V I C E N N pofitio antiqua» Vel dic
abfolutcplus depcndet infpilTat'o quac fit in digonc ab humido q^ a ficco quia
totale pnnciprtJ palTiuum in digone eft humidum,fed non totalc efficiens >n
digone eft ficcum,immo in hoc plus 3c principalius opctac calidum . Vcl
abfolute negando ifta cofequentia.digerti<> infpilTando ,pcedit dC plus
ad ifpilfatione facit ficcitas hui ditas .ergo plus indigetdigeftiua ficcitatc
$ humiditate.Fcr fimile.n.probarcturqjattracftiuaplus indiget ficcitate^hu
miditate,quia attractio communis conftringcndo obicduin procedit ,(S^ fecundum
illam conftrictioncm plus operat fic^ citas .igitur «&:c,Licet.n.magis
confcrat ficcitas ad infpi^Ta'' tioncm humidi Sc q^tum ad hoc magis fit
necclTaria , qfuutn tamen ad alia neceftaria in digone magis feruit humiditas.
Ad auctoritatcm dicunt quidam cj» iftalitcia corrupta ert, fed debet dicere
humiditatc, Altj dicunt q> iuuatur ficci^ tatc.i.remiffa humiditatc,quia
oportct in digonc humiditaic ciTe remifiiam aut diminutam rcfpcctu caloris t ui
dcbcc liu^ midum regfarc, Alitcr iuuatur ficcitate.f.extrinfeca pac^* dens,quia
congrcgat^St: vnitpartes ftomachi,vnde conforia tur calor,fed iauatur
humiditatcintrinfcca pct fe ♦ Et pcr \<^^ patetcj) confortantia digonem funt
fecundum plurimufic^ ca5^calida,tum quiaficcitatc ftypticant , tum quia fupcr'
fluas materias humidas quxfrcquentiiTimc funt caufa deb^ litaiis digeftiux
confumunt» Pofthxcautcmcum mtcr qualftatcs acf^iuas
&:pafliuascomparauensinquantiim iftar uirtii reseisi'ndigent,reperies
uirtutem retcntiua plu^ indigercficcitatequam cah'di'tate,coq? tepusirt quo
quiefcere debet uillus reten tiuae maius eft tc porein quomoucri dcbct uillus
qui fccundum amplitudincm tendit ad conftringendum.Nam tempus quod cft ad
mcuendum cft illudquod ca liditatei'ndigct,8Ccft brcuc8<:totum reliquij tc^
pus cius o^6ni'scftadtenedum,ctadquicfcedii* Oridit comparatluc qualitcr illg
quatuor qualitatcs iftii virtutibus feruiunt.Primo quac plua rctcntiug .
fecundo qu^ plus attractiug.tertio qu^ plus fcruiant cxpulfiu^.quarto qu*
digeftiux.Partes patet.Primo facithoc» fecundo cxcplari^ decIaratj^S^ fecundum
quofdam corrolarium infert. ibiL quia pueiorum.l Dicit primo <j> poftca
qua dicta funt dc fcruitio iftarum qualitatum abfolute fi intcr fe comparaucrf
iftas qualiiates cptumadmcnfuram qua illf virtutcs ciiiin^ digent inuenies
virtutcm rctentiuam plus indigcre ficcitaf': q^caliditate,quiaretentiuaindiget
ficcitatc proquiete vil^* tranCucrfaliSjCaliditate vcropro motu eius indiget ,
fcd lot^^ giori tcmporc oportct quiefccrc uillum tranfuerfalem 9 «"^
ueri.ergo magisindigct ficcitatcq^ caliditaic. Etquia puerorum coplcxio plus
dcclinata^ humtditate,! deo ufrtus haec m cis plus cft debi I<^' Dicit
fecundo cx illo apparct caufa quare in pueris hfc^ virtus eft dcbilior ^ in iuuenibus
, quia complcxio eori^^ eft humidior complexione iuuenum , idcofortiorcft
rctcnii^ i^a in iuuenibus,c5^ dcbilior in pucris, Attracfliua ucro pfus indigct
cafiditatc quan^ ficcitate quoniam calidi tas adiuuat in attrac^K^^ «n co quod
maior pars fu^ operationis cft tnoiJ^ «■e,&:plus necefl^eeftcimoucre
partcsfui inftri^^ menti quietas feccre,et cum ficdtatc ftr/ngef^ H^cn.uirtus
non tatum indiget multo motu plerunquc etiam motu indigct uchcmcnti\ Dcclarat
idcm dcattractiua.Et primo oftendftc|» pJ"^ 'Jl^ digct caliditate $
ficCitatc, fecundo fubiungit quandaffl o fl:iactionc F E N. I. ationi^al %
retentiuam.tjuia maior gfope tcr ia ratk> n m ■
'^""S"«-S"bdit etiam , & piteft poni io
o„goil\::;rim"™ "°" t""' '"'2« -o-mui vald?
forti^f^eaur-T ^«1"^™" 'ndiget mo. digetcai re^te '^'"^P-"*
P'-*- queadmodummagnesattrahitfermm,autimpll calorefioit mlampade
attrahtturoleumiicethoc parstertu reducatur neceiTano ad .mpSum A'.«io rnr'
««'ScaateMmmoeftXer ^<n, ibiLCumergoT.
DtfSn'""''?"'*'^'"^'-'"''^^» efttriplex.V^u.neavkm
SeXmrf?'".5" 'r""'^'°'''' ■asocculta.ficutvirtusquama^n/
^'"^'^ fiue.pprie. eft vacuua; vel ne detur vS'?"''"
f^^-.f^cundS mfttumento quod pueri vocant^; i™' -"'f 'l"»
"umprinciprumartradS 'ft '^" f^'^'«'°l°-'er' •nlampadeadlycinium ni '
> atttahitur oleiJ quxflt ad rep!e„"u e5 «Jum attrahendoorm ad (t. '
'"'^'' ''^ 'Pl^^net.quia cali> ';moleifacitafcJS:^;r:f,!?°^^^ rit
^P^usindigetfrigiditate^a^^^ tJV^ tempus quiefcendi in Ve .ti.neVl^ ' ^e>
^ftquietareigitur &c. Item ^ „.1 f ^ ^"^'^'^ ^ ?;>tumtuncpropterquietemdefe^
propte' ^^fng,d,tasperfe ingrcdietur opus ^Hgiditate,cfc tranfuerfj
;^q""-'torganum in quofundatur o ^^"s ^^dus cX: hun!^ r "1
^^"^«"natur iiccitas.d: fpug Tj^''^^^, ^^f* Ite.^ in at i^"^*^
/iccum,fimiliier orJ^^t^''^ ficcttas qux eft tan^" ^"^"^ ^eruit
calidiras qux cft a P3 fit temperamcntum ""^^ '^^«'""i
dubiun, eft. Bt tionem & motum 1?'^ ^'''^us operatur in membro ^.^"'^
;ate pro quiete ca 0?^.'''^'* dicimus magis ind.oe,^'":
^^^.q>retentiuainputf3?r?p"'-^"^ (luartum dubife' 2^'itancumfuffxitpr?cif'^°"'°^$in
iuuenibus, pV^e ^//^mmimmutatiuaf^^ virtus retentiuain uue>
♦^^So;5t:retentmapIu8fuffi";" ^f""^ immutatiua iuuei
"^citretmcrc. Iteminpucrof, D O C. VI. 6^ 110 fimplidter efl virtus
retentiua proportionata debite Cux cJ/geltiuaElicutiniuuene» ergo /icutfe liabec
retentiua pueri ad retentiuam iuuenis,fic digeftiua ad digeftiuam , fed non
eituebiliordigeftiuapueriq^iuuenis^ergonon eft debilior retennua» liem m
corpore fano limpliciter a principioge nerationis vfc]^adiuuenrutem
permanetdebite proportio^ nata retentiu? digeftiua%ergo vna illarum foriificata
oportet tortihcarial,am,quia aliier non feruaretur proportio, fed ac>
cedente luuentuce brtificacurretentiua.ergo 5c digelliua q^d non videtur
concedendum. Quintum dubium . Non vi. dctur verum ^ atcradiua: fit magis
necelTariu moucre Dtes fui inftrumen£/,q^ ipfas quietas facere.Tunc enim virtus
ac tracinua haberet quietareorganum fuum,quod non eft veri> limile cum
attracftiua: virtutis fit tantum attrahere Sc mouc re.fct per ,dem videtur q,
non habeat cum ficcitate ftrinffo rc quia conftridio non fit nifi per uillos
latitudinales aut traf uerlaies qui non funt inftnimenta a ttradiux virtutis,
Se>c tum dubium.Non videtur q, Aui^fufficienter enumeraueric caulas
j^priticip,'aattradionis,quia prsetcr caufasenume^ ratas aliae videntur caufx.
Primo.n,apparet q, ficcitas at tradiua^uia videmus fpongiam ficcam & ianam
attraherc aquam&lium,daora.^'ta.Tienhuiufmodi attractio non 13. hlH^
"'^ 'u^'?" fpecif;ca.Mirum.n,cfrct fi om^a ad prohibendum
vacuum.nulla.n.inierueniente caufa cxirl fecaiiioue,iteexperimur cj, fi vna
extremitas fpongS tan' git aqt,am ubic^ tota fpongia repleatur aqua Jtem
fi^^^^^^^^^ liccum tacile humiditacibus repletur^prima tertij»cap»de fi/
gnisfumptis exvelocitate^-tarditate alterationis cerebri, led iioc non
videtur,nifi quia a ficcofit matericru attractio nec in a ,am caufam reduci
poteftjgitur 5Cc. Itcm prxtc^ caulas dictas attractionis
reperiturdoIor,vt'tertio techni 3c non poteft reduci adaliquod iftorum
principiorum» Simi Iiter attractio fit a fimili, vt docet experimentum de virga
6^ cipuearborisauellanaefciiTaper medium fecundum longi/ tud,nem,qu,a partes
illae adinuicem mouentur ita vt vna vl deatur aham trahere,& hoc non
videtur reduci nifi in forma lem fim,I,tud,nem» Item vnum contrariorum
naturaliter fugitaliudvelcxpellit^ergofimileattrahft fimile, Similid quot modis
conuenit fiert vnum oppofitorum tot modis rcli quum,fed pluribus $ iribiis
modis contingit fieri cxpulfio^ riem.ergo Sc retentionem.Et pcr illud medium
concludi pof fet c^ trtbus modis Uis non fit attractio,quia tunc fimilicS bus
fferetexpulfio.fqualitate, vacuo,&forma fpeciffca,q^ non videtur efie
conceiTum. Septimum dubium eft. Vidc lur q, a vacuo non ffat attractio. Primo
quia illud nec cft nec naturaliter efle poteft» Secndo quia cuiuslibct cffectUB
pofitiui debet efife caufa pofiiiua.igitur attractionis que ff t a vacuo aliqua
caufa eft pofitiua,^: non vacuum vt patet erit igitur principium eius aliqua
qualitas manifcfta» vcl occultii aIiquodprincipium,Non primum,vtpatet
difcurrcndo Sl diciturfccundum^tuncattractioquaefftavacuorcducitacf illam quae
fft a forma occuIta;5^ fic attractio q fft a vacuo rc ducitur ad formam
fpecificam vel virtirtem,^: ci^ attractia omnis qu^ fft a calido reducatur ad
illam quk fft a vacuo fc quitur attractio quae ff t a calido reducitur ad illam
quc fft a virtute vela forma fpecifica» Odauum dubium.Non ul detur q, attracdo
qux fit a calido reduccnda Citid illam qux nt a vacuo, Primo quia nulla videt
efie caufa ^ptcr qu5 lu necefifarium aliquid moucriad prohibendum vacuudu oleum
in lampade attrahitur a caIido,tunc cnim illud olcum fubtiliatur &in
uaporem conucrtitur,cSi: per confequens ma iorem occupat locum.nulla.n» videtur
caufa neccflfitans tno/ tum olei adprohibendum uacuum» Itcm, quia qua ratioe
mouetur ad lycinium inflamatum olcum tt\ lamDad retur etiam nutrimcntum ad
mcmbra au» a n-.u^ turadproh,bendumv~&fic^i!rn;^^^^^^^^ tJebtte m
agrotanteuel eonualefcente nun$ ^embro deff'
ceretnutrm,entuincomwfententiam.Aui.fect1daqrticaf. deregimineconualefcentium,
Vkimum dubium.Qi«Te PR1MIGAN. nonitadixit Aui. ctvacuumfunctumcum calore
fottlusat trahitficut dixit dc viitute.Et fimiliter etiam quare virtute
iun^flam cum vacuo ad l^onum renfum non dixit maiorem faccie attracdonem ficut
dixit de calore. Item fi virtus iu (ftacum calore facitatirac^cioncm maiorem
vtlfo: iiorc,hoc non eft nifi quia plures attracflionis caufac fimul iunguntur*
laitur iundis fimul vacuo calore 3C virtute fortillima er^t at
t?aaio,&:ficin febricitantibus febrehecftica deberent mc^
brafortiilimeartrahere,cumomnesillg caufxfint coniun> dc,quod efl: contra
experimentum, Ad h?c dubia per or diiiem refpondctur, Primum iftorum
refpondendo dici> turc^argumentum Aui.beneintelledum eftefticax»Nana
cumretcntiuaindigeatquieteoportuit hanc multam quietc per(ici,vel frigiditate,
vel ficcitate multa quoc vtrunq? iltoi?t
habetfigere&quietare^Nonoportuitautem per frigiditate multam.quia multa
frigiditas debilitat calorem 3C non fuff^ fetitaibicalorfufticiensadmotum
requiluum in retentioe igitur vt motum 3c quietem mediantc organo eodem pollet
natura peificere pofuit in eo caliditatcm fupra medfum , cui non effet
compolVibilis frigiditas tanta quanta requiritur ad fijcionem
multam.EtideoIocofrigiditatis efi:inorgano licci tas
qucfixionemf.^cit^^lilcalidtmi non excinguit. Argumen^ ■tum igttur Aui.poccfl:
ficfortificarf,rctentiua mdiget quietc cum notabili motu villorum
ttanfuerfalium /ed non poteft muha quies cum notabili motu perfici,a frigore .
igitur mul^ taquicsindigetficcftate.Etperidem patetq» nonfequitur, fi indfoct
catore propter motum.ergo frigiditate proptcr qe^ Retetiua tem» Ad fecundum
poteftdiciq, rctcntiua plus mdigerc ind.gcre iiccitatc cp caliditate poteft
intclligi duphciter , Pnmo abfo. plus cali !ate quia ad operationem retentiuam
rcqmritur maior mcn^ State fu ra ficcitatis^p caliditati3.5<: fic non
intelllexit Aui.nec e ue fi ci a?c rum^^^^^^ correfponden. xicatate
J"*"^.^^^;^^^^ naturc in ope> ratiotiibus maior cft menfura
ficcitatis feruiens retent«ug Tn menfura caliditatis fibi ferurens inter menfura
ca fditai is, 6C fic conceditur tetentiua plus indiget ficcitate,quia hcci tas
feruiens retentiug eft maxime inter ficcitatcs feruictcs na turse fcd cahditas
fibi feruien? non eft maxima intcr calidita tes virtutibus feruientcs,vt
patet,licetabfolute maior Iit caii 'clua^^fcruiensretemiuxq^ficcitas» Alitcr
probab.lrima ginaHpoffumu3q>licctinorganoquod eft fnftrurncnumi
rctcnthreoperationis fitabfolutemaior caliditas ficciras, ^anta tamen menfura
caloris non cft in organo illo pofita p operati.neretentiua,fedp.odigeftiua&attrac^^
irnotir,a:ficdea1ris.SngituriUudorganumdebuilfctelk^^^^ ftrumentum folius
refcmionTs mu to minor menfura calo ris fibi fuftecilTct fed non ficc/tatis
jdeo pro operatiotie ret^^^^ tlua minor menfura caloris fuflFccififet huic
o';gano q? i c citatis.Et fic rctentiua vittus minus indigct calore ncc tcCuius
fignum cft,quia multum remiflocalore Itat rei lio non tamen multum minorata
ficcitate^Et tunc patc confequcntiamnonvalerc^Adomnem operationem ca
tanqidominans inftrumentum concurrit.igitur naturap indiget ca\ore,licet ctiam
polTit negari ans.Et per idem pa tet rcfponfioad primam confirmationem»
Similitcr aa aliam confirmationem negatur confequentia, & conceditur
o,adaliquamoperationem plusoperatur qualitas paftma* . ".^^r intuenti. Ad
tertium dubium dixerunt quida cg r eS™^^ membriquo producitmotti
virrus„,otionem^cpetationcm ^equrfitam in ope^^^^^^^^ retenriua.^mmo multo
maior conCurrit ci^titas fpimuum te •pore moi-.oms ^ tempore quietis,^: pcr
confcquens mator mcnruia caloris. Aliter dici poteft,qi licet eodcm ^ ni^
totcmperamento5^c.iniftotamen temperamentotantare f^etctiua
quiritOvmenruracalorlspromotiouc qVanon requirituj'^ pucri^ quictrd
cetvn-camcnfuracalorisconcurratad motione iuuenis . qu etationem. Ad quartum d
cendum virtus retcntiua Ift abfolatt debilior in pucto ^ \n iuucnt-sSi: maxime
rctenti AVICEN 1<4 iia communis vt ftomachi inteftinorum &c.Cuius
fiuTMiri eft,quia frcqucntius 6<: facilius incidunt lieterias SC fluxusa
debilitate retentiue cotingentes licet etiam illud videatur uc
rumdepropriaretentiuamembrorum.Et cum arguiturq> no.quia taiuum praecife
fufficit rcdnere SCc, Negatur afium ptum.Immoin vtroqj,&:maximein
iuueneplus retinetfSi. fuf^icitretinereretentiuacfummutatiua fufficiat
immutare. Manifeftum eft etiam q, aliqua ($titas cibi grauaret virtutc
retentiuam in puero quanta non grauaret virtutem retentiua iniuuene
vndeafacilioricaufaincurrunt pueri vomitus^ fluxus cholericos 8C fimilia
accidentia, Ad confii mationc conceditur cj) in puero fano fimpliciter virtus
retentiua c.p^ portionataopdm^ fue digeftiuc proportione.f.illa qua .ppo"*
tionata efic dcbct in tali ctatc,ei: mcrito complexionis illjus ptatis,ficut
etiamin fano fimpliciter iuuene.<X: negatur con^r fequentia
cuminfcrtur.igiturqiialiseft proportio iS^c.pat^^ cnim q> licet ui pueritia
fit proportionata optima proporiio'' ne iiuic actati debita multo tamcn
abfolutc dcbilior cft dige^ Xliua q; erit in tempore luuentutis.Et per idcm
patct lefpon fioad illam rationem fcu confirmationem» Ad quintutrt dubium
dicendum q» Operatio ad quam orduiatur prinrio attrad:iuaeftattradio,cumhoctamenftatcj>
aliquam aiia faciatoperationem non primo^fcd inq^tum adopcrationen^
principalemordinatur,ficuteftftringere tctinere attrahet*^
6<:circundareipfum cum villis fuis longitudmalibus donec ahciius partis viUi
perueniat ad fpfum capiendum , ficurfa'' tis exphcat Auicc.inlitera*Etfic
conccditur qi duarii diftiij darum virtutum poiTunt operationes effe fimiles,
fed tam^ nonprimg<5<: principalcs vt patet» Ad conffrmationeCi' arguitur
cp virtus attradiua non habet ftringere. Dicunt r^/ ^^j^ ttn tentionem efi;e
dupIfcem.Qijc.iam ffnalitcr ord/nata atf di'' ^
geftiuam,(5<:hcceftoperatiopropriaretcntiup communiset ujtu folum perficitur
tranfuerfalibus villis, Alia eft ordinata 3" ^^^^ attracftionem,5::hgceft
operatioattrac5liuc& perficitur ff^l* Conftiidione villorum
longitudinalium» Ali-j vcroini^ ginati funt cp reteniiua cum villis
tranfucrfalibus feruiat at^ 'ftu tractioni&opereturliora attradionis.Sed
dehoc forte infra videtur, Ad fextum dubium ♦ Conceditur Aui.non fuf^
ficienternumeradeomnia principiaiftrumentalia attractio nis iKut videtur primum
argumcntum probare, A ficco.o* videtur fieri attracftio dc non folum a calido
vrrtutc vcl va^ CUOtSed nominauit principia maxime communia attracti<>
num relinqucns rarius contingcntia, Vel poteft dtci^^ attractionemacalidointellexitomnem
attracflionem a rn*' nifefta qualitate prouenientem ficut eft attracfiio
proucnie'^' a ficco» Alrj dixerunt q> haec attractio reducitur ad ea qu^ fit
a virtute vel forma;fpecifica,quia corpora huiufmodi n^ ca taliter porofa a
forma fpecifica vel quahtate occulta at^ trahuntcorpora omniacurrentia liquida
, necmirari deh^^ mu3 hgc omnia corpora in tali forma fpccifica conucnire,^*
interfe in natura fatis prop/nqua Sc conuenientia funt^StCt'
necdebemusmirariomnes ferpentcs «S^: reptiha omm'a ^ venenofitate
communicare5i:c, Alij imaginati funt q' apP^ catafpongiaaliquaparsacjusc
penetrans inporos ^P^^'^L pellit acrem in poris contctum,quia multum facilitcr
p^»^. bilis c^dC fic remouec faciliter a loco in quo prius erat.Ne
turinteraquampcllentcm&ipfumintercidat vacuuni i^^ fequituraquaipfum
continue pellendo donec fandcm t^> rpongia acjua vel alio liquorc repleatur»
Qiiidam tam^ ^ cnteftificatifuntq>fpongiafuperaqiiam fufpenfa ita^^^^^
fuperficiei aqusc multum propinqua 8C per longum teniP^.j ita dimiflTa
reperitur poftea aqua plena.Q. fi ueium elie ficile foret hunc modum faUiare vt
patet . Ahj autem j-^ q>unumcontrariumnaturahterfugitabalio,cum eom . w
debilius&impotentiusfuerft.Aquaigitur occurrente . contento in poro
fpongiacmultum debiliorifugit aeraa a nedeturuaCuuminfequituraqua.Quisautem
«"^orun p dorum fit uerior uidebitur in qupftione. Et p idem r np deri
poteft ad fecundum de cerebro ficco. Ad tionem aliam de dqlore dicendum a
doloreproucni • F E N. I. aliis." em o,W,^„T deb,l,«curpars dole* ,vr,de
recipitab attraaio,eTnifta„ffSm^^^ raikconiungete ficat n/t"^ " j'''^
'""S^autfib. fl> tian,.Iofiv,Ls ivlSr/fT^
""""'' cutinexeZ oS velattrahiturab altero.Si
turvapores^urvi^rtut^t^r^^^^^^^^^^^ Pter ma8netem,adam5"rS
aUoffn?""""" P'""""""
quibus multum uigeruTr "«tfaXa 1?^'''"
attradioiftareducituradmamcuTfft; fpeciffca, vt patet. Ad alias rnnff '
^"■"«' ^el forma i"telli8.,;ti.^drepti™™5oS^^^^^ ttactio nifi ad
fenfum fub quo = t "°" .uIeruntquia.f.aIiquaa,traXS^^^^?;/^/f
Etcumarguiturchnon quia illT,' P"^"'' '""'''""
yacuiT. ctus pofitiuus deb« effeaS' ^"^ «' PtinciDi
"^'1"'"'»' '^'"«arrmSft?''''»' pofitiua.redilla non cukun,
^•«'■'•D''cendumq,,,on om,,e „ • •'''"^^^ & P'°Pti«asoccultadebet °-
r*^ "^'""r™"'^'^'''"'"' ^el fcFa fpe
^'Pf-^Pofitopertinet aulr mlZl ^''"^'^""'^"'^^ernUaS&^r
'°'"'""''" fP"''^" Virtus.
[""'.«^a^temnontftde ™''"''''T'^°''"^"'' P"^'
vacuum.indrn,ereni,^c;, be co' '^"'^''"^ ptohibendu currat principium
occulcum a vim f ' f°^P""- "'^«'^o'^ «•tahcer impretrum quo
n«ura „ r ^*''^' cuilibetenti na tmuitatem partium vniuerfi in
'l'r.'"" ndij co^ corporumconffituentiumS^^^^^-^^^niuerralisoTdo
C|pium proprnlTimedebet*™ for"T'r ""^''""Wudprin
cwrcfcumdixit Aul.attrac^„erfi "'"^'^' ^'««di"
Vittu«in,ellexitperviZS™ '^'''''"^«'•o,^^^^
PtmcipiumactudeterrnrobtST^^^^T^-^^^^Potee- 8"«.s,&ifta eft vittus
«"fmSL''''""'^^^ Virtute ma cuo non f O .u / tunc patet o, .
-o''oneftadiiym;;d:sr'T7r*'""'^^'^^^^^^^^^ T Iicec flarama licinij
oleum rarl '"T ''"''''"» di' occuparefaciat,hoctame„\onTft;'fc'-'"''''^^'<'^3
X?„P°fo tamen lycinij oleum a,"
ahe„^J''.""'"'"'"« Par «leuificandoeijatporum veleiW
„i^r |"««ur,vndepa,e,haflc,t,a fe^^^^^^^ o^„^?''^oPrimus.n.motu5 oleirnvif
'''' ')'•': ''»h( di "s^^P'»;" » calorc folis leuificati fcdl;^^
P'"">na5*'""'- Adconffrmation ra2"'°».'>^cuo
vacuo. ^' ""^«^quamlacrtcalidum fferi
at^°""''""''P' d^bilis non deB^ '"f"""-
<P ^Ptncunct, virtu, a«r "^"" ' quiaplusrequi„''«
"utrimentum.Negatur 00^^^/ diti Cue diff,;iuci^'^^^ nutrimento ad
reftaurationem !'■'''■ vt patet. Ad vk/m/^Pl^^^dum vel ptohibendum v?"
'"""'"'quidficdicendumpacete^^rC Coi D O C. VL 6}
ficcitaMs.Secundo comparat digeftiuara aliji omiiibus . Ce^ cunda .b,LQuac
autem plus. IProponit primointentu . Se/ cudo .pba,.recunda ibiLNon.n.l Dicit
primo (}, uirtus ex pulhua m,nus idiget ficcitate $ uirtus atttactiua vf
retetiua. Nonenimmdigetconftridionc retentiue.ne quemfeparabihtateattradiua:
conftnrtione ems &:circSdatioe attracfli tenedo gtes inftrume ti,donccad
tllasalterius gtis attracfiioperueniat. ,e ''™^'' P'-°P°'5"""
-Ptimo per ratioem rumptam expat teconftr,a,on,squaefi,taminattractione ffiin
retentione '
^^^«^^^^^''"'^'''''"''•''"'"''^''''LEtadTltimtrD at r^^aual
' 1."="^ "'""^ indigetexpulfiua ficcitate$
attra(;t,ua&re,ent,ua,eftqu,aexpulfluanonindigetc6ftri
.tSXol^^ft"-'""''''^"^""*^"
'"'■'P"'' ' .raenua: iS: conftrictione eius & circundatione rei
qua attra h,tur,qu».f.c,rcundat,o fita vinmeattractiua partesS ftrumenti
tenendofirmas donecad illas partes^^qu» te,^ n
fZril?Z""^i""'"?'°''''"'''' pani8inftrumenti,ci
fup Zdi^um^H
""'°''"'"''P"fi'^«'''.''l*'''""P-"P"lfi"»
EtlnZr/ ''''''"'''^«««"''''^du^rvirtu.esdic,»! fct.nrummaargumentum
Auice.vidTturhoc * exoulfiua dusquofitc0mmun,sattuaio,quiaad «llam rcquimnmr
enma«rahit,nfeparabiliteradheret,tionficautemquodex tVeadat pe hctur
conduionibus.Pnmoquiaadhereniiafit cumco nereg/I. ftr,cnone.Secundoqm
obiedi,quia tas mo obM:ctumcad.tabquomodoinconcauitatetrahentis.Ta^^^^^
q^firibrrerentiopartisarcundantisretinentis obiectumT
^umc.rcundatumdonccaIiaparsIftrumenti ad obieXm
proueniatcircundatumcS^attrahendum.Etmanifeftumc^
q»adquodl,bet,ft3rumrequiritur fixio& conftrictio tanra
qptanonrequirereturinexpulfione.Si enim volueris rc ali> quammanu
trahercmanifcftumcftq, oportctmanum tui reiattrahend,ortiusadhercrccircund;,nd^S^^^
«ueama tcpellerc voIucris,EthocIococxcmpli! Etad ultimum nulfo modo mdiget
expulCmz quiete,ledmotuaK: infpiflationc pauca qux ad exprimendum &r ad
cxpelfendum tahadiuuet menfura quatenus per ipfam remaneat fnftrumc cum figuram
cxprefl/onis dC conftricSionfs con^ reruans,quemadmodumi'n rctentiua tempuslo
gum,a: inattradiua tcmpus brcuc cft ncccflanu donecpartiumattradiounam
apphcctaln loa? Gcdtatc parumindigct* " ^ Probat hbc cx parte quietis
argucndo fic.Expulfiua nullo modo indiget qmctc , qucadmodum retcntiua quietc
tcpore longo ^ attractiua tcmpore brcui,doncc vna pals poft alia
perueniatadobicctum,fcdquics maximc ficco perffcitur. jgitur 3Cc*mdiget tamcn
expulfiua motu & infpifiatioe pau^ ca quxinftrumcntum iuuctad cxpellcndum
«Sii cxprimcn/ dum ,ita ut inftrumcntij pcr ficcitatcm iuuetur ad hoc qj fej^
uet figuram rcquifitam ad expuIfioncm,indiget tgitur cxpul fiua pauca
ficcitatc» Sciendum q> in cxpulfionc no rcqui/ ritur quies multa vcl
pauca,ficut in attractione 8c retcntioe ' quiaexpulfiopcrffciturpcrvillos
latitudinalcs mcmbridij rnnftrin2untur.auos nonoDortprftK;«./-»i.««c_. «. . . —
r v.»w. .amuuinaics mcmbridu ^ Comparat plures ift... conftringun ur quos non
oportetob,ectum ffgcrc& circun f,7^i^'^6^fcmitumift"*^^^ d.aredonecaltcnuspart,8expulfioadobiectumpcrucniatfi.
cxDuin»,^ ! "'"J^arum qu:,i; _^ ^^'^'^ cutin
attract,one,,mmo,IIaexpuIfio potcft efTc continua fi/ cutconftrictio villorum
critcontinua.Ethoc oportct conCi^ dcranti conitrictioncm (Jalcixdyftcris qua
cncmacontcni» ^^^^-PulfiuamattraaS^^^ ^^fetcniuxqptumgdind/gcntis P R I M I C A
N* inea expelUturJndigettamcncxpulfiua ficco , vt figuratio cnembri ad
exprimendam quam facit virtua , confeructur, 5d non ftati delcatur,(icut in
corporc liquido carcntc confta> tia,(5^etiamquiaintaIimoturcquiritur fixio
vt fupra» Quscauccnipluseis omnibus itidigct calidix tatecftdigeftfua» Comparat
digeftiuam alrjs virtutibuSvPrimo quantum ad
indigentiamcaliditatis.Secundooftenditcam idigerehu iTiiditate 3C fic non
indigerc ficcitatc»Tcrtio remouet dubiu, fecundaibi^LQuaeficcitate. Itcrtia
ibiLNcquc poteft»! Dicitprimocj>illavirtusqu3cplus omnibus alijs indiget
caliditatecft digeftiua» Qucefkcitatcnonindigct fcd hufniditatc,ut
nutnenscffici'atliqui'dum&: ad pcnctrandum in foramina&:adfiguras rccipicndas
aptu reddat. Dfgcfti> Dicit fecundo ^ ipfa indigct iiumiditate 8C non
ficcitatc, ugopus» qut3opusdigcftiu?eftnutricns liquidumcfficerc cS^^aptum
jFaccjc ad pcnetrationem in foraminanutriti&adrecipien^ dum figuram
fecundum exigentiam nutriendorum mem/ brorum,quxomnia humiditatc gficiuntur
&: non ficcitatc» Ncc^ potcft aliquis dicercqj fi humiditas in di gcrcndo
eftet luuatiua pueri poflent rcs duras di gercrc. No cnim proucnit pucrisno
pofleiftud, dC iuucnibus pofte proptcr hoc , fed propter ho^ mogeneam 5C
homogenex clogationcm.Qaod enimexrebusdurum cxiftit complexiom pue- roi^ non
eft homogencum. Viriutcs igiturdigc ftiuxcoram eo non opcrantur ncc]p ipfum
reci^ piuntrecent(ax,fed citoipfum cxpellunt cxpul^ fiax.
luuenumuerocomplexionibus cftid con^ uenicns,a:ad eos nutnendos conucnicns.
Remouctdubium.fccodocpilogat ibiLEtcx hoc c^dhl Dubium cft hcc.Dictum eft cp
d^gcftiua indigct humidita^ ic, C5ira,quiatunccorporahumidaaltjsparibu8 mciius
polTent dig-^ erc res Ciccas q^corpora Ctcc^ , 8cCic pueri me^ lius digereret
rcs ficcas qp'iuuencs ♦ in calorc»n. funt parcs vt fupra cap.dc complexionibus
ftatum, 5<: i humido pucri cx-* cedunt iuuenes» Hanc dubitationcm foluit Aui
♦ diccns,c;^ Pueti pucros non poffc digcrcrc rcs ficcas,iuucncs vcro fic,non ac
cur rc3 cidit proptcr digeftiuam virtutcm non iuuari humtditarc, ficcas .f)
proucnit,quia rcs Cicc^ funt homogcncf naturae iuucnu, bc non f^nj elongatg ab
homogeneitatc naturae pucrorum,qu<a conco / nutrimcntum durorum non cft
homogcncum SC proportio^ quantt natum naturgiS: complexioni pueri fed
bcnciuuenis^sSi ideo virtutes digeftiuac puerorum non opcrantur in illud tanqua
difpportionaru obiccta.neqp rctetiug virtutcs fllud rccrpjo^ fcd tanqp
difcoucnics cito ipfum cxpcllut virtutcs cxpulfiu?» Etcxhoc qutdem collccflum
cft rctcntiua indiget conftricf^ionc 3^ figurarum conftrictiois fixione longo
tcmporc 8C pauco motionis adiu^ torio.Ef attractiua
conftricfli'oncmdigct,&: fixio nc& conftridioistcmporc breuifljmo&:
inmo «u mulro indiget auxilio. Et expulfiuae eft ncceP farium ftr ingere tantum
finc fixione dc qua non cft curandum. Et mdigct ad/utorio ad motum fa
cicndum.Etdigeftiusc cft ncccffarium cliquarc & tcmpcrarc.Idcoquc uirtutcs
iftar qualitates il^ hs quatuor in^qualitcr opcrari feciunt &:cis in-'
^Qualiterindigcnt. Epilogat,<5^pat«cxdicti8.Ex quo condudit virtutes A V I C
E N N jS. ift? Faciunt iftas qualitatcs inaequalitcr opci ari. Digeftiua.tt'
multum fecit operari calidiratc 3c humiditatcm ,retctiua lic^ ^^^jbia.
citatcm,&:ficdcaliis,ergocis inaequalitcr indigent» bia multa infurgunt
circa predida» Primum . Videtur c;^ expulfiuaplus indigetficciratcq; attractiua
vel rctcntiua, quia quaclibet illarum indiget conftridltonc quae ficco pertl^
citur^fed maior requiritur conftri<flio in expulfionc qpjn at^ tractione vel
rctentionCjCO q> plus oportct inftrumentu con ftringi vt expellar vt
attrahat vcl retineat ♦ multo.n.plu' oportetminoraricoiicauitatcm inftrumenti
vt obicdtum^ fe cxpellat qj vt attrahat vel retineat,ideo 8Cc* Secunduni dubium
eft.Quia in parte muitur q> ^xpulfiua indigct ficci'' tate»Oppofitum huius
videtur.Primo quia iuuatur lubricf tatc quac h'jmfdttatc&: non
ficcitatcfit. Videmus ctiairi cx^' perimento q> corpora quanto humidiora
funt,vt inteftina el ftomachus rantopIuscxpellunt.Etpro ifto vidctur fenrert''
tia»I(aacinlibrocIemcntorum ponentis hanc iuuari huidii^ te. Tcrtium dubiu.Non
videtur digeftiua vrirus cgeaj plurl calorc aliqua alia. Primo quia eadem
membri co plexlonequa mcmbrum nutrimenium attrahit attracftum digcrit&retinetjidfononcftmaiorcalorquo
indigct digcj ftiua aut qui feruit digeftiux alrjs. Sccundo quia digo poteft
fieri a f rigido.ergo virtus digeftiua pro fua opcratjoc non plus indiget
calorc.afiumptum patet.Primo dc digonc matericrum calidarum fubtihum acutarum
quae digertiiuf potu aqux frigidg & fyrupis infrigidantibus,vt funt fyrupi
vioIatioxi<jacara (S(:fimiles,matcriac ctiam apatum calido^' ruin frigidis
maturantur»Secundo quia a frigido dominatitc poteftfierianimalis gencratio.in
niuc cnim gcncratur aial» quinrodehyftorrjs,&:inmedioIapidis,vtGaKin libro
dc caufis pcreationiSjfed non fithuiufmodigeneratio nifiperdi
geftionem.igiturd'c.TtcmquialacinmamiIIis ^fpHs aiali^ in cerebro,pfnguedo 3C
adeps gcncrantur a frfgido,laC.n.eil frigidiui fanguinc ex quo gcneratur,5(:
fptritus animalis uit* Vu3c pinguedo Sc adcps vnduofo fanguf ne cx quo gcncranr
p digoncm.crgo neccfifecft matcriam per digcftioncmiM gidari ♦ Tcrtio quia
attractiua ct cxpulfiua pluri indigcnt calorc digeftiua.Primo quia maiori
indigcnt motu qui cipue.calorc perficiturtSccundo quia virtutis digcftiuxcft
obicdnm alterarc fuo calorc.attractiuae vcro cft altcrarc
localitcrmouerCjfedplusrcquirituradaltcrandum dC hd^ IJter moucndum q^ ad
altcrandum folum ♦ crgo 8Cc* Itetf^ in operatioe digcftiua non oportct localitcr
moucri nifi ob«^ <5i:um fecundum partcs quae adinuiccm commifccntur ji*^
operatione vcro attractiua rcquiritur motus obicdi 8c otg^* nijfed
plusdecalorcrcquirituradmotum organi&: oh\t^\ obiec^ti folum.ergo 8Cc*
Qkiartum dubium. Non vi<Jf^ c;^ digcftiua magis opcratur humido $ ficco.
Primo quj' fecundum plurimum infpilTandoproccdit,fcd huiufmodii^ fpillatiomagis
perficiturficcoq^ humido , vt patct fupra»
Itemquiaperdigeftioncmprgpaiaturnutriens ita vtafi^^ milctur n utrito,fed
contingit nutritum cfie ficcac compPoi^/ igitur nutrimentum per ficcuni oportet
praeparari & digcf'^^ Item quiaomnium membrorum digcftio cxiccando pf^
ccdit cum oc inembrum digcrens nutrimcntum.f. ^:'P>''^^ fit ficcum
comparatione nutrimentiproprrj.Item cx hoc dcturdiffcrredigcftio quae
appellatur afiatio ab elixationf^ quiaafifatiofitacalidoigneo^elixatio vcrofita
caIido<5^"'! mtdo.Proifto videtur aucfioritas Aui.dccimatcrtia
terti]'j! c?latu fecundo.cap fccundo. Digcftiua inquit confcruatur
citatc,i5<: Gal.fexto dc accidcnti. vidctur ctiam expcrim^"^"'
fere enim omnes mcdicinae digcftiuae calidae funt 8C Ctcc^* Quintum dubium.Qux
virtus plus indiget calorc , ^^^! geftiua,an
nutritiua.Videtur.n.q,digcftiua.Prioquia oC^^ <?lum tranfmutatur mult?
rcfiftcntiae <&:difficilioris trani«"
lationis.fccundoquiaeiusobicctum eft diftantius an^tj^g mcmbri tranfmurantis»
Sed oppofitum apparct, quia , ior fit tr^nrmutatio virtute nutritiua vt fic qp
digcftiua , «f^j, fortiori,indiget inftrumenro^affumptum probatur, qu'a to
maior cft diftantia innanimati ab animaio qp anima" Dig, ua p neti nis^ F
E N. I. mlrnTfi^'"""'" t^anfmufaf <iutrim«.Wm irt rem
an.v n^alZ^;^)? nutncationis oiiginaliterpr=efuppo rihn! ^"'"™
dubium.In quibus corpo gerend.5exccduntmuenespueros.fe«ode3ccidcti.Proifto
urfc„jentiaGaUtertiaaphorir.«orucommen ben eft g"!,'" ^""'^
b^"^ digeri.Natura.n.eoru; no eeneeftg,„a digerendis. vnde& ^arrhaa
neceiTe eft fequi. Oppofitum tamen vid«ur cM Itemt5,„S|Sfe7Jf^^^^^^^^^^
nutr.tiu^ cui feruit.fed fortiorefl: tir uf „ ' ^iuuenibus.ergo&dtgeftiua
Itemad H V ^T'' m.tr,tiuE&augme„tatiL requirtemai^t ^""^'"^T
«"endum nutriciu^ folum.fed in 0^6 !^^! ^'^ "UE&augmentatiug,in
iuueX^' l'^'''''^'^'?',""''"'' 80&c.Pro.fto videtur aufto
ft" I ° bus puerorum.lftimbreeft m!l '^"'■^"P'^ • *t»"^
horis.EtGal.;.derTgimineft '"'.''''^"
plicibus.n.cxifte:K,",^^-«"-'-^P-d"-Hui^^ Pus quidem pueri
phvfiro S ''""'''"" »"'™al"a'c cor/ bium.No„
videtur 7«^., , Scptimum du *geranturiniuueni?urc«M"^'" «liSerentur
f.cca £dZ ^ '^""'M"'^ '""c etiam melius
Puerorum,&ficeruntfe„«''^'''^-i"'.""™''"' *
'""eniiaut *o"traGa.,.rteSerr"'-'^^
50"requen,ia.quur;oTafo;rf^^^^'^chni.&arguitu; ^^'''^^^''""'""'^^'^'uZt"'
^'r°'^ corporibus habcn,ho,^ogenei.a,emcum;t'"^„'r"''r "«^
"'^'or^ Etper.demarguitur q, dbaria f;?^ ""^"""i
* iuuenu. ^ liumida.ln haben,i?u enim ^vmSn.'" ?'«"?*8erun
fiws^Itemquantamhabent dTftS^^^^ n ent.amcibariaficcacum naS rr, ^ *''™"«'
difconuenfentiam cibariaTiumTHT.f "'""^ «"'^hahent
fenum&puerotum corpo /r "1'"* '"""•"'.cum
Ptopterdi(rimil,tudinerpue,o um ■"''■''" ''PP'''^'^.^ gerunt ea
virtutes digeftijL CrZ """''' '^"" "°" di'
"=».redcitoexpellu„tli,tutes^xpu re"'' '"'''^"' """'■■'
fembusnondigeruntdigeftiueX "h^.^^T"^'''"'''""'
'eten,,u3e,fedci,oexpelIunteorum ex™ ir ■''" """'"'
peror?''^'"«'^*"°"''"™'-^i""utt^df^
^"''feqtrp^"''""'^
'^''^"■"'"-'■ftomm^Ne;'"' conft?i"'-Etulter,„s
dicitura maiorem T^ '.'^'^gatur vtruafr'"' '"»P"lfione$i^attSe
veT'"^" ^o-'iun&'^S""'«tumSednontamenqSe?''"5."''5e.
«^"•^'^^"'^''«'"'«'^"iorequiraTfe
*g'tur&cX7.fttictioqu^eftquieti & m^ ™ •'''"i"' «entiux
Crt''^'''-"-'" «^"'''"''"«"''•"g^r
mol''^'^''' maioremre^f fi,*y«'>"o"'"o'""'
'no,ui,fedq"eT";r t. Uf qp conftHcti ' ^'"«etn conftridio
attraaiuaT',' "'"' motu & pmpter r4P„" Ptopter fixipnem
neceflari elt, vt patet. Ad r„ "" neceflariam in quiete qua, * .
"
8etficcita,e.rnd1g„er''"."'-P^'«*"P"'''"«'>iq"aS
'""^nre expulfione"^ ft '^.'^^^^"etitia Cum lubricitate enl
"'^^«^pulGu^n, non tamcnfub qua Iibet,quIaomnisimmodcrataqualua8 deqcit
acflum ppric virtutis,tant3»n,poiret elTe lubric/tas licet multum debi^ litarec
retentiu3ni,non camen fortificaretexpulfiuam.Et per idem pacet nan elie conced
endum fecundum.f. q, &to ime ftina&ftomachuscX: vniuerfalitermembra
omnia humi/ diorafunttantomagis expellunt, Aliud,n.eft expellere 6C aliud non
retinere. Pro audoritate Ifaac d/cendum cb luuat humiditatenonq^tacunc^ fed
determinata »Iuuatur etiam ficcitatc/ed minus» Ad tertium dickur q, digeftiuam
in^ digerccaliditateplusomnibus alrjs virtutibus poteft intelli/ gi
tripliciter, Primo q> virtus digeftiua agens digercdo opc ratur maiori
menfura caloris virtus retentiua retinendo vel attradiua attrahendo,& hic
fcnfus non neceirario eft ve/ rus,vt fupra declaratum eft»S'ecundo quia non
tanta in me^ bro eft neceltaria menfura caloris prooperatione attracftiua vel
retentiua qpta pro digeftiua,quia.f»cum minori menfura caloris perfici poteft
opcratio attractiua digeftiua, cij alris
partibus.tertiopoteftintelligici^obieaum digerendum vc digcratur a uirtute
oportet magis a calore trafmutari obie <n:um attraiiibile ad hoc vt a
virtutc attractiua attrahatur»Ec fub his duobus vltimis fenfibus conceditur q,
digcftiua plus alrjs md/get calidftate.Jicet tertius fenfus reduci poftit ad
fe^ cundum, Ad primum igiturargumantum per hoc adda^ ^tum patet q, non valet
confequentia, Ad fecundum dicc dum primo q, digeftio in nocitiuo poteft ffcri a
frigido quia frigidopoteft acquiri materiaepreparatioquardam ad hoc vt a
virtute facilius expellatur,fcd de tali non eft fcrmo in ly pofito» Dicendum
fecundo q, a frig/do pcr accidens p6c fieri 66 iuuari digeftio.Primo quia a
frigidocxtrinfeco pot ca lidum naturale concludi interius 8C vniri, vndc melius
pcrfi citur digeftio vt in hyeme.fecundoq,licet calidum fit inftru mentum
proprium virtutis,non tamcn nifi terminatum 8C commenfuratum,ad
hanccommcnfurationem 8C tcrmina'' tioncm ducitur per frigidum ipfum
temperans,vt fupra dc> claratum cft. Vtrum autcm frigidum poffit perfe tan^
in/ ftrumentum ingredioperationem vfrtutis digeftiuae vifum eft in
queftioncgcnerali.Dcanimahautcmgencratoinnfue dicitur q, non generatur a
frigido dominantc , fmmo a cafo in materia generationis a virtutc aftrorum
imprclTo» Co/ tra,quiaforiioreftfrigus niuisq^ calor ab aftris imprcffuj
autvirtuscalorisimprefiiua.crgonon potcft virtug caloris in materiam illam imprimcrc
calorcm rcquifitum ad vita. alTumptum patet,quia datooppofito nixliqu^fferet.
Nega daeftconfcquentiajquanti^Tcunq^ enim fit abfolutc [ortiu^
frigusniuisadinfrigidandum q^virtus calefadiua aftrora ad
caIefSciendum,multotamen prseparatfo,poteftefi!c mate ria ad recipiendum
imprcflfionem caloris a virtute aftrorum qP frigoriS a ntue.Et de hoc tr aaaium
e fecijdo tcchni» Vtru aer in omni difpofitione deficccr. Dc lade autcm dine
adipc fpfi animalf patct q, generantur pcr digeftioncm a caIido,Iiceta frigido
compleri poflfunt^ficut multa alia mix torumgencra»vidc.4»mcthcororum.dc hoc
tamen plusin quffttonc gcnerali» Ad tertiu negatur afifumptuni» Ad jp/
bationemprimamncgaturconfequcntia quia licetattraAi-' ua indigeat maiori motu
Iocali,minori tamen indiget tranf/ mutatione fui obiecftijquod non folum
accidentaliter , fed ec fubftatitialiter tranfmutatur a virtutc digcRius. Et
pcr /de patet refponfio ad prbbationem fecundam.Noenim vniucr faliter plus
requiritur de calore ad alterandum Sc moucndii localiter q^adalterandum
foIum,nifi cumalffs paiibu8,liccc vt patet digeftiua virtus ctiam non folum
habeat eius obic'' <5ium aIterare,immo alterat Sc /ocalirer mouet partiendo
3c tnikcndojdc fubftant/aliter tranfmutat , ad quse proculdu/* bio requiritur
calor httior ^ ad atrrahendum.Bt per ide oay tet refponfio ad tertiam
probatiocm. Ad quartum dubia dicitur,q? digcftiuamagfs fcmpcr operatur humido
cu fio co,Iicct non fit negandum ipfam fndigerc ficcitate falte en! indigct
ficctatc tcmperante humidum,nc fit fuperfluum SC caIorisfuffocatmum.Et hoc
patctprimoex pte ob/eaiqa oportct "quarudhcfibile,&
cti^iuinuifcahilcffcriJtcmcic D/geftf ua idige re caf/ta te plus alijs vir
tutibus itelFr trl pliciter» Afaf ?rt niue ge ncrata^ quQfit, ua du'' plex. P R
I M 1 C A parte inrfcrumenu.quia digeftio fit mediante calore com>
plexionali membri qui eft coniundus iiumido 3C in ipfo fal> uatur.Fitetiam
mcdiantefpuquieilcorpus aereum calidfi ,i,Sc humidum.Ex parte etiam
finis,quiad/go ordinaturad nutricationem quacfitperdiuifionemiiiuifcationem
SCmiK tioncm,qua2 o mnia humido mehus q> ficco fieri pnt» Ad primum igiiur
aigumentum dicitur <^ infpiiiatio requifua pro nutricationc calido 5c humido
dominantibus mchus ticuur cahdo 8C ficco,quia tunc arefferet et euaporaret eius
humidum. Et per idem refpondetur ad fecundum.No.n, apparet per ficcum dominans
hanc exiccationem fteri .ppter caufLim dictam,quia cum calor fit cxiccatiuus
iuntftus cum {icco dominante fieret vftius.oportuit igitur vt humidoiun
gererurcuitamendebite caudum domineretur, Et g ide patet refponfio ad tertium»
De alTatione autem 3c ehsatio ne dixerunt quidam q» omnis digeltfo qux fit in
corpore ani mah's magis aifimilaiur ehxationi abfolurc alTationi. Vna tamen
digeftio aheri comparata potefi: dici ahquo modo af fatiodicet enim omnis digo
perfeda in corporibus animahii fiat a cahdo SC humido, vna tamen refpecflu
alrcrius dici p6 1 fieria calido ^cficco.quaredigeftionemquaefit in chokiico
dicere polTumus eiTealfationem quandam refpe<ftu eiu? qug fic in fanguineo
vel phlegmatico^vSc: quae fit in iuuene refpe'' cftueius quxfitin puexo, 5::
qua: fitin corde refpcdn eius quxfitincerebiOtEthxcmateriapertinet ad quartum
me/' theororum» Pro auctoritatibus verodtcitur cj» non plus Voluerunt nificj»
drgeftiuaconfortatur ficcitate temperante 3C commenfurantehumidum vt fit calori
proportibnaium, Vtnonfiteiusfuffocatiuum» Caufa autcm quare pFimae
medicin3edigefi:iu3e cahdoefunt^ ficcaccfl: ^quialn nobis
maximemuUiphcanturhumiditates exiccatione indigctcF»
Qnxautemmcdicinadicaturdigefiiiua vide fccundo can» cap*4»
Adquintum,Dixeruntquidam q»digcfl:iua ertdu plex.f.communis dC propria.Et
fecundum hoc dicunt cp dy geftiua communis maiori eger calore q^ nutritiua.eius
enim operatio eft: circa obiedum diflFicilius tranfmutabile , vnde oportetcalorem
tranfmutantem ellcfortem ♦ opcratio vero nutritiux virtutis cflcirca obiedum
proximum,(Si: quafi af fimilatum naturac membri,ideo indiget forti calore, Et
pro^ pter hoc ad tactum mcmbra in quibus fit digefl:io comunis funtapparentia
multum calida.ln memhris autem in qbus iit digo caninmodo propria non
pcrcipitur nifi calor rcmiP fus.Proptcrhoc eiiam frequcnter in membris
facientibus d!gefi:ionem communem notabiliter impeditiiroperatioco munis
d'«^efl:iua,q^LJis nutritiuaoperatioipforum &aliorum non fit notabiliter
impcdita. Et fi arguitur contra , quja co dem calorc ftomachus hepar & cor
nutricationem faciut ad propriam 8c digefl:ionem communcm* Diciit cp i iUis me
briscalorcaequali indigct digeftiua communis SC nutriti^ iia.in ahis autem non,
Aliter 8C melius dicitur cp licet ?qua licaloreinhepate&cordefiatd/go
Communis 8C nutntio^ ad digeftionem tamen communem necefifaria eft maior mc
fura caloris,vt fupra de alijs di<5lum eft» Dicunt {ecudocp
(icomparaturdigeftiuapropriamembri nutritiux propriae ciufdcm cum gquali calore
operatur 3c gquali indigct. Co tra.perdebilitatcmaduenientcmcalorimembri prius
den^ cit 'SC impcditur nutricatio digeftio pr^parans ad nutrica tionem
ficutpriusimpediturailimilatioq^ vnio & vnioq^ aoDofitUergo maior requiritur
menfara caloris ad nutrica> tionem.
Ethoccrgoarbitrorconcedendum.Iicctig.turca
eademmenfaracalorisproficiantur,minor tamen menfura
6<:debiliorcalorfiiflF<citprodigonc propria ^nutricatione. Ettam ex partc
materix multo meliot rcquiruur prgparatio materixjutfitconuenicns-obiec^um
nutricarionis digo^ nis propri?. Ad primum igifur argumentum dicitur, q> Ii
cct maior fit diftantia perfe ctionis inalati ab aiato qp inai3ti
abinanimatocxieri8paiibus,nortiameneft maior diftatia g,aduali5 difponum
acquirendarum ad illas formas f paran tium.Iicet /gitur maior fit diftantia
perfec^ionalis hols a tor^ ma cadaucris $ a brnaa ariniuelUonis,inmor m eft
gradu» A V I C E N N lis diftantia difponum hols ad mortem tendetis.Patct
eti3«< cj) non femper magnitudo ti anfmutationis a rguit fortitudi^ , nem
agentis &c» Ad fecundum parct c^ non fempcr ftan^ te in
mcbrocalorcfufif/cientead nutricationeni ptopriamC bri ftat in eo calor
futficicns ad digeftionem coem ut de fto^ Digor macho 8c hepate declaratum cft
♦ Ad fextum dubium di^ ip^i citur cp digonem in pueris fortiorem effe in
iuucnibus,uel g|ie to; ccontra,poteftdupliciterintelligi»Primofortior, quia
uelo^ ^^°^^}\T\fi cior.Secundo fortior quia perfecnor mchor,quia.f.pro*.iu^
" (flum per d igonem in iuuene eft perfecftius et melius pro'' du(ftum per
digeftionem in puero,ueI econtra, cum aliis pa^ ribus, Et fecundum hoc dicitur
primo q> fortior eft digo in pucro q? in iuuene primo modo, quia in minori
tepore cu alijs paribus digcritur in puero nutrimentum fibi proportio natum cjp
in iuuene.Ethoc fuaderi poteft,quia digeftio pae^ rorum debet elfe quoad tempus
menfurans eam proport/o nata fue nutricationi ,nutricatio vero refolutioni ,
fed multo velocior eft refolutio in puero.ergo nutricatio , 8c per confe^ quens
digeftio.Item quia iuuatur humido vt viderur innue re Aui.in litera, Dicendum
fecundo cp digcftiua aliis pa'' bus eft fortior in iuuene in puercf.perfectior
abfolute.pa'' tet,quia perdigeftionem iuuenis perfediorcm finem attingic
puer,puta fenfitiuas motiuas ^S^ gencratiuas operationes»
pucri.n.aurnongenerantautfoeniinasiS;: debiles generanf) vt conclufio de
hyftortjs animalium, Diccndum tcrtio cf pro vitoe perduratione perfcclior eft
digeftio in puero, fed ,P operationibus animalibus in luuene 8C proafiquibus
naruf^ hbus prxcipue ordinaiis ad fpci conferuationem» /sd pt''' mum igitur
argumentum patet q> abfolute perfecfiior e yi''^ tus digeftiua in iuuene
ficutabfoluteiuucnis eft iuftiiialic^* peratior.PfO argumcntis vero alrjs patet
quid fit dicenduni' Et videbitur melius tn qugftionc gcnerah,vbi ctiamtang^ tur
refponfio ad feptimum dubium,ideoad ipfum nihil pf^^ fentialiter rcfpondeturt
Cap.nt]'.Qiiod eftdcuirtutibusanimalibus. Irtutcsautemammalcs intcUigi uo>
Iluntpcrillas uirtutcm illam, quaecS inmembns reccpta fuerft pra^para^'
btteaadrecipfcndum uirtutcm ftr» fus&fmotusa: operationis ui'ta?,quibus
etiafl* admifccntur timoris 8C irae moiiones , proptcrci^ in cis repcriunt
dilatationcm dC coftridroncn^ qu^accidit fptritui qui huiccoparatus cft
uirtuti» Poftdeterminationem de virtutibus naturahbus, nilc^^ terminat de
virtute vitali qua vocant animalem ♦ Et pri^J'^
generaliternotiffcatvirtutem.fecundodeclaiatmagis fp^'' \i hanc fuam
notificationem.ibiLNos autemH Dicitprit^lf/Ji^ii q> medici per virtutes
iftas animales.I. vitales,quas tri fo^^^ animales volunt intelligere illam
virtutcm, quac cum (^^^K ^ recepta in mcmbriB preparabit eaad recipiendum
virj^!^ fenfus 8C motus,8C virtutem etiam operationis vitx* ^!^ CK fecundo q?
iftis virtutibus SC operationibus etiam ad<^^^ fcct motiones timoris SC
ira^.i.ad vitalem virttutem ip^^^.^^ ducunt ,piopterea cp medici rcpcriunt in
ira dC timore di»^^ tationem Sc conftridionem fpus qui comparatus eftJ^a^^^J^
butushuicvirtuti.fvitah.Mouere.n.fpiritum intus vej/.. tra inaccidetibus
animae^eft operat ro virtutis uitalis. , dum hic primo q» ifta tria genera
virtutum.f. naturalis ""^ lis «X^animalis propricfumpta fecundum
ordwem i^"? bijtu fefe confequuntur,quia comuntor 8C maioris a*"^''
jj^ naturalis,& confequenier uitalis & confequenter a""^^^
proprie didla,ideoconuenientemordincm fcruat Aui.^P^^j uirtutcm
naturalcmdeterminat deuitalf,(S<:poftremod^.^^^ ^rjiiif mali.maior rtiam eft
conuenientior inter naturalem oc ^^.^ ^0f- lemq^inter
ipfamSdanimalem.eft.n.uirtusuitaUs opcf^^.^ J ua fine cognitione Cicm
naturalis. Scicndum fecundo ^ ^ pliciier potcft dicji aliqua uir tus
animalis»Piimo abrow ; F E N. I. €iz omnls vl tus vel potentia ale cft
aialis,5^ fi<? vlrtutes co munes de cjuJbus AuiJn hac dodrina determinat
funt aia^ les.becundo dr aliqua virtus animalis, qu a cum cognitio^
ncoperatiun,autquiacognofcitiua.Animos.n.grarceiatine fcnfus vel cognitio.&
fic virtusfenatiua etlocaliter motiua proprie vocantur aiales,^ nullo iftorum
niodoi^ fwmit liic virtus auIis.Tertiodraliqua virtusaiilis^qiiia in foloaiali
reperta ,6c tic hoc adiec^iuum aiale format ab hoc fubftan>
tmoanimaUcS;:ficvirtus vitaliscaditfub gne virtutis aia> ns.in foloenim
animali reperitur virtus vitalisi.Et fecundu hoc difto gcnerum virtutum hoc
modo fumit cx parte fub ie<fti,quia uirtus omnis alg,aut foli
animaliattributa eft,aut animali Sc viuentibus aIrjs,quia.f.omnibus eftcois, Si
fe.> ojndum,ficeft virtus naturaliSjVtaugmentatiua nucritiua
&miniftrantes eis.Siprimum,vdoperatiua cum cognitio nc fiue cognitiua,et
fic eft animalis ^pne fumpta uel eft no cognofcitiua,&: fic eft virtus
vitalis. Ec ex hac diftone pa tetprfmoquare Auic.virtutem hanchic vocataialem,
vir tutcm tamcn naturalem non vocauitaialem.licet»n. virtus
naturaIisinanimaIibusinueniatur,nontamen infolis aia> libusficut vitalis.Propterquodex
partc rei virtus vitalis faltcm in habitu non fcparatur ab animali ^prie dida :
nec econrra,Iicet fit ea naturaPr prior vtinferius ondeu Patcc fecundo quarc
has virtutes primo noiauit in plurali 8c tan^ dcm defcendit in fingulare.ficut.n.
virtus naturalis eft vna «n gnc principio primo,<&: multiplex fecundu
fpcm , ita iirailiter Sc uitalis. Patet.j.foPoqonis moueri folit^. An X virtus
uitalis fit diftinda a uirtutc animali coiter fumpta utmdiftinaione declaratn
cft. Sciendo.j.q, h^cuirtus uitahs eft duplcx.CCois:cuius operatio circa oEm
uerfatur coc&:adfinctotiusordinata,&,IIafu„datin corde,cuius *
eftexj3arte Iangu1sfubtiIiorf fpnitoticoem gnare cS<: ipnr genitu toti
dircribuere,cS<: per ipm tadem in toto 6ita cofer/ uarc. Altera_ eft ^^pria
3c ipfa reperit in fingulis mcbris t>r. imprcdionc qua recipiunt non folu a
fpu co. cordis,fcd ctii Wropr,a«>cu,libctma3ro.ln^pofitocrgoloquit Aui.de
utrac^. Saendu.4.c^u,rtusuitali9 muItipIVpraDaratad uirtutc aialem.Primo pbcndo
mam Pn^nJc r C "^P,.^ ' ^^. ex uitali gnat.Sccundo^^uUa i„
Ss^^^^^^^^^^ lem calorc,rine quof?^ piitia non eft ali?,?. ^ - .
^"^"^ tium uirtutis aialis.Te^ic^ qruftu '^^^^^^^^
fibil^us^motiuisreceptLum'f^ ue ad operationes ocs aialcs tangad illas
effenrial «0.^ > nata, Exquo patetfpmvitalem m ordine d ot J^^ aiales cam
en^..f.efFeaiuam &difpofitiuam.inXofi^^^^^^^^
mvrfermoAuic.imelligcndusfoludepr^paraS do mo di'da,vt infra videbitur. Ex
quiburcSm. n ra^a^lra^"^^'^^^^^ mS" parat ea ad recipiendum virtutc
fcnfus 8c motus,quia in ei^ prrmo v,ta conferuac quod eflfcntialitcr
prcfupponit virtus f^nfitiua&motiua:^quiaincisconfcruatcalorc&e^^^^^^^
J^pcfamcntumpcrcufus pritiam funt membra reccDri,,» inRuxus ccrcbri 3C
imprefifionis eius.Et pcr oponesvite in. q^^^SsK'-""'' "?^"^!'^^°'^f!!
"^^"^bris comunes. Poaet o "^^"^t)rum ^.duccre ocs
alia^Kt'"?-^»'^*" peroponcs vit^c incelliguntoDoncs fasc5emom.S.
P'''P^'^^'^^^'''^P'^"^"?' ^"^"tes
fen. parsmcIiusde;S°P'''^.'T'' ''"^^ Hard Sed contrrhan. ^""«^
'" ^"^"^' moucnd.s. mnt inftantic. p^'^^">"°"^
^''"-'l!' ^' P^^s occur membra nri corpoHr "^"'^ ''^ "^f
"^ ius oppofituinnuh AurSP'""^l'%^' -^^^^^^^^^
cunc^mcbroreper-^vin;'''?";'^ "ones vitales:quia fruf^^^l ;
^atione.Omnis.n.virtu ot""^.^"^ ^^P^;.*' '^*^^"' ^"'^
^P^ Pra,fed non in omnibusaD '"'"""^ • ut in ofife cS^:
chartilao;„p ^ operationes virtutis uita> u,rtut,s v,tal,s qu^ funt cor 8c
arteria motu dia D O VI, ftolls 5;: fyftolis mouere, fpm vitalem 6C fanguinis
vapo'' rem generare dC genitummembris cranfmiccerc , quarum nulla in ofie auc
alrjs mcmbris a cordc manifcftatur.io etc» Secunda inftantia,quia fi defcriptio
haccelTet vera fequc^ rctur qj oia membra ellenc pracparaca ad rccipicndum vir
tuccm fcnfuS dc mocus 3 virture vitali ♦ confequcns eft lal^ fum
utpatct.5;:arguitconfequentia,quia virtus uitalis eft illa qu3e cum in mcmbris
rccepta fucric prxparabic ca ecc* fed in omnibus membris eft vircus
vitalis.omnia igic prg> parata funt ad rccipiendum uirtutc fenfus Sc motus.
Ter tia inftantia eft,quia ficut fupra dicflum cft uitalis uirtus eft fine
cognitione opcratiua . crgo non fibi dcbcnt attribui operaciones
cognitiue.cumigicurira timor cSc^huiufmodiac cidentiaanimxfintoperationcs
cognitiuoe, fcquirurq>non func vicali virtuti actribuende:cuius oppofitum
innuic Aui. Quarca inftancia eft.Non videcur hacc virrus prxpararc mcmbra ad
rccipicndum operationes vicaE.Non.n.praepa^ rac ad illas:fed dici pocius dcbet
cj» agic vcl producic illas^ Forcedices q> per opcraciones vicac intclligunc
operacio^' nes nacurales* Concra.igfcur pariformiccr dcbuic dicerc pracparat ad
rccipiendum vircucemoperationem vicx» Ad primam iftarum negacurconfcqucntia. Ad
probacio/ ncm concedicur c;^ in quocunq^ membro eft virtus uicalis, iii codcrp
apparec operacio aliqua vicalis.Non tamen opor teccj^ in eodem appareac omnis
operatio vircutis vicalis.Si/» cuc liccc in aurc fic virtus alalis ut
auditiua,non tamcn in au re manifeftat omnisoperatio vircucis animalis , quia
in ea nonmanifeftacuroperatio virtutisuoluntarizc motiuac aut
memoraciux.Similiter licet tn ofife ec charcilagine fit ufrtus uicalis,non
tamen in eo manifeftatur omnis operacio uirtU'' tis uitalis,quia non
generatio,fpiritus nec motus pulfus , ga tales fantoperationes membri folum a
quo proflutt uirtus uitalts alrjs membris.manifeftatur autem inofie5^ charti/'
lagine(S:alrjs membris uirtutem hanc a corde rccipientf/' bus opcratio maximc
comunis 8C principalicer intenta pcr uirtucem uitalcm.f uicac conferuacio in
mcmbro per pr^fen tiam fpiritus daci a corde caloris ab co rccepti . 8c hoc
fuffi/» ciu Adfccundam quidam glofifanc cp pracparabic ca.C quae apca func hanc
prxparactonem accipere.notum cft.nv q,adhocnaturaIitcrineptanonpr3Eparabit. Aliter
alrjdi^ xeruntq>illaconiundioct.ponitur pro uel. Ec erit fenfus pr^parabit
ca ad rccipiendum uirtutcm fenfus 8c motus uel opcrationcsuitae.&ficlittera
non rccipic inftantiam ,fiuc per operationes uitae intclligantur operationes
naturales, fi ueuitalcs proprigdicflg. Vcl pracparabic.i. pracparatiua crit
mcmbri.uircus cnim uitalis in unoquoc^ recepta eft prxpa raciuatSiaucem non
pracparac non dcffcic nifi cx partc fub^' iccfti impreparabilis. Ad ccrciam
dicitur q> in ira ct timo re cXliuiufmodi accidenribus animac duo cofidcrada
funr# Vnumcftappraehcnfioobiec^ci (Ss: inclinatio fecundumil>
lamapprxhenfionem appecicus ad profecutionem uel jfu/- gam.Sccundum eft motus
fpii-icus ad intus uel cius difFufio ad cxrra.Ec quantum ad primum attribuitur
hxc operatio uirtucianimali,uc Auer . fecundo colliget. Qiianrum uero ad
fecundum attribuitur uittuti uitali*& hoc fatis exprelTic Aui(?en*propterea
q> in eis rcperiunt dilatationem 8c con/ ftricflionem quac accidit
fpiritui^Q^uac uero fit caufa immc diate mouens fpiritum ad incus , uel extra
in huiufmodi ammae accidencibus uidcb'tur clarius infra. Ad quar/ tam
poteftdicicj» per operationcs uitae inccllfgunthic in^ difFerenteroperaciones
naturales &uicales proprie dicf^ar» Ec quia non praeparatad uircucem
uitalem, ideo dicitur folum dc operarionibus. Ncc fequfcur fi haec uircus pro/*
ducic& faciradoperationcs uitac q> non preparat ad illas» Tam enim
dicflum eft q> omncs producir, 8c tamcn ad illas praeparat ut patct. Aln
dixerunt cp pcr operat'ones uitac in^ tellexit operationes nafurales circa
alimentum per quas co tinuatur uita* Non facit autcm mentionem de uirtutc,
fcdfolum dc operatione , rclinquens hoc notum ex co quod d^xcrat dc uirtutc
fcnfus 8C motus» Velfortequia IacobtS*i*auiCt li Gnonis duplicis pncipiil duplex.
Spus vi Dama» Gnopri ma qd, P R I M I C A N. manifeftius efl: pcr virtutc
vitale preparari mcbru ad vir> tutcfenfaSfS^motus qcf copreliendic ex eius
deftrudlione 6c abfentia frequenti,^ de virtute naturali vc patet# Nos autem
expTanabfmus fiimtnam hanc. Et diccmusq?qaemadmodLimex humorum fpiC
ficudfnefecQdum ahquam complexionem (ab^ ftantiagencratur fpilla qua: efl:
membrum aut parsmebri,i'taex humoi^ uaporibus et eorum fubtihtatefecunduahquam
coplexione fubftati tia gnatur fubtilis qug eft fpus. Et ficut apud me^ dicos
hepar prima? generationis eft pnncipium, ita cor generationis fecundae
principium exiftic» Declarat qotificationem virtutis vitalis fupra prJEmiC^
fam.Et fupponit quxda fuo.ppofito necenaria»Sccudo exe quitur declarando»ibiLEt
hicl Dlch primo fe liac funi> mam»itrjam difFoncm fummatim collecftam
declaraturu» Alia tn Ira habet fniam.Prcmittendo primo q? ficut ex fpif
fitudine.j.partegrolliorihumoi^! fecundu aliqua copfbne gnat fubafpilla
queda.f.membrum aut pars mcbri , ita ex vaporabili 5^: fubtili parte eoi^
fecundfi aliqua etia coplbne gnatur fuba qda fubtihs aerea q eft fpus. Secundo
q» ficut hepar fecundil fniam medicoi^zefl: principiu gnonis primg ita cor
eflprincipium giionis fecundf.f. fpijs. Scicndum primoqjexpcdiensfuit Auic.hoc
fundamentum priemit-' terc.ppriumtn.organum virtutis vitalis efiifpus vitaliSj^
pria etiam opcratioeius cfl: huius fpiriiua gno» Intendcs igr notificare
efledus .pucnientes a virtute viiaU merito habuit prgmittcre notitia huius fpus
quiefl eius organil 6c operatii cius pprium.Scitis.n.eflFedibuscS^operationibus
huiusfpi ritus/atis facileeritcognofcereeflPedus cSt^oj^ones virtutis vitalis.
Sciendu fecudo q> Aui.noiificans nobis hiic fpiii» Primonotiffcatnobis eius
materia quaeefi: pars humoris fubtilis vaporabilis.Secundo notificat eius cam
formalem d/fpofitiuam dum dixir.Secundu aliqua copfonem. No.n» ex omni parte
fanguinis fubtili SC vaporabili pot grlari fpi ritus,fcdoportetdeterminatij
modum mixtionis (St^ copFo^ nis pccdere in ea.Tertio notificat huius fpus cam
efficienie principalem.f.cor»EteodcmocircuIoquiturcam materia lem gnonis
membroi^ 3c partiiji eoij?,f.partcm fpilfam hu> morum difpofitiuam du
dixit.Secijdum aliqua coprone 8C efficientem dum dixit,hepar,Dixitautc
notanterapud me^ dicos pp ponem phiIofophorum:ut fupra»Ex quibus patet
intellcctus aucftoritatis.Damafceni coiter allegatac.f. viui^ mus per cafm dC
humidum^nutrimur frigido 3c ficco. Viui mus.n.fpiritu qui calidus eftet
humidus.Et ex parte fangui nts gnaturhumidioriS^calidiori. Debct.n.materia
mato» riato.pportionari.Scd nutrimur parte humoij^ groflfiori 8C
terreft:rioriquaecomparationealterius efl: frigida 3C ficca» Sciendum tertio
c;^ Auic.fimul explicat raateriam ex qua nutriuntur Sc gnantur membra.nam ex
parte humora fpif fiori gnantur.cum igitur eadcm fit materia gnonis 8C nutri
cationiSjCx parte grolTiori nutriunt» Tetigit aijt griationcm dum
dixit.Membrum.Ettetigitnutricationemdum dixit* Pars
mcbri»recudij.n.nutricationepartes mcbroijj gnanr. Scicnduquartoqj
gnomcbroi^ihic dr prima narratione 8C etia dignitate;quia perfecflio cft fuBa
mcbroru fpiii ; falre apud tenentes q? fpus non eflformafranimatus» Non autc
cft prima tempore. Crededi7»n.efl: q> quocunqj inftanti efl:
corformati\peodemefl:formatus&genitusfpus quf dc^ bet efCe organum virtutis
cordis Jmaginando ficut vir> tus formatiua agit pro grione difponendo partes
groflfiores materix gnonis vt recipiant formam cordi8,ita agit partes materiae
fubiiles complcxionando SC prarparando ad fufcc ptionc tof m^e fpiritus ,ita q,
formato 8C animato corde for^ maius eltfpiruusavirtuteformatiua quidebet eiTe
orga> num virtutis vitaliscordisformati.AUtcr viderctur natu^
radencicnsinncccffarrjs. AVICENNJE. Ec Iiuic qmdem fpintus cam fecundiim
com> pIextoncmprouem't,quamdebethabere ad hac uirtutemrecfpiendam
prxparatur, deindeotn'' nia illa pra^parant membra ad recipkndum om nes alias
uirtutes animales dC etiam reliquas ♦ Exequitur decIarando.Et primo gnaliter
cS^ confufe* Se^ cundo magis diflinde ^Tpafr.fecunda ibiL Virtutes ^qui^'
dc."] Dicit primo cj)hic fpus cu.puenit fecundu copfone qua hre
debet,quia. f..pducic a cordc cil dcbito tcperamen^
topra-paracadrccipicndilhanc virtute,deinde prxpatat
oiaaliamcbraadrecipiendiiocs alias uirtutes.f.animale' <&:reliquas.
Sciendi^primonotanterdcinefre cu^u«"J' , fecundu copPone qua hre
debet;quia non fecundu ocni co^ j pl*onem praeparat fpiis ad recipiendu
iiacvirtutc,quia tunC | aialis 3c naturalis elTcnt hmoi.Ideo dixit,forte:quia
fi ^"p''^*)' tus ifi:e non fucrit cu debita copfoneet teperamento noerit .
pracparatus &c.Ec per copronem dat etiam intelligcrecort W uenicnte modu
fuby ^calia quae ad copfonem fcquunt.Ex qsl^ ifta Ira vr quibufdam cocedi poffe
deuirtute fermonis u''' tutcs vitales in fpiritu non effe fuum tcmpci ametum.
complcxio temperamentij fpus tcpcrat 5^ prccparat fy^^ ritum ad recipiendum
hanc uirtutcm cii idc non fit prspj' rans ad feipfum rccipiendtl hmoi virtus
non eft ad hoc^^' peramcntum. Sc^endil fecundo afr hancvirtuic recipi in fpu,8c
aliterin mcbris praccipue apud tencntes fyihtioen^ animatum;qm in fpiritu
recipitur tm virtualiter ficut cator in radio folis,in membris autem
formalitcr,. Virtutcs afquidem animaf es m fpirim quidctti &: in membris
non pcrucmunt niQ poftquam haec uitalis prouenit ufrtus . Declarat fpaliter
quod dixit.Et primo ondlt virtutcV^ talem prapararead virtutem
animaIem.Secundoondit<? virtus naturahs non prseparat vitali 8c animali ,
fed ccotr^ virtus vitalis naturali.fecunda ibiLEt pra:parans."lPriiii* jn
duas fecundum q» dupPr ^pbat. fecunda ibiL Ideoq^.1 Primo arguit fic. Virtutes
animales non proueniunt infp^ ritu SC membris nifi poftq^ prouenerit in eis
hrcc virtus*f vitalis.igit vitalis efl: praeparans aiali.Affumptum reliqu'*
tanquam notum.C^uia ficutfentirc 8c moueri efifcntialif«' prefupponit viuere^cS^:
ita virtus fentiendi 8C moucndi vi^^ tur efl!"entialiter prafupponcre
virtutem vitalem, Ideoc^Iicet uirtutes animales alicuius mc((^^ bri
deftruantur,uiuum autcm membrum adhi^^ exiftitnifihxcuirtusmeo fucrit
deftruc^a* Adducit fecundam rationem» Et arguit fic. Sublata Vf^ defi^ruda
virtute fenfus 3C motus in membro remane.t V^'^ tus vitae in toi3c non
econuerfo.igit virtus vitalis efi: pf^f animalijCt per confcquens praeparans
erit ad virtute alf patct confequentia,quia femper perfedio prior natura^i^^'
praeparat ad perfecfiionem pofteriorem^ Nonne uides q?membrum ftupidum aatp^^
ralyticum unuquodc^ fccundum habitud/n^'^ eft non habens fenfum nec^ motum aut
propt^"^ complexioncmquac prohibetipfum cosrccip^^ re,autpropter
oppilationem qux zccidit it^^^^ ccrebrum&ipfuminneruisqui adipfum P^^^
ueniunt,&: tamen ipfum eftuiuu. Et membr^^ cui accidit mors cft non habens
fenfum necp ttiO tum,5(racciditciutputrefiat 8C cofnrmpatti/* Nijc. A.decfat
ans pdide c6feq[ntte.dcide cocludi t^c^c neintcta.ibiLl"
«"^hroigrpalyticonDicit P"0, norie<^^^ re vides c^ mebi^f fl:upida
8c etia mebru paraly ticu ^j^ ^ rci fcnfu,no fola fccundu adu vt dormics, fed
ct fecoduP' aptitudincm «^>li8: M •P»s vi «tiit,. F E N. I.
proli,bet^fluacad.pfumuirtus fenfus ct motus «pmmnacjjpraeparatuerat ad
fufcipiedum eam' propteru.rtut.suital,sfan.tatemmeo.ProhibS en.mnon proh.buit
nifi ut non eam in effedu rec.peret,fed membrum non ilc eft mortuum ".t
prfparatum ad recipiend.,n S l "i fan,.a.em & pr„i,„ virtu.is vi.p , "o
m."^^ f^" «lon prohibe. niii ut recioiat '"""
P™'"^" betpreparationem .llamq ^tatln^eo P™'"' lem/ed membrum
mor.uum no ' ft? '' B,> """"" brum priuatum virtute
„ ''^ liic.Eft en.m memx nem.H^ecam^n^h eraab P°" '''''^"'
'""^ P^fP^''""' „ Circahfcdifla mo el'
'i;r"'p""'""!,''l''^'^''' i«U8compIexioni,fiH,"
r':l"'"^-. P"'""'" dub'' D O C. VI. 66
-•■ts.uiv.id mouentur v^uiuscomplexioni^ Ctf I,;^r • • —
«.dum&humiducn.cS^^j^^^^^^^^^^^ viuimusn tetautem q»fit tempe atus oZ
^'T''' «^""c. AprS cemperarus^urfextodeS^^ vapor fan.^ur: A
quor^cipithicfpiritus vlrturem b,t ^"^'""^^ apparet nifi c|, a
corde fprf .1 ^«alem,qufa noii cuJnnci,ituftr,rtutem^^^^^^^ ^^^'ante ^am de
illo alio fpiritu & fic elt ^°»^^*«iiiter quc ;^"n,dubium.No„videt
rcl^^^^^^^ 'nffnitu, Te, vitalis ren,aneat,quia tunc v^rtu,^" ^^^"te
animali uir Jb animali ficutetiam\aturaL Lius ''^r^^^^^ ^^^«^"i
^raJtemexperimentumoftendi^^^^^^^^ ^^;^animalfaufert»r vitaficut nl^ tfc^
^^^^''^ ^i^v Q-Uartum dubium.No videtur cL v irrnfP 'r^'^"' •^"m
d%?^^"'^"f deficit virtus preparata P^^' ^^"^i^i^a fc"^^^
enim viget multum animarv '^''^ ientialibus? ^f^' ^ebilis perf^pe vt in
febribusTa- 'efpe.% medHler^™"'" horum dicitur q. fpiritus vi^!r '
neverofpirituV,;^^'«^anduseft&iium,du8,com^^^^^^^^^ jefpecfliiautem
va,??'^^natural(8eft calidus 5^^! fieleuati afan?uine d"' ^^^^-^^fis fine
fumoficS^aa * PeratUR.Et fic^dixitQ!,'?!^"^"^ calorisin ipfum
efttem> ^^•'^peratum.Cumautem ''^^""^ ^'P^^'"'
"ecuni,q..iacoreftiiuiun^ ^^^'^""^ ^«"e &: c.r^''?^
'"'■'^ "lembrum!. ^ ^^^^que> ^^^•^a^humidarem '^"^ ^
^^^""^ " "^^'^^ia .^^^f^cundumdicitur Jw"^^^^^ ^^'idam
& humidam. ffcipit hanc virtu^em o ^"■''"'^
^^f^""*" ^d mcm ' ^ ^orde mediantc fpiritu fuo appropriato,^:
etiam communi,fiue per virtutem voluer nius intelligeretemperamentum illud,
fiueproprietatc illf temperamentofuperadditam.Et cum arguitur q, non a fpii
ritu d^cDicendum q,a Virtuteinformatiua producaecor producitur etiam fpiritus
vitalis cordis ^ifto mediate cor produc,talios
fp,ritusvitaIes,c&:ficnonoportec in infiniru procedi,qu;adeuen,turadprimum
producens fpiritum SC dans hanc virtutem,qufa illud eft produccns cor , quod lu
mihter cum corde producit fpiritum qui debet elle inftiu^ mentumcordisvtpatet.
Adtertium dicitur q, in nullo animatototahnaturaliterfehabente poteft abfolui
virtus vitalis a virtute animali.in viuente tamen innaturalitcr du fpofito
poteft elTedeftruaa virtus animalis manente vita i ficut ,n apopledico forti
apopIexia.Dicitur autem totali qa manitcftum eft l multis partibus animati
corporis abfolui uirtutem v,talem ab afali,vt in ofte ligamcnto chartilaei'
ne&cEtad primufenfumdicftufuitfupra hanc virtutem ab aiali abfolui non
po^Te . Alij dixcrunt hanc virtutc ad huncfenfumabfolunionpoflfeabanimali, quia
cuicunq, fpecei velgenerationi animalium ineft vitalis,ineftaialir ^ecoritra,
Alti.dixeruntc]^ vitahs non poteftabfolniab vitalem quin illud fecundum
aptitudinem habeat animalc fecundum tamen acfium abfolui poteft. Ad quartum di
citur^,nquacunq,partemultumdeffcitvitalis^in^^ parte deficit animahs.Et econtra
Jn quacunq, parte mulS uigetanimalisincadem multum uigetuitalis.Stat tninali
quo membro multum deficere uitalem ab operaitonc fibi debita in membro,licet in
alio multi*i uiget animalis* Exc> phgra,;3.oteftuirtu5uitaIi3inarteriamuitum
deficete pul^ lum faciendo,quaui3 p tunc in neruo uel cerebro multij ui^-
geatanimalis:multum etiam uigct uitalisrqux quacito dc^ hciet etiam ibi
deRcietalalis.Ca autem diuerfitatis proueni re potcft cx bona .pportione vel
habitudine aut collieantia membrivmus adcor5c:maIaalterius:aut bona pr^para^
tione unius membriad recipiendum et rerinendum imprcf fioncm uirtutis uiralis a
corde&mala alterius^^^pter quQ-cf deficit uita m uno membro citius in alio
ficut docct expe rientia. Contra.tunc femper exnte forti uirtutc uitali fana rn
cerebro uel neruo brti 8c fana foret in eo uirtus ani> niaIis.confequens
faIfL,m,ut parct in melacholico ct phleg^ matico, ^ Neganda eft
cofequent,a,quia licet ex parte prt parationis qua facit uirtus uiralis fic
membrum debite ptl paratuinac ienfum&motum,nontnhoc fuflFicit adinte^
gritattm5^1amtatcalal/s, fedftarc por forrirudo virtutis uitalis cum debilitatc
animali8,ut pacet intuenti, Et pv^parans non cft uirtus nutricndi tantu
itautdicamusqjquadiuuirtus nutncndi afFue^' rituiuumen't,a:cum deftruciur ent
mortuum* Secundil unam introductionem iftius litterx oftendit o» uirtus
nutritiua non eft illa quaeprxparat omnibus alns uir tutibus.Et primo
oftendithoc deuitali . fecundo oftendic Jdem deanimah.fecundaibiLFtfiuirtus
nutritiua. -iPno ponit coclone itcta ipfa aliqlit declarado. j ..pbat ibiLQp^
hoc ipfij^lDicit prio cp uirtus nutritiua no c pparas tm,iti ut dicamus \p
q^diu i mebro fuerir nutritiua tandiu mebrOi cft uiuum,5i:cum deftruetur uirtus
nutritiua i membo me brum erit mortuum, Sciendum q> ly tantum poteft muf
tipliciterfumi.Primoutfitdictioexclufiua,6<: eft fcnfuscb uirtus
nutriendinontantum,qu,anon fola eft pracparans qa fcilicct ipfa no eft illa qug
pparat oibus altis uirtutibus* SecutidoutCn aduerbiumquantitatis,& eft
fenfus auocJ uirtusnutritiua noneft prarparans tantum quanium^uir^ tus
uitalis.Etuterquc fenfus eft apud hanc introduc^tionem ucrus.Primo emm
ueritasprimifenfu8 apparet , fecundus ctiam a qbufda tahtcr pfuadetur. Virtus
uitalis pPibus mo dis pparat ali]s,ut fupra declaratum c^Primo qa pbct fpni
Iacob»St!,auic. li if Cor pil cipiu la^ dix dc mincra viftuds Vttalis» Spiis na
turalis necelll P R I M I C A N. vltalemexquoaliifpintusgenei^anmr^SeCundoquia
peir nmiam fpijs vitalis coferuatur membris adualis calor per quem con eruatur
in membris aia,vade redduntur pra:pa rataad recipiendumalias
virtutes,Tertioquia fpiritus vi/ talis tanquam vFe agens effediue concurrit ad
operationes omnium aliarum virtutum.Et notum eft q» virtus natura> lis non
his modis poteft pracparare alijs virtutfbus.Non.n. necelTario concurrit
effediue fpiritus naturalis c&:c/Necpcr cius pntiam redduntur membra
prxpaiata 3Cc. ideo bene dicflumeftq)virtusnutritiuanonprxparat tantum quan>
tumuitalis,Videtur tn concedendum aliquo modo polic ipfam prxparare^ quanto tanquam
communior ab alijs praefupponitur in quocuncp viuentc. Et ex hoc cocUidut
quidamneceffitatemponendiin viuentibus uita fenlitiua virtutcmvitalem prater
virtutem animalem. Neceiieelt cnim in viuentibus vita fenatiua 3c localiter
motiua reperi ri quadam generalem difpofitionem per quam vita feu ani ma m
membris conferuatur.Et illa eft acftualis quidam ca lor fine quo nec conferuari
nec induci nec etiam operan pq teft.cuius fignum eft,quia perfolam huiufmodi
calons ex^ tincflionem moritur membrum.et quia hunc caloi cni opor tuit clTe
Fundatum in fubftantia fubcili aerea , ideohic calor
facilercfoluitur.vndcoportuitinomnibus viucntibus repc riri membrum in quo erit
virtus generandi hunc calorc in membri3diftribucdum;neillorefoIutocito
dcficerec vita» q^ale autem eft cor in habentibus cor.in non habctibus au'' tem
aliquid quod eft cordi>portionatum, Vnde cor dici> tur principium 8C
radix 3C minera viriuris uualis.fcft enini principium inftrumentiin
totpconferuantis vita,et pcr mo rum pulfus ipfius conferuattuum 8C d.ftnbutmum
per tom &^er eius tcmperamemum ipfius .pdudliuum. Et ex hoc inferturq,fi
per poffibile mcbrorum noftri corporis fub> ftantia nonrefolucretur non
effct in mcmbris neceflfitas uir tutisnutritiuar,necconfequenterfpiritus
naturalis aut etia fai^guinis nutritiui membra ad eorum vitam^S: permanen tiam
quauistuncefi-etneceftiiasfpiritus vitaliscunis prx^ femia in membris vita
conferuaretur. Et ex hoc vlterius patct cp magis per fe 3C immediatc ad f
"^""^"^"^/^j^;^ eft neceftariusfpimus vitalis q^naturalis.
Et fimilic virti^^s viralis ^ naturalis.Non.n.neceffatiuscftfpiritus naturaus
nifi 'p quanto fubftantia membrorum cft refolubilis» quovltcrius fequit q>
fi in mcbro aliquo eftet quantitas lut>' ficiensfpiritus
naturalis5i:fanguinis requifiti ad operaiio/ nem nutritiux virtutis,tamen in
membro noeflet futticics quantitas fpiritus vitalis prooperationibus vitx , pro
illudmebrunecviuerctnec nutrireu Si tnecontra eiiet i mcbro quantitas requifita
fpus vitalis ^ opf/l"^"^^^".' viueret membrij,quauis non cflfet
in mcbro fpus naturdu quantitas requifita ad operationcm nutritiuae virtutis*
Ex quibus fecundu hanc [?x introdudionc funt. ilte co clufiones tenendx»
Prima.Prius natura eft uita memDa
&:uirtU8uitaIis6<:operatiouitaIisqpuirtus ueloperatio n
turalis,&fiPrtempote.Q2,»n.fit natura prius patet,quiauir tus uitalis eft
ca uirtutis naturalis,(S(: fiPr operatio uitalis ope rationis naturalis»C^ etia
fit prior tepore ^batur fic. Quj? nrius eft membru uiuere ^ nutriri utin primo
inftanti elle niembri Et pro ifto poteft adduci ^babile argumentil , qa
difficilius eft in membro uita pcr fpm conferua^c 8c memx brum
nutrirefimulc5aItei?.illoi5.facerc.ergocu ahquadi>
fporrnefufficitadunriiftoi^cuquano^ fed non poteft dfci fufficit ad nutr^e 8C
non uiuere . ergo poterit aliquando ad uitam 8C non ad nutricationem. Itcm
ridiminuaturcalorin membro donec necad uitam necad nutricationcm
fufficiat,uidetur priiis deficiat operatio nu tritiua operatio uitsc.Item uita
ftat m membro per prac> fcntiam fpiritus uiialis.Nutricatio per prgfentiam
naturalis ct uitali8,fed poffibile eft repcriri in mcmbro debitam qua titatem
fpiritus uitalis quantncunc^ non fit in co fpiritus na turalis quantitas
requifita ad nutricationc,crgo uita a nutri catione abfolui poteft, Sccunda
condufio fequens ex pri A V I C E N N -ffl. maan aliquo uiuetc poteft abfolui
uirius uitalis a uhtute nu tritiua:&: confequcntcr uirtus uitalis pracparat
nutrniug, 8C non ccontra, Ex quibus poteft coUigi argumentum le quentis
.pbationis dum in littera fujpiungiiur» Quoniam hoc ipfum ucr bum uirtuti
afferre^ mus nutnduae: fortaflTe.n. pleruq^ i'n aliquo eiiis operatio
deftruetur dC membrum uiuum rema^ nebit,8<:forta(re plcruc^ remanebit eius
opcra^ tio 5C membrum tendet ad mortem* . . Prpbat .ppofitum,6<: dicit cp
hoc uerbum quod attribui> mu9 animali in comparatione ad uitalem affcrre
poliumiis virtuti nutritiu2e,quia ficut fuperius dicebatur q> deftruCta
virtute animali remanet membrum viuum,(S^ non ccotra,
itadenacurah*dicerepo(Tumus,qiTifortafte plerucij in aU; quomembrodeftrueturoperatio
virtutis nutritiuac , membrum remanebit viuum.fifr etiam maneftte opcratw n j
nutritiua: ftat membrum ad mortem tendere,virtus ig^ nutritiua non eft illa qu3
ftante ftac vita,& qua fublata deti cic vita.confequentia nota eft intuenti.ec
aftumptum patet; ^^f[j., &:poteft perfuaderi vtfupra, Contrahanc fniam
videc ^^^ji^ primoauc^oritas Ari»2.deaiadfcentisc]j viuentia vfqpsji ^^j^ finem
poifunt viuere quoufcp polTunt recipere nutrimentU' vita enimnon
videturaliudc]^confertiatioper alimeniuiT|J ut ibidemt Secundo cxquo virtus
viialis prxparat aci tritiuam videturcj) ftantc vitali no polTic deftrui
nuiritiu^' Tertio.fi virtus vitalis pracpaiat(S^c»cS^ efi^entialitcr pn^'^ cft
virtutenutritiua,quomodoeft poffibilc mancrc ope^a tionem nutritiuam,c5^ tamcn
membrum ad mortcm tcdc^ tcSublata cnim virtute priori aufertur
pofterior,<S:: pct c^ fequens opcratio pofterioris, Quarto» inter
vcgciatiuuf|' 8C fenfitiuum darctur viucns medium puta illud in quo erit virtus
vitalis 8c deftrucfla nutritiua,non enim eft in tali
tritiua,v5<:confequentcr nec vegctatiua nec fenfiyua vtpo^ no,quiaponoetiam
illam deftrucflarn matte^vitali,ficiJ^ de naturali ponitur efie pofiibile,
Quinro ^Ai? nutritj^ ua ponitur elTe communior virtutc vitali,fed non cft pofl'^
bile pofterius via comraunitatis abfolui a priori , crgo nf<J vitalem a
nutritiua. Ttem non videtur c^ argumenta pef^ fuadcntia hac virtutem abfolui
poiTea virtute natuiali,"" cfficacia.Namperidem.pbatur q>virius
vitalis repefiti! inplantisdiftincflaa naturali.Primo quia prius conting'
plantam viucrcq^nutriri»SecundoquiadifficiIius eft tuti plantac vitam fiue
animam in fuis partibus confefU^^ illam conferuarc & alimentum in
'fubftantiam P^^''^, conuertere ♦ ergoaliquando poteft facerc vnum iftorU
quando non alterum,fed non fccundum fine primo^efg poterit facere primum finc
fecundo.crgo potcrit planta v ucre61^non nutriri* , p Ad primum iftorum
dixerunt quidam quamdn^ uuntanimaliatandiu nutriuntur dum naturaliter fe hai'
rint,per caufam tamen aliquam practer nsturale po'^"^^} pediriinanimali
nutricatio,quamuifi ineoadhucvitaf^ . neat» Aliteralrjcj>tandiu
viuuntanimaliadonecpo'^^jjj accipere nutrimentum:quia non poteft in animali
"^[^^jgy tcmpore vita permanere abfcp acftu nutriendi, licet ali^,^^ li
tempore vita permanere pofifit fine nutricaticnc, vt tur fuadcre quxdam
adducfi^a» Alijdixerunt A^^^^^^eH» fe q, nuUam repugnantiam claudit animal
viuere vcl ^ brum6^non nutriri,fcdmcmbrum vel animal
""^""^^ciV non viuerc manifeftam claudit repugnantiam, Ao
dum patet,q)Iicet vitalis pracparetad nutritiuam pf? vitalem virtutemadcfife
uirtutis nutritiuxin '"^^S^j fWi^ quiritur aliud- ergo non oportctquod
ftantc vital» j^a^ tritiua,ficutquamu/sdiaphancitas prarparet ad
'""^.gpb^ tionem medri,non tn ad medium illuminari fufticit ncitas»
Ad tertium dixcruntquida, vt^bat argu ^^^c non elTc poFe membrum tcderc ad
morte mancntc virtutis nutri£iu3c,Nechoc credunt dixififc Auiccn»
poiitu"" F E N. I. p(?iTeum Vii per rcmanere non Iiitelkxit
Auic.permatiete: fed mtcUexrtceaare.Sicuc vulgariterdicimus pluuiam aut pel tem
remanfiiie qn ceirat.Senfas igitur litterc elt. Et for nt^ trW
^'"■^'''''''''''"•V"''*''""^"^™ ^'"^'"^
nuiritiuf.&pquiamembnira tenditad mortem. Siciic.n. Vdeturargu>„ctum
Auic.efficaxficarguendo. Dettruc-ia virtuie naturali mcmbrum remanet
viuum:&:dum mem b um tendit ad mortem celfat operatio virtutis nutritiu».
,r Al',",? "'f " ^F^'^' ""tricationem , & non
econ. «nHde. '""'^■7/'^Pf'^"fi'i"arepoaumus. Primo modo
ouantu Plicir-.
""°"'='^.~'"'g"fi"flitertributaeftmembro&
viuen. Uf &membrum tendatad mortem.Necad l.unc fenfum vaditaudoritas
Aui.Secundo hanc virtutem confiderare poirumus vt eft defluens a principali
membro, vt.f.ab he! pate defluit ficut vitalis a corde.Et fic qucadmodum nulla
.ncluditrepugnaniiamoperationemvirtutis naturalis d ' ftrudfetr. elle remanente
virtute vitali.ita etia.n ecouerfo quia ftat ad membrum & mufculum defluere
fuEem quanntatem fpiritus naturaUs.& tii ilhid membmm t d»
»dniortem,quiaiiondefluetadipfum fuflicien. n,?^ fpiritus vi.alis,&j,pterhoctend^tme,irur
dC em remanebit m eo operatio virtutis n^rM..i . r
mudme.brnabhe'patcrecip::,"^^^^^^^^^ fiaens quan.tas fpiritus naturalis
& fanguin s lu iTgitur membtum non moritur j^nrer H^P.^. i lua jgitur 8C
fanguinis dc inHuxus l^at s dtf ^ natu.ahs v.rtutis fed proptcr defecflum vi ta
,s fli ""''T""' naturalem eft qui dat vitam & non n
c^^^^^^^^^^^ Tf' '^'""^ ^^^^'"'^ ilU conclufio indudaTn taTnt :
^ TT a nutritiu^ 8C tn retn^n. ^^"'"*v*"?nte dcflrucfta ellvii
tus virtu vta^,"^ i "; ,l^^^^ q>licecvirtusnuS Adcuinn.m dicitur
'^entiumgeneraTa S P^"'-^ vi> UmenviC"eX~a^^^^^^^^^ «•alirer prior
eft vitalis HuTrir!.^' <^ natu^ vitahsqnnoreperiturvirtus i^eT&^^^^
operatio tem fecundum acftutn 6<: non econL,tr?'^ ""^''"'^»
fal plamisrcperiaturvirru6^pneS'[;^* ^^»":^ autem in turan vel nutririua
vel vi^us aV uaV/rr ' '^-^'"^^^ ^ "^^ Videbiturinqone Ifta fi.nr ^ ^
r ^ prior^ «ntrodu flione i*i ilh partc Et 01-1' ; ^lia tnendirrn,ita
vtdicam^^^^^^^^ "^'-^ virtusnu ['t viun erit,&ci-l c^eftruecl^t mt,t r
n- ^^^'^^ virtuti afferemus nutrmua:ToS^"\'^^S '^^^^^ ver> «ms ogo
deftrueret & m5brum v n i;"'^ ''^?^ ^^'^"^ !f
pleruc^rcmanebiteiusopeS^^ '»,^"jortemJntendkAuic.oftende eo
'""^^^^ ficoi&r''^°"fift^"tia(]uefitperaIia^^^^^^^^^
etiamt '^'^'^'^ viue?^^?'^'^^^^ fiftentia,^ fi^ f^''^"^<^
^"'"i^ vita .4. cuiufcunq, at ? r vi-"tium dife^^ift-^deaia.du
gradut vU^^f; »io fumitur vita ^C!^.*" vegeiatiuum &fenfitiun T
fumitur dupPr,f:p,^"^f^nfitiua (X:motiuatS:h^ itera ^> fus 8C morus vel
ap, habitu complero ad aa.l fTn" .^^IoremaFalem.A&^ l'ter fupra didum
eft n, m"""?'^ Per calorcmvitalem,qua aprum eftad fenfum
i^nVf"'^''"'^ paralyticum viuit,ga ;-n^utem .ppria Sc '^n^ZT.^^l
p'?"^'? '^'
^ "^^^'^^'> •^"f Vira ^ viuum in ppoCitn . vlt/mo modo fu,»,
^""^o^ vt viuum fignificet idc quod D O C* VI. (^7 aptum ad fenfum 8C
motum hac coi aptitudinc^Etillaapti tudocois ftat per debitam pntiam fpiritus
vel caloris cor^ dis»Propria uero pracfupponit hanc dC requirit debitam
fiftentiam caloris animalis fiue cerebri. Hoc fuppofito arv gumentum
Aui.uidetiioc.Si nutritiua tniuelin.juancfi nu rritiua eftet illa uirtus quae
pr^eparat ad fenfum Sc motum tuncquadjueiletnutritiuainmembro erit membrum ui'
uum^i.prxparatum ad fenfum 3c motun?, dc confe.juentia tcnet,qufaliuirius
nutritiua tm prcparat dec.hocipfum uer bum quod primo afte>ebamus uirtuti
uitali afFerremus uel debemusafferrcuirtutinutritiuac/cdillud ueibum eratq»
ftantcuirtutcuitaliinmembro membrum eft prxparatij adfenfum
vSi:motum,ergoilIudidem debemus de nutriti> ua concedere.f.q, ipfa ftante
membrum eft aptum ad fen fum 8C motum,& jpfa deftruda eft meptum.confequcs
uc roeftfaIfum,quiafortafteinaIiquomebro deftruerec opc^ ratiohuius virtutis 3c
membrum remaneret viuum.et etia qnqjremanerhuius uirtup operatio,cS^ tn membrum
ten> ditadmortcm.i.fft incptuad fenfum^ motil . ergo virtus naturalis non
eft illa quac tm prceparat ^c.Primo in hac lit tcra
Aut.confufefumitconfequentiam. Secundotangit rt/ bonem.Tcrtio.pbat falfiiatem
confequentcr.fecunda ibi, LQuomam hoc uerbumOtenia ibiLFortafi^c etia»-) Sed
contrahancexponemfuntinfiantixnon faciles» Primil no ur pallibile q, in membro
faltietur operatio nutritiue uir tutis,6c:tn membrum fitineptum ad fenfum
&motum' qa uirtus uitalis pracparat nutritiuac ut fupra. igitur ftante nu^
tritiua ftat vitalis,quia ftante pr.vparara ftat pra?pa ras, fed ftariteuitali
ftat mcmbrum prxparatum ad fenfum ^'mo lumutfupra.igiturftantenaturalicrit
necefifario mcmbnl praparatum ad fenfum S: motum ^juodaduerfatur expoff lioni
ut patet. Item non tendit tncmbrum ad mortC nili propter dcfecftum uirtutis
uitalis,fed in quocunq^ deficit uir lus iiitalis illud putrefit 3c
corrumpitur,crgo rcmanentc nu tririua membrum
piitrefftiS^corrumpitur,quodeftnonbc ne intelligibile» Item uideturq» uitalis
non fit etiam lUa qux pracparat,qu5a qnq.'homo betie fentit imaginatur 8C
Ioquitur,d:tamen uirtus uitalis tenditad mortc. SiPrcccn-'
tra,quandoq^uigeteiusopcratio& deftruda cft operatio fenfus SC motus. [tem
fecundum hanc acceptionem uitg ct uirtuusofifachartilagines 8c ligamenta faltem
aptitudinc iftacommunicfientaptat&lpracparataad fenfum 8c mo^ tum. Pro
refponfioneeft pracmittcndiu Piimoq,prp teranimam&uirtutemeiusrepertas
inanimali reperiunt ctiamineotresmodifiuemenfuraecaloris a tribus fpiriti^ bus
depcndentcs.Cuitali naturali cSrc^pcr quos exeunt uirtu tes in acftus uitales
animales 8c naturales, Vnus.n.modus caIorist5(:fpiritus non poflfet elTe
adxquatum inftrumentu omnium iftarum uirtutum operatiuum,quia tunc quacuctj
illarumlsfauelimpedita e^rentfqueprimdomnes alipim peditaf,cuius oppofitum
ratio 8c exper imentum didat ut fuprauifumeft.Noniguurfuntifti calorcs
indifferenter (S;: aequaliter oibus iftis operationibus ^poiiionati, fed calor
alalis 4)portionatus eft Sc limitatus ad ogones alaies 8c na^ turalis ad natui
ales» Vitalis vero vitalibus cappropriatus 8C natijralibus &aialibus
c6i6,vt fupra decIaratiieft.Vtrii aute virtutes repertac in mebris diftinguant
ab iftis modi3 vcl non Confiderare non pertinetad ^.^pofitu» Premitten du
fecundo q? quauis fpiis 8C calor vitalis fit inftrm cuiuf> cunq? virtutis
&o^onis principaFr,tiieft a natura aialibus attributus ,p fenfiriua 3c
motiua , non aute p nutritiua ni/1 inquantij in aialibus ecoiuncfia fenfitiug
etmotiup.Cuius (i gnu eft,qa in alalibus folis repcrit ifte calor 8C fpus 8c
niQ/ hru qd' eft fons 8c prlcipiil cius ^dudiuu.f.cor .Qyia ^^^^^ 'mplatis pot
virtus nutritiuaopariacflus fuds cupaucocalo rc aduali no eft cis a na tributus
hic fpns nec calor nec mc^ bru cius pduc5liuu,(S;:p cofequens nec uirius
uitalis. Virti-s igrnutritiuainqtunutritiuanonecefifario coiucftae vitali' fcd
alalis inqtualalis eft vitali neceflfario coiijc^a. Prcmic tendum etia cj»
licet nutritiua ut fit no neccffario coniunda lacobtS.iauic, n nf p R I M I C A
N, huk ea^ott aauali uel uiriutc uitah*,tamcn itiquatum in anl/ mali rcperta
eft SC coniunda aiali uirtuti ea indigct dC eidc ncccflfario coniunda eft A-am
llcut partes aiales alic funt a naturadifpoiit?c5^cummaiori calore produdg
acftiiali ut fintaialiumuirtutumr^eceptiug aut ip/is aliquo modo fer>| uicntes
^ fint partes platarum ita cas oportuit a naiura alic difponi ad nutrimentum
fufcipiendum cj fint difpohtc par/' tcsplantarum.Multocnimamplior rcquiritur
acflualisca^ loraddebiiamnutricationemmembri alalisq plantg,cui fecundum
fencentiam multorum fufficit fuus complexio^ nalis calor datus agenerantc .
Etquia liic calor adualis in omnibus mcmbns principaliter pcndet a uirtute
vitali cor dis,ideoinanimalipcdetuirtusnaturalis quantii ad fuum circ
;S:operari m membro a virtute Si calore vitali. kx quibus patct piimo pro fenfu
Sc moiu requirunt duo ca^ lores 5C fpiritus. Vnus vitalis qui cfl:magis coie ad
omnes operationcs. Alter animalis datus a cerebro fenfui ct xiiotui Aptitu^
appropriatu?» Patet fccfido aptitudo ad feufum SC mo doadse tuir repertalnmembroex
duplex.VnamediatacSj^nonm fum -dC habitu completo,(5^ eft illa quac rcperitur
in membro per inotu iii prsefentiam fpiritus 8C virtutis viialis ficut i.i
mcnibro pa mcbro lalytico.Alteraeftaptitudoimmediatainhabitu.f. cople/ duplex»
to per quam poteft aial exire i opcrationes fcnfus 8C motua qtlcunq^
volucrit.Er coplet harc per piltiam fohus caloris, Aptitu^ 6^: fpiritus vitalis
cS::animaIis. Patet tertio q> poperatio/ do nutri ne nutritiua in alali
requirunt etia duo fpus ^calorc6.C tia^ cationis turalis 8C vitaUs^et
confequcntcr ctiam q, aptitudo oponis duplcx» nutricationis cft in alali
duplex.f.Propinqua habitualis cooleta Dcr qua poteft membrum exire in a<flum
nutrica> amp?xrcnt-^mduoi,fpirituum&caloru^ «iralLAUeraveroeftaptitudomcd.atacSd
non in habitu complctoquam imaginamur rcpcririin membro pcr lola
a(tiftcnti*amfpiritus<S: caloris cordis fiue uitahs, Patet quarto q» ad hoC
ut membrum aptitudine habituah cople^ ta fit aptum ad fenfum & moium
rcquiritur maior mcnfu> ^ ra fpirituum 8c caloris vitalis qua ad hoc ut
fimili aptitudi^ nc fit aptum ad opcrationes nutricationis.Si.n.in membro
fenfitiuo i»^pter priuationem caloris vitalis debeant paula^ lim Ipcdiri
opcrationcs fenfus 8C motus 8C operationcs^nu/ tritiu3c,priusipedicnco£5onesfcnfus
8c motus qj opones nutritiu?,quod non cftct nifi ad fenfum 8C motu muUo ma
Ogatio rcquireretur menfura caloris 8Cc* Exquibus patet qn virtutis -
opcratiouirtutis nutritiusc $ opcratio fenfue «x nutritix ^ofus deftrui
poteftinmembris dupliciter. Primo^ppjer 8C sefus ^gfc^fium virrutis 8C fpiritus
vitalis.Secundo proptcr dc> etmotus fe<ftumuirtutis6<:fpirirus
naturalis &animali8. Patetle ^^^'^'^ xto non omnis praefcntia fpiritus
vitalis rcddit membr" *^"P"* aptum ad fcnfum 8C motum aptitudinc
illa comum clictav exquocnimminorquantitasfpiritus uitalis requiritur aa hoc ut
mcmbrum fit apcum produccrc opcrationes nutriti
uaruirtutisqlopcrationcsfcnfus&motus.patct dCc* quibus omnibus cxintentionc
Auic.pcncs hanc expolitic) nem coUigi portunc iftae conclufiones. Prima
contingit in mcmbro deftrui opcrationem virtutis nutritiuae , 8C ta^
fTienmembrumremancbituiuum.i.aptumad fenfum 8C
motum;quianorcpugnatdeftruiopcrationcm uirtutis nu rfitiuae in membro propter
defeaum fpiritus naturalis fta tc Draefentia fpiritus uitaUs 8C animalis, quo
ftante crit me. hrum uiuum.haptum ad fenfum 8C motum,vt patct. Sc>
cunda3fiocVtaetiamexUttera.Nofepug in mcr^bro fenfitiuo &motiuo faluar.
opcrat.oncm uirtu. tisnutritiuac^&tamcnmembrumilludtcndcrc ad morte.
ideftineptitudinem fcnfus5(: motus.Sitenimquantitas ipi
rituumuitaliumrcquifitainmufcuload hoc ut fit mulcu> !u9 aptus ad fenfum 8c
motum fignata pcr fcx.quatitas uc^ ro fpiritus uitaUs m eodem rcqliifita ad
opcrationes^ nutriti U3C fignata pcr duo.Et patet cj> fi fpiritus 8C uirtus
uitalis in mufculo proccdat diminuedoa fcx vfc^ ad duo remanebit
operatiouirtutisnutritiux ftante etiam dcbita quantitatc AVICENNJB* fplritus
naturalis, tamen mufculus ifte tcndct ad mortc ,i.ad ineptitutidem ad fcnfum 8C
motum» igitur 8Cc. t x quibus fequitur tcrtia conclufio^q^ uirtus nutritiua non
cft ij la quae pracparat 8C reddit membrum aptum ad fenfum oC motu,ex quo enim
illa deftrucfla remanct aptiiudo ad fen^ fum 8C momni,8c illa ftante incptitudo
patct 8Cc* Ad pri> raam igitur inftantiam,Iicet fcqucntcs hanc
expofitioneiii inuoluantfein multis modis refpondcndi,uidctur cofcque^ ter
refpondcndum dicendo c^ neganda cft minor,fi vmucr
falitcrintcllecftafuerit.f.ftanteuitali ftatmembrum pitpa" ratum ad fenfum
8C motum vcl aptu* Ad hoc enim ut mc^ brum fit aptum uel prarparatum ad fenfum
8C moium re> quiritur maior menfura fpiritus 8c caloris vitalis ^ ad noc ut
fit prscparatum ad operationcs nutriciug uirtutis. licet ig« tur ftantc
nutritiua ftet uitalis fecundum menfuram requi^ fitam ad nutricationem,non
tamen neceftariofecundu furam rcquifitam ad aptitudincm fcnfus 8c motus. Et ft
cundum hoc imaginandum cft c;^ quantiicunc^ amcmbro paralytico remoueatur
oppilatio, ita ut copiofe tianfeat aa ipfum fpiritus
animaIis,polTettamencftetanta paucitasui taIisq[>adhucnoneftetmembrumiIIudaptum
ad fenfui» 8c motum aptitudine comuni iam dicfta. Sed conti a» illud uidetur
contra rationcm brmalcm uirtutis "'^a^*^*^.^ enimillaquaecuminmcmbris
recepra fucrit prxparab»^ ea ad lecipiendum uirtutem fenfus 8C motus.igitur in
quo^ cunq; eft ha:c uirtus illud cft prxparatum ad fenfum SC nim.fed ftante
uirtutc naturaU in membro in codem eft tus ha:cWgic 8cc. Pro ifto dici poteft
cf ifta notificatio tutis uitalis intelligeiida eft fi cum debitts
circunftantijs i»* uirtus uitalis in membro recepta fucrit, puta cj) membrui^'
fit fufceptiuum prarparationis ad fcnfum 8c motum , 8C^^ hxc uirtus rccipiatur
in membro cum debita quatitate fp<' ritus uel inftrumenti ad hanc
operationem efticicndam membro.ubi uero iftx conditiones defcccrint non opori^'
fempcrauirtuteuitalimcbrum reddi praeparatum ad fen^ fum ^motum. Etad
iiocadducipoteft probabile arg^ mentum,quiafialiquxu:rtutcs naturaUtcr
compofifibil^ abinuicem pofl^unt naturalitcr abfoIui,ciiam pofifuntabiH''
uicem. prgternaturalitcrabfolui^ilper uiolentiam» ExctU^ plum.uirtus gcncratfua
(S:^ nutritiua funtin eodem naturaw tcrcompoftibilcsj&abinuiccm
totalitcrabfolui poftuntJJ* indccrcpito,ideopoftuntabinuiccm prftcrnaturaliter
ab folui fiuc violenter vt in cunucho , vcl qualitercun^]^ alilf patictc
corruptionem in mcmbris gcncrationfs* Idcm ei(^ patet de augmcntattua 8C
nutritiua,& multis alrjs. Cai^^j uirtus uitalis et aptitudo ad fenfum et
motum poftint abp^ uiabinuicem tiaturahterutinoftcchartilaginc &cmbr'° nc
primo formatout quidam dicunt.igitur 8c preternati"^^ litcr fiuc violentcr
potcrunt abinuiccm abfolui , «S^per ^^,^ fcqucns pcr difpofitionem
acgritudinalem adueniente ^ bro poteft membru priuariaptitudine ad fenfum
(S^nj^^^ quantficunq? in eo fucrit uirtus uitalis. Item ut fupra uiiam&animam
conferuare in membris cft adus na'^^^ Utcr prior ^ membra rcdderc prgparata ad
fenfum J^. ^ tum,fcd non repugnat acftum naturalitcr priorcm abfo;!^^
poftcriori.igitur &c.Item aptitudo ad fenfum 8C moH' ^ ftat fine prxfentia
debitsc quantitatis vtriufq? fpirittiS'»* | talis 8C animalis.vitalis vcro
virtus faluatur cu dcbita titatcfpiritus vitaUs,fed ftat in mcmbro cftc
praefent^ bitam quantitatcm fpiriius vitaUs rcquifitam.f.ad pr*^^^ randum ad
fcnfum 8C motum.fimiliter econtra.ergo |^ ^.^ turponfibileinmembroaUquo
prgtcrnaturalic ablo^^ p tutemuitalemabanimali. AIrjucrodicuntcj)Ucet fc hoc
poni non poftii.f.c^ pcr aliquam difpofitioncm k^^j, ternaturalem aducnientcm
mcmbro fit in ^'^^^x^ vitalis 8C aufcratur ab co aptiiudo ad fcnfum oc ^ la
tamcn imaginationi& natur? rei non «•«^P"/"^^^*!^ refponfio
videtur magis conuenicns. Ad f«^"" uir^ dicic ad mortc non tedit
mcmbrum nifi ..^^o wiis uitaliStDicedu ^ fi pcr mortc intcUigat incptn^ Para F
E N» I. fenfum 5:: motum ut per hanc uiam fumitur in propo/ito,"
negandaeftmaior.hxcenimniors uel ineptitudo ad fen' fum non fequiturdefecftum
uirtutis uitalis limpliciter, fed bene in comparatione ad hunc effcdum qui ell
prepatatio membri ad fenfum 5c motum.fed non oportet q> cum dcfi cit uirtus
uitalis m membrohocdefedu membrum corrn^ patur &:putrcfiatut patetintuentr.
Ad tertium tada cfc fohmo fuperius,penes alium modum
uidendi uide. Ad quartum conceflit Aui.confequens hoc 3c confequentiam»
Oira.n.apud ipfum fenfum hiitjicet obtufum. 3c per cofe^ qucnsperuirtutcm
uitalem praEparanturhacprGcparatione c6i.Si autein dicimus olfa non fentire non
hoc dicerc debe mus nifi ficut platas pedum 3C manus rufticorum dicimus
n^fjntirc,quia iemiffum&obtufumhntfenfum(&: paruij
hnrccollumualdedicimusnonhrecollum.uide ibi. AiV dicitur q> uirrus uitalis
pracparat mcbra ad fenfum 3c mo> tum,qijiaad hocutmcbrum fitprxparatil 8c
difpofiruad fenfum et motum requiritur in eo elfe uirtutem uitalem.ita ^ cj^
uirtus fenhtiua dC motiua ncceflfario pracfupponat uitalc» Non tam;n oportetc^
ubicunqp fituitalis reddatur illud pracparatum S^c. quia contingitmembrum illud
a natu/ ra fua non elie receptiuu talis prajpararionis. Acms.n acfti uorum
nonfuntnili in patientcbn difpofito» Cotra qua'' cun-^difponcm
ponitfpusuitalisincarne autlacertoean/ <3em aut fiFem ponicin oae.fcd in
lacerto ponit pra:paratio nem ad rccipiendum uirtutem fenfus & motus .
igitur itcquianonminorisduriticivS^terrcIbeiratisur dens hu uents q; os
puerile:fed dcns iuucnis pcr fpm 5C uirtutem ui^ talcm prseparat ad fenfum 6c
motn,ergo Sc os puerilc. Ite quia per ide ur concedendu clTe q> uirtus
uitalis poffit ineP feplanns hcetnonprxparecplantas ad fenfum 6c motu, quia no
funt ex naturafua partcs piat^ huius oponis fufco ptiuae. Itc qafruftra
reciperct hacc uirtus uitalis in ofifc , fi. cutenamfruftraponcrctinplantis.
Ttcinoffe eftau fci lit.ua,ergooseftaptumfentire,hocargumentoutitur Ari. ^.dc
ata.fi.n.inaliqaoeftet aia fenfitiua 6^illud no cfTet fen ^ifpo prrrparat.s ad
aliquam forma^^d Ld ^^"'^^^i^' ^ cfiumeft duplex.QuccdamtotaIis Sptot?;^^^
ma caliditas refpec-tuformar ionis . Adh!l ' ' I^*^" '
confequiturformaadquam pC atltalmdT-'^'"
nontmprimitfpusuit^lisinLn^bri;f^^^^^^^ rec.p,endum uirtutem fenfus &
motus.Alterauero cft db fpofitio noo totalis uel incompleta.Hxc itprnm ^ i
<Iu.damenimeftquapofita':&Cn celTariotamen prarfentialiaauofufticicnte
ad rlH ' produccdam neceflariofequiturforma fi^.r u
iUuminationisaeris,hac.n'pofitainaeep^^^^^^^^^^ cienteacfliuoneceiTarioilluminaturdeduKdtall^^
Pedimento,& talis etiam non eft difpo quam imST ^Husautuirtusuttalisin
membris refpeduTirS fen^ f motus,ftante.n,uirtute uitali in offe quantSrl l/'''
^ranfirctfpirnus anfmalis non fierctos aptum ad f?r °'
^otu«,.AUeraueroeftdifpofitioadhucLp 'S^^ indur' ''"'^'biedo ^ prxfente
ft.fficien e ^'''1 inducereturfr»,.», • r j i i ^cltiuo no foaliaultcr&^^
plexioncSe^Jjf '[Pf exempliffcarecoiter dccom in mixtocomSnT;"*T^
^^'''^^'''''^^^P^^^n^ porofum nonfaS ^^^t la> faporofum,utmini ^'P^'''"^ixtS
eft -LemreqS^^^^^^^^^^^^ mido.Excmplum et^arfi r ^T^' l«»
Pmpricdidi.Nonenimea"',*'^"'^^"'^ ''^f tamen neceftario pofita
cL^^ ' '"^^"^«"^P^^^/onato, no m complcxionata fumTu^ ' ' '
^^?ra complexionem eti^m reJt^'" ""f ^ ''^^1 ^
^^«tuscitpraeparatio fpiritusuitay D O C. VI. 6S lis refpcc^u uirtutis fen
fitiuae 8c motmsc,prxcer cnim ii5am in membro requirituralia difpofitioputa
detcrminara mol lities 8C non vltimara terreftreitas qualis reperitur inofTc et
chartilagine5c:c. Exhis patctfolutioadargumentij» Ad primum negandomaiorem
proptcrdifparitatem complc" xionis palTiuac difpofirionis,fophiftaautem
negaret confo qucntiam propter varietatcm medtj vt patet» Ad fecuti dum dtcitur
cp dens no fcntit per partes dentis duras 6C ter reftres fed per partem mollem
, vt alibi tadum eft. Ad tertium patet ex fuperius drdis qualiter fit
refpondendum, Ad quartum neganda eft confequentia.Non enim recipi tur virtus
vitalis in quMibetmcmbro,urpcr ipfam prgpa/' returadrecipiendum ferifum
iS^motum,vt fupra declara'' tum eft. Ad ultimum ncganda eft confequentia.Et
dicic a quibufdam ad auiftoritatem Arift.q> eius argumentii te/ netde
virtutetotifpccicialalis toticomparata» Nam fi om neanimal haben=; uirtutcm
fcnfitiua haberet motiua , om/ nehabensinftra fenfus haberct inftra motus
progrelTiuiet mobileelTct motu progrelTiuo^quia aliter frufira data efiet ifta
virtus totigeneriaiaIium,fed illudargumentum note^ netde
virtutecomparatapartibusaut membris indiuidui vnius.Non enim oportct q> fi
omne auimal habcns vifum habeat guftum 5c non econtra.quxlibct pars animalis
ha> bens uifum Sc oculos habeat guftum. Jn qualibet.n. parte animalis eft
anima vna qug eft vifiua guftatiua dL^c.fcd gii ftat per Iinguam videt per
oculum 5<;c.Nec fcquitur q> fi in oculo nonguftetibi fitfruftraetc.Confifr
peromnia dr de ala fenfitiua refpc<5J:u cflfis.Et per ide patet refponfio ad
alia confi^rmationc.Cuicunq^igiturgeneriautfpecief viuentiil perfea
naturadataeftuirtus vitalis.cidca natura data eft . virtus fenfibilis Sc motiua
5c aptitudo ad fcnfum ^^motfi* Nontamenoportetq>cuicunq;mcmbro aut parti
viuctis a natura tributa eft virtus vitalis fit tributa animalis ficut de guftu
6C vifu fuperius dcelaratum cft.. EtfiuirtusnutrftiLiainqaantiim cft nutriti^
uacffet jpfa mrtus qua? praeparat ad fenticndij, dC moucndum,uegetabiIia
pr^parata forcnt ad fenfumSi^motum rcdpicndum.Reftat ergout fitprrcparans aiia
rcs:quaepropriam fequat co plexfoncm quae uocatur uirtus uitalis. Sccundum
vtraq, Iracexponc AuiJnhacparte oiidit virtiis nutritiua non eft illa quac praeparat
aiali virtuti inq>' tum tiutritiuaeft,quia tuncoia
vegctabiliaeftentpracpara/ ta ad fenfum dC mom quod eft falfum,vn fequerec
q> plat^ moucrent 5^fentiient,quod eftoinoabfurdil.Reftai igit cp
fialiauirtusquoepracparatvirtutiaiali^&talis eft vitalis virtus,fed non
^pter hoc fequitur q> virtus vitalis fit abfo luta SC abfolui polTit a
virtute nutritiua.Et forte q> hanc fen tentiam intellexit Aui.dum
dixit.Fortafle enim SCc. No.n* voluit vt aliqui dicut poffe virtutem vitalem
abfolui a vir tutenutritiuanececontra;fedvoluitq>fiperpoFe fic ficret
f.fubtraheret virtus vitalis remancte naturali cum fuis opc rationibus membru
elTet mortuiii:firrdeftrucftaoperatio^ nc naturali iSc^c.adhuc ftaret vita fi
pcr poffibilc fic fieret. NotatamcnGen.hancexponerc littcram aliter notando
Vita 3c q^ vitafumiturduplic;t.fgfialiterproefTc,(5<:,peffepcrfor efte
du> mam quae cft ala.Et adhuc fic eflfe fumitur dupFr» Primo pli<^ter,
enim pro elTc per alimcntum.Serundo pro efle cum prppa ratione ad fenfum Sc motu.Et
tunc patet hec expo. Ex his olbus foluuncdubia quacdacoitcrhic .pponi folita»
Pt\/ mum.Quarc plantis non infit virtus vitalis , cum eis infit naturalis,&
naturalis pracfupponic vitalcm, ut fupra* Sc cundum,quiafecundodcanimadiciturq,
vita confiftit o alimentiT.a;.i.degnone.c^quadiuviuitaIal tadiu nutrif ideo
rton videtur q> ftante vita pofTct deftrui operatio vjr> tutis
nutritiuac. Ad prinium iftorum dicitur quv^^^d licet vitalis pra:parct
naturali&prgefupponaturabea in fubio dis in quibus opcriuntur , non tamcn
vbiq? ; quia in alatis Iacob.s»i,auic» li iiij P R I M 1 C A imperfevftis valde
vt plantis non eft hoc riec;eilLariam,cum non fic in eis neceilitas mulii
caloris aclualis vt patet. Ad fccundum dicitiir(]>licet vita per
nutricationem conferue/- tur,quia line ipfa conferuari non potell: ,
temperamentum tamen naturale non eft illud per quod prnicipaliterin me> bris
vita conferuatur,ideo fi per poilibde fubiiancia mem> brorum non
refolueretur noeffet neceilarium temperamc/ tumquoficnutricatiotEtpolfet etiamdici
^^babiliter per lempus ftare vita in membro poftq^ in eo ablacse func ope
rationes nacurales, Et cj) pliilofoplius iion plus voluit nifi <j> non
diu viuit animal fine tendentia ad corruptioncm qn nucriacur«Et per vitam ftare
per alimentum,ijicellexit vita conferuari per acftfi vegetatiua: pocentiac fub
qua ct vitalis cophcdiuDe hoc tfi fcripfi plene fup pr^mu de gilone etc» Etipfa
quidem efi: prima uirtus qax in fpiriy tuprouenitcumrpintusex fubtilitate
humoru proceditjdcindc fpfntus fecundij philofopiium Arifto.per ea
recipitprincipium primu dCzniy mam primam,cx qua aliac profluunt uirtutes.
Primo nota cj» hxc virtus eft prima temporc 8C natura» Temporequidem,quiaprms
temporefitfpiritus potcsco feruare vitam in membris tranfmutctur in naturalc
vel animalem^Naturaeftenimcaufaaliarum virtutum, vtfu pra.dic^lum eft»
Secundocj) aliqui cx intentione Aui. vo/ lunt didum fpiritum forc formalicer
animatum, via vo lendo tencre cxponenda eft littera ficut iacet»Si au tern vc)/
lumus fequi inam oppofitam dicendum per anima pvu mam non intelligit formam
fubftanttalcm quac cft anima, fed temperamentum animac^portionatum.Veldicamus
c^recipitanimamvirtualitcrJ. tempcramcntum potcns cxcrcere animx
operationeS(&:c, Harumuerouirtutuopcrationcs ab hoc pro
ucni'untrpiritui'nprincipi'orci,{icut ctiam fen>' fusapudmedicosnoprouemt
perfpiritum ani malemquicftincercbro niQ ad cryftalloidem penctrct aut ad
Iingua aut ad alia. Cu ergo pars fpiritus i'n uetriculum pcruenerit cerebri
coplb nemrcci'piet,8(:cri'tconucm'ensutcx eo proue^ m'antui'rtutuogoncsquxm eo
pnmo repertac funt,&: fimiliter in hepate,&: QPr i'n tefticuUs.
Nota,Tota caufa cft flitidata fupcr ppoficione conce.ta coiter ab aucfloribus
pofita»f»q(> agens vFe fiue indiffetcte^ pFm eflpecfliuri pducfliuij non
dcterminat fic ad iftii eifecftu producendumc^^nonadillumnifiadhocab agente
parti^ culari detcrminetur,fpiritus autem vitalis producflus in cor
decfthuiufmodi 8Cc* Et apud medicos quidem nifi poftquam fpi^ ritus i'n cerebro
ad al lam couertitur compIcxi'o> nem non praeparatur ad recipiendum animam
quac cft pnncipium motus dC fenfus,&: fimiliter
inhcpatc,U'cetpn'macompfcxi'oi'am iuucntad rccipiendum uirtutem pnmam uitalcm,
&: fimi Iiter m unoquocp membro.apud eos cnim unu^ quodcpoperationumgenus
aU'a habet anima, ^ncq^eftanimaunaexqua uirtutes iftae pro^ fluunt,quoniam
huius fummsc aggrcgatio cft anima.Etfiquidem prima complexio i'am adiu ui't ad
uirtutem primam recipicndam, tunc lam dcdituftalcmubi^ueaitfpiritus dCuims qu^
func eius perfeaio. A V I C E N N Nota p; imo h^cpofitio mcdicorum fuit
Gru. Sc recjuf tiLim ipfum,5i:ipartim conuenit cum opinione philofopho^ rum
di(fta ftatim:^ partim difiFert ab eadcm»Conuenit.n» quia ficuc ponunt medici
cj» fpiricus vicaUs ad lioc vc fit co ueniens immcdiatum inftrumentum
operationibus anitn^ libusoportetipfumincomplexionemutari". Itaetiam po-'
nunc philofophi vt patet in praccedenti parcicula. Diffe'^ ^ aiitem quia
fccundum philofopliorum opinionem fpiritu^ vitalis vtfiuanimalis folum oportet
vcaccidencaliter alte retjur,quia.f.m3ncateadem forma fubftanciahs quxpriu?»
Non aiJtem fecildum opinionem medicorum, immo cum ■ exnitali fft
naturalisuelanimalis neceliario uitalis fubf^a"^ i tialicer
tranfmutatur,quod fatis explicat Aui.dum dixit.n^ pparaturad recipicndumanimam.
peranimam intelltgf^ fpiritus fubftantialem formam qua fpiricus nacuraliter
i"' clinaturad cxercendum operacioncs fecundum exigiciao^ animx. Ex quo
pacet primo iuxia mcdicorum opinioiH» ^•,)tir'^ q? ficucin nobis func cres
animaciS^elTencialiter ecorganic^ ^idP diftincftCjica eifdem correfpondenc tres
fpirirus abinuicei^ fpiiii^" elTentialicer fpecicdiftincli. Pacecfecundo
ex his nil^^'^ pl^"' animis conftitui unam an!mam,uc uidetur in Ira uelle
Au'» Patet ctiam fecundum medicos q> fpiritus ad parricH'' I 0 laria membra
cranfmilTus non cantum tranfmutatur fi<^"^ tranfmiifus ad principalia.
Seciindo nota qjidiciturinp^'' te iUa.Ec fic]uidem.Tntelleifius parcis eft q?
prima compl*^' xio data mcmbro iuuat ad hoc ut membrum poffit inopcj rationcs
viic.Sed cum peruencrit fpiritusuitalis a cordeaa membrum inHuxus,tunc ctiam
habetur perfecftio meinbrf 8C virtutis vitalis membri,quiaiam potens eft in
opon^* fibi debitas.Tunceriim vniiquodcpperfccfium cft cu p^^ in fibi
debitasoperationes;vt colligi poteftfecundo phyfi' corum,(S^.4,metheororum,(&:ff!cundodeanima.
Hxcauteuirtusapudcos nonfola fufRciti^^ fpiritus per ipfam omncs alias
fufcipiat uirtut^* niQ propria proucncrit complexio, Nota totum hoc fundatur
fuper illa ^^pofitione famoft; Conccdendum tamen fpiritum vitalcm efic inftrumctit'^
omnium operationum adhuc fub forma vitalis exiftcteiU; fed non totale.Oportet
cnim fecum alios fpiritus concur^ rere,vtalias dictum eft, Pr^terca dixcrunt q?
uirtus ha? c pra?tcr hoC pro ipia eft praeparans uitam,eft etia motus fti^
ftantiae fpiritualis fubtilis principium ad tn^b(^
&:principiuconftridionis&: dilatationis acris attradi & pulfus.
Affert.n.adiutoriij in cogon^ uitx quod eft pa(Iio,&: in copone ogonum ani^
mac 8C pulfus praebet auxilium quod eft zSio» Primo nota duplicit dicere
pofTumus hanc virtute^ cffe principium morus fpiritusad membra. Primo ^ quanto
ipfa eft principium conftricftionis cordis pcf ius conftricftionem
tranfmitcitur fpiritus fnper toto.Se^J^' do imaginando praEtcr qualitates
manifcftas ou-x <^^^^ fpiritui a temperamento cordis datur etiam eidem ^c^i
. qualitas inclinas ipfum ad motum ad membra recffe, n^' pr^ter manifeftam
difpofitionem datam humoribus al^ Patedatur eifdcm occulra
difpofitioquainclinantur 4 rcs vt ab hepatead membra localiter
moueantur:qu^"P teftrationeperfuaderi.Notumeftenimcumfpiritus i'^^^
pusnaturaliterleucperqualitatemeius localicer mociu^^ ((^j^ & manifeftam
puta leuitatem non moueretur nifi i^^^ ^ difFerentiam pofitionis puta
furfum.Experimento tet ipfum non folum furfum,fed etiam ad omnem ^'J*^. ;(<
tiam aliam pofitionis moijeri,ideo &'c.Et ex hoc P^^^^^^j^a ter fequitur
motum furfum efife aliquando ei practcr naf 8C plura alia» Secundo nota c;^
dicitur principii^n' dii tionisacris.quiaeftprincipiumdilatauoniscordis ^
fcquitur At; F E N. 1, imiuiter eft prmcipium conl criftionis pro quanto cft
princi p.a,nconftriaionlsfubfti„ri»corJisa%uan,feqZ^^^^^^^^^
laUtera,aaFerteta,n auxil.um &c..nultiplice.n poteft lubei=
ibi'ant:°"" rT r"P°""° eft vrSatpunftu'ibi v^x S m^l
ft"f"s &motus,ab anima enim vr fic dicituj animal
mcompofi.>one quarum auxilium quod confe tuc pe rp.r..um eftpaiTio.quia
datfibi materiam qut pat femf Th r'-"' '^^'"'""!
^»i'"^'e"i,licet hocamplia pof femus adfp.r,.umnaturalem,fedauxilium
refpedu pulfua tftaa,o,fp,r,.us emm vital,seffe.^iuec6curritad mo^pul
fus.becunda expofiiio vtibifla. punflus in h.era,quod 5 oaf fio.vt fir
fenfus.cj, refpedu vitx virtus vitalis prXtaX. .or.uquod eft pairio,
quia.f.pra:parat membrum & difoo n.t vtpa..a.ur.fcitisen,m cj,
prfpararemateriamalreS?^ erFftt"'7'''^""''^"''*""'""'*^v.fupraolSm
eft. Eft ergo hu.us particulx fenfus ct, illud adiutorh m J ,,?f
|ne.ftentiaa,,im,perfe„fus'affe::;::ri;rq^^^^^^^^^^^^ Sltro^arss^^^^ '"
'^^^T uationkan:,,, e/ a '^°"'P^'3t.one vitoe...confer
qrdeSw"'^'''''^»"'™^'^"' '0'0 affert auxilium
"^^nttlmVcnL^Sr.;"^^ fio,fpiritumvrn,ri„ ^ ^ affertadiuto.ium
quodJ^paf .ur^Iem tr™.fe,n« ^ ^ P'fP^'-'"rfo & in animalem & na
liumfirfto'^:f^^^^^ .ritiua.&pero;- ain^^^^ '"'"«'^"^
°P"'"° perop.,at.onemopera.,oa„im:<: fe.ifitiua:.
propteroperatioaum camm H P^'''™^''''"^
busmotibuscontrar?.^^'-'"''"^'"g«duo
n«urinoperandocog„ofS"'"°'" P ''"°i ^''^"bofdi'
Virtutes exteriores.ExempCn fTcunH '^'"'P'""' P"™' Vt
no„cog„orcitiua.Adpro^ofimmo"^ T^otiM.Econtra gnofci.iuam.Exqt.ofli^^u
SiSm au '"''■" "°"™ •aodofecundum variaspaffiones "^,?
rP'?""' ^^'•''o cundonotaea-dem virtut^em noTcog^^Siuam ^^'
•»otuumcontrariorum.Ethoc alias Sm eS " "P'"
Philofophiautemcumanimam dir.,n» • ?atJ"r ''■'^^^'^ Perfefl^onem r^'"""^
"««taUsi„ftrumentalis.EcuoIuntr'°''P°'''''
£Ct°;?'''='«'™"^^^q«=«™^npfi.ttu^ P""^ Primo '^°^^'i'"'^
^'^"nales. tenj ■■; ■"■T*"""^'«ade»fp„W
T""^""'"">tellie;t gd corruptibilem et de do,^
• °"^" "'^'"'^ generabilem ^
^ntiamphiIofofoph';,:;^';-n^ateri^eduaam « adhuc hominis.Er hoc vegetatiua&
fenfitiua brutoR, «epotenMmateria:i„tellfe"fl''"'9™ vel formam eduag
P<>Qt,on.buBexiftentibus«,fm,°'"'?"" \ *dif/ "1
matetia dependsmem q ad eiu» Primono,aper,„. L '^nVn;
'"'"'^'",^«enfama&'"''"''"'""P'''P°"toi„,el|ig;,
mk gd corruptibilem e. de oo.^L •""'■" '"^'"'^
generabilem^ elTefierl&opcratf.Econtra vcroperformam non educflatn de
potentiamacericcincdligendo forma a materia sX: ciiis d/fpoat(onibu9 non
totaliter depcndentcm» Exemplum pri^ mi w forma ignis eduda eft dc potentia
matericc , quia quo ad efle.pJuci vS:operari dcpedcc a difpo/itionibus fuis
fubie> cii.puta caliditatc [icchr,:^ leu-itatc 5:c»ExempIum fccadi vc anima
noftia liumana fecundu fidem 3C veritatem , licetcni quoad cius operari m
corporcdependcntiam habeata fubic d:o,non tamcnquoad eius elTe vcfidcert
tcnendum.Depri ma crgo cft fcrmo hic, Secundo nota q, talis etiam dicimr
perfectio,quia ipfa eft actus vcl forma corporis . Actus aute
&:formaeftperfcctiociuscuius eftforma^Et diciturctiim inftrumcntalis
d.organici, quiacorporis cftpocentis eire ani mg in fuis operacionibus
inftrumencum,fed dc hoc plus fccu dodeanima. Tcrtionotaq, ficanimam capiendo
omnis virtus noltri corporis fiue naturalis fiue vitalis eft animalis
virtus.bfteniminftrumcntumanim^profuis operadoibus conucniens»Cum igtturhoc adicctiuum
animalc figniffcct idcmq»ensvelaliquidanimae,vtfic patct omncm virtute forc
animalcm.Et hoc eft quod dicit Aui/m iitera» Quod fi noluermt diccre animam
fecundum hancmtentionem,fed uoluntdicere uirtute qin^ efi: prinap lum
comprjthendendi mouedi q tf exaliqua proucnft compr^henQone uoluntarfe. b t
naturalem uolunt dicere pro om ni ainmc ex quaoperatioprouenit mftiocorporc
fecundum huiusformediuerlitate nonentuirtus animalis fed erit naturah's,a:
altioris ordinis quam fit ui'r tus quam medici uocant ilaturalem.Et fi n atura^
lemuocauenntillam quaerem nutnmenti mimV flrat &: conuerti't,fiuead hoc ut
remaneat indiui^ duum,fiue ut remaneat fpccies^non erit hxc natix ralis fed
erit tertium genus. Prfmo nota.Ex ifta litera colligitur hpc diftfctio q, hic fer
minusaiafumitdupfr^Primo ^qcun^formaquaeeft vir ^"'"^*
tuscorporisorganiciphyficicX:c.fiuefit operatfua cum co^ gnitioe fiuc finc
cognitione.Et fic animam capicndo om nis yirtus eft virtus anime,3^ per
confcqucns animalis.Sccado fumitur anima prarcife pro forma opcratiua cum
copnitioc, 8C talitcr opcra tiua e.Et fic non quglibct virtus eft uirtus ^li
vel animalis,quia non quaclibct virms eft tcmpcramcntuni animaedcbitum vt
cognofcitiucvcl volumariecft opcrati^ ua, vt pacct dc vi rtutc naturali 8c
vitali^Et fic patct q, talitci- accipicndo animam non quxlibct virtus cft
animalis Haec diflinctio colligi poteft a GaLprfmo virmtum naturaU cao primo*
Sectido nota q, etiam virtus naturalis fumitur qfi^ r-.P
quecommuniterproqualibet virtutcvd temperamentoni ?t
Jentisnatura.debito5^proportionatoprofu^S
Ettalitcrcapicndovirtutcmnamraliumqu^ib^^v^^^^^^^^ ucfenfitiua fiuc nutritiua
^c.eft virtus natuTalis k^^^^^^^^^^^^ ^"^^' lis eft naturahs.Secundo
capitur virtus naturalis pro uirtutc opcratiuacircanutrimentum fiuehocfitad
confcruatioem idiuidui fiuc fpeciei.Et fic virtus animalis cS^ vitalis no funt
virtutesiiaturalcs.Hoctotum Jnucniturhicinlittcra. Tep tio nora q> hec
virtus vitalis dicta naturalis,primomodoeft: altioris gradus virtus quam med/cf
appellantnaturalcm^ hccm*virtus eft irtftrumentum vcl temperamcntum quo oc
ncraturfpiritus vitalis 8c conferuatur in toto vita &c.NatU/' ralis vero
virtus vt fic eft tempcramcntum quo producit naturalis fpos fanguis
&c.Notum cftautcm primum t' Fectior.vitalis^animalis&c. E.hfsCnig^urte'
duf qu»ft.ones. Pr.ma Vttum virtus vitalis &anS9 ,dirtuicem
dift,nguantur.piciture„im non cSSrf momodo.tecundomodobenefic inuicem
diftinguuntur. Secpda quaeftio. Vtmm vitalis vittus 3i natutali» fint ab/ p R I
M I C A N. fnaicem diftind^e.Dicitur enim cj> non caplendo tiaturalem
vumtemp'.iniomoio,quianona!iccroperatur virtus vita lis circafuum obieclum cp
naturalis.gcnerat.n.fpiritum di> oerendo^Sim iliter vt naturalis operatur
fine cognitione dC a cocmitioneindcpendenter,^ nulla cfteius operatio per qua
dlUinguatur co ntra naturalem.Sed capiendo viriutemna> turalem pio virtuie
omnibus miniftrante materiam nutri^ mentalem ad ftnem nutricacionis indiuiJui
autconfcruatio^ nibfpcciei ad hocprincipalitcr deputata virtus naturalisdi>
a/nfta ell contra vitalem» Patet etiam qualiter vitalis 6C animalis fint
virtutcs dillindta:» Ecquia iratimor&:GmiIi'acorumhui'us uirtu
tisfuntpafllonesjtunchccteorum prmcipia fint renfusa^exiftimauo d:ui'rtut€S
apprchendetes, huic tame comparatacfuntuirtuti.Huiusautem uirtutis
declarationum raiionemcertificarcetaa fituaa anplures
quamunamrapientiacotinctur nacuraU qusephilofophiae parsexiftic Ira qJ, Nota
q> licct ira fit formaliter actus vel palTio appetitus (Siltimor fcnfitiuiad
itam tamen candam cftediue concurrit apprx^ hzttiio.dC ipfam concomitatur motus
5«:ag(tatio fpus ad ex teriora Econtra vero in timore.Quantum vcroad ipfius irg
clTentiamautetiamcognitionem vel apprschenfionemaiv cedentem tribuenda efi: ira
3C fimilitcr timor virtuti anima^ li.Qijia tamenad hocconfequiturniorusfpiritus
vitalisad intus vel ad extra ^'c.cuius prnicipium cft cor 3c yirtus vi- talis
tdco SC timorcm attribuunt medici virtuti vitalu tx
hoc.n/oluiturquxaiohicfolita proponi. Vtrum.f ira ti> mor 3C fimili:^ fim
accidentia vel operationes virtutis vjta/ lis vel alaUs.Patet cnim quaUter fit
refpondcndii cx di^tis. Capitu!um»v.Quod eftde vfrtutibus amV ntalibus
compraehendentibus» N ui' rtute autem animali du? copuIan>
turuirtutes,quarumi'pfa eft ficut^e^ nus.Vnacftficut uirtus compraehen^ fiua.Et
akerauirtus motiua» Primo nota cp merito docflrina vitalium virtutum pcedit
doclrinam animalium,quia licec in quocunq^ animato tota^ li reperitur vna
rcpcriatur etiam alia.pluribus tamen mem briscommunis efi: viialis 3C pluri
tempore operac , 8C prius lempore habet efife eius operatio,5<: cum hoc
prxpatans cfl: animali virtuti, vt fupra dedaratum cfi:, 3C non ccontra, ideo
3Cc. Secundo nota per virtutem animalem in pro^ pofitointelligcredebcmus
virtutem omnem cognofcitiua fiue qu3e operatur pcr cognitionem,vel operatur
dependeter ab ea^ExcmpIum primi,ficut efi: virtus vifiua fenfus comu
nis&c.Exemplumfecundificutcftvirtus motiua non operctur per
cognitionem,quia fua operatio non clt Co^ gnofcitiua,eiu3 tamen operatio eft
dependens a cognitione,- Tcrtio nota q» per virtutem comprsEhenfiuam in
propoii'' to non folum intclligere debemus virtutcm cognofciiluam, {ea ctiam ad
cognitionem finaliterordinatam, ficut cuirtus rcferuatiua,licet,ndfta non
cognofcat,feruit tamen cognofci u fpccics referuando quibus itcrato mouetur
virtus cogno fd iS a^^rto nota fecundum quofda
;ipf::ftficutgenus,quiapropnenoneftgen^^^^^^^^^ non eft tcrminus
incompIetus,tum quia prius ^icitur de fe fitiua ^ de motiua» Nota tamen motum
animalis elle ou^ plicem.f..pgrefiiuumfubeo etiam comprehendendo nata-' tiuum
SCc.Et dihtaiiuum 8C conftridiuum 5^cdicet ain non crompetatomnibus
primus,competittamcprimus uel;^^"'' dus, Qiitnto nota q, animali proptcrea
neceffarius fiiit fen fus,quta cum animal fit cns valde perfcdum dC complcxio^
nis nobiI srefpe(flunonanimali6,oportuit nutrimentum lij b'i prpporf ionatum
cfle itcr nutrimetafatis pctf^flutn , 3C io Virtus aur gd# Virtus cophcfi>
uaqd. Aialis motus duplex. A V I C E N N ifif oportuit ct dare fenfum,quo
difcerneret dc nutrimentis cofi ueniens a difconucnienti,Quia etiam cft valdc
pafiibile,tuit nccerfarium in eo clTc fcnfum corQm qua: pnt fmmoderatc mouerc
SC modcratc, vt iinum acceptadoaliud refutando fc confcruaret.Quia tamcn
nutrimcnia^Sc: alia qua: funt cofcr uationianimalis necefiaria non funt
cuilibctanimali coniim cfla/ed diftantia 8C non vbicunc^ reperibiiia,ideo
prgter fen fum difcrctiuum <5eoneccfi'arius fuit animali motus locaUs fiue
virtus localiter motiua» Ht ex ifto tanq^^ fundamcto pa tetprimo,qtiare plantoc
non habent fenfumproptcr eni iuv perfedionem carum quafi qua:Iibet humiditas
exiftcns i ter ra lufficit eas nutrire.Similiterproptcrfuam tericfireitateni
paucam immutationem funt apta: rccipere,vnde non fuit » bi necefiarium SCc.
proptcr ctiam fuam ipcrfecftioue. tet fecundoquarcquibufdamanimalibus coucniunt
plures fcnfus extcriores 6<:quibufdam pauciorcs ,vtdebuit viderir
::,deala&inlib,defenfu» Patet,3.q> quibufda aialibus pertinet moueri
motu progrclTiuo,(5<: quibufdam noUr Et comprxhenfiua quidem eft ficut duaru
uir tatum genus. Vna uirtus compraehenfiua cma^ nifefte. etalterauirtus
compraehenfiua occulte» Primo nota q> licct alius cfirct modus diuidcndi
virtutem Compra:henfiuam.f.in virtutem organicam 8C non organi^ cam ficuteft
inteUevflus quia tamenin propofito<Sj:ad medi cum non pertinet dc virtute
non organica , puta intellctftitia declararc,/deo hanc diuifionem in propofito
tacuit AiiuD^^ bct igitur hxc diuifio pofita fic intcllfgi *^.cf^ comprachcliua
virtus.f.organicaeft genus duarum virtutum dCc.Et ex hoc foluitur quxftio
qua;dam* Secundo nota q> medici dC pni^ lofophi vtuntur his
terminis»f.fenfus itcrior , fcnfus cxterior, virtusoccuItccompr^hendens,virtu3
comprghcndcns ma-' nift;fte» rntelligcntcs pcrfcnfum cxtcriorcm illum fenfum
qui aptus eft obiecflum fentire vcl pcrcipcrc abfcj: hoc q> a^ teccdat
vclaficcfl[erit ciufdem obiecfti apprsehcnfio peralia yirtutem
cognofcitiuam.Velfic»Senfuscxtcrior c cuius no^ ticiamnon neceflfarioancedit
velantcccffiit altcrius virtutis cognofcitiuae notitia refpeJlu illius obiedi ,
quod ab eo com prchenditur»Econtra vcro fcnfus interlor.ExempIum primi vc^adus
vifus &:c.Exemplum fccundi,ficut eft fenfus cois cogitatiua &:c.Per
virtutem autem manifefte comprghen^' dcntem intelligere dcbemus virtutcm
comprxhendentcm, cuius obieduai organum <&:immutatio ab obictflo funt ma
nifefta.Econtra vero virtus occultccomprschenfiua.Excm^ plum
primi,utuifus»Obiecflum.n»emanifeftum,puiacoIof luxlucidumcoloratum
organunifimilitcr»ExempIum fect^ ^ dijUt fenfus communis.obiedum cnim totaleeius
fatis coC cultum.fimiliterorganum.dubiumeft.n.an in corde uen'|
cerebro,fimiliteretiamimmutatio,ideo&:c. Exquo fc^^ tur q> ifti termini
funt couertibiles.f.fenfus exterior,ct uifjy manifefte comprachenfiua.Similiter
ifti fibrjnuicem , fei»^^ interior,d:uirtusoccultecompr3Ehenfiua,licet dc
codcmi cundum diuerfas rationes pr^dicetur» Et nota q> in prop toperuirtutem
comprchenfiuam no folum cognofcitiua,»<^ referuatiuaetiamcftintelligenda» ^
^ Etuirtusqutdemmamfeftecompra^hcnfiu^.^ \ fenfibil{s,qu^ cft genus fecundum
quofdam q^Jj! queui'rtutum.&:.vi'tj Jecundum alios.Quod U^i xerimus
gjfint.v.eruntuirtus uidendi , 6(: uirt^ audiendi,&:ui'rtus
^uftandi,&:ui'rtus tang^nci » &:ui'rtusodoradi'.Etfidi'xcrimus q>
fint.vii]'^*' huius caufaq) plunbuscertificatorum uidetur^ taftus fitplurcs
ui'rtutes.(;quatuor,&: ponunt^^ prie unumquodc^ quatuor generum ^^^^i^^y
tutem per fejicet in membro fcnfibih' fint ^ nia ficut guftus dC tadus i'n
Iingua infus ct tac moc«lo,hocautcm certificare cftphilo^P^»* cois Plcx. F E N.
Nota q> fenfus onines pofTumus contta fe inuicem /magiv
nar,diltingui,veiexparceanimx,vel exparte organorum in quibus prodiicit fenfus
operanones fuas , vel ex parte d,^ lpoliuonumf|ual,tatiuarum
difponemiumorganaad fufci> piendum diuerfa obieca^Primo autcm modo non debet
fa mi diibna,o re,iiuum fpecifica,quia fic fumCdo,tunc in nul. lo vmtnte brct
plures fenfus fpec.ffce diftindi. Nunc etiam ccundo modo vt patet in
littera,quia fic tadus 5: gullus,^ a6tu8 ^ vjfus eiient vnus fenfus,cum i eodem
or|ano fub^ fumatur h^cd,ft.ncl.o ex diftina,one temperamentorum nl\^ r
'""'T ^'^P°fi^'^"""^ ^"=«8 difponitur orga 10^.^1
r'^"'^""''^"*'^''"*" percipiensco lorem
«S:cal,d,tatem,quiatamcn per aliud tcmperamctum pcrcipit co orem puta per
diaphaneitatem fuam,(SC pcr aliud percpit cal,d,tatem»puta ^ tempcramcntum
fuaiji qualitatu pruiiarum,,deo dicemus hos fore diftidos fenfus. Ex ifto patct
caufa propter quam ponit philofophus. i .dc a nima fen ««"j Pi"«-cs
fenfu9,cum.n.fcnfus tadus habcat iudi carcded.,abusconirarictatibu8.f.calido
frigido humidod;^ iicco5^perc,p.atcalidumfimiliter&frigidLper?em^^^^
ramentum medium inter calidum 3c frigidum & humZm lim.hter ficcum percrpiat
per temperamcntum 3^^^^^ ^^::^:^^^^^^ rnnAn ^r^.;...- r * citjo patct lencndum
elTe fe> ".fte„ce,n;'"Sbiit'^trm ^trr^ *''"^''r cet vifus
percipiat colorem & luc,m' „ ? '""^ P^'" ^ Primo nota q,
fenfus fumitur dunPr D • V.rtuteorganic/cog„ofcitS"S;^^^^
cogn,t,onc,&ficvirtutcsinteriuscomr u p''^'"^ »"^"3
fu5^fentiente8,^ficnonfSur,noron^r^^^^ mitur fenfus folum pro fenfu^xtcr bri
fiu?°^'^ •-^'^""'^^ PrfhefiuamanifcfteAficfumTtSS
^^rtutemcomprdKfiuamnoneffl^^^^ SecundonotadiflFerentiamintcrocci,lte conri
"^^^^ -anifeftecompr,henfiuamvtfupe-:sp^«^ *"^«ntcr,oresabmuicemorganicediftinSc^""'^"'
Notaq,nccp(r t^^^^taua. ruscxteriSrcs vt n?' P?"«"^^
^^"^""^ communcm pter
maxime.Priro7;r:S;r"h''""" virtutem non folum ob
/^^'^^P''''^^"'"^ "^bis ciTc fibilia,fcdetiamcomp^;^^^^^^^^
extcriorum,puta vifioj™^^ ^^nfuu fict, non potcft per fcnfugT '
^!'"""'"!-'^ ' - ' '^^'-hoc §t cem vel colorem &c.,ion
'^^'^'jy'^"'*";"^ "ifi lu, fonum non autcm auditionem^S' r
"J '"^'^"s virtutcm mtcriorcm fcnfitiuam^quj DO VI. 70 diclmus
fcnfum coramuncm.Se^fundo cocluditur fenfus co munis ex hoc <j> nuUus
fenfus exterior aptus cft per fe fentirc ob.edumalteriusfenfus.vifusenim non
iudicat dc faporc, nec guftusdecolore,vS{:ficdeaI,js.cumigitur tam in brutis
animahbus in nobis fic virtus v,ia comprgiiendcns indif ferenter omnium fenfuum
exteriorum omnia obieda .ppria, fequitur dCc^Et fic patet cp tam in brutis in
nobis e virtu» ponens conucnicntia 3c poncns differentiam intcr obiccfta p
priadiuerforumfenfuum extcriorum,vtcanis delongc vi> dens pancs iudicat
illos e(Te fapidos 3c lapidcm non,(S?uide» carnes fimiliter ^ uidens igncm
iudicat ipfum calidum ct fic dc alrjs.Omne.n.intcr aliq^ ditfcrentiam ponens
vel conue^ nieniiam cognofcit vtrunc;^ cxtrcmorum comparabilium ' ideo 3Cc* Ex
quibus patet primo. quare iiarc virtus dicitur fcnfus communis.Dicitur enim
fcnfus^quia organice comp henditobieda.Diciturcommunis,quia communitcr 8c\n^
diffcrcntcr comprachendere potcft obieda omnium fenfuu cxteriorum Sc adus 8c
operationcs corum» Hatct fectldo, quare hxc virtus dicitur ficut ccntrum 3Cc*
quia Cicut lineae rectc a circunfcrcntia tradx in centro concurrunt , ita
fenfa> tioncs diuerfg fectxin diucrfis fenfibus cxtcrioribus in fenfu
communi conueniunt vt tadum cft.Et imaginandum cft et ab omnibusorganis fcnfuum
cxtcriorum ad fcnfum cocm eire vias per quas deferuntur fpccies ad organum
fenfus co/ munis 3C quae ad ipfum terminatur* Sequitur tcrtio aliud clfe
adxquatum obictflum fcnfus communis, & fcnfus cx^ tcnoris.Senfus.n.exterior
non comprschendit nifi obiedu. Communis autem obiectum 3C fenfationcm obiecti.
Scg tur quarto q> fpecics qu? multiplicantur ad fenfum coem ab organis
fcnfuum cxtcriorum non funt ciufdcm raiionis cum fpecicbusabobicctis
proucnicntibusadorgana fcnfuumcx tcriorum , quia non funt fimilium obicctorum
adaequatc tc> prxfentatiux necfimilem inorganodifpofitionem requiriir^ vt
patet intelligcnti. Hiccadit dubium quod foluitur cx dictis,quia vnus fenfus
cft vnius contrarictatis» Etiam dl ci polfet cp cx quanior concluditur virtus
interior prartcr fcn fus cxtcriores.primoexcomprfhefionc obiectorum fcnfuti^
fecundo cx comprachcnfione actuu fenfuum.tcrtio cx notitia
priuatiui.quartocxnotitiafenfibilis incius abfentia* Etapud tnedicos quidcm
fufitimaurttus (cd apudcertificantes quifunt cx philofophis duat funt
uirtutes.Senfus emm communis cft illa qug omnia fenfu percepta recipft , &
proptcr corum formas patitur quac in ipfz copulantur . Phanta> fiaucro eft
tllaquaecas cuftodit poftquam con^ i'ung5tur,&:retinctcas poft fenfus
abundantiX Etqua? harum duarum eft recipiens alia eft a cu ftodietcHoc aute
certificarc eft philofophi . Sed qualitercucpfucnt cius (edes & opcrationis
eius prinapium eft antenor ccrcbri uentriculus • Primo nota phatafia iuxta
communcm modum loqn*' di fumitur primo pro actu phantafiandi qui cft actus
comp> hedendi obicctum in cius abfentia,ficut dicimus, cgo habeo phantafiam
de carfarc vcl antixpo 3c talitcr fumitur a philo^ fopho fccundo de anima iuxta
fincm diccnte, cp phantafiac motus factus a fenfu.i.adualis apprachcfio cata a
fenfu com muni cxiftentc in zctUySC fic non fumitur hic» Sccundo no ta dc hac
virtutc phataftica trcs pofifumus imaginari uias quarum duas tctigit Aui.in
httera» Prima cft ifta uirtug eft purc conff ruatiua a fenfu
coiorganiccdiftincta, quia in partc antcriori primi ucntriculi ccrcbri cft
fcnfus communis &inpoftcrioriphantafia.Ad hocautcm poncndum tangit'
ratioquxrnuiiurinlittcra,quia nullacadcm virtuscomprae hcnfiua cft 3C
rcferuatiua,quia femper illa foret iit actu fccun do.Cum igitur phantafia fit
rcferuaiiua fcquitur 8Cc, Seca davwcftstcftomninocadcmvirtusfcnfuj cois 8cc*^9
Scnfu9 cois g Phanta*' fiaquid. Phanta> Qx via triplcx» Phanta^ Ci3 du''
pUcitcr» JEftima IIU3C ac tus du^ plex» P R I M I C A N. referuatiua 5Z
cognofciiiua,Iicet pauco tempore fit refef> uatiu3jfed diciair fL-cundum
aliam rationem fenfus coi$ 3C fecundum aliam pijantafia.Phantafia.n.dicitur pro
quanto, referuatjfcnfusautcmcomunis^pter dictam» . Tertia uia eil,quia ifte
terminus phantafia eft xquiuocus , quia vel ide efl: cjj uirtus refcruatiua
apprxhenforum per fenfum coem, &: Cic efl idem quod mcmoria,vel idem eft
quod virtus co^ gnofcitiua pcrfpecics refcruatas,5^ficellidem quodfenfus
communi8 ,Iicetabcorationedifterat*Tertiam 3C fecun/ dam viam puco veriorem» Et
fccunda qufdcm cft uirtus quam media uo^ cant cogitatiuam.Sed certificatores
uocat quan^ docp imaginatiuam, quandoc^ cogitatiuam. Si emmimperaueritei mrtus
cxiftimatiua amma^ Iis,qua poftea nominabimus et ipfamet ad fuam
peruenitoperatioem,uocanteam imaginatiua . Et (i uirtus rationalis ei
imperauerit 8C redu^ xenteamadillud quod prodeft uocatur uirtus cogitatiua,
Quocunc^tamcnmodo fucrit intcr hanc uirtutem 5^: prima exiftit di'fferentia,qj
pn'^ ma eft recipiens 8lf cuftodiens i'd quod ad eaper^ ucnit de formis fenfu
percepti's,Q(: ifta eft illa, qu§ reexercetineis quae in imaginatione recondita
funtexercitiocomponendi' dCdiuidcndi dC fin^ gulasefficituel percipit
formasquemadmodum ad eam perueniunt a fenfu,8^ alias formas ab eis diuerfas
ficut liomincm qui m monte uolat fma^ ragdino.Sedphantafianon ponitcoram te
nifi quantumrecipitafenfu,&:liuius quidem uirtu^ fisfedes eftuentriculuscerebri
medius. Notac> iuxta fententiam philofophorum prius natura Sc
temporefftcompofuio &:diuifioinnobis qpad copofitionc illamfequaturiudicium
fcualTcnfus vcIdilTcnfus.Etita ima ginatifuntin nohis brutis foreduas
difi^indas virtutes. Vna efi: cuius efl: formare complexa. Altera cfl: cuius
eft co/ plexio alTentire vel dilTentire.Et quia hxc virtus formas co plexa
fccundum eius operationem quandocg fubordinatur rationi vcl intellccftui,&
quandoq; folum gftimatiux , vt in brutiSjideo hpc virtus fortita c noia
diucrfa,qa l prio cafu dr cogitaiiua Jn fecudo cafu dr imaginatiua» Ita uoluit
hic Aui» Ethxcquidcmuirtus eft mftrumentum uir^ tutis quse proculdubio in
animali eft occulta co> praehenfiua & eft exiftimatiua» Primo nota <^
hxc virtus.f.imaginatiua dicUur inftriime tum acftimatiuac propterea cp
pracparat a^ principalcs actus vel operationes eias ♦ Principalc8»n. actus
aeftimatiux funt duo.PrimusafTeniire vel diltentire complexo formato per
fmaginariuam.Secundus cfteligercfpecies 8c conceptus re< non fcnfata: ex
fpcciebus Sc conceptibus fenfatorum» No'' tandum cft autem in quolibct iftorum
imaginatiua feruit ffftimatiir.In primo.n.feruit,quia formando complexa fer>
uit aiTenfui vcl diflfenfui Jn fccundo quia formando complo xa ex conccptibus
fenfatorum redditur gftimatiua potens ,n feclicerccoceptum rei infenfat?
vtfatis patet,ideo^c. Sc cundo nota cp hcc virtus reperitur tam in brutis m
homi> nibus.vndc vt infra patcbit multoticns homincs per hac ?fti
matiuamfercgunttoialiter rationcm omittentes» Tertio iiotahancvirtutcm
proculdubiodici dcbcrc octrulte comv pr3rhenfiuam,cutneius actus velcius
operatio fcilicet eli^ cere 5^c.fit valdcocculta. Etipfaquidemcftuirtus qua
animal ludicat lupiis eft i'nimicas,&: filius eft dikcfius, 8C qui* AVICENN
annonam prxbere confueuit eft amicus a quo non eft fiigiendum . Ethoc ludicium
fecundum modum exiftit non rationalem» Primonota q>in
haclittcracxplicaiurduplex actushuius virtutis,f,eliccre fpeciem non fenfati ,
Sc afl!ienfus vel diiTen'' fus.Datur intelligi primus dum dicitur Judicat q?
lupus ctc» 8'ecundus datur mtelligicum dfcitur.Aquonon eft fugie"'' 0&
dum» Secundo nota q? pcr ludicium duo intelligere poflu^ ^^jpff,
mus.PrimoalTenfum vel diffenfum complexo vero vel fal^ fo.Secundo intelligerc
poffumus actum interiorem qiio elici tur fpecies vel conceptus non fenfati ex
conceptu rei fenfa-' tnc,qualitercunqjpotefthicfumii!^c.Tcrtionota lianca^l^i^
j^^ matiuam fiue actum cius elfe duplicem . quxdam eft merc ^^iii
naturalis^vtoeftimatioouis dcinimicitialupi. quacdam aiit pleif' artificialis
velexper{mentahs,vtuifoq) ferpens mordendo fortem interficitipfum
&nontcftudinem concludo&clicio conceptumcontrarictatiS
vclinimicitiacferpentis ad hoUfn <S:nonadteftudinem,5^quihbctiftorumaduum
huic vir^ tuti attribuitur: Qiiarto nota q» cum dicitur hanc compf? henfionem
elTc fecundum modum non rationaIcm,hxc litt^ ra duplicem poteft habere
intelledum.Primus eft ifta co prachenfio qua .Couis comprglicndirur lupum
rnimiciii^^^'' cft non rationalis.i.non fit in oue per difcurfum 3C rationcm,
fed folum naturalitcr hocmodo.f.q) ficut recepta fpccie co^ loris in oculo benc
difpofito 3c cum omnibus circunfrantiis debitis fine difcurfuanimaoculiagitinfe
actum vidcdi,if3 ingftimatiuaouis benedifpofita cu circfiftantijs debitis rccc
pta fpecie 3C conceptu coloris figurac 3c motus lupi potes ell
naturaliteranimahuiusorganiiiismcdiantibus tanqp inftfi* mento elicere
conceptum f nimicitia! in Cc,3c non per difcaf fum 3dc , Secundus intellec^tus
potcft cfle cp hxc compra? hendo.i.conceptusreiinfenfatc&c.noncftper modum
ro^ nalem 5i.'c.i.non fit taliter qualiter intellec5lus vcl ratio cx co
ccptibus fenfatis 8c fingularibus gcncrat vel producit vPcrti
conccptum.talis.n.conceptus caufatur per abftractionc eiu' a fingularibus circunftantii3,quaIitcrnon
conucnitin prop^' fito.Vtraq^expofitiopoteft.pbabiliter teneri,ut patet» TE*
his omnibus patct hanc confcquentiam eflfc bonam.hpc vir^ tus cognofcitiua eft
naturaIis&organica.ergoquicquidh^<^ virtus potcft cognofccre cadit fub
fcnfu.Et multa alia ex hi* polTunt probabiliter concludi» Amicitia.n. &:
inimicitia non fenfu funt pcrc^ ptae neque fenfus eas comprachendit , neq^
deeis ludicat^nifiuirtusalia.Etlicet non Qt compra^^ henfiorationaIis,efttamen
proculdubio aliqi^^ appra^henfio non rationalis» Totalittcra patet*
Homoeciamplerunqueutitur hac uirtute ij} multis fuorum iudiciorum dC ^ccditin
hocqi^^^ admodum animal non rationale. Nota homo plerunq? vtitur
(Sc^c.PIcrunq^.n. vt patct i «^.^ ralibus homo fequitur iudicium fenfus,puta
acftimatiu3f '^^i tutis,^ dimittit rationem vt animal brutum,ficut patet
tinentia&bcftialitate.ExempIigratia Sor.viditbcrtam R[!' cherrimam
vxorem.PFonis^licetratiodidet ipfam c^T^.^'^
mittendam,fenfustamenpropterdeIedationem diC^^^ '^J fam profcquendam ficut eft
in bruto.Si ergo fcquicdic^^^. gftimatiuae rcgit p hac 3C gubcr nat.Et hoc
uoluit dicef Ai^" Et haec quidem uirtus diuiditur a phantaftj^^* quoniam
phantafiafenfupercepta retinef,8'^'^? in perceptisfenfuintentionesdifcernitnon
kf}^^ perceptas,a:feparaturab eaquam imaginatiii^ uocamus SC
cogitatiuam.quoniam illius opera' tiones F E N. L tioncsnullumfeqmtur
ludidum^fediftius opc> rationesnonfolum iudidum,fed etiam ludicia
fcquuntur,et ilHus operationes funt in fenfuper^ ceptis compofitionem facere,^illius
operatio in rafu f^ceptis iudicareintentiones extra fenfum .
Etquemadmoduminanimali fenfuseft iudicas de brmis fenfu perceptis^Omiliter
exiftimatiua dtiudicans deintentionibus illarum formarum quac ad exiftimationem
perueniunt dC non ad ienfum.Quidam autem hominum funt qui pr^^ fumunt,et hanc
uirtutem imaginatiuam uocant, fedno tantumcuramusdenominibusquia non
difputamus,fed intentiones dsl difFerentias in^- tdhgere debemus»
TotuqClpomthicfatisvr exfunius dicftis ponfepatere, E t medico quidem non eft
curandum,&: hanc mrtutem fdac . fmpedimenta nacp operationum cius,d<:
impedimenta operationu aliarum uirtu- tum qu^ funt antequam ipfa fequcntia
funt, ficut phantaha dC imaginatiua dC mcmorialis quam polteanominabimus.
Etmedicus quidem non curat nih de uirtutibus ex quibus cum in fuis im
pechmentis acdditlefio^puenit ^srritudo. Quod
lilaefioacadentoperationialicuiusuirtutiscau. la impediment! quoi acddit prius
operationi al criusuirtutisquamd,fucritc5i "iua iccutum mahtiam
complexionis alicuius membriauccorruptionem compoficionis fufR^
noncuratfareSSr'^ nonacaditn.fi^fe^^ fponcauscuucddicilludqHacddSfinem^^^^^
actucX^ntc^^^ i«^^ginatiuiprimomotaa^^ i« fe.pens5^componituripflSn^^^^^^^^^^
poUtionem fcquitur iudicium quoS "'?r r ^"^,^^"'
f«g^appetttus\Reflexusuero^uid pen^ ^ ^'."^^^ -oran.,,eferuatis iterato
illa^s utt^utefcog^^^^^^^^^ «cnt,bus,ut dato cp nullum ferpentem uidear^ ta"
" "ndopcrIocaubiuerir:PrdebenteaeferpemTs\i^^^^^^ Hexa eft
''"'P''^^ operationc memoratiux tTm ^ ration P°^^^^'^^*Et fic intellexit
Aui.dil dixit nt^. rjrE?o"'^,'"oratiu^dTeanq.fitoperatio^^?^^^^^^
natiua HoTn ul?°"'^^^g^"'" "i^^ute nonaffigna
iorl?'*P°^^^'^^"°^"^^°"'^^"^^^ tiu^corrcfpoidf^^r^^^
uentriculus%^,e&"^'" ^'^^r aTus
concludicxdktiselS^S'"^"'^^^^^^^ 3liarum,a,iu8oppo/itu^"''^'^
l^^ditur n,fi i^^ion^ "um proprium.Et cet.e pL,^,'"
^«"""2^^" ^ ^aberet orga ^»^tutes diftindas denotW
''"'^' uerum.Sed capiutiftg ^eacontraarguitur.Videtur,n.(3^ eft poflfibiic
DO Vh 71 I^di operationem cxiftimatiuc non Igfa operatione Imaginati ug aut
phantafiac.Pon tur,n»3»deaccidentiaGaK adfinem, cj> uifi fuiit aliquid
talitcr in operationibus interiorum uirtucu
lx(i,cj>unusimaginabaturtibicines in domo ipfum impe> dienteSjideo
iubebac eos expelli Jn cafu illo phantalia erat \§ [i^3C ludicium non Ixfum.
Vidit iterumalmm talitcr lcefum qy omnia fupelledilia nonunabat proprio
nominei^accipie bac in manu,deinde proijciebat Jn cafu ifi:o iilc bcne appi x
hendebat&male iudicabat,ideod<:c» Adhoc rcfpondetur primo probabiliter
conccdendo ftat ipfam Igdi 3^c,Ncqf hoc eflcotra mentem Aui.quia non plus uulc
nifi no poc lxdi,nifi flrantelxfione in organo phantafix uel imaginatiuc uel
memoratiu:,^ hoc filficir» Alitcr dicitur cj> non e ma lus afifcnfus nifi
fic mala conipofitio ut patet, licet fecundum aliquidefTct aliquacompofitiobona
utille coponebac hoc efie phialamjiX: hacc operatio crac bona, 5C hanc non fe
qbac appctitus prorjciendi,fed priusfaciebat,unam aliam copofi tioncm.f.lianc
bonum efl: frangerc ucl dannofum efi: elfe m ^ tegram,ad
quamcompofitioncfcquebaturalTenfus &:.pi]'cie bcitSCc*
Exfccundonotabiliapparetrefpofio ad quodda aliud dubium moucri folitum.Q^uia
foda accidente per co> munitatcm nonfolum medicus confiderarc debet
uirtutcnx membrilxfipereltentiam,fedetiam per communitatem,
crgononuniucrfaliter dictum Aui.eftucrumXc^fufficic mc (^koSCc^
Dicitur.n.argumentumuerum concludercSed intcU» Aui,eft duabus uirtutibus in
eodem organo opcra^' tibusunalxfapcrelfentiam^aliapercoitatem non habec medicus
curarc de locfa pcr communitatc,ut fanguifica hepa tis diminuta propter
debilitaiam elTe atcractiuam eius,. Tertia uero illarum quas nommant media
& quintaaut quartacum ceriificauenmus quacefl: uirtusconferuatiua dC
memonahs. Primo nota cp hxc virtus dicitur conferuatiua , quia in ea
conferuantur fpecies rerum qux per cogitatiuam vel gftima Virtus tiuam funt
comprxhenfc»Dicitur ctiam memoralis pro qp> cofcrua to pcr fpecics illas
itcrato moueri pot cxiftimatiua ad ac^ua> tiua 8C litcr comprghendendum ea
qux in prxtcrito fueruntcoprx virtus henfa fub ratione qua in prxterito
cognita» Secundo nota memo/' hxc virtus non debct dici propric comprghenfiiia ,
cja no riaPgd, eftcognofcitiuaad hunc fenfum,quia inorgano eius non for mawr
actualis cognitio.Et hoc poteft perfuadcri ratioc,quia alias fcmpcr eftet fub
actuali memoratione , quod eft contra • cxpcrimentum* Tcrtio nota cp hxc virtus
fecundum di^ uerfas vias contra fc diftingucndo iftas virtutes,eft tertia in
ordinc,cftquarta (Sc^eft quinta.Tcnendocnim cj) fenfusco^ muniscSi^
phantafiafunt vnauirtus,(&: imaginatiua dC^sdi/ matiua non funt diftmctg
faltcm apud medicos, hgc e tertia, Tenendo etiam q> phantafia 6C fenfus
communis funt idem diftingucndoimaginatiuamcontra xftimatiuam eft quar>
ta.Scddiftinguendophantafia contra fenfum communem dC imaginatiuam contra
3Eftimatiuam eft quinta virtus vt patet.Et hoc vult Auice»
Eteftthcfauruseiusquodperuenit ad cxifti'^ matiuam demtentionibusmperceptis
fenfuex^ traformaseorumfenfu perceptas,(jcut phanta^ fttcaeftlhefauruseiusquod
peruemtad CenCam ex formtsfenfu percepti's,8(:ciusqin'dem locuse poftenor
cerebri uentncufus* Hic uero eft lo^ cus confiderationis phyficac utrum uirtus
confer uati'ua&:memoraIis&:ui'rtus quae reducit illud quod cft abfens
ad memoria ex ci's qu^ ab cxiftfx matiua funt repofitafit uirtus una aut
uirtutes dux. Modico tamen non eft indccurandum, quoniamnocumentaquacefs
quahtercuncp finc accidant func homogcnca:funt.n.nocumeta qug PRIMICAN.
miieatricalocerebripodenon' accidutit, uel de genere complexionfs uel de genere
coinpoQtio^ nis. Virtus uero compra; hcnliua qua? eft una de uirtutibus animac
copraclienQuis cil huana ratio nalis. Et quia medici uirtutem seftimatiuam non
coQderauerunt propter caufam quam diximus, ideo hanc uirtutem non
conQderauerunt . Non enim fuit eorum conQderatio niQ in operatio^ nibus trium
uirtutum tantum , dC non in altjs. F^fimo nota notater dicitur hxc virtus
tliefauiusjquia res cara dc pracciofa.Dicitur.nahefaurus quafi tenens aurum,
Secundonota non clTeinrentionem Aui.in memorariua fo>' !um referuari fpecies
mfcnfatotum.fed etiam fenfatorum»re feruantur.njn memoraLiuaomnesfpecies
cuiuylibet comp hcfi g cogitatiua 3C cltimatiua.Sed g gfrimatiua no folu ifen
fata/ed eiiam fenfata func comprchenfa* quicquid.njferior virtus
comprochenditjCompra-hendit etiam fiipcrior, 6C'cidy huc plus ideo 5<:c.
Vnde tenendum eandem forc hiiudinem inter refcruatiuas qux rcpcritur inter
comprcchenfiuas vir^ tutes.Pacit tamen mentioncm deinfenfatis Aui.aut quiaeft
nobilioroperatio,autquia perhocdiftinguiturcontraphan^ Vlrtus talianijVt ftatim
patebit. Dubium.Videturq> virtus mc memo> moratiua fit virtus
cognofcitiuajquia memorari fiue mtmo jatiua» ratioeftactuseius,memoratio autemeft
cogmtio, Dicic q) memoratiOjUel idem eft q> referuatio,& fic in
propofito c fermOjVel idem eft quod cognitio alicuius cogniti ratioe qua in p
rcterito cognitum 6c per fpecies referuatas, 3C fic non eft a(ftus nifi
virtutis cognofcitiuae dCc* Capfm. vi.Dc uirtutibus animalibus motiuis»
Otiuauerouirtuseftilla quae cordas contrahit dC laxat , propter quod mo^ uentur
mcmbra 8C lundurg dilatatio neSffua flexionc. V?rtu9» Primo nota cp pcr
virtutcm moiiuam in propofito dcbe/' motiua mus intelligere virtutem motiuam
localiter voluntariam, fi quid» ue talis motus fit totiu8,fiue partis,fiuc
^grefl[iuu3,fiue dilata tiuus, fiue coftrictiuus, ficut eft motus pectoris Sc
pulmowis Virtus iSC diaphragmatis, Sccundo nota virtus motiua eft du> motiua
plex.f.impcrans motum,<&:exequcns , Imperans motum e duplex. virtus
appetitiua.Exequens vcro eft uirtus exiftes in mufcu lis & fpiritibus que
polfunt dici inftrumenta virtutis motiuf ^ appeiitiuo: fiue acftimatiuae* Ad
.ppofitum hic de vtraq? vir tute cft fermo.vterc]^.n.mouct,licct vna
principaliter alia inftrumentaliter* Tcrtio notacjhaec virtus contrahit SC
laxat c hordas modo fuperius dicto in cap.de membris .Sci-^ tis.n.mufculum efte
compofitum ex viliis carnis nerui cS^Ii gamenti qui in cxtremitate mufculi
adinuicem contexuntur SC componunt chorda per quam alligantur iuncturac mufcu
lo.Scitis etiam voluntario motu prius mufculus dilatatur vel conftringitur,ad
cuius dilatationem vel conftridioncm fequitur motus chordae per qucm
appropinquat centro mu> fculi aut ab eodem remouetur 3C ex confequenti
accidit exte fio iuncturx SC membrorum aut conftridio . Motiua igitur virtus
chordas contrahit SC laxat ad conftridionem 3c exte fionem mufculi propter quod
mouentur membra &c. Ta^ cuit autem de mufculis ta nq; notum.Et ex notato
poteft col ligi vt plurimum membrum moueri a mufculo exiftentc cx tra ipriim in
ah'o membro. Quarto nota illa particula,
&:fixione,efi:ficinteIligenda,quiainomni motucft necefic aliquid
enrefixum,ideomoriua virtus aliquam parte figit «f?!: aliquam partcm mouet modo
ia dicto , dum.f.fuerit motus terminatx partis. Primumdubium.Nonquilibetmotus
membrorum voluntarius perficitur motu chorda , vt patet dc motu draphragtfiatis
8c pectoris , ideo 3Cc. Secundum (3ubium*Motiua virms no folum cft prinppium
mp|U9/ed trij A V I C E N N ctiam qufctls.Iaeditur.n.operatio viriutis motiux,
diim non poteft mcmbrum in fitu tn quouolumus debite quictarijVt patecin
tremore,vbi proptergrauitatem membri 5C uirtu^ tis debiliratem membrum
tremit,cuius fignum eftqjfi'^5 brum adhereat rei fixe non tremit. Ad primum
dicic pri^ mo non fuiire intentionem Auic.q^omnis lalis monisper^' citur
chorda,fed fuff-icit vtplurimum ficelTe,v&: quia hoccft notum ideo de hoc
facit mentioiiem. Vel dicitur fecudo oin nem talem perfici chorda licet aliquando
ipfa fit nobis inco^ gnita. Ad fecundum dicitur conccdendo q> virtus motf^
ua eft caufa quietis membri,quod fatis inteiligi poieft per J^'' lam
particulam,dilatione fua 3c fixiotie, vt d/dum eft» Et eius quidem penetratio e
in ncruis qui funt cumlacertis continuf. Primo nota vt fupra dicftum eft per
virtutem in propoii' tointelligendum elTe inftrumentum vel temperamcntuniif
ftrumentaleconcurrensadmotum membri,(5<: fic fpiri"'^ eft virtus
motiua.Dum igitur didc q> cius pcnctratio eft p'^'" neruos exponitur.i.fpiritus
motiui penetratio eft 3Cc. Sc'' q^jj!
cundonotaq)exiftaIitterapaietintelIcclusantk]U2c difl^'"^ p,oiit'
(ftionis.f.qj cft duplex organum motus voluntarq, quod'' ^^p' dam operans,d:
quoddam dcfercns . Deferens eft neruus uj patet.Operans vero eft mufculus fe
dilatando 8C conftringc \^ do,5(:ficdifferenterneruusd<:mufculusfunt
inftrumenta^^ yi' organa motus voluntarrj. Tertio nota q» per laccrtumin ^^^j
propofitointelligeredebemus mufculum fiuelacertum pto^ prie didum,cui continui
funt nerui , quia.f.compofitionem mufculorum ingrediunt,^' poftea p fubftantia
eorum fetri''' nantur, vt fupra in prarcedenti dc(5ii ina.capFo de membris* Et
cft genus quod fecundum fpecificationem principij motum fpecificatur. Nota q»
ficut fpiritus naturalis 3c fenfitiuus ab hepatc SC ccrebro ad particularia
membra tranfmilTus limitatur ad u« riasmenfuras complexionum & qualitatum
itavt non fit omninoeadem velfimiliscomplexio fpiritus fenfitiui mi^ nus 3c
pedis oculi 3c digiti 3C fic de alfjs , ita proportionalitcf imaginandum eft
non efie eandem difpofitioneni vel fifeiT» omnino fpiritus motui per neruos ad
mufc>-Ios 3c hceitoi noftricorporistranfmifti,fed'variatui' fecundum
varietat^ complexionis mufculorum 3c lacertorum , ad quos inkitut huius
fpiritus motiui.Et hoc intellexit Aui.in Iittera,dum dl^ xic,q) haec virtus
motiua eft genus quod fecundumVpeciff<^^ tioncm drc.Quod dicftum e
metaphoricum , 3c fumitur ho^ modometaphora.Sicut.n.genus eft indifferens ad
varia' b fpecies 3c per varias difFerentias contrahibilejta fpiritus J «uus a
cerebro proueniens eft gcnus indifierenter contralH^ i^^^ bile ad varias
difpofitiones 3C modos complexionum kcn^ li J dum membrorum ad qux
tranfmittitur diuerfitaiem. Tnunoquocj igiturmufculoealia naturaq^^C cft
fequens iudicium exiftimaiiuae , a qua proue^ mtcommunis confenfus. k\o^ Primo
nota qjad motum voluntarium caufaodum ^-J currunt pluraagentia fibi adinuicem
fubordinata elTcntiaJ^; f'! " Primoconcurritobiecium mouens potentiam
cognofdtif^ in genere finis.Secundo concurrit fpiritus mouens in ge"^''^
cfftcientis,qua.f.compr3Ehcnditurobiectum fub ratione ni vel mali.Teriio
concurrit iudicium fiue afi^enfus.QP^rto concurrit appetitus fiuc inclinatio ad
profe quendum fitic giendum.Quinto motus fpirttus ad inftrumenta motus»v» timo motus
organorum ad profequendum fiue fugic"^^^* ludicium crgo
exiftimatiuaeeftiHud ad quod fequitur apP^ ^^^" titus 3C motus
cuiusIibet.E t hoc intellexit Aui.dum dixit ^ fequcns ludicium SCc. Secundo
nota quia dixit a qua ^ nitcommunis confenfus.Ifta littcra poteft dupliciter
exP^ m.Primocommunis Confcnfu8.i*a qua prouenit iudiciu communi* Wpfr, F E N.
I. «mmunlsoans motum.Secundovtpef eomMurtem cort/ confenr"''
confer,fum.Eftautera muius lenfum product ccft.matiua.quia paiticuUris motiua
ab ea oirigttur,vc libi fubordinata 8Cc, Capitulum.y.dodrinx fextxquod 333 eft
dc operationibus . Icemus q,operationum fingularium alia: funt qux ab una
complentur uir^ tute,uerbi gratia digeftio, Primo nota q, operatio poteft
dic< fingularis rauliinlicit' K,moprgd,catione,vth=cdigeftioftomachi.SecSDar^^^
pa.one,vtv,fiofpum,fica.io.Ter,ioquiaadfin;;X^^^^^ larern 5. non communcm
ordinata.Cofimiliter dicitur p.;^ ra.al,qua operatio communis
tr.pliciter.f.pra;dica,ionp n t.c.pat,one 5;q .iaadfinem fubofdinatacommunem
P^-' Pli^m pr.m, vt digcftio . EKempIum fecundV vc nu^; ExempIumtertT
vtdigeftioftomachi A^Z ""'"«t.o. operationem fingularem in
littera pofium iS '5 mus operationcm fingularem accipiendr^n ^"^^''''^'
digeftio huius ftomadii &c.per I !" ° '"°, > ..ueiri
fingulamm.Et fecundum h„c eft I^."^". •""""
fus.PrimofinguIarium.i.ter,n(n3r/, ^'T-
alueroperationumquocCvnar''"-^^/*.'"^ nium. Secundo.,otaq,d Jftfn?
'''^* ''"'.^•'•'>m' naturali.licet quandoJd iliml T
•™'"'''"'' ■ T""''^' litasempPi
ceroti.prSl?/"'^'''''''"'"'!'"'''^'^' «3"'
ftioniseftnaturaIis'virtuf,li';r„:rLr''''"''"'''*2^
Afequa:aduabuscompIenturufrtutib«s. "on ^:^^!^'^^^^:^'^^^ virtutibus;
&abaUaperpoft'ffl'^,7™X"/'^^^ «oneful>ordi.,a,ur.hocau, m
„o.?eft'""""'' *" «li opera^ bet u,der, ,n
phylofophia. ^ 'nconueniens , vt de/ DOC. VI. 7i Sicutcibi defiderium ouod ,
tutenaturaIiattra<3iuaa:lu(„^S.te eft in ore ftomachi, q«£c ^ainis
colligttur quinto de accidcnti ad f^r^ - Secundo nota vt ^^Pmo.
^"^reremLsfibnnuicemSrn:"?/^'!^' P'"-^ca' ^^rnuu ">W,attradionemeoruma
venT&;f^^ ^na. If^^ftomachomedtantibusmeS^^^^
«^«ifimulcumalterationequamfe^r^^^^^ vt itatim patebit» mcU ^
Notac.perattra;!"'.'^- ^ Notac,perattra..i:;;^^^^^^ '^uid,
^«reattradiuammeferai7,!?P'°P°'^f°videtur Aui.intdf: PoteftpatereperhocSuM
♦♦««ucrwnii. Et fccundumhoc poffumus aliter cxponerelitteram fuperius pofltam
dum di> C(t,q>cibidefideriumcompleiur,nonexponatur. i.finc etc. fed
completur.i.producitur fimul a uii tute attradiua 6C fen/ fitiua virtute. Ad
cibi.n. defiderium caufandum conairrit uiitus aitractiua naturalis
meferaicarri,^viitus (c/itiua oris aomaclii fentiendo dCc. Et ex ifta littcra
de mente Auic. concIuderepoflumusprimo,Nec confumpab humidi fub^
ftaniificmecconfumptiohumidichyloriert caufa imcdia^a famis,fedadconfumptionem
illam fequitur fen/ibilitas vc patet ad quam fequiiur de/iderium» Scquitur
fecundo q» praeterfudionemfadaminoreaomnchiad trilVm fenfa- tioncm hora famis
caufatam concurrir aliqua qualirP'; vel ac tradio fada a melandiolia naturali
tranfiViiff.i ad os ftoma" chi,vt patet in litiera. Sequitur tertio q,
capiendo fame p appetituons ftomachi ad cibum canfa immediita iliius fu^ m»s
eftilla triftis fenlatioori ftomachi» Sc^ultur ouarto q, immediatum
obiecflumillius triftis fenfauonis eft illj ma la qu3!itas,quac ilU tiifti
fenfatione percipitur. Ex quo vl^ teriusfequiturq,impropriecapicndofanicpro:i!a
tiifti fen faiioneimmediatecaufans famem cftilli ma!a complcxio vel
quahtas,nffi ponere vellemus os llomachi immutaii fpi riiualiter per
fpecies.Cum igicur dicunt doitores antiqui co fumptionem fiue fudionem liumidi
fubftantifici vel chylo/ fiforecaufam^ami.immeJiatam nonplus uo]unr,tiifi
tcrcofuptionesminusmediatacafamis efttalis confnptio. Echanc quidcmoperationem
dicemus dua> bus complcri uirtuc{bus,nia ideo cp cum fenfibill
accideritnocumencuni deftruecur intentio qua: uocatur fames &: defiderium ,
ncque defiderabiV tur cibus,h'ceceo corpas indfgeac.Et fimilitcr traf glutiedi
operatio daabus completur uf rtutibus. Vnaefl:attractiuanacurah's,Et alcera
efliattra-' c^iuauoIuntarie.Etprima quidem fua complcc operanonem per
uillum,qui fecundum longitu^ dinem protenditur qui elt in ore ftomachietccfo
phago.EtfecundatcompIecur operatio per uillg lacercj tranfglutiendiXuncp una
duarum uirtu^ tum defi:ruetur tranfglutiendi operatio duriter prouenit,fed
quado non fuerint, deflruetur . Sed cum illa non operata fueric,eri c
trafglucicdi ope. racioditticihs.Nonneuidesqj cum defideriSno
recSeproccdit,duricer prouenit operacio tranr» glutiendiilludquodnon
defiderat,immo cunt abhorrcmusaliquamremnaufea nobis prouo^
cabi'tur,&:cumeam poftea tranfglutire uolueri^ mus etterrita fueritab ca
uirtus noftra attraAua defideratiua dura erit operatio uoluntarie tranf^
gluticndLTranfitus quocp nutrimeti perftcitur uirtutemembriimpellentis,aquo
procedit &at traAuamembri adquodaccedi't.Et fimili'terfa pcrtluitatum
cgrcflio quse fitpcr duas uias Primo nota can. vel regulam inueftigandi hanc
uirtutem fore alicuius operationis principium,quia Izcfa uel impedita uirtute
lacditur illa operatio, Et ex ifto foluitur dubiu quo quaeri
confueuit.Quaredicimus operationem digeftiua plcriuna
uirtute,f,digeftiua,cumtamenadeam concurrac attradio retentio&c.non auiem
Cic dicimus de defideriofi^ ueappctitu,quia dicicq,compIeturattra(flione&c
Hiriv^ tcftdiciprimoq^fiperpoffibileceflraret operatio retPmi.^^ aut attradiu?
pofito cibo digeftibili in ftomacho ^l^^T. ret digeftio. Sed fi non fierct attradlio
au Wrl^o f ^ ' fferetlefide«um^c,AIiterdi^^^^^^ jibus uirtutibus qu;. tamen
funt eiufdem generis,qu^^^ libcc € naiurahs/cd dcfidcrwm cocurrunr plur«
fccildu Expulfi PRIM1CA Sunflui> it^rtns.CatimuIis.S: namralis» Secudo nota
cj, per cgreiriV Zum nem fapeifliiicatum quoe fic per duas uias intellexic
zmiiiio^ eSio nemFecum^vrinx. Ad has.n.expulfiones ficuc manife^ ISd ftLi eft
concurrunt virtus aialis feruiua,&: uirtus naturalis ex^ * puUlua,vcpatec.
Totil refiduu litterae fatis patec vfqp ibi. Ec forlitan pleruc^ exiftunt
operationis prin/- dpiumduxuirtatesXammahs dC naturalis » Et fortaflTe pleriicp
exiftunt eius caufa uirtus qua/ iitas,Gcuti'nfrigi'dacioquac prohibei materias
dC tuuat expulQuainparilitate fuperfluitatum quae defcendunt a mebro^a^: uetat
dC in faciem rcuerx berat.Etfrigiditatisquidem eft xqualitas qux propter duas
prohibet rcsXcum eftentia fubftan tiam eius quod effunditur ingroflando, dC
coan^ guftandoporos.Etrestertiaquae eftper accides quxeft qua cahditas
cxtinguitur attradiua,»: qualitas caliditatis attrahit p illud quod iftis op-
poniturmodisquos praediximus. Etcaliditatis quide qualitas dC neceflitas uacui
no attrahut in primisnifiilludqd^efubtilejetpoftea q3 eftfpif>' fum.
Virtusueroattradiuanaturalisnon attra^ hit nifi qd eft ei magis
conueniens,&: qd* naturae eiuseft.f prium attrahere, Etpleriicp qSeftma^
gis fpiffum e magis^prium et magis couenlens. xpuUl
Notaperexpuiriurminpropofi«>intelligerepofrumusex rS^d, pulfiuam
inteftinorum,vt in cxpellendofeces qux a fngidi^
taSatur.Cum.n.impediaturexpulfiofecum,autpropter cal ditatem hepatis muUum
exiccantis,aut P;;opter formud
SmretentmW^autproptercarentiamvcntofitatisfr.gidita8 hanc expulfiuam iuuat
remittendo hepatis caliditatem debi^ litando 8i propellendo fcces iuuat
cxpulfiuam . Et fecadum hoc cxponitur littera ficutinfrigidatio
prohibet.i.facit lucai^ bere materias earum impcdiendorcfifl:cntiam,vcl
prohibet fciUcecmuUipUcationem,quiacuacuat 8C iuuat cxpulfiuam
iamdiaaminparitatci.dumeftparitas virtutis ad mate^ rlas 5^ ccontra quia
neutrum aUcrum fuff icientcr exccdit,^ ExpFfio uetat.fXupcrfluitates refiftere
dC rcucrberat.i.propenit in ta> quid, ciem.i.ad fupcrficicm mouet» Alitcr 8c
melius cxponit liaec litterapercxpulfiuaminteUigendo impcllendi virtutem,^
nerexpulfionem repercuflfionem fecundum q,Uticraimeiii senda eft f rigiditas
prohibct matcrias defcendere ad me^ brum ^iuuatexpulGonem in rcpcrcuticndoin
pariUtatc^u dum eft pariUtas modo iam dido in aUa exponcEt vetat.u iUas
fuperfluitatcs ad mcmbrum eflFundi,& rcucrberat,ure percutitin faciem
mcmbri propcUentis/icutfiquis lapidem ad murum,(&: muro impedientc motum
lapiclis re uerbereturlapis verfusproqcicntcm (S(: torte in facie ciu ♦ Totum
refiduum Uttcrx patet vfrp in finem docfcrinae»^ ExpUcit cxpofitio lacobi d€
ForoUuio fuper prima tc pri mi CanonisabynhaU abynfcenir Incipit cxpofiiio
eiufdem lacobi fuper fecunda Fen- Fen. rjJibri primf can.cuius funt tres
docflrinf • Do(ftrina primaeftdeaegritudinibus. Dodrinafecunda cftde caufis.
Dodrinatertiaeftdeaccidentibus. ^ Dodrina: prima:,quar cft de argntudmibus
funtodocapitula» ^ ^ Capitulum.Left dc docflnna cauf^ SC xgnta^
dinis,8«^accidentis* alcemus^ caufa in fibris medicoru elt I id quod primo eft,&:
ex quo prouenic Binuentioalicuius difpofitionis in cor^ ^ pore humano aut cius
fixionis. Primo nota.q^difpohicquadoq^fumiturprout eft «^^j^ ' quod quaUtas dc
facili mobiUs,& fic non fumitur hic , lapis in vefica non eft
quaUta?»Secundo fumitur pro o • eo quo denominatur fubiccflum aUqua
denominatione,^|,^ q^titatem fitum 8C figuram dicimus effe difpofitiones,
fumiturin propofitodifpo.fic.n.dicimus lapidem in j^^/ c(Te diTpofitionem,qufa
per iUum formaUter denomina^ .^^ mo,6^ficdc aUis» Notafecundoq^per non
naturalc»" y teUigopraeter naturam,vcIcontranaturam.Etdixit i^^^^,
porehumano,quia dciUofolumconfidcrat mcdicus. ^^^^j tio nota c;^ nocumentum in
operatione potcft continge prr^Primo pcr Ixfioncm cxntcm in aUqua natura
rn^^^^^, Secundo per communitatcm.Tcrtio rationcobieeH ^ .^u tcrix circa qua
operatur virtus mcmbri-Excmpluin P^pje/ nocumcntumindigSneftomachieucnicns
amala cv xione ftomachi»ExempIum fecundi , ficut nocumciu ^ formationc
vocisproptcr impotentiam motus .gjil^ pcdoris.Exemplum tertri ficut imperfcaio
^'S^^^^^^^A^ macho proptcr r cm itidigeftibilem ficut ofla ceraior ^^^^j^g
proppofitum nocumentueuenicns primomodicitu ^,,?
cflentiaUtcr^Aliisautcmduobusmodis acddcntaii ^^^^o primomo eucnit ^pter
laefioncm I circntia «"^^^ jtyr Ac, irip A V I C E N N ifi. Prtmo ttota.q^
res prcter naturam apud meJicos Pf"""^
tres.f.caufa,cgritudo,.^^cciis.Et quid per vtruncp Utorum debeatinteUigi
declaratur in Uttera.Q^uia igitur in propou to non determinatur de caufa nifi
fecundum cp de ea con ^^^^ derat medicus fecundum q> diftinguitur contra
«^orbum accidens,ideo notanter dixit in Uttera,in Ubris medicoruni. Pro cuius
inteUedu nota feciido cp caufa coiter fumpta ai 9
citurdemateria&:formacflFicientc5c:fine,utpatet fecunao phy.et fic de caufa
pertinet tradarc ad pliilofophum natura ^ lem.Secundo fumitur caufa pro re
practcr naturam, a quan ^^di^ corpore humano fequitur ggritudo ucl difpofitio
laedens operationes,5C fic fumit in propofito. Ex
quo lequ' q, caufa taUcer fumpta folum dicit de efTicientc. CLu'^ j^J" cflFiciens
caufa poteft cffc conferuans uel produces, ut deDc uideri.i.phy.ideocaufadc qua
in propofito eft fermo dic dcomnicaufaproducentc uel conferuante argritudinem ,
humano corporcNota tamc c;^ caufa q diffinitur liic dic Fri caufa fanitatis 8C
neutraUtatis ♦ Tertio nota dupfr aUqui dif cflfc prius refpcdu altcriuStPrimo
temporc, 8C fic non clt i ^ mo in propofito.Notum cft.n.q^ caufa conferuans non
pr^ cedit tempore eflfe^flum conferuatum ad bonum inteUea ' Secundo natura 3C
fic fumitur in propofito.fic.n.caufa xg^" tudinis eft quid prius natura
pro quanto.f.a caufa depetia ^ acgritudo.Dicitur crgo 1 propofito caufa prior
natura,qui3» ' uia dcpendentia:,quia ab ea dependet cffe(ftus. Ex fol"^
tur dubium hic moueri foUtum decaufa conferuante iunda,ut patet» CJijarto
nota.c^ ly ex in propofiro denot^^ circuftantia caufae efFicientis,ut fit
fenfus cx qua.i.a qua ^u nitinuentio.i.cxiftentiaalicuiusdifpofitionis^t:
fixionis»^ ^ porc humano.Tfta littera dupUcem potcft habcre expoU»o
nem.Primovtficfumaturdifpofitio prout diftinguitur tra iiabitum,quia eft
quaUtas de facUi mobilis,ct pcr fixiot^ inteUigathabitum,3<i
tunceritfenfusc^caufa c iUud cx<l^ proucnic inuentio alicuius difpofitionis
vel habitus.Altcr tellecflus litterse poteft e(Te,vt per hoc vcUt ondere
diueffu^ modum caufarum cflFicientium, qiigedam.n. producunt ,^ iftse dicuntur
difponcrc,qu?dam autcm rem produdam feruant,&: iftae dicuntur difpofitiones
figurae,^ fic patct U^tJ fus litLcr^.Ex quibus omnibus fcquitur diffo talitcr
intellig^ do. Caufa eft id quod primocft.f.natura,a quo in corpore mano dcpedet
aUqua difpo»f.fanitatis 8C ggritudinis , 8Ci^ fanitatc 8C aegritudinc
comprsehenditur ncutraUtaSt Et f gritudo efi: difpofitio non naturalis in cof ^
S porehumano,cxqua in operationc efl!entialit^^ prouenit nocumentum prouentu
primo . Et ^ autcoplexiononaturalis autcopono naturau ' Accns lex, requitur hic
diffinin apgritudincm per elTentiam vel proprie tacem A non conimunitate» Nota
per ly efTentialiter ali/ Pwuen ,^"'?"!f.'g""f'^q"o^P^rfe&:exeiusnaturaii
inclinarione ^ Pri> expofitio eft melior. Quarto riota q> per pro «>us
gd "'"^""iP-^^Li^^debemus intelligere dependentiam ime/
atatam quia.C operationis laclio immediate dependet ab «gritudine^Ex quibus
colligitur completa difFinitio 3egritu> c1inis:qaia per lioc quod dr difpo
tangitur gcnus.Sed per Iv no naturalis differt a fanitate.Sed per ly in corporc
humano di^ertadifpolitionepraeter naturam nonexiftenteincorpo
tehumano,dequanontra<ftaturinIibris medicorum. Per l)oc aucem quod dicitur
prouetu primo differt a caufa licet cn/m a caufa proueniat nocumentum,non tamen
poft.i.im meciiatc^caufa cnim caufat nifi mediante xgritudine» Et accidens eft
res qux hanc fequitur difpone quac eftnon naturalis, fiue fitnaturah* contraria
IicutdoIorincohca,fiuenonfitcotrari'a ficut ru bedo multa maxillac in
periphleumonia» lPrimonotaq>Ifcct hic terminus accidens multipliciter ponfit
famiXprout diftinguitur contra fubftantiam «s alns modis:hictamcn fumitur
accidensprrc pr™ turam confequentemorbum &acciden8 n. ,n-K r plex.r.a<a,o
fra.qualitas mutata.cxiens mutatum. Qi.id de
uonota^horumaccidentZilH^r''^?^"'"^ ^ "
netepra:«rnaturam,quoramr'''''"' '''5""^"«»° 8^ mi,vt
dolorin colica^Excr^oSm r "J- ^«7^1"™ P"; larum, Et oer ar^wt
lccundi,vt rubedo max densq^odnull Irurr"^""^*^-^ naturam ineffc
vr d" ° ''"™'"^ P"'^^ '"^^"^3
&<deoindiffi„icio„e?olor ^'"1' con.rariumvt~,ftt
ftisf^V"!"^^"''!'"'' rci naturali
indiffinUioncrttbcdini^^axS^^^^^^^ patcrcpotcft.quarcdolor&rfJwV vltcrius
;o.ogc„erc pr^etcr nacuram&urftiL''''™^ '"»'* mutata a naturalibus in
ptoDria fo nL l *^^"'*''"'" P»'
neformaliipforu„,ponS'M7"f''''"P''^^
turali&conucnientidSni"''''^^^^^^^^ ahquandofumiturprodolScolon in
'a"°''' ""^ Pro difpofitione prwcr n^l" ,.4 ''
'"".'^'"'*. ^"3'^<K^
dolot^ficutcftmalaconXbi.fcoir"'"^ intcni!r° ""'^**
pcrputredinem m propofito inHiff ucqT^P'^'^''-»''' humotcm vcl vapoVer™,,
^'■'"•" Sr„;:'^ ^'""•^-.quodlibet eni^rn ilTorSm cSur'
«^™e;;:f'^"«^'^bri,,fitamenc(Tctputrrd: '^^^^^^^ "«'0 vt patc, ' ?°n
'ffet ca =cgritudinis , rcd poUu^T?' ta.rebtiseftL^H^^Iominis xgritudinfs
Sccin^''^"' fentiaIitcrtrrcS^'f8"'''<'-'t-"-^'rP'>'5^^^^^^
fiueprouentuptim" '^"•"enwm <" operattone immcdi,,,
&doIor runt accTd >n^"o'^ "0" eft de putrcdinc. Siu^l^l
J^lica Vr. ^trcdo *^i3r,3 f^'nt accidendr "«"/^* P"^
''^^'"^» Su^s tanii ^ v;.^'^brorumabg^'ff accjdentales difpofi.io, fcbrili
exiccantc caufam/r . dependentes. Caliditate.n niatcnas vaporalcs acuta
""/^"^nte »njprimit in mcbro calidit - ^^^^^ caufatur dolor:aut
ctia Caufe quocR eyp^lf'^^^^ "^^"'^ cerebro. D O C» VL 73
a?gritudinis oppilatio muuea quae cft aegritu^ do inftrumetahs uel
compofitionahs. Exemplu accidentisefi:defl^ruc^i'o uiTus» Primo nota q>
iuxta communcm modum loquendi qua/ RepPo doq^fumitur repletiopro materia
replente,5<: ficrepletio re/ dupPr, ceptaculorum didorum in littera no eft
nifi humoialis ma teriaineis contcnta.QnqHautemrepIetiofumitur pro mo^ do fe
habendi membri repleti,quod realiter non eft nifi ipm membrum fic fe h.ibere,
vel fic fe habens, 8c Cic repletio no
eftmateriareplcs.Adpiopofitiligiturfumitur primo mo/ do.fpro materia.fic,n,eft
caufa Sc non xgrirudoi» mcbrum autem fic fe haberc eft ?gritudo,cuius caufa eft
materia. ma teria enim replens eft caufa eius quod eft membrum 'cffe rc pletum»
Et pcnes hxc conccdenda eflfent multa qux iam
muItisvifafuntabfurda.Primumq»eadem res cft fanitas 8C aegritudo: vt pofito,q,
ncruus aliquis totius fit debite ffgu ratus dc fit repletus,tuncfic,ncruus eft
fanitas in figura,ct ta men hic ncruus cft aEgritudo,qufa hid neruus cft
oppilatio. Similiter res naturalis eft res prgter naturam ct infinita alia.
Nota fccundo q, per inftrumenta defcendentia ad oculum Ncrui
fntelligcrcdebemusneruosopticos concauosper quos de^ optici
ferturfpiritusvifiuusadoculQs. Tcrtio nota q, illa oppi. quid< atio fumpta
pro materia opptlantc cft caufa , fcd pro mem. bro&c.eft^gritudo.Vueaeft
tunica perforata per quam multiphcaniur ipecies &c.deftrucftio vero vifus
eft accides confequens replctioncm iam didam. Exemplum etiam caufae eft
rcumatiTmus acu tus.ExempIum aegntudimseftapoftemain pul^ moncExempIum
accidentis eft rubcdo ambai^ maxillarum & gibbofitas unguium. Primo nota
per reuniatifmum acutum intelligcrc dcbo I^cuma mus omnem materiam fluctcm a
cerebro ad pcAus 3c pul "^^"^"8 monem.Dicitur.n.reumaquafiruens.
Hic.n.rcumatifmus acutus eft caufa apoftematis dupliciter.Primo pro quanto
flues ad ^^^^, 8C pulmoncm & imbibitus ei poteft caufare malam coplexio^
rcuma,^ nem.Secundo ^ quanio acuitate fua poieft vlccrare pulmo iicm &carc
phthifim. Dubitatur.Qno pot reumatifmus ede acutus cum fit catus a
frigido 8c humido ccrcbro. Dl cit q> hoc proucnit ex difponc praetcrnaturali
ccrcbri, aut et cxdifponctumorumeleuatorumadcerebnl. Secundo no^ ta exdic^tis
AuUiic,q, non foltl matcria frida pot carc pcri> phleumonia fcd ctia
calida,vt hfc coIfr.Scd vtprm catur pc riphleumoniaa mafrida,vtcolFr.
io.tcrti),incap. dccaufis periphleumoni^ Tcrtio nota: in pcriphlcumonia ca rube
do maxillai5?pp mam multam vaporabilem a pulmone ad facicmclcuatam,&maxfmc
rcccptam in ptyrfs maxtllaru ^pmultitudincm yenai^ &artcriai?j ibi exiitium
cantem ebullitionem in fpa 8C fanguine ib? exntibus,&: calore ad i1/ lum
locum attrahente fanguinem 8c fpfh. Sed in per iphleu^
fnomaadquamfequiturhedicaaut phthifis caufatiir vn^ guium
gibbofitas.confumitur.n.matcria digiti carnofa cui annexa cft vnguis cS^
glutinata.vnde quia minoratur matc/ ria illa necefte eft vngucm fledi fecundil
minoratione mate riae fibi fubiacentis fic fubfequendo maieria cius fubiacete.
Accns aute uocatur accns refpcu Cax eficnti^, aut cogonc cius cui accidit.Et
uocat fignificatio refpcu confidcrat lonis medici ad ipfum ^cefiioy
nisciusabcoadfciendum apgritudinis cfltntia.. Primo not3,qa haeclra
habetduplicc cxpone. Prima eft: cp accidcns confidcratu fecundir eius eflfcntia
vcl fuum clTc ab aegritudinc depcndet.accns crgo refpedu fux «gritudis cui
accidit ficut effccflus caae velcam confequens dr accns. Secundacxpocft
c;^accnsfumitdupFr, Prfmo J^pric prc Accns
praeternaturacofequcntemorbij,&dfacciisquafi abal/o dupfr, ♦Ca morbo
cadens.cS^ fic confidcratum fecodum cflfentiam Iacob»8»iauic, Kk monix accntia.
Colica dupfr» ralyfis dupff* P R I M I C A Nft clus qu? eft ab alio cadere dPaccns.Secuiido
capitur acciis coiter pro ol re corpori humano adueiiientc practer natura,
&{icdrdecamorbo5^accntepropriedid:or Haec diftin^ <5lio colligitur a
GaPt4»de accnti»5^ fic refpedu eius cui ad> uenit ca morbus
d<:accris:illud quod acciditappellat acci' den5.Dicitur.n.accidens,quia
accidit 8C no naturaliter cor-' poriinhaerens.Ad.ppolitum vtraq^iftarum
fignificationu tetigit Auic.inlittera.Primoprimam.Secundo fecundam, Vel poteft
dici capi fecundum eilentiam qfi fumitur .pprie 6C diftindc contra xgritudinem
;5<:c.aliter autem dicitur fu mi refpedu alterius. Secundo nota ex littera
idem fecun^ dum diuerfas rationes e(fe fignum 6C acciden^.Sed dicic fi/ gnum in
.ppofito,quia per ipfum fignificamus aut fignifica re ponfumus fupra morbum 3C
cam . Dr autc accfis .ppter cam iam ditftam. Tettio nota q> ifti termini non
conuer/' tuntur accidens 5^: fignum.non enim quodlibet fignum eft
accidens;fedbeneecontra.Namprimo vt dicit loanitius: in fano funt figna 3C non
accidencia.Secundo,quia ta mor^ bus ^ca pnteftefigura.per cam.n.polTumus
fignificarefu pramorbum,vtper reumatifmum acutu fupra phchifim,
&permorbumnipraaccidens, vtper periphleumoniam fupra vnguium curuationem
futuram. Eteftcumsegrftudo fit alterias acgritudmis calicut
coii'cafyncopi's,aut paralyfis,aut epiTi^. Primo nota q» colica eft ca
fyncopis.Fortis enim dolor fnultum virtutem 5:fubito profternit.Similiter
paralyfis, quiaeftcaufaattradionismatcriaequx per neruos fparfa eft caufa
moIIiffcatioms.Similiter epilepfiae propter copaP fionem propter etiam vapores
materise illius ad ventricu/ los cerebri peruenientcs. Sccundo nota q» cum
colica fu> matur duplicitcr vt fuprajiic fumitur pro aegritudinc ct no pro
accidente.Harum ergo pgritudinum iam dicftarum dr clTe ca mediata colica,non
immcdiata pro quanto cft ca do loris,(&:dolorcftcaiamdi(f?:orum»
Tertionotaq» cpilo pfiaparalyfis cS^cquadoq^fumunturproacflionibus I^fis; 8C
fic funi accidetia,qnq^ pro caufis immcdiatis to^i^SC fic funt acgritudincs.hic
autcm fumuntur fecundo mojicct prie fint magis accntia, vt colPr. ? .de
accidcnti:5^. i ♦ dc in> terioribus a GaP^ Et ex hoc foluit vni!i dubin hic
moueri fo litum.licet afr poffet dici <^ no repugnat ide e(Te accns ggri
tudinem rcfpcdlu diucrforum,vt ftatim patebit, Acciis qaocp pFoi cft ca
acgritudims , ficut in colica dolor fort(s,qui fitca utaccidat fyncopis,
&:ficutdoIoruehemensqui fitca apoftematis, ggea 9 materiae ad locu
defcendunt doloris. Nota ^ dolor eft ca apatis infiamando et debilitado me bra
5^: diger endo virtutc ad IoclI 3C Cpm 3C fanguinc ad rc< mouendu doloris
cam,io cft caufa aiSatis.quarc 3Cc* Etpleruc^ ctiam ipfum accidens fit
aegrftudo queadmodum dolor capitis qui cx febre accidit cum quandocp
figi'tur,5(: tandiu fit mafiuus do^* nec fit aegntudo.Et eft: ctiam cum una rcs
copa^ ratione fu!,&r rci quae eft ante ipfam , dC rci quac cft poft ipfam
eft aegritudo accidens ^ caufa, queadmodumuerbigratia febris hec^ica quae
eftaccnsapoftematis puImonis,&:efc xgrftudo fcciSdum
fe,areftcadebi'Ii'tati'sftoi* Etficutdo^; lor capuis qui accidit ex febre qii
dolor ille figit qma efc accidens febris,S: xgritudo in fe, &C plc runq?
proueait exeo fe.&:fi'tipfius caufa. Nota non efie intcntione Aui.dolorcm
manfiuu efife egri tud;ne,quia tnexpljcite hoc plus apparet de dolorc mafiuo,
ideo de ipfo magis vuU explicarc. Et cft icgritudo. Primo trahit ad
recuraiii»Sccundocft «gritudo fumpta zmtu A V I G E N N iB» cSlTeft
aegrItudo,quia difpo per fe 3C immediate laedens opc ratione,qui3 virtute
.pfternens. Ex his concludi pfit mul ta corrolaria alibi conclufa pp breuitatem
hic dimutenda* Ec infert corrolarig ex oibus pdivftis ide fiPrefpcu diuerjo rum
dici polTe cam xgritudine et accrisificut patet i exeplo in Ira pofito. Ex quo
vlterius fequit diuifio rei prxter natura,cam3egritudine5;:accns noneft diuifio
neceifario realiter diftincftoijj fed folum rone,vt patet intelligentir ^
lacobus de Foroliuio non expofuit vt crcditur alia fepte capitula primac
docftrinac fecundg fen primi canonis.^ lacobus de partibus illa expofuit cuius
cxpo fequit» Cap,rj.Dediuinonibusdifponum corporis hil mani, 5C
degeneribusaegritudmum Orpons humani di(poncs (eciid^ GaKfunt tres.Sanitas qu^
e difpj per qua corpus hominis i'n fui plexione dC copone tale exi'fti't,wt ex
eo o^atioes ei'us oes proueni^^ incoIumes.Etapgritudoqu^eftd} Ipo iricorporehominishuic
contrana.Et difp^ quae eapud eij necp fanitas ne(^a?gritudo,auti'p q? non cfc
fanitas in ultimo aut aegritudo i'n mo,quemadmodumcorpora fenum dC conua^
lefcentium &: puerorum.aut ideo q? amb^ res uno tcmpore i'n duobus funt
copulat^ membr/5 aut i n uno memhro,fcd m duobus gencribus xt motis,Gcut qui
eft in complcxtonc fanus et in co pontionc acger.ExempH caufa.aut in uno meii|
bro duorum generum ^pinquorum , ficut c\\i cft fanus in figura dC non fanus in
quantitate ^ fitu,aut qui efanus induabus qualitatibus pal^ uis,&: non
fanus in duabus qualitatib us adiai^ ' aut uiciftitudine duarum ret^ in duobus
tpiba^ ficut qui fanatur in hyeme et infirmatur in ucr^v In hoc cap.Primo agit
priccps dc tribus difponibus CP^ poris humani.Sccundo de diuifionc
morbi^infimplicetn^^ copofitnJbiL^gritudina.lTcrtfodedifionc morbiH'^
pIicis.ibiLlncipicmus.~l Quarto de diuifione morbi cop'^ xionalis.ibiL
i^gritudines.l In prima parte dicit prio ^ m tres funt difpones corporis humani
fecundn GaP.f. faoit^' aegritudo&ncutralitas.Ariftoteles vcro ponit duas
tni,^'* 0 afierit fanitate in xqualitate confiftcre 3C morbu in iri3:f^ f
litatCjficut ergo no cft mcdiil inter aequalitatc 3C incqu^-'^ tc,fic nec intcr
fanitatc 3c 3Egritudine,fed funt cotraria '^^^ djaia.Gaf.aute no oem
inaequalitate uocat oegritudinc ? eaqpai^IxditcSiiquafifenfibihVvocat
neutralitatc, multn Igdit 3C fcnfibifr scgritudine. Sccundo dicit f ? hzv^
difponu cft fanitas.Et cft difpo pcr qua corpus hoi^
^^5^oprone5;;coponetalecxiftit:vtcxcoopones ocs P^i^ niat icolumes.
Inftabit.aligs prio q> nulli ifanti fanits^ ' f,ga nullus infans habet
opones grcflfus 3C apprghe^P? . manuuincoIumes.Tte nulli iuueni funtopones
augi^^J^! columes.Iteoium feniJ maximc in fcniooponcs ^^^^^ les 8C itirm?,et
fic nulli horij inerit.Ttc dormictes no ^^'''^ . ni,qa no pueniut ab eis ogoncs
fenfus 3c motus J^^^!^*!? ^,1 Item multi vinculati compedibus aut manicis
ferrei? '^^^ fani corporc,<S: tamen ab eis no prouenii!it ocs operat''^
incolumes.ltem ficut ad fanitatem rcquiruntur conu^ tes complexio 3C
compofitio,ita vniopartium.dcbuit^.^Pg addi vnio in dcfcriptionc fanitatis.Item
dcfcribitur lan per fncolumitatcm 8C incolumitas cft fanitas.crgo bitur idem
per idem. 8c fic eft pctitio principi]'- q^c{ mum dic c^infansdicitur fanusd^proueniuntab
eo V^- rationes omne? dcbitcinfanti«incoIume3.Idem dfc uenibus GaP. S<tQ. *
quin F E N. IL tien-bus SC fuiibus- Ad quartum de dormicntibus dic firr, q>
tunc funt fani duni perfedc faciunt opera conuenientia cJorniientibus. Ad
quintum de vinculatis dic q? dicunrur fa n« quadiu habent complexionem coponem
Sc vnionc con uenientes^Etcumdiciturqjabeis non proueniunt omnes operationes
incolumes.Dic q> fic adu vel aptitiidine perfo «aprompta finemora cxire in
adtum remoto quocunq? extfinfeco prohibente,^: hoc fuflficit effe fanum,ita
nullu cxtrinfecum prohibenshominemaboperatione priuat eil lanitatc nec reddit
inermum^nifi prius violct complcxione compofiiioncm vel vnioncm fui vel fuarum
partium» Ad lextumdicqjvniopartiumfuaFicicntcrintelligitur fub co^ poiitione»
Ad feptimum dicq> fanitas conuenienter dcfcri" Ditur per incolumitatem
.i.perfedioncm operationum , qa oper^tione funt nobis notiores dlfpofitionibus
a quibus ^> ccdiu.VnGaP.pnmodeingenio.cap^f^Sednos videmus nomincs fe fanos
eflc dicentes dum acftio eorum ab oibus membris fineimpedimentofit,nc<$
vllam de medicis ha> bent ncceffitatem.Et primo morbi.cajS. i .Dico ergo
quod Vnufquifq, dicit fe fanum tiic dum folitas prcter ullum im pcdimentum
faciat adiones.Et Aucr. 2 .colligct.cap» i »Sa> nuas eft bona difpo in
mcmbro cu qua ijSm opera5 opone quam habetagere per fui naturam,&:patit
palfionem qua plexione copofitionecS^ vnionc conuenientibus in adio^
n^uiafanuascftnam ^.a.s.Iuxta illud GaP. i .morbi cap. 1 . Sanitas igr 3c mor'
bus aut crunt in acftione naturali aut in membro compofito f/rZ''?
i"aliquo dormiente Sal^n^^r "^l"?
"""""^ mcmbrum mouetur,fa rurcurr^"!^^ fit
exn^rT^'' ruasaa,oncs facere pnt , poiTeautefftud fi natur.^ copone.Sanita.
igitur non cft ni. eftdifpofitioquxneceftf?nfrfr ^^^*^'^^°^Poris humani
tas.Eth^cdiUreftS^^^^^^^ difpofitiototiuscorporislns^rrl^ P"mt,seft vtfit
--ec.gn-tudoeiuSt.%"^^^^^^^^^ ^nimahs,vel fi vnquam fuitn ^3 ' V^^^^
tcmpore permanfit in idu ocuTi in "^^ ^^^^m^A non eodem modo fe I al^cns
""'"^ uu3.Uicq,prfn.nontnteIIigit hic pcr fanftar*.^, ^ 'mi cu^^
fn«lli?itfanit3tccopIet3 vel quXsnt?/ '"""''S"
=^?:"'"di„cut ZcZ.^^ ^'''=''"4\'iam"^^^^^^ conualefcenJes ^
^'«■es corn &i «■'Lisdumtamc^'"'?*'*'" xgritudincm pcrdidcrint
& ca<5 ^ vircs quos in iS.^""" tutes eorum prjtferl-
^'"^ perdiderunt»&: pueri, quia vlr. membra fua.Et i.^."? nondum
copletae funt ncc^ D O C» h 74- membrafua.Etido^^^^^^ ^ncc^
fanuatiscommunisdVK'^"«giniine tatis eft dum ambe p ^"'•.^'«♦Sccundus
modus ncutrali comr»i.;fi.^,,«^, — T. *'''anitas 3C xgritudo fimul infunt
corporifecundumdiuerr "'^^^ ^ xgritudo fimul \nrunt Sc' hcpar «grotcf vel
"''^^^'•a^vt fi ftomachus fit «^^«n.Tcrtius cft cumVamv'*'' S
'"^•''"""^ ^ cercbrum fa>
^i^ndumidenimembrumiJf'?"''^"'^^^'""^ '"^""^
^ ^«olias in complcxione mll'',^"' rcmotis gcncribus pi, *^
^^^^^^morbusincQpofiiione.Quary tus eft cum fanltas SC aegritudo fimul infiitlt
fecunda idem mcbrum in duobus gnibus ^ximis^vt fi quis hjcrit in figu-' ra
fanus Sc xger in liiu vel quantitate,vel fi quis fuerft fa^ nus in acliuis
qualitanbus Sc inffrmus in paffiuis aut ccon-' tra.Quintus eft cum fanitas 6C
aegritudo victlTitudlnaliter feu fuccelTiue diucrfis tcmporibus infunt,ut fi
quis fuerit in hyeme fanus in uere acger.Hos modos neutralitatis tan^ git hic
princeps.Gaf. vcro primo techni diuidit neutrum in neutrum,qi!od ncutro
contrariorum participat.f nccfanita te nec cgritudine,vX: iftud cft neutrum
primi modi.6^ in neu trum,quod vtroq^contrariorum fimul participat hoc neutrum
fub fe coprehendit fccundum tertium 6c quartum modos pracdicftoSj&in
neutrum quod vno tcpore eft fanij 6C alio aEgrum,&: iftud cft neutrum
quinti modi.Et fubdiui dit ncutrum fccundi modi in ncurrum quod acqualiter par/
ticipat vtroq^contrariop;:,5(:id q(f participatampliusvno* AEgntudmum ucro
aliac funt quac funt fim plices,aliac funt quac funtcopofitae. Simphces au tem
(unt qu^funt una cx fpcciebus afgritudinis coplbniSjaut una cx fpccicbus
^gritudinis copo fitionisquv^poftea nominabimus» Compofitae ucro func in quibus
duac fpcs aut plurcs coniun^- guntur,cxquibus una componftur afgntudo» In hac
parte fccunda prlmo diuidit acgritudinem in fim'' -'^S"^"^ plicem
5LCompofiram.Seci1dodcfcnbit fimpliccm diccs do^^^P^* cj> cft vna ex
fpeciebus malac complex!onis,vcl vna ex fpc citcr ♦ 3C ciebus malac coponis ,dc
qua poft agctur* Tcrtio defcribit 9}^^^* compofitadicens c^cftillain qua
coniunguntur duoc fpcs scgritiidinis aut plurcs ex quibus fit vna atgritndo.
Con^ tra primum arguitur.ois a-gritudo cft compofiiio. Tuxta lud Ga. 3 .de
morbo.cap. i . Dico ergo qfri cn morbus quid eftct inueftigarem pcrccpi qujrdam
cfTet compo cxtra naturam acfiioni noccns naturali,ergo nulla eft fimplexJte
otsxgritudovelcftmalacopro vc! mala compofitio vel folutio continui.Scd ois
compIex'o conftat cx pluribus ctia fpecic differcnribus,;^ fifr compofitio 3c
folutio conr'nuita tis» Contra fecundum.mal« complcxiones compofitac
nonfiintmorbifimprfccs:S::ramenquacIibetharn cft vna cx fpcciebus acgritudinis
complexioni^. Ticfolutiocontinut eft raorbus fimplex,& non cft vna cx
fpcciebus acgritudis copron'sautcoponis» Contratcrtium.cx duabus formis fpi!
dift'n(5tis non pot ficri vn^, forma,nifi altcra caru fe ha'» beat ad alteram
vt matcr?a ad forma;ergo ex duobus mor bisfpcdifi:incflisnon poteftfieri morbus
vnus cir vterrp fit forma SC neutcr ad altci?? fe habeat vt marcria ad forma»
ficut in apatc mala complcxio ma!a copo SC folurio cotinul funttres formefpecie
d^ftinc^? non fe inuiccmhabcntcs vt aJlus etpotentia.Itc fi pPes morbi fpc
diftinc^i conftituerct vnummorbumcompofitnoportcrctvrhrcnt eundc acflfi
nocendi,cocj>elTemorbiconfiftitin nocere operationi , (5<: fjc c(Tc vnius
morbi confiftit in vno noccrc,quia eadc funt principia entis 8C vnius.fed
certum eft cp diio morbi fpc di ftincfli hfit duo nocerc.f.quifq^ fuum,ergo nc'
fir ex h''s vna aegritudo» Ad primii dic cp Vcct acgritudo eft copo.i .qua
lita$ copofita extenfiue Sc intenfiiie,ita ch nullius acgrirud?» cffe confiftit
in indiu'fibili,eft tii aliqua fimplex qualitas fi> cutcaliditas vel
frigiditas cxcedcns. Ad conffrmat one dic q> aliqua eft mala compFo
fimp!cx,qu'a licct conftct cx pluribus qualiratibus rone vii*us folius
fupercxcedentis no cct SC eft morbus.SiPr dic dc copone 3C fofutione continui»
Ad fecundij dic fi vis cp mala copFo cooofita non eft vna
fpcbusacgritudiscopronis/eddup.vel fi cftuna acgritudo non eft fimplex fed
compofita. Ad confirmationc dic c^, fo> lutiocontinni fubintclligiturin
xgritudin^bus coponis . na continuitas cft copo quaeda, Ad tertiu d c cj,
morbus c5 pofitus nocftppric vnus ficur copofitn ex matcria &fora vcl ex
adu 6C potentia,fcd ficut copro refultas ex qtuor pri^ lacob,Sti,au!Ci Kk ij PRIMICAN,
misqualitatibus contrarrjs,vcI copofitiorefultarts ex plaf matione numero
quantitate di fitu vel vt vocum dilfonan tia contraria melodix*Ad conffrmatione
dic q) plures mor bi concurrentes in vnum iiabcnt acfius diuei fos nocendi ex
parte agentium,fcd ex partepalTi quandocp vnicum , vt in apoftemate hepatis
mala complexio oppilatio 3C folutio co tinui nocent vni membrod: vni
virtuti.ffanguificae» Indpicmus igitur pnus loquf desegntudmiV
busGmphdbus,6(rdicemusq) afgruudmii fim^ plicium generafunttria. Inhac
partetertia«primo numcratgfia fimpliciu icgritu dinum.Secundo declarat ea
figillatim ♦ ibiLl^fimum eil.l Tertiofumatea.ibiLEtad vlrimum»! In prima
particu la dicit primo incipiendum effe ab acgritudinibus fimplici^ JEgritu
bus:c]a copofitac colrat ex ets 3c per eas ncfciintur» Secudo do fim> dicit
q> gna fimplicifi argritud/nu funt tria,qa tria funt qui" plex tTU bus
moderatia feruantibus faniias cofifiiit.f.copFo copo et pliciter» ymo^Sc ipfis
immoderatis vel altero eorum fit aegritudo» Primumeftgenusxgr/tudmum qux mem^
bn'scomparantur,quorumpartes funt fimdes, 6t^funtma!ecomp!cxionisfpecies. Et
ipfequiV dem non funt comparatae membns quoru par^ res funt fimi'Ies,m'fi ideo
9 in primis en^entiax literpartibusacciduntfimilibuSjS^per eas mc> bns
accidunt compofi't{s,i'ta ut ponTibile fit ima^ gtnari eas comprafhenfas et
rcpertas ede i'n quo cunc^ mcmbrorum uoIucris,quorum partcs fuC fimilcs
&:nonm compofitis» Et (ecundum gc^ nuscfc aegritudinum membrorum
officialium qua? funta?gn'tudmes compofi'tiom's,quaj mem
bnscompofifisacciduntquafex membris com ponunturquorum partesfimilantur. membra
autcmofficialia funt operationum infcrumeta. Et tertium cftgcnus ^gntudmum
communium quae membris accidunt quorum partes fimilan tur,ct accidunt
mftrumentahbus inquantiJ func inftrumentah'a,ita q? non fequatur eas inftrume
tahbusacci'dere,propterea fimplicibus acci.' derunt.Et ha? quidem funt quae
continuitatis fo^ lutio uocantur bC imparis diffblutio. Solutio.n,
continuicatis plerucp accidit iundurae,ica q? fim plicibus mcmbrisexquibus
iundura fuic com^ pofita nullo modo accidic. EC plerucp accidit ner uo aut
olfi' aut uenis folummodo» ^ln fc33 dicit primo q» primu genus fimpliciu
3egttt"cl'^ JEgritu dinis.f» genu9 priniu«- Secudu* Tcrtiu*
nneftmalacopro;qu3e coparatur.t.appropriat mebrfs co firibu3.(S(: io dr cis
coparari,qa prlo 8c efientiahr.i. g fe ac^ cidit eis tanq fuo pprio 8c prlo
fuI5o,& per \\om med^a ac> ciditcopofitis,ita
vtimaginabilefitmalacopPone6<: com prxhcnfam dC inuenta in quocunc^ mebro cofiH
cffe cam inuentionis cius in mebro copofito.& no efl: poFe mcopofi tismcbrn
maIacopronee(Tecaminuentionf9 eius in fim> plicibus. Non.n.ioinfebre
fupercalefiunt fpiritus 5::villi & carocordis.quia corfupercalefitjimmo cor
fupercale fit ex fiipcrcaIefa(fl(one iftorumf Secundo dicit cji gcnus fecund'l[
^egritudinu /Impliciii cfl: genus acgritudinu mebro
^'^'^j^fficralirr^Etiftrcxgritud^nesfunt &dfir argritudines coponis
(S^oflicales 8c or^anic«,quia per fe 8C .ppfic acci> dunt mcbris copofitis
cx cofiP.bus , quae funt inftra oponu appropmta^ organis. Tert-o dicit q, genus
tertiij ?gri> tud nn limpliciij eft genus trgritudinu coium mcbris fim^
plicibus 8C organici8,q qfic^ accidunt Gmplicibus inebris A V I C E N N Vt
fimplicia funt,qn<^ organicis vt funt organica no ^ «^^
diumfimpliciilmebroiji.Et iftac a-gritudines vocanrfofo
continuicaifs.i.feparatio ill,'us quud debetcont;nuari,& c^i! foluiio
imparis.i.diuifio illius qilod debet eiTe impar.i.vnU 8C indiuifum,.TaIi8
naUvj! continuitatis foPo facpe acciditio dur? ofl["itl fine hoc cj)
accidat alicui olfiu iundura coponen tium fradura vel diuifio, vt in
dislocatione adiutorij cii put eius exit a ptxide fpatularis oflfis,veI in
dislocationever tebri ci1 exit a fcla, vel in apertione comifluraiji cranei
qua' lis interdilfftincapitibusinfantiriex veliementi dolore.Et quandoq?etiam
acciditfolutiocontinuitaiis membris fi»'' plicibus tmmediate, vt neruo foli vcl
venx vel olfi» Et ad ultimum qui dem xgri tndtnij tria funj genera.
AegritudinesquaecompPones fequunt nialmam.Et^gritudinesquaefequuntur mah'»^
coponis.Et afgntudines quae continuitacis foli^' tione (equuntur. Etomnis
aegncudo qu^ unaha rumfequicur & peream exifcitei comparatuf» In tertia
dicitad vltimuquidemj»fummarie loquei^'' j^, tria funt acgritudinugna.f.genus
fequentium malftiam co' ^ pronis,genus fequentiil malitia comp5nis,6<: genus
fequj" tium folutionem continuitatis.Etoi^ morbus qui fequita»^ m quam
haijt malitiarum 8C eft per eam comparatur.i.apP*^ priaturei fumens idem nomen
dC ronem. Qiiacric VtrO fint tm tria giia fimplicium ccgritudinu. Arguitur q^
no nH^ nifi duo per Gar.2»dc ingenio fanicatis dicentem. Vnfft"!
ceflevtocgenus morbiquifitincorporeduplex fit. vnlj cxns in fimilibus
membris,.5^ aliud in compofitis.Ide f^' titAuer.3.coIIiget.cap.i.diccs.Dicamusq,^pterea
cpo^V fpofitiones fanitatis mcmbri hnt duas fpcs.vna eft bon«a' copPonis mcmbri
qux in mcbris inuenitcofifibus, eftbonitas coponis qugcftin
membrisoff/cialibus.fuin'^ ceflarium fiPr diuidere azgritudincs fecundum has
duasfp' cies.Item foPo continuitatis comprghendit fub morboo^^'' ciali Juxta
illud Auer» s.coliiget cap. 1 7»Et hoc gcnus 0. tionis pofuimus ingenus
argritudinum oflFicialium^Etad''' eft ratio,qufa omnis folutiocontinuitatis eft
morbus inii'" vclcolligantiafitantafucrit q,Ixdat fenfibiliter opon<«»,
quia folui non poteft membrorum continuitas quin par^^ - eoi?? ^prium deferent
fitum* Dcinde arguit cp funt plij^ primo per GaP. 2 .de ingenio.cap.
i>.dicentem»Ola ergog^ morbi neccflario fcx funt Jte tria funt gna morbi
feque" 'J? malitias complcxionis compofitionis 8c folutionis coti^^f
vtaithicprinceps,(S(:cum his ipfe mala complexio tH^^^^ compofitio &mala
folutio continuitatis funt tria giia bi:quia funt difpofitiones in corpore
humano,ex quibu^^^ fentialiter proueniunt nocumenta in operatioibus prouf^^y
primo. Itcficut foPocontinuitatis eft ^^prium genus ^^'^ ficcontinuitas
foluendoi?2 cft genus alterum,vt fi iungantur quae debent feparari prohibentur
a motu f^^',^ fimiliterpalpcbrae&labiavulux&ani qux v\d\^^^^\i terdum
fic inuicem coglutinata in natis nouitcr q> op^f''J^
caperincifionemfeparariJtcm color innaturalis o<^^'^ j/ eftmorbus
vrglaucofis qui cft fubalbedo oculorum , j dens vueg tunice ficut apparet in
oculis fenioi^? , ^^^^/ci merat Hyppo.tcrtia aphor»apho.vItimo inter argrin^^!'^^
leniorum^Et fimil !tcr citrinitas aut rubedo circa P^P^rri6 quae facit omnia
vifa apparerc citrina aut rubea,et t^^^ ^), cft morbus in copronc nec in
compofitioe necrfoFo co^^^ Item tinnitusaurium eft morbus:quia Isedit
fenfibiHf^''^)^, ditum etphibetaudiri paruas voces:& non compPonc necin
compone necin vnioneJtem ^^^%^cf^f lingugc eft morbus,quia corrumpit iudicium
guftus»<> ^5 tor narium eft morbus:quia corrilpit iudicinolfa^^"^'^
^5 funt morbi in copPone nec in copone nec in vnione, c\ ^^^^ lacdunt
caliditatcuel frigiditatc ucl humiditatc vel fi^^j,^^^
velplafmatiofievelniierovelqtitatcvcl pone ^^. ^(^ cotinuiJtefunt alicimorbi
fortileeio» ^S: incantatioi Incanta" ^pilc Pfiac Mor. ^^^lisc fflt :dii'
/nu tiiJ Et 101 Tncantaticnim&fortilegiatihabet operationes manifcfte
.1^5«, ua vtahqui reddantur immobiles^ali) languences ner ^?.."'''
qualiter.di: vnde SC iii morbi neciuntincoplexionenecincomponenec in vnione,
Ite amorhereofLiseftmorbus.^ n^dam morbus immo etia «^orbus fonticu8,quia cutcp
rei agendae nocet.capti.n. vc^ ri.?^^r
^'T-^^''^'"^'^'^^"'"^^"^ in^"i«ati medita verum.C^
hcet Ct annexa ebullitioni fanguinis dc calori: no tamen nocet calori,quia
magis calefadi irati non pcrdunt f a calore .udicium rationis ficut phthili 6c
hcdici. Item funt aiiqui morbi diufnitus imminfi non fequentcs copfoneco^
^pilcv P^^"'7^nj aut folutionem continui,fed diuinum verbu Cu P^iadr ,K '
r '^'"'''^'^'^"'^'"'"'■^"^''^^ noxa,&mor. ^^'^no u"!
^'"^! I?3""J^> vel fandi CorneIn:3i: mania dictt mor
busfanaiHermctis,& eftiomenus morbus fcti Antonii. &hydrop,fis fana:i
Q.imtini,& carbunculus localse nr^ dn^e,^ peft.Iecb: flagellum Dci.
Oppofitum dctermina^ h.cprmccps&Gar...ted.nidice8:GfiaautcmlapS dem funt ,n
h,s qus virtutem eorum complent; mo cptm funt duo gna morboi, fimpIicium.CmorbLs
br, cofiPis et morbus mebri organici Jntellis^PnT!.. bumembricofinsoemmorbifqu
p Per morbum organicum oem morbum qui propricacc dit ^efofo^^^^^^^^^ tum
ffrnplicium.f.r^orbu9 co^fi^^ "'r'^^ morbus cois Inrelll^^n^
^on»miIis,morbu8 ofFicalis.ct lamcompWem^^^ PermorbtoS^^^ pritno organicis
fin^Vl^^^^^ canontbusoffiufi^neTa^^^^^^ «P.^.qui poftc^ declarauit^uo oH^^^^^
Membra tfi fir.a Sc copofita quldl^ "'^^'^' ^'"bdit, feponcm
Hi1t,quam »^^«0^^- ' '"^"^ uerunt.rtco?soDovirr,ir5.o- J*^P^ voca
terl^dim. ^^^P^^' ^flFix^ qu:. fenfibn* D O I, 7>' ir. 11" '"«offi
lia ¥ ¥ % i \9 terr.diturJcedhuVmaIa^^^^^^^^^^ conrinai,vtpatcS cndo rnT"
'^l^^^ bloalcuiprimoCfS^^^ tm,veIprimo^eperfecompZt'IZ \ '""^^^
<3?q^ connP, qilc^organico.^ SSr"'^-^ gnamorborumfimpliciumfubd uifam.f?
-T^""^ ^^'^ !''orgi^a.f.pIafmati(^is,quantitais™
[;:^Gar.cap,nuncaIIegato.OlacrgogS'^^^^^^^ funt. vnum eft in fiPibus membris S
c^^^^^^^ ^^^juorincopofitisficutdiximu^ 5" «^atcri?c.i ^''^?"'
apparcntcr contradicit GaF. 8c A?. verax mll- continuitatis.Dicit.n.q, foro •
'* fed fecundT;\'S"»1i^ *"embroofFiciali,non vt off^^^^^^
tinuitatisno?4^P^^^^^^ Pric5^perfen>cbHr'^^ busofftciahs fub
"'p^ciahbus,puta iun(flar,s,5^eff mor «^non morbus comL^
"""^ ""^^ colligantia cSpraehcnfu» vtlabiorumautpalpeu
" coniuncflio feparandoru- VcIfocictatc.Ait.n \ Vr^? a^Jhaercntia cfi:
morbus infit ' Jl'squodeflcontrarium rf '.^^P*'^*^'^ ^^••«udi. J'nuitatis foFo
eft duobus m"^'?"'^^" "^^"'^^' ^"'^ co S;'«
veracis vt continiriraTis n^'^""' '''"''""i^ rl^cgenus
magis debetrtrHK ''^""'P^"''" cofiFibus.
.^'Fcrcaqmahxcfolutioacciditmebrooffi^ ciali cx parte qua copofitum cft ex
membris cofiribus , & non cft ex partc qua eft offidale , 8c fic folutio
continuitatis inolTe velcarnevelneruopcr fe debct attribui membris corififibus
potius q^officialibus^Alter cft feparatiocotigui/ tatis termini a
termino,(&: haec folutio continuitatis non vc raciter appellatur,quia hoec
contiguiias fit per modum con tigui,&permodumfocietat,smembri cum membro
aut ligamento.Et hoc genus magis debct attribui membris of/ ficialibus
confifibus. Et hoc genus folutionis pofuimus ingne aegritudinum officialium.Et
hocgenus coicatcoiun cflioni5^feparaiioni»i.coccftad coniundionem innatura>
lem membroi^ctfeparatiojicm innaturaIem:Et proptcrea non eft folutio continuitatis
vt dixerunr mcdici diccntes crat acgritudo qu? coicat mebris confiPibus 8C
officialibus, haec Auer.Et hxc reprehcfio Auerroica eft in terminis. No enim
negant Gif.dC princeps dislocationes iunduraij! effc morbiis incoponepcnes
fitum indcccntem vel colUgantia cum hoc tii dici pnt folutio continui noie
continuitatis cxte/ foadcontiguitatcm, Adobicdaanoppofitum .pbantia q> non
funt nifi duo gfia fimplicium xgritudinfi patet ex d^ cftis quid fit dicendum»
Ad argumenta cp Cmt plura tri^ bus» Ad pnmum dic q, eft p tcrtio dicflo, Ad
fccundil dic Ci vis q, tr,a gna fequentia malam copPonem mala co^ pofitionem
sSf^foIutionemcontinui funt realitcr cadc cum malacomplexjonemalacompofitionc
8c folutionc conri/ nu,tatis,ficut rifibile 3c homo differunt tii fecundum effc
ct ratione,ficut fanitas cft bona complcxio bona copo 3c bo> na vnio
membrorum^Dicitur.n.mala copPo fecundum refultat cx qualitatibus primis malc
mixtis,fcu non bene ,p portionatis inuicem,& ipfa cadem dicitur morbus
fecundij q» laedit fenfibiliter opcrationem mcmbri. Vcl dic fi mauis ncq^ copFo
mala cft morbus neq^ bona fanitas , fed fani^ tas&morbus funthabitusuel
difpofitiones fequentes co/ pfonem componem (Strc. ficutcomplexio fecundumhanc
opionem non eft qualitatis primae/ed qualitas qusedam rc fulrans ex eis.Et tunc
ad rationem dicctur cj, mala complc/' xio mala compofitio dC folutio continui
noii funt morbi fed cauf^morboi^,quianonl3eduntoperationcs ^ucntu prlo* Ad
tertiiim dic cj, continuitas foluendoi^ fub morbo com pofitionali malae colligantix
copraEhenditur.. Ad quar> Oq -1 tum quintum ct fextu dic q, color
innaturalis oculorum,tin - nitusaurium,amaritudoIingu3e,f(xtornarium reducuntur
rTn^!" adgenusmorb,complexionalis,quiaconfequuntur immc diatecomplcxionem.
Ad feptimum dic cp fortilegia 3C ^""f 5°'' incantationcs naturahtcr
non habent effecftum neq? poffc " ?/
mutandihumincsafanitatcinaegritudinem,^^ credentcs fc incantatos aut fortilegio
affedos femet incantant,aut for tilcgi^ant fua corrupta imaginatione, Nolo tamen
negarc quin Dci permiffione cacodacmoncs aut mali fpiritus im^ mutarc polTint
fanitatem mentis , 8c corporis hominum fubiecfiorum cis. Et fi hanc
familiaritatem hodic cum ma leffcfs viris aut mulicribus habeant vt cis vtantur
ad forti/ legmSC incantationes velut inftrumentis ad corrumpen^ dum fanitatcs
hominum rcfero mc dominis thcologis, Duo tamen dicam fub eorum corrccflione,
quae non crcdo rcpugnarc legi Dei» Primum quod non venit aliquis ad
mcvfquchodicfufpicansdcfortilcgio fibi illato , quae^ rcnsrcmcdium,quem non
dimoucrim vcl dimouerc ni-' fus fum ab imaginationefortilcgrj.Primo quia noui
quod in multis falfa imaginatio fecit cafum languorfs aut mortis. Sccundo quia
mihi videbatur eorum cafus ad principia naturalia fatis poffe rcduci ♦ Sccundum
dico fub confiden> tia diuini auxilp 3C clementiae Dci quod ncquc timeo
for> tilegium ncquc fortilegam ncqueincantatorcm nequein> cantatricem ,
ncquc aAores imaginum , quod non tan//» gcndo me facerc fciant aut polTint fuis
carminibus aut ma> lcffcns vt inuitus mouca minimij digitum» Ad oaaml 8c
tionu dic cj amor hcrcofus ct ira funt paffiocs animi dircctp 8c imcdiatc ,
quaru cura ptinct philofophiae morali» Scd ad iftas paflfiocs f? pc cofcquut
morbi Corgci: vt ad hcrcofuni IacobtStitauic« Kk iij hoies PRIMICAN. amorem
mtria.ad iram ephemera.a: ifti morbl cadut Cub Mo bi genere mala: compFonis,
Addecimumde morbis diui> dinicus nicus immiltis dic comuniter funt alicuius
praedidorum immilTi generum SC hnt aliquas f peciales cas poft prima cam»
No> quid 3C lo tamen negare quin diuina prouidentia Iblacaftigarc pof vtrum
iit quos uuU tame pefte gladio 8C morbis alias non wifis,3C fim i ge/ mederi
dum uult uel fola fua potentia immenfa uel potet/a nere alio comunicata fcis
eius,Bt ideo iugiter in omni morbo 3C ad^ rum» uer fitate Deus omnipotens eft
exorandus» Et nihilommus quifq^ debet feipfum iuuare cum auxilqs medicing, nec
crc dere q> ob hoc Deus 3C fci indurentur uel fuum diffcrant aut
negentauxilium,ficutcredunthodiemulti fimplices dum peregrinantur^^offeruntdonafcis
contennentes 3C ^no xio hiites regimen 3C ope medici vifi in hoc conceptu quo^
dammodo tentare Deum,nec ifto contcnti fuos morbos fg pe aggrauat potu aquac in
kimiio.dC alijs cerimonrjs fupcr^ fluis fub corredioncdominorum theologorum.
Aegrftudines autetn coplexionum {citx funt quse funt.xvf.quas nominauimus^ m ^
• In hac partc quarta qug eft de diuifione primi gnis mor> f bi.f.morbi
complexionalis,dicit primo cp acgritudines co/ F Tii plcxionum tiotae funt
primo quidcm per ea qu? dida funt, ^ ' Secundo quia fequuntur qualitates
primas,uel funt ipfgmct iiueius, qygiifgjejprjmae
quxfubmcctfcnfui.Secundodicitq» iftg acgritudines funt fcxdcci.f. qtuor
fimpliccs finc ma.vj ca/ lida,frigida,ficca,humida,5(:quatuorfimpliccs cummatc/
ria.f.nuncnominat3c,6^quatuorcompofitac fine materia, Ccalida 3C ficca,calida
3C humida,frigida cSc^ficca^tngida ct humida,<Siquatuor compofitaccum
matcria.f.nunc nomi/ nats.Tcrtio dicit lam nominauit iftas.f.primi prima do
arina tertia.cap. i .partc illa vltima.Poftquam igitur dc co plcxionc
<5^c.Et qu/a fuit i bidcm difcuffa matcria dc numc ro malarum complcxionum
hic fuperfcdco» Cap.itj.Deaegritudinibus compoGtioms; Ompofltionis xgritudmcs
quatuor compr^henduntur generibus. Aegrj tudincs crcaturse. Aegritudines qua
titatis,Etaegritudines nueri»Etacgn'' tudines iitus. In
hoccap.primonumcratprfndeps aegritudines organi cas.Seciado cxequitur dc
quaUbct carum figillatim.ibi LEc crcaturac quide,! In prima partc dicit q)
morbus otticia lis fcuorganicus diuidit in quatuorgna.f.in morbiJ crcatu^
raefeuplafmationis uel formationis , & morbu quantitatis 5^ morbil numcri
8C morbii ponis.Eande diuifionc memo ratGaP.j.dcingcniofani.cap.tf^diccns» In
copofitis qua> tuormodisexiftit:aut fecundum corruptioncm plaimatis, aut
fecundu numeru (u^m partium,aut fecundu fui quanti.> tatem,aut fecundn
coponcm.i.fitum eius. Attende prinjo cp fub 3Cgrftudin<bus fitus
copraehcndit aegritudines colli^ gantiac feu focietatis partis ad partem»
Attcnde fecundo cp Auer.medicoi^cmulus diuidens in quatuor fanitateme bro^t
organicoi^,& fiPr eoijiacgritudinc coprghendit numc fum et quantitatc
continuam fub code gne quia func eiufde nrsedfcamenti.fed deponc 3C colligantia
mcbroijifacitduo -na quia pofitio eft de prxdicamento fitus et colligantia ut
dicit de prxdicamcto habitus.Ait.n.5.colligec.cap. 1 7.Sed dicimus quod ia dcm
eft in principio fccundi,c^ fanit^ me brorum officialium eft in quatitate
qualitate 3C pone i$c col ligantia,quia hirc fpecies hoc eft colHgantia eft
infcparalji/ li8,fupplea coDonc,c5<: no reuertit.i.reducitad alias
£PJ<^'^.* quas dixerunt alrj mcdici.S^: fic intrat praedicamenm habi> tus
ficut panniculi 3C cutis intrant praedicamentu hrc , ergo
triagnaaegntudinuintrantquinc^ praedfcamenta "P^ f 1 n qualitatc 8c
quantitatc continua 3c difcreta ct vbi 3C h?e»
^pofteainucnicthaecrcsinqnhoceftprioritate dC poltc^ Morbi officialis vel orga
nici ge/ nus qua druplex Gaf. Aucrfo. medico^ mm fti> mulus. AVIGENN jB.
rioritate*Sedordinatiomcmbrorum ofFicialium 5C prion^ ta3 6<:pofteiioritas
plus ponendacftin fequcntibus /^^^PJ^ dicamentis.hscc Auer.Sed conceftb fibi cp
colligantia fit dc gne habitus quia noiat habitudine partis ad parte , morbus
tn in colligantiav5<: morbus in fitu coicant in hoc q> aliq"^
partium in vtro($ dercliquit fuu naturale fitu 3C indc adio membri.Nec
diftinguunt medici gna morboriim fecundum pra:dicamentum;fed pencs nocendi
modos. Etcreatura? quidem afgritudines quatuor co praehenduntur generibus»
Inhacpartefccunda.Primoagitprinceps dc morbis'"^ Cfcatura.Secundode morbis
in quantitate. ibi L-^g*"""^' nii aute quantitatis."]
Tertio de morbis in numero.ibiL'^'^ meri quoq^.lQ,uarto de morbis in
fitu.ibiLAigritudinunJ vcrolitus.lQiJintodcmorbis incolligantia.ibi L-^S''^^
dines vet o focietatis.l Prima pars eft pns tcxtus in primodiuiditmorbum
creaturx.Sccundocxcquitde bis in figura.ibiLPrimu genus,"lTcrtio de morbis
in Vi^' ibiLEtfecundum eft acgritudincs.l Qiiartodc morbis»|| # rcccptaculis.ibi
LEttcrtium cft acgritudincs.l Quintod^ m morbis in fupcrficic.ibiLEt quartu cft
ggritudines."! P ^ tfj^ ma partc dicit princeps cp morbus in plafmatc vel
forifl^ tione feu creatura compraehendit fub fc quatuor gna borum.f.morbum in
ffgura &morbum in via 3C tno^'^ ^ in receptaculo 3c morbum in fuperficic
Primu genus funt acgritudines figuraf , fi^f" ut figura a fuo
curfunaturali mutetur &C excii^^ motu^ueniat m oponc nocumentu,ficutcftt^^
tura rccti*j&rcditudotorn',&:quadraturarot«J^ di,8(:rotundi'tasquadrati',cui'ufmodi
cft czf^^ rotunditas cu Iatitudine,cum^ucni't indc i^^^ dimtntum^dC multa
ftomachi rotunditas , Si^ i'n cryftalloide non fit parua latitudo. p In hac
fecunda dicit cp primiJ genus morborum iti tura eft morbus in figura.Et eft dum
ffgura mcmbri vH^^ / ralis perdit feu tranfmutat acurfu ipfiusnaturali,ita
Vi^J^ir' dc proueniatinopcrationc nocumcntum , vc fi menibf^ quod debct efte
redum tortum ffat aut econtra:aut dcb^ ciTcquadratumrotundcturaut econtra.
Excmplum i**'. morbi eft rotunditas capitis cum latitudinc nimia , cw^ ^ dc
prouenitimpedimcntum.f cum latitudocapitis ^^y^ lis ipfius longitudini,tunccnim
non habcnt ventricuH^^j^ Mor fecut K bri fuos fitus naiuralcs 3C diftantias
dcbitas vt in capijSr^ tcrt/ ' - longo.vnde fequitur ftoliditas vcl
indifcrctio. ExcinP'[Jjg/ ^^Y> » eft multa ftomachi rotunditas qui dcbct
et^^ff,^ ^^^^' rificium ipfius quod frigido iuuatur ad app^^.^ <\ cundum
guSjVtoriticium ipiius quoa rrigido luuatur ad app«^';' fatis diftet a fundo
eius qui multocalorc indiget ad dum,5(: vtfumicibiquidigeritur infiindo cius
nofl veniant ad os vel ad membra pcdoralia facicntes tcrc.Exemplum tertium eft
vt in cryftalloide non Ht P latitudo: vel vt alrj libri habent prfuatio
latitudinis ^^^j^ prciTionein pupilla.Et licet pupilla propric dicatur wr^^jy
vueae tunic3e,hic tamcn capitur pro parteanteriori ^^fV .^5 lini humoris
dirctfle corrcfpondentc dido foraminj^^ ^,,3 ucnit latitudo quaedam 8C velut
planities ex natuia" ^^^^ quafi fit ibi copreflfus chryftallinus humor vcl
pa^s ^ y^/ ibi ab eo recifa vndc minuitur fua rotunditas.Et ^'^^^^\o<fi'
tudinisantetiorisvtilitas eftvtradifvifualcs tam «"^.J^ rumqpparuorum
vifibilium vcnicntes ad cryft^ Jjtudi^ fub forma pyramidis integrc rccipiantur
in ipfi"^ r |^,pr^ ne feu planiticJuxta illud principis tertijtcrtia
^^P^^tjtef" mo^Glatialis vcrocft rotundus,cuius minuit ^°^^^\{^c((^
compraeflioipfiusabantcriori partccius. Et'P^*^^^ wuaH^ comprimitur vt in eo
informatio conucnicntiorte n J^^^ titatis6<:habeantparua qux vidcntur
fecflionem P 6c magna magnam in qua formetur, . ,^ Etfccundun» I fOvij F E N.
II. 'at.oforan„n,suae*a,,ena^hepatisetal?o?^. diminutio vifus vel rnmr^l.r, • ^
^'^^ ^5"^'^ fequitur •cm vifus.TcrtifiexcXft va,k«^^^ ^'"'^'
Vtai,pti„cepster,ij'».tta<S^f:, : f f «norbi i„ vw cft cum vianimis ftrin»;^
Secu„da fpc* miaoculi.i.pupill:eeiu6j,"iben9 trL?r
ft"<?l"«„i. ^''''"^".velLcfturan^^mX^^^^^^ "'^^*
"""-'- ■l hic princeps pc„etratio„cm attr^h. !
"'^•1"^'" m nimia meri fcu Oefophagi Etht ^ T"'"''''^
m 8un,i„malisf<jui„a,,tijsf Tt^ifr""'^".'*'"*P' fc.
"entriSai^^^g^^receptacuf^^^^ ^ S-«''^a«emLtmaS"H-;^ ft-culommdaata
«SSLt'^f»»tur ficutte. ---•■"-«Awwrfollio.!.,. — "'^ "cutte^
"omacht dc conftrit^/n . c6(iri<f},„ c«ftepi,epfiJ«'J^5'^^^^^^^^^^
0PPWaturuentr,cuIf?E. '^•"'Pknf,fic« A«teuacuanturS?deSmnr T Wexia.
"entricuficordisfanS '''"'^"«^"atitur
EnuiofumadeiaSEl"'"''"^ c-' ci^r .Cc e!:';!^"'"^;.
tiN^ tun^ r - '"°*"s mreceptacuIo P, i - 'P"n'orbi fpc
maoS??-'^"'"''»™™ 'ccep^^^^^^^^^^^ S
duar''^'^"'"''"'^^'''»*-^!"^^ ^«•««^^''""''^'^'^"''^'"'''^"op^nduM
P'^vii,v,:"f°^°rP°"S,&minusin P"^"'""! nTmf
'52 '"'''""'"'•• Sccundaeft cu°
^'''^^^^"^^.^"'^"•^^"'''^'•'''""ftoiftrifl'^^^^^^
^'J^"'^ n-S"" ' '■"*«^''" ^Spt^chenfione c Ki P'?
'"fieumfpSu^^fnfriculorum ccebri impedicns «1
f'''morboc,"d^,';*"n,acerebroadmembra „ep& «pp.latur&i,„p'°-
Tertiaeftcum rcceptaculu.^'^^ J ^>rum cerebriin^^^^cu^eftoppilatio &
implctio v^^, *'bc,ur tranfitus (J^y"'"^ talis & tanta q, fcre cx
toto ^lpcseftcum rec&'^'«m adaliamcmbra. '^:* ^•^^'Pnti, eftfibi
necer"''''^^"atur&dcrcri.ur abiUo ."itiofo
'^!""''"' '■"Pcrfluop"?'"cuIorum cordis ex fa„ D
O C. 1, &G7/±^bi^cafi°''^''"'^ wa ijar. t .morb ,cap. i j ,fcx magno
autera gaudio cSpres mortuifunt pufilla„imes,fimiliter cxtimorefquouTam ais
^*^' virtusmgaud,ononitaadex,eriora exit neiadco Suirr ficut i„ ,ra,fcd potiu,
virtu» antegaudium .^nenTin > pored,ffoluituracmoII,ffcaturAinde
a7e«eril"a co^ nsprogrcditur,Dolorvcroqui;co8itatJmaL,ZuX
faccrecontranummotuiquieftgaudn necc/T^ ,T>TT
rctaccidcnt;atimorisact?dent,busfi:!;;]a?Ho,^^^^^^^^^^^ hoc,qu,a , I, qu,
timorcm patiuntur calorem natu^^^amit* tunt.coq, frigitudincm Sc tremorem
fcntiunt^, i fusfubtiliatur.<lei„dcmoriunturficutinrqu"ilSSa7a b.
ont„,a„tur.Iniftisquo.T,caloradfua,^rediens ori^^^^^ dilfoluitur &
extiuguitur.hac GaF. Scd arsuet alS hocprindpchicdcfecifte,ubia(lcritucntric?IorcoXcua
cuarifangutnepropter nimium timorcm cum potius eore pIca„turadcorrcdeu„te.Dic
q, in uehcmenti nmo e fc"
fubitoterrorequandoq^coradeoconftringitur&exprim^ a
fera„gu,ne&fpus,&ilicofuffocatinnattfcatore. Et m^d u,d,mus i„ luuene
macm pufillanirai, g uidcs duosfe atrod
tcruuIncratcs.deEterri,usfy„copisauit&raortuuscr Drorum. tt Junt. Aut
quiafitfene quod debet efltafperumficutftomachus &,nteft,na <ST.
n.unturAutexafperaturquoddebeteIrefe^ift cut trachea arteria quando cxafperatur.
In hac quinca dicic <p quartum genus igrltudinis crea^' ralcniffcac
vtftomachus&inteftinamaxime gracilia dc/ gcnerrs bet
donecd,geracur.fi^t,n.ciborum prima di<»eftioin flaZ ficiefDe
perficituringracilibusinceftinis.exquoru^lSntia d^^^ fluxus vcntris
narciturlubricatiuus digcftionc ciborS ta' plcx.
pcd,cs,S,m,,,ermatr,xdcbete.Teafpera,neIubrickS fperma c, i„,e<fra foris
effluat,& defecSus afperitatis S & lubricias nim,a fu„t vna
depotioribus & frequenTiori. bus caufis ,mped,.pe„torum conceptionis.
Sccuuda T «scftcum fuperScies merabri dcbcte.Te le„ndditur
afpcrancucrupcrfic,estrache»arcerixnaturalh^reftle2
&quandoexa^eraturfftvoxraucaafpera&c^i(rona td
arguctahqu.sq.morb„nfuperficien6fu„t degnec eatu.
r=e_feddegc„ercfin,s,auA,ritate Arift, in pr=.dicamcnt s. Ar!r»«- cap.dcqual,ta.ed,cc„„s.Rarum
vero &rpiirum afperum ' & lene putabuntur quidem qualitatcm f?giiare.
Sed alien^ huiufmodi putantur cnfe a diuifione qux circa qualitatr la
quadam.n.poCtioncm vide„tur quodamodo partiii vrr, monftrarcSpillumquideraeo q,
partes fibijDf^ r,pl„ * quae funt.Rarum vero eo cj, diftet a fe iuuicem Et len,
"•' dem eft<}> in recSum fibi partes iaceant. Afn,.». J hxc quidem
pars fuperior cft , illa vcUteorh * Ariftotc. Dicliviscflicec p^r^dida q d
r^rnifor fitum parcium prmdpalitcr tamcn noiiinanrqufndTra
qualica.emfiuefiguram circa pofit/onem. luxtaTd a"
^ori6fexpr.nc,p.orum.capitulodcfitu. Soletautem qu^. Afperu ftio induci de
curuo & recTco.arpero & leni.quadrangulo & qu'd,(S:
tr,anguIo,bicubico&rricubito,magno& parucbreui & kne. ... v^.u,^^
,ccio,aipero oc lenuquadi trianguIo,bicubito&:tricubito,magno&
paruo.-breui 8c !ongo:&his fimilibus, quandam cnim po/itfonem par^ tium
figniffcare videntur. Afperum enim dicitur cuius partium
vnafupercminctalteriXeneautemcuius partinr mxn s> — >v^.uaQ,..- — K -Mni.
tac3^qualiterporrecflaefunt,fimiIitcr autem& derelio,,;.
^Z^^S'''"^^^^^ Nonfuntautempofitiones ca quaedic^a funtomniaT.;
^'^t^^^^^^^^^ veiiemes fit^fumfiaexeotalra fcnfibus ludicantur. Non autenl ^
«^s^f^^^^^^^^exdiaolutb eodcmo ^oq>taIiaa,afpera vellenia veltr.cubita vel
bicubitaTum iDint. '"tione vii-r...:„ c ^ . " pofitiones.SimiHtcr
autcm dC dealiis huiufmr^H' ' tibushabentdifp6nem.Eritigiturvnnqu^^^^^
nonpofitio/cdqualequodcircaponcsna?^^ Iacob.8,i»auic, Kk iiij k fn;; "
OHloIutione viV "^" "^5 *^ vcro econtrario cx fuf> PRIMICA
Veldicc^concefifoc^praediaaprincipaluer fitum paitiu noniinent,non)inat tamen
cum eo qualitatem aliquam auc fiauram,6^ hoc lafficit medico» Aitende hic ad
mor/ bum in fupeificie non efl: neccflarium vt partes xgri rncm
briperdancnaturalemfitum, immo fufficit vt interftitia partium eleuatarum in
fuperficie qax debec elie afpera re^ pleatitur vniformiter aliquo lenitmo A
partes plang fuper/ ficiei quae debct effe lenis oncrec inaequaliter aliquo ^
adhg rentiar cis.Et tn interdu cu in hoc morbo partes mcbii mu tant etia
fecundu fe a fuo nali litu, vt cu ftos vel matrix cx/
coriat^^lococutisafperaEdeperditg cutis plana regnatur, AcgHtudinum aut
quantitatis dua! funt fpes. Quia autfuntexgenereaugmentificut dl ele. phantia
dC magninido uitg2C,dC eft ^egritudo qux uocatur cherGmus.aut ficut accidit
cuidam homini qui uocabatunNicomachus^cuiomnta membra adeo creuerunt qu6d fe
mouere non potuit,aut funt ex genere diminunonis hcut hc^ citas linguae &C
pupilli:e,aut ut phthifis. Mofbl |„ hac particula fecunda fecundc partis primo
diuidit gtitatis princeps morbum qiianiitatis in duas fpecies» Et intelligit
fP^s^^^ hic morbum quantitatis continuae folius,f. magnitudinis Pl^^^
uelparuitatisimmoderatac. Secundoacit primalp^^^ P"'"^^ eius eft
morbus m quantitate adauda» Cuius hic ponutur
eTmplatria.PrimLeftelephamia.&nonc^^^ fSepr^genitaexmeIancIioliaadufta,fed
promagn.fi plex. pedum 5dtibiai^foeda,quam defcribit prmceps tet Srac, . .cap.
i ^.dicens q, eft additio in pedibus fecun dum modu qui accidit in vcnis
varicu;quare mgroflat pe/ demcumqualitatefua,&qnq;fft pphumorem meFicum 6C
eft illud quod eft pPm^et qiiq^ fit pp humorcm phlcgma ticum grofifum. Secundum
excmpiri eft magnitudo virg^ .Cvel nimia grolTities vcrctri vel cius nimia
longitudo quj phibet gnonem pptcr refolutionem ^^P^"^"r/"J?iS
wte viar,vel inflatio virgae ex groifa vcnto.itatc dieta pria pifmus
feucherfimus Juxtaillud Ga.primo morbi;Ca» o. Maonitudo autem cft ficut caro
fuperflua nafcens <n^uwie ribul et priapifmis»Et illud eiufde.tf »morbi»cap*
i s^Fallio veroquaepnapifmosdr vel chirochifmos virga: plenitu>
doatc,inuolun«na(nflacbeftaccide„sd^ Priapif/ pifmus uel cher^ fimus <juid*
A V I C E N N iB* mlnuic liqueflt deperditur cp pellcs videnrur oflibus lere,
Arguetaliquis c^ quantitas nuUius eft aCtiuuau , qura eft accidens fequens
materiam,neq^ Igdit operation ^ feruatis ptoportionibus membrorum, quia
8'g?"^^f^^ gnJ"' iiipigmei fani uiuunt fub fuis magnitudinibus ficut
honi ^ nes mediocris magnitudinis, Item magnitudo OC P^f"! eque competnt
fimplicibus membris ficut compolms,tm mo prius 3C magi6,quia magnitudo 8C
paruitas compo torumfequunturmagnitudinem 6C paruitatem n^P^^^ et nafcuniur ab
eis Juxtaillud Auer.tertiocolligettcap» _^ Et xgritudinum quoc funt in
quatitate quxdam funt m fura,<5c: hoc eft in fuperfluitate 8C diminutionc,et
hoc eft in confimilibus vt didum eft.fed medici funt aflu^"
ncreinoff^icialibus quarenon videnturnumerandx ioi inter ccgritudines
organicas. Ad pnmum dic cp qua tatitanta poteft attribui adiuitas
cj>operationi noccat c id conueniat priuationi,^: iftud fufficit vt dicatur
morDu Ad fecundum dic q? quantitas nimia vel diminuta po lacdere fenfibiliter
operationes feruatis proportionibus brorum adinuicem fi fuerit
difproportionatavirtutjbus rr)^,3c dato cj,non Ixderet feruata proportionc
f"^'t^j5 lacdat vtcunc^ fuerit* Ad tertium dic cp fimplicia no terminant
fibi certam magnitudincm prxterquam in ximo 8C minimo , nifi prout veniunt in
conftitutiO" membrorum organicorum» Numerf quoc^ egritudines aut funt cx
^^^^^^ augmcnttEthocquideaugmentuaut eftna raleficut dcns addftus aut digitus
additus,^ cftnonnaturale ficut gladula aut lapis^autW a cxgncdimmutionfs. Et
diminutio haec aut . naturalisficutcualicuinoncreatur digitus,^ ^ non naturahs
Gcut cu ahcui abfcinditur digi^^ ' In hac particula tertia fecund^ partis
princeps prinij ^ tcndithancdiuilioncmmorbiinnumcro» MorbrorUiP^jy numcroquidam
eftin numcro augmcntato,ahus in tA^/ rodiminuto» Sccundointendit
hacfubdiuifionciri;^^ doatCBinuoiuniarieiuiurtnucitrtCLiucua wviu"— - ^
(ttate^crcatum.Tertium cxcmplum eftde magnitudinc [!:riSanichomachi.Dequ^dici
cap. io.Nichomachus famariae cxiftens adco in t^^^^°J^P^ rc extitit augmentatus
cp moueri no potcrat , cum.^ . g .i.medicuscurauitfanitati^ reftituit»
Tertiodicit^^ ^ecu da fpecies morbi in quantitate cft morbus i" f'^„ 1.
minuta.Et ponit tria cxcmpla. Primum eft fi^citas h"gu« .i.nimia breuitas
vel tenuitas eius procedens a nccitate,i 4 <j> hic ponitur caufa
efFeau.nam ficcitas eft "^/r^ . plex(onalis,fed contracflio eius 8C
abbreuiatio a ficcitate iO<; lita eucnire eft morbus componalis in
quantitate, aliqn tn a natura ineft finc ficcitate ficut 8C ipfius magnitudo.
luxta Sllud Gaf^primo morbi.cap. i o.Lingua qncjj initio plafma t s adeo
magnificatur non poteft ab ore capi,&: a hquan^ rfi7adroparuaq,nonvaIetadoscxtendi&tuncimpc^^^
mr oDcratio qua iuuat ad molcndum cibos fcu mafticanda ficcitas „^^p|,^ eft
ficcitas pupi lae.ixorrugatio 5^ ^ reddi 8C parui cx ficcitate^quae fi a natura
fuent cft laudabilis ; quia rccidit tas du> vifum magis vnitum 8C dcfcndit
chryftalloidcm a nocu^ plicitcr» mentislumtnis flimti 8C luminoforum 8C
refolutionem pro ^ hibet fptntuum vifibilium . fi vcro contra naturam peili>
ma eft 3c figrium mortisJuxta iUud Gaf.quarto morbuDi co ergo cj) paruitas
pupiUx cxtra naturam cxiftcns lit pciit> nia,qu2e autem naturalis eft
laudabilis. Tcrtium excplum cft phihifistitdiminutio catnis l phthifi ♦ Ipfa
cni in ca adco borum in numeroaugmentato quidam fit per additi rei naturalis
v't eft dens fupercxcrefcens uel in manu ^ digitus.alius fitpcradditionem rei
non «aturalis fe^ .pjt^ |) naturam ficut glandula vel lapis renum aut uefic2e|
t^. (f lige hic per glandulam apoftema paruum fimile ^^^'^j^^u^' iiuci in
magnitudine quod fxpe nafcitur in dorfo "^^^^jp' 8C\n fronte.Iuxta illud
prin^quarti tertia trac. (ccn^^^^fni 3.Quando($ generatur in quibufdam membris
^P^^fl' glandulofum ficut auellana 8C nux 5^minusci5, .^j^' toticns fupcr volam
manus &:fuper frontem» ^ .^^{((^ tcndit hanc fubdiuifionem.Morborumin
numcro toquidam eft cuius diminutio eft naturalisa.inelt^ Ijn^ vt fi quis a
generatione careat vno digitorum m^" oco" cft cuius diminutio eft
aduentitia non naturalis j-^^ofUt^' tra naturam,ut fi cui amputetur aliquis
digitoruni 0 uaeritur vtrum dens 8C digitus additi fint ^^^^(fl^ turq, non
quiafuntmembra.fed quodhbct mer^^^ ^c^^ rcsnaturali3,6<:omnismorbus cft
contra ^^''''.l^M. dens additus nonlxditfenfibiliter,immoiuuat i'
tionevelincffionecrborum» Neque Textus d«g ^^^^ ^W; fcnfibihtcr : immo iuuat
adappraehendenduiTi 1^5«' 8C cum omnes digiti manus vnius fint fimihs c nis
compofitionis virtutis 8c operationis in ^^rP tc fex digitos , qua ratione vnus
<^ig't"S ^^.^f ftanii^'M^ eadcmratione alri. Item nulla fanitaseft
^tO^j 0O nullus morbus eft fubftantia . confequen ^^^^ e tur quia fanitas 3C
morbus cum fint contrarw ^^pjt dem'gcncrisJuxtainud GaP^primo feptimo.Non enim
oportct fanitatcm ^ ^""'^^g ^flO v dum diuerfagcneradiffiniri/ed
v"acj i^^^^^^j^iitu^ i 18 g' ia ne 10 nt m JS» :ft / F E N. L
diffiniantiir.Omnia enim oppofita SCno multum finta fua fignificarioe remota
vno tamen gne clauduntur ficut albu S^nigrum,quorum vnum genus«i,color
exiftit«ergofifani tas Sc morbus fut oppofita vtriq?,vni gni necelfario l uppo
nuntur.Et paulo infra eodem cap. dicit.Nunq) tn aliquem adeo ftultum inuenift:i
, vt fanitatem vni fupponeret gni 3C morbum fuoponeret alii, Alfumptum .pbatur
, quia omnis fanitas eft qualitas» Oppofitum arguitiir primo , quia du gitus 3C
densadditiper fe 8c immediaic corrumpunt nu^ merumdebitum membrorum
5<:lacdunt operationes.Se^ cundoquia dicitur ipfis veracura per fe 3c
proprie.f.ab^ fcilTio.Pro folutione attcdc qj dens 3c digitus dupFr poffunc
fupcraddi. Vnomodofub eifdem fereordine fitu figura col/» ligantia vigore
virtute complexionc 3c ofFicio cum alijs* Aliomodo fub diuerfitarehorum,Tunc
dicprimoq» dens & digitus fuperadditi primomodo non funt morbus,quia
nonlzcduntfenfibirr &:immediatcoperationcs nec eisdc/' betur aliqua
curatio,immo remotio eorum redderet rema- nens fcedum 5ivlcerofum,fed numerus
dentium (5^ numc/' rus digitorum in quibus comprachenduntur funt contra na
turam 3c lapfus ab optimo citra argritudinem* Dic kcun^ do qj dens 5<:
digitus fuperadditi fecundomodo funt mor> bi quia lcEdunt fenfibiritcr 8c
immediate operationes, 8c ho rum fanatio eft rcmotio vt dens fupexcrefcens alij
s ab itra laEditlinguam.&fupcrexcrefcensabextra Iscdit labia aut
maxiUas^Etdigitus fupcradditus intra manum prohibet autimpeditbonam
comprachenfioem ab extra pcrfectam extenfionem 3C agilitatem motus» Ad primum
obiedri diccj) dcns c&:digitus fupadditi dici poffunt rcs naturalisqai a
naturain funt,5(:etiam ex parte matcri3e,fed ex parte nu''
merimdeccntcradditacfuntcontra naturam. Adfecudil dic c;^ probatprimum didum*
Ad teriium dic .pbabifr C]^fanua5in numeroeft numerus conuenfensf>tium,&nu^
merus conueniens partium eft res numeratac,& res numcv ratg funt
fabftatia,ergo fanitas aliqua eft fubftatia»Et cti di citur omnis fanitas eft
qualitas,dic aliqua fubftatia di^ ci poteft qualitas <S^numerus conueni^s
partium fecudum per ipfum membrum difponitur a^ benc aocndu, Sc cundo quaentur
vtrum lapis & olandub fint ^ i • • meroaddito.Arguiturprimoc^nrnr
^""'^' funt qualitates fed fubftrntTc S^curiS^^lr ""m
dunt^perationes^vt lapKS'^^!;!^ corum tranfglutixiintegri f^petranfeunt pcr
ftomacts^^ .nteftinapoftea egerunturfincquacunc^Pone SeYnde^ guitur q, non
funtmorbi ? numero,quia numcrus partium corpons babent.s ca culum aut glandulam
eft a:qualis n^. niero partium fan,fif«nicorporis,cum nec lapis nTrglan dula
fit de numero parnu corporis neq, confimilium neque
organicarum.ItemIap,9nonl^ditcxpartenumerL?ed"a oppilat^ft crgomorbus in
via.ham fi ngaretur fupra vefiy cam dcforis nott n^ceretei nec cflfet
morbus,glandula le.r. cum fit fpecics apatjs vt lam allcgatum cft,eft mor
burrfiv pohtus nocens vt apa.Item miilti lapides parui minus ccnt yno
magno,immo quandoq? non nocent fenfihil;!l°/ ^onigitureftexpartenumerieis
incftq, noceanr IT r *«orbUtemferrumknce?vclfagitta.&eu?Dis n^^^^^ reha^ in
corpore poft impulfionem no7dlul^ ^ nu„,ero,Ced caufSe morborum.f
folutio^^^^^^^ <i;.^^^"^odum lapides Jtem alta apaia a oUt,A„v ^'^'
Ixdant-^ fe^^^ cummrnus
bi.c...dicensTffr''"7.i''"'"'"''.?^^P""^° ^or^
numero ficut^;^^^^^ "^liJ^am exrls i ca puftultc UiTrZZu ' i ^''^' ^'^'^
""'^"^ ^ ^^^^' Horum.n.omnumToH^^'^'^'^^^ Auer. nocebu 6C
morbuTu,; u?' ^ P^-napalUer actio dicetur Jiem dicit Aue n"^^*^' '"^T
^r^^^^^^ ^'Huaeinipfaggneranturfumkpidesquse DOC* VI. 77 inipfa
generantur^Deglandula vcroeft maior apparentia <^ fit morbus cum fit
propinquior naturg membrorum qua fint lapides» Attende primo q) licet lapides
gcnerati in re nibus aut uefica vel in iuncfluris ex phlcgmatc gipfco no fint
propriemcmbra necjpartes mcmbrorum folcnt tameco numcrari plus alrjs morbis
gtibus corporis.Primo qafiunt ex matcria humoraliexpulfa a natura ad locum fuac
gnonts ficut partes corporis»Secudo quia ffunt a calore naturali co quente 3c
indurante fuam materiam/rcrtio quia paulatim ex materia fuac generatiois
augmentantur a naturah calore dccoquentc ipfam* Attendc fecundo q? glandulg plus
alrjs apatibus connumeranturpartibus corporis fuperfluis,quia plusacceduntad
naturam carnis& funtfeparat^afubfta tia membrorum non ibibitae membris ♦
luxta illud princi/ pis»c*f.do(ftrinae praEfentis.Intergcnus yeroglandularum
Gadula tS<:interaIiaduognaeftdiflferentia,eo(^ gna glandularum duplex funt
feparata ab eo in quo ftant ficut glandulac piirx aut fu^ ,f, pura perficiei
eius funt retentx tatum ficut fcrophule.fcd illa alia ct (cro^
funtmixtaiS^infufainfubftantiamembriin quo ftantJte phula. videntur connutriri
corpori (S^ faepe comprachenduntur in proprio panniculo. His pracmiffis dic
prio q> lapis 8C gla dula funt morbi fi fintadeo magni «5^: in tali loco
fituati lacdant fenfibiliteropcrationem membrialiter,non vtallc gatum eft ex
Gaf.primo morbi» Dic fecundo q> funt mor biin numero adaucto,quia membris
connumerantur ucluc quacdam fuperfluica 5^: fimilitudinana mcmbra* Ad pri mum
obiectum fatis ante rnfum eft. Ad fecundum con^ ceditur nuUi lapides funt morbi
in numero nifi illi qui lac dunt fenfibilitcr» Ad tef tium dic q> in
calculofis 8c glan^- dulofisnume rus partium corporis eft adaudus,conumera
documeisfimihtudinariaSi: fupcifluica membra. Adqr tum dic 9 lapis Ixdit 8C ut
indecenter aliis conumeratis 3C vt occupans concauitatem veficae 8C vt
oppilans. Ad gn tum conceditur q> lapilli mulii non tantum nocent fua mul
titudine qptum magnus vnicus fua magnitudinc , cum hoc tamen ftat q> magiius
laedit addens in numerum* Ad fex/ lum dic q> fcrrum lanccae vcl fagittg 3c
cufpis enfis 8c fping necp fiunt ex humorali materia neq? a natura ♦ Sed lapis
8c glandula&alijmotbiinnumeroadauctoffuntanatura for ^ «
ti<5<:fanaJuxtailIudGaP.2.morbi.c.9.Superfluitas exiftes inmembris
numerofupponitur , quae fi naturalis fuerit ca eius crat multitudo bonae naturg
aut malac fi fuerit extra na turam.In vtroc^ tamen virtus eft fortis 8C fana.Na
nifi hoc eifct non fecundum naturalitatem hoc faccrc polTet , nec^ et
valleretcxpelliquodextra naturam erat,ni/i eadem virtus fortis
cxiftcret.Vidimiis enim fextum digitum in infatibus cflfe fi bona materia
fucrat,5(: in perfedis hominibus carne fieri fuperfluam, 8c in oculis vngulam .
glandines quoq^ in fuperficie generari vxdcmus cx fupcrfluis a uirtutc
expulfis, nmiliter puftulas 8C bochium plcnas quafi melle 8C piguo dine» Adfcptimum
rcfpondct fccundum notabilc fi^e^imdincsuctoCitus.etCmsqmdlkcuda
Gal.dicttur^jlococtdf^fodetate/untquatuor. In hac particula quarta fecundae
partis primo tangit nu> merum fgritudinum fitus,&: quot modis dicitur
fitus.fecun do fpecificat quatuor fpecies didarum acgritudinij ibiLEx^ tus
mcmbri.n In prima parte dicit primo quatuor funt Situs
fpeciesacgritudinumfitus.fecundodicit^^ fitus fecundum ggritudiv
Gar.diciturdupfr.Vnomodo delocomembri,aliomode nu fpes
focictatefeucolligantiavniusmembriad alterum* Atte quadru^ de q> locus vbi
3c fitus a nonullis pro codem habentur,fcd plex. proprieacceptiplurimum
diflPerunc vel funt diuerfi.Nalo/'' Situs du cus eft terminus feu fuperficies
ultima continentis corporis. pliciter» Vbiueroeftcircunfcriptiocorporisa circunfcriptioncloci
Locus procedcns.Non autem in eodem funt locus 8c vbi ♦ Locus quid» quidem in eo
eft quod capit.f.in continente. vbi in eo quod Vbi»
capitur&circijfcribitur.f.incomento vtait actor fexprin'?
cipiorum.c.devbi.Scdfituseftquidamordopartii5 fubft3 Situst tig,cuius propria
proprietas eft proximc aftiftcre fubftanti?. P R I M 1 C A N. luxta
illudaucloris fex principiorum.c.dc pofitione.MagiS autcnci proprium videtur
poiiis cllefubiUntix proxime af> Pofitio, fiftereoibusalqsformis fjpra pofitis,
Pofitio.n.iiilnl aliud cft qp naturalis ipfius fubftantiae ordinat(o,quaIis a
pricipio quidem innata eft ut ca qug afperis 3C lenibus aequalibus 3C
inaequalibus ineftjvelanaturxquidcm motu confueto vt idixodC accubitus 3C
fimilia quicquid crt ig(tut proxie fub> ftantiae alTiftens id nccelTario
pofitio eft.Oamis cnim pofi> tioliuius rationis fufcipit prxdicationcmJiacc
ille, Exitus mebn a mndura fua. Aut ut a ftio mox ueatur Gtu ita q? no
xgrcdiatur ficut filTura qux comparatunnteftims, Aut ut moueaturmotu in eo non
fecundum curfum natu ralem ne^ uo luntarium fkut tremor.Aututin fuo figatur lo^
co et non moueatur ab ipfo qucmadmodum ac- cidi t cul iucf^ure in a? gntudine
po dagrac indurat , In hac fecunda partc dicit primo q> prima fpecies
segritu dinum fiius eft cxitus membri a iundura fua ideftremotio ► alicuius
pariis corpoi is a fuo proprio loco vt dislocatio ca> pitis fuperiori«
adiutorij ^exitus eius a concauitatc fpatulg vel cxitus vertebri a fcia.
Sccundo dicit fecunda fpcs acgritudinumfituseftremotiomebriafuo fitu finc hoc
q» agrcdiatur peniius a locofuoficut fflfura quae comparatur inteftinis id eft
filf jra paniculi fyphac ita niodica q^ pcr ca
defcenderenequeuntinteftina,fedfft quaedam relaxatio. Tcrtiodicit q) tertia
fpecics acgriiudinum fitus e cum me> brum non firmiter ffgitur in fuo
proprio loco apud motum, fcd mouetur in co motu trcmulento , ut cum in iuduns
furvt aliquae mucilagines facientes quadam lubricationem hora motus. Quarto
dicit q» quarta fpccics acgritudinum fitus eft cum mcmbrum aliquod quod moueri
dcbct imobiliter Bgitur in fuo loco vt in podagris dC chiragris nodofis
ifidu> rae alfqug manuum aut pedum vel digitorum fuorum rcd> dumur
immobiles proptcr phlegma gipfeum quod Upidifi catum eft inter eas.
Attet>deq» Gaf. primo morbi.c* 1 1. ponit folum duos modos aegritudinum
ponis d/ccns Jn c5 pofitionc vero ficut fi concatcnatio torqufatur.vel ficut
hcr niain quaintcftinaiS^^^frbus defccndunt ,(S^alio8 modos fub colligarKia
compraehcnditi Et Auer.ctiam. j.coHiget.a 1 T.ponit duos modos dicens.Et
pcccatum pofitionis eft fi'' cutdislocatiomcmbrivniujabaltero, vcl alicuius
parr» membri abaltera* Situs fpccies Aegritudines uero foactatis omncm colfigut
diTpofitioncm quam habet :mcmbrum compa^ rationefuaad altud mcmbrum quod fibi
uiciV num exiftit fiue cf appropinquet fiue ab eo clon geturnon fecundumcurfum
naturalem. ^brbus In hac particuta quinta fccundx partis primo defcribie i
focieta P"»^cpsxgritudinescolIiganti^.Secundonumcrat fpectes te quid.
earum ib.LHt funt durum.l In hac prima partc innuit hac defcriptiotiem.Morbus
in focictatc eft difpofitio ^ ha> bet membrumaliquod comparationc ad aliud
membrum fibi vicinummappropinquatronefui ad ipfum vcIcIonga>
tioneciusabeacontra naturalem curfum» Et (unt duarum (pecierum. Vna e ut
accidat ei prohibitfo motus fui ad ipCim , aut ut duriter fitpoftquam
poflibfleeratficutdigituscum fibi uianum tangereprohibctur Aut cum accidit ef
ut ab eo moueri prohibeatur aut ut feparctur ab co poftquam eratpombile, aut
fit diffidle ficuc palpebrar Iaxatio,&: lundurarum laxatio in
lyfi^autduriticsa^icdimanum&ragiai ocrm- Jn hac fccunda partc dicii^du«fum
fpwcs morbiin fo> A V I C E N N clcutc feu colligantia.prima eft cum mcmbrum
alfq3 mo ueri non poteft ad fuum vicinum ficut conucnit ei fccundu
naturam,vcIfipoiTitad ipfum moueri mouetur tameiidu^ ritcr,i,difficultcr&
impedite ficut cum digitus aliquis pro/ hibeturtangcrefibivicinum.fecundacft
cum membrum aliquod recedere non poteft a fuo vicino ficut debct natura^
iteryelfirccedercpoirithoceft difficulter 6C ipedite ficut laxatio palpebr^Jn
qua palpebra fuperior prohibetur ettgi
<%elongariafuperiori,(&:Iaxatioiunaurarum in paralyfi? qua ob defedum
motus olTa contigua manent in fua iudu> ra unum ab altero non cIongatur,aut
duritics.i.diffi.apc/ nendimanuminqua digitiduriter& dtfficulter elongatur
a medio palm^,5(: duritics aperiendi oculum in qua difficul ter fuperior
palbebra elongatur ab infcriori» Attcnde pri mo q> GaF, i ♦morbi»c, 1 1
»a:rignat taliter duas fpecics niof bi colligantix. Prima attenditur penes
ligamentum con catenas membra fimul fi nimis laxum vel nimis tenfum incifum
fuerit, Secunda eft confoltdatio membrorum 1« labiorum qux naturaliter debent
cfifc difiunda. Ait^nJbi» In coniundione id cft colligantia ficut fi ligamcntum
in ali quolocomolliatur aut extendatur vel incidatur 8c motus concatenationis
pcr hoc prohibeatur.Huic ctiam giii fuppo nitur Iigamentu fi cxtra tcperamentum
fuent in virga vidc iictt^C hngua. Vnde lingua non benc loquitur 8c non bcnc
malticarepoterit.Virgaautcm nondirede(S: inlongufpa tium fperma erjcere
vaIebit,quoniam foramceius tortuofn cxiitif» Item
huicgnifupponiturfolidatiofinon fccundii "r',^ r"'^r extiterit,ficut
contingit in labijs propter vul du.. fn? '"""^u"^ Aucr.
,.coIIiget.c. « 7»diftinguit aliter Qua '"^'borum colIigantigdicens.Et
^ritudine. nicantiTcamfr'' r""""^ v"'"^
^^«^"^ memTis vmJ^^^^^ cuomnibus SqS.ft^^^^^ artcrris &aliud cum
ucnis- tt anquandoeftcolligantiaab unomembroad aliudoro^ prium,ficutcolligatumeftosftomachicumccrcbonf,e^^
uum euntem ab vno ad aliud.h^c Aucr.qui malc di C c^^^e^oLr^^^ ftomachiSm
rcbrum n.- P'!"'^"'^!^ "^3"»*^^«^ comprrhcditur cum cc
coiiigantiam habeat cum omnibus membris ncoiofis.
Capaig.DcajgritudinibusfoIutio^ nis continuitatis» [ Olutionisucrocontinuitatis
xgr/tu aoplerun^ accidit cutf,»: uocataf excoria tio aut fcarificatio . Et
plcru» I que accidit carni quac cft ei propin^ quainqua nondumlfac^umicftpus
& uocatur piaga. Sed cum pus fitibi uocatur ulcus .Fit au/ tem pus m ea
propterea 9 ifupcrfluitates m eam euacuantur eoq,cftdebilis , &:proptcr ca
cp fut nutrimentum digererenon ualet^&fuperfluitas etiam in ipfum
conuertitunPlcrunque tamcn di citur plagaft: ulcus (oluiio continuitatis qu^
acciditofli&noncarnK In hoc.c.primo agit prf n.dc folutione continuitatis i
cut^ carne.fccundo de ca in olTe 8c cartilaginc ibi.LQu^^''^ «'am
accidit»ltertio dc ea in ntmodc mufculo ibiL^ut vf ^wl^r^ "cruisHquarto dc
ea in artcrtjs dc ucnis et paniculi' infoci; latffp'' , • •
•■'"'«umcn.jrtd luiuiiw"'^— . "nu, ibiLEt quandocp ctiam fit»l
In hac prima partc d\c\t Primo q, ^gritudo folutionis continuitatis aliquando
fupcr" "enit zm.dC dicitur cxcoriatio,& hoc fi cutis tollatur ab
ill*» membro Sol tini lis iix tioi ri(i( vr( xati tiiH, icifi, F E N. ir. Siu^
<'efinat?pfum!egere.D;c!t '■■^ d 5 Z2 '^f""^"'
'^^^"Scatio dum cucis mciditur incifione """Pfca &nu
'''"i?'^""™ ^^dem dicitur caraxatio.Iuxta il^ 'ificaiio
rJ^,?'''"i-.g"'"'^Sra:cefcariffcarecaraxare iJc. Qui. «rio. ."^«""^'^"^f^dinffmafcariScamus,
Secundo dicit q, «mm car„,remot=eabea.Etcumfanies inea nondumf^ «Saeft
d.cuurplaga.fed dtimramesibffft voca.ur ulcus. D.er^.'^'^ "^u"'''
*"'.'" ^°'""°"^ continuitatis carnis P ter re,
caufas.Prtma eft quia fupe, fluitates aliorum mem bro.um mittuntur ad eam
propter eius debilitatem. Solenc .n.lenriperfortioraexmefflbris fuas delegare
fupetfluicates ad .mbec.lI.oia.Secunda eft quia carofoltcionem pati€s no bene
d.ger.t proprium alimcn,um,quace corrumpitur pars
?^iqua.pl.us&fftfa„ies.Tertiaefttj fuperfluitas al.memi loIutaecar.us .n
ftiiiem vertitur.Ouarto dicii q, fofo conc<> nu,tat.saccnsotri
&carmfxpe dicitur ab aliqSibus plaga ^ vlcus .mproprie tamen 3i abutendo
ditftis nominibus. Qyandocp «iatn acddit ofli qax ipfum m duas fragk partes.aut
in partes magnas aurDar chartilag.- nibus fecundum tres dimenfiones. lo^ fok
tionis co tinui mo dus qua S^tt. quIec&eniSfr» fwa fif pn35ai,rr.,.,,,/ii
j- ■ ^^'■'^"■•"'"''"asparcesautma ve f irdfne & Z,'
ff'^"''''' fraflura.vel flndic ipfum os 1 15. «ocaturfi(rura.Etneiu;'?f ^
T''"^ •""''«s uocaturcontuao Smn ^,"™''''^'' f^^^^^^ busmufcuIi.Q^^fiS^™/^^
^'f^ P»«'' -rert^oc^S^^^^^ longftudmemKSj^^^^^^ fiieriteiusconcau.t3rm, ^^*^-*
P^™"s 8C Etnfuer SSuTS^^^^^^^ caueturuocaturattrit.o&di(IoTutto
£7.?/"^ ^dWtdilToIutio&attritio&Sfal?^ •'^'nediomufcuIiacdditquocaSS^^^^^^^^
""''^'finrer^j;*numnofueritmultusvt^^^^^ citur ita ch^
"^"""^ mlongum fueritmultus r^l. n
'5"<!^^^terd'rj;,°f-''''"'^^ tinuitieruiscoh ^olutionem ?
Etocuulnusntd^r^'^^^^^^^^ Mura quidem c "^«^is aut eft pudura^autfciaio
tecfiionc.&illuciqJlj^^^^^etedione nerui,aut fineeiusde
^ine.hicpnncep8ibi.E?f!.'''^''"^°"Situdineaut i,, U.^^J^ qura hic
theorice ibi prait7''5^'^"^^ diuerfitatis fui^ fecundum q, diuerfiffr. ^
^^^ig^h fpecies folutionis ncr fanatur puncftura neruorum^T^^T f^Iutioni
dctea^,alia non&'* ^lt '^^^ folutionimlongum* Secundodicitc;^foIutio
cominuif^e ^ pefitinpartibusmufculi vel incauda vel in capite velin
r""^ medio eius,Et ipfius quatuor funt modi » Primus efi: cij fo^
lutio cadit in extremitate mufculi 3^. attritio dicitur fiue ce^ ciderit i nei
uo mufcuii liue in chorda eius quae ex neruo con ftat 3^ ligamento. Secundus
eft dum fofo protendit in lati- , , tudine mufculi 3c dicitur feparatio.Tertius
eft dum proten/ ^"^"P^^^* ditur in longitudine ipfius 8c non eft
multiplex, imo nume/- ru3 folutionum eius eft paruus/ed concauitas ipfius eft
ma^ gna,ee dicitur Iiquefadio mufculi,uel ut alij libri Inbet am
plificatio.Quartuseft cumfoludo protenfa in longitudine cft multiplex feu
multarum partium lata 6c concaua dC Uxc dicitur attritio 3C difiolutio.uerutamen
dilToIutio 8c\ty tritio&Iiquefatftioquandoqj dicuntur de omni folutionc
continui quse accidit 1 medio mufculi quocucj? mo eueniar, Quod fi in artertf
s,aut m uenis acciderit uoca tur apertio.Et Q contigent fecundum eius latitu
dmem uocatur inciCio dC feparatfo^Et fi procefTc n't fecundum eius longttudinem
uocatur fiflTura Etefi:etiamcum hoc contingtt fccundum mo^ dumapertionis
ortfiaorum carum 8C uocatur perforatio.Quodfiin arterijs acctdent & non
claufa tuentacexeafanguisad reccptaculum quodipfam circundat extentdonec
receptacu^ lum illudimpleatur 6(:cum premttur ad arterta reuertatur uocabttur
mater fanguints. Alrjta^ mcnhominesomnem fanguinis egrefiioemab arterrjs matrem
fangufnis uocant.Debes autem fcire q? non omne membrum imparts feparati*o>
ncm toIerat.Cor.n.non toIerat,qut'a prius aduc-^ nitmors.Quodfiin panntcults
cadk 8Cin dta^ phragmatibus uocatur ruptura* In hac parte quarta dicit prio cp
folutio continuitatis euc> niens arterrjs aut uenis dicit gnaliter apertiot
Secundo dicrt fi fuei it in latitudine dicit incifio 3c feparatio.Et fi in
lon> gitudinefuerit uocatur filfura ♦ Etqncjj contingitc5<:orificia earum
aperiuntur 8c effiindut fanguinem, 6c dr perforatio, Ethaecperforationonproprie
dr folutio continui nifi ma/ gna fuerit,fed potius dilatatio uel apertio ♦
luxta illud Gar, quarto de ingcnio fanitatis.Ct i. Verumaliqii orc paruarum
rj-P uenarum aperto fanguis ab eis quafi quodam fudore emit^ * titur» Vnde
uidetur <^ morbus iftc no diflfolutio imparitatis fit» Attende cp ultra
fofones continuitatis uenarum «5^ arto tiarumquae fiuntin phlebotomrjs «Sc^ab
extrorfum occur^ \t rentibus perforantibus fcindentibus <S::coqualTantibus
tres r p^"^^" funt fpes folutionis continuitatis uenarum» Prima dicic
dia^ - • • brofi5*&eftuenaccorrofiouel comeftioa quacunq? caufa
uenerir,5i:dicituradiaquodcftdc&:brofisueIurofisquod ^^"^ eft edacitas
feii comeftio.Secunda fpecies dicitur rixis et eft ^*^^* fciHio
uenx»Tertiafpcsdranaftomafis,eteftc(i ora iiena^
tumvirtuteamilTaapertioraeflFeda fanguinem efiFundunc intrinfecus Juxta illud
metricum.Diabrofis uenas corrodic nxis eafdem.Scindit,anaftomafis has aperire
facit* Seca do dicit q? fi folutio continuitatis accidat arterijs Sc no clau
datur 8C etfundatfanguincm in circuitu,arterif cum eleuatio ne aliqua 8C quando
prxmitur fanguis regreditur in arteria folutio talis dicitur mater fanguis»Et
ifta paflfio communi^ accidit cti phlebotomator erat pcrcuticns arteria pro
vena ^^^^ 8C confolidatur cufis fuppofita arterix fed arteria non.Et uo
caturauetifmaJuxtailludCaF.Iib^denotitia tumoriJ prx^
ternaturam.c.i3.Arteriavero adaperta aneuryfma hsec ^^^' paffio vocatur^Fit
autem diuifa ea cum lam in cicatricc ac^
ceditprsiacenscicutisfoliusveroarterixvlcus manetico ^?^"' glutinata ncc^
cicatri^ata ncq: carneobftrucfta^Cognofcun '^^""^* tur autcm
huiufmodi pafliones impulfu operatium carum. Ruptu-
ra quid* Dia> phrag ma du> plex. Segatio 8c dislo catio qd Ncruus tripfr.
P R I M I C A N, Scd cxpr/mentibus abfcedit totU9 tumor retro^urretc ad tcrias
fubftantra qux tumoreopcracur,cpondimusin alqs cjie fanguinem fubtilem
^5i:flauum fpui multocS^ fubtili co mixtum.Haec GaF.Qiiidam tamen vocant
generaliter ma trem fangninis omnem exttum fanguinis ab arterrjs non na turatem
qaocuncp fuerit, Tertio dicit incidcntercj» non omne membrum fuftinet
folutionem continui tempore no tabili durante vita, vt cor non toleret,immo fi
vulnerec q^' tfjcuncp modicum ftatim accidit mors . Et ex hoc arguunj Ari,d«:
Auer,regaIedomin!um & monarcliicum pricipatu cordisfupycrcaeteramcmbra»
(^iarcodicitq» folutioco^ tinuitatis eueniens panniculis 5^ diatVagmaiibus
vocac ru> ptura.Ec per diaphragmaca incelligicduos paimiculos.f.illil
quidiuid tmembrafprialiaa nutritiuis , 5«: illumqui diui/ ditpecflusinduas
partes aequales dextram &i finiftram a fuperiori adinferius» EtQmtcr duas
partcs membri compofitica^ di't,8<:unamabaliareparat itauc membro fim-' plki
no accidat nocumetu eius feparas cotinuita te uocat
fe^atioetdisIocatio.Etfiiacciditneruo qui fc de uno ulTuo loco remouit uocat
ruptura» In hac patfte quima,qu? cft de folutione contiguitatis de^ bitac
membris organicis,vt organica funt dicit primo prin ceps c;^ fi folutio
contiguitatiseueniatitcr partes membrior ganici fcparans vnam ab alia fine hoc
cj» accidat ahcui fim plicium eius folutio fux proprix continuitatis dicitur
fcpara tio 3C disIocatio.Et hxc eft folutio dicit Auer . non fubeP fe morbo in
fitu^fed cfCc proprium genus morbi de prgdica mento habicus.fecundo dicit fi
folutio continuitatis eue>; niat ncruo qui rcceffit afuo loco dicitur
ruptura.Et g neruii hic intelligc ligamentum.ad hoc.n.nomen nerui quandoc^
cxtenditur Juxta illud Haly»}.tcchni comen.illius can.Ncr uivero<X:tcnanto9
puncflura.Nomcn nerui in fermone mc dicorumcaditfupertrcs res.Vnacarum eft
neruus natus cx cerebro dC nucha,& cft ille quo fit fenfus 8C motus . Et fc
cuuda eft ligamenta quae ligant iuncfluras 8C mcmbra liga^ ta cum olTibustEt
tcrtia eft chordx» Et quandoque etiam fit fn foramfnibus conti nmratisfolutio
dC dilatantur.EtpIerunquc fic mlocisubinonfunt foramma &C facitibi fora^
minaquacnonfuerunt.EtfoIutio quidem con^' tinuitatts QC ulceratio & his
fimilia cum in mem brofiuntbonsccomplexiomscito fanantur. Et
cumfiuntinmembromalac complexionis lon^ goreftant tempore.Qaanco plus cum in
corpo^ ribuscontingunt eorum quipatiuntur hydro^ pifimautconftridionis malitiam
lepram.Ec debes fcire cum uulnera ifl:a fiunt fl:ri(Sa pro^ uenit ex eis
herpcs. [liomcnus . Et tu inuenies in libris particularibus pcrfcrutationcm rei
folutio nis continuitatis.dimittamus crgo ufc^ ibu Solutio In hac parte fexta
notat primo princeps per modum d/V continui
uifioniscbfolutionumcontinuiquaedamfuperflue exaphat dupfr» foramina prius
cxiftetia, ficutfcpccontingitin menftruis
&ha:morrhoydibusfupcrflutsc]^orificia vcnarum mncis
&:anidilatanturvehementer.Alixfaciunt foramina inlo/
cisvbinonerant.Etprimxiftarum dilatationes appcllant aut aperdones.Secundx vcro
pcrforationes fi cum rc acuta cufpidali fiant,& incifiones fi cum
rcfcindentc facfip fuerir, ^^^contufiones fi cum duro hebetc Attcndc tamcn n5 omnisdilatatiofupcrfluafoluitcontinuum
,quia membra mollia ficut venae dc panniculi mulcum dilatari pofiut aii^
rumpatur horum continuitas. Secundo notat cb (blutio co tiniiitatis reccns dc
vlccra dc fimilia iftis vt fracflurgc 6C co/ A V I C E N N .B. tufioncs m
hommibus vel mcmbris benc complexionatu faciliter fanantur,quia virtus
naturalis qux curare folec Iw iufmodi morbos ti\ fortis in ci8»Sed in male
complexioatis funtdifficilis curae propter debilitatem dicflsE virtutis qpfc^
per inducic mala complexio.Et maxime funt difficilis curc
inhydrop/ciscS^Ieprofis&patientibus conftric1ionem»fcc ^^^^ per patientes
confi:n'cftioncm intellige fi vis afmaticos , qui patiuntur confliricflioncm
anhelitus 8C f^pe habent tibias iiv flata^ veluc hydropici in quibus vlcera dum
fuperueniunt vix fanari polTunt propcer fuperfluicaces incelTanter affluen 0^
tesilluc.Velintelligepermalititiam confi:ridionis uulnus ^0 aut ulcus ftricftum
cuius materia conculcata cft non habens refpironem liberam quod difficulcer
fanatur ♦ primo .ppt" pjjci:' mulciplicacionem pucredinis in eoex
cranfpiracione prohy bica.fecundoquia vixinipfumpenetrat vis medicaminOr Vel
intelligeper malitiam conftriclionis ligacuras nimis forces a chirurgico
velalio facflas quibus prohibecur tranli^ tusfpirituum&fanguinisadmembrum
vnde corrump»'^; ^tif Tertio notat iuxta hi5c intellecflu c^^ quando ifta
vulnera ni ^(tioii! rais conftringuntur nafcitur in eis vel ex cis herpes
j:ftiofflC ^,^5 nus.i«mortificatio6!::dilTipatiomembricum putrefacflione
j^orlji &:molIiffcat(one.Ethocaccfisoccurrere folet in fratftuf'^ ffii'^
immoderate ligatis (5<:afceIIatis,& vulgaritcr vocatur mor ^Q^f:^ bus
fancti Anconii vel fandi Martialis apud aluernigenas» j.^ct'' Ec dicitur
acftiomenus quafi hoftis hominis uel comedes ho lupii'' minem.Ec difFerca
cancro 8c lupo 8C nolimecangcre , qi"^ nol^jj
diffipatmembrumputrcfecfltone cadauerali cum mollici^) (jiif fed cancer lupus
8c nohmetangerc diffipat membrum cor^ rofionecum duritie.Et eft herpes
gftiomenus breuior&acu tior morbus pra:dicftis»Quarto dicit cj>
inucnicmus materia folutionis continui pcrtracflatam in libris
particularibus»f' infen.4.<S^?»quartican»diffcraturergoiftamateria vfcpa^
illum locum» Attende primo circa hoc capFm de fpcbu? ^^^i folutionis
continuicacis 3c fuis nominibus <^ multa repcritnt ^ intermedicos diuerfitas
& nedum inter diucrfos.immoitef dicfla eiufdem in diuerfis palTibus^vt
princcps primo canti cx fub trfpUci cantico aliter qj hic diftinguit eas ♦
Primuiil canticum cft.Solutlo continui exiftit in difiuncftione mciri'' brorum
aut fcparatione Jn difiun(fiione quidem Cicut in cJj^
locationcbrachrjJnfcparationcvcro vtin incifione pedf vcl nianus.Sccundum
canticum ♦ Solutio in olTibus cftfrf^ cfluraJn tunicis autem & vcnisdiciiur
ruptura.Sed foIuti<^ facfla fccundum latum vel longum in neruis dicitur
filfu''» velpuncfiura.tcrtiumcanticum»SoIutioi^da in ligamet^J vel chordis
dicitur caffatio,(S^: arabice dicitur rabath,fed daincarnedicitur
vulnu3,fitamen producatur tepusei''' dicitur vlcus,fed facfla in mufcufaut
lacertis dicitur aitriti<'> fed facta in fola cute dicitur excoriatio.Scd
Galprimo bi cap. I i.fic defcribitfpes foluiionis continui*. Si feparaji^
iuncflurx fuerit in ofifc fracflura vocatur,fi autem in carno"* membris
vulnus dicetur.Contufio velcontritio huic et'^''! gnifupponitur.Contufio
tamenfitincarnofa parte lac^"^' 8C in neruo cum pili eius incidantur vel
concudantur P?^^ corum extenfionem Jdem fere dicit fecundo eiufdc.c. ' gpfif
4»deinge.c.primo. Attende fcci^do q> fpes vrmodi foPo"'^ ^^^4
continuitatis potifi^imecirca tria attenduntur. Primo ciff^ J partes in quibus
ffunt 8C ita diftinguuntur hic .Secundo cit ^^^^^ caeffefolutionis.Nam quacdam
fimplexeftaliacompoi|^^ fcu coplicata cualrjs morbis,vr cuapace vF depditioc
fu^^ ftati? mebri.Tcrtio penes^^prias drias foFonis i «i^gm^^^j
ctguitate,^qlitate 8C igqlitatc,^fndjtate& fupficietotarr 'eterectc
vrobliq.Et ab iftis differentijs extrahuntutit'^ tiones curatiuse didarum
folutionum. Cap. v.Dcf gritudinibus compofit/s. N2cgntudim*bus autcm
^^"^R.^/^^^. dic^ioncm profercmus uniucrfai^^^* Dicocrgo c|?cuxgritudincs
^^^^J^ ^ compofitasno qualibct afgritudm coniunctas «iac ■Stlax copo F E N. ir.
co/Masmte%',robmus,fed argrftud,'nes cx quibus omnibus cum coiungenf .pueniet
ex eis resquaceft unaaegritudo.Ethoc quidem eftfi. cut dpoftema.bt
eminentiaincuteeftexgene. reapoftematis.£minent<aten{mfuntapoftema ta parua
(.cut apoftemata funt eminent/a ma. gna.bt <napoftematequidcmomnium afgrftu
dmum generareperiuntur.lneo rianque repe" mur agntudo maIitia:comp/exionis
.NuIImn SisTaLf "^" ^^"^'"^l complexi^. n<s mahtiacum
materia.Etinipfoctiaminuent turform*compontionismaIitia.Nunumenim gura
a:mdmienfione.btplerunque etiamad. eftcumeo argritudo fitus. Etinuenitur So
WutrnT""''r^^^^ d'u°LS";;raS^^^^^^^^ Itemofomateria:
euacur;?r7;rC't?s°^^ inter partes penetrantipnus&: rpn.?.^^^
terunasfa^t^alias^lli;^?;-^^^^^ b.. Secudo agic de fubiedo & d ,S ' '
abintrinfecoibii A6a„, " ^"P'"^'™''^*'' eucmaapatis apofte^atum
penSf, ''^^^ertio de fex diffcrenttjs pl.usbothor,l Prima ' P"ft"Iaw
ibiLAm/ dicitctloqugmrhic-acne^^r^liH^^^^^^^r"' 1"°
P"""' apoftematibui & puftuli^l^ h i^T''"'?'"
'"'^''''^" terius quarti tertia hZIa 'P''' 'P««'' "aaabit
Pofitas.intclligi, illas cx gurbuV^" * =>=S"'"*ne9 com
coniungcnmr vt apa & cmfnf ""^ sgtitudo qa ""eeft
apa.is.Nam em nfn"^ -'"'^ 8= D O I, 7P npn coiunguntur vcXenefir^ n
""^!"? ^^"^Po/'t=e , ? Plnhifis^hectica^eadern^^^^^^^^
ncerebroadapaphrenefimtdtS/^^^^ "T^^*^ ^ fic videtur q, febris 6^ Dhl!r^
^^^^^"^"^ ^ hedi. »^nguiur,quia phrenefis c5^ leth, oLI^, ''^'"''^
"^" ^on. ^^^!^ quae fequuntur eas funt n c^de fubre^'^^^^ ^ffl^^^ur
quart,- prima,c,primo!^Xa W P^^Tv^^^^^^^ """^KuntfimuMmmoq^an^^
gua^ g""^ur& quartanis &hemitriteis,&tai "
^"^^^^^^ uenit vna ^^^^ ^^""fudo compofita Sr?
abinuicemlS^^^^gritudinibus qu^funt fn °o
PlexioipfiuseftdT^S^neregeneraliiTimo^Nam mal. ;;"^degenere fitus^^^J
^"^^"^"^ ^^^' ^^Pofitio^par' Paftionis, Profoiu,^^^^^^ ^mum
quandocft atte mJt ^^^^"^^ ^ compofitiones ; ««aterierumvelcaut^;!^ ^•n^us
apata compofita^ coniundarum.Et hoc modo d?.
^'uerfis,^peroppofi^'^^"^"dogenerantur cx humor?bt
''^"«qualitatumpriinarS^"^"^^^ P^"« ^«"^Pofi
veicotrariarmn,vtin enipy;^ la 5C Iippyria, vcl non contrariarum vt in quatuor
malis co plexionibus compofitis in quibus altera qualitatum eft adi ua fe
liabent per modum forme , 3C altera palTiua per mo^ diira materiac,c&: in
complicationibus hedicgcuni putrida velephemera.Etinterdumpencscoherentiam
argritudina communicantium in vnonomined^: vna ratione cSc eodem fubiecrto,cS^
fic omneai5a efl: acgritudo compofita , Htqn,:^ penes compofitionemmorbi Sc
accidentis diuerfificantis curam iphus,vt colica cum dolore vehemctis dicitur
mor^ buscompofitus& vulnuscum deperditione fubfiantij- ec phrenefis
vellethargiacumfebre.Et interdum penesfJc^ cellionem aegritudinum adinuicem
fecundum aIiquenior> dinem,fic duac quartanac vel duae tertianse vcl febres
emfV triteacdicunturncgritudincscompofitac.EtpolTibilee eade Mor/ scgruudinem
dicicompofiram vnomodo& noncompofi bus co- tam fed fimplicem aIiomodo,vt phlegmon
depuro fani^ui nofiriK» tieeftmorbuscompofitustertiomodo5c: non primo mo^ L
" r do,{mnio morbus fimplex. Attcnde fecundo morbus vn Ir? compofitus
multipliciter poteft fortiri vnitatem , qua dicit aulTrL yna
a:gritudo.Primoabidentitatemater^3eveI Caufsccoti Dlicir^r
iuncflg,ficmaIacomplexiomaIacompofitio&:folutiocon> tinui concurrentes
in apate dicuntur vnus morbus»Seci'Jo ab vnitatc locfionis alterutrius trium
naturarum.f.comple xioniB compolitionis vel vnionis i eodem membro , ut oes
mal^ccomplexionescompofitaeeiufdem mcbri funt vnus morbus^Tertio ab vnitate
coniuncfrionis s5<: infeparabilita^ tis alterius ad alterum, vel quia fimul
incipiunt ^5? definunt velfanato vnofanaturalter» Qiiartoab vnitareordis fc>
cundum fucccl{ionem,fic febres compofitae dicuntur uiius morbus vel una febris,
Attende tertio q, duac zcgritudies pofifunt elTe fimul in eodem membro fine hoc
q> faciiit eorl tudinem compofitam,vt ungula inueterata in oculo 3c ma Ia
complexiocalidarecensineo>iem,quarum prima nocet uifui&fecundanutritionioculijiSt^cIaudicatio
naturalis tU h\x,6d uulnus recens in ea, Ad primum obirctum dic q> non eft
petitio principij in dicfta defcriptione vcl potius d^ claratione cjuadam non
conuertibili cum declarato ga pri> us declarauft quid fit morbus,q cognito
fcitur qd fit unut morbu8,qui3 cadem funt principia entis 6c vnhs,6c idcm eft
morbus unus morbus,homo & unus homo. Ad fc cundum dic q, phrenefis &
febris fequcns eam coiungutur in fua canfa.S^ fimiliter leihargia & febris
& phthifis ct hc^ (fl,ca. fc"»um dic xgritudmes compofite quarum .
componentes nunqpfunt fimul funt una xg.^itudo unitatc ^^^^^^
ordrsuelfuccellionisordinataejficutfluuiuseftunus» Ad quartum dic q, I/cet
acgritudincs apatis non fintunius 3c ^""^»
eiufdemgeiierispraedicamcntalisfunt tamen eiufdem ma ^"P^^** tcrix uel
caufac coniilcflac^ Tertio dic(t cp genera omn u
ggritudinuminueniunturinapate.Primomorbus in com^ plcxioneXmala compPocum
materia effufaadlociiapatis Secundo morbus in compofitione duplex.r morbus in
fioj ra propter tumorcm indecentem,«5<: morbus in firu ga p^r>
testumidaereliqu^runtfuum naturalem fitum^Tertio folu tio continui ex
eflFufione matcrix cum uiolentia penetrantis de parte in partem 8c quxrentis
locum. rnftabir aliquis q, ex fanguinc peccante fola ($titate poreft fieri apa 3c
non eritin eo mala complexio.Itcm mala figura 8c mah^ fitus parrium in apatibus
extrinfecis f?pe non Icdunr Cenfibilkcc aliquam opcrationem,ficut ncc tumor
membiorum a frica tione uel balneo proceden3,ergo non eft illic morbus in co
pofitioneJtem apata fepe generanrur per uiam congcftio/' nis.r. cx rcfiduo
nnrrimenti paulatim congefto 8c aucto fa> cientctandem membrum
intumefcere,&: frequentius ita geiierantnrin membro caroiformf,fed tale
membrum do teft di'atari multum paulatim 8C fuccefttue finc corruDti5c
continuitaris ipfius. Ad primum d/c cpfi^^ membrum tcmperatum
eifundaturfanguistcmperatusilico poft effu> Honem efficit malam complexionem
in illo membro,qufa fua multitudine fuffocat naturalem calorcm illius membri,
Gcut okum nimium cftufum in lampadem exringuit ipfiufl p R I M I C A N. igncm»
Ad fecundum dic licet non femper mala figii raetmalusfiiusapoftematis
exciinfeci noceant fenfibiht toti corpori,nocent tamcn alicui partivel
prohibendo decu bitum fupia partem lacfam^vcl compitmendo immodcra tc 3C fufcitando
dolorem* Vel concede fi vis cp fi tumor no fucrit magnuSjita vt ledat
fenfibiliter non eft morbus , fed accidens Juxta iilud Gar,primo morbi.cap. i
j.Item fi apa adeo crit tumefadum noccat actioni morbus vocatur li autcm non
erit tumidum accidcns fecutiuum vocabitur cut dolorem accidens appellamus. Ad
tertium dic cj, no fola corruptio vel laceratio membri dicitur folutio cotinuf,
immoimmoderatapororumdilatatioquac comuniteriion fit fine aliqua latenti
laccronc alicuius por!,ficut notabatur incap.prxcedentiibi.Etquandocftetiam
fitin forammf- bus continuitati^ folutio 3c dilataniur» Vel dic q> non irtoi
. apate foluitur cotinuitas/ed in pluribus.Iuxta illud Gal.c.
nuncalIegato.Formicavcro&:cancer fiunt aliquando cii "
uulncrealiquandonon.lixctamcnomnia,5dfiiint fineuul ^^^^^' ncrcfunt
compofitimorbi,quiafiuncdemateriacalida vel P^^fV'
frigida,Videmus,n.eryfipelamexchoFafieri rubea.cancer fipela ^^^^ chokra nigra
fir.oedema vero cx phlegmate , Frx> oedemia ^^^^^ ^^^^ jpfg aliomodo dico
efie compofita . Nam huores ifti & fi vifui figillatim vnius fpecie incfifc
videantur,recLiti dum tamen virtutem compofiti funt,quia cholera nigra tri gida
eft 8C ficca,cholera rubea calida 8c ficca,phlegma fri^
gidum6<:humidumfanguis calidus cS^ humidus Jtcm tcr^ tiomodo funt
compofiti,qm hi liumorcs adinuicem fum co mixti,necetiam fimpFr repcriumurmifi
rarillimc.hgc t^aU Apoftcmaprxtcrca mcmbris accidit moUiV bus.Etcft
ctiamcumoflfibusacddit rcsqu^apo ftcmati nmilatur pcr quam dus mp;ro(ratur con
cauitas dC eius augmctitatur humiditas . Ncque cft mirum utfit illud quod
nutrimenri rcapic aujrmentum fuperfluitatcm rcdpicns cum in ip fo penetrauerit
aut in ipfo acaderit.Et omne qui dcm apoftcma qUod caufam non habct manitc^
ftam dC duscaufacorporahs monftrat matcria de unO mebro ad aliud quod efc fub
eo fuifte mu tatamuocaturcatarrus.Et cftcum caufa mate^ rialisexqua apofcemata
&:emmentiae generan tureft m alrjsfubmerla humoribus non fecun^ dum fuas
impedientibus qualitates.Cunque hu moresiIHbonialiquo euacuatfoms modo po^
fteafecuacuauen'nt,aut naturali ficut muhe"^ busaccidftcum pariunt aut non
naturali licac eisacciditquiuulnerantur cum egreditur lan/' guis bonus rcmanent
humores illi mali piKi nn gularis&impcditurproptcr cosnatura ^^^"J
pellit cos.Eteft cum expuUionis modus eft ad cutemS^faciuntapofcema autbothor»
Mebru In hac parte fcctida dicit primo apa communiter eiie>' inoUe nit
membris mollibus . Et intclligit per fnembra mollia S
rembSomniaprxtcroffa^^chartilagines Secundo d,. ^
St:^rcsapatifimilisquandoq.fupcruenitofi,bus& igrof fatur concauitas eius.i
Jilatantur porofitates ipfius per hu^ miditatem adaucfiam in ets cxtcndenrcm
eas.Et non e m,^ tum fi pars recipies plus nutrimenti qp fit fibi necellarium
quandoqjetiam recipiat fuperfluitatem extenfionis &dila tationis apofa: cum
nimisabundc pcnetrauerft in ipfutn 05 an
«"'^^^^s^^^^^ua^^cunutrimentalisfeufuperfluica. Hicqu?^^ ^ oati ^'^^"
^ ^"^^''^ apari. Vfdctur cp non quia ncquit dilatavi ^ ff • r
^"^"^ violentimme trahatur,vt fit in torturis,prius emm P rumpitur qp
dilatctur.Itcm nequit copiofe fbibi , quia fup^
ficUsciuscftpUnaduridimaparuorumj^oijt vix vifibiliu A V I C E N N VE» SC vix
fufFicIentium penetratinni nutrimenti . Cuhis rei Ci^ gnumeftq)OS diu immerfum
aquae velalteriliquoii ncw-^ ibibitur necj molefcit.ltem fi os aparetur,vel
aj3aretur a fu perfluitatibus aliorum membrorum fibi miflfis , vel afuo
propriofupercxcrefcctea!imento,vela fuperfluitate fuiali menti^Non primomo quia
fnperflua folent expelli a denfis membris ad rara non econucrfo/ed ofia funt defi(Tima,cr>'
go minime capacia fuperfluitatum aliorum membrorum* Nec fecundomodo,quia
nutrimentum ofliis cft grofilim ter
reftremeIancholicumj<&impofllbiIeefttalcpenetrare per poros ftridilTimos
ita exubeianter vt apoftemct ♦ Nec ter^ tiomodo,quia fuperfluiias oifis eft
medulla humida lenis h« bes ineptaomninopcnctrationi.Itcm decura apoftematu
olTis non tracTtant medici in fuis pradicis inuentes cx hoc aj5a non
poiTcfieri, aliter dodiingeorum elTentimperfe(f^e. Cppofitum videtur hic
fenfiffe princcps Jtem dcntes fnc ofla cum numerari foleat a mcdicis inter ofla
capitis et pnc apoftemari.Iuxtailludprincipis ca. 1 8.fum.2. do<flrin?-2;
fen prxfentis Jn dente quoq? plerunq? fit apoftema,quonia nutrimenti
recipitaugmentum 5:: infufionem 5C putrefa'' (flionem jCrgoVecipitapoftemaJtem
fuperoffa venicntia communiter in tibrjs eqiiorum funt eminentix infixac fub''
ftantiae olTiSjCrgo funt apata.Apa nanc^ eft morbus mutas membrum a fua
naturali <^titate in eam qux eft cxtra natu ram.i j.deinge.cap.primo.
Dicprimoq> ofla infantio faciliter poffunt apari.Huius ratio efl,quia funt
tenera hu>^ da,dilatabilia c5^plicabilia,capacia fuperfluitatum nutrim^
ti.luxta illud Gal.J.complexionum cap.4«Natus hora na« uitatis SC parum poftq^
nafcitur inultimocxiftithumidita^ tis &limofitatisetncq? venacipfius
pulfatiles 8C nonpul^ fatilcs aut uifccra cius aut caro ipfius funt illa hora
fccnduoj hancdifpofitionem tantum,vcrum ctiamofifaipfius qtictn fecundum cj>
funtoflafnntficciora omnibus membris,tts vtmulicres quae nutriuntinfantcs
gqucnt 8c rcdificentfi'' gurasoffium corum&omnia membra qu3c funt in
cisfi'' cut xquantur SC aptatur vafa fada cx cera.Et fi tu cxpcria' ris ad
animal cum nafciiur 8C comederis ex ipfo aut anato^ mi^aueris ipfum
autafpexeris ipfum inuenies cius carneiiJ mucillaginofam SC
mollem.&inuenies omnc genus oiTii^ cius fimile cafeo cum coagulatur.hacc
Gal. Dic fccundo q? ab aetatc infantiac vfq^ ad xtatem confiftcntix ofla p^^^
apari,Iicet diff-lcilius qpin infantia quia funt duriora.NaJ^^ to illo tempore
habcnt humiditatem fufFicientcm ad fu5 tenfioncm(S(: fuumcremcntum,ficutergoex
alimcntoi'^'^ deratc fubducfto nutriuntur 8C augcntur,fic cx fupcrflue '^^^
ducflo poiTuntintumcfccrc contra naturam 8c apari . Ii"'!* illud
Gal.lib.de notitia tumorum practcr naturam.Oino nil phranti.i.phlegmoncm
patienti partfculoc fecundufli/'? turam habens manet certilTimcdiuturnatP
ph!cgmone,f'^ potitur cum carneomnino rcumatc.Quocirca &olTa tangit
ficut& ab eis proccdit cum prfmum patiunturJ^^^ virtus cxpulfiua cft valde
fortis in pueris.poteft ergo (^P^.
fluitatespauIatimcongeftasinporofitatibusolTium a" perficiem oflfium
cum^umore contra natuiam expellef^' cut per oiTa quadoq? faniem expetlit.Iuxta
tlludGal.aP"^] 7.commen>iIlius can.Quibufcuni^ inter phrenes 8C ^^^^^'^
Oportet cettificari (^Hip.dixftnaturocforte nihil P^.a^ pugnare in
cxpellendis,licct materia fit groflfa 5C vie ^»'' j
fint.Vtdimus.n.quiamatcriaapatis cum natura ^^"^ pj^
bufdamcxpellatIocis,oflra etiam tranfit . hacc GaK^ . tertio c^ in artatc
confiftentix 8C vltra vix 8C raro apa ofla.Non cft tamen impoflfibilc cp tunc
apcntur ♦ I^^^f,!;,-,/ mi cft vehemcns corum duritics,qua rcdduntur vix biHa 8C
tanta corum ficcitas q> vixfinit in cis nutricatJ
fieri,&incptitudopcnetrationishumiditatumincis P , Iiditatc&:defitate.Cuiu8rcifignumcftq.in
cancrcn o ,, cftiomenispcflfimisputredie&cormptioc cadaucra ^^^^^ o ,
tificamibusfolidamcmbranoncorrumpuntur olia» (li^ illud Gal.Iib.dc notitia
tumorum ptcr natura cap» » ^ ctcna mor tificatio quidem eft 8C ipfa folidorum
corp F E N. n, ZV^.?"'°'^''^T fnafc;t&max.-nios fequimr pHegmc» CoLtT'
'P'^'kelotum exiftens . Voco autem •pnauium corruptionem folidorum corporum
vniuerftm vt jc neriHs innafcatur nedura earnibus vel uafis.hec Gal. m.tr^
'•^'^oll,n,& fic fuperfluitatibus imbibi & inm>
mefceredcutapparetinffftulis fenuminueteratis&inoira.
rrtu™3Tr"^P°i?°PP°'^'"'» diais excepto a gumento de fuperoile xqui
quod non eft apa.fed additio a
lui?'"'"'"*"?^''"""^' '""bfentia
arboris. Ad t.fnT'"-*"""'''"'""'"-
Adprimumdicq. ol&dila Mr poirunt<n=etatecreraentiS:ina:tat<bus
alijTaf^^^^ b b^oofr^r^ '"'''^;?"'- Adfecundumdicq. osim Z P?
caufis.Et cum fubdimrq, os dm imer imbibitur nequemoUefcit. iJ<c cp ofla
1-unt magis penetrabilia quando funt pars uiuc^ tis ex pa„,c,patione natural.-s
«: vitulis calorura ^ quado
quarmmdicq.apoftematallliu.i.Ya^I^"'^''',.''";-,.^''
rummembr^umnifiq, e4un?&"' ''f "''? '^'"'°'
dicaminapropterfuamfolidftrm ' T"'"'- apoftemacarenscaufamanST; ,
'"•"'''' ''•'•"*»' Sl'rmtod& rus Jta vocat l;k ^ •
'"'^^rius ftans vocatur catar
SednomTcSttrr"'"?"'"'''^"''"""'-
eftcommuneadomnemm?K''"'''"'"P°'*™^">'"'''
fuhumorumafupelriTHTf''-'".^"'^ ^•'««illudra^r c^uTsmtl^^doe?
•''.°P"^ tarrus.Adfauce3br5chuVlH ^'famrreuma ca^
'"-^■^S^^^^^i^^m^^^^^ corry,ara. Q,,x r>am fluere de parte in partem
Zf' ""«"ftrat mate d.rpoQt,o repfonalis praexriTin u""
• "'^ * «1 mala aptara: inter ipa„„ &
meXLT'"''-'°'"=''''l'''»& uie
fenfibiIiterfluensdeprretrem''''T'^''i'^''''"'^ quando materia apoftem Ji,^
'"'^" ^ ali' fcpultainhumorLusS" if/
'"'"'""^ ^ «"bus&p.om,;c .onexpel turne ««wra
eftauida in retent^o^n bono ul r''''"'^'"'''^»
honuascelat&exprimiteiusmaS^T'''"'.',^''""'' humoresenabun.urautnaa,ra7i
"vtt. '^ 1"'''°"' «^ontra namram vt bonus fan?ui, ,^ "
^'"".'•'«ibus aut ";.'bma,er.apura finefrenollden ^Z"""
^??""'"' ^^;i<'tad viasexpulfiomsordinaS euacu'!^":
''*''P'>"ft «nrum vomimm vrinam fputur^ ve h ^ZV'""^
fit-onpotefttranfm.ttitadLemvbtirbot^^^^^^^^^
cm'.:>a^,^'P'°Pt"hi"cauhm medici prohLn,
«'onemm::'^'"'^'''"™'"'^''*?'"™^^^^^^^^
«f'^"^,^"!"^ bonum effluat& malum remane-,'?'' liacfi
fuer^?4f ■^-crudeturnfrigidum ^''CZl^C ferentiarquac^flf^untconfiderandatfo
qmdem funt mafeKj^''"'"^ ''^''"'^'"'"^^«q"?
ftemata. Materi»"*^'''!"'^'"^^^"*^''^'"'-
apo ««ntfexhumores.^!> ""defiunt apaftemata ^Et apoS^rm'''''"'^^?/"^^'
«oncaIidum.Neque evm.-''" '^'r''"'" «--aUd«mfiid^'S;:^^^^^^^^^
So gumegcncratur tantum, fedcxquacunc:^ ma^ rena Que fit calida propter fuam
eirentfam , fiue accidateicaliditas propter putrefadionemXiV cet etiam hxc geaera
fecundum ipeciei diuifio/- nem cuiufque mater/ae d i'ui'dant,di'gni'us tn e in
apoftematibus ut in eis fpeciahs^feratur didio, Inhacpartetertia
primodiuiditapoftemata penes ma^ terias» SecHdo excquitur de calidis ibiLEt
faguineum qu'u demntertiode fngidis ibiLNon calida vero"l Inhac pria
particula qufeft praefens tcxtus dicit primo Prin. apata multashabent
di^fcrentiaSjfed principaliores 6<:maois at-' tendcndac funt qux fumuntur a
matcrijs ex quibus fiut , qa materia cuiufcjjapoftematisiamcolledaad
apoftema'eft • caufaeiusconiuncfca qua pofita ponitur,5!: remota tollitur,
„,-^f Etideototafercintentio .med(ciincuris apoftematum cir/* ca materias eotum
verfatur vel vt rcfoluantur vel uc matu "P^^** rcntur 6C ffant fanics dC
expellantur^ Secundo dicit cp ma teri?ex quibus ffuntapoftemata funt
fex.Cfanguis,choIera, phlegma,meIanchoIia,aquofitas 3C vcntofitas^ita q>omne
apoftemafimpIex,veIeftfanguirteum vel choIericum,veI phlegma ticum,vel
meIanchoIicum,veIaquofum,veI ven tofum. Inftabit aliquis q, plurcs pracdicftis
fint matcrix apoftematum,Nam quacdam funt mellinse melli fires,alix pultinae
fimiles pultijalixcarneacfimiles carniglanduiofse
autfpongiofa:,aIi?adipin3cfimiIe8adipi,ficut docctcxpcri Apa du
mcntum^Dicq^omnesiftaemateriacfumunt originem ab plex dC aliquibuscxfexnominatisfimplicibus
velcopofitis» Ter quid tiodiuiditapoftemadicensq^apoftematum aliudeftcalj^
utrijcft dum»aliud non calidum»Et exponit quid intelligrc pcr cali^ dum
apoftema dicens q> non folum dicitur apoftcma cali> dum quod ex fanguinc
fic vel cx choIera,fed omne q> fft ex materia calida fiue calida fit pcr fui
naturam,ficut di<fti hu^ mores,fiuc pcr aduftionem vel putrefadionem, Quarto
dicitq) licet haccgenera apoftematis.f, apoftema calidum &apoftcma
frigidumdmidanturfecundum diuifionefpel cuiufcp materiacjdignius tamen
eftJ.expcdicntius in apati> bu3 vcdictiofpecialis proferaturinco.V3«utinhoc
can.fit vna fen propria de apoftematibus,et ita e.f.quarti tcrtia. VP cxpone
fic cp Iicet haecgenera.f.calidum 3C non calidij vcl calidumper
naturam&calidum per accidens diuidantuc fecunduni diuifionem fpeciei
cuiufq^ matcrix, fiue apoftc/' mofgfiuefebriUs fiuealtcrius xgritudinis funt
tamen fparr attendeda in apoftematibus quia pcnes ca regulatur horum cura*
Attende q» differentiac apoftematum quandoq? fu/ muntur a fimplicitate 8c
compofitione materiae fccundum quas apoftcma diuiditur in fimplcx
«Siicompofitum qfiquc a qualitatematcri^fccundumquamdiuiditurincalidum ct
frigidum.quandoq^ a fpecic matcrig penesquam diuiditur in fanguineum cholericnm
5(:c.quandoqp a fubftantia apo ftematis feu quantitatc tumoris fecundum quam
diuiditur in paruum &:magnum,qn(^ a proprietaiibus apatis fecun dum quas
dicitur bn vel malemoriginatum feuum vel mi te.fanabilcvcl infanabilc,breuevel
chronicum.quandoa a membro in quo eft fecudiJ quod unum dicitur opihalmia aliud
fcjnatia aliud phleurcfis aliud periphleumonia SCc* Et fanguineum quod eft
purum phfcgmone appellare confueuerunt.Et quod ex chofera ru^ bea &pura
eryfipelam ♦ Etcx cis compofitum nominnccompofito fuperantis praeponedo no tnen,quandoque
enim phlegmoncm eryfipelay todem dicunt,drquandoque eryfipela phleg^ monodcm 8C
cum congrcgatur uocatur exitu^ ra.Cunquc cxitura m carnibus fit laxis 8c fu
ba^- fcelIi's,a:poftauncuIas&: m mgumibus &:ecx gcncre corrupto quod
i'n fuo partfculari loco no minabimus uocatur tauni* Phleg fn5 qd« Phleg
mcMicrf Hryfipe la^d 8C herpes» Phleg mone Eryfipc las phle^ grnone Scyt/ rhos
Phleg^ mone oedema Eryfipe latodes Phleg^ mono des fcyr rhodes Phrono P R I M 1
C A In hac p:»rticula fecunda terti? partis primo agit de apa> tlbus
calrdis» Secundode temporibus eorum ibiLEc ajSa quldem.llnhacprimapartedicic
primo qjapoftemafan guineum purum folet uocari phlegmo, Scd Iftabit aliquis
quia non eft dabile purum cum fanguis in corpore fcmper mixtus inueniatur alijs
humoribus»Dic reputatur purum extenfo nomine in quoparum 3c quafi nihileft de
humori> bus aUjs, Attende q> phlegmo tripliciter dicitur ♦ primo
generalitcr de omni apate maxime calido , phlcgmon^n.ar dens interpraetatur,
Secundo de omni apatc fanguinco,fi'' ue fanguis vnde fic bonus fiuc non fic fe
extendit ad carbu^ culosd^ anthraccs» Tertio proprrj(fimedeapatc facto cx
faudabili fanguine.Et illud cft duplex,vnum ex grolTo , ab terum ex fubtili
Juxta illud Prin^quarti te- a trac.primo«c, primOtEt fanguis laudabilis aut cft
gtollus aut fubtilis ♦ Et fa(5lum quidcm a f aguine laudabili grolfo cft
phlegmo q3 accipitcarncm;5<:cutem fimul^^eftcum pulfitione» Eta fubtili
phlegmo quod accipit cutem folam et eft fpina et no eftcum pulfationc.Poteft
iterumdici adhucmagis proprie de phlcgmone fco cx fanguinc mcdio intcr fubtilem
6C gro( fumJuxtaillud GaUz.deapoftematibus adglaucone.San^ guine quidem benigno
5C commenfurato grolTitic fluete ad aliq^ particulam repentc fimul 3C proptcr
multitudincm in>' cuneato dolor validus occupathomincm,fi non oifariadif-'
fenfibilisfucritparticulaj&pulfatiodolorofa in profundo, dC tcndi vndicj?
5C corrumpi particulam 8C caliditatem fen tit ampliorcm vt comburi putet 8c
refrigerari cupiat,& ru bor fupcrflorefcit talis qualis balneatis vcl fecus
ignem uel aliter qualitcrcilq? calefadis harc paftiogcneris totius appcl
lationem aitulit 5C vocatur phlcgmo, Sccundo dicit apa conftans ex cholera
rubca pura vocatur cryfipclar At tende prinio cp Gal. 2 .dc apoftcmatibus ad
Glaucone ♦c* nonvocateryfipelamfed hcrpctem apoftema quod fftcx
puracholcra.Ait.n.ibiXholcravero xanta.i, rubca cum quidem fuirpfius naturam
fcfuans vbiquc feratur corporis icterica pafTio nominata fft.SoIa autcm excrcta
dC fecridum ali$ particulam ftante herpcs nominatur,Siquidcm dcnicp grofta
confiftentia fucrit totam vlcerat vfqp ad fuppofitam Carnem cutuEt vocat
Hipdios cfthiomcnos herpctcs^Si uc rofubtiliorfueritjcaufa vcroquacfupcrficiem
folam quafi fupcrurtcritjhoEC fpcsadduxit gcneris nuncupatiot2e»ii^'J iie
additione herpcs nominaturt Attcndcfecundo ^^5" dum
CaLibi»c«4.Eryfipclafitexfangn:nc& cholcra mix^ tis vP cx fanguincfubtili
cbuIlicntc»Ait,n.ibi,Si verocxfat) guincxantacholcracafidioribusquidem decente
mixtum fuerir reuma vel cx fanguine quidcm cbulliete vero 3C fub/» tilifecundum
confiftentiam,eryfipelas hxc paftio vocatur caljdior multum phlegmonc 3C
flauior in vidcri,^ fi tctigc^ ris facile fHbdecurrit fanguiscX: rurfus
fuperfluit fubtjlis ccr te dC rubeus apparcns,non tamcn cft dolorofus ♦ fimilit
hic phlegmonifecundum vllam phlcgmonis fpeciem neq^.n, pulfatfoncm
necpcomprarlTibncm necj? tenfionem fif ircrr, fcd eft quandoetiam valdc
moderatc mokdat.dC maxime quando per folam cutem effunditur nihil laedens
fuppofita carnem,& quidem dcniq^ fit hoc tale vt plurimum,& hic c
ccrtiflfimas cryfipelas,certus quidem igit eryfipelas ipfius cutis folius
paffio cft hxc GaU Tcrtio dicit cj> apoftcma
compofitumexphIegmone6<^eryfipeIa nominatur nomic compofito ex nominibus
amborum,ita tamen cp in nomie compofitopra:feratur nomen apoftematis fuperantis
in co pofitione,vtfiph!egmo fuperet eryfipclam dicitur phleg>
»iioeryfipeIatodes,(S: fi eryfipela fuperet dfcftur eryfipela phlegtnonidcs.
Attcde q» ficut apoftemata fanguinea qnq^ mifccturcum
cholericis^ficcalidacumfrigidis dC fortiunc fimiUtcr nomina Juxta illud
Prin.Iib ♦ de notitia tumorum proEtcr naturaoi.Similis autem 8C in altjs
mixtionibus eft in tcrpratatio phlegmon fcirrhofus cS:fcirrhus phlegminofus 8C
phlegmo oedemonofus et phlegmaticus,ct cedcma phlcg minofum* Quarto dicit c^
cum congrcgatur 8c qn mate riaalicuiusdfdotumapoftematum digeftionc
imfpifllatur AVrCENN^. 8C fit cx hac fanles vocatur exitura quafi petcns cxltum
, ^^^^ fifueritincxterioribus corporis tunc debet incidi vt fanies effluat,i5ii
nifiincidaturfanies rodendoquxrit exitum.S^pe ^^^^ tamen conuertibiliter
exitura 8c apoftema pro eodem liabc tur, QjJinto dicit cum exitura vel apoftema
fit in car^ nibus laxis glandulofis vt in fubafcellis 8C retro aures 8C in
inguinibus «S^ cft ex generatione corrupto.i.ex niaccria ve^
nenofaficutlnpcftilcntqs vacaturtaunijcSiquarri tcrtiatra ,^
(n:atuprimocap.i4»vocaturalto;on,<S<: vulgariter dicitur ^^^^ bochium
aepidimiale* t: Etapofcecnataqiiidcmcahda habentprmci^ ^ pia(n in qao humor ad
extenora egredftur ^ apparet q? concamtas augetur . Deinde capaci^ tas cum eo
augctur & cxtcnditur . Poftea ftat groffitudo ad maiorem peruenitftatum in
q^^ eflredebet.Pofti'nci'pi'tmi'nui&: maturatLir eius pus,& dechnat
eius effc, aut ad refoluiionen* aut ad puns , collec^ionem , aut ad conuerten^
dum in dunticm. .1 In hac fecunda partc dicit infnla q^apoftcmata cafa hn^ ^^fi
: quatuortpa.f.principium,augmentatum,ftatum,&: decu^ nationem.Principium
cft tempus in quohumorcontentus u, inporofitatibusegrcditura partibus
interioribus memb^^ apoftemandi verfus cxtcriores impellendo eas , 8C appaf^^^
concauitas J.porofitas membri augeripcr tumorc.f. mentum eft totum tcmpus
apricipio apparitionis tumori* manifcfti,quocapacitas mcmbri apoftcmatis cx
huoiotf augctur 8C cxtcditur doncc pcrucncrit ad maximum ipfi^^^* Status cft
totum tempus quo pcrmanct in fua maximitat^* Declinatio cft tcmpus quo apoftcma
incipit minui 8C ma''' ratur corpus vcl pus eius id cft digerit matcria ipfius
5L^^! clinat vcl ad refoIutioncm,ita cj> difpergitur vel ad colle^''^ ncm
fanici uelad duritiem mafiuam.f.cum rcfoluuntur p^' tes fuae fubtiles 8C
tcrrcftrcs rcmancnt 8C indurantur» tendc q> aliter diftingui polTunt tpa
apoftematis pcncs di^ ftionem matcrix^Et cft principfum hoc modo totum if-^^
pus inquocalormembri apoftemati manet prxfocatu!'^ matcria fine hoc cj)
appareat aliqua digeftio in ca neq? cofj ptio contraria digcftioni .Et
augmentum cft totum teniP^ quo materia incipit digcri vcl mala corruptionc
corrupi ^ nccfuerit complctc digcfta vPcompIctc corrupta.Et ft^JJ' cft
tcmpusquomatcriaapoftematis cft complctc dig^L aut corrupta fine fenfibili
diminutione,& tuc dr matiJ^'*j^ declinatio e tepus quo materiailla minuitur
donec dcJi"^ ' Non cafida uero apoftemata funt aut de tcrfa mePica aut
phFatica aut aquofa aut uent^* * In hac particula tertie partis primo diuidit
princep^ calida apoftemata.fecundo exequitur de mclancholici^ Et eorum
quidcm»"] Tertio de phlegmaticis ibi L . vero.l (^artodcaquofis
ibiLAquofaautcm.l ^'j^a de vcntofis ibi^Et ventofa quidem.~lDu3c primae
pa^^^^^fj Ix funt prafens textus» In hac prima parte dicit ^ jjj, non calidorum
quaedam ffunt cx materia melancholi^^^'^ ^ cxphlcgmatica,aliaex aquofa alia ex
ventofa. Attef ^^^^ cxmateriaaliquamcFica fiuntapoftemata calida , fi^"
jj, criquorumatcriaecorrofiua&corrofioe opatio {^.^ ^^^o^ Veru cacri pnt
intcr no calida apata numerari,ga *'^5|^^ni* tuatcria fit caPa virtute, non tn
actu ficut materi? P" 3 & eryfipclg,qafubtile e refolutum 8c groifu
remafit «c ^^^^ in ficut calx ct cinis funt actu fridi ad tactu 8C potentia
Eteorum qm dem quaccxmateria funt ^^^^ cholfca tria funt genera durities &:
^"^^^^^'^ plurimafuntacutaS^: glandularum S^^^^o
quibusfuntfcroph«I»&:aodiJntergen«J^ F E N. ir, 8'anduramm
&inferaIiaduogenefa sCtdiffete «aeo q, genera glandularum (unt fuperata ab
eoin quo ftantficutglandul* pur*, autfuperfi, aei ems funt retentae tantum
ficut fcrophula:,fed llaal,afuntmixta&infufamfubftantia mem. T
?"°i'*"'-Et inter cancrum etiam 8c daru
tiemeftdifferentia.quoniamduritieseftapofte. maqu.etumfedatumdeftruens fenfum £
per. manens.„„embro ineodemftatucumquono habet radices mnexasmembro neqj
oportet ut t^^r.pfumdeftruaturfenfusnifi elongatum foe! me,ustempus 8C
mortificetur eius membrum £r n '^"'^^- '^^'3«*= di. wat quin differentia
inter cancrum , dc duru tiem ex,ftat peraccidentia infeparabilia &:
ftema^rP'''' Tubftantiale Apo^ ftemata uero dura melancholica plerumaue a
^:&TdZs^ =g,?L«i2^^^^ ftemata huius seneris '"{'""«-Secundu
tft canccr, Et apo brihabencautumX f^"'"'''"'"''""^"»'-^''
v^lijli' Teriiumeftgenuselanrinl """'""o ^^P'^"^
coniingentia. fcrophulac&nodi ^rjn
"'"'''*^'^"°'"'" ""m"» funt te.Iuxta
iUud Princioiis n,?/ S^""3ntur ex plilegma/ «ulofecundo.NodiSubr/'l?
''''^^^ <Jentcs humores phWma,t^^^^^ PWegmatics comprshen^
qmfun.fa.aificu^JcaSfi/u^nulf ''",''°^ » "'"''«'"^'^ &
proprie qui euenim in ci uaeLrU "''""' ■"''>^"'
'l'"^ Ph"l» videntur ex phleijma.e fi?-
'""-"""arum. Iiem fcro tmgunt hominibus habmibl
'"''"'^ ^' Plurimurcon"
humidas,&f^piusnafc;;,^l'^""='~lU&compTxio^^^^
funthumidsphlcgmatt^.&f"^^'''''^"^8l»"dulofis qu"
ammalia phlegmatica &Tn?/jP' """'""' qui fun.
g^^^cequodeftpoTalteluxlailTH^^^ «!atraaa.ufecundocapMorexTn
',^"i'^™"P'' ^ ;;"»d'fpofi.iadhabendSphula!-
^"""T ^*^"^^"' funt curta habcntes colU com ' J-^
^°lli & ca '3"''^"' g^-^^antur pCc "r,"'"^'"''''™'''-
^bafcelb.Etplurimum quidcm ac^^^^^^ & v,deturqu^,d„on„ominan " ,^,^^
;"^^^ carne molli. J"'» multoticnsaccidunt porcis propte J, , r
'"°P'"« Cu7"'/P0ftema melanchoK um ,f ''!^"'" ^« quod
P°"^ndum cft tcriium gcnus. • '^''°' 8*"» tan,'
"'Pi-imaorigomodorumfitexphUo '""""™
X'''""*tio„eT'' P^™'«io"e •"elanchfe'«^P''l'=
'*""'"«<'nsm^'"''''=''I"°'J^i"'P''^^'i°nepar.i^^^^
<^°alk8ato,vbrn'".^"'='"«^'«>''=«^f<'"uertitur.
Etid^"' 'f " '■nincntia'pM P°'^'!"3m '''■'it quod nodi funt adLk
'Z" '° ?"""' qu,n»r%'""'>''''-A' '« ^"'^
"" n eft" ui":'- «■cam.vcrum n<>8 " ''"^
obuiationcm ,«eU «dixiUius duri .^'«•nuscamphlcgmat ^r^fiT^^ Adfecandui H^?^^
^"i accidit vt deficcare^^ ^^^earummateriaeftlt^J^^<>PhuIisdicfimiIiterqu&
^,^;"nnduratur&i^^^^^^^^ "ot,t,a tumorum
pra^^er^''"^*'"^^^ illud Galen. lib' ' t""«£moncs
cxiftcntia adcna> D O I» 81 rum id eft carnium glandulofarum ,hi'sautcm
fcirrhatis» ideftinduratis nominatur fcrophula» Ad tertium dic cb fcrophulx SC
nodi polTunt fub fclirrhofi comprschendi, lu^ xta illud Principis quarti tertia
tradatu fecundo capitulo fc^ xto»Etfcrophula:ad vhimum funt glandulx
fclirrhoticx, ditf ert tamen fclirrhofis proprie dida ab illis ficut ftatim di
cetur. J^ecundo drcit quod glandular differunt a duritic 6C cancroperhocquod
velfeparats funt a membro inquo r^ntnonmnex^einequeinfiItrat3.,ficutgIandul3e
purg fi. ne adiabus.vel folum ret.naur in fuperffcieeius ficut fcro phular ,
fed cancer 5C dunties funt immerfi & profundati in fubftantia membri m quo
ftant , ita qu6d matcr.a glandu. larum eft coUeda in vnum,non diuifa per
poros;fed mato' riaccancri (5(:fcIirrhofisfunt perporosmembri difiemina/ tae,
Sed inftabitaliquis de fcrophulis per principem dicey teni quarti tertia
tradatu fecundocapitulofexto. «crophu^ lacIimilanturnodis.Scddifferuntab cis
inhoc quod non funt feparata: ficut nodi,immo funt fufpcnfac in carne & eft
cisiterum velamen ncruofum. Dicq,licet fcrophulac non lint feparatac a carne
ficut nodi,fed fufpcnfac in ca cum pan^ nicuIo,materia tamenharumnoncft carni
fmmerfa 3c pcr C.US porofitatcs diftributa. Attcndc quod inter glandu.
^'.^^"'^^/^^^ophulas eft differcntia, qul glan. dula proprie dida cft
fini,ilis glandi fatis mollis mobilis uni ca&feparata m emundorns
principalium membrorum gcnerar. fol.ta,fed fcrophul^ f;.pius plurificantur^ duX
res funt^ magjs adhacrent,&plus incollorcperiri conZ^^ uerunt fim.Ies ill.s
qua. fiunt in porcis. Tcrdo dicit qu6d fclirrholBfeuduritiesdiffertacancro in
quinque» Primo quia eft quicta.ideft dc materia quicfcentc,canccr vero mo
bilis.Secundoquiacftfedata.ideftpacificade manfueta Cu
nemalitiaaccidentium,canccrucroIaEdens feuus malorum accidentium. Tertio quia
fclirrhofis dcftruit fenfum parti^ culx m qua eftcompingendo&indurando
nerun fenfitiuu 5(:offufcandovel cxtinguendo fpiritum animalem fubtile
<&:clarum,cancer vero non deftruit fenfum nifi diuturnita^ tc temporis
membrum mortiffcet;, et ita fcnfum corrupat, Q.iartto quia fclirrhofis permanet
fub eodem ftatu in mem bro «n quo cft , cancer vero eft addens 3c paulatim ferpit
a:fe diffundit per fuas radices ad inftar pedum cancrorum quibus membro heret .
Quinto quia fclirrhofis cft fine dolore canccr verocum dolorcmagno. Attcndc
primo quodduplcxcftfchrrhofis. Qu^dam vcracSecertafdr infenfibihs ex pura
melancholia gcncrata, & ha.ccft in. fanabilis maximc fi fuper ipfam
nafcantur pili . Alia non certa nec pcnitus infenfibilis , fcdpauci fenfus ex
melan^ cholia phlcgmati mixta facfla , vcl cx phle^matc profl*^
vifcofoindurato&iftafanabiliseft , fed dtfficultcr iZ xta illud Galen» fccundo
dc febribus.d^ aDofti.m=.!:u. ad Glauconcm . capitulo. i , . Ccrtus quidem
fcirrhus t.,! mor cft praetcr naturam f nfcnfibilis fimul 8c durus O i vcro non
certus , non infcnfibilis quidcm omnifarb^ diffcnfibilis tamcn . idcft
dcbilitcr f^nfibiSl cft ot ^ Jgitur infenfibilis quidem fcirrhus infanabilis
cft . diiten.* {Mi8 vcro non infanabilis quidem non autcm facile fa. nabihs ,
fft cmm cx vifcofo , 3c groffo humore difficilc
foIubilitcMmpbftratofcirrhofatis . idcft induratis par. ticulis ♦ Hxc Galcn »
Attcndc fccundo , qu6d cancer ht cx melancholia adufta ♦ luxta illud Principis
quarti tertia tradatu fecundocapitulodccimo * Canccr cft apo/' ftema
mclancholicum dc mclancholia adufta a matcria cholerica , aut in qua cft
materia cholerfca cum qua eft combufta : non a pura feculenta» Attendc tertio
qu6cf licct canccr in omnipartcpraetercor gencrari poflfit ff tamcn faepius in
mamillis mulierumnonmcnftruara' tcmporcdcbito , 8c quando inc/pit cft capax
cur* H pcrfecflus non fanatur nifi radicitus incifionp ^.^. ' LtailludGalcn
fccundodcapoftet^X nemcap.tuIo,i7.Dc,nccps vtiquc critdc cancrofis tumc ribuf
diccrc ficntibus quidcm in omnibus particulis* UcobtS.i^auiCf u Sclirrho fis
du<' plcx. Glandu la differc a fcro-* phula. Scl/rrho fis dupU citcr»
Caccria materin P R I M I C A N, Caccris maximsaiitffniin mamillis mulierum
quxcunc^ ncqua$ cura du pargantureaq'J3EfecundumnaturapurgationeJn mamib plex,
lis autem vidibus multotiens certilTime omoydem.i. fifem GaP»
formamtumoriscaticriaali, quemadmodumenim in illo pedesalterutriq^
funtcorporis,ita& in hac paliione venac
diftenfaeeiusquipraeternaturamtunioris vniuerfam ffgu-^ ram fimilem
cancrooperatur.Hancquidem palfionem in^ cjpientem fanauimus multoties ♦ In
magnitudine verodi^ gna ratione eleuatam fine chirurgia nullus fanauit.hacc Ga,
Qiiarto dicit Princeps cj> non multum dillar»i.non eft lon ginqufi a
veritatc cjn fcUrrhofis a cacro differat per infepara bilia accidentia 3C non
per drias fubales, Attende cp fclir rhofis interdum quadocummedicinis calidis
indifcrete tra cflatur couertitur in cancrum 8C figniffcatur elTe propinqua ,
caticro pcr infiammationem pulfationem 3C appariiionem '
yenarumincircuitueiusJuxtailludPrincipisquartitertia» trac. 2, cap.de apate
duro.Et quandoqpcancerarur fephiros. Et propinquitas fephiros ad cancrum 3C
elongatio eius ab co cfl: fecundum muUifudinem inflammationis cius, & pau
cttatem 3C apparitionem pulfationis in eo ^occultaiionem eius 3C apparitionem
venai^ in circuitu eius, 3c non appari^ tionem eaf^i.De illa ergo fclirrhofi
quae propinqua efl: cacro vcrificaturct>nondiffcrtacancrodifFerencij
fuB.flibus. 8cd multumdifliansacancro vidcturdifferre abco dria fuBali fecudum
materiam.Nam cholera nigra adufca que materia cancridiffertfpca mePia naturali
,cumadufl:ioin ol rc fjc corruptio rei violenta.Et hci^ drta cancro dria
fuBali, qufa cft mala coplb frigida cum matcria collcda ad apa:fcd ca/
rercftmalacopFocalida.frigidumveroc5(:caFm funt fpcs
diucrfa:morbicopronaIi3,Scdali3cdri3efclir.hoas a cacro nnxfunt multoplurcs
fant accidentalcs,idcodicith!c Pnn ceps.Ncq?muItum diftatquin
driav&:c.Cancer ciiam dum incipit cft velut parua fclirrhofis magnitudinis
vnius fabae ct tunc cfifc cius 8C dria ipfius a fclirrhofi funt occultae.luxta
illud Princfpis quarti tertia trac. 2. cap.de cancro» Et quan/
doapparctcanccrambigiturcdecius iiiprimiscum appa-^ ret fecundum pPm ct in
primis cum apparet in principio eft Hcut bba parua durus rotundus fufci coloris
in quo eft caU> ditas quoedam. Quintodicitc^fclirrhofisqnc^incipit ex
feipfa.f.cum aliqua matcria mcPica non adufta imbibit ali^ quod mcmbrum
5«:facitipfum intumcfcere , 3C aliqn ncex alioapatcconucrfoadduritiemtSc:
fepius cx fanguincis , «S: qnq^exphlcgmaticis» Attcndecj)licetaliqn
fclirrhofis^ fe incipiatjfxpius tii Rt ab alrjs apatibus immoderate ihtri^ gidatis
3C ftypticatis feu nimis comprcflis. vn humidum cx primitur 3C groflum tcrreum
fcculcntum manct ct indurat, Tuxta illud GaP. 2 .dc apatibus ad Glauconc.cap. i
f - ^'jq" igitur mox a principio paulatim conftituitur 3c augctiir. Flif
rima vcro a medicinis conftituuntur ftypticantibus 3C intri gidantibus fortitcr
cryfipelata 3C phlegmones» Attcnde fccundoq>ficutcalida apata fiunt
fclirrhofes appcllationc ind^fcrcta infrig;daiium &ftypticanti«m ,
ficajSata frigJda qnq^ lapidificantur indifcreta applicatione rcfoluentium.la
xtaillud Gar.ibi.Siquidcm igitur quis fortitcr diaforantiarn fcirrhofim
paticntibus corpovibus affcrat pharmaca, mani^ fefta diminutionem oj^ans
fcirrho^tcporc brcui fpcrabit de totali curationc no vcre ignoras:qm huius mo
curationis rc If-iapaflfionisinfanabiljsfit.diaforata.n.huiusfubtiliori par te
humiditate reliqua exiccata lapidea perficitur. PWegmatfcoram ucro apoftematum
genus mduas diuiditur fpcdes.apoftemalaxum &CgU dulae moIIes.Et hx quidem
differunt , quoniam glandulaefumfeparatSBarinuoluta: in cooper^ tono,5(:
apoftemalaxumeftmixtum &: nonfe^ paratum.Apoftematuprxterea hyemfs pleracp
funt phlegmatica ita ut illorum quae funt calida
fantcaloresalbi\Etglandul^quideni dC fila dC AVICENN iE» his (imi*fi'a
aneruorumdifFerijtnodofitate, eotf nodofitas magis fit in fuo loco manfiua. Et
du$ tadusfentiturneruofus6£:cum figendo tagttu^ fpargitur,6(:reditadIocum
fuum,&:cum forti medicamine fpargiturabfcp compreftione non redit.Et
plurimum eius accidit propter laboretn &:deftruitur propterponderofitatem
ficut plij:' bum dC eius fimilia.Et tibi quidem fciendum elc q>
apoftemataphlegmatica diuerfificatur fecuft dum diuerfitatem
groffitieiphlegmatis dC moHi tiemipfius8(:cius(LibtiIitatem laxitatem ip"^^
&:duritiem,itaut quaridocp melancholicis fimilia,6^ quandocpuideatur
uentofa. Phlegm^ praeterea fubtile multotieas defcendit in reuma^ tifmis in
uacuitatem quae eft in uillis neruorutHj ita ut gueniat ad mufculos qui funt
fub epyg^^*" ti QC ad ea quae funt fub iftis, In hac particula quae cft de
apoftematibus phIegmatfC|* dicit primo princeps t^apa phlegmaticum diuidit
inap^' xum 5c:glandulasmolies.Iftudapa drarabicc ^itn\2L0Cpi
ceoedema.Iuxtaillud Ga.i.deapatibus ad glauconc.No»^^ mus igic osdcma indolorofum
3C laxa tumorc, autemcft ifteexphlegmaticafubftantiaftcrivcirpri vap''^
rofo,quaIis quidcm fecundurn mortua gnatur corpora<>(^ cundum pedcs
5c:cruramuItotiens in hydcricis.i. hydrop''' calibusdifponibus,
Attcndeq»hocaj5a diuidi pot inV^ rum et non vcrum qucmadmodum alia. Vcrum
gcneratif ex phlegmatc naturali puro.Non vei^ cx phlcgmatc noH ^ turali
vclalrjs humoribus imixto.Et itcrum diuidi potcft"' oedema quod cft
accidcs morbi ficut hydropifis vcl aft'^' tis vcl longarum febrium,^ oedcma
quodeft morbus P^' fe non fcquens alium.Et hanc diuifioncm cum curis tang'^
GaPfZ^dcapatibus.cap.i^^dicens.Etin illis quidem i^^' ptoma eft hoc tale cedema
difponis laxx nulla prxcipu^^ ratione indiges.ctenim fr icatione fola pcr
oxyrodini^i'°''5 rofai52cnaccto,5(:qiiq;peroIci7&faIin miflfo oxyrodi^'5'.
fterc fecerunt illud,5(: alia multa talia.pp aute phkg(T^^^^<
humorefupcrinfluentcm partiCLilae ia ficnte pafifionc al4
cidcm&fpongiaaquamadefac^a modiciraceti habent' ftcre facit paffionc* Sc3o
dicit q> glandulaz mollcs ^^^^^ apatc Iaxo,quia funt feparatae a mebro in
quo funt,ita <^f^ rum ma non eft imcrfa ncq? imbibita porofitatibus i^^K fcd
ficuc glans in vnil recollecfla Jteglandulx funt if^^,^^ in coopertorio vcluti
in burfa vcl facco , fcd apatis la''' jj^j cft imerfa mebro,ncc in facco
claudit, Et glandulatr ^^^-^ vtpPm fiunt in cmuntorrjs mcbroi^ principalifi vcl
p^^ mundificationis hora fanitati3,vcl per via crifis Hor^ natiois aegritudis,
vcl a matcrrjs dcriuatis ad ulccra v^» tacxtrcmuatu:quarupars in trafituipfius
p cmili^^o'*'?^^/ netur in illis:vt apparct in his qui ftjabiclonga 3C
^^''^'^jifi xant in pedibus aut in manibus^tales.n.in inguinib^^^ ^ ^,^/
fubafccllis folent hi^e glandulas, Tcrtio dicit q? ^l^^i^fgc»
nicntiainhycmepFimafunt phlcgmatica,fta q^ eft^P^^^^^ lida tunc contingcntia
funt albi coloris vndc vnr ^^^^^^leg^ tatcn 'ocl, S. ad phlegmatica.Ca iftius
eft tripIex.Prima cft , ^^i^Jfuf^^' ma multiplicat in hyemc.Iuxta illud
Principis.^^^p- • pft prime.doc. 2 .huius fcn. iEgritudinum vcro hyem^" f(H
mx funr phlcgmaticae,^ in ipfa phlcgma fit multiT' quod cft in eo qd* vomitu
expellir c phlcgma ,coIores H apatum in ca fccundum p^m ad albcdine
trahunt:^^^^ ^ abundat catarrhus.Sccunda ca eft,quia minor ffc 'Pj ^jffU*
rcfoPohumoij^inea maximegrofroi?2.Tertiaeft,q"^^ f^jf^
naturalistcmporchyemiseftin interioribus ^^''^1,1111'^ t\s, 3C in cxtcrioribus
debilis,quare expcllit g'"^"^" ((j{[i<f* tesab interioribus
ad cxteriora, Attcnde ^ " apoi .ftciiiaf^ 82 ta finr.^r^^^^ ^^.d^-Q^iarto
quia nodofitas fparfa 3c refof ft ^^"'^"'«Poft^^^ultuniauge,
f&P"^''^'" P"""-" ||u,J)ltjj.'
«udovocaturcuiusWi,«r ' ■ ''''^'^^' ^"'tittf'^^"' ■^"Ihi,
'''conoJierRiainteftcKrrP'.'''*''"''''^'''"^'''^ "n, ^^' tas
circa iuncSuras & 1 "='''^' '"°" "-- ^
"»do(?tatesneruorum d ff^ '""f- Attende fecundo q.
?"o.;feparamurv„^ttmrK''°'' '''^*' S'''"^"'-"^
^''"li.«.f.dextrorC& fo^V° T,° '''^'""' ^lifunt vndic^
fcpj^.f;''!'" °;'^^tn-^ «P;» .Et quandocB acc dh v?.^"h^
P"n.quarti tertia.tra. 1 , doA non fi< de
no^d."&'c^i^r°'^„=;"^ "eruus ^ (^milef no^ foluiagc prinJbi.
Ou nrn Hi ' '^^^"^ remouetur
?^"ryh,ntdlipfti„.....,.:."^,';;^"?" ^~t,ipfa^ ,3, 11 i' ll
l' i « 3 f J il i' ri •.-....«ciugrtincontrarioeius fl, . ^'""•«.'PUm
* ''.as «xtltas drfferentias.quirqujdrT-M^f^ent
^^^''^'■^'"'■'««'"•^"^Sw^ IrLt ''1 '''™'^"'"''^
"0''.qS mi'' ''''. ''°"-')''fd5 '^'•«PeS"'"™™'^-
Sextodici.'^^phe'i''f5«''' ner"^ '5"™tifmis ad vacuhates qu™ r
?"'o^e.i"C::'r/P«^''o''n"i"fc"Iis,ita^pSe^^^
'^''''^•EtiCd!l?''^*Py8'o«i,&='dIocaaIUfubift-''''"'' 5'^*cibino;f^'^8™»colle<fiumadapoftemafi^^^
'"•feclfidifla^P?*"d.c,turbochium & vull^e
•t>«ica.q,(3pe,','^P;efferitviasdid.urfquinaS^"I,8'''
f^eritcaufatrattce^El^PuImonis hoc phlegma W '^'
*''"itineocolleaurc^fivrq,pu,„o„Pmlefc:nl'^g ''J'tcraneodeaquo£Xu'P°'"''')^
al^i^^declarar,. a "'^«horum fimilia. ^'^■'v^inSSSt'*-^^^^^^^^^
•"«cuntJumeftranjex.i.her^
n;afeumptufaaquofa.Tertiumeftapacfaiieoeuet.ien3ex Apa ad . a" cTr^a t,^
'''"''*"'^'''''?^'='P"*'''^''j'S^^^^ t.a.
Circapr.mu.nattendeq,ficuttumorventrisinarcv plcx. teex.ftensd.c.poteftaFoftem^aquofum,fictumrvc,m
m.ympan..erepettusapoftemaven.ofum,& umo S
net^Rh^'"'^''''"'^"'^""^ Phlegma'.icum commu ne
ot..Ethostumores,„terapoftematanominatGaf lib de tumoribus pra:ter naturam.ca.
, s.dicens SecunA. deros vero.i hydropifesaceruaturmul .udoaZr^^^^ matertx ,„
afcy te,fpumofa vero i„ tympanite oh e,m"^? cx
vero,na„afarcha&!eucophIegm^an.^sno;r Or"' fecundnattendeq. quida
nomen ram.cis approorianV hernif aquoff.fed Princeps vocat ramicem oCm Tm.? - '
quaperf;.Turamfyphac5efcenditaIiquidv^™adeffic"m
A.t.n..ertn....trac...cap...Rupturafftper,foruS^^ cuh a fingularitate fua,et
cafum fiffur^e in eo quam pe„«^^^^^ corpus quod fu.. comprahenfum in eoante
fcilTuram aur propter d. latationem ftridlurae .-n meatu aut folutionem' Et
Sfeftt'''"''"'""*'''''"'^»'"""''''?^""'^""^"™^
n,t ad teftrcubs nom.natur ramex &hernla.Et m fine cari'
:u!i:'l::is^i;.^5;::qSt^^^^^^^^^^^ tudo facilis etfi fit magna C&'^"'""
''^''^'^lg" ^ neoacciditapa ex aquofitate S^rr vrj- '""''' *
aliomodointra.rux,ailludpSsY^^ c^"?' .o.Quoniam
qfiq,aggiegan,;rKa''"tf 1"" craneum & ex.ra craneum,,unc fi
fueri e«raZfi t'""'* ^ ' quodpropinquedicemus.E,fifuntin,r;r:e r&
1;;:: earum fupra panniculum durum jcger fentit sra^r^,^ |ep.Etfftineadifticilisclaufiooctli,iml'r„TX'
b.le.,.claud, non poteft,& humeaanf oculi valde & 1^^
mantur4lI,dueAftantaperti intuentes in vnum hcZ & m hu.ufmod. noeftingenium
curatiuum.f. Etqn Jar^'Jv & proprie infan.ibus =tgri,udo qu* eft congreoatiof,^"
capite:&qua„doq,acciditmaioribus.&hxcQuidem '^*? tudoefthumiditatesrete„t=.iux.acra„eu.S^»'
ter duos pann.culos extrinfecos^&accidunt inferiorT,';? lolococapitis
&fleru6& vig,lik
'"'""'"""^"'"'■«'o.n.l Etuetofaquidem
apoftemata fecundff duas ''r'fr-T/'P'":"-^''='"^'i«^hex,a,altera
eftmflat.o.[ntercachexfamuerofi^,nflatfoneS efid,fferent,aduobusmod,s. Vnus
eftefrS etaItcreftcomm.xtura.Etdccrarat,o,ft/useftq,* uentush,c,ncachex,a,n
membr,- fubftant/a eft adm,'xtus,led,nmtlationcert aggregatus SCCe^ paratus
8('non admfxtusmembro. Etcachexfa qu,'dem ,'nuen,tfenfus mollem , fed .nflatio
fen. fui reuft,'treliftent,'a multa aut pauca.
Inhacparteprimotangitduasfpeciesapoftematiswnv n- - tpfi.quarum
vnacachexiad.citur,al,erai„fla,io.SecS /^^^^ Cgna,duas d.fferen.ias inter has
fpecies.Prima eft in • 'f'"!"
xtura.Namincachexiaven,ofitas'^ftcomr4trnSir
ta.nfubftant,amembriinf;itrati,redininflatione v^ofim, eft .n e,vnde ,.a
feparata a membro non imix.a ei.fed !i^„ la ,n al.qua ipfius concauitate,ficut
in.tympanite ventofitas clautalati.atinterpanniculos ventris, &in cachexia
cibo mixia defluit ad poros membrorum. Seciida differentia eft in
elTentia.i.modo fubftantix durac vel moIlis.Na iii cache/ xia tumor rentitur
mollisad ,aaD,in infla,ione vero tumop refiftit ta^Jui cum duritie quadam ad
inftar tympani tenfl Attcdeprimoq,eachexiaeftcorruptiocomplexionis C h xime
hepatis prxcedens hydropifim,in qua hepar debilha' xia'quiJ tum partem ch.l.
couert.t in ventum,qu cum fo^.. • . S ■
Gensadmembrafacireaintumefcer^Iuxtadlud^ •"' u""* tn.
.4.traaa.4.ca.ter,io.QuadocorrumS dff.^fi?- T
patis&comunicatruperipfumdebiluas^^^cdd^^^^^^
*fpofitioamecede„shydropifimetnomir«:^«r™: lacob.s.itauic, u ij acos quid et
Euexia Satyria^' (18 quid* PRIMICAN, appioptlatui'
nominecorruptionisconiplexionis Jn prlmfS ttaq^ permutatur color corporis 3C
faciei ad albedinem & ci trinitatem,(&: apparet inflatio in palpebris
SC facie , 3c extre/ mitatibusmanuum&pedum^Sj^qnc^fpargitur in Corpus totum
ita vt fiat ficut maffaJiaec Princeps» Ec dicitur a ca^ ros quod cfl: malum 3C
exis quod eft habitus.,|Cuius contra/ rium cucxia dr,3C ait GaPJibello de
euexia. Attende fecil do GaP. i4,de ingenio fanitatis»ca,y.ventofa apata nomi
nat tumores quae Princcps vocat hic inflationes,&: ollendic
quodifFeruntaboedematisdicensJntumoribus 8C molli^ bus apatibus non erit
facienda eadem medicina, Nam mol lia funt cx phIcgmate:ideoqj fi digitus
apponatur fofla ibi ef ficietur*Caufa vcro tumorisventofitas eft inflatiua in
mem broquolibetadunata,quxaliquandofubcuce colligitur 8C aliquando fub
pelliculis olfa 3c lacertos 8c alia membra co^ opcrientibusJtem multotiens
coadunatur in ftomacho 3C intcftinis,acq;inter inteftina 5^: pelliculas
ventris.Sed tame dria tumorum 3C mollium apatum hxc eft.Nam fi apa tan gatur
cedet digito,veniofitas vero non cedit ei,qu3c percuf-' fa fonum reddit quafi
tympani» hxc GalV Attende teriio q, GaP.eode li,ca.tf*reponit fatyriafim fub
apoftemate uen tofo dicens.Prxterea quaedam paffiofit in vcretro: qua anti qui
priafpifmuoi vocauerunt exgiic tumoris cxiftens. Cau fa ventofitas cft in eius
ncruo, ficut poteris cognofcere per anatomiam, Attende quarto ventofiias apans
cn fit grolTaturbiilcntafarpiusfitcxhumoribusgroflis 3c dthjU calore Juxta
illud GaP.ibi. vcntofitatem tamcn dicimus he> ri cx humoribus groflls 3C
parum calidis.calor enim natura lis foriis exiftens humores illos digcret ct
diirolaet.fi auKMit dcfcaus SC humor grottus cc vifcofus,fumus gfoflus no dil
foluendus gencrabicur» Atcende quinco hcec cachcxia 3C ocdcmia conucniant in
mollicie tacftuSjOcdemia tn diulec uat foucam digiti imprimcntis;cachexia vero
non. Amplius bothor funt fecundum numcr il zpo ftematum.Earum enim aliae funt
fanguinae ficiit uarioI^,ah'x funtexcholerarubea pura ficutfe^ rxdiolen'cx&:defudationes,&:aIi'ae
funt exeis mixt^ ficut morbillus dC formica dC claui dC fca ^ bies dC uerrucae
dC horum fimiHa.Et plerucp funt aquofae ficut ampullf ,et qilcp uetofae ficu t
inflati u^. Tu auteminlibro quarto inuenies diftm^ cflionem quae tibi' i'n
dilpofitionibus fuflficiet apo ftcmatum &:bothor,dequaconuemens cfc utip fa
fit fi Deus uolucnt. In hac partc quarta qux cft dc paruls cmlnentrjs d<cit
pri mo q» totfunt numerogenera bothor.i.paruarum cminetia rum quot funt genera apatum
diftincftionc fumpta fccundu materias.Scd volcns id dcclarare princcps
inducendo per matcrias^&gnabothoromittitduo.f.genusboihor ex me>
lancholia pura,& gcnus bochor exphlegmate puro . 3C noc forte fuit,quia
puftulae cales rarofiunc,c5<: fi fianc parum I^c-' dunt 3C immutant
particulam in qua funt,propcerea cj) mc^ lanchotia 8C phlegma naturales funt
pauci mocus 3c haben> tium qualitatum. vcl fubaudias cx didis prius de
apoftema Bminen tibus. Secundodicitcj,funtquinc^gnaemineciarumpar tia^par Primumgenuscfteminenti^fanguineefi^tv^
uarCi gc. riol3e.Nam gcneratio uariolarum cft pptcr muk.tud/nc fan nus qui>
guint3corrupti,vtaitPrin.quarti primatrac.4-cap.7» tt e tuplex» P''U8
concingunt pucris cx reliquis fanguls menftrui quoale bantur in vtero
matcrno.Et intcrdum contingunt in proue^ (flis cx aliquo corrumpcntc fanguine
vt in epidimiis,ct cbul Sera {1^^ ^^ngnis ficutmuftum in vcgctibus. Sccundum
genus cft emincntig excholcra rubca pura,ficut fcrx cholcricx 8C
defudationcs.Et defcribitur ferac a principe quarti tcrtia tra» 1 ,cap. 1 1 ♦c^
cft puftula parua lata ficut vcficac ad aliquantu Um lendcns rubcdinem,pruritum
hclcs, 8c anguftiameue A V 1 C E N N ifi» nlcns fubito fecundil pFm.Sed v?
fibimec hic 8c ibi dfflonJ re,cum hic ipm numerct irttcr eminentias ex cholera
rubw pura,(X: ibi dicat.Et caufa cius eft vapor calidus cleuatus in corporc
fubito,aut a fanguie cholerico.aut a phlegmate ba tachio*i.faIfo.<5<:
fanguinca quidcm eft vehementioris ruD dinis 3C caliditatis 8c velocioris
apparitionis,<S: phlegoiat ca eft minor in omnibus illis.Dtc q> ibi
intctidit per vapor eleuatum a far>guinc cholerico fpumam fanguinis
5"^^?^, lera diciturJuxtaillud prin prima prfmi.do.^.cap.»»^" lera
naturalis eft fpuma fanguis,cuius color cft rubeus cia or rus.Iicet ergo prima
fpccies fere praedicfia fanguinea yoc^ ca < tur quo ad cam antccedctcm,ipfa
tamcn cholcrica cft f^cu p(.(; »^ dumcamconiuncftam.Defudationcsvcrofunc paruae
P jjjc- ftulse fac"tg quali de matcria fudoris.Iuxta illud Gaf.ap"° ^
tertia comcnto illius can. i&ftate vero quxdam horum « fudationes in
cxtcriori habitudinccorporis nafcuntur.i.P ux puftulse quafi dc fudoris matcria
fac%,quae ficut vuin racutemcxafperantcxtcriorcm,quarum caufa cft fudor
cholcricus.Princcps vero quarti feptima.trac.3«ca. ♦ dicit q> funt quafi fint
fudoris fcccs inobcdicntcs ^'^^^.^"'L dum:5<: qfic^ non
fiuntbothorapparentes,imoaccidita P ritas» Tertium gcnuseft eminentiaemixtg cx
eis.f» cxc lcricis5^fanguineis,velexeis.f.ex aliquibus q^^^^^. ^ plicium
eminentiarum iiumoralium , quafi intellexcrit calidis expreftisfrigiditas
rericitas, ctad omnes «^efcratn relatiuum eis ficut
morbillus:formica,cIaui,fcabie5, vej^^^ C3e : 3C his fimilia.f. porri , ct
cornua folita cuenn e Py^^ 6C digitis eorum ex ftridura fotularium 8C mora
'^^^^^^^^ ani. Inftabitquiscontracxcmpla.primocj>morbin^^ <
eftcminctiacompofica,fcdcholcrica fimplex pcr P''!"'^^^ fli''
quartiprima.tra.4.cap.7.diccntem» Scias q» morbi"^^ jijj cft variola
choIcrica.S;: no cft dria intcr ea ambo.f. niorP lum 8C variolam in plurimoreliquarum
difpofitionum > ftquia morbillus cftcholericus^&c^^ipfecft minoris
^"^, titatis:S: quafi ipfe non pcrtranfit cutem,& non eft ei a% ^ do
de qua curetur.Item formica fpecialiter miliaris n0|J. f eminentia compofita
exeminentrjs caIidis,immoeft P"^ matica.Iuxtaillud
GaP.lib.dctumoribugprxtcr t^^^^^j QL»oniam autem 8C ipfius acris.i»acuii
humoris aJi^J^^^-jjJ dem magis aliquis vcro minuscxiftit talTs,fciendunj/Lp^
acriori cfthiomenum hcrpctcm confiftcrc.ita crtim eu^ |^ nominauita rcliquoaliumtumorcmfieri
cum chccria formicam miliarcm quidam aliorum qui poft HipP^: J nomen
pofucrunt,quia chccri.i.milio fimilcs cminci^^ ^j^ ficit fecundum
cutl.phlegmaticum ?g/tur mihi vidct^ hoc reuma,alterum vcro certiffime
cholcricum.hpc^^ '^^/ ideo princeps quarti tertia:trac. i .cap.if.mifcere
'"^^^^jca» bith in catarticis formic? miliaris.Itcm eodem ^^^^^.\io\(
i.dicit.ChoIericum autem apoftcma fupplc, aut ij^tp? rafubtili
vsldequ^noncontincturineo cp fit ^^^^^^ftfl^' ^ illud quod apparct de cute,8C
cft acuta,5i: fit ex ea _ y ca.aut ambulatiua fola 8C eft fubtilior.aut
ambulat/ tofiua 8c eftmala.aut ex cholcra grolTiorcilla Iiditati9,&
continet magis tntus q^ prima in cutc,ci ^.^^ fi fit in ea phlegma:(5^ fit ex
ea formica miliaris ct ci ^^/ ris inflammationis 8C tardioris refoIutionis.(5(:
n ^ .^pfiH teria groffior 8C detcrior accidct formica corrofiua* ^^^^
ceps.Exquibus patetq^formica non cft eminentia ^^^.h^' fita ex cholerica 8C
fanguinca,immo vel fimplex v lera<&: plilegmatc.Item claui fepius
fiutcxmalitia nis 8C motibus inordinat[s fuper repletioncm-Jt^^^^j principis
quartitcrtia.cap.28.Ademcmilitcru«i>^^}geR"; nere cxiturarum ,8C
plurimum corum fit cx maht' ^,^^^o ms,8C cx moribus fuper rcpletioncm . fcd
mal«ti ^^o^ -c^^ nis 8C motus fupcf replctioncm facicntcs <J^^^'/^.2^ati5ji
''^^ aftomachoante tcmpus funt potlu^ caufa phl^g 9 > humorum
calidorum.Itemfcabies cft '"^'•^"'^^S^ni'^; J ''P\^ cus.Iuxtaillud
GaP.Iibrodetumoribus P^^^f^^ZfyW' ' 1 4.Sruautcm fcabics Icpra mclacholic?
PaT":^inat»t^ tis , qucd fi in vcni» dC carnc fiunt caticrf n ^^^^ in au
ae ire 10 la ar IIJ no Itetn vef mc? cx melacholia generatur Juxta Jllud
prlncJpis quam fepmija,tfac.3.cap.de verrurts.Ca efficiens eas pri. maeft
expulfio narura. 3C materialis eft humor groftus me> Lrh
^^^"«""'"dicq^Iicetmorbillus fitemine
nacholcncacomparationead variolam,notamen ftmpFr, cST i '^''a Adfecundumd.ccj,
materia formi. cxjaltcmmil,ar.seft compofita ex cholera piilegmatt 3d
Nfjy^''^"u^''^^ tertia.trac.primo ca6»tf.dicc9. du b ? /^*^''"''^^S'P"^
ambu ^ud pnncipis cap,4.d.d, tradatus.Et fentitur in omni for m
cafic,cpunduraformicx,&adfummum omne apain cute
ambulatiuumquodlatitudmemnon haber eft formi. ca,verum aha eft miharis 3c alia
eft corrofiua. Ad tertifi OK q, motus inordinati cum malitia digeftionis mouent
hu mores cahdos ad cutem vndefiuntdaui.Et dicuntur claui vtau lanucfis m
fynonymis apata non magna de materia • fanguinca, vel pro parte cholerica quoe
et furunculi danr, vocantur,et arabice dicuntur AdememiK Ad^n . " ui dic
cp Ga.ibi logt de fcabie foeda auafi mn 1 cituraIbarasnierai>df.aK^:^.^^^^
Albi i %a f nigra.Sed fcabies comunis <{t ev ^ i:
xtailludprincipisquar,irep.ima"rL,ca.M 8enera.u, fcabies aut eft maceria
ht^ftt' vcrrurari,mnrr«<,K„ 1 I ^ ^ Iicetca coniunda «uratu^^^^^^^^^^^^^
uisfineputrefadioneadS quarti feptima trac. ^ caB^^. P? ^ '^* ^"^ta illud
prmcipis gmatcficcovaidcqfimSlrJnl^ '^"'^^^^
<Jitipfifanguir,ipp^ereTi^'^^^^^^ ^^.^pnuftionSm^pT^^^^^^^^^ ^
multiplicatur, ficcitatem 8c frigus sSi J3Drf. . • conucrtaturad "-efte„,inentL:teS^
^"^""^^^ Pe fiunt i„ pedibus Peditum 1SL ^^'"f aqu^,quales
fp ahcurus leuis caufticr 6^ cata idum o ''^ ^PP^^^^tione emmentix
vetofacficutparusinfl^M. ^"'"^""^ genus eft
J^'0d,citcj,.4.can,huius i^u nTe u^^^ -re h"«us fen continens fuffidenterd^Tn2
'^*'^^'^'^" ^^«i^ thor,puta eorum fpecie^^" fi^^^^^^^^^ ^ bo.
^.dpcrfeaionema^^r^dthfrvt^^^^^^^^^^^ ''^nnequofadumeftnfhiT. S
veribonic^^eontnisfcientii^^aTt^/^"*^^^^^^ Prima tudinibusnumerantun Vacda
res funtqu^extra a-gnW/.,^ cxnt&cSeis numerant Et r^c
Mntqu^fndecorationS^^^ *!lefcr.ibite;^''^°.f^n^^^ materia capitul; ia- S[u«tur
dc primn o '''"^^" quatuor gcnera. Sec.,» i ^^"^
f^oibiL^W^J^S^^^^^^^ ^^imcnta ffgur^n ' ^l^^ratioOquarto de quarto ibl
dicitprimo q, funt .1/" '^ac prima partc qux eft pfitr. K ;L"^i"">quiaInlLd^„^!^^^^^
Hco ^"««^ranf trlinter^"^^^^^^^^ «licuiu, v ,tj?:« l>is
''"J,hntibus$:,g,^f^^^^^ ^'^a* Sccundodicitq^iftj^^^^^^os^a^abcis qu^ri^^
^"taercg intram indecoratione O O h 83 J,auferunt aliquld decoris 6c
pulchritudis humanae»& io fen fcptima quarti docens haro curas intitulatur
Fen de decora tionc. Tertiodicitq,iftaijrrefjiquatuorfunt gna, Primij confiftit
in pilis.Secundum in colore <&difpone cutis» Ter> tium in
odore»Quartum in figura poft colorc* Et dicit poft
coIorcm,quiacoloreftpriorffgura,eo q,fequitur imediate copfonem 3C figurg
coponem.CopIexio vero natura prior eft copone, vcl quia color eft primo ^pric
membrorij fim^ plicium,figura vcro membrorum organicorum qux funt
.<impIicibuspoftcriora:veIquiafiguranon Igdens fenfibifr oponemnonitadtfplicethabentibuseam
ficut fcedus co^ Ior,quia non adeo minuit dccorem vel quia color fcedus eft
lcuioris curae» Sed cur practermitlit genus faporu, vt ama ritudincm linguae
vel falfedinem vel difplicibilem dulcedi^ ticm tolletem defiderium 3c
voluptuationem in cibis 3c po tibus qualis facpe occurrit in difpofitis ad
hypofarcham, hi praetermittit gcnus fonoru.quxdam»ftertunt, aliae peditanc
inuoluntarie dormicndo 3c qnc^ vigilando , altjs venter ru** gic,alijs
gutturfortat vt inoregmone»Item praetermittit ge^ nus excuntium quod pro turpi
muliercs hfic, vt facpe fpuere frequentcrmungcrcJtem praetermiitit gcnus
abundantiae pediculorum 3c lendinum quod deturpat hntes» Dic fi via q. hic
prmcipalia cnumerat frequentius contingcntia de qui bus fepjns confuluntur
medici volens per hxc alia intcIIigrV vclfigillatimrcfpondeadfingula. Adprimum
dicq,geJ nus faporum non mgreditur materiam indecorationis/ Ad iecundum dic q,
dc fonis indccentibus raro recurrit adme> dicos:«&: vtpPm funt ^ccmi^
morborum vel neutralitatum nonegentiacurapropria,fedcuratur curaillorum quorum
funtaccidentia. Ad tertium &quartum dic fimiliter» Aegritudmu quide pilorii
genusconfiftit in alopcda & detruncatione & paucitate,a: ut finr curti
& ut findatur,&: ut fint fubtites 8C groki.SC muItacnTpitudine,a:
multalenitatc & canitfc &:coloris alteration e quocuncp modo fuent. '
In hac partefecunda enumerat Princeps vndecim difpo fitioncs,quas vocat
aegritudines pilorum:quia communiter f ntcr acgritudines numcrantur. Prima eft:
alopecia. Et eft foeda dcpilatio per partes capitis notabilcs cum vlceribus
fimilisdcpilationiquaefftin vulpibus.cX: dicitur ab alopix quodcft; vuIpes.Scd
tyria feu ophyafiseft fceda depilatio per partcs line ylceribus cil
fquamofitate cutis fifi fquamis ferpcntum.Et dicitur ab ophys quod eft ferpens
Et har paf/ fiones gcncratur ex phlegmate vel ex cholera rubca vel mc lancholia
adufta corrodenteradiccs capillorum. luxta illud Alexan» graeci famofilTimi
primo pradicae fuae cap. i . Co tingit haec duplex pafifio cadentibus capillis
vt aliquado de/ fccflu quodam cadant,& nudando partcm capitis dcturpet 3C
vocatur ophyafis quae velut fcrpentinis fquamis fuperff* ciem
cutismetiatur.i.apparerefaciat.Alia vcro vulneribua horribilibus plerunq,
vifibus occurrit,cu<us fceditas vulnc/ ribus vuIpiniscxhibctfimihtudincm,quamaIopcciam
vo cant.Fitautemhaccduplex paflfiocx phlegmatc calcfkcflo 8C multum immutatoin
falfedinis qualitatc.fft veroex cho/ Icribus rubciSjfft etiam ex cholcribus
nigris.hscc illc, Ac^ tendeqjquidam vocaruntalopeciam fpeciem leprx gcni> tam
cx fanguinc adufto,^^^: tyriam Icpram genitam cx phlc/' gmatc aduftofortc,ideo
q, in iftis lepris dicflae depilationcs foeda: contingerefolenc. Secunda eft
dctruncatio , vel vt alrjlibri habentdcftrucfiio. Et dctruncant pilos vermiculi
quidam fimiles lcndibus di<fti fyrones a mulierfbus, vcl Ia> tinc
parapharagarami.Rodunt enim piIo8,quando(i in me
dio,quandoq^inffnc,&quandoquepropc principium ext> tu3 corum, vndeffunt
inaequales, 3c ob fd turpes atina rcnt, Et fi dcftrucfiio loco dctruncationis
inucniatur imcT !ige cafum capiltorum vniformem finc fceditatccutis aua. lis
contingit attrebati n«P"duobusfratribusquiperdide. runt vniuerUlitcromacs
pno8capctis6<:barbi. Tertia fecobi»&,uauic, U iq Afopc^ cia gd, 3C tyria
vFophy afis» Alexa, Detrun catio vP dcftru'' (fiio gdl fyro gd vcl para pharag*
ramus.. Imbcr> bitas. Atifto» Aialia leuilTi- mipili fut timi dinifna, q[
vcro econtra audaciP fima* P R I M r C A N, efi: paucttas pilorum velut
imbcrbitas que vifos dcturpat 5^credifacitq>finceunuchi.Cuiuscaufaefl:,vel
raritas nu mia cutis non fatis retinens fumos qui funt materia pilorum donec
conuertantur in fuBam pili,vel nimia fpilTitudo cutfs non finensfatis
tranfircpilorum materiam , vcldiminutio calorfs (umoB generantis qui funt
materia pilorum,veI cau^ fa deftruens partim matcriam pilorum,vt plithifis,
maraf/* musjlepra. Quseret hicaliquis quare non cnumerat fuper/ abundantiam
pilorum cum fceda fit in mulieribus in qbus ex retentionefupcrfluamenftruiet
fpermatis quandoq;bar ba contingit vckit viris.Et iftud vidimur.in quibufdam vi
duis continentibus.Et princeps teftatur tertij.i i. trac,3.ca* 1 (;,diccns.Et
qnq; accidit in complexione fua cum rctinen' turmenftruaqneft fortis
creationis,cuius virtus eft potes ad exercendam fuperfluitatem retentam , ut
alTimilctur vi> ris,& multiplicctur pili eius aut nafcatur ci quafi
barba. Itc fuperabundantia pilotum fignificatin pueiis melaclioliam futuram 8C
in fenibus pmcm Juxta illudprincipis primi fe
cundadoc.3.ca.3.PitI'pr?tereainpueromu!tifignant cpip fius compPocum crefcet ad
mePiam conuerterur, &in fenc ficrnificant q>in prcsfenti eft-
mericus.Dic q> fupcrabundan> tiapilorumfubintelligfturincotrarioeius.
Qiiartaeftcur tiiaspilorum.cuHis contrarium^decoreiir maxime iniu'' uenculis
laborare foIitis,ut fui capilli ^^tendantur vfcp ad rc ncs.Ethuius caufa
cft,vel pcnuria marerisE pilorum, uel fic citas nimia non finens cos extendi,
Q-tinta eft filTura pi^ lorum.f.diuifio eorum fecundum Iongitudincm,ita q» idem
pilusbifurcatur auttrifurcatur.Etcaufaipfius eft fuperflua ficcitas.Iuxta illud
principisquartifeptima tra.i. ca.de fciP fione capillorum.Caufa cius cft
ficcitas 5^cibus ficcus,ct^ hibent ipfam olea lenia acqualia Sc mucilagines,
Sexta cft fubtilitas.i.mm(a gracilitas pilorum quaj turpis eft m vuis
fignificans paudtatcm naturalis calorfs &fumorum ,qui funt matcria pilorunt
, 8C pufillanimitatcm foemineam . Scpiimacftgroftities nimiafaminis indccens 8C
viragi> nes indicans.Cuius ca eft multa fumofitas» Iiixta illud prin cipls
primi fecunda.doc. 3. ca. 5. Multitudopilorum calidi^ latem fignat 3c
grolTities multam fiimofitatcm,<deoqj in iu ucnibus eft amplius q^ in pueris
qm pueroi^ materiae vapo tofgfuntcS: non funt fumof?» Ocflaua eftcrifpitudo
nimia. Cuius caufa cft exccdcns caliditas cum ficcitate,vel tujtuo^ fitas
pororum vnde pili exeuntjuxta illud prin.cap.nncal^ legato.Crifpitudo (igiiat
caliditatem 8c ficcitatcm, 8C tn cu foraminum 8C poroiji innuit tortuofitatcm,-
Nona eft multa lenitas.i.mollities feuplaniticsoppofita crifpitudini SCdu^
fitiei»Et hxc eft indccens viris fignans timiditatem 8C pu^
fillantmitatem,ficutduritiespiIoi?!fignatfortitudine 3C au/ datiam.Iuxtaillud
Ari.libello fuode phyfonomia.PHiautc moUcs quidem timidum,duri autem fortcm
fignant, Hoc autem fignum fumptum eft ex oibus aialibus aimidiflim" igitur
eft ccruus lepus ouis 8C pilum moIIilTimum hiit.fortir fimum autem Ico
aper,<&: pilum duriftlmum naturalitcrha bent^Eft autem 8c in auibus
hocidcm viderc Dccima clt canitics an tp? turpis habita 6<:odiofa fcreoibus
viris ci mu licribus,quia figfiat aducntaite fcnec5lutem quae minuit vi'' res
delecftationcs hebctat,affertfgritudines,morti ^pinqua cft» Vndecima cft
altcratio coloris capilloi^ quocuq? mo fucrit ad turpitud{ne,ficut ca flaui
capilli ^n pueritia SC infan tia rufFefcunt in iuuentute.RufFus.n.color a
multis diffema/ turvelutfignumpcrfidix5(: fellei animi, Etnocumcntumcoloris
qaatuor contmetur Rcneribus. Vnum cft ^cnus mutationis cius malitiam
complcxtonis cum matcna (lcut ic^crt t{a,aut(inematcn'ancutg(pfcitasquac fit
mco^ lorcproptcr cotnplcxioiicm ualde frigidam , cC citrinitas quac acddit
proptcr complcxione ual^ decahdam.Etgenus mutationis cius^pter cau^ fas
mamfcftas,quemadmodum fol dC frigus & A V I C E N N iE,
ucntusmutantcolorem» Et genus expahfion/s corporum colores habentium extraneos
faper cutcm,quae colorcm defert ficut morphca nigra, aut quae ibi nafcuntur
ficut lentigines dC macaj; laf.Et genus ueftigiorum qua? proueniunt exco
fohdationefolbniscotmuitatisquafacciditficuc uariolarum ueftigia dC ulcerum
foramina» In hac parte tertia dicit primo cp nocumentum coloris.i» res qU3c
communitcr numeratur inter xgritudines ex^partc coloris Sc non eft acgritudo
eft quatuor generum. Seccido ul cit cp primum genus eft color foedus
introducfius ex malftj* complexionis cum materia vel fine materia. Cum materia
vt icfteritia qux cft foedus color citrinus aut niger ex chole^ laaut
mcFia^ueniens.Iuxta illud Prin^ terti^.r f.traO^ca' j jJcf^eritia eft alteratio
coloris corporis foeda , ad citrinitat^ tendensautnigredinem proptercurfum
humoris citrini nigri ad cutem,5cqux fequunturipfam fine putrefacflionc, qua:
fi eiaiTociaretur faceretaccidere tertianam incitrina^^ quartanam ih nigra.Et
caufa citrina: fecundum pfm cnC^ partehepatisd:expartefcllis. Etcaufa
nigraeeftex fpl<^jl^ 6<:quandoqtjaccidit vt
fitexpartcc&quandoq^acciditutu caufa citring 3C nigra: fimul ipfa copPo
communis corpori' Sine materfavt gipfeitas.i.color fimilis gipfo proucniens
vehementi ifrigiditatc,t5^ talis color apparere folet in natiir^ liter pallidis
exanguibus deftitutis colorc naturali in^^^j^^ tibus ad mortem,5(^ citrinitas
qux accidit propter conip^^ xtonem calidiflfimam vt in cholcricls , ctiam dum
fani »^'1 color naturalis tendit ad citrinftatcm, Tertiodicit c^'^'^ dum genus
innaturalis coloris cft color focdus prouenicn^ caufis
manifeftis.i.primitiuisextrifecis fenfui dctccflis,fi^f funtcalor folis
vehemcns dcclinare faciens colorem ad nigredinem^&frigus aeris intcnfum,
quod tollit fplci^? rcm cutis 8c viuacitatem co!oris,5c: quafi mortificandb ^
pellendo fanguinem interius cutem liuefcerc facit Sc plf bei coloris,(5^ vcntus
quandocpfuofrigorcfntenfo fimi^'^^' operatyr.LicctdicatHippo.aphonfmoi^tertia
conftif"^ tioncs borcalcs corpora conftituunt benccolorata. id.n^f^
telligendum eftde non multum impctuofis ♦nam inip^ tuof^ ex eis infpiffando
cutcm 3C ingroftando cholcram , vapores eius qnc^ ic^eritiam inducuntJuxta
illud P'"*'^'/!,, ttj.i j.trac. i.cap.3.Cinc5|?iIIudquodgeneraturex chol^
7 f.non refoIuitur,aut ^ptcr fpififitudine cutis,aut proptcr g fitiem materiac.Et
(ppter has duas cas fit icfleritia cum ^ mouetur vcnti feptctrionales 3C in
arftatc frigida,^ cut^ 1^^ f tinetur fudor confuetus. C^iarto dicit cj>
tcrtium gcnf^ 'jj^ p naturaliscoloriseftcolor ftxdus proucniens a corpor^^^j (
quo extranei corporis fparfo fub cute deferentc colore^^^^ (j nato fuper
cutem.Sparf j quidem vt morphea qua: danigredo cuiis exmelancholia nafcens fub
cute '^''P.^pti/ Nato verb ficut lentigines &macul3E»Et intelligc p^^ gines
quaWam tabeculas cutis fimileslentibus dccUiJ^' j|/ rubedinem:genitas ex
fanguine prgfocato fub cute.Iti'' ludV^rin.quarti
feptima.trac.i.cap.^J.LentiginescSi^^^ll^^fj/ mortuus fiunt propter fanguinem a
quo apertum ^j^j ficium vene vt euomeret repletionem , autfcififum oriffcium
propter percuflfionem aut aliud, 8c pra:^^^! SC fub fuperiori parte cutis in
loco in quo apparet ^°^^tLti$(f figuraeius,&illequicftadrubedrnem decliuis
cfi: » ^jr j 8C qui de eo dccliuitur,ideft fpa rgitur in planum noo" ^
pannus.Et per maculas intclligc ruffedines rufhr\J^' .^^^ ^ ftabit aliquis
primo,quia hoc genus tcrtium vic^f Of lipl'^ 5oar cum primo.fitenim propter
malam complexioncn» teria vt primum.Item vbi fcribitur in littera hac
^'^^^gqii^ tcm,fcribidebctfubcutc,quia corpus tingcns<n v^^ morphea fub cutc
cft fparfum. Ad primum ^'^^jg^ dii^ quo communicant primum 8C tcrtium g^^^^^^^
f^flC^^^ ferut in aliquo 8C maximc in hoc primum ^^^^^^^^^ (tii^ tcria ficri
poteft,fcd tcrtiu no Jtc tcrtium fien folidationem f
f'*f^vlcerumdereII<flapoft eorutuco cotorc:.^t^f-^J^^^^^^ - — « •"vvtiuiia*.
macesfuperfluaautgroaities fuperflua e„omembr:tSrco~a"^^^^^^^^^^^^
rationcs nutridoms ^ dioomo ; ^ «enhbiliter ope>
fi&n,.r,fmoj°::„i^rcjr=«--ph^i i t , r-guc «w cxunccionem caloris
naf...-.,!- o ' uupuiicns "'Wd. Atteude fccundo Jhic prL"';!*™""'"'/"'''""^^'"-
tia „umerabatur i„ princiDio ptorum veltranslatoris ve n^Pn '"cri. ^>t.
tau.tnotam,quam;mmi '-'^""'^^P^'""'^»"' fepu' fumus
quoq,per ifta fatorem ^f' !°'"'^ P™^""" GaF.Fof.
''umquoq,&ri,i„i,i^^''',~i"mcompr^he„dere,na. bosmmatorum.
Itemmfcir'" '"''"''^"'""*""^
velacetorusveUbominaStettTr''''''"^"'^'f'™°rus quatti fepfma .
,ra<3a. tert io AX. A Pf^s- Et Prin
.mscorp„ti,arceUarum&Txrj;;[„'^=>'curasfce.orum;o:
^ap«uIua,.va.DehoWs.g,-t„d.n«, .^«ramdecIInaSnfs ^'^'^^'"^'«''o
•'lasfunt.dehor.sfuntfan.tatfe^* ""^ ^^S?^q?p"sss-.
"i=.pa„e;u^^"'''^'"quandoc^atre„du„,ur.ff'r'™'^' "Mt,
Pn,tempusa""hab5ntquatuortempora.f.,emDu? P.'""'
"i^-Etdicitn';,^,"»^ "'',;cn.pus «^'tus, & tempu^^^^
^''"5''
"'un,tercare„,v"e''g''"m»,quian,ortalesf8Ht^r'"'^ *cuq,
tcpora q * *prie di<f(a declinatione. T fanitatis vel neutrali,"
'"ftaqua,uorfu„tde ,cn * •''".fit,ranfitus';:i^fuppleq^iaafa„i.atetr
Attendc<j,empota "««tfalitatis conuaIefo„.-
^-aranum.Iu..^.;,:,t:?^in^^^ - - .^Hora quj. f n-r-^'. vin.id ucciinatio„e.
Scn.» j fanitatis vel ^eutfa^"'.'»"-» '"ftaqua,uorfu„,de ,ft,!^
j^''° "'"'fi'«tanfitus';'erSfuppIeq^iaafa„i.atet^^^^^^^^^^^
.'^•«"'lctj.tem^ta '^^^*" "cutralitatis conua&*'
^-aranum.Iu..^.;,:,t:?^inum »ta iK '.'T ""Sttmdh tfpofibus totius
mo,b ^^'^''■"•"^^""mSrr'^^^ •*«XlI''"°''^'""''"^-Te«if''"'"""^^^
""n<Jebentquistgrotgntf»I usr..Ant.cipaiit,bus.n.mori eis
velfecirdilarccnrum vclfe cundum .ta.u.n palam,qm non pertran/i, vniuerfrtemi»
ahums=cgr,tudo. Qu=cri,ur hic vtrum ois ^grhudo f^
lubr.squa.uorhabeattempora.Vidctcf„o„,p,7modeft„ gume,skbr.bus Nam quadam
carunT con, „uc decre dc drda cpacmaft.ca,& ficfolam habctdcdinar„cm afe
perma«t.„codcmftatudi<3aomo,e.,a,&fic?o|^^^^^^^^^
lbtum.al.aalhducc,cfcitdiaaacmaftica.rux.a°I™Pri.r quar.. pr,ma
trac...cap.4:.E, ci..s.f.febris?a "gleifo"; ces funt trcs,quarum
faluior eft epacmafticu^ in.i^ - difficultatc&non cclTat diminui.quS^efo
utin T ior$putrcfadiio.Dci„deeftomol„S«n^^'^'^'"'
fcp,emdicbus.Et„cquiorearumeftacmaf?Ss Ju™^'^^ rcfoIut.o ,„ ea eft mi„or $
putrefa<flio.rtcm apoftema S fumexccrm rad.c.tus a principio fui cum raforio
^^^0^,^ cuIa.ficu,,cmporeepidimialiquidammagna„imifecerunt «trah. bohca fua cum
incifionc a principio dum uirtus c«
fort.s&bcncfuccc(ri,eis.E,incifio„e,aLuraridcS I cr, raa„,feft. ,n
pr.ncipio fi fucrinf inloco tali q, poffin, d.c.tus cucll,.r„ ph lebotomia
vfq.fyncopimfe<3a infebX ru„tur.Cum.„.phIcbo,om;musvZi^^^^^ racutis fcbribus
rcftigcrat~t „ ^r^tu ''''''^ P? plutimis ve„t.cs foluu„tur,fij<^ ™ patiumur
iJ' 'T^' fcac fana.,tur.r„ dolorc igr ur mSETa ' ^u"' defecuo,,c ell
pcrfc<rtior.r,cm « chota quxr^^^^^ pu,rcfftpoteftfebnster,ia„a8e„crari,
&Tnp;rm^ac :ff^ cum vom,tu p<,tcft h,c tota cholcra cqci ita v. fcbris
„6 " dcat.5: fic no„ habebit quan,or tcmpora. Oppofitum hu .us dcierratnat
Gaf.lib.de tcmporibus totius mo,bi.cl67 d<ce„s.Et om„i„o nullam eft inuenire
earum qua foluStur* pall,onum:qus „o„ pcrtranfeatquatuortempofa. Uir nr!
nio<i,ors argritudo falubrismaterialisqucc opcratione tura
termman.ur.f.ma.urationc materigipfius &cxpulfil ncpoft
Hiaturat,oncmhabetquatuor,em^^ra. Hancco^ clufioncm .mcdcbat Gaf.in vcrbis
ipfius allega.is poft Z p.jfitum.Poft<j,en.m dixitci,„ullam cftinucnirc
ear.-,qu^ foluu„turpaff,onumqu=cnonpcr,ranfca,qua,uortcml«
,I,cofubd,t.Acc,.atancc;texaliocftcogni,iocorumXx d,gcft,on,s
&.nd,8eftionrs fignis qui fupc.flui,a,« ^gno fcuntur Dcmdcdeclaratilludin
cgcftio^^^bus vrinis fpuS" l,pp..ud.n.bus reuma.,bus & mucis.qui quado
excunt fub* ..lcs aquofi figna, princ,pium ..S: .Jfgcftione paulat"m1n.
rp.fl-at.fignat aug.ncn.um, & perfetfirdigcfti & infpXrf
fta,um,&.amd,m,nut,&patum8rauan,csdccIi„a,ionc Dic fecundo q, multjc
sgrirudines bcneffcio mcdicne fa.- nantur in p,i„c.p,ofui vcl inaugmcnto,
attcndcndo tcinno i-a morbi pcncs d.gcftionem materis.Iftud pbant ratinn^ ante
oppofitum ptima cxctpta. Dic tcrtioo, fere - . tudofalubris habct quatuor
tcmpora attcndendo ea pcnes acc,dcnt,afcufort,,ud,nemIxfionis:qu,-a omnis
^Htudo necc(&r,ohabetpr,nc,p,um&nofubi,oRt,fcdcum al au» fuccefi,o„ccum
proccdatacaufaf;„ita.&,u hac faccZ' nefurc,p.tal.qu.d dc „a.ura
augmentihabet ctiam .cmpu^ forntud.ms max,me quam
habi,uracft,c,eftfta.us,&fifit ia,ua nece,iar,o habet tcmpus declinationis
. Ad mam rationem anteoppofitum dic quod principium no^ luft negarc febribus
fanguineis tempora quaruor; fed no^ tare voluit quod altcra carum.fcilicct
omotena habettem^» pus ftatus longius Sc acmaftica tempus augmenti, 3c epac^
maftica tcmpus dcclinationis, Cunqp dicimus horam pnncipfj 8c horam au gmcnti
nonuolumusmtdligi duo extrema in quibusacgritudmisno manifeftetur difpofitio
fcd q,unuquodc]j corum habet tempus pccpt0 fcnfu,quodpropriumhabetiudi'cium;
Iacob.8»i,auic. lj jj^- 84. iEgiitu dis prin cipium triplex» GaP. Prfcipm gd
etau gmcntu ct ftatus &:decli> natio* P R I M I C A Tn hac partc fccunda
dicit pcr horas principrj 3d aug/ menti aegritudinis non inteUiguntur tempora
in quibus non rhanifeftatur difpofuio aegritudinis : ficut quidam arbitrati
funt dicences principium acgritudinis tempus in quo occub
teincipicUnitiiimprimumrecelTusafanitate non manife^ ftumfenfui,d<:augmentumtempusinquo
latenter augetur donecmanireftefenfuiappareat:&:ftatum totum tempus qao
acgritudo manifeftefenfui apparet,c5c: declinationem to tum tempus quo
aegritudo difparere incipit donec fanitas af fit.Sed vnijquodc^ipforum»Ciam principium
^ augmcn^ tum habet tempus fuum perceptum fenfu,quod habct iudi> cium fibi
proprium.i.figna ^pria quibus cognotcitur fum> pta ab cxcuntibuSjVt vrinis
fecibus fputis mucis 3C^ fimih^ bu8, Attcnde primo q> principiurt
acgritudinis tripFr di> citur,Primo quidcm de primo inftati quafi
indiuifibih, quo aecrriludoincipit^Secundodetoto tcmporc trium prfmorii di^rum
agritudinis vel primx periodi.Tcrtio dc toto tf pov requomatcria ggritud|ii8
cft indigefta» luxta lUud Gaf, primodccrifi.ca. itf.ETnos quidem iam diximus q,
princ! pium dicitur fecundum tres modos^Qiiorum vnus eft pun
aumprimuminquoincipitacgritudocuinon cft latitudo, Et modus fecundus cft iiora
quae peruenit in diem tertui 5«: cft intcntio qug vifa eft thefilo quafi
viderit eam in fomnis,. 8C modus tertius eft hora quae cft pars aegritudfnis
totius cu ius cofumationem terminat fignum digcftionis manifeftg»
Attendcfccundoq>tertiusmodu3 fumcdi principiuni cft ma^is famofus dC
vfitattis in libris medicinx Sc apud GaF. Iux?a illud GaF, i .de crifi.cap, 7.
Ec retine a mc cp cgo dimit to in omnibus quae locuturus fum in fcqucntibus
diccre pri cipiumaegritudinis^quodeftpunaumcxquo incpit xgri>
tudocuinoncftlatitudo,3^diccrcprincipmm quod cftho> ra periodi primi
fcbris.^ q, fermo mcus totus non cft nift in intentionc tcrtia qiia fignificat
nomen principn, 8c eft ho ra tota in qua nondum cft digeftio,quoniam cognitio
huius prmcipri eft iUa quf necefifaria eft in artc mcdicinx, ^ ligni ficat res
maximas de clTe acgritudinis haec GaP. Et horaquidcm prmdptj eft tcmpus i'n quo
agntudoapparct&eius Qmaantur difpolitiox ncs,et nec^ apparet in ca
augmcntum cius.bt ho raaugmentierttempusinquo aegrttudmfs ma-^ nifcftatur
conftndio omni Iiora poft horamjfct hora ftatus cft hora in qua scgntudo i'n
omnibus fuis partibus fecundum unam manct difpolino
ncm.Ethoradecli'nati'om'sefttepus m qno "J^.^
apparetdiminuti'o,&:quantum plus proccdit cius minoratio eft magis
manifefta» In hac panc tcrtia dicit primo q» tempus P^'^^^'^^.^^l^ll dinis cft
tempus in quo primo apparct acgritudo, oc lun a fpofitiones eius fimilcs quo ad
accidentia fine aug"^^"^ ^
dccremento,5<:ctiamquoadindigeftionemateri3C li tucrit
2Egritudomatcrialis,5(:nonapparetin eo aegritudinis aug mentum. Secundo dicit
cp tempus augmenti ggritudinis cft in quo conftriaio.i.aggrauatio acgritudinis
manifefte ap narctomnihorapofthoram.f.vel afiidue fine intcrmifiioy
n.fixeritudofueritcontinua non habcns cxacerbationcs, vc n horis afflia«onis fi
paroxifmos aut cxacerbationcs ha bc Tertiodicitq,tcmpusftatu8eft tcmpus poft
aug men tationem inquomanetacgritudofecunduni vnamS^
"rrdTontionem.fcilicetfine notabili augmento ve decrcmento inomnibus fuis
partibus.i. toto tempore ita^ tus. CLuarto dicit cp tcmpus declinationis
«f"^"^;^"''^;* tempus in quomanifeftcminuitur
3cgritudo,<xquanto pi3 vlterius proccdit tanto fit manifcftior ipfius
dcclinatio, At tcnde primoq^ Prin.generalitcr hic dcfcribit tempora mor
bitammaterialis^inimatcrialis^GaF.vcroprimo dc cri> fuSC lib.dctemporibus
totius morbi,defcribittempora lov lorum«norl?orum matcrialium,5CcapPo tmio
aiCtlUbri A V I C B N N /B. detcmporibustotms morbiprimodefcribit tcmpora
ftematum dicens,Ponamus igitur primo principium pm g monis inquiri^quis non
vtiqp dicet cam quac eft velut ge ratiociusinilloexifteretemporefecundum quod
j"'?^" particula fanguinofa fubftantia. Quando quod
f"P""" quidem ceftauerit,quod vero in phlegmonc contmctur c
perit putrefieri,c&: caliditas quxdam innafcitur propter p
trcdinem:&fufio natat proptcr cahditatem in q"a W tus gcncratur,5(:
propter vtrafq^ vtra<$ haec diftenditur gisq^priusparticula.^finihil influat
fecundum "anc tcmpus augmentationisphlegmoni.Quando vcro ad P
iamtranfmutabiturmaximiquidcm vtic^ dolores aiic tunc comprachendent circa
generationcm enim faniei rcs&:febrcsacciduntmagisqpfaaa. Vocatur
ai"^"' ' tus paflionis hoc tale tempus, Qiiando fuppuratur vcr &:
diaforatur rcuma 5^ tumorem minorem SC t^n^J^" r^fi dit declinationis
principium,hoc cft tale. Secundo a I-: t^Wfhirr^ Atrpna.Jn fpbribus VCIO CIS
qU'" bit tcmpora fcbrium dicens Jn febribus vcio cis quac in phlegmone
cadcm illi oportet ponerc tcmpora» . V cro quae in humoribus abfqj phlegmonc id
quidem 4 , in digeftionis triftantium eft tempus principium op j poncrc.Quando
vero inccpcrit digeri ceflarc quidem F f cipiumrfecundum vero acccdcrc tcmpus
afccnllionis» «^,^ VJtCiliiai»»-'»""' «■• I"'*'* " .
^pfCti'' tP'^' matum eorum qui digeri egent humorum» Tertio . bit vlccrum*
tempora dfcens^SufFicit autcm in """^ !jl pfj/ ti dicere,qu6niam
5^ vlcerum eadem tempora funt.LN^j^^jj mumquidemicores aq ipfis,dciccps
pauciorcs tilc.Demumiam paucius quidcm muitituainc noc . fius autcm 3C albius»
Aticnde fecundo cp cognitio le ^ ^ rum morbi eft maximc vtilis 8c necclTaria
mcdico ad r curandum^Nam pCr eam fcit diaeta congruit acgro^" jjj,
doconueniunt digcftiua,quando purgationes,quando^^
fortationes,quandocefTandumcftab omni adminiftf^/ ne medicinac.Nam in principio
plus cibf conuenit , ii^ ^ ^5 mcntominus:in ftatu nihiUEtin
principio&augmento , ueniunt digcftiua,in ftatu nulla.Et in principio non
co^^ ; nit pharmatia cradicatiua materiac morbi nifi fucrit tu | fcd in
principio<S(: augmento potcft dari pharmacum j/ ratiuu maxime clyftcre
Icnitiuum vcl potio lcnitiua, ^^^, | tura fortior fiat in refiduo matcriae 3c
tranfado ftatu n u \ ra non pcrfcdc cuacuauerit compctit pharmatia era ua
matcriae morbi,nc quando remanfit recidiuatio'' ^^^^ ciat.Confortatiua vcro
fcmpcr conucniunt cum ti(^^r^ S 1 cafu virtutis 3C maxime temporibus illius
quibus JP^^ j debilior.Dcbent tamen miniftrari cumtali difcr«t|^^ pijf j non impediant
naturam ab cxpulfionc critica ^"^'^•i^ilfa'^^ ^/j fibilc cft» In ftatu
vcro filcntium hrc mclius cft ^ ^^^^c^ti li rc fi virtus fuffcccrit ad crifim
perficicndam» .^^ tf^' [1 tio quatuor funt gcnera fignorum a quibus
«"^^p^jfliU'^^ if^' hiturcognitiotemporum vniucrfalium morbi» prf cft
natura aegritudinis.Nam quarudam tempora ximafibi&quafifimul confufa ,
ficutin c^P^^^ fflid^^f tcrminariturinquartodic,autin pcracutis 'J^^ficut^^'! ,
tur in feptimo . 3C aliarum tcmpora funt longiora ^^^3^^^^ tarumabfolutcquacterminanturin.14.die,
.^^a»;' ; musiplius paroxuuiu. ca.. uuu " " j „on P^''^»^ ipfa
cfttcrtfanapura ,tunc lam fcis quod non f jjti cius principium vfqucad dicm
feptinium » ^ j-M^ l3anc'fimil!tudinem polTibile cft tibi ^^-^lXnl^s< ,
S^gritudinibus horas earum^Febris^cnirncaui p,iep tefis 3C pcfiphl€umoni«
principwm c« ^ct^ f 1»\ eg ne ur uit ri' na lUS ibi )I» ta^ cri ' Lir, i iJ
:ti' i|*y )ti' ■t ' W 1 ffi F E N, IL vero 6C dolons fclatlci & doloris
articulotum & doldri* renumprincipiumeftlongum. Secndumeft tempus ani,
luxta illud Gal.ibi»Hippo. vero dixit cj) quartana aefciua vt multum e breuis
dC autunalis loga 3c praecipue cum hyemi continuatur»Etegodicocj»omnium
reliquarum egritudinu jecundum lianc rimilitudinem confumptio in aeftate eft ve
locior&inhyemetardior^cunq^hocitafit tunc manifeftu
eftc^^earumprincipiumeftinaeftatc breuius dCin hyeme Iongius,etfecundum
comparationem principn funt reliqug horae aegritudinis» Tertium e habitudo
piodorum vfexa cerbationum adinuicem. Namcumincipiuntcitius ctma gis
durant,tunc proculd ubio morbus eft in augmento , 6C
cumantehoceademhoraincipiunt&eodem temporc du>
rant,morbuseftinprincipio,(S(:cumpoft augmentum ifta contmgunt morbus eft in
ftatu,&:cum incipiunt tardius 3C minus durant eft indeclinatione Juxta
illud Galibi » Perio^ dorum autem augmenta acgritudinum horas figntficant fcv
cundumexemplumquoddixit Hippo»Si quid antecedant illos aut n6,&: fi fint
maiorcs aut no. Quartum eft fiona dfgeftionisvelindigeftionisinexcuntibus a
corporcaux-- taillud Gar.lib.de t€poribustotius morbi.cap.s , Quis n / non
nouit indigeftionem paHfum fuififc ventrem egSnes Vi dens chylofas Qtns vero no
nouit vrinam aquofam uidcs infortunatam fuilfe cam quj in vafis digone.Quis afn
fub> ilccxtuflfuumfputumfecudumplcurcfimueljiphlemonia videns qum cft
pimcipium^gritudinis Jta aift & Jopthal^ mns m prinapio quidem effluit
multum 6^ fubtile idigeftu fuff,cicnter.De,nceps autcm minus&groflfius, 3C
fubfigu. rationem quandarn digonis afl-umc6,deinde in tpc ^cedcn te mulmudme
quide maioratione paticntc. confiftetia vero IZ^^rV^^a ^^^^bradefluut pcr
palatum ct na ^7t co^f ii . ""^r
^^"•^"^^g^"^ o"^" horu^digeftiois T ndfr ocl"di!
T^"' P^"^S macuatur. ^^^^^^^^ adfinemeiusmfuisparoSS fn^^^ lu hac
patte qiiara dicit Pfin.n, f^m.,». quidam attcnduntur penes to a^I^TH *" T""*"''
«principioeit,svf<5adfine.^TdlS,rftrn'^
ftlra,aliaattendunturinu>,oquo*rarrr^.T°""™''"' D O C. I. 8j
fi.cap.p;i;:VbSp;s^z^^^^^^ ''aa,t.Has autem quatuor fgritudin^mes ^hh
^°-;»gritudinis7otiusA%idamSnamt?"* nter"^^">«ufam horas
segritudinis ^"lTl^'°P'" Gal liK ^ ^^"^ paroxifmorum febris.
Atten^ ^ ^^^^^^^^^^^ <1>copu[aruT»P-^^ nis fenfum preK
^/''"'^''^"'^'tTP^" "^"''''^ i"4idat?o vero quod
deponeK^^^^^ pnncipium nofamu,,Secun?um ^voccturbrcu^^^^^^^^^^
indcfuprailludterSr^;'"'^?^^^^^^^^^ «nquoquartum quid"^,^,"°^
«nenti.& Sextum quifc Qr"l"^""^ ^^^^.^"0^^ quidcm
fcxfunt pr^di/t^'^'^5'^"^"^"!'^^^'^ tertianx pcriodos fenfus nrf
^"'5"^^^^' difFerentiae fecundu ^cmratlonisIoglcxJdeXf f
remcmorationis Sc^^ ti, Attetidc fccundo diflFcrentia eft intcf ^lodum &
pa> roxifmiim febrium,quia pcriodus nominat totum tempus GaPr Vnius
afflidionis Sc quictis poft eam,fed paroxifmus noiac Perio/ tempusafflicflionis
folius.NamparoxidesgraecekitatuscS^ dus cjd, fflammatus dicitur Jndcparoxifmus
comotio,exaccrbatio, 3C paro> incitamentum,inflamatio,prouocamentum,acumc
interp xifmus, taturlib.dcdoc^graecaJnfebricitatio ergoeft vltima pars periodi
qua corpus cft ncutrnm decidentiae li tebris reuc rfu ra fit,fed non eft pars
paroxifmi» Attendc tertio tempus vocatum a GaKtempus ingqualitatis,qu!a eft in
eo diucrfi> tas in frigorccalorc Sc pundione 8c impulfu,5«: tempus vo catum
omalici augmenti,quia calor in eo uniformitcr augc/ tur donec vcniat ad
ftatum«poflfunt ambo fub augmcto co praehendi,quia principium proprie eft hora
qua calor natu^ ralis pracfocatur a matcria fubmerfa in membrotandiudo ncc
appareat maturaiioniaut diuerfitati eius contrarise ma^ turatioi
veftigium,vtaitPrin,quarti prima»trac, uc, j,Cu igitur calor fe crigere incipit
3C pugcre 6c pulfum aii demer fum crigcre ttic adeft augmentum,& fic crijt
tm quatuor te pora paroxifmorum ficut funt tantu quatuor totius morbi,
CapituIum»vit]\Ad compledum fermone de diTpofitionionibus aegntudina, I
Gntudines multis modis fortmntur 1 nomina,aut a membns i'n quibus fut g
ficutillaquaecftlatens dC illaqux eft HpuImoms,autafuis accidetibus ficut
epilepfiaautafLiiscaulis Gcutdiamus, xgritadi nem melanchoUca,aut a fui
Qmilitudine ficut di cimusa:gritudinem leoninam a^gntadincm clcphantiam,autcomparataeei
cuiprimo accp diflcdicuntur ficut dicimus ulccra balchiae,aut comparatae
eicuiusfamafuit q) medicandoeas curabatficutdicimus ulcera charonia,aut aftii
fubftantiajeteflJentiaficutfebris &:apoftema. In hoc cap^primo agit Prin»dc
originibus nominu aegr | tudinumXecundo dcdiuifioneaegritudinis in manifefta 8c
occultam»ibiLlnquit GaLltcrtio dc diuifione cius in ppria 6^excolIigantiam»fbi
L^gritudines.lquartodcdiuifione corporu pencs difpofitioncs fanitatis 8C
xgritudJs^ibiLCor porum vcro»lquinto dc diuifioneggritudinis in fanatiuam SC
nofanatiuam cu noiabili dupIici,ibiLOmncs ucronfcx to deconucrfionc quarundam
aegrftudinum adalias minus inalas,5^ quarundaad det^riores»ibiLDebcs
autcm.~|Septi mo dc aegritudinibus contagiofis^ibiL Eft praetcreanOcfia uo de aegritudinibus
heditarijs^ibiLEt funt ggrituuinum q> dam quae in femine.niNono de
aegritudinibus regionalibus cumvnonotabili.ibiLEtfuntacgritudinum quacdafn quae
funtn In hac prima parte dicit q. aegritudines dcnomina> turfcunomina
fumuntafcptemrcbus» Primoquidema - »j dinis dc noiatio :cr iwebris quibus
inheret,vt plcurcfis quae eft apa fub coftis, dicitur a plcura graecc quod eft
latus vel coftalatine»^ peri pleumonia qu? eft apoftcma pulmoni8,dicitnr a peri
quod [^^^^^ cft circum 3C pulmo quafi circa vcl itra pulmoncm nafces» Q*^^
Secundo a fuis accidentibus,ficut cpilepfia dicitur , yt aft ^ * Alc.quia tcnet
omncm fenfibilitatcm captiuam . dicit ctia haeccadem morbus caducu8,quia caderc
facit aegum , 3c dicitur pedicon eo q> pueris fepius accidit.nam pcditia
grae> cc latinc puer e.Dicebatur etiam olim apud Romanos mor bus
comitialis.quia cadentcaliquoin comitijs foluebantur ftatim,&:exaugurio
transfercbanturad alium dicm,&crat comitiaconuentus.Romanippfiincampo
martioad ma- gratus crcandos ,dicitut etiam cpilepfia facer morbus,quia
partcmcorporispoflfidetinqua vctercs dixcrunt habitarc animam
rationalcm.Dicitur itcrum hycranoxa ratione firi, dc morbus lunatic?us,quia
fcquitur motum hn^,6c morbu» JModus inolandi (:gritudf iics odiu P R I M I C A
herculeus fiueheraclius,vcl quia fortis efl: , Vel qula captus co fuit
Hcrcules» Tcrtio denomi natiir ^gritudines a fuis caufiSjVt melancholia quae
ci\ palTio medij vctriculi,i qua mutanturaEftimatiocS^cogitatioacurru naturali
ad corru/ piionem &tumorcm,denominatur ab humore meIancholi> co turbante
fpiritus qui c caufa cius»Ieucophlegmantia ctia quaceft fpccies hydropifis ex
phlegmate genita recipit no^ inen a caufa ipfius, 3c dicitur a leucos quod e
albu et phleg^ ma quafi conftans cx albo phlcgmate» Quarto a fimilitu dinc quam
habent cum quibufdam rebus vt fpccies lcprg q fit cx cholera adufta dicitur
lconina proprcr fimilitudincm ■pfius cum Iconcficutcnimlcocftanimalfeuum
rapax,fua prxdam cito lacerans 3c diffipansjfic haec Icprg fpecies ciro
dilTipat 8C roditparticulas molles corporis.Et lepra quae fi^c cx mclacholia
naturali cui fuperuenit aduftio dicitur elepha tia proptcr fimilitudinem quam
habet cum elephante i gra uitate<S^tarditate motus,vf quia redditcutem
fcabiofa ple^ nam nodis qualis eft in elephantc«5(: magnificatio farda pe/ dum
3c tibiarum.diciturctiam elephantia,quia faepe eucnit clephantibus» Quinto
dcnominantur ab illo cui primo di cuntureueniirCjVt ulccra bakhiac qugcorrofiua
funtficde nominant a Balchiainffrmoquifecundumfamam primo vcxatus cft cis, Scxto
denominatur aegritudincs ab illo g famatus olim fuit in curis carum,vt vlcera
charonia q funt putrida concaua fic denominaniur a Charonia chirugico cj
famatus ohm fuit q> afi alios in cura talium prgcellcbat.Fuit cnim olim mos
q> medici finguli contcntabantur cxpcrien^ cia ccrta paucorum morborum Sc
famabatur vnus medi^ cus cerebri,alitcr aurium,altcr ocuIorum,aItcr
narium,altcr fcbriutu,alter apoftematum,a!tcr vlccrum^tX: fic dc alrjs. Septimo
denominatitur acgritudincs a fubftantia 3<C elTen^ tia fua,ncut fcbris
&apoftema,nam fcbns iccndium intcr prgtatur a feruendo dca,<S^ apoftafio
feu apoftcma collectio aut diftenfio, Attendc q) Gal.fccundo dc ingenio
fanita'» lis cap.fecundo.tangit ocfiomodos a quibus trahuutur nola aegritudinum
cum declarationeampliori» Primum fub his vcrbis Multi.ntmorbi ab ifirmo membro
nominatur, ficutpleurcfis a laterc,periphIeumonia a pulmonc , fcia ab
ancha,podagra a caIcaneo,nefrefisa lumbis,anhrcticaa co catenatione,cephalca a
capite,opthalmiaab oculis,dyfi[ente ria ab intcftinis. Sccundumfubhis
vcrbis.Scdmfiis mor bis ab accntibus confcqntibus nomcn tribucrunt,ficut fccc
tunt in paflfione quae cgcftione infcrius egredi non praemit/ titcam a
fuperfori mcatucohibenteingrcd «illam.n.a torfio ncinrcftinorudcnominauerunt,&
tenafmo a thctiofitatc.h pruritum ftimulantc anum fumpferunt»Et fpafmum ab in*'
ftrumctis voluntarrj motiis adfuiinitiuminuolutaricreucr fis .Similitcr
vnuquodq^ nomen quod impofucrunt trcmo'' fidc niollitici 3C
crapuIofitati,duritici,anheIitus, vigilijs ♦ 3C alinatfoni 8c ftupori ab
accidcntibus quae a morbis horum procedunt nomcn accepcrunt. Tcrtium fub
his.Itcm plu^' rimos morbos denominauerunt ab vtrocp dicentcs.DoIo/' rcm
capitis auriumtrcmorcm,cordis dolorcm , oculorum SC uulu? 3C fimilia. Quarium
fub his Jtem pluribus mor bis fccundum caufam morbf nomina impofucrunt.na ma^'
niammelancholia&cliolericamfolutionem choleram ru> bcam
VOcaucrunt,eoq> choleram rubeam caufam eius di^ cebant cfte,&ctiam caufa
huias rationis hypofarcham qug fpccies eft hydropifis album phlegma vocaucrunt.
Qul/ lum fub his.Similiter pfes morbos fecundum fimilitudiem ^uam cum
exterioribus habent nominauerunt lepram clcv phantiam leoninam
vocantcs,i&:cancrum q^dam pafifionc, ^ palTionem qux in naribus accidit
polfpum.ltem apoftc/ nja quod frufto gulae contfngit vnam appcllaucrut,&
mor pheam ab arbore nucis fumpferunt eo q> frondibus ciuB Cu
milatur^&quafdam fpeies vcrrucac formicas vocaucruntr fct multas fpecies
tumoris,qui vulgo bochium dicitur diucr Umodc vocauerunt,quafdam pultcs
nominantes,co cb ma^' tcria in cis cx.ftens fimilaturf^ri^&alias fcpum.Et
nonul Jas fauum meUis,* vuca«, oculi fora9 cxcuntcm proptcr in A V I C E N N
-ffi. Cifionemcorncae vueamdixerunt. SimliterallopItia ^5^ ty * riam 5«:
fuperfluitates quafdam corpori contingentes alii^i forma quorundam animalium
vocauerunt.Et ioflationcm verctri nominc cuiufdamdemois fpoiifarum depidiappel
lauerunt.f.fatyriafim» Sextum fub hisA^eMltameii nullil morborum nomen
elTentiam morbi folam fignificans iclc norum Ungua inuenitur,eo ^ membrum
infirmiim vFcau/ fam moibi c6figniffcat,paucis tamen exccptis vt phlegmo
nes.i.cahda apoftemata,5i: cancrcMac.i.initium corruptiois membri
(S(:deftrudionis,et fclirriiofis.i.duritia fimiliterna fcentia,^:: apoftcmata
3C vulnera feparatio concatenationis! dC fracftura. Septimum 3c odauum fub
his.ParticuIariu tn alia nou acceperut ab eo p quc pmiius curata funt ficui
ciiironia,aIia ab eo in q prius fucrilt ur thelepluum h^c Gal* InquBt Gal .
aegritudines aut funt mamfefiar quacfenfucognorcunturjautfunt occuitap quas
facilcecognofcere ficut dolores ffomaclii dC pul monis,aut quas difficileeft
cognofcere Cicut ^g^^ tudmis hepatis dC cannahum pulmonis , aut no compraf
henfa? nifi cum exifnmatione ficut afgt^ tudinesquacuijsaccidunt unnar.
inhacpartcfecundaPrinJnnuit dupliccm morboruni ^^fii^
diuifionem.Primaeftq>moi borum quidam fum manitc^ u. fti.f.in exterioribus
corporis fenfu percepti ficut vulncra SC ^ apoftemata extrinfeca.Alii
funtocculti.f.in interioribuscor poris abfconditi.Sccunda diuifio eft q>
morborum occulfos rum quidam funt facilcs ad cognofccndum,vt dolorcs fto'
machi&pulmonis.quidam difficilesad cognofcendum,ut acgritudfnes hepatis 3C
cannahum pulmonis.quidam noco gnofcibiles certitudinalitcr,fcd fola gftimatione
ficut mor^ bi viarum vrinac, Attende primo argritudines hepatiJ oC cannalium
pulmoni8,ideo difficultcr cognofcuntur qu/a funt in mebris carcntibas fenfu»
Attcnde fecundo q> ^gri tudines viarum vrin? no cognofcuntur
ccrtitudinaliier,feii «ftimatiu? folum proptcr magnam fimilitudinem qua hnt cum
acgritudinibus intcftinorum,ita vt difficile fit inter eif difcernerc 3c
fpccialitcr intcr lapidem 3C colicam . Et quid mirum cum patronus medicorum
Galenus in feipfo fupcf ■ hocdecepiusfuerit,vttcftatur fecundo
interiorum.cap.4^ dicens.Scd cgo fcfo (jquodam tcmpore palTus fum ta ma^ ^
gnumdoloremq^arbitrabarintcriora vcntris terebro pef^ forari,praEcipue in loco
qui eft via vrinac inter rcnes 8C V^'' ficam vnde cum oFo cUfteri jatus cum
magno dolore huo^ tes vclutliquidumvitrumemififimiles& in liquore SCi(^
colorcScd cum dolorem habcrem arbitratus fum lapicfc»" cfte in aditu
vrinac ,quia dolor fuit quafi morfio 3c compu'' ctio,matcria tamcn eiecfla
<5<:a dolorcquictusintendi me nabuiffelapidem&dolorcmnecinuia rcnum
necin reni^ bus hiiflfe,nec]^ in quolibct intcftinorum fubtilium fed I un^
grolTorum.Eus cnim aditus no fuit velut cxftrido locOjf^'^
quafidemagnaconcauitatcHaecGaUEtpaucis intcrpolJ^ tisfubdit.Sednonpofifumus
difccrnere dolorem hunca^o JJ-^yj lore lapidis nifi qux vcntura funt cxpedauerimus.Ergo
i''^^ / . eftpropterhoc non proliibemur complcie volimtatcm f^i^ ftram
inmirigando dolorem.vtrifqp enim iuuameii unu»^ ^^, *'»caIefadiones cxtcrius
favftc clyftcria interius fed tn ij^ initfo,deinde non mitigato dolore danda
eft aliqua de in^j^! cfnis dolorcm mitigantibus ficut mcdicina philon qua^
P"* loniumdicitnr^Haccille. Hegritudincs quoquccftcu funt propriaf, 5^
rftcumfuntfccundum focictatcm . Et mcbruni quidem alfjmembro^gntudinc
fuaaflrociafU''' Aut quia natura funt continua intcr qux^Uq^^
contmuantinftrumetaficutcerebrum &^ f^^*^^ chusproptercontinuitatem
ncruorumint^r plt* Hfbti Pfc) F E N. rr. autmatnx 5i mam-llae propter
contiiiuitatcm «enarummtcrea.Autquiaunum euia alterius iicutinguina 5C
apoftematis cruris . Aut quia lunt uicina Gcut pulmo 8C cerebru.Omne enim
membrumquodalteriaflbciatur & propriecu unumeorum alteri uicinum debife
fiierit.focn «uireapit fupcrfluitates Qcut afcellecordis . Aut quia unum eft
principium 5C radix operationis aiterius.ficutdiaphragma pulmonis in attrahen
ao aerem. Aut quia unum feruit alteri ficut ner^ ui cerebro. Aut quia altj
tertio membro alTocian tur Ucut cerebrum adociatur reni.proptereaq,
unumquodcpeorum aflociatur hepati .Et elt cum focictas perueni t ad c afum
queadmodum cerebrum cum aEgrotat8«: affbciaturei ftoma'
chus.Debilitaturenimtunceiusdigeftio&ma. dat ipfi ftomachus uapores malos
nutrimen. tcs ad durabihtatem dc circuitionem. rti hac patte tettiaprimo
diuidit prin . xstmtlmes in prtas quE vn, metnbroappropriantur non
hK"a" fd " '°'"™">iicat,6i: oegritudine. focie ta t
s feu colhgamise.qus proueniunt ex focietate vnius mc' Ihmk^tZ a"
"^''^' P^P'<^ "ummen!i.Exc Svnt m^^K'^"''''^^'^
Secundodiuidit coUtgan vniusmembricumaktroliH continuatione uodercendentead
ipfum Danl » i?"""^''™ ™«'^i'n« ner. partimatertioramofextiDark
n'^''""" Paris, tium a cerebro.Et matrSrur' '"'"
"""'=<''=''-°rie tibusvenisvenictibusadratr;"::^-r'''^
venimaior s defcendenrK ^.«^^T ^P"™' fpondilium.a quammTa teri^^T ^ tricemafcenduntraSild
" .f'''" Pf™^""intad ma.
.«re.s.Ethancmort;XnSa\":'nr""'"^°'i'^^
heparcumomnibusorganis" sf ' „^ & •i«cofiftitin|,oc<tvnum memWm
T"'''''"^^^^^^ -Ifcendere folentLmores ad aliuTv.t,'''" S^'
'1"="» yl.cera cruri, penngufa defcendunthumoiT'^""'
'nmguibns quandocp tetentafach Wa^fte^n^r™""?'" morbusi„fncieta,e.&raroeftfcabie
oCveVvr''^'* mul D O h 2& pe cueni n^u"";^^ cerebro,&
proptcrea I periph huncmodum^:^;'^'"^^"^^^"^'"^^^ » vicinum
fcu Drr. • ^ ^"""^ "^embruu, alr.! tates fui vicinJ Vl
."'^ aaociatum faciliter recipit fimP • -dusconia^^^^^^^^^ mcmbri ab
operationeauJ' ' ^^H^""^^P^^f "onis unius trafcioncacris dcpend.
^P''^"^^" '^^"'^ inat. Pec^oris velut a radicc elrr!"?
phragmatis 6^ a«aphragmatis 8c mufc, i '^^^^^^*"'P^^°'"^ P^fmotum
ConrpnM*.^.: ''''CUlorum t^PrH^r^nic rlitaranii- " - c mufcuu:
"^^^^^*"'P^ . P^fniotu.n J^nrequenti ne vacuum P'^^?"^ P^^«io cx
^aUbclIodemotuthorar o ^'^'^^''^ acrcm.Iuxta illud '^^«fcc condiUtatur omninol'
^'^"'^^^^^^^^^^^^^^^ ^"ide id quod euacuatur attracTtuSjfic.n.eft
thorax pulmoni prin> ceps motus, Quimus modus eft coUigantia membri fer-'
uientis ad illud cui feruit vt arteriarum ad cor, venarum ad hepar,neruorum ad
cerebrum» Sextus modus eft colliga tiaduorummembrorumadinmcem per medium
terti],vt per hoc q> ambo comunicant Sc airociacur vni tertio (X:'ca>
liseftcolligantiaintercerebrumderenes per med/um he> patis cum quo
communicant mediantibus venis non pulfa tilibus» Tertio dicit colligantia vnius
membri cum al tcro in agritudine quandoq^ peruenit ad cafum,Kcircratio> nem
,ita cp morbus vnius nutrit auget 3c manutenet moi bi5 alterius 8C econuerfo,vt
faepe a cerebro repleto Sc ^grorace fluit ad ftomachum humor in digeftus
debilirans digeftiua ipfius (& ftomachus inde grauatus mittit cerebro
vapores malos indigeftos 3C nutrimentum indigeftum mediante hc patc non
corrigente defedum ftomachi,quibus tbuetur au gctur &: pcrfeuerat argritudo
ccrebri,Et iic cx hac Eegritudi" ne hincinde nutrita Sc audla perucniunt
pgri ad durabilitate perfeuerantiam aegritudinis, Sc circuitionem *'u circulare
manutenentiam alterius agritudfnis cx altera» Attende q>hic percafum
princeps inteIFitcircuIationem,quia cafus feu fortuna folet pingi infbrma
rota!,quaE circularis cft vel proptcr viciffitudinem afcenfus 3c defccnfus in
hac colliga tionc ficut 1 fortuitis.Ex didis apparct q, fex funt gna mor>
borum in focictate fecundum fex genera colligantise mem^ brorum adinuicem modo
recitata. Qyxrit hic vtrum me brum cuius adio eft Ixfa propter morbum membri
fibi vi cini abftj hoc cp a|iqua ipfius pars in fe Ixfa fuer/t fit xgrii vel
fanum»Hoc dubium tangitura GaU j.interiorum ca. r, Ait.nabi.Scd tamen cum
diceretarchigenes adionc aliqfi elTeinfirmam membro,iquoe minimc inffrmato
dixihijc fermonem neceftarioeflfcdetcrminandum 8C enucleadum vt oportetf Pro
cuius folutione fecundum ipfius mentem illic expraelTam fit hxc prima conclufio
Jnfirmftas mebro^ rum lacforum ex colligantia cum alrfs poteft vere dici eorii
inffrmitas, ficer nonfitmanfiuac5::perfcda,fedfequac moc bum alterius
membri,ficut vmbra corpus.Iuxta illud Ga, ibi.Qj.Jarebcne veritatem
poffumusdicereq> membrisp pteraliorum colligantiam IxfiSj^S: ficorum
infirmitas n o fit permanfiua dc pfec^a,quia quafi umbra illius morbi fi a/
bentvtarchigenesdixit.Pofifumustamcn diccrcq, ipfa Cit
coriiminffrmitas.Verbi.g.Sihomoigni appropinquct ni> mis 8C fi nodum
comburitur dolorcm habet,nec pofifumus dicere membra qux funt calefeda cflfe
illaefa .Similiter ae> rc frigidiftimo nos circundantc aut aqua frigidilTima
fiue ni uetadidolorem patimur»Scdtamen ficaufa dolorw aufc> ratur vel
eIongetur,ftatim dolor mitigatur» Et attende hic q, GaUvtitur hoc argumentoa
maiori^Nam fi Iifioadfoia alicuius mebri pedens a caufa primitiua cxtrinfeca
ficut um bra a corpore eft morbus,^tomagis Ixfio adionis pendes
acaufaintrinfecacorpori.f.morbomcmbri primo lefi cu> ius colligantia alteru
patitur. Secunda conclufio . Omnc membrum cuius operatio Ixdiiur
proptcrcolligantia cuni altero debet dici Ixfum vel infirmum proptcr alterum
vcl cum altero.Iuxta illud CaP.ibi.QiJodcunc^ membru pro^ ptcrcolligantiam
patitur I?fum oportct did\vcl propter aT tcrum uFcum altcro.Vndefialiquis
inoculis patiatur acci> dentia,ueluteaquacpatiunturilliqui funt
cataracflandi ab initio morbi&fitpropter pafi^ioncm ftomachi,oportetno9
dicereoculos elTelgfos fecundum colligantiam propterfu^ mum capinofum caput
afccndentem ex materia in ftoma> cho claufa. Tertia concIufio.Si membrum
aliquod mor> bum ex colligantiaacquificritquac remota caufa ipfius n5
remoueatur,fed indigeat propria Cura,non folum Jcgrotat
colHgantiam,fedperpafifionemin fua eflfcntia ud natura luxtailludGalibi.Scd
fipaflfionem habeantut ncccfTario ftudeamus in eorum cura caufa tiocitiua iam
ab^ara no pof fumus dicere eos proptcr colliganriam pari,fed in ccntia ec>
rum paflfioncm cflfc* Quarta concUifio.Si mcmbru cuiu» opcratio Igdi wr cx
colligantia cum altcm di(j6Kur in fe fen3 GaP» ta fani^ tati ^gri tudini
neutrali lati fub> iacentiQ ordo« p ki^i c A a /idUt pfacuit arcliigcni
,rat!Onabitius ilfud dfcltur faniJ cuiuS opcratio laeditur ex hoc q> noti
uenit ad ipfum illud quod ab alio uenire debet illud cuius opcratio Igditur cx
hoc q> ab alio uenit ad fpfum id quod uenire non dcbet ♦ Exemphgra
tia.Quidamgrauitcr cadens pcrdfdit uocem non propter Igfioncm cpyglottidia quod
eftorganumuocis, fed propter pfaralyfim mufcuIoTum qui funt inter coftas
debentium in fufflare acrem , qui materia uocis eft/AIiusde mula ca^ dens fe
loEfitrn collo perdens indefenfum digitorum.AIiu^
cxacgritudincftomacliifumoscapinofos in oculis recepic induccntcs
catara<flam.Ho9 comparans inuicem GaP.cap. minc didoait. Vndc
dicolaudabilius elte membrum uocis & digitos crcdi
illaEfosq^oculos.Fairio.n.ocuIorum e p\c^ tritudoeorum deflmo capinofo.Membrum
autem uocis ec digiti larfionem fuacadionispatiuntur,non propter rem ex tra
naturam ad eos uenientem,fcd quod folirum eft fectidil naturam uenire, non
uenit ad eos.Et caufa uiriutis fcnfibilis ad digitos non uenientis eft
infirmitas furcati nerui a nucha ad cos ucnientis Acr uero undc infufflatio fft
necefife e ut" no ucniat ad guttur cum lacertus qui cft intcr coftas
mollifica^ tus eft.hxc Gai. Quacret aliquis qua fpccie morbi fgro'' tat membrum
cuius adio Ipditur dutaxat cx hoc cj» ad ipm noucnit
quoducnircdebct.Dicq>morbo organico in fitu tiel habicu fccundum
colligantiam* Corporum ucro ordmcs intcr fanttate 5C ^gri f udincm funt
fcx.Corpus quod eft in ultimo fa^ nitatis.Etcorpusquodeftfanumno m ulcimo* Et
corpus quod cft ncc fanum nec ^ grum qucad modum dicunt.Et corpus acgrotatiui
qui acgn^ tudinemcitorccipit.Etcorpus argri qui parua habct xgritudmcm.
Etcorpusargri qui habct jcgritudincm in ultfmo, in hac part€ quafta diclt
prin.cj»fcx funtordincs corpoi^ interfanitatem&argritudinem.i.fubiacentium
fanitati SC xgritudinij5^ncutraIitatifupplc.Primus ordo cft corporu
fanoruminultimo.f.fanorumfempcrquf habcnt optimas complexionem
compofitioncm(S(: unioncm» Secundusor do eft corporum fanorum non in ultimo.Et
fub hocordinc cadunt corpora fana vt multum,qux & fi deficianc a fanif
fimis ,funttamcn apta mancre fanapromaioripartc vitae fux,6^corporafana
vtnuuc,quorumfanitas cft inftabilis 6C cho labilis fecunduni tempora. Tcrtius
ordo cft cor> porum ncutrorum vclueutrocotrariorum participantiu.C ncq?
fanitatc integra,ne^]^ xgritudinc intcgra , vcl vtroquc participant!um,vcl vno
temporc vno,&alio icmporcaltc To,vt dicunt mcdici poncntcs mcdium intcr
fanu SC^gro^^ C^iiartus ordo eft corporum 3egrotatiuorum,qu3e cito ^gri
tudincmrecipiunt.Ecfubhocordinccadunc corpora xgra fcmper qux toto tcmporc vitx
funt apta ggrotarc,(S^ corpo ra xgra vtmultum,qu3e funtapta xgrotarc pro maiori
par tc fuac durationis. Quintus eftcorporum acgrorum hntiu paruam aegritudincm
vt nunc.f. Scxtus cft corporu ha^' bcntium xgritudinem in vltimo malf
nei.f.peffima 8C mor tifcram» Attende primo q> prin.hic diftinguit ordiatc
cor pora fccundum gradus a fanilTimo ad argerrimum inter qug primum cft fanum
fc mper.Sccundum fanum vt multum» Tcrtfum fanum vt nunc*Qiiartum
ncutrum.Qyintnaegijt vtmuItum.Scxtum acgrum fcmpcr.Scptimum xgrum vt nunc cx
parua xgritudinc.Ocflauum acgru vt tiunccx pcP fima ggritudinc.Scd
iftabitaliquK fgrum femper SC^g^ vt multum peiora funt aegro vt nunc,cu morbi
fui fintfor^ tiu« radicati durabiliorcs 8C munus capaces curae ♦ luxta il^ lud
metricum.Et tibi propofitis qux funt fugienda duobus, cligc mobiliu8,fugae quod
conftantius cxtat . Pro folutionc attcndcq)xgrumfimplicitcrdiuifumin?grum
fcmper 8C ttgrum vtmultum noneftggrumcomparationcadfctpm, quia vnmc^ dicit fc
cfifc fanum dum folitas pratcr vllum A V I C E N N Ittipedlmetltum
facitactiones,vt ait Gar*primo moibi.^f^ acgrum fimplicitcr eft
taleageneratioe.Iuxta illud Gal.pi' mo technitAigrum
verocorpu8fimpIicitcrcft,quod ex g^^ nCratione aut eft diftempcratum in his
quac fimiles habem partes,aut non aequalc in organis aut in vtrifqp fimul.
q^^Ji" crgo manct in fuo lapfu naturali finc hoc labatur in ocgri^ tudinem
vt nuncdicit fcelTefanum ,c5<:comprachendicIub latitudine fanitatis
refpecfiu furjpfius 5C fimilitcr neutru fin» pliciter.Iuxta illud Gal.
i.techni.^^ diuiditur totius fanitans latitudo in tres partes latitudinem
habentes 8C ipfas muUa» Quarum prima quidcm crit fanorum corporum , fecunda
vero acgrorum.tertia neutrorum.Et in fignum huius in tral lationearabicaduorum
canonumnunc allcgatorum exU'' bro techiii loCo acgrum fcribitur acgrotatiuum.Et
princf^ hic fub nominc aegrotatiui comprachendit xgrum femp,'^ fgrum
vtmultum,vel diminutus eft non loquens deip'"'* Corpus ergo fimplicitcr
acgrum non dicitur pgrum comP? ratrone ad fcipfum,quia facitoperationes fibi
foliias Cccv\(^^^ propriam eius naturam,fed comparatione ad coi p«» ^ucra
to,quod eft in meliori formarum dicitur acgrum,quia refp^ <flu huius habet
operationcs fenfibiliter «S: mani feftc IffaS' Exhis trahi poteft folutio
prgdicftgobiecftionis.f,qjlic«?g^ femper,& acgrum vt multum habsant
acgrirudines fortiu? radicatas durabiIiorcs,(5^ minus fanabiles,& q ad lioc
"J'^^ peiora f gro vt nunc,quia non tamen habent operatioties r
fascomparationeadfeipfa 8c fccundum propriam nati!^^ dicunrur mtnus mala cgro
vt nunc,quod habct operationf* laefas fenfibiliter 3C comparatione ad fcipfum,
8C compar» tione ad corpuseucrato.EtideoGal.in latitudinecorporui" poruit
duo extrema non fanum femper,& fgrum femp,»^'^ fanum femper<&:
aegrum vt nunc.pcnes quorum app^*'?!'^ quationem maiorcm vcl minorem
velgquidiftantiam aj* corpora dicuntur fana vel acgra vel neutra.Aut.n.fecuna^
techni.Ponentibu8 nobis cxtrcmos terminos contrariosa»'' terutnl optimam
compofitioncm (5<: nuncfadam 2£g^'^^^^ dincm,confiderantibus uero cui horum
fint viciniora probaturcorporapropinquiusoptimf compofitioni eft(*^ num.Quod
vcroab hac longius iam uero fgrotanti prop^'^ quius
aegrum.utrorumqpueromediumpqualitcr ab uiro^ ^ abcftc apparens ncutrum cAt hoc.
Attcnde fccudo 0»}' alitcr diftinxit corpora prin.hic, luxta cuius defcripjj^ ^
nemriouefuniordinescorporum.f.fanum fempcr^fanj'? utmultum,fanum utnijc,pgrum
fcmper,ggrum ut mu^"j ^rum ut nunc,neutrum fcmper,ncutrum ut multum,'^^'^^
pl^ trum ut nunc» Poffet hic qugri utrum fft dabilc corpu»^. cft: in ultimo
fanitatis,fed quia hec materia fuit difcul^a cap.primo dc cofnplexionibus primi
prima doc.tcrtia rcliquatur. Item poflfctqugrififitdabile corpus fgfi'^" '
ultimo.uidctur q, fic pcr prin Jiic» In contrarium arg^^^ljj^'
quianullumeftcorpusadcoacgrumcui non pollit nou^^ uulnus inferri quo fiat
^grius.Item nullum corpus rgr^' ritut finc fucceflfiotie aliqua cum corriipens
ipfum ^^^^^^/ nnitum,(Sc: non fit dareulttmum inftans rci naturae P^^j^fi/
ncntis.fignato ergo corpore fgro in ultimo in aliquo io* ti de illo uerum eft
diccre q> afiqp defierit e(Te uirtu» 'P crit debilior 8c propinquior
morti.ergo ipfum erit ^g"*'^ j r, pgrum in ultimo» Attende pro folutionc
^^^^ turcerum in ultimo fiuc egerriraum.f^u^ ^,i< fic noneratp pliciter
diciturggrum in uiiimo iiuc ggerriraum.i»"''* **jyjt p'' rimum,quod acflu
eft uel fgcrrimnm quod efifc p0^^** * j^/ f t-sU^^jtz -n. j — ' nac^ /. ta hoc
dic primo cj> cft dare fgerrimum primo (tio ^ ^^gg « Corpus q nullu
rtucinucniturggrius.Dic fecundo ^ ^^^, dare corpus ggcrrima fccundo modo ^ptcr
rationes ta Omncsucro a?gntudmes aut funt ^'^'^^^^^ autnonfanatto.Etfanatiua
quidcm ^^.^t^ ludo quae non habct quod prohibcat qi^*'* dicetur ut dcbct.Non
fanatiua uero eft cum H ^ eftaIi'quodprohibens,&:ncque concediai»; (j dko
utmcdicct ficut(dcbct,ficut dolor cap|| ples Plex. focritcirmcoreumatiTmtis.Eteft
tibi fdendirm q^aegntudoproportionalis complexioni xtati oc ternpori eft minons
timons ea qax eis no pro portionatur.non.n.accidithxcnili propter cau 1« ipQus
magnitudinem^ TnHacparteqirnitaprimodicitprin.q,3cgritudinu qag> ciam eft
fanatiua,alia non fanatiua.Sanatiua e cum qua non eft aliquid quod redam ipfius
impediat curam, vt mala c5 pIexro hmplexfinemateria»Nonfanatiua eft cum qua eft
aliquid quod redlam ipfius impcdit curam,ita cp non expe/ dit vt medicus
intendat fanationi eius fecun Jum propriam iplius curam traditam in
prailicis,ut dolor caprtis cum reu matifmo.Nam fi dolor talis a calore ^Dcedat
dc applices tri^ gida reuma augmcntabis frigtdis cxprimentibus materias ad
interiora ad qug dcfluere funt paratiores fua grauitate»Et lidolor capitisafrigidofiatapplicatiscalidis
liqusefiet ha. mores 8c ad infcrioradiftilIabunt,& liccrefcet reuma. Ar
tendc primo argntudo non fanatiua eft cafus nplexus red dens fepe
medicosfcientiffcos ^expertos dubios c&: vVci/
lantesinelec^ionemelioris,vtfimuIierpr^gnar^^ velfenexafemopatiaturpleurefimaut
fn.n^^M?:, ^ - Datcrentur r,.m^l«f - '"ccederet detrimentum famx
!.dioraremedi,der&na^^;'A?"""T°''"''"'=^';'
ruc"edZ?r "''P-''°"''^''ant,&ut in pluribusbn •noseft fcre
apurrCetf'^"'^^""^'™"™''^-'''^^ hodie meri defedus quos
medici fin- ca^ft ? "»»'<i,os funt ,„nu fecuudo prohibens reditudlner^
„ rT'""'- '^"^"de fin«,ua,qu5doc» eftadeo vehe,Zs%
'"^^."'r'''^'"^ SU rehnquere a:gri,udinem &at«nde^fih r
';'°'^"'> ^ ~ «exoppironephlegmatisquanrcJdoUeft^^^^^^
iciofusci>co?irm,-i:„. .^^awr elttantus & ta mor
perniciofusq,co<>it med ;ur,. °'°'' '^^'^""■'^ i
bumaugean!&cSi7usfc""?"^^^ copali mrftramus vinum uS"at
w"'' "'''^' ^V"' morbum.AIiquando verononeftita vlh '^'''''^"
Imquerecuram morbi.fed proh bet ab '^^'S"' % =8'' fort.omm 3c validiorum
remedior^m ? ^PP"'?"'"-^
»"m,vtinfynochafebrecumSv"rd'?"'r'"°"^^'>
^'^"afedremimora|rpuraV.!o1:fe^^^^^^^^^^ iiniftramusraPao^:.:..- r
r^^^Qnetoi «i''W;;;mS3^^^^^ ^"f-^b-abefl-et.Secundo dicitq, «gSo n
'"'"^'°« &'°"'=^'^''*'''"P''"'*'"i"-^
PeHcu oT''°''^''' ^''&mr"»«'''ie&=et=.^^ citur,ni(i ;
^>''.'1"'3 '"O''''"» difproportionatus nm^ i-idifSr *
•"'Sna caufa cum fit fortis >"rX";'^^ fecunda
d»'^'^"f'"«eni fn!x meminit " quibufcuncf,
^^"'^'''''isminus periclitantur ^s,;^^^' dinis & regfoS
°^:*"''"'?*f«tis ^ '""PotSr
propr;afe.induS'''''°'"^'*'n'='8i'^"''*qurbu^^^^ '''--'•QuicX'^^^^^^
gurac temporis vici •? ^^'^" 3"'"" "aturp *ta.:rc
J>italiquis'pnmo» f^;ere5.augmemli&^^ i«ito didi aphorifnii autfloritate
D O C, t DbnyfqMtem braficlii 8C coricx in valde fetiibus noti ma'» turantur
vtaitHippo.apho,fec'uda,& fanaturi iuuenibus, 6C fimilir paralyfes 6C
apoplexig 6C aftmata SC hydropifes, 6c tamen hi morbi,frigidi vt plurimum
exiftentcs non pro portionanturiuuenibus fedfenibus.Item quartangfuntbrc uiores
8c faluiores in aeftate qp in autilno vel hyeme ♦ luxta illud
Hippo.apho.fecunda. /iiftiua: quartan^ vr multum fi/ utu breues^autunales vero
longg 8C maxime qug ad hyeme coniunguntur,vS(: tamen quartane
funt.pportionateautum^ no.Iuxtaillud hip.apho.tertia.Autilno vero&:
arftiuoium multa SC febres qrtane 3c fplenes 8C hydropes^phthifis etc» Item
caufon eft periculofior in indo vel ethiope in angli/ co vel fcoto,quia anglici
8C fcoti funt homines fortium viv/ tutum naturalium 8C magne refiftientiaeJndi
vero 8C ethio pes funt homines debilcs 5c: refoluti cito proftrati,6^ tameti
caufon proportionalior eft indo vel cthiopi q^ fcoto aut an/ glico.. Pro
folutione prgmiffarum obiedionum 8c decla^» ratione mentium Hip.GaU& Aui#
Attende primo q» ad veriffcationem huius propofitfonis»i&gritudo
proportiona lis complexioni aetati 8C tempori eft minoris timoris ea qug cis
non proportionatur»caztera debent fupponi paria prcter illud in quo fit
comgo.Et pcr hoc foluuntur fecuda 3c quar ta rationes fadg. Attende fecijdo q»
licet regio tempus 8C etas proportionatgggritudinifintlaudabilcsin prin.ggritu/
dinis uia figni.f.quia figniffcant caufam ggritudinis no eftc fortem Sc aegrum
non multum forc elogatum a natura fua non tamen laudabiles funt via caufp
curatiuaB,immo tcpus contrarium pgritudini Sc regio Sc g tas fuperucnientes
ggritu dini introducftc funt laudabiles hac uia coferentes curg mor bi.Iuxta
illud Gal.i.apho.commentoillius can.In morbis minus ^icIitantur.Siautem
febrisacuta fit «S:calidiorcom plcxio aeris SC fubito ad frigiditatem fe
mutaucr^t fiunt haec magna pars curationis,quia ambg tcmporis naturg adiuto/*
tium febri acutg ffunt»Prima laudabilis eft temporis natu/' ra cum febris
incipiat fignificans materia fit parua»SeciT> da in ffnc veniens bona eft
caufa.Frigiditas.n.acris fecudu conttarium curatib eft febris»Et per hoc
foluuntur prima ec tertia rationes prxaddu<ftae» Tertio dicit q> in
ggritudine cuiufq? fupfluitatis fpes eft conucrfionis eius in contrarium
fupcrfluitatisipfius. Attendehicpiimoqjcgritudines tri pliciter dicuntar
fuperfluitatis*Pritno i qualitatibus primis vehementer intenfis.Secijdoi
humoribus pcccatibus mul> tumin quali velqpto.Tertioinaccidentibus
uehemctibus vtindoloribus&:angufttjs*Attendcfecundo q,.in iftopar fu quidam
textum habent feparatur.altj fperatur . Et iuxta hcc pofTurit eflfe plures
fenfus litterg prgfentis . Primus c in ggritudinibus fupcrfluentibus in vna
qualitate fpcrac fa'' cilis couerfioin contrariam qualitatem,vt dchedica febri
li fit hec^ica fenedutis lcuitcr ex balneo I aqua frigidifiQma 8C hoc confulunt
aliqui in fuis pradicis afferentes ggril diu^^ tius viuere fub he^ica
fenedutis^Secundus eft c^'in egritu dinibus fupcrfluemibus inaliquohumorc
fpcratur conuer fio'in contrarium humorcm vt de fy nocha inflatiua faciliter fit
febris phlegmatica pcr indifcretam ifrigidatione 3c quar
tanafitcaufonpcrexhibitioem thcriacgin piincipio,ut ait Auer.7«colIigct»
Tertius eft in ggritudinibus fuperflueti bus iaccidcntibuSjVtin dolorefperat
facilis couerfioadco trarium.vt colica qugcft dolorofiflima fgpe conuertitur ad
paralyfim.Et ifti tres fenfus funt pro textibus habetibus fpe ratur»
Qiiartuseftlibroruin in quibus habetur feparat,
6<:eftq»inegritudinibuscuiuslibet fuperfluitatis humora-
lisfcparaturaIiquid,quodconuertitur in contrarium illius fupcrfluitatis. Vcrbi
gratia fi fuperfluitates fint fubtiles co>' lericgfeparanturab eis
partcsgroficterrcftrcs,(5<: fi funfluiy tatcs fint grofifg feparantur ab eis
partes fubtilcs fumoVe 8C uaporofc tam operc naturg adiutorio mcdicinarum.
Debcsautfdrcq^quafdam acgnmdmuf faric quacadaliasmutaruurargnmdmes &
deftrua- cur ipfae 5i in hoc coQftic bom'tas,8(: c una «gnV «7 Hippo» GaP.
^grltu do fugj/ fluitatia tripfr. iEgrltu docon> uerteda inatiam ggritudi nc
du^ plex. Hippo» P R 1 M I C A N, tudo altcrius xgnmdinis mcdicarticfttaiti
ficat quartana,cx qua multoticns fanatur epileplia ' a:podagra ^(^uanccs SC
articulorum dolorcs* Et quidam ctiam fanantur a (pafmo propter (ca bie dC
pruntum dC bothor» Vcntcr quoquc flmi litcr fanatur proptcr oculorum ^gritudincm.
Et h'cntcn'afanatapoftcmaIatcn's»fit Qmilitcr ani uenarum apcrtio omnibus
confcrt mclancholi^ cis cegntudinibus ScTdoIori fciac 6^doIoribus re num
^(^matncis.Eteftcum afgritudines in alias mutantur afgn*tudincs,5if proptcr hoc
fit difpo^ fitiomaionsmalitieificut cummutatur apoftc^ ma latcris i'n apoftcma
pulmonis dC ficut cu mu tatur frencfis in Icthargiam, In hac partefexta diuidit
prin»a:gritudincm qux conuer tituradaliam aegntudineminillam quxconuertitur ad
mi nus malam ,(S^ illam q couer ti tn r ad deterioi e m . Et d i ci t p r i mo
cj> gcgritudinum quxdam conuertuntur ad alias agritu dines ,quibus fanantur
bona 8i vtili conuerfione 3c ert ggri tudofequens aliam medicinam prforis.Et
hoc decfat exem plis quinque* Primum efl: febris quartana , quac fuperue^ niens
epilepfix faepc fanat eam,6<: (imilir fanat podagram 8C varices 3C dolores
articulorumj,iundurarum,qui folenc guttofi&arthetici nominari.Cuius
ratioeftjquia inqlibec paroxifmo quartanae multa confumitur materia melanclia
lica,quae forte caret aut augmentaret epilepfiam 6c varices
5(:arthetico4dolores» Sedinftabitquisc^contrarium fre
quentercontingit.Namquartanarijs in declinatione totius
morbifaepetibiaecS^pedesinflantur&frequenter fplen in> flatur 8C
induratur,vnde non bene mundificat fanguinem a
melancholia,6^ficcumfanguinetranfics ad membra iam debilitata diuturna febre
forte inducit epilepfiam aut vari'' ces aut artheticos doIores.Dicq» ifi:a
communiter non eue^ niunt in quartana,nifi ex defedu regiminis vel debitae
pur> gationis. Secundum excmplum cft de fpafmo qui qfique
curatperrcabiempruritum&:eminentias paruas nafcen/ tcs fub cutcf. cum
naturafortificatafpargitmateriam in^ cuncatam i neruis contrahente cos 8c
mittitad cutem. Ter tifum eft de ventrci.fluxu ventris qui fanatur per xgritudi
nes ocForum.f.cum fluxus ventris fit cx catarro fluete a ce/" rebro ad
intcftina conuerfo catarro ad ocfos 8c diuerfo ab inteftinis cefiat fluxus
vcntris.Et ficut fluxus vcntris curat
^grttudineocuIorum,ficiterdtJcurateamJuxta illudHipr apho.fexta.Inoculis
patienti a diarrhoea accipi bonum* Ql»aftum eft de pleurefi qux lientcria
curatur.Et intelligit hic pcr Uenteriam non fluxum cibi crudi exeuntis in
eifdem qualitatibus 8C qptitatc quibus afllimptus eft , fed fluxil hu^ moralem
qui proprie diarrhoea dicitur.Sed videtur diar rhoea no conferat pleurefi ex
illo aphorifmo fexte particulg* A pleuretide fuperato aut periphleumonia
diarrhcea fuper> ueniens malum.Dicq^diarrhoea non confertin pleurefi vf
periphleumonia mortali quae iam fuperauit virtutem, quia plus debilitat 3c
mortem accelerat,fed confert in pleurefi et periphleumonia paruis 8c faluis
alleuiando pecfloralia.Iuxta illud Gal.commen.dicfli aphorifmi.
fiperiphleumonia 8C pleurefis paruae fint polTunt quidcm diarrhoea fuperuenie
tcfolui. Quinrum excmplum eftde a?gritudinibu3 me^ lancholicis 8c dolore
fciatico 8C dolore renum 8C matricis,c| facpcfananturexhxmorrhoydarum fluxu
purgantc matc^ rias,cxquibus nafcuntur di(f^acggritudines.Seciido dicitq»
aliquxxgritudines quandoc^ mutanturad alias acgritudies deteriores fe,ita cp
difpofitio corporis fit maioris malitiei crat ante.Et declarat hoc duplid
cxemplo.Primum eft con ucrfiopleurcfisinperiphleumoniam^quae plcurefi dctcrior
cft,quiamag»seftfufpeaadefufIocationephthifi 8C\n pte nobiliori.Secundum excmplum
cft mutatio phrencfis in le^ diargiam j^uae phrcncfi cft pciorttum quia
caufatur cx fpiP A V I C E N N iS* fiorimateria minusrefolubiii 8C cuacuabili ^
fit matcri* phrenefis,tum quia materia eius cftin parte pofteriori ccrc/
bri,cuifupponiturpars cranei durior,&:ei non fubfunt viar per quas humores
purgetur, vtanteriori parti nares 8C os c»> latorij 8C fic materia
lethargiar^nec benc poterit euaporari, nec inferius deduci ficut in
phrenefi,tum quia fenfus 3C mo Phth tus funt magis fopiti in leihargia inphrenefi,
quibus vif'' tus expulfiuaplurimum luuari folet* Etpraetcrca exapgntudinibus
quacdam qua? dcunoadaliumtranfit,ficutIcpra 8C fcabics SC u^riohSc:
febrispeftilcntialisS^^apoftemata p« trida&: prapcipuecumdomusftridap
fuerint,&^ fimilitcr cum uicinus fucrit fub uento ficut
ophtaImia3(:praccipucei'quiinocuIis cum m'' tuctu r dC ficut congelatio ci5
imaginatur aliquis ^loa q> acetofu illud opcret ,et ficut phthifis dC
albaras. j^, In hac partefepcima numerat princeps noue morbos co ^^^^^^
tagiofosquidicunturcontagiofi,quiainficiuntaftates ?gro> ^j;, 6C dicuntur
tranfire de vno ad alium,non cp ijdcm numero tranfcant de vno fubiecflo ad
aliud,quia hoc eft impofi^ibil^ accidcre,fed quia fibi fimiles generantin his
quidiu scg'^^ a(Tiftunt,(Si:difpofiiifuntadfimiles morbos. Primus eft lepra
cuius contagium eft tantum q» nedum affiftcntcs U^^ dem domo,fed etiam vicios
inficit,ideo leges fanxeruntVt feparenturacommunione fanorum , &incampis
folitarif ^ hitcnt. Secudus eft fcabiesquaEtripIicitcraflfiftctcsinficif»
primocxcontac^u.fecundocxdecubitufub cifdem panis* tertio ex balneari vel
ftufari cum fcabiofo vel poft huncin eodem balneo vel ftufa, Tcrtius eft
varioIa.Et fub ca in^ teIIigemorbilIum,quxcummuItipIicatinpueris 8C prouc ais
eft prgfagium futur^ peftilctiae.Et non folum inficit hi* modisquibus
fcabies,immorefpirationibus inficitaere , 3 fanos inficitabhisinfpiratus.Cuius
ratiocft quia fcabics^ , morbiis exteriorum partium,fed in variolis ggrotant ta
ex^ , ! tcrioresq^interiorespartesmaxime peaorales 8c viscae^pl^f. ris. Quartus
eft fcbris pcftilentialis . Et fub hac intellig^ p/ fluxum ventris
peftilentialcm,qui comuniter non caret di^ Oa fcbre.Et iftlus febris contasiium
eft tantu cx uaporibu^ «xHimis exeuntibusabggro tam per arlhelitum qlper po^
ros corporis q^ mficit domum 8c vicios 8c vicos 8c viW^^* Et fcpe vifum eft
peftem rnuafiife vilias ex vcftibus 8C(ii' pelledilibus ad eas delatis ex locis
irtfccftis .Et ideo expe^^'^ ret reipublicc plus de leprofis q, infedi hac
febre feparef* tur a fanis 8c ilicoducerentur cxtra ciuitates & yillas
SCCH^ ftodircnturperuetulasineptasad fufcipiedum contagiu'^^
maximeaprincfpiopcftilentixpriufq?ficfncadefcat5:^a"j , ^ 8eaturq,prac
multitudineinfedorumidcommodefieri"^ m pofifit, Qutntus eftapoftemaputridum.maximecuni''^
iff"^' bensipfumfueritin domoftrida& viciniaftates ?grp^^ «^tfub
vcnto,fic.n.faciletotusaer camerp vaporibus iti'^^ Ctus apoftematis &'a
vento delatus inffcit aftantes.Et li«^^^ omne apoftema 8c ulcus male putredinis
8c vehcmentis cte dici polTint conragiofa,fpcciaIitef tame bochia epif^'^'^ lia
antraces&: carbuculicoeteraprcccduntin malitia c^f] J ^3gn. Sextus eft
opthalmia 3c eft apoftcma in conivt^^^ ^^ oculi^miximc tuncinficiens aftanrcm
dum deprop^. ^ fpicit xgrum in ocfo.Ethoc intcndit dum dictt.Et prcOP^
ei»f.aftanti prebet contagium,qui eum.f, egrum intuctu»*' ocruIis.Raroetenim
aliterinficitqpinfpcc^ione cx pro^*^., xj,. cum fitapoftema paruum pauc? faniei
non multum gn?.Scd qiiia oculus eft vehemcnter mobilis rarus 8C pot fusfacilitcrexeuntabcoocuIo3(?grovaporcs&
I^"'^^5^o^ p«f"*^ recipiuntur dC ci ibibuntur. Septimus morbus
cft/^^^ ^^^f gelatio.i.ftupor quidam dentium cum quis videns ^I^^' * Qj^p'
«ledcntem aliquid acetofum imaginatur q> acetofum • operctur.f.congelet dentes.Ex
hac. n. imaginatiofic c & Jaiionem deniium incurrit.Tuxta illud
Arift.fepti»"^ P^j^jg cula problcmatum problcmatc ocflauo . Congela mur a
dentcs ,^§ri, ^;ofa , Ift^ tri F E N. n. SoT "'■P'^"- Vemm quia hi
morb,- non ex fc ttanfeuc eiofi '""ginationem non proprie diountur
conta '■tu mhatcorrumpensaeremcum expiratione exeunte ab fuoH n q"ibus
obuiat , 3C ipfi cor rXuru '';°'''^^ " Phthifots que vifitabat t^o
lKfupercarbonesardentes,vtolfaciensfentiret fi erauiter fcfi
""''""''^'''•^'^''''"'"'""•^•Qi'''
P''"'ifi ™X Itantur fi fpn„,m qualecunq, expuilt graue fcetet fuper car.
bones effu.uo, & capilli a capitedefluunt mortale eft.Et ex Mue,„,b,,s
olfatibus f.niei phthifici quem vifitaba ipfe. n,e ph,h,ficus tandem effcdus
eft. Ninus elUIbaras q^^^^ eft foeda t.ndlura cutis penetrans vfq,aci
ofTa,& eft duolel Z n '^T'^'^'" ^'^•^'■^ ''b' ^alia nigra Ite ouafc^
lepre.IuKta illud pr?n qu rt^rfc r:;6 ?Am"' P'^'^^»
eamudquodnoS.ina^Lri.^Ipa^^oS^^ b,ol,tas accidens cuti afpera vehemens . r'
cutn.ntpifciucupruritu.&eftproSumo - ^^^^ cum imbibei.tem ciitem de eo n ,
ii"' melancholi^ fortiore & vr i, ,7„l ^°>luoJeft iuxta eam
ibibitioe lep ram At e„H '"'''"'"=" '^'(tdc an.ibus
«run?;(Te col5 ?""""? '"°d»m totidem di.
abftTrul^nfr^::r^:!'^ metricura Anrr3v'in T ^ nominauerunt . I.ixta illud
PebrraX h fi X^^^^^^^ P^""'"; 'g"''- ge per lippam I , mH-
, '''""^'Sia priltSt. Et intelll. ■«aximeTdTo um nsl™''t
»""''>'" Wnta: vifcofiutl v, fLl
'"•,''^''""^"' <1"=^ q^^n^Jocp eft
&talisaoo,;;;:r "''P^-P^b^asadhe^e^efib^ micem, maturatiSm^ um
rf"r '''°P'''-'''"if P" exitura &in ■Simellige epileS F
""?"" "^"'o^-Et per pedi> pejficum p^n,^
carbunculum 'l""" '""^"'g^ '§"5 ^gmud.nes
contagiof^ ma.im "T^a terotriu n modorum.f. vel '""^"^
contaoiaab difpofitifM,,. „,:„•.._.' ^^" mobilitate m^,.,k.= . D O C, I,
88 difpofitione;«;;;;'™;'^^';j';^^^^^^^ ^msvtphthifis&febriUeftt
^""^''Seanht: •mntesinRciu.u;;eM^^^^^^^ ^ -
^•^«-raliorum,autmoueatur'l^o'"^'^'^r''^^"^e^
albamenftruanonln^^^^^^^^^^homineadhomT^^^^^^^ funt cxcis putrida corm '°
^^"^*"' «^«"f^giofa , fed cnbentibus aut balnean?u ^^''^^^^
contagium fimul al'qua: fanitates contap?'^'^ Q^xntm hic vtrum fin^ ^ut aliquis
tales morbi v ^ fanfeuntcs de vno I al.oc
^«nsredboniratioeft.^^l^^^^fq^fic.fanitas eft de oenV/ gofigaudent6em\tS^^
«^cceptionc anhelitus eomI"i^'' conucrfatfone cum fanis
^'"«^tltcmdicitGaly^dciimplici medKcvS.Etegoquidcmnonfciorcm magis
vltimamrn adiuuando ftomachum fuper digeftionem cibi corpus ho minis quod
occurrit ei 3c tangit ipfum deforis.Quidam er-' go liominesapplicant ad
fepueros i nodeamplexaces eos, Inueniunt ergo propter illud iuuamentum
manrfeftum val de,quoniam ifta caliditas quac occurrit ftomacho ex corpo/ ribus
illorum puerorum eft magis propria caiiditati natura Ii 3C plus conueniens ei
caliditas quxe ft ex vaporatione, hgcGaPJtem dicit Damafcenus i fuis
aphorifmis,Mu!tum iuuat paralyticos ad eorum latera naturaiem calorenrappo
nere,non tamcn igneum fed adolefcentis puelle.Sanitas er^
govideturfuidifFufiuatrafiensadaliosficutpgritudo, Op ^"^^># pofitum
fupponit Ar^feptima particula problematum* pfo>
blemate.4»quere3.Proptcrquidab fgritudinibus quidam
quibufdamacgrotantapproximantcsafanitate aute nemo fanatur 3d refpondet ibi
dicens. Aut quia xgritudo quidem motus eftjfanitas autem quies.Hxc quidem
mouetJixc ue ro non,aut quidem volenti fit,h3EC vcro noIenti.Et itaq? no
voluntaria voluntarrjs dC his qu? funtcx prudcntia diflFercit, dic primo q>
nihil peribet fanitatem complexionalem, ma^ ximefecundumqualitatesadiuasfc
difFundere 8c tranfire de vno ad ahum, vt dcclarat rationcs ante oppofitum. Dic
fecundoq, necK3fjcpenecita notoric necita velociter nec itafortiterfanitas
complexionalisfe diffundit ficut icgritu> do.Cuius ratio eft,quia fanitas
confiftit in quodam lempo ramento,morbus vero in diftemperamento,fed diftempe
rata fortiiis Sc velocius Sd manifeftius imprimunt & tempc
rataficutclareapparetincxtrinfecis, Dictertioq, fanitas incompofitione vel
vnione non fediffundit, ncque tran> fitde
vnoadalium,quiacompofitio(5<:vnionon funt acfti> ux de fc extra proprium
fubiedum» Et funt apgntudmum quxdam quae m femi^ ne hereditantur,ficut albaras
alba 8C tyna natu> ralis dC podagra 5^ phthifis dC lepra.
Inhacparteocfcauadicitprin.cj,aIique funt ggritudines hereditariac qua? in
feminc hereditantuni^.trahuntorigincm cx fpermatibus parctum vcl
fanguinemenftruo ex quibus fimus. EtdiciiniuriicrcditariaEquiadercendunta
parctibus in filios aut fflias ficut hereditaria temporalium bonorum
<S(:enumeratquinquctalesegritudines» Primaeft albaras aIba,&eft
faedaaIbedocutispcnetransin carnem vf» ad oiraprocedenscxpiilegmateillicrctento
3C debilitatc vir> tutis aftim ilatiug.Sed quid de nigra nunquid eft iif
ditaria (i cut albatDic cj» non adeo ficut alba,quia cft fupffcialior mi
nLispenetransincarnem^&nonminus maculans materia fpermatis» Secunda eft tyria
naturalis.i.a natiuitate inexi ftens,vS:eftinfirmitas cutiscapitis depilatione
fcedans cute quafi fquamis ferpentis,iS(: ideo dicfla c tyria a lyro 3c opliia
fisabophiquodcftferpens.Etnoneftniirum fi aegritudo ifta eft hereditaria cum
cerebrum in ea multum fit alteratij a quodcfcinditur pars materigfpermatis no
modica, Ter tia cft podagra.i.gutta pedum a pos quod eft pes 3c ^gritu^ do
quafi pedum cgritudo.Et fub hac intellige alias gut^i? fpe
cics.f,arteticamcS(:chiragram.Qiisideocenfeturhercdita> ria,c]uia iundurx in
coitu laborant,<&: a debilibus excutitur
debilefemcinuirtuteac^iuai&:materia* Quartacft phthi> fis qua pulmo
primo lacditur & cor ex confcquenti ♦ Cuius cft dare fpermati plurimum
caloris 3c fpiricuum.Non ergo mirum eft fi phthifis hercditetur. Qyinta eft
lepra cuius caufa eff icicns antiquior eft malitia complexiois hepatis dc
cliuis ualde ad caliditatcm 3c ficcitatc,quare adurit fanoui/- nem in
me[ancholiam,utaftprin . quarti tertia tracflatu.3» cap.primo.Cum ergoin lepra
hepar fituehementeraltera/ tum,(S^exconfec/ucntifanguis&med!0 fanguis fnma
qif cft fuperfluitas utilis alimenti uItimi,non cft mirum fi lepra
flthercditariusmorbus. Attcdc primo q, a-gritudines hc/ redirariarnon fc
communiter manifeftantab initionatiuita tis/edfuntquidamhabitus congenidcx
malitia copfoni? do here- ditaria quintu^ plex. R I M 1 C A vel compofitionis
contracfia a feminibiis parcnttr ad quos fe^irur naturalis potentia dcfecunda
fpe qualitatis ad leui ter avflu recipiendum dicftas aegritudines.Raro nanqpfit
neratioexfpermatetampnfedioniS(S: malitiei cj> adufa^ ciat nafd homincm
phthificum aut Icprofum.Sed nafcit gs cum pedforc ftrido 8C fpatulis alatis 3C
longo collo dc capi/ te reumatico,c5^ talis eft aptitudine phthificus 8C fit
acftu ta^ lis a leui caufa» Attende fecundo q? ocgritudines acutg no
communiterhercditantur,quia duraniibus ipfis raro fit coi^ tus5<:
rarofaciunt,impr3Elfiones habituales diu duraturas» Sed durantibus chronicis
fic coitus,(5^generatio ex femibus infe(ftis ideo tranfeunt a parentibus in
prole,maxime in ge^ nitam exparentibus iam diu grauatis talibus morbis» At
Hrdita'' ^^^^^ fgrtio cp non folum quinque hic nominati morbifunt rij mor^
hereditartj,fed etiam plures alrj ficut calculus e pilepfia ver/ bi pter jjgQ
monoculuas mancitas^SoIet.n.mancus gcnerare man quinc^»
cum<&:monocuIusmonocuIum.Etfereomnes morbi mc^ Auice. br^jruni
principalium diuturni habituati materiam fperma tisinficientcsdecifamabeis
funtaliquo modo hereditaiij» Attetldequartoq>caufapoti(Tima,quarcmorbi hercditan
tur a parentibus in fiIios,eft infedio fpermatis quod a fano mcmbro defcinditur
fanum & ab xgro ggrum . Ipfum »n, fecundum mcdicos eftmatciia3i:agens
ingcnerationc.Iux ^ p ta illud Gal.6.apho*comn>ep.ilIiu8 canonis Eunuchi no
po dagrii^ant.Ex heredirate «iam podagra concomitatur. fper ma.n.quia maculatum
fVtratnccelfariopcdes debilitantur filiorum palfionedupIicara5c:cxparcntiim
culpa &ex fui caufa. Attendequintoq>eflfe(flus motborum hereditano
rumpoteftimpedirivelretardaribono reglc parcntumc&: filiorum vel filiarum.Parcntum
quidcm , quia tam fobria munda 8C tempcrata diacta fc rcgerc poflum habebut fan
guinem bonum,ai:fpcrma quod eft fupcrfluitas ahmcti yl timi non commaculatum
infe^ionc morbi hereditarij , cu nondum in poros membrorum fluxcrit,fed
manferit m uc-^ nis.Piliorum veroquiaficutmalorum morum inclinatio^ nes a
natura difciplinis 3C bonis conuerfationibus prohibcn turamalisac^ibus,fic
inclinationesad morbos conuenien ti diactaprohibentura morbis» Et (\mt
xgntudmum quardam qux funt ge^ neralcsqux luntalicuigcnti propnx autin ali^
quaregioncmoramibusautin eis multu abun^- dant. Debcs praeterea fcire quod
mcmbrorum debtlitascomplexionisfcquitur malitiam SCh^ lutioncm fabricationis,
In hac? partc nona qup cft dc ggritud/nibus reglonalibus -^gfitu dicit primo
prin.^ qu^dam funt cgritudines gencrales qu? dines rc func proprie alicui gcnti
vel comorantibus in aliqua rcgio^ gionalcs nc,vcl fi non fint proprig illi
gcnti aut habitantibus in illarf quae» gionc quia non conucniunt omnibus
habitantibus l ca abu danttamen &multiplicanturapud illasgcntcm jS:
regione. Et hae acgritudines dicuntur gcncrales quia conucniunt plti'' rimis
fuppofitis illius gcntis aut rcgionis.Et dicuntur <ppr<? illi gcntiaut
regioni quia non fic multiplicantur apud alias oentes aut rcgioncs.Dc numero
iftatum aegritudinum e elc phantia , quae in alcxandria multiplicatur.Iuxta
illud Gale ^^^* ni fecundo de apoftematibus ad GIauconcm.cap. 2 y.Secun dum
alexandriam deniqp elcphantia patiuntur pluMmi pro^ pter dietam d^calidiratem
regionis,fecundum Germanias autcm 6^ Myfiam rarillimehxc paflfio fieri vifa eft
. Sed in ^ alcxadria plurimum gencratioeft eius propter diJcta.Ocros cnim
comedunt id eft quoddam legume fimile iphs,& len^ q"»^^ tcm &
conchilia 8c falita 3C multas quidem alininas carnes SC alia talia groftum 3c
melancholicum humorem gencran tta.haEcGalcnusJtem de numcro morborum
regionalium cft vcna mede fumens nomcn a ciuitatc medena iuxta bal> dac in
qua abundat^cS: dc hac ait princcps quarti tcrtia tra- Siatu fccundo cap.vltimo
diccns. Vcna mcdc cft ut accidat jiipcr partcm corporis puftuU qugdam inflans
deindc vcfi' A V I C E N N iE. catjpoftca 3egrcdi tur cx ca quiddam rubeum ad
nigreditrtf dccliue,deindc no ceflat prolongari 8c prolongatur 8C fortai fis
eft ei motus voluntarius fub cutc ac fi eltct motus aialis, 8c quafi in
vcritate fit vcrmis doncc ^ftimcnt quidam ^ »J animal quod gcncrctur^Et
gftimant quidam fit ramus ui» li nerui pcr vehcmentiam groflfitudinis»Et
plurimum quioe accidit 1 cruribus h?c princeps.Sunt ctiam cx ggritudiriibu^
regionalibus quaedam bochia gutturalia,qu3c multiplicant in quibufdam
regionibus Sabaudia: qug licet fint vehefflfrt tcr grofta,c&: quadoq? duo
vcl tria fimul non inde feplagu^ nec remediinn qugrunt habcntes,ca nccj turpia
putant vcl indccora. Sccundo dicit q> dcbilitas membrorum fcq'^'^ malitiam
complexionis aut folutionem fabricaiionis idca^ fe(5i:um organi^ationis debitg
vcl vnionis.nama maliti«»c^ plexionis procedit debilitas membrotum
confimilium,*^ a defcvftu debitgorganijationis dcbilitas organicoriim,'^^
defedu vnionis debilitas vtrorucp.Vehntelligefi visp'^'' lutionem fabricationis
raritatem nimia contcxturocmcbrO'' rum.Et ifta claufula poteft adaptari
claufulac de morbishc' reditarps velutcommemorans ipforum caufas. Pinis cxponis
lacobi de partibus fupcr feptem capit""' antecedctibus DoMnx prime
Fen fpci*]dc primi Canoni^, qua: lacobus de Foroliuio non expofucrat ♦
IncipitexpontioTacobi ForoJiuienfis fupcr hoc capfo^'' mac primg Dodrinac
fccunda Fen fecundae» Dodrin^.n.Fcnfccundapfunt duae fumn^^* Summaf primac quac
cft dc rcbus quac accid»^^ ab unaquac^caufai^coiumfuntuiginti capl^* jCapPm
primum eft ucrbum vl'e de caufis» ^ Auf^difpofitionum corporis q^jf^^,
lampraemifimusuariationcm.f iatis&: ^gritudinis dC difpofition^^ qua^ intcr
cas mcdia cxiftit , funt i^^^ antcccdcntcs dC primitiuae QC coniundar. (i Primo
nota per caufas inpropofitointclligit no^'''' ^ iufcunqggcneris caufas,quia non
materiales,ncc forma(^'' Dehis.n/uprafen prima cap.de fubiedis mcdicinae (^^f!
dctcrminatum ,fed hic dctcrminat folum dc cfficictibus '"^
cffictenteintelligendo vt fupratacftum eft,caufam pf^^^y tcm,^;: caufam
conferuantcm» Sccundo nota non cu<^ ^ tentionem Auf.omncm difpofitioncm
cxiftentcm in co^^^ rc noftro actualitcr pcndcrc a caufa primitiua coniurK^*"
^ anteccdcntc,hoc cnim non cft neceftarium,vt patct dc ca.ScdintcIlcdiiscftqj
omnis caufa caufans.puta p^^^^^ vcl conferuans al/quam difpofitioncm i corporc
noH'^^^ cft ans,aut coniundia aut primiiiua, Tertio nota hic ^ - ^5$ ilitaf^
minis Aui.tam fanitatem aegritudinem vcl ncutr^J' haberc vel haberc poflic
caufas iam dicftas.Dc xgritiJ'^'^' 1 aut neutralitatc
noncftdubium.Seddcfanitatepatetp^^^ do for.febrirc febrc fanguinca ab humorc
rcducibili^" ^^jj tiignum,& q> detur forti lacfluca aut papaucr
altcras (^^^ ^ ncm &c.Et patet lacflucam cffe caufam primitiuam,f^ nem
autem nondum rcdudum antcccdentcm,dum ^^'^ pcratus eft 8C reductus eft caufa
coniunda 8Cc* Antcccdens uero 8C coniunc^a communt^^||| m hoc q? ambar fimt rcs
corporc^.f;humoraIes » comp lexionalcs aut compofitionales. ^^^e . Primo nota
per caufas corporalcsin propofito ij^er^ J mus intclligere caufas quae funt
corpora.fic.n.fola^''^^^ ^ CK turinpropofitocaufaecorporales.Similiterin
P''^?^. funt / caufas corporales non debcmus intcllfgerccaufas q" ^^^j^s
in nobis.fic.n.accidentia anima: debercnt dici ^^^^^^„61' ^ cuius tamcn
oppofitum innuit communis modus loq Pcr caufas crgo corporales dcbemus
intclligcrc cau ^^^^ ^ pore exiftentcs principalitcr cx partc corporis fc tc^^
^^^ft noalteriattributai nccalicui corporiuclrcicxi»^^^'^^ FEN. I I.
^Tmcn^f""'^ ew.dicimus teca? cofpo^ales . humofe» «I bu" a 1 '
^"P''''.'^^ ''^dealns cais corpo^ pa V d ni- P"""P^^' »tt.
ibuunf ,& fca,„ quas ptici. IZT "? "'•P°"'« vel extra
corpus. Ex q p, Sct (^ot :.;/^^^^ copFone pternali. cao icgt ea Je cam refpca
d.uerfois firpolTe dici cornale fecerr, - '^'^"''i '" '•^fP';"
PPonis fi for.p ipfam cale W eiufdfl'," '''"^'''J' "° ^-P-^>-
Scr» ! ror^aleraceretilom fuu^ga.f.cn ea calore reuerbe tarT Se
Aatesuerocl^ar?^'-^? "^''«'"t 'n^di.X ».
^";Pn'co,,5>tS;-i--^„'^^^^^ ■ f'''«r,vdra,,imor,qdnrc5fn
**"'P'^'''^ipa*'rattri f^tracorpus&acorpo^edffti^™ b «trinfeco vel
faltf fifis „,'^ alicui
S,-'"'''''''^»'«<»«»cibiTrl^'H''""^'=^-^''""e' ^:^^
" l'ttera.Ex quibu» colli^vitut d^":"<>' ^"'^ modos
ta. ftocneaum^f^^^^ris uero primitfufs non eft ^opPonafesraut col''''^^'''^^*^
h^n^orafe J^-texquCaZ^^^^^ ^^ntu/edaduenitell^fP^"'"'^'^^^ na
^^^^"quomcdiante. ""*uniuurc5«nj in<ppofito.
Scaofamltui^pprie^cacorpo & caFccTtu ca^ dit media,&ficfumicin^po/iio,fic.n»dicimu8
humore pa ratu putrcfcere fore cam aiitem febris. Scao nota q, inter cam antem
& effedil caderc pot daplex mediil ntcoale mc diatione tgis cale mediatioe
ca^.Et cx hoc fegt difto coij cp dupFr dr aliq ca corfjalis ans.Prio qa no adu
cat, fed eft caturaautparatacare.Scao quia licetcansadu non tnnia p cam media.
Ad .ppofitu qrrcoq; fumat aiis ,ca tn ipfa co> ueVi.t cu pnrnitiua Primo in
tpis niediatione,ut fol prius tpc calefacit fpns q^tebrcfaciatephemera.Scaoqa
mediationc caxqaprimitiU3c mouet qiiq^afires cas,vt prla qrti cap.dc ephemera.
J.caj5. Tcrtionota noce intctione Aui.q,fn itcr caufam primitiuam &
eflFcdum,qui eft fanitas , vel acgritu^» do,ueI
neutraIitascadatcamedia,ctifitponfibiIche(5iicama caufa primitfua ficriincipfcndo,fcd
vultilludelfc polTibilc licet non fit nccefifarium , & idco communicant
qncu licct non fempcr necellario in hoc communicant. ' Et caae comc^af funtcase
corporaIes,cx quibus difponesrf^uenmtprimoaduentuXabrcRmcdia fct ca^ pnmitme
funt caar^non corporales, cx qui bus prouenmntdiTpones aduentu primo aut no
primo fcxeplaalriiantecedetiueft repPo febns.
EtrepIet,oreceptacuIoruocuIi,utaquamipfum
ddccndat.ExempIucaruconiuncf^arueflputre. do tebns et humor qui ad forame
defcendit oppl lationi 6^oppiIatiocxcitati. Exeplucaruprimf^
tiuarumecahditasfolisautfortifudo motus aut cnltitiaautui^iha^aut comederere
calefacictem ficut allea &:hoctmfebri,autpercu(Iio dilatatio ni' 5C dcfcf
nfui aqua? adoculu. Oes aute ca«auc funt caae fccfm efrentia,ficut piper cu
calefacit 8C opiucum infrigidat.aut funtcaccfecundum a'ccl derw,ficut aqua
frigida cum calefacit.^gea q? fpiHatcutim 8C tenetcaP.tatcm^ctaquacaracatn
infrigidate^eaqjrefoluit, & Ocut fcamonea c3 mfn'gidat:!o qu6d
humorecxpelht calefadente* Nonomnis ueroca quae corpori aducnit mip. fum opar,i
mmo pr^ter hoc tria funt neaa,fort!> tudo.ffu^ uirtutis agcntis , &:
fortitudo uirtutis corpis pr^paratiuaf;5^poPitas pmittendi unum
tangercahudtatotcmporc utmtah' qualc tllud poflfit ex uno prouenirc operatio m
ahud.Eft au temcum caufarum difpofitiones diuerfificatur in
eoquodpfouenitexcis. Eft.n.cum cx caufa umin corporibus dmcrfis diucrfx
proucnmnc apgn'tudmes.Eteft cum cius operatio diuernfiy catuf
mdebih8^forti,&:fortisfenfas& dc dcbi Iisfenfus.Caufarumprictcrcaali^fantquxfunt
. uicariaralixquxnon. Etuicariarquidem funt, gcT. quarumcum fcparantur
rcmanctaffec^io. Noa uicariae ucro funt cx quarum fcparationc proue nit
fanitas. Dicemus etiam q> caufac quK mutanc difpofj tiones corporis illx qux
cofcruant auc funtneceftan'x,a quibus impoftibilc cft homi^ nemegredi m toto
temporc fuae uitx,aut non neceiranar, Et neceffanarum quidcm fcx func genei-a.
Genusaerisdrcundaatis, ^genus eius quod comeditur 8C bibftur , 5: genus mo fcZZ
tus &: quietis corporcac , 8c genus motuum g-"f^^
^nm^lim.oCgenusfomniSCiiiaiii^ arecnus ''^"p^"' p R I M I C A N,
euacaatioms dC rctcntionfs.De generc crgo ac^- n's efl: nobis pnus loquendum»
lacobus Foroliuienfis non cxpofuit alia trefdecim capPa
huiu3primacfummacdodrinaefc33cfenfci3ae primi cano^ nis quae bn expofuit
lacobus de partibus veru cja funt fatis
claraeoijzexpoomiflfaeftjfS^foIustextusefi: pofitus. Expofitio lacobi
Foroliuienfis fuper hoc» i f ♦capitulo, CapPm.xv»Summae pi :mse docf^rfnac
fccunda: fen recundae.Efcde his quac proueniunc ex his quae comeduntur 8C
bibuntur. Vod comeditur 8C bibitur in corpo^ rehumano tnbusoperat modis. Aut
enim i'n ipfo fola fui qualitate opone efRcit. Aut fui materia. Aut
operatio>' nem facit tota fubftantia.Et fortafleJres quac ex his f ribus
intelliguntur uerbis propinqu^e erunc fecundum linguae confiderationcm.Sed cum
de his loquimur intentiones cxprimere uolumus quas modo nominabimus. Nota
primoqj per illud quod comcditur 8C bibttur in p pofito intelligit Aui.omne
illud quod eft deglutibile a nobis . cu mafticatione veUine mafticationc , fiue
talefuerit cibus velmedicina,fiuepurus potus,dequolibettaIi verus eftfer mo
Auic. Secundo nota hos tres modos opcrandi no fo> lum fore competcntes his
quxcomcduntur et bibuntur,fed ctiani his qux corpori noftro extrinfecus approximant.Ifti
modioperandi velfaltemipforumaliquid competcre pof> funt.Contingit.n.aliquid
exterius approximatum operari a qualitate,vt euphorbium calefacerc ,
mucillaginem pfylltj 8C opium infrigidare.SiPr a forma fpeciffca operari, vt
hya^ cintum 3C corallum ad collum fufpenfum cor confortare, cr peoniam
epilcpfiam fanarc dCcMos ergoin ppofito folum his attribuit quia de his eft
fermo. Tcrtio nota no efic m^ tcntionem Auicilludquodcomeditur 8C bibitur
precipuc polTe aliquo modorum iam didorum in corpore noftro ope
raricontingirenim cibumafiumptum fui grauitate in cor> pus imprcSionem
facerc,aut quantitate ftom grauando aut nimiumcxtcndendolaedere,5(:tn hxc
operatio non poteft d!ciamatcria,velqualitate,veIforma fpeciffca vt patebit
infra.SiPr gladius comeftus a ftrutio poffet cum cufpi^e opc rari.Sedintelledus
Aui.eftq) modi princfpales quibus faev pe contingit ingredicns corpus noftrum
in ipfo op^rari frcs ^ . tam dicfti, Quarto principaliter nota cp per operari m
p> ^P^'^ - pofito veloperationcm non folum intelhgerc debemus agc ^^"^
re veUaioncm nec ctiam folum pati vel pamonem/ed !n> aupt^f ♦ differenter
vtrtic^.Dicitur.n.aliquid operari non foUi ageti> do,fed etiam patiendo,vt
matcriaoperatur ad gcn^ratione. Et quod operatur a materia Sc nutrit corpus
folum P^f^f^ 8C tranfmutatur.Ci.uod tamen a qualitate operatur agit 8C Operas
tranfmutat ^c. Ciumtonotaq>pcroperans , aqualitate a quali^ in propofito, vt
infra videbit intelligcrc debemus illiid qct tatc dd in^redicns &c.agit in
corpus noftrum per aliquam vel ali> * quas de qualitatibus manifeftis
primisi,vt piper calefacien Opcras do &:Dapauerfnfrigidando.Peropcrans
vcroa materiain> a mate. tclligcrc debemus illud quod ingredics corpus
noftrum ap> ria gd. tum natum eft vt per paucas tranfmutationes ^ormairi
p> priam amittat,& formam mcmbri noftrtcorporis vel par>
t''8recipiat.Dicoaurem notanterper paucas tranfmutatio> nes,ad differetiam
ellebori vel vencni. Et dico notanter me bri vel partis^propter illud quod
aptum eft vt FacihV in Cpy ritum conuertarur,quia quamuis non fit mcmbrum
poni> Oi^eras tur tamen a medicis pars corporis humani.Pcr oj?erans au> a
fbrnia tem a forma fpeciRca intelligcrc dcbcmus omne illud quod fpccifica -
operatur agendo vcl patiendo fccundum formae fuae fubfta quid. tj^is inclinationem
pet difpofitioncnnioccultain in jqualita> Qf' A V I C E N N tes-manlfeftas
non reducibilem, ficut vencna plunma agoj corrumpendo.Etdicitur haccopcratioa
forma fpecifica,un quiaattribuituromnf indiuiduo ciufdcm fpeciei,vel qui^ noh
cft nobis nota fingularis difpoa qua proucnit vel mani fefta.Dicitur ctiam a
tota fubftantia,quia no apparet nobi? determinata pars fubftantix illius
cffedus produc^iiua , vc forte propter caufam dicftam. Dicitur ctiam a
propriet^i^ vel forma occulta per idem. Suiueroqualitateagens eftilfud quod
cal^^ fierifoletcumeftincorporc hommis autinfr^S' dari SK^calefacit caliditatc
fua aut frigefacit fo* frigiditatc ita g> non ei afflmilatur. f^rimo nota
operantium a qualitatc,quia.r. calefacicii| tium^^infrigidantiumcorpus
humanum,quacdam ui^"^ ^jf^ formaliter talia,<Sc^ quacdam virtualiter
tantum.Exempli' primi,vtaquadicitura(fluaIitcrfrigida,(S^ igni» adualif
lidus.Exemplum fecundi,vt piper drcuphorbium virtualiter talia.f.calida,quia
(5<:fi non habeant in fe act"^,^ caliditatem per quam apta fint
calefacere in fe tamen hsP principium,puta complexionem caliditatis in humano^
pore produdiuum. Ad propofitum igitur hic non facit n mentionem nifi de
virtualiter talibus qux in corporc r^ pta indigent eorum rcduifiionc ad acftum
a calore poris,proptcr quod dixir,folet cakffcri &infrigidari5^<^* . tum
eft.n.cj» formatiter talia nonoportet cum calefiartt infrigidentur, vt a
qualitate in corporc humano opercn' ^ \^ ficutintelligenti patere poteft.
Secundo nota q> adbi"^^^ ({f ' rum qu3E dicuntur virtualiter
taIia,qu3Edam funt iuxta ^ W dum loquendi medicorum adualiter talia,c5<:
quxdam f^,^ potentialiter taIia.»Prima funt quf in fe habcpt adu fu"'^'
principium producfliuum qualitatis refpccflu cuius di^"^'-. virtualitcrtalia,vclfuntilludmetprincipium.
verbig''^!'^ foIdiciturviftualitcrcaIidus,&:cum hoc adualitcr ^^^y bet
principium fufficiens ad produdidncm caloris pUt^Aj cem.fimiliter radius lucis
c?um firilludmet principiuffl/''^ ciens.PcrvirtualitcrautcmtaliacS^
potcntialiter intc^j^^ debemus ifta^quac nec funt formalitcr talia nec in fe
h^j' principiumfufficiensadproducendum qualitatcm '^^^jfi' ipecfiu cuius
dicuntur talia virtualiter,fed indigentcxtr^j^jf comotorciuuantcadhoc,vt
huiufmodi quaUtatem ^^j^/ ' produccrc.Exempli gratia ut piperaut pirethrum
^^^^.A tualiter tantum talia & non acflualiter,quia non habc['^^
principium&c.fedpotcntialitcr,quiaoportet illa P'"'^^)^ acflum a
calore noftri corporis rcducf, vt fatis infra P^^Sj/ , Ad propofiium crgo dc
virtualitcr talibus primo ffl*"' ^^^i \ (ftis non eft in propofito fcrmo
fed folum dc talibus \ tialiter fiue fecundo modo di'cftis,talia enim funt
q^^^jtuf ri folent&c» Tettio principalitcr nota ch hic def^J^i,/ i
proprieopcransaqualitatc pofitum in gradu r^^PS j v^^ manicorporis,taleenimin
corporc caliditatem ^""'^jle^ frigiditatem,quod de medicina temperata
dicerc "'"^^pc' mus:licct a quibusdam dicatur,quod 8c fi refpe^^^^
^^pro' fati non cfficiat,in altjs tamen corpqribus calidit^t^ ^^^jj ducit aut
frigiditatem . Vcl dici poteft c^ per «trc^i ^ intelligi mcdium.Dum cnim
dixitc}» caliditatem J LpC^ frigiditatcm intclligere po(Tumus aut neutrum :
l^^cj? riem conferuat,quae eft cffecflus mcdius ctiam a qu^ ^^^^c ucnicns..
Quarto nota cx dicftis Auiccn.intcllig^ R?jgfiif* dumrcducTtionisad acflum mcdic/narum
t^^^.^^LeH''^ $ frigidarum,qua dicuntur in potentia tales ♦ ^ cft ifte , quia
mcdicinx corpori applicatac a corpo' ^pcr calefiunt , fubtiliantur 5;:
invaporemconucrtiJ";^^ j^ci^ formasearum fubftantialcs tanquam pcr
Pf^^f^P^cnt^^J^ palia 8C carum complcxiones tanquam P^'' ^ " .
ducuntfuasqualitatcs,vtfuntcaliditas 8C ^'''^l^l^g q^^^f quopatctfecundum
intcntioncm Auicc.tam caliaa ^^ju frigidas mcdicinasacalorenoftricorporis ad
citDiffcrunt tn mcdicina calida 5i:frigida» '^^"'^nja pt ucl uia ani irii
tf^^ ca^ tur al? kui' ce^ coT :iif) \fi(f' tiif ti^' bJ^ Iii^ erf riit ff^ e^f
'ir' iff lif' di^ ;llf 5 |e' if )£' ,f »1' ii" m ;n' «tf d' )^ 5*. F B N.
ir. fibi da Opi"™.n-«liditate •em ,nfr g,d,,e,pra „onpa(raa corpore.i.
no., recipieme a W-poreinftrmtotalevelpartiale quoiDfa aMr rV '
no.a<fdumdixit,foletca£fieruutlrfr^darfe;,,e^'rc: Mua.efu,au.
intrigidatfrigidita.e fui&l dupllcem ^ teft nftexpofitionem.Primaquia
reducifad a<fium caloris i« «.■ntrigiJet.h-iic tndati portet refponfiocogrua.
SenmH^ princpiun, calefaccre vel inf, igidare.hocautem diciVur « bris nfi
co.pori,,oppofitumrpateLfinSd vuT''' pro quantooperatura quali,a.e:vt ficSSl
-"^,;" ^eundum enim quod a(rimila.ur dici.u?oMra?i J
Velpo:eftdiciforein,en.ionem Auic.defcriK, ""'""•
3ual„a.e„ntum.fic<,, nona mate " ! ^""P"''" » fac.
hterS: per pauca? .ranfmu.a,ione3 in n!^ ' "°" PO..S aptum eft
conue.ti. Ex ZZtZft T Primum,qulam,.Itaaquan,a» " ^ ^^"''' 1 _i , "^"aiitatein
humsno corpore D O C. II. $0 bia. P-noftrt&lreoaq^fc^"'^^
f"8idari. Te^tium duScon?,^'^"'''' 'P'^f'>'«i"'
qualitatefintoper^taau" ''''''^'"P''T?-3»m"l'
•"^igida„,/edfol,iSa,1mn ""r"'''^"''"''''^
F'"a temperata. O artum Tf""' conferuanr , vt medi. "'<>«-«^a,TimilX""udbur'^^^^^^^
''""^^.urcorpori &a",;w,
"''<l'C'nalisutla<5lucaaf fVS'<'»ri.i.Scrip<,«„,"rti„S
'^'^ f^cundum in. ''"fas ^ P"P»""'
'""<;niu.a,io„e,|^ ''''i"* diuifi* •• ^'«^"'l^lo nora ^
dici..ReciDi, f„, P'""
''™""n'Mar"''"'^''°'*-B''P°''^E-'-.^edK
'"'"■"«mbrorumdiu.fH.nes.vtpa^e, "^*"^'
}?«>Jc{s,q>ioh,aniin iLr '^*"' qur ijeneratur ex g«^fitbonas,adho f
-''«^ '^^ '■=''2 ji s<5<:fang,„snui exjVuT'^'^^"'' 'iwmispars
contrarius. geoeramr huic abaudonbuscomunucrpofitam.rnbonim, quidam cft duplcx,
purcabus qui abalis dic/tur,quidam vero cft cibus medi^ cinalis. rntelhguntautcm
pcrcibum cibalem cibum qui cft aptus m fubftantiam noftri corporis conuertf
faciliter oi: pcr paucas tranfmutationes 3c cum hoc coi pu. nrm no no tab.l.ter
alterat vt pan.s bene pracparatus SCc. Econtra per abum medranalem inteiligit
cibus qul cum hoc cp i„ fub. Lantiam noftn corporis conueriitur etiam corpus
noftrum notabiliter alterat.pro quanto conuertitur d citur cibus oro quanto
autem alterat dicitur medicinalis. Ad .ppoficum mc dianalcm hic tetigit Auicdum
dfxit.Eft tamen aFm acci^ dit vt aliqua fuarum qualitatum SCc. Secundo nota ex
di> Ctis AuKhic patcrc quid pcr frigidum cibum intelligerc de>
bemus,quia»f»cibumiftumcxquoaptus eft generari chv^ lus frigidus rcfpccflu
tcmperatichyli,fimiliter fanguis frigi dus refpc^ufanguinis tempcrati,exquohumiditatcs
frigi/ dac fccundac gcncrantur rcfpcdu tcmperatarum 3c tandcm pars mcmbri vcl
membrorum partcs rcperiutur frigidc rc> fpedtu temperatorum menibrorum.
Confimiliter dicatdc cbo caI.do.H3.c voluit Aui.dum dixii hanc qual tate ma>
nerc vfq, ad afif m.Iationis et coigulationi. complcmctum. Ex quo patet ly vf.^
in .ppofito fore tcnedum i nclufiue "e^ quopatetvltcriusd.fferenria inter
cibum temp ra tum^ c.bosd,ftempcratos ineffedu.Etpa.et vlcerius rZccr abum
tempcratu nullus cibusalius porcft d'ci cibalis frd omnesaIqfuntmedidnalesappell,nd/.
Primum diibig rvw. ontur circa drda quia quantilcunq, fuerit cibu« tempcratus \
quatamcnfubftantiaIiteracal,dotranrmutarur(5fc apit ^ffT^ in calidum
mcmbronl.Omne.n.agens comunicanc in ma^ du^, tcna cum palTo in agcndo repatitur»
Similrrer^qufa abu8 in principio cft cont! arius corpori,vt rccundo de aia. pru
inodegenerdtionecoIlig?tur,fedc6trariaiuxia fc pofita iti' Ufccm alterant vel
mutuo.-igitur SCc. Itcm quia in libro dc mortc 8C vira.de mente Arift.habcnir
cp rcrrfgcrario viuen tis fft pcr aIimentum,ideo videtur q> alimcntum
quatclcMcS fuent tempcratum pofirum altcrat mcmbra noftri corpo.S
a:pcrconfequcn. d ffercntia pofita intcrcibum cibalec&c:, non apparct
fuff/cicns» Secundum dubium. Vidctur in di '^."'♦r^^f
^'^;J^^^'^"-quartatcmcibi quandoH
^'^'7Ta^mr"Tr^P"^''^^^^"^^'^ hanc man^c
fiquahtaseftfort,or5^c.,g,tipfaobtinctnrpcrcorpl.quaIi. tate,& pcr
confequcns qualita. corpis non airimilabrr'nutrl mcmiT,& perconfequcns
nSmanebrt qualitas nurrimenti quouf<$complc3tur coagulatio . SiPr ccontra
arguitur hxc qualitasmanebrtquoufci^complcaturafrimilatio.ipiruroua litas
corporis aflimilabit nutrimcntum , & per confeauens vincetqualitates
nutrimcnti.non crgoccontra quod rciM.y gnat primac parti. Tcrtium dubium,Non
videtur cb fLy guisfaltcm naturalisinhcpare gcnitus cx laduca fir frioJv
duscompararionecorporis,a:pcrcofequcns ncc ipfumL fr,g,dare pofirit quo modo
enim infrigidabit olTa & chartib ginem.Sed ad hoc dr q, cft calcdior oiTe
adualiter frfPidi^r tamen virtualiter, Ad primum vero iftorum dicimr corn'
mun,tcr concedcndo cibum quaniilcunc|; tempcratum cor pus noltrum altcrare,qufa
tamcn ipfum non norsbilfrcral^ tcrat inhocdifFertacibomcd'cin3li,vtra{flumeft.
IVc cr^ go cibus poteft dici purc crbalis qui faciliter Sc per pauca9
tranfmutariones aptu^» cft conucrti in fubftantiam noftfj corporiSj^S: cum hoc
non cft aptus noftrum corpus notabifi tcralrerare.-econrra
verodiciturmcdicinalis, Contra tunc cibus calidus vcl frldus in primo erit
cibalis , aptus (l cn'm conucrti in fuBam noftri corporis,& cum hoc no
tabilcm facit ahcrat'onem,eo q, primus gradus inrenrlT^ a'terat vt infra
patcbit. Huic poteft d ci primo K frigidus fii primo & tcmperatus ^
ff^renjcr infenfib^I rcr al tcrant:quiac..busfrrgfdusfnprimo,Iicet inrenfib.^^^
r qc^ ad communem fenrationem,ramen quo ad iudx^um per.v tnnc4iCi
fcnlib:hicrakcrat:quod non cft dc cibnlu Vcl Iacob»s.i»auic, Mm g P R I M 1 . C
A N. aliter dicUur in iioe differunc,quia licet infcnfibilit vtCfc^
aUeret,frigidus tn in primo aptus eft per fui continuam ap^ proximaiionem
corpus extra latitudincm fuae fanitatis du> cere,non autem cibalis. Vel
aliter differunt,quia cibus tc peratus taliter alterat corpus q, poft cius
compleiam couer^ fionem nulla in membro remanet eius impreiTio, co con
ueriiturinpartes fimilesrefolutis.Cibus tamc medicinalis talueralterat
q>pofi: conucrfionem cius in fubftantiam re> manet imprelTio qua
conuertitur in partcs memb rorum ca> Udiores
velfrigidiorcs^^CtVtfupradcclaratur» Velaliter . dicituradprimumdubium vtalias
dixi» Notando c^tcm> perantiahumanahabetlatitudincm ,c&:q,aliaeft
menfura qualitatum debita rcfeclo ex cibo,alia famelico , alia cople^ ta
nutricatione:>X: alia antcquam fiat nut» icatio . fem pcr,n,
antedigcftionemcibiallumptidebet corpus tcmperatum pcruenircpraecifead illam
mcnCuram qualitatum quarcor poritcperatocibatocftnaturalisfedfrigidusin primo
pcr" ducit vel aptus eft citra illam pcrduccrc &c;Et propter hoc
dicitur cibus temperatus conferuarc cSt^frigidus non. Ad fccundum dicitur non e(Tc
intentioncm Aui.qualitatcm cibi medicinalis elTc abfolutcforiiorem &c.fcd
vult ipfarn forj liorcm cxiftcrc imprimcndo frigiditatcm fit mcmbroru caliditas
potcsadcius imprcffionem totalitcr impedicnda. Hoc autcm non arguit ipfam elTc
fimplicitcr ct abfoluicfor tiorcm.Qiialiicr autcm mancat hxc qualitas imprclfa
a cu bomcdicinaIiquoufq?compIcaiur aflfimilatio 5c: coagula^ tio
videbiturinquaeftionc. Sui ucro fubftantia operans eft forma fui Ipe
dficaagens.Etcftillaquaipfumcftid quodefr, dC non qualft atc fuf,prxtcr q? corpori
Omile Kat autfiateifimilecorpus. P 3 Primo nota vt fupra forma fpcciffea
fumitur tnpliciter, fbccifica Etfecundumhanctriplicemacceptioncmpoteftlra
tripli> t ioPr citer cxponi.Primo pcr formam fpccificam intelhgcndo for ^ ^
mam fubftaiitialcm,ut fit fcnfus q, fpccifica forma.i.forma (ubftantialis eft
ifta forma qua illud taliter opcrans cft illud quod eft,quia forma eft illa
quac dat cffc &c.Sed dices tunc opcransa qualitatc vt ficoperatur aforma»
Dicendurn^q^ non,iuxta cocm modum loqucndi medicorum, qui quadiu comprachendunt
qualitatcm a qua .pucnit acflio illam attti/ buunt qualitati tanquam
notiori.Dumautcm compr«hcn/ dunt quod opcratur tranfmutari,quia clTc
tranfmuiabiU eft paftio matcriae,illam opcrationc dicunt cftc a maieria* Vbi
autem neutrum horum apparetattribuunt formx fubftan*^ tiali.Et ficpatct cp
licet illa acflio^ucniens a forma fiat ab illo occulto principio quod eft
formae inftrumcntum ny hilominus attribuunt hoc formae fubftantiali tanquam prm
cipaliori^Vcl dicenduvtfupra illud cfie vcrum,fed non4ici tur agere a forma
fpecifica ratione qua a qualitateagensjoc^ cundo cxponi potcft q> h?c forma
cft illa qua agens tit lUud quod cft.i.talitcr operatiuum vel denominatum a ta»
opt/ ratione,vt virtusmagnccis attratfliuacft ifta qua dcftomi^ natur magnes
attra<5liuu9. Vcl potcft cxponi dicedo forma fpccificam capilarge
proquolibct principiooCculto,quiata men fcmper vel vtplurimum cu alps occultis
principns co currit ctiam fubftantialis forma, ideo hanc acflionem ctiam forma:
attribuunt fubftantiali, Sccundo nota q, dicit , 6c non qualftate:ad denotandum
cp illud quod dicitur a forma fpecifica proprie opcrarijicct deduccrct ab co
qualitas ma-' nifcfta dcduccretur ctiam coucrfio cius dCc. adhuc agcretadioncm
vtmagncs ferrum attraheret. Vcl torte vultc^nonagitqualitatemanifcftaaut
conucrtitur rationc quaagensatorma fpccifica. ' ; ' Cuncpdicoqualitatcthunam
quatuor quali catum mtclhgo.Quahtate igfturfua opcrantfs
materiainopcrcmgrenumnonhabet. Nota primo ex dicflis Aulc ,non omncm
opcrat!9ncm a qualuatc manifcfta debcrc dici a qualitatc.fcd folum qu« a A V I
C E N N priniaqualitateefthmoidebet dici. Vriogoab odorc ft| porc 8C hmoi non
debet dici a qualitate ^ut in ^jpofito fuo)^ ^ tur qualitas. Nota fecundo q»
non hiis qualiiatem mani^ ^^^^ feftam fecundum tn illam tranfmutas operari dr a
qualita^ . te,vt eft lumen. Nota tertio non eftc intctionem Aui.m^- teriam
veloponem a matcria non hre ingrefTum i"opc^ rante a qualitate aliquo
modo,fed vult q» operans a qualrta tc vt fic non eft a matcria opcrans,vt fupra
ctiam dcm e ♦ Hoc ponunt quidam,Iicet mihi videatur ^babiUus ejle
nendumqjperhasqualitatesprimas dat nobis intellig^ fccundas qualitates
iftasconfequcntes vt faporc odorcfli virtutes fecundas 5C tertias vt
maturatiuum rcfolutiuuap ritiuiim ,piiocatiuum,omnc8.n.ift3e qualitates funt.
Sua ucro opcrans matcria efl: illud cuitis tt\^^ teria cu dc fubftantia qua
habebat alterat altera tione qua in ea fccit uirtus quac efl: in corporcfC'
ftaurat illud^qd^ex eo fuil dilToIutil primo cendii calorcm innatu,ppea q? i'n
fan^uine ra^ augmcntum fccundo. Eteft et cum opcraW fuis
oualitatibusquaercmafcruntin ipfb tcrii^^ Primo nota q) licet primo 6C fccundo
non denotant nem fecimdum prius 5C pofterius in tcmporc.prius.n» t ^
porcconuertiturilludquodoperatur a materia in ^^^^^^f^ ct augmentat calorem
naturalem $ rcftaurat.Sed ly P"^'
*S::fecundodenotantordincmintentionis,quia P^^^^^^jjpj trienic operantca
materiaintendit natura reftauratiooc ^ quod dilToIuitur.Sccundoaugmcntum
caloris. Tcrt'0 rationem ifta qujc fcquitur fi cibus fuerit medicinaliS' pofTet
ct ^^babiliter dici <^ ly primo ct fecundo 'J^"^]^'^ K tius numcrum
opcrationum a matcria. Nota fc^^u^^^^^jia C cenfio fiue augmetum calor<s
naturalis cft duplex.f M Ic& quantitatiuum vcl cxtefiuum.Ad ^pofitum h'^
.^^n de augmentp quatitatiiio quod eft augmentum corp^'^.|j^ S !idi,licet in
gradu non fiat augmentu,fed forte qfic^p ^^^,^^ ir! tio.Notum eft.n.q) per
nutrimentum pure cibakaut^jf^ frigidum non fieret augmcntum in gradu caloris ,
(ed fieret augmentum quantitatiuum corporis calidi P^^m 8C fanguis. Exhis
ut fiin Jamentis folui pfit dubia di^jjj, moueri folita. Primu contra ly primo
iS<: fccundo,|3 r |i fit fpns 8C fanguis gno qp reftauratio , igitur 8Cc^
^et :^ dubiu,quia non vr cp operans folCi a materia acccna^ jjj^/ \. rem.quia
tunc deberet dici cibus calidiis operans a fl^^^ij» tc» Ad primum patet quid
d3m. Ad fecundu fi''' ^ non oc pcr fe augmetans calore SCcAx opcrari a ^Jj^^^jn
fcd folum graduaPr calore augmentans, qualitcr "^^jyf(? pofito. Ex hoc ct
patet ridicuUl fiiiflc quodda dcnj Bononicnfis qui dicit q> oc operans
opcratur a q"^"^^^ jii'' omnc talc vt fic acccndit calorem innatu vt
habft^^^^^jafi^ ra.Patct cnim iftum non clare intellexific quid Ut
qualitatc,vtfequitur exdidis &c» ^ fjtJ^ Etfuaquideoperansfubftatia eft
»"^5 ^gpf^ fbfrtia fujefpeiopatur qua acquifiuitpo» ^ ^ nem,q9cu ems
fimplida fe comifcucrun .jjS eis gnata fuit res una praeparauit fe ^^^5 1^^^
fpem & formaadditafup illud quod hnf ^^2$ cia.Hxcergo forma no e qualitatcs
V^}^^'^^^^^^ habet materia,nccp cft copFo qu? gnat ^^^^^f cft perfec^io qua
acqufRuit materia ^^^^" j^u^ tudme,quxfui'tci acquifita excoplon^ magnetc
uirtus attracSfuaVt ficut natiir^^^^^^
rpefauegctabiliu&a^aliUfillaquat^^^^^^ pFone pp copFonis pra? parationo, n
j^pia, fimplicibus copPonibus necp «P^^"^5:^^tfas,^^ quia no e cantas,nec^
frig»^^t*^'"^^5^i3cfaf' quehumi'duas,necpfimplto,nccp c ^^,^^
^^*"^'" fpecificani acquin pofl: cSpfone ^ intelleaum.Primus quia
tcpore poft^cX: jm elt difpo fufifpenter praeparans ad fpecificam forma inv
^^"If^^^'^ P^»^^"»^ fpecifica jforma.Secridus intelledus fn^ li'^^
"'^ P^^'^*"^'''''^'^"'^-^'- aduentus fornix
»peatic2cdependctexaduenmcopFonis ficutaducntus for/ in materia dcpcndct ex
aduentu difponum prarDaran. pc/ Ita^ ic^ ere let pc/ la/ rra iClt tvfl a z n
fp^ ,F ,> D O C» jit^^ ifltl 0«' ancaaependetexaduentucopronis ficutaducntus
for/ « in materia depcnd^t cx aducniu difponum praparan^ m matcnamad
rc<;ipie„dumformam,&ifte rntelledius .r^-I"'"';
^^"^""^o nota.ifta Ifa vcritatem liFc pot.fiue j, tormam
fpcciffcam inielligamus formam fuBalcm &c.fiu1 "ntciiigamus
cp.ancricgoccultam difponem , qua mediante
«perau,rfotmaf.l>ftantlalis:aduenientemportcompleitio!
«em&inmateriaabipfadependcntem. Sedeftuerbi ?;rat'a«o'orautodor,aut anima
autaliaformadenoperceptis fenfu.Et iftiusfor rasquateeneraturexmateriaquandoq;
eft per fert.opa(TioaIicuiuscuhaccformaeft uirtus paf fiuaAquandocp eftearum
perfcdio facere ^ nonal.ud&:eftcumh*cformaeft uiriusTsen: feS
^^'"'u"?"" '»'"l"='ndoaccid.{ut fitper 2?
'"'^"f h»c forma uirtus fnr,H^'?"p'*°'^^'«''^''''t fitpcrfecSib
eius doZ^f '^ r ^^'■«'"'lem inaliud, a:quan. alioaliouanl, ^ ^
*^'"" ^"^'■'t operatrix in piStCardL^^^^^^^^
tionetnconuenienterScol^^^^^^^^^i^itopera. tionem non conuStem T '''"'"''°^
°P«a pIexio„er^vSl^^^^ -dioperatSS^^^^^^^^^ «ficaetnonquahtate.rnonan, ri 'P*=
I««if,necpeoq,eftearuco3fo^r'"°'''''i^ ««oertQcutpconiaroperauw' H^^^ ^fi
am.NonconueniJnsaSScm^lr';'' P-"'qua=hominiscorrumpitS^^^^^^ eiuf i??"]!"''
t"pliciter,Prtma eft vclut odo. Plexbne qaalitatibus
eIementorumtLd"U'^°' P"nci'p'^^"j;l7^entis non efte formam
fpedffcs^f admoduopeTa?.'J^^^^operatiuum:^ inhocq^noniS^^j!»^^^^^^^
<^tionaliud»Tertia ^ " coloritalmutatorpann v r ^
occu!teoperanteefl-^?^^^^'oeft,quc vultoem dlfDoGr: nifeftaAacinnfc^
Wuntdirpones^e^^^^^^^^^ f cfuBale vta!am,aliq^>'f ^^^ntes.Hxq ^liquaforn;-
tisa magnete diffufa ti;J.^^cntale occulta ut uirtus maj>.^, "quam
mo«;P*n-5 ..r r-r.v fic in potcntia &: non in efitdii, &: uolumus diV cere
eft in potentia plus calida corpora no^ ftra,autplus frigida corpora noftra.
EtcQ hac pocentiam dicimusuolumus dicere uirtucem co fideratam pcr operationem
caloris quam no^ ftra corpora in ea efficiut,qm cum eius portitor a calore
innato qui eft in nobis patietur , accidec in ea tunc illud in effedu.Efc etiam
cum hac po.- tentiamdicimus&TuoIumus realiam dicere.Ec cft ut fit potcntia
cum intentione bonitatfs aptiV tudinis,licut cu dicimus q? fulfur eftcaPm in
po^ tentia. Et cft cum dicimus q? res efc calida aut fnV
gida&:attendimusillud quod in eius copPonc exquatuoreFntis primiseftmagis
fuperans,^: no confideramus ogoncm qua in noftris efficic corponbus.Eftetiacii
demedicina dicimusq) cft in potentia (Ic cum fuerit eius potentia in in^
tzntioviz habitus ficut potentia fcribx , qui ia diV mifitfcribendioperationem&:
tamen habct in fcribcndo potentiam,queadmodum dicimus q>
napellusinpotentiaeftcorrumpens. Inter hoc uero ctprimam
exiftitdifferentia,quia prima ni fipoftcjcorpusconuerfionc manifefta ea coucr
titnonexcuntadeffedum.Iftud autcm aut opc ratur ipfamet obuiationc ficut
uenenum uiper^ ru aut p qualibet couerfione in fui qualitate ficu t napellus. Et inter potetias
quideprimas &: inter potetia prima qua noia mus c aliqua potetia mc
diaquaec ficutpotetia medicinaru uencnofai^. Nota primo htc Auic.facit
mcntioncm de vngucntjs» AltcrSa cadcm enim eft ratro,5;: vnum per aliud poteft
intelIigi»No corpua . ta etiam q> pcr non elfe talc in effedu intclligitur
non eftc ta hfiana le in adu,per cffcdum adum intclligcdo in propofito* Sc>
duprr. rundo nota corurn qug corpori noftro approximata illud al tcrant quxda I
ic funt humani corporis altcratiua q» no aIio> rum:quacdam vero omnium
indifferentcr aIteratiua,Excni plum primi: vt pipcr»Exemplum fecundi,vt ignis
8C aqua» Prima crgo funt in potcntia talia, Et fcSa funt talia in acflir» Dc
primis ergo intcllrgfrur & continuatur fermo pracccdes» Tcrtio nota c;^
aliquid dicitur calidum vcl frigidn in adu aliquid in potcntia»Et declaratur
utrncp vt fupra» Quar to nota vt hic colligitur non dicitur rcs calida aut frigfda
ab folutc vt medicina,fcd rcfpedu noftri corports, vt mediciv
nacaIida:qaxeftaptacalefaccrccorpus noftrum c&: frigi-^ da infrigidare:(S:
fic dc alijs^fiuc dicaf mcdicina calida qug cftaptacalefaccpchomincm
tempcratum,fiucrcfpcdii ho> minisabfolute, Quintonotaexlittcra quatuor
principa-' E/rcin les modos quibus aliquid in potetia dicitur»Primus eft quo
Pot«ia aliquid diciturin potentiaadiua.f.adimprimcndum gratia modus
cxempliincorpusnoftrum.non tamen fufFicir imprimere; quadru-* nifi fuerit a
corporc noftro prius notabilitcr pafTum dc alte>' plcx. ratum,vt pipcr
camomilla (St^c.Sccundus eft quoaliquid di citur in potetia pa(Tiua,quia,f,eft
in corporc noftro faciliter inflarnmabileautctiamaquocuncpaliOjficut fulfur
dicitur caUdumquiafecilcinflammabile.ftupa ctiam lignum bcne ficcum dicuntur in
potcntia calida Tcrtio dicitur «8a magnctc diftufa ^^"^^^^ occulta ut
uirtus ^5^1 ^1^^"'^ P^'*'?'^ ' ^"^ ^^'"^"^ a^fa eius
^^i'quam manifcftautcoIorctod<^? mutationc a calorc noftro in nos imprimerc
ficut v *vCaiemiTc <H.rr^ ^ ^*"*' r,.Tm ferDcntum» Quarto
dfcituraliouifl p ^ t . ^"''^ manieclta ut color ctodo^.
*<-ccIiemusergonun Jj^usq,resquarcomed?^ '"'^ ^^^^eftcalidaautfi-iciSa
^ ''f*^' ''^"'^^ ^ ''^^i^olumus diccrc q, cft per^ num fcrpcntum» C^iarto
dfcituraliquid inpotcntia mo^ do medio inter primum c^tertin quia aliqua
indigct pcrmu tationc,fednondruturna¬abili ficut mcdicinx vcnc^
nofc.Ettangiturctiamhicmodus quodicitur aliqufdcaftn aut frigidum.Cpracdominans
8c non folum rcfpecfh/ noftri Iacob,8,i,auic. i P R I M r C A corporls ficut
omnc illud iii quo dominantur clcmcnta cali> dadicimus c3lidum,(St:in
quofrigida frfgidu,vSc: licde alqs, Of?ans Sexto nota q> ex didis GaF.tertio
complexionum collige^ icorpus repollumushancdiftincflioncm quod opcrantium in
no'' hiianum llra corpora quxda tranfmutant fiue agunt 3C non patiuni: triplex»
vtaliquaa fola torma fpeciffca operancia vt vencn j pura ui perarum:quxdam
econtra,vt a fola materia operantia,qug dam medio modo vt medicinx cibi
medicinales medici nxcibales.Ftiftaaut vincuntur a corpore aut vincunr. Si
vincurtt funt mcdicinx vcnenofg»Si vincuntur, aut reciDint formammembrorum vcl
parttum nolhicorporis : 3c Cic funtcibimcdicinalcs.Aut non conueriuntur in
partcs nri corporis,^' fic funt mcdicina: pura: non vcncnofx, Prsctcrca
dicernas t]? mcilicmamin gradus (a quatuor pofiti funt: Gradus Primo nota q>
grad is fumic duprr. Primo pro qualil-»ec< dupfr. p:irtclatirudinis
qualiratis qu.c alia intcnfior vcl rcmilTior cx\(iit,3^ ficcuiushbet
latitudinis quxlibet par'? intcfiiia efi: gradus,^ fic
infinitifuntgraduseiufdem latitudinis no co^ municantes,5(: fic non fumitur
gradus in propofitofed tali.^ ter fumitur a pliilofopho naturali.Sccundo modo
fumit gia dus,pccrta^'dctcrmrira menfura qualitatis vclcxceflu vl tra vel cicra
tcmpcramenrum.^t: fic fumitur a medici'^ qui
ficdcfcribitur.Gi-aduscfi:cxccfiusqualitatis fupra tempe> ramentum limitatus
ex opcrationc cius in corpus , vcl qno corpuscxtra tcmperamenii fuilatitudincm
pofitum occuU te diftat infcnfibilter Ixditur aut fenfibilitcr difi^at Jv' in/
fcnfibilitcr lxditur,aut fcnfibilitcr Ixditur fenfibilircr re> rnoucnir aiit
corrumpuur.Pcrhocquod dicitur cxcclTus t^^ gitur j>enus,per hocautcm quod
dicitur qualitas darur intcl ligi folis qualitatibus:iuxta mentcm medicorum
^-^pric gra^ dus attribuuPerhocautem quoddicit limitatus SCc, datur \ inrclligi
non quamlibetintcnfiuam partcm latitudinis forc gradum, fed oportet ipfam elTc
limitatx menfurx.Pcr !y au tem ex o^oiie -^c.datur intclligi illud refpCc^u
cuius Iimita> tur grad.is.Scd pcr ly infennbilitcr 5^c.tangirur primus gra
,, du5.Pcrifi:um.n;corpusinrcnfibilitcrdifi:at5(:infcnfibiliter . . ; .
Ixditur.Poftca tangitur fccundus 8^ tcrtius 3C quartus vt p3 tcc.
Sccundonotacxdidis ind flFonecoUigicaufafn vcri ficantcm Iram.f.forc quatuor
gradus. Pcromncm.n» excef CLima trjedicis cofidcratum aut confiderabilem, aut
corpus infennbiliterremouetura temperato,autfenfibiIiter. Sipri^ rnum,fic c(k
gradus primus.Si fccundum,aitt per iflum fcii fibiliicr Ixdifur,aut
infenfibilitcr.Stat.n.aliquod forc a teni perato fenfibiliter rcmotum quod
tamen no cfi: refpec^u tC'' peratx fenfibiliter Ixfum in fuis opcrationibus ,
vt patet m qxercitato.Si primum:fic cfl: fecundus gradus.Si feCundum aut
mortiHcat,aut no.Si no efl: tertius gradus.Si fic cfl:^quac tus gradus. Sic
crgo prxcife fiint quatuor qualitatu gra^ dus.Primus quoinfennbilircrlxditur
corpus SC infenfibill^ tcr diftat.Secundus quorcmoucturfcnfibilitercS^
infenfibi^ liter Ixditur.Tertius quo fenfibiliicr difl:at Sc fcnfibilitcr I?>
ditur,Q_i.iartus quo cxtrcmaltter difl:it mortificatur» Et 6radus fic poflumus
in medicfnis folutiuis imaginari quatuor gra> medicia dus.Primus gradus
valde dcbilic foluencium, vt calTia m3 ru foluti „a cX^c.Secundus efl: fortius
folucntium SC non Ixdcntium, uai^i qua vt rcubarbarum.Tertius eft adliuc
fortiu'; foluentfum^ Ic druplex dentium vtturbith.O,
rartuscfl:vItimatcfolucnrumi Sc\g. dentiiimlvt rcamone» .^mr^creon. Exhis
famitur neccf fitas -n mcdicinis qiiatuor gradus difl:'nguendi. Tot.n.funt quot
modis conuenit corpus a tcmpcramcnto remoucri SC il li funt quatuor. H^' qno
fequ-tur in dyfcrafi)-? P?r fc,in mc d cim> vcro gradu^ pcr attr butloncm
c(Te repe-ro='. Ter tionota cum dlcimus quatiiorforcf»radus ucl'i<>i
debpt no communicates.Cum.n.quilibcthabeattresmanfioncs cov municantes pofTunt
c(Tcplurcs. Dixitctiam 'am pofiti ♦ ad ondendum hancdifl:oncm graduum non
fu'fifetotalitcr nc ceiTariam,fed potius conicauratiuam. Non.n* rcpugnailec
Gradus qualtta^ tilqua'^ druplex A V I G E N N ifir ipfos alitcr difl:ingucrc,vt
patct ^ntucnti» ^ Et gradus quidatn primus eft illud qaod cum
com€di'tur6c:bi'bitur5<: quofit iniandio cSicit incorporefuaqualttateogonem
n5 perccptafi^ ficut cum calefacit,aut inFrigi'dat,6^ non pcrapj tur nccp
fentitur calor aut frigiditas nifi poftiji^^ reiteratumfLientSK^multum facfium
fuenf. Primo nota notanter huncgradum diciprimum, quj^»!"^ "jj in
produdtionc alios antecedit.Produccdo.n.a tcmpera"^*^ § toadgradum
moriificantem priusacquiritur difpofitio '''^ fenfibiIitcrdifl:ans.SecunJofenfibiIitcrd;^infenlibiIiier
* ^ dens,'(5c: fic dcinceps.Notantcr etiam didum cfl: fua Q"^ . tc,per
qualitatem fuam qualitatem iibi naturalcm inteHig^ do,Iicctenfm aliqua
mcdicinaqualirate accidcntali ca^ ^ ceret corpus vrcndo, vt camomilla vfl:a vcl
inflamata; ^ tildicerc debemus ipfam non foretalc ingradu prinio, ^ fatis
patct» Sccundonotanonclleintcntioncm liditatem primi gradus nullomodoforc rac^u
pe'*^^?^':/' J 0 cum.n.rcmpcrantia fir tadu pcrccptibilis S: hxc fit inf^ ^ ^::
ilIa,fcquiturc5(:c.ScdertinteIlcc%s Auic.q^noii cognO' efiediflemperantia pcr
raJlumjfcdrcquiritur ronis longij difcurfas.y^.g.Hxhil^co for.rcmpcraro
camomillam acb' ^^. dofi.hcc calefacit for.& ita iffarn caliditatem facflu
pc*^'?' fcd non per tac^tum iudicatur ftatim ipfam forC difi:^^'^? | tam,fed
rcquirit longus ronis difcurfus, vt cp paulatini o ^ nia confidcrem ligna vrinp
SC pulfus 3Cc* Tcrtio tiota | littera Auic.comprxhendiqjcum dicimus mcdicinaoi
a ^ quam in gradu talcm oportet intclligi in debita dofi •^^'l j proximarione
vnica.Vbi.n.dofis multum in numeroilt''.^ nontcnerct.Medicinx.n.calidxinprimo
fxpius app^^fj^ matxpoffuntcaIefaccrcintcrrio(S(:inquartogradu» |
autemduplicitcrimaginaripofifumus. Primoponc^J'^-^ I
mcdicinacatidainprimononeftprxcifcad vnam r"v* ! ram catoris rcducibilis,
fed ad varias mcnfuras fecundf^^ | calidiras ad ac^lum reducens ipfam cfl:
maioris vcl m'"^} j intenfionis,(S;: hoc efl: ponerc ipfam iti gradu
rcfpcclu'^^ uisabfoIute.Pofitoergoq>caIiditas tcpcrati fit vtquat^^;
medicina calida in primo fibi cxhibita Iducerer gradu''' j ^ loris vt vnum,5::
ita fieret hxccaliditas vtquincf . ^^'^jjjt^ , hxc medicina fuilTct exhiblta
calido in primo , calc[^^^ jj | eum' in pri mo gradu fiuc per vnum gradum ,3C
fic ^^^^.^i ' ditas fada fuiiTct vt fexto.Si autcm fecuda vicc a.pp^^*^A^/
rcturtemperaroinucnicnsipfumtaliterdifpofitum V^^^ fiat qualiter efl:
cholcricus in primo itcrum calcfaciet ip^^ ■ in primo refpecflu difponis tunc
in ipfo cxifl-entis.HoS^j^, I efl: calcfacere in fecundo refpccfiu prgexiitis rpamcnti,|^^^/
Et fic confequenter diccndum foret dc caIefa(fcionc^^jjj/ tiogradu.
Secundusautemmodusimaginandi ^^ci^ do medicinam in primb calidam vnius ccrrx
loris prxcipuc elTe producfliuam.f.caliditatis prim' ^{f refpcc^u
temperamcnci,licct pcr accidens conting^ ^^,(^ fitqj
replicataapproximationeintenfiusagat. eftimaginandoincorporehumanoforcclcmcnta
- -'^ vel faltc vircualiter contraria,*S(: cp pcr approximat" ixin pr'
dicinxcalidxinprimohominicalidofn primo ^'^'^fof non producatur pofiiiua caliditas,pcr
illam tameti "Sjdis» tius excedftur rcuma,qua clementa frigida
rcfift:""^ jfafij 3c per confequcns clcmenta calida vel eof^ virtutcs
Pj^qu^ reducerc fuBm ad gradum calorisintenfiorem,^^" . .iarii „. , -I
.j;.,«nr»..^«. ZirlaUO"'^,..rtl potus 3C humorcs frigicli,vndc facilc
calcfft cor ^^^^to 3C rotum corpus confequenter.Hoc autcm ^'^P^ orpusjl^
patct,videmus.n.q>perfolam fpil8 rcfolutionem ^^^^ gjli manum intcnfc
pofitiue infrigidatur, cufus non p ^^irji gnari debita ca iiifi ca iam
dicfta.Ex quibus iril «Oct n m 1(3 djarnus q, medidna calicfa in primo
calefcicItcofpUB infen iibilird^inrenlibilislgeditdebetintelligi ipfa
approximata corpori namraliter difpolito^corpori.n. non natiiraliter di^
ipolito/ed iaai per aliquani medicinam calefado approxj^ matapolietiiicorporelenfibilem
care li-lionem vS^c, ^AIrj njc miaginantur aliter dicentes ^ medidoa calida in
primo non inducit in corppre caliditate quarti gradus,quantucuq, j^iterata,fed
bene effedum confequentem ^uar tu gradum» ^oteft enim fpiritum & viriutem
multotiens approximata moluere vt illa quac eft quarti gradus» Primum dubiil.
•Novideturelleintelligendummedicinamtalem in primo quae in debita dou dC vnica
approximatione inducitcalidi^ tatem primigradus;ponatur.n,medicinam calidam
prima ttianlioneprimigradusapproximatamelTe in debita dofi
tortitemperatoinextrcmoiemperantigremiirius calido.Et arguitur lie^Medicina
laliter approximata for.fi for. eftet in medio temperantiac permutaret ipfum ad
primam manfio/ nem primi,fed iam for.remiirius calefit ab illa medicina tunc
calefieret ab cadem,ergo for.ab ea citra primam man Honem p.imi gradus
calcfiet,ct per confcquens in vnica ap proximatione ^c.non inducet caliditatcm
primi. Secun. dum dubium.Vidcturq,primusnon altcret infenfibiliter-
quiaiamnuIlavideturdiaFerentiaintcraltcration^^^^^^^^^^^
mofiuecemperataextratempcrantiam pcrmutabitur. Ci1 ^ter&.ami^^^ Ad primum
poa«d^c,primoq,mcdianafor.appr^^^ calefacerct ^^'l^!''^''^'^'^^^^^ inmedio
tcmpo habet Utitudin.nA' ^0^^^! '^'^ ccmperame. corpus remperatum gleSdet ^ ^
^"^ Ptibus primigradus ^ pr ml '"(?'^ tamc babiFr dici q, non
cak^facieTinn^ in ^^'^"^ tondum dicitur q, medidn J n .
SPnreruare,&,,onpofitS^^^^ ^i^ens pofiitoppoLm^^^^^^]:^ ^'^'-^ P- ac
permutetaiudfednonaliSp^^^^^^^^^ 3:ctiamcS,f '^»"^calida:in
^""'^^^^^id^infccSI
J!!*.'°""in'entiam.Conucniuntnan^j.il'^"^^ "^c. D O IL 9^
-ci ocetiamcom.<.«- ^ ^ t'" . "^'^'*»a?iniccudo Sdo *ra
ipf,ru^'\"jJ"'.«^'tiam.Conucniunt nanq, in hoc qul n ;>ie
runtautem,q^^" ^ ^^"fibiluer uffiff Ndif .ftatia*pcr&;^^Malita
g^^^^ff raIc,fcdadh?"&"^fore extra tempcram.ntSmttu. eft.per
mcdidnam 4*1;!' ^^ioidM^ rationi^ vt fgpra proximatam imprim- "
lecundocouenienter ar> iudicaretforecorpuTr?''^''*^'^^' '^"^
P"'"^ ^^^"•■^ti quis «fe> primo fcquitur han ""^ ^
tempcrantia naturali, Hx ^tempcramcntofenfihip
^"^^^"^""^"^ ^^^^*^^- Sor,efi- ^^edici. T'^ ^^^^ ^
^empc, ,m tll' ^'^^"^ ?8^r^ftat.n,al dift .^•^?^""' renfibiliter
remotlT qua. ^uuur. fccundo. medidn^;^''^''"''" ^^^^^
"^*^par^in.acutraUtatis dcHi'"'?' '^'"■p"' j :.:r.:;i5 '
"^"^^n»x permutare, talcm vc Mcdici> na i fccii do fcn fi/ bilitcr
lc dens tri" plexr ro in fecundo pcrmutarc ad extrcmu neutralitatls &
vtrac^ pcrat^ lacit corpus neutrum licct vna intenfius &altera remifrius.
fio tri> Sequirur vlterius omnem medicinam diftempcratam ex^ plcx* rra
latirudinem corpus permuiare. Sccundo principaliter nota operationem a
medicinadiftcmperata multipliciter le di poire.f.corrupte ablate et
diminute.Quis lit quilibei ifto lum modorum laefionis fatis patet.Ad propolitfi
iftos tres teiigit Auic.inlitteradicensmcdidnam talem in fccundo non
fenfibilitcr impedirc fiue manifefte hoc eft diminute Ig^ dere.fedcum
opcratiocorrumpitur aut lotalit aufertur tfic dicitur permutari cxtra curfum
naturalcm, vel curfum na^ turalemeiuseftemutatum.Cumcrgomcdicina talis infc/'
cildo nec fenfibiPr diminuat ncc auferat neccorrupat oponc fequitur ^c. Tcrtio
nota cx dicftis Auic.contingit medici nam talcm infecundocorpus
fcnfibilitcrlgedcrccaut inducc re effcdum gradus tcrtij vel quarti propter
tria. Primo per accidens fiue pcr qualitatcm accidcntaliter ei acquifitam fi
cutoleum ferucns.Sccundo proptcr multiplicem approxi'' mationc.Tertio pp
quatitatc cius.DiJ igic dicimus aliquam medicina talc in feci'ido debet
inteUigi in ccrta dofi Sc appro ximationc vnica,ficut fupra dc tali primodidum
cft» Ettemusqindemgradus cftut cx Opcratio^ nceius effentiahter pi
oucniatimpcdimcntij ma nifeftum,fcd nondum tamcn proucnit ad morti ficandum
&corrumpendum» Primo nota hoc quod didum cft.f.a medicina tali Fn ter/- tio
prouenirc manifeftum nocumentum &c,dcbct intelligi ipfa approximata corpori
naturalitcr fc habenti . ipfa cnim agrotantiapproximatapotcfteircfanatiua^i:
larfionis opc rationum rcmotiua,vt patct intcUigenti» Sccundo nota no tanter
dicflum eirc cirentialiter ad driam nocumenti a mc^ dtcina accidentalitcr
proucnicntis: vt fupra didum cft. Etquartuscftgradusutillud ad mortifican^ dum
perueniat&: corrumpcndum. Et hacc qui^ dem eft propnetas medicmarum
ucncnofarum hoc eft iliud quod cxiftit pcr qualitatcm. Cu tota ucro fui fubftantia
mortificans cft uencnum. primo nota pcr mcdidnam vencnofam duo intelligcrc
poffumus. Pnmo mcdicinam opcrantcm a qualitatc , 8c cum hocaforma fpcciffca
corpus humanum aptam cornv pcre,quae pro quanto cft agcns a qualitatc dicitur
mcdfcina pro quanto tamen a forma fpccifica corrumpit dicitur vc-* nenofa vt
napcllus. Sccundo pcr medidnam venenofam intclligercpoirumus
qualibetmedicinaaptam in conuenie^' ti dofi ^^c.corpus corrumpcrc,fiuc fola
qualitatc vt opiu 8c cuforbium,feuquoIibetaIitcr.Dr.n.vcncnofa,quia ficutuc
neni cft corrumpcrc,ita & mcdidnxiUius. Secundo nota hic pcr vencnum
abfolute.platil intdligi dcbct illud quod a tota fubftantiaopcrans cft
interficrens ficut napcllus. Diccmus autcm dcnuo q? totii illud quod cor pori
aduemt quod cft cx cis intcr quaf curri t agc rc&T pati ,aut mutatur
acorporc etnon mutat i'pfum,aut mutat acorporc& mutaripfum , aut non
mutatur a corporc bC mutat ipfum. Primo nota pcr omneillud quod adaenitcorpori
in pro/ pofitointelligeredcbemus comeftum bibitum dC cxtcrius applicatum , vt
fupra dicflum eft , licct magis proprie vt/ rificetur dc bibids Sc comeftis.
Secundo nota notanter elfedicflum.Etexcisintcrquaecurrit dCc. ad differentiam
aaualitcr in forma 8c in gradu corpori fimilium cidcm occurrcntium. Talia cnim
ncc immutant ncc immuta/v tur , vt patct , quia inter ifta non currit agcrc 6c
paii 8cc. Tcrtio nota fccundum quofdam non cflrc intcntio» ncm Auiccn# aliquid
cflcmutaiumacorporc quod nulto lacobtStitauic, Mcdid> na vcnc nofa du'»
pliciter» Mm iiiT P R I M I C A N. tnodo mutct c6rpus;cum omne agcns in agcndo
rcpatiatur fed vult non mutet mutationc de qua fit curadum, vi pa> tebit
infra* Ex hoc tollitur apparcns contradfcfiio hrc intcr dicfla
Auic^Dicit.n.eorf] intcr quac currit agcrc ct pati quod^ dam ett quod mutatur
3c non niutat» Si.n. non mutat non agitjCrgo non currit intcr ifta agcrc &
pati» Soluftur pri*' mo q> mutat & agit non mutationc de qua Cn
curandum^ quia ab illa ftatim fada conuerfionc corpus releuatur, 8e/ cundo int
cr quae currit &c,if»quorum vnum agit 3C aherum patitur*& hxc itcrum
eft bona cxpofitio* Quod uero mutat acorporeS^f no mutat cor pus mutationc de
qu a fit curandu,aut conuertit in fiPi'tudi'necorpon's,aut non
conucrtitur.IIIud autem quod i'n eius conuertitur fiPitudine nutri^ mentum eft
abfoIute.Bt illud quod no in eius co uertitur fiPitudineeftmedicina temperata*
Primo nota notanter didum efle mutationem de qua fit curandum ad denotandum tam
a cibo a inedrcina ali^ quam in corpore fierf pcrmutationcm» Secundo nota dif^
ferentiam ex didis Auic.intcr medicinam temperatam SC cibura temperatum
5^conuenientiam. Conueniunt.n.quia neutrum corpus notabih pcrmutatione
permutat, Difterirt autcm quia cibus cftaptus faciliter ^S^ pcr paucas tranfmu^
tationes corpori aflimilari 3C conucrti in fubftantiam fuamj Nuirics
mcdicinaautem temperatanon» Etnotaq» cibuni tcm/ duplex» peratum hic appellat
nutricns abfolutc , quia.f. fic nutriens Medicia cft q» no medicina vel
medicinaly.QiJid autc per medicina tpata du Ic nutriens fit intelligendum
fuprft declaratum eft, Tcr/ plcx, tio nota mcdicinam tcmperata pofife elTe
dupliccm.f, adua iitcr talem,(5^potentiaIucr talem.Exempla patcnt. Hicau/ tcm
eft fcrmo dc potcntialitcr tali^ Notum eft.n.q» adualit talis omninofiPis
exiftens corpori noftro no nccefTariomuy tataut mutatur.Etpcr talem tcmpcratam
medicinam intel ligcrc dcbemus rc qux ingrcdicns corpus noftrum ad adil
rcdudajapta eft non iranfmutari in fubftaniiam noftri cor poris/ed totius
noftri corporis complexionem <3C tempera^ mentum conferuarc. Sed diceres tu,membra
noftri cor/ poris funtcoplcxionum valdediuerfarum , quomodoergo ab
cademmedicinapolTuntomnium mcmbrorum cople^ xiones dC tcmpcramenta
conferuari,quicquid cnim cft con/ feruatiuum vnius contrariorum cft corruptiuum
alterius. Ad hoc fufficientcr didum cft prima primi capFo dc com
plcxionibuSj^ad illum locum recurrc 3c vidc, Quod uero a corporemutatur &
iprum ma^ tat non eft poflUbile quin aut fi cu mutatur a cor
poremutetcorpuSj&poft corpus mutct ipfum ad ultimum & deftruatur eius
mutatio, aut non fit itajfed ipfum mutetcorpus ad ultimum de ftruatipfum.Et
primaquidcmdiuifio autcon^ uertetur in fimilitudinem corporis, aat non con
uertetur in fimilitudincm corporis. Si in corpo^ ris couertetur Gmilitudinem
erit medicinalc nu trimentum.Et G in corporis non conuertetur fi^ militudinem
erit medicina abfoIute.Secunda au tem diuifio crit medidna uenenofa. Primonota
per mcdicinam abfoluteintelligerc debc/ mus illud quod ingrcdicns corpus nrm
aptum cft fui quali> tatcalterarevclconferuare&cumhocnon facilitcrin
cor^ poris fulsani conucrti.Et fccadum hoc diflpert mcdicina ab^ folute acibo
medicinali 3c etiam a mcdicina cibali,vtrunc^ ^T'" 'S*^ corpus alterct 3C
permutet,aptum tn eft fa^ cihtcr & pcr paucas tranfmutationes in corporis
fuBam co ucrtilicutdclaauca&deatliorupra dcmcft. Sccudo no ta iuxta coem
modum loquendi raedicorum driam eile in> Medici§ abfolutc dria aci bomedi
cinali 3C fnedicia cibali. Mcdicia duplex quid» A V I N N iE» tcr mediclnam
abfolutc 3c mcdicinam vcnenofam . Dfcf' tur cnim mcdicinaabfolute quac dca
eft.Dicitur autenive' ncnofacui compctit non agcrein corpus nifi poft rcductio'
nem cius ad adum cS^: hacc non cft apta faciliter 3Cc* in fu^^ ftantiam noftri
corporis conucrti,fcd ad noftri corporis cot ruptionem naturaliter inclinatur
ficut opium 3C hyofcya' mus» Tcrtio nota pcnes medicos jiftos repcriri
terniinos, cibus abfolutc,mcdicinaabfolutc,cibus medicinaIis,tTiedi' cina
cibalis.Omnia declarata funt praetcr iftum tcrminiio' medicina cibalis,qux eft
illud,quod ingrcdiens 5.'c.aptu|? cft faciliter corpus nutrire , magis tfi cft
corporis altcratiuij) nutritiuum¬abilis.Vndc tamin mcdicina qp
i"^'' bo medicinali eft virtus operandi a matcria ct qualitatcye in cibo
medicinali potentia opandi a maicr/a cxcrcendiP''" tencia opandi a
qualitarc,pp quod dr cibus mcdicf nalis, 'j^^^ q>a praedominante fit
denoiatio. Econtra vcroeftdcm^"' cina
cibali,quiaof>6a^qualitatecxccditop6nem a niaieria) quod appellatur medicina
cibalts, vt didum cft» I Ilud uero quod a corpore nullo modo tur dCip(um mutat
eft: ucncnum abfolute. Primo nota differentiam inter vcntnum abfolute SC l*^'
dicinam vcnenofani.Dicitur enimmcdicina vcnenofa c poi is corruptiua 3C non
opcratiua a qualitate,nifi poft "'J , bilcm eius in corporc permutationem
dcut cuforbiu<Si^ iufmodi.Vcnenumautemdicitur illudquod ante nota''' eius in
formafua permutationemcft opctatiuum in cot9 rc noftfo a fua fuba:licet cum hoc
contingat ipfum a qi^^j'^^ te operari. Ex ifto fequitui non rcpugnat candcm ^
mul dici venenum 3c medicinam vcncnofam , vt "^P L i^v dicitur vcncnum pro
quanto fui fuBa operatiuum cft ^ ^ ruptiuum dicitur autem medicina vencnofa
fccundu cj^ ratiuumaqualitatcpoftnotabilcmdusin corporc pd'^. lationem, Dubium
primum circa di<fla. Vr cp diuifiojv pcrius pofita in cibum abfolute &c.iibn
fit futficicnSj^J^"^. 1 aliquid quod ingrcdiens corpus n?m opcratur a
qualii^J * materia:5(:tamcnilludnec eftmedicina cibalts ncc 4 litcr forca
qualitatcficutamateriaopcratiuumfedtal^ crit cibus mcdictnalismcc mcdicina
cibalis,igitur SCC' cundum dubtum contra dcfcripdonem cibi mcdicin^»^ ^ f.cibum
medicinalem cflfeiftum qui tranfmutabilis ^^'fc cum hoc notabilitcr permutat»
Contra.cuicuncj? coi^^^^j eft vtruqi cxtrcmoru cidcm.cft medium c6poFe,fccl
^jl^t^, tioni a materia copofis cft calcfecflio 3C c^poRs eft (flio,crgoeidem
copoPis eft confcruatio ficut medicin? .^^j pcratg,&: pcr confequens crit
poPc rcpcriri cibum lema quahtateopcrantem ficut tcmperata mcdicin^t cftautcm
tcmpcratam medicinam fua qualitatc noPf^^^ lare notabilitcr corpus nrm.crgo&c.
Ad primuni i dicitur q> quc^ ifti termini cibus mcdicinalis c.t balis
fummuntur tanq^ fynonymi p eo quod fimul J.^^ tatc operatur 3C a materia,fiuc
«qualitcr fiuc in?qi'^' ja/ iftomoaccipiendopatetforo. Qpc^ autcm
diift''^'^^^!!^ quunt aucftores.Et tunc conccdit no cftc repugnans ^^^^
quidquod non cft dcnominandum mcdicina cibali^ j^jjt bus mcdictnalis. Quia tn
id raro 3C difficultcr cft rfP ^^^e( idco de talibus aucfiorcs non feccrunt
fpalem mcntio'' ^^j^/ fortc dcdcrunt illud intelligcrc per extrema. Cog"»"^.
ttd' trcmis facilc c?omprghcditur mcdium.Et fi querat ^ M mincillud
denominabitur.D? illi non forc "o*"^*? !Ijfcr«i»^ fcd nomina
funtadplacitum. Ad fccundil^babii ^^^/ diciturconccdendoaliquccibilmcdicinale
pofte ^ . gtaf^ ratum 3C qualitatc fua purc confcruantc rc<H:c
"f"^^ it^i^f gumctu.Quia tnhmoi cibus rarocftinucnibilis^ 9 ^^^dj^^
opo tn corporc no diftinguit ncc cxpcrimento tic^^ ftingui pot opone ^)ueniete
a cibo purc cibali , ^ ^^i^ fcimpcditmcdicus» Et vocat praecife ift"»"
■^c(», F E N. lU ily COf os, di' ini 1111 IH) ci' ed eo P N anal€m,qui cum ho.
q. tranfmutatur a corpore corpus ali/
quaiiterafuotempcramentonotabJliterpermutat» Exifta reiponlione teneri poitunt
probabiliter iltsc conclufiones Frima,Non quilibct cibus mcdicinalis eft aptus
conue> nienter approximatus corpus notabiliter permutarc» Se>
cunda.Nonquilibetcibus mcdicinalis eft refpedu noftri corporis ponendus talis
in gradu,patet,quia aliquis talis efi: mere tempcratus. Tertia conclufio,Non
quglibet onatio cibi medicinalis eftcalefacere vel infrigidarcd^c. vt mcdi.
cinalis cft,fed aliqua cft pura conferuatfo.Et infinita alia oe nes
huncintelledum foret concedcnda iuac gra brcuitari. omirtuntur, Quarta
conclufio.Non quilibet cibus temDc ratus cft mcre cibalis &c.Omnia ifta
patem imucnt^ Cum autcm nos didmusq,a corpore noftro
nonmutamr,no!iimusdi'cercqjnon calefiai i'a corpore per operationem innati
caloris, in ipfo immo plurjma uenenorum non operatur in cor
portniricalefiatperoperationem calons mna> tguieftmipfoSeduoIumusdicereq^nonm^^
tat in fui forma naturali, immonec ceffatabeo aonec corpus corrumpat. Primo
nota hanc Imeram dupliccm polfe habere intelle corooie nnfi-r« ^'^' V
^^"^"ofa fempcr uel vtpPm m ^iS ;vS^^^^^^^^ quandod. inwfiJ^Z
'""'"""''em & naturam,Iicet et am
Cm&TV^-^^-^^-^^^w^dicinaveneno v^ne„™™Sitnl?rrKK"™ ™«ta<io„emquam
'eoffr. t''"'''^"''"'' perditis g traf .-onem.quia pra venenoru™
C'^"'^"! ^^"P"- tra„rmu,.. cdefe„t,fed voluit c,, „o„
Z^^^^.^llZLT"'' ^' P""' etam.Tota autem caufa huiu^ Hi,.. /
.™'"'"<'n«m iadi^ venenumabfolutefore^a^ ««««(oni ab eo ffi
medicinam P in °"' « "-Sr Mtfspluriespoftmortem?.T,:v °^ corporibu,
uene ««^•tertranfm^catZ "ekSs^^TT "°" '""'^'t^"
«namraIia„o„foIume&tra"t^^^^^^^^ «xpartea,«li,,. .^^X n"»""atem
vel repugnatia D O C. I. 9S „r::ti^_!i*'»^^'^i"--Si„corpoH nenumnoi "
ncludi pot< '-Pa^equalita^^rfeSmSn^^^^^ * "g>di&c.immoe.iam,,r„™
'"*"''" vt calid( qu-bus Iwiufmodi fibi inuicem fu ° ,^
^™"" P'-°P'-.i"att-,, "«ediantibus forma
vnmsZoZlZT''"'^'^^"^ «^venenum ferpentis talltercoSw*^^''^'^^
^P"«"s^ct licet per qualitates fuas prfma^^^^^^^ ST""
''terando,tamemaIa%™|' aTocr qualitatl! "'"'"'""«"«
nonfblumiuuare Vlte&^^if^ftas fed etiam occultas" Bx 0^^;"''^^*
ties qual^a,^!*" IMcunq, materia funt fimileT^ '^'"'""'
nece(rarbL?',P'''»""'n*bif"''tf°f'"^^ <'''^expSr'''»«hisinferripolTenu^^^^^^^
. interredu^b* '^''"''^vtAui.velitpot.ere dT&°'
^^.^''-enTn;?,^,'-"^^
P<>fl«vtplurimum„ifi'S;';5''-"-'r'"''''
'P"""""» age e Pofe rccipiunt pattiT '^r«Sat,medicins
tamen cafe , 'wemnonrecipitpri^Pr'.''=ipiun.fuxaaionis.vene'n^°' '»'n'a
fpeciflca & quo efetSiue alteret , fe^^ fcjj quo fequitur primo talh?r?'^
'^it corrumpendo. J«a .t«medicin»fr,gidL' =«<?l"™ «duci venenu;,
^S^"''»» Plurim* 4dWn"» °Pi"!°n™ ^al. SequTf '*'''«
operanturqualiterve^n^^-^^^-^^^^^vtvenenof^Pu:' '''»«ni,inquantum tamcn njc/
Vcrtcno iuuari si calido uipff» dicing cortccdi pofifunta caloreprincipium
atfHonfs recipo rc, Sccundo principaliter nota q> notanter didum e plu>
Vcnenij rimavenenorumnonautcm omnia.qu^dam^n.funtadua" duplcxt litcr talia,vt
ferpcntum &. aliorum venenoforum plurimx faljuac.quaeautem
venenafuntfolumpotentialiter talia fi/ cut plantarum minerarum 6c
liuiufmodi.Notum eft prima venena rion indigere prgcalefadione vt fuos
imprimant ef. tedus,rcIiquavcrofic,propterquodnotanter drxit pfima vcnenorum.
Tertio nota non elTe intentionem Aui, vcnc num ingrcdiens corpus noftrum nunc^
corrumpi.contingic cmm venenum in modica q^titatefumptum nonfolumcor iumpi,fcd
etiam corpus quandoq^ nutrire,vtcolIigi poteft ex fcxta quarti.nunqi tamen venenum
in dcbita do^r fum/ ptum,<&:remotoimpedimentoquodc6tingerc potcft vta
mcdicina theriacali aut aliundc corrfipererur a corporcnfor Et eft quidcm cum
eius natura eft calida et ad^ luuat tuncfuam proprietatem natura cius ad re^
foluendumfpintumficut uenenum uiperarutn &:napeIIi.Eteftcumnatura
ciusefr/gida afad^ luuat fuam proprictatem natura cius ad congc- landum fpintum
Qc debilitandum Gcut uenenu lcorpionis a: hyofcyamL
Primonotac^venenocxiftcntccaIidoj3ptcr partes rci cal,da:cuius5.hciliusadcormoucri
iuua^urZ^^^^^ opcrat.onc fiia.Primoproptcr caufam dicflam , quia maei"
potcritad principalc membrum puta cor moucri.Secundo quia proptercaliditatem
eius iuuatur fpiriiuum rcfolutioct augetur,quare fpiritus pauciffcatur &
tacilius vinciturauc/ neno.Tcrtio quia rai efft fpf ritus,quare fit palTibilior
a uenc no Sc aperit vias vnde citius currit ad cor,& plurcs ali? caae
pofiunradduci, ^ Secundonotaq> vcnenocxiftentefrigido a frigiditateiuuat
mortificando,Spiiitum,n.cogclado mor tiffcat,un Jc facilius a vcncno uinciturut
tadum eft ficut co uenitdeuenenofcorpionis.Hxhoctanq^ fundamento folui
potcftqiieftiotacta.4.caii.Aui.Fen./J.cap.2.ngd citius ircrff cit,An ucnenum
calidum an frigidum» Dicitur q, calidu proptcrmulta^Primoquiafacilius penetrat
ad principalia membra.fecundo quia fpiritus cft palTibilior acalido mor>
tificante cj, a fngido,cS: minus refiftit fuae actioni ca:tcris pa
ribus,c^uistr,giditasfitnatur3cdifconucnicntior ffi calidi>
tas,Etdixinotanterca.tcrisparibus,quiavbicx partc for> macfpecificxaaiuius
foret vcncnum frigidum nooportct uerum efie quod didum cft, Patct fecundo caufa
quarc venenumanimaliumcitiusutprmopcratur q^ plantarum operatur.n»abfqp hoc cj)
ad actum oporteat reduci cum fint actu talia,econtra ucro uencna potcntialia
plantarum Dixi aurcm utpFm propter uencnum rabidi canis ut paiet cxDcri mento,
Patet ulterius q, c? tcris paribus facihus a ucncno interficiuntur corpora
calida § frigida,licct magis in cis vc nenum ^ in frigidis rcfoluatur. Patct
ultcrius quarc ue^ ncnumfrigidumplusnocctcorporibus calidis & frigidis quia
citius pcnctrat dC magis attrahitur a ucnis , ut patct dc turdo. Patct ctiam
quare famclico fortius obeft uencnum cp repIeto,quia in co funt mcaius
grofriorc8,ad quod cocur rit ctiam q, ucncnum cibo permixtum obtunditur in
acfiio^ ne fua» Patet ulterius q, dormientf fortius obeft uencnum q^ uigilanti.
Ex quo patct canon obfcruandus,f.uniucrfa> Ven cnz liter corpora uenenata a
fomno cftc prohibenda , dC inffnita torii C3i^ quafi alia patcrc polTunt
intelligenti» „5 Sed circa hacc dicta qugdam uidcntur dubia» PrimUm cfl cus
dubium. Videtur q, non a fola forma fpecifica fit aptum ali Diubia* quod
ucnenum interffcerc,qa no fft corr uptio ncc 2no f b/
ftantialisnifimcdiantealterationeproucnicnte a aualirar'y busprimisficutcaliditatcfrigidiiatc
&c.ut colligiturflih
dcgencratione,&.4.mcthcororum,idco6^c.cuiustiioppo^ fitum alTerebatur.
Secundum dubium. Vidctur q, ucnc. num fcrpcntum non fit calidumJerpcntcs.n.non
funt cafi. igitur i5<:c*patec confequcntia,&: affumprum , cum ihyemt Vcncnij
caliduci tius itcr/ ficcrc frigido. Gal Auer» P R .l M I C A mancant^S^
rautrmofepulti.Sfmiliterquia apparct cotpiii cx morfu priiK-n venenoforum
fcrpentuni fubito ftupeheri, vt coHig» potefl: fe>tta fcn quarti de
morfuafpidi9,ct dc mor fu falamandrac, Tertium dubium.Si vcncnum fcorpio>
nis eft fiigidum quo olcum fcorpionis cofert pun(fturac fcor ptonis Jtem li
fcorpio eft animal frrgidum , quomodo cinis fcorpionis frangit Iapidem,&
apcrit vrinx vias. Quar/ tumdubium,Si venenumfrigidumfdeo tardius nocet,cja
tardfus reducitur ad adum,fequitur c/uo hyofcyamus et opium datur in maiori
q^titaie tanto tardius efticit nocumc^
tum,fccundumq>iardiusrcduciiuradac^tnm, Qil'"^^""
dubium,Oatur venenum abfolutc , quod eft calctacrciuu dC confimitftcrinfrigidatiuum,ideocSCmcdium.f.corporis
co feruatiuum,tenct cofcquentia,quia cuicunq; non repugnat Vtrumq? extremorum
ckkm no vidctur oKdium repugna re, Sextumdubium.Si lias occultas propriaates
foima fequituf in matcria,crgoipfis corriiptis conumpitur forma, confequcns cft
falfum,vt patet dc arborc perfarum in de ac cidenti cap.primo.& dc puella
tertio dc rimplici medicina. diftin(5l«oncquarta.cap.primo.(S(: fcxta quarti
cap.2.&.?. colli^^ct cap. Scptimum dubium ♦ Vidctur q> caliditas veneni
fn fecundo fir lalis i.4.qufa talc caleracit calelacf^ioe ad quam fequitur
corruptio.idco SCc. Ad primum iftoi^ poteft dici cp non pcr folam formam
fpecificam vel aciio^ ncm occultam poicft fieri alicuius formae fubftanrialis
gno velcoirupiio,necilluddiccbaturfupra.Dicebatur lanK-c^ non folum vigorc
acftionis a qualitatibus manitcftis pioue^ nientit; poteftfierialicuiusgno
velcorruptio .Potdt etiam dici negaiido afrumptum,^: dici di^um philofoh lore
yt m pluribus verum.VelpolTetdiciq, forma fpeciiica vcneni fmpedit generatione
fpiriius vitalis & eius operat.onem ad quam fequitur mors non tamen n,fi
prius var.aia ^portio> ncqualitaiumprimarum, Adfecundum dicitur ferpctes
clTe animalia intcnfiuc calida,licct paucum qpiitatmc de [pu ritu habcant vt
vcfpac.Et CoUigitur haccfolut:o fexta quar> ti.De ftuporc autcm alias dixi
qualucr a calido proueniaf» Adrertiumdidiurc;^olcum fcorpionisopcratur a forma
fpecih'£a attrahendo vcnenum ad cxtra . Modificaiur tamc cumhabentibus
proprieratcm contra vcncnum vt patet a cmeri5 |v\e,^j,rtinc^tJone. i
i.deolcis.Ei dccinercdicitur Imiilitcrii ^pprictas ly^aformaprouenireocculia,
Ad quartum alias foluc/ tur» Adquitwu-fndiciturprimoqjcuicunqpvtrunqjcxtre
morum eft compofc^cidcm cft comporc medium,ubi illua
infuarationeforaia!inonincludat mcdij abnegatione vei repugnantiam ,ncur fi
datur cibus calidu9,cS^ fimilitcr fngi^ dus poteft dari mediL^s.Scd non
fequitur.dacur diftcmpcra tus caFs 6C frigidus dift.-tnpcratus crgo datur
diftcmpcratus cohftruatiuus,quia in ratvonc formali diftempcraniix «n?^"
ditur abncgatio mtdq,8C it.i in rationc formali ucpcn'» ualetifta foUitio.
Aliter dicitu'r concedcndo cp fi£"^^^[ |^ ucncnum abfolutc mcrito fu?
quiaKtatis calefaaiuii OC mn gidatiut1,itadacmcritofuae qualitaiis
confcruatiuu, quiam opcratio a pprietate occulta cft fortioi . idco 8Cc* Hic
cllent multa diceda, Ad fextn dr negando confcqucntia,licut dc.
pmutatioccopPonis naiuralis et ccatiue patet* Ad.T.negat
cofeqntia,qanocalefacitcalefacftionc meritocuius fequat corruptio,fcdmcritomalx
proprietatis fecuai coniunCcae» m mV *iATotum uero illud quod nutric in fin^
ret na^ u turali mutationc corpus mutat,a: eft calefacere, quomam cum in
fan^uinem couertitur procuU dubio mcalefaciendo augmentum prafbet ,i'fa ut
lac^ucx &: cucurbitx taliter calefaoant quah'^ ter iftud calcfacere cxiCtiL
Primo nota hanc litteram dupliccm haberc pofifc expofi^ tioncm.Primo vt ly in
finc rci conftruatur cum ly nutrir,^:: ftatibipuniftus.Etcft fcnfusq,
Aui.voluit omne quod in fine rcinutrit mutat corpus 8Cc.8c iftc intclledus
fatis pa tct per ftqucntta.Sccwndus iniellecflu? poicft eflfe yt ly in fi^ A V
I C E N N tic conftruat Cum ly mutai corpus.Et fit fcnfus q> illucl nutrit
mutat corpus in fine rei naturali mutationc.Et iftc f'*' ^yjjjj^ fus potcrit
colorari fccundum dupliccm viam.Pnma vtp ^^^^^^ mutationem non folum
intelligamus conucrfioncm nutri^ menti in fubftantiam mcmbri,fed omncm
conuerfionc na> iuialcmnoftricorporis,(5<:ficomnctaIc dum conuertitun
^^^^j^ fanguincm nutrit,&:tuncpatcclittera,Secunda vtper mu'' ^^^^^
tationem intelligamus veram & propriam nutricationem, ^^.^jp^ 6C erit tunc
fenfus q) mutat.i.nutrit corpus,nutritio autc ett ^ naturalis mutatio, Noia
tamen fatis improprium modu loquendiclledicc-cq^illudquodnutrit mutat.potius
cnitrj V mutaturin co quod nutrit.fcd quia iiutrire imporitum c a d
figniffcandum fub voceactiuitalis modus excufari P^^^ l£x quo patct corrolarie
q? nutrire pati c 3c nutriri ager oCCt Secundonoiaduplicitcr contingitnutricns
calefacerc»n' j^g,rip mo modo intenfiuc fiuc gradualiter . fecundomodo
exte'''^,^ ^p„ii* corpus calefaccre proquamoaiigmcn:at fubftantiam cal^^
^jitfsjj damiioftricorporisfanguincm.f.iSt: fpfjm.Si fccundii Iio^ ^^jw
nutriens medicinale frigidum cafefacit corpus noftri"i.f«cx'*^ fiuc pro
quanto augmentat fanguinem 8Cc. Primurn ciu^ bium.Nutriens medicinale fiigidum
infrigidatcorpus cxt<^ fiucjgitur non calcfacit extcnfiuc.patet
coiifcquctia.afiun]'' ptum probatur,quia pracbctaugmcntum in fubftamia f'''
gida puta phlegmatc s5^ humorc melancholico.l3t per idcin arguituromnenutricns
corpus fimul calcfacere 8C infrigj'' dare,humcdare5(: cxiccare extenfiue.
Secundum dubjj^' Scorpio nison e'c cmeris V^idctur miliiomnc nutriens
intefiuccalcfacerc corpus ,0c enim nutricns frigidum dum conueriitur in
fanguincm P''^ ducitin corporegradum caliditatisintcfiorcm pri"^/'^ dum
erat fub formachyIi.crgo&c»patct confcqucnti^ ^ antecedens probatur,quia
ipfoconucrfoinfangumem rcmoucreimprcflfioncm quac prius erat facta.Itcm quia^^
pleta conucrflone cibi in fanguincm corpus eft intenfiu^ j iidius 3C membra
prius.igitur &c. Pro refponfionc ^ ta.Nutriens calefacerc corpus intenfiuc
potcft duplicitc«'|'! tclligi. Vel abfolutc ita q> aliqucm producat gradum
caH'''^ ^\ tatis intcnfiorcm c^^cr.at antc,c5^ fic omnc nutriens cft intf fiue
caIefactiuum»Vcl quia producitgradum caliditaiis'''^ tenfiorem q? fit naturalis
caliditas corporis 8C fic foluin triens mediciiiale calidum cft cakfactiuum. Ex
quo Pj' tct q) eft differenjcia inicr nutticns mcdicinalc calidu cx
partCj&frigidum vcl tempcratum exalia,licct.n.vtruii'^ fit aptum aliquando
intcndcrc caUditatem corporis,caI' tamen nutrietii eftaptum intcndercextra
naturalc lefliP^ ^ mentum 8c nonaliquodaliorum.Htcft fimilcficut ^^^^-^
citioforti&:tempcrato. Exquo vltcrius patet tanutl'|^^ frigidum qp
mcdicinalc cffc in corpore noftro duatvi^ ^° , trariarum mutationum fucccffiux
produciiMum,qui3''jj^^ mocal.efaaiuum jfecundoinfrigidatiuum» Ad pfi^jj^t
argumctum dicitur negando confequcntiam illam • P^^^j^ j augmentum in
fubftantia frigida,ergo infrigidat^bco^ ' let fi nonpl^ispracberetinfubftantiacalida.
Ad ^^^.r.flA ■ conceduur ipfum beuc calefaccre intenfiue , fed non ^ j ftim
datum.f.vltra corporis naturale tempcfamciu|i'* ^ ifto patetquare
iftamutatiodicitur naturalis.naiutal^* i; "obis ilkidfanguinis augmentum.
| Cum uero ca|efaceredici'mus nolumu^ ^^^^ i
facereiftud,fedi'IludquodexquaIttaterci'P^ | nitemsremanentefpecie. ''^3^^'
Primo noia fnfam littcrx efre iuxta modum Jo^"^^ "^. ; ctorum dum
dicimus aliquidcalcfaccrcingcedicns ^ .^^^y i intelligimus taliteccalefacercqualitcr
dictumcft,*^ ^^fi ligimus calefactioncai a qualitatc pfQUcnicntcm," ^^c,
tofanguinis gencrati <&:c.fed mcritoiprelViois ^^*" /-(j^eii''
Secundo nota haticlitteram duplice habere cxpo ^^^jj' Prima eius fpecie
manentc.i.forma ^P^^^^^^^f^^^c^ co^^ cina calida 8C cibus calidus ante cius
forniar ^P^J^^^^cctC^'' tuptloem eft apivis cakfacere corpus '^o^'"^ juni
H E N', ir. pnu co.,uerfo.;.ecundus fenfus eft.Eceius fpc.i.qual,,, e
.fecu„du.„rpcmmanente.r.poft eius conuerfioi^! Tertio ,^3„en,e fpecie.i. virtute.licet.n.in
cl,ylo farto ex" eo nor, fit tormaa^ln,rema„er tamen i„ eo vi«u, calefa*
ua&l,„,.|,,er .„fangui„c.& tandem conuertitur i„ p, . tem membricalidam
vt patet. ^ Et medicijiaqu/dcmnutriens a corpore oer ruimutatur fubftantiam mutatur
ab ipfo Der fui qualitatem,fed prima mutaturin fui qualita. K,a(ra haqmdem
mutatur primo in caliditate « calefacit ficut allia. t'. imo nota cj) per
mcdici„am nuttie.item i^differenrp,- mte 1.8, poteft cibus medicinalis &
medicioa ergopermed.c.„am.tutrie„tei„ propofico i„tellil ,:^ effe quodlibet
n"ctie„s.operatiuu„,a L ra e7d pcrius datum. Sccuudo „ota q, meJicina!,
" acorpotenouamr,,brta„tiale,Xm n n"" "'"r';'''P"
f«bfta„tialimembrorum.v„dequaruma^, tari per corpori, f„bftantia,„.m.uatur „ *
, iaeoco„je„ienterd.ctumeft nfim.,., ■ • ri ftinrijm f ,„.,,1. . .
'^'^'•"nutar.per corpor,s fub' Mta^^r^; , '^'''^Pl''<ionem elTe dup
icem.f. 'Cllm^jraSKcl'™""'^'^™''""^ D o c, n. 9* fio in
fanm,i„ ' '^'^^"«•Cunq. le cius conuer^ Notaprimol,icd.urLel
'"P'"'*"'^^'-^- «edici„'ai.scib!;sim Sfe,br:7^^^°p"-''^ a
materia calida vel frig da deo pHuTv tenaoperaturaqualitate. sv;. ,„^'^
operctura mj o^n, Aui.cibum'.ned c ^alemTc or" """ «Ueum
primooccutfui„f gWat ciC^'"'''''^"'^''*'^-^''!^
»et..rproqu,|i„ceeiu,aclualem^^^^ 'nteIIeauseft.T,aIia eft qu:« m^ f
.^"^'.^'«V''^ ^ 2",»^ft'tim poft reduai^nem ad a«um 'm ° '"
^*"?"^''"'' «k^cie„di,Iiqua inftigida^didaara „ "^«'■n
bil^r.'"^''^'^^"- Ter.io„oS „ ho'c 'r "^"'^»
fe^^'-^T^i-''--balS.'S^^^ tennurri' conuerfione fn fansuine calefacL,^ ^
"'"='"
ci""fer;,?".-fecu„doaliqualiteri„teZ"v 2^
nd^rf"^'*»'''^"'"'^"'''''"^^^^
ft3;"tia,quon',';'«^P°ftconueraonem in fub. laClucis aliqua "^^"J-"^
«^^'^'^^«ur ia pinequigenera5r '«^'^'^'.^"■^' ^ fan- feJefthocuf^ ad '
alleis al.qua calefaa.o f^r.m-^notahicexin,, • <!o nota notanter dic^um
efife vfq? ad tcmpus , quia nifi fiac iterata eiufdem velfimilis cibi
medicinalisapproximatjo imprxliio fada a primo non diu permanerct,fed in modi-
co lempore remouetur a membr/s fe ad fuam naturalem di fpontioncm reducentibus
vc patcr» Medicmarum praecerca nutrientium alta eft quxmedicationimagis cxiftit
propinqua,aIia efl: quar nutrimento eft uicinior . Quemadmodu
ipforumnutrimentumalia funt quorum natu^ ra uicinforertfubftantiit
rangumis,(]cutuinum ^ouorum uicelli S^aqua carnis. Aliafuntqux parumper funt
longinquiora ficutpanis et cara Etalia funtquae funtualdelonginqua ficuc nu^
tricntia medicinalia. Primo nota pcr medicinas nutrientcs intelligi poteft r py
pofitoc«busmedicinalis(^mediana cibalis indiflferenter. .Siprimummtelligendumeftdicflum
abfolutc.f.cp altquaj funt abfolute propinquiorcs cS^c.i^magis a materia ql a
qua Iitateoperanux.Etecontraqupdam.ExcmpIapatc-t. Se cundo autem modo exponendo
fenfus eft q> ipfarum mcdi^ cmarum nutnenuum,Iicet quglibet fit magis alteratiua
cu a materiaoperatiua,vnatamenearumaIiapIus attmet niitri m^nto.i.plus operatur
a materia,.^: econtra.alia plus a qua I/tate,\:vter.uinteIlc(rtusl-oretbonus»
Nota tamc prima operauonemellcimpropriamnifiperartributionemadfen fum et
perceptioncm noftram. Nota fecundo cp nutrime ta quoedam funt valde
vicina,qua:dam medro modo,qux/ dam valde longinquacon.ierfioni in fubftatiam
nofi:ri cor^ p6ris»Et per valde vicina inrclligo jlla qui ratione fui com
plexionis «S^occultx formcc&:modi fubfirantiaiapta funtut a calore noliri
corporis Faciliter tranfniutcntur , 3c in brcui tempore vt vinum vitella ouorum
&aqua carnium pqua intelligamiis brodfum inquodifiolutacfuntcarncs puiline»
Notum efi-.n.omnia ifia rat}onecomplcxronis,quiacalida*
modifubfiantix\qi!ialiquidafubtilia<&:adhucoccultac pl prfetatis forc
faciltcer mutabilia , & econtrario alia. Tcr^ tio nota panis caro,quia non
ita paiTibilia non func cCi facilitcr niutabilia vS:c.fimiIiter nutrrcntia
mcdicinalfa.qu^i qualitate fua quandam habent repugnatiam ad calorcm 3C
corpusratione qualftatisaquaopcrantur,idco non debcnc adhucitapropmquadici vc
pacct cXTc, Ampliusdicemusqjnurricnsmutatcorporis difpofitionem qualftatcfui
&:quantitate. Quav
f iter uero quali tate fui mutet lam fctuiftf. Qitan^
titatcautemquoniamautaugmentabit &: per^ uemet exeo ad raftidium 5C
opprlationes po. ffca ad putrefa(5ii'oncm,aut minuet,&: perueniet ex eo ad
phthifim.Scd augmcntum tn quantita^ tc ex nutrtcnte fempcr cft infrigtdans, ni
fi proiic niat ex eo putrcdo S)C calefaao qux calefacir.Si
cutenimputrcdononaccidit nifi propter calox rem extraneum,{ta proptcr ip(am
ctiam calor acciditextraneus. Primo nota.nimia q^tttas nutrimcnti duplicitcr
cfi: caufa txfionis.Primoqufain illaeftmulrum dc prauo rcfiftcnti
calori,qu3rccibu3acalidoindebitc tranfmutatur,<5^ crudi atq;indigefi:i
h-jmorls formam recipit.Secundopro quato tegit .^oppilat 3C prohibct
tranfpirationcm,qiiarc aliquan do cfi: caufa putrcdinis.Nimia vcro paucttas
caufa cft phthi' fi^ capicndophthifimprototius confumptionc qualibct Sccundo
nota c;^cum nutrimcntum in prTdpio fir contra> rium caIori,ideo agit f
pfuiri remittcdo & deblltando .S/ cr> go fucrir multus Cfbus multnm
rcm'(To calore corpus fnfrf > gidabit.EtefmaGalfccQdodcaccidctiti cap.
j.f.dccaufi» NutriiTv tf) refpe> du fDx nri corx poris co ucrtibilc triprr.
Nutirm ti q^tita? nimia % dic du/ pFr* Phthifi* GaP. P
R I M 1 C A morborum frigidorum.Et infra Aui.doC.recunda huius fO. Mutrim
fecundafjmj-na.cap.decauasinfrigidancibus. Tertiono iuduDit
ta»quodlibctnutrimentum perfc/ii infrigidatiuum vt ta/ <ftum cft,pcr
accidens tamcn poteft clTe calcfadiuum mc^ rito nimiac ^tiiatis oppilantis
iS^^tranfpirationem proiifbe/' tfs.prohibiia verotranfpiraiioeftcaufa
putrcdinis,vt prlo de diflFei entijs febrium^ .4»mctheororum.5c: prmia quar^ ti
cap»de caufis putredinis,& intra aliqualiter cap.de caufi<»
calefacientibus» Dabium eft quia elTet idcm refpeau eiuf dem caufae,cS^caufarum
prius 3C poftcrius,quia putredo ca loris eft caufa.vS^ ccontra. Gonccditur idcm
fecundu fpc/ ciem,licet non (dcm numcro» . Diccmus dC qj nutrteas aliiid cft
fabtilc ahud eftfparumaHudeft tcmperatum.Htfubtile qui^ demeftiUudcxquo faaguis
geaeratur fubtilis» Et fpilTum ex qup fanguis geacratur groflfus. Nutrics Primo
nota q> pcr mitricns tcmpcratuni intelligit mediH tepcratu jntcr fubtik 3C
^jroiTum nutrien8,cSc: non in alijs tcmpcratu. Sanguis Scaindo nota pcr
fanguinem fubtilcm 8C fpilTum in .ppo flStilisct ntointelligi debet fanguis in
modo pjbftantix recedens fpillus a tcmpcramcnto vt parct. Ex quo videtur defcriptionem
ta quid. litcr exponendam.NutriensfubiilceiUud qd ingredies ctc,
meritoajimodifubftintiacaptiieftconucrtiinfubtilc 8Cc. quod notanter addo
proptcr qualccun(i[? fanguiueni ex qua^ licuuc^ nutrimento clTe gcncrabilcmt
Vniufcuiufc^ autcm harum diuifioaum , aut cft cius nutrimcntum multum aut
paucum. Primo nota pcr nutriens multi nutrimcnti in ppofito in^ telligere
debcmus iUud ingrcdicns a<:c.aptum cflc^vt fecun dum plurimas cius partes
coucrtatur in partes membro no ftri corporis ad inteUecftum datum 3C fccundum
paucas in fuperfluitates.Econtra verodicitur pauci nutrimcti . Quod ttmen,totum
inte^ligi debct in rclationc adcorpus icmpera tum.Notum enim eftq»aqua carnis
ctfi fit multi c^Hibtilis nutrimcnti,in corpe ti=i calidiiTimi ftoi conucrtiiur
i funni, ■ Excmplum fiibtilis S^TmuIti nutrimcnti efc aquacarnis,8< uinum dC
oua forbilia calefac^a auttrcmentia.Iftacnim multiexiftunt nutrimc^ ti,quoniam
plurtmum fubftaati^ ipforum in ou trimentum coauertitur. Aq car*' Pnmo nota vt
Coth*grtur in libro dc viribus cordis pcr nisnd. aq^J^m ca nis non intcUigitur
brodium,fed humiditas car nis per diftiUaci(5em ipfius coUec^a. vnde ibi Aui
.Qi.''da«"^ antiquorumopinatifuntq»aquacarnis fit brodium deco>
dioniseius,non tamen cftita.Eft cnim fuccus carnis p codiionem extractus 8c cft
muhi 3C fubtiUs 8C vclocis nutri Vinum menti vtibidcm coUigitur.Vinum cftctiam
muUi SCmb^ mFtipfx f'tis nutrimenti,propter caufas iam affignatas.Et dcbetin''
teUigi de vino non nouo ncquc veteri fcd de medio , nec dc aquofo fed vinofo
potius 8C citrini coloris vel aurei, vt in. j » aUmencorum,cS: in hbro dc
dioctis particularibus i Ubro dc cuchimia.de quo dixit Thcutonicus cp e lacryma
deu Oua Vinuc- etiaminteUigcndogaU,'narum,vtj..coUigct^^.=^^^^^^^ hcrr
deouoetScrapiodcfimpUcibu8.&Rafis.^Almafons,ma ma dei.
xlmerecentiac5<:trcmcntianoninduratafunt muIu vel« cis ScfubtiUs nutrimenti»
Exemplum fpiflTi 5C paucf nutrimeti e cafcus &
carofalitaetmelogiacthfsfimilia.Res coim quaeexeisiafan^aiaemcoaucrtitur; efc
pauca. rafeu 9 ^''■«"T^ "ota Pcr cafcum in propofito itcliigerc
debemu? p antiquum non autem nouum vel mcdium qui cft in coplc- " xione
oaUdus 5: ficcus dlfficiUs digcftionis 8c pauci 8C grof^ fi nutrimenti^vt
fccundo cantcap^dc cafcotc&it y ♦CoUiget.c, A V I C E N N C0dcm.'^.3.alimcntorum.(&:
in Ubrodc cuchimia Gal.De Auf|' carnc ctiam faUta per fal ab ea humido rcfoluto
idem in lo' cis praEallcgatis piurics hcri poteft. Vndc fecundocan.caro falita
5C fi in principio humida fuerit,hcca tamen eft 3C pau ^^^^^ ci nutrimcnti. Secundo
notaq» pcr mclongias intcllige''^ ^,^^ debemus trudum quoddam in
quorcpcritacuitas 8Cattti^ o ritudo,proptcr quod ponitur calidus 8C ficcus vfq?
ad tcrtiu gradum 8C generat nutrimciitum groflfum multum,c5^facit ^^^^
polfidcreapoftemata&c.vt fccundo can.cap.primo.licet Auer.abhacfnu
videatur'recederc.?.colIiget cap, primo» Dicit cnim q» poftq^* decoquitur 8C
prorjcitur prima aqua ct coquiturcumcarnibus piguibuscft cibus valdc dclicaius,
iia vc ipfum taUter pracparatum cxiftimct tcmpcratum cy bum.Nec obftat auctoritas
medicorum in ca ♦ Et licct non fit in ca virtus per fe folutiua nec
conftipatiua , tamen cum oleo cxhibita notabiliter foIuit,& cum aceto
ftringit ucntr^» fecundocan.cap.de melongia» Excmplum fubtilis dC pauci
nutrimeoti citi^ lcp dC olera quac la fubftantia fui tempcrata cxi^ ftunt dC in
fui qualitate.Et ex frudibus maciana dC mala granata 3C quac eis fimilantur. Et
excm'' plumfpillimultinutrimentieftoua elixa QC ca^ rouaccina.Cuiufcunqueetiam
harum diuifi^>' nam zlix funt quce funt boni chimi,alia? fut funcmalichimi.Exemplum
fubtilis multi nuta mcati boni chimi ouorum vitellt QC uiaum ^ aqua
carnis.ExempIum fubtilis pauci nutr^m^^ ti <3<:ma(tchimipuImofi<: caro
anaguaid.Ex^'^ plum fpifli multi outrimeti boni chimi oua li^^ dC caro anualis
agni.ExempIum fpilfi muUii^^ trimenti mali chimi caro uaccina &C caro
anari^ etcaroequina.ExempIumfpifl^ipaucinutrim^ ti mali chimi caro falita,ia
hacautcm fumma i^^ uenies temperamentum. ^ Nota iulep plurim^.f.aqux eft pauci
nutrimenti P^^^^-j paucum <juccarum,(&:fubtilisproptermuItamaqup ^'^,
tionem.Etolcramultabona.f.atripUccscSc: blctis ^^^^^^/if fpinachi3c,ut
colligitur in libro dc cuchimia,(&:, i ♦^^''"''^^i»
rum,5c:*f.coUigct.nec dicuniur abfolute temperatacf hmoi dccUnent ad frigidil
8C huidu,fed non muItS tcC^ .<^^ ideoappeUanturtcmpcrata,olera. Secundo nota
o'^^.^^ num elTe fructum frigidae 3C ficcoe complcxionis (^^^?\ic "
tatccor Ictificans &fpiritum trprrans,^ corpus fu^^"''je ui 5^: pauco
nutrimento nutricns,ut coUigi poteft in ^jj uiribus cordis cap.de macianis.Dcmalis
autcm gran^^ de ab iUis auctoribus,quia patct. Patetdccarnccqu''^; cit Gal.in
libro dc fubtiU dieta.Equos autcm 8C afio^ tiinis hominibus conccdendum
eftcomedere. Explicit expofitio capituli dc his qua: proucnirit ^^^,
comeduntur<S<:bibuncfccudum I^cobum Foroliui^'^ ,
Sequiturcxpofitioaliorumquinquc capitulorum dum lacobumdepartibus. Ca.x
vi.Dedifpofitionibus aquariJ> Qua unum exiTtft el emenf or r folaintcromnia
elemcntahabe^^j^^ prium,ut in eo quod comeditur b!turingrediatur,no tdco ..^tc
kd quia nutrimentum penetrare tacit,^ ^ ^,^ aficatfubftantiam.No autcm dicimus
^^^^^ non nutriat,nifi quia nutriens in Pf^^^^^^^s guis,&: in alia poteot
ia longiorc ifta ucf^ brihominis.Corpus ucro fimplcxnon titur ad formam
(anguincam «•^^^'P^^^^^aiJi F E lU formam mcmbri fiumani nifi componatar.Scd
aqua efc fubrtantia quaf adiuuat ad Ii'qucfacrcn> Qum nutncns
fubtih'andum,&: ut cito currat fLP^n«rci m ucnas & in foramma,necp
cflfe po telc abfcp hoc auxilio cius complcmecum rci nu trimcnti. Ampltus aqux
diucrOficantur nonfo^ lum in fubftantfaaqueitati's.ucrum ctfam fccun dum
iIIudquoda'sadmiTcctur,a<:fecundij qua^ litatcm quac in cis cfc fupcrans. In
hoc cap primoagit dc .pprictatcaq folms ?ter ePnta ct de diucrfitatibus
aquarum. i .dc clcctionc aq 3c cxnictia bo nuatB cus a pondcrc.ibiL Aq vcro
qu.v funtntcrtio dc rV> ctiRcationc aq g fublimarione diftiUatione 3c
dccoctioem ibiLSubhmatio prgtcrea.l quarto dc laudibus aq nili ct no tificat.oe
maW aquai^i.ibiLSunt at<:jaquanqu nto dcaaa f Tr^t^ru' LExaquisqcpO Scxtodcputealibus
ct Sib ^^^i^^^^^niuofisglatillbu" hcua .bus non currcntibus 3c hauftis cx
canaliburibi Ni uofe )?-onOctauo dc mctallinis Sc fansuifutllh!.? 'L- ^ -
Pterea .^busO Nono dc n ue &aq Sh^^^^^^^ Decimo de a qui. frida caPa 3c
tcpida ^ An.^ "''''•^ hac prima ptc qu3c c pfens tcxtus dici primoq, aqua
f uml \ft rc^r-r-.QL. • - ^'**-'^^3Hmcntii pcranrractus corD s Sc tcrtio rc^
habetfecc.EtGal.libellSr-^^^ no nutrit aqua fed folum cft vet culum'
•^••^"^"'«"^ ^^t &Gryfippo5:Erafiftratovidcrur^^^^^^^ VirtutcmputantcamconfortarrEth^^';.'''-'
uualc meIl|cratumcS:oxvmel6^v „n^. • "'^^"^^c iubet cJendoab
.^n.MlcC^V Tc tlnH '" ^«^^^^"^*bus abfc iquefacicndL.i.rcddcn^^^
^onfcrt ad l-^um &fubti!iandum i^pt^^ ^^S^^^!^ '-"^iens fo fl«atg
vcnasctforamina,nc^po^^^^^^^ penetrct& ^•«^e cx folido cibo nifi
coaS!.^,""^''^'° ^^"ipleri ma Pojtionali in
Uqucfaciendo&fubS^ ^^^^^^^^^ «bi ^ velceruifiahydromclle vcLficcra Sio
^^^'"^ f«l';Jocibo,qi^^ exlacrc; ~ ^ex ^^fq^potuaq.auodautcaquafitSrnr^S"^^^
^"^^tpria^ofimpF.mediciLcap^^^^^^^ ^ ^^^omncs hominc. coitcr fiuc an Vm
1^^^^^^ ^ftqua ^ aau n^^elfaria ad hoc vt rcma ' ? '"^'"^* ^ ^
•«nft5nitar^'"^°rl>is.Etcodccanocvtdicitr^^^^^^^ fjigeftib;^;^^';^^^^^
canois o";; ^'i"am prouocat Jtc dicit Ga^^^ c^ifficilisdiP^fti^^l^^^vtaquatota
fit tardx pcne f * aqaaru,Hufe^^^ ^ifflcihs dcfccnfionis |u" fiT^^^ '
Thetis^r..! !°^\^^»^tillud m««nl.r;Pi. fi?l?-l""^^I'or DOC» IL fir
UM..'^'^^""^^ dic;,i7"''""; . '"^'geftaquc
Rc^rcbibitaviajmcdir;.^^yP-^°^"''?'^"^ ""^^non n!
^"^nachronicificrifoe"^^ ^'^fimtcruaUabibita ime/r'""^ ^
^o^otpeeiuT fcfcandil,qula aqua facit accidcr illis potibus toritate^ptcr
mrtitudine hucdatlois fug vt ait Gahin finc comc» Ad fc> cuda dic q>
GaKno loquit dc aqua cibo modcratc imixta ad rcddedu ij3m ligdu fluidil 3c
pcnctratiui5,fcd dc aquafo/ la filptaaiciuno velinnanito.Ad mctricildicq»
vini*ifanrs eftmeliusaqua,maximc prouedis&tgatis vcl infrigida''
tis.ScddicitRaf» j,AImanforiscap.dc virtut!?aquc q>ipfa ^^a^t^.' calorc
rcprimcndo calefactis calidaqp hiitibus compronem plus q? vinil conucnicns cft,
Qiiarto innuit aquas tripFr Aq^* di diucrlificari.Primopcncs fBam fccundum quam
diucrfita^ uerfitas teqdagroftadraltera fubtilis alia mcdia^Sccudo pcncs id
pencs quod cis admifcet,fecildi'i qua diucrfitate qda dfir Iutoff,q'' 'fW» da
ferrca:,cida fulfurcx,ali? aluminof^ , <5«^ fic de fimilibus» Tcrtio pcncs
qualitate fccridu qua dfucrfitate qda caPg dnr, aliac fridae,alix tcpidx^Et
itcrfi pcnes qualitate q Ja funt in/ fipidg,qda dulccs,qda falfx,qda amarc . Et
itcru quxdam clarx 3c Iuminofg,quxdam turbidg»Et itcrum quxdama''
liodoris,aIixnon mali,ali3e in odorx» Aquac uero quac funt alqs meliores funt
aqug fontium.Neque tamen omnium fontium nifi fo tiumterracliberap,!ncm'us
terntorium nulladi^ fpofinonum QC qualitatum cxtrancarum fugar; Aut aquac quae
funt peirof^ quia funt digniores, neterreftri putrefadioneputrcfcant. Illa tamen quac eft
terrac lihera? melior eft petrofa.Neque ex omni fonte terra? Iibcrar,fed illa
tantum qux pr^ tcr hoc cft currcns.Ncc omniVcurrcns mQ curres quafcft
foIi*a:uentisdifcoopcrta.Hapc nancpex co quo curres eft nobilitatcm
acqutrit.Non cur^- renti uero eftcum acquiritur propter difcoopcrx turam
malitia talis qualis non acquiritur ^ptcr profunditatem dC cooperturam . Ncquc
omnfs currcns difcooperta nifi illa quac fupcr lutum in cedit.Et debcs fcireq?
illa quac fuper futum uadit melior eft illa quae fuper pctras fluit.Iutum cnim
mundataquam,&:aufcrt ab carcs cxtrancas bi admixtasquacfuntinea
a:coIatipfam,fed la pidcs non faciun t illud.Oportet autem ut lutum pcr quod
tranfit Ot liberum dC non fit lutum foe^ tidum,ncquc lacunofum ncquc afiud .
Quod fi haccaquafueritmulta fii^forti' cucurrcrit curfii, quac propter fui
multitudinem illud quod ci ad ' inifceturinfuamconuertat naturam^&qu^ fuo
curfuadfolcmtendat.fad oricntcm &: propric ad eiusacftiuum crit mclior
aquis^&quanto cti5 magis cummultuafuodongabitur principio. Etpoft hancquxad
feptentrioneuaditllla nan quc quac ad occidentem tendit &: mcridiem eft
tta\^fiC propriecii meridionalcs exufflaucrint ucnti.Et illa quidem quac a
locis dcCcendit altis cum alijs bonitatibus cft melior . Et
ilfa quac cft fic cft quafi dulcis quac dulcis efte imaginat . Et necp
uinumtoIeratjUtexca fibi admifcctur niR parum.Et eft in pondere leuis. Et dto
infrigtda^ tur &C cito caIefit,propterca9 cft rcfoluta frigida i'n hycmc dC
calida i'n acftatc.In qua nul lo modo fapor fupcrat aliquis,nci^ ullus
odor.Etcito dc^ fcenditab hypociidrtjs. Et quod inca coquitur cito coquitur
& cito diflbluitur. Inhac pattcfccundapriodefcribitaquasalijs niefiorcf P R
I M I C A fccundo docret has a pondcre nofciJbiLDebes autc fcire.7 Ac\ bo/ In
prima particula tangit noucndecini conditiones bonac codiy aquar» Prima
ellqjfii aqua fontis.nam fontales aq funr tiocs alqs mehoresJdcm
fentitGaf.primo de rcgimine fanncai* jo.dicens,9fontisaquarccens maximeeft
bibcnda, quae nullam adicdtam habcat gniciofam qualitatcm ♦ Et hbcllo de aquis
ait fonteas excellere alias.Et antc eum Hyp,fed Ra fis practulit aquam
magnoruni fluminum duIciumJuxta il lud Aue» ^.colliget. cap.de
aquis.iVlielioraqua fccudii Hyp, eft aqua fontium oricntalium qux fcaturii ex
tcrra , qux no habet nimis grolfam fubftantiam nc:jj nimis mollem vcl
luteam,fedfitmcdiocrisintcreas.Etpropterca hxc aqua e fuauior 5^ leuior 5^
citius peri-niitaturacaI.do5c: frigido.Et Rafisfentitqt» melioraqua (it
fluminum magnorii dulciu» EtHyp.dicit q>ifta:funtdiucrfarum fubllantiarum eo
cj» tranfeuntpcr diuerfas terra8,vS^propterca quia ingrcdiutur cas multi
riui.Et ramcn videtur q> kalis non laudaurt flumi na grofifa magna,nifi
propierca quia folopcratur in eis vna operationem proptcr quam fcparantur res
gtollx a fubtili/ bus propterea coquunt mcdici aquam eis qui habent de>
bilem flomachum 3C hcpar.Hxc Aurr.fcd inffncmcapFi il lius adhaeret Hyppocrati.
Secunda cft q» non folum fft fontis fcd fontis tcrracliberx.f.no infciflae
putrcdine aliqua vcl extraneo fapore vel odore vel mctallica virtute vel fub^
ftantia aliqua alia cxtranca aut qualitatc. Tertia cft q» no folum fitaquafomis
terrac libcrx fcd ctianfi currcns.nacur^ fu mundificatur 3C fabiiliatur aqua,
Quarta eft rion fo lum fit currenSjfed etiam difcooperta foli (5C veniis . Na
foj 6C vcnti purificantaquas 6c eas fubtiliant quemadmocfum
aerem.Currens.n.difcoopcrta ex curfu nobilitatur fubti^ liatur^fed non currens
difcooperta quandoq? cft pPis malitif cx difcoopertura cooperta non currcns ex
profunditatc 3c coopertura,vt aquac putcales coopertae profundae funt ma>
litiae minoris $ paludofac difcoopcrtc foli 3C vcntis maximc
meridionalibus.citius.n.putrcfcunt5;:corrumpuntur palu" dofjc pute^Iibus
ab cxtrancocatorecui plus cxponuntur.. ■ Qiiinta e cp non folum fit currcns 8C
difcooperta , fcd ctia ihccJatabfcedetts afontc fupra lutum.Nam quae fupraUi
tum fluit melior eft ca qu? fluii (upra petras,quia lutum ma dificat aquam Sc
lo.^lif at» ea rcs cxtrancas vt tcrrcftrcitates qu2Efibiimifcenturev'<rv9lat
aquam.i.rcddit lipidami fepaj rando ab ca quod cam tJitbat,ac fi colareturper
panniT mii cJum . Petroe vcro non faci'CtntiIIud,quia nccfunt lic afF/ncs tcrrcftrcitatibus
aqu? mixtis, ncc ab aqua pcnctrantur ficut lutura. Attcndc quQd liccti.^qu?
petrofae /int gro/fiofe^ Sc frigid ores a Gal.ccnfentur pu:riorcs alrjs &
finc fecali rc ndentia.Ait.n.in libcllo dcaquis Ca p.^.Pctrofe vcro
pe>of*" quidem funt &;duritic (S^frigiditatc.jPurae vcroplue alqs
(X abfc^ hypoftafi, Sexta cft cp no folam fupcr lutum fluat^ fed fuper lutum
liberum.i.abfolutum ab omni putrcdine ct feetorc,^^: cxtranea fubftantia vel
qualitate,ira q» ncc fit foe tidum ncquc lacunofum,nc(^ alius malac pjbft:anti3C
litatis aqua inficicntis. Septima cft q> fit mult,^ q^titatis ita fcilicct
q> conucrtat in fui naturam illud quodci fnifcetur cx pluurjs 8C riuis,(S^
no maneat etherogcnea manifefte. Octa ua cft q> fortiter currat.nam per
curfum fortem fubtiliatur, Scd iftabit aliquis c}> aqua ex forti curfu rapit
fccum terrS, SC alia cx ripis quibus turbatur Sc ingroltatur ,ficiit cft vidc
rc in rhodano.Dic q> talis aqua in fubftantia fua eft (ubtilig
<S<:tacilc rcMet quod ci mifcetur cS^ ideo bona eft , fcddcbei pcrnjitti
prius rcfidcrc ^ cibis imifccatur vel in potu dcf, Nona eft q, ipfa currat
uerfus oricntcm 8C maximc vcrfus oricntemacfti.ium.f.uerfushancpartcm vbifol
oritur tgc pftatis.fic.h.meliusafolepuriffcatS^iortu Sc afccnfucrUs; Et poft
hanc in bonitatc eft currcns in feptctrionc. Et currcf iooccidcntem velmeridicm
mala cft maximc flatibus au'' ftris.Eiufdem fnlgmcminit Gal.libello dcaquis
cap.primo GaP* diccs. Aque vero fluxibiles mulro fubtiliorcs funt,& ad uri
nationem meliore9,5;: omncs qugcuncp fonteac vcrfus oricn ttm fluuht humiditate
Sc fubtiliiatc « bono odore^Et ut fint Aq pu^ tealis q^ falubri^ or coog taan
di^ fcoopta GaL A V I C E N N JB. ttioderatc frigidg Sc calidg cxcellunt
aIias.Q,uae vero fluuHt yetfus fcptentrionem dulces quidemfunt,infrigiditateaute
cxcedunt.Quae autcm verfus occidentem violent^ quidem funt i inf rigidando
violentg vero Sc i duritie.i.grolTitie,prO'' ptcr quod branchofx funt SC
pleureticg& fpafmofae.Qy^ yeroverfus auftrum falliores funt SC calidiorcs
SC ad vrins'' dum non idoneae.Hacc Gal. Decima cft cp pfm clongata fit a fua
origine fcu priiicipio,quia q^to magis ab eo clongat lanto magls fubtiliatur Sc
purificatur fubtiliationciSt: puria^ catione,quas acquirit fuo longo curfu
verfusoricnte.Huiu^ ^^, contrarrum fentirc videtur Auer. f .colligct cap.de
aquis ai cens.Non poteft clTc vt in cftate non effluat aqug multitudo ad
flumina SC aqua pIuui^,cS^ proptcrca qjto plus elongatuf flumca fuoortu cft
dcterius.tSL' proptcr hoc nrm flumc mc» us cft iti corduba in fibyh'a,:i: cft
dctcrius in libylia p^^' ptcr crementu SC decrementu 3C propter adniixcionc
aqi'? falf^ in co,c]puis illud non fentiatur.^ c impolTib Ic cp aqi'f magnorum
fluminum non fint turbid^ ,Et propter hoc uenimus in fundo pitariorw.i. vaforj;
quando ponimus in c^* aquam flum/num multum de fabulo 3C terra . Ha'C Auff* Cui
riide fi vis q> aqua clongata a fuo foine potcft deteriora' ri ex malis
pluutjs ct malis riuis et malis terris fi p cas flf^t aut fibi
comifceantur,ficut cuenire alfcrit i fuo flumine.Scfl contrarium huius hic
fupponit Prin.ex alijs conditionibuj boneaquequacfifibiinfintcx longocuifu
ucrfus folisor^'' quafi decoquitur.Et fi quas habeat tcrrcftreitates fibi
^J"* rtiixtas facile refidct,^ ab eis abfq? artificio fola quietc fe mundo
per refidentiam puriffcatur» Vndecimacq>'P'. fa dcfcendat a locis altis cum
alqs bonitatibus.Hanc cono' tioncm tangitGal.cap.i.libcIli deaquisdiccns .
Sedpla"* quidem terra detcrior eft ad cffluxioncs aquarum,^ vtp'^ funt ibi
putci folT? fontcs ftationarij.In fummitatibus"^^ ro funt fontcs meliorcs
8c aquf puriorcs Sc nielioris ocfori'» ^ j; 8C dulcforcs cis qu^ funt in
planiticbus.Hxc Gal . Fr adil^ iuuat q> aquf moniium funt plus cxpofita:
foli Sc veniiJ)'^ fortius fluunt vtinpfibu5,vndcminus fiunt putrcfcibilf'*
Duodecima cihcp fit quafi dulcis quac dulcis cflfc imag»"' tur,quia cft
omni fapore cxtranco priuata non multum fo^' titcr,fcd quafi infenfibilitcr
imutans guftum . Signsnr^f" citur qual: dulcis quia no eft proprie dulcis
fed inliptd^^^^ mo'ipfa eft in fummo infipiditatis,^ velut cxemplar alj^^ rcrum
infipidarum,utair.Gal.4»finnpIicts mcdicinecaP;^* Tertiadecinra eft c]^uinum
non tolcrat permixtione nifi fub modica quantitatc^quia quanto purior cft
mM^"^. gis frangit virtutem vini.Et inrelligas id dc vinc medio^^"^*
fortftudinis.nam fortia vina qualia funthifpanica miJ^f'^" fuftincntaqu^
pfimg.Vel iiuclligas q> vinum quodcun^^^ tninusaquae purae altcrius
fuftinet. Quartadecinia cp fit lcuis pondcris.ex hoc.n.nofcitur cfte fubtilis
8C tf^^^^ ftrcitatibus non cftc imixta quibus aggraueturcius fi'b' tia.
Quintadccima cj> cito infrigidetur SCcho cal^^/L cft rcfoluta.i.non
congelata ncci(? coagulafa, fed fpar^^*^^^ nic&calidaineftate.Et licfetcito
infrigidetur non la*^^^ facilc congclari folct proptcr carcntiam terrcftreitaf
'5 ^ condenfetur Sc fiat glaties.Et ex cita calefacflione Sc inr''^^^ datione
cius leuiftima cfifc probatur.Iuxta illud HyPr/^P quinta. Aqua cjue ciro
calcfft Sc cho infrigidatur IfiJ'^'?^?, Et liccttalis fitlcuiftima poderc,dicit
tamcn GaK^n c^\^^.^ Non oportet intclligerc hic Hyppoc^ratem .'ntend'1^^
I^"' ^ «nam in pondcrc.fi.n.hoc intendiflfct vile qu'din long^^^j^ tctada
aqua,fcd alijs modis quos hac caufa reticuit,q"'f ^5 > uilTimus crat 3C
pofuit obfcura.Eft autem leuiiTima qufa^.^ turbata.fecundo ga in ipfa no
apparet corna ^^^^^^'^'qo^^ no horribiPr e fapida.^.quia cito calefft dC
infriginati"'- cu afifint cito digcrit,& ficut cibus digeftus bonus
IJC ^J^ mo bona ee vr ex lcuitatis fug digonibus.Qliicncr ^^Jj^fjt» bibcdij
aqua tctaturi funt no ccrtior a cxgimcta lyjcp' Gar, 1 F E N. II. V&Dlf^
«al.4.fimpr.medicleca. fion. r"' '^"'^"^' f""a»on6
eius quoil e(l de impref. nondecratural.qais horum iaporum quos diximus l,ic
i,on "ma mdo ""^''"^''""^«/^itas neq, acetofitas
neque reatficco terreo,mer,.o eft infipida. Decimafeptima eft
<tnullusodor,nead.-,et«r.Nil,iI.,,.odorabileeftfineficci« V I ,nundab.le
euch.m x ficcitatis.Cum igitur aqua pura ni hil ficc,tat,3 hcat penitus inodora
eft. Decimaodaua 1 Z c-to defcendat ab l,ypocr,dr,js.i.a ptibus c, fub coftis
u„? E..hoc.„.fac,lidefcenfuleuilTimadraGal. non offenden ftom nec .n eo
natas.nec ventofitates illic multiplic^s De rcrs-Lrot^rn^^irr-- * '^^^"^
citocalefi^^^t.qui^tSX^flocit;^'': imimaho,.um\KoquunturineaS^^^ ^'^^^
putealibus vix pifa coquuntur ^ diff^l * '1"" qnunt in aqua auminrEx
d 1, ^c '^"^ aqmeIiorisquodeftaq..afo„ ,!y err^ ir;''*'''"''''!?^''
ORta foli & ventis.fuper lutum iberu ' ' curfus.tendens in oriens,e?o, aa
ta rr'"' ''"""^' r ^ densaIocisaItis,inlipida,cuurS^^ non
tolera.,leuis in pot.dere 0 ci,„ c S '"??"T quanofuoat finn.n, j ' '
mfrigidatur m Attendeprimoq, Lu/dFDt! '''"T^"^'."'
cic^fcnfuscunipenimrpnr ? '/'S''"^ "'^'^'^^^ gaftum quidem vt.^on H |
apofo^'^^^ ^ Per poristnfummo.EtvifumaS ^'"^'^"^^ infipidi f,.
odoreipenitus.Atverof^^^^^^ prietanbuseftiterumap^^^^^^
d|ffcat,oni,ficutnulIumVaS^^^^^ inffne^r. eft purum,cLii non Dmixtil n?.! i 7
^'''"'^ fenfatorum -^.apudWumacfuXS^^^^ Puramunda. Attendefe!Cw^^^^^ es
melroris aq fic colligit Ga?d°bdlo H ^^'"^''P^lio 't^c^bonarum^malafumaq
am^^^^ "^"'^ cap.^.Vna ,q^'deecaPa.eftate verofrrdaSn^^^^ recundum
colorcm nec^ma ^m h 7' ^ ^"^^ ^ ^
fi^"^;Aliaverofieftleuis&^^^^^^^^
fdd-^?.?^;^:^-^ngidatur.melio^^^f^^^^^^^ 90 fomagis.Omiilnoautcmqffunt in
amarltadinibus aqux nitroliores funt eis qux ffuntiii pluuiofitatibus. Attende
qumto q, in eledionibus aquarum attendi debct color et re/ gio Juxca illud
Gal.cap.ultimo nunc didi libelli . DifFcrunt autem aqux etiam fecundum colorem
3c regionc.Er opor> tet de liis ab iiominibus locorum interogare.Eit.n.agua
i le ontinisquamfiquisbibitmoritur.Talisautem eft in ereo arcad«c,quam
vocataquam ftygis.Talis etiam ell i tracia et lacus qu, in fauromatibus fuper
quem nec^ auis uolare po tefir.Etahusfecundummedosfupcrquemjeregio ftat ni^ gra
qux approximata igni acccditur.Et hoc pharmaco arue t^ledea corrupiflfe filia
Anacrcontis.Eft etiam <S:circa fufa aqua quam fi quis bibcrit amittit dcntes
. Sybaris vero flu> uius viros ingeneratiuos facit.Is aute qui in argypto
depilat capita bibentium.Harum itaq? nullam efi: fcire non inter ro
gandoabhominibusillorumlocorum.HxcGal. Atten^ de fexto.(> herbeaquis
rnafcentcs funt etiam confiderandc. luxta illud Gal.libello de aquis cap. 2
.Herbg autem aliquiy do quidcm valde noccnt aqux,aliquando autem iuuan: Cu cut
«laftLirtium ^calamentum &adianthu.Hgc.n.plurimi3 nriuis
nafaint,5cbonisquidcaquis nocet,maIis aiitiuuat
fiperm.fceaturaiqufdfarmacofamaquis.fiunt autem acf vrinattoiiem meliorcs
huiufmodi aqux.Hxc Gal. Debesautem fcireq, pondiisex expentnen^ tts eft adiULiatitibiis
ad cogaorcendirm aquc di. Ipofittonem.Aquanac^quaccrtreuior m pWi- mis diTponum
eft mclior. Eftaute cii cognofcit pondus pcr mcnfuram,5Ccum cognorciturfim
duabus aquis diucrfils duo panni aut duo cota unius ponderis madefiant dC
poftea uehemen^ tcrexiccentur,deindc pondercntur,qm'a aqua cuius cotum fuerit
leuius ent mehor . In hac fecunda particPa dich primo cp podus fuuat a<J co^
gnofccdn difponc malitix vel bonitatis aq.Na q leuior e e melior vt in
pluribus.f.dum non habet aliquas ex malis c5> ditionibusvtfoctoremvelcxtraneumfaporcm.
Secildodi ACi oon ck cp aqux pondus dupliciter nofcitur.Primo per menfura dus
no> eius infiatera feu pquilibra.fecundo made/^ciendo duos pa^ fcitur du nos
aut duo cota eiufdem ponderis in diuerfis aquis , de qui. pfr. buseftduboquxIeuiorfit,deindcdcficcandooptimx
pah nos hos aut cota,poft ponderando.& illa aqua melior Ic> uior e cuius
panUs eft lcuior 3d cotum lcuius.quia pcr hoc de fignatur aquam tuifife
fubtilem finc terreftreitate^quia nort reliquit inpanovelcoto terreftrcitatem
quaficrct grauior. Subhmatioprxterea 5C diTtillatio aquas rc^
(^ificatmalas.EtfiiTtudnon fuerit dccocflio rc^ dificat. Aqua cnim cofla ficut
tcftificati fucrunt fapietesmmoriscftinflatioms &:ucIocioris dc^
fccafi'onis.Ettorpidiqu!da mcdicoi^ exifttmat 9 aqu^ cocfix fubtilc rcfoluatur
8C ipfias rcma^ ncat fpilTumjUndc in coqucndo ipfam non cxiV
fti't{uuamcntum,qaiinaqua fpiflltudincm aug IiflPerant5^inbo
'^'''""^^^s vero 5^ xftiuales -aV^^^"^ mcntat.Scircautdebcs^aqua
m fuac aqueitatis -ibus deficiunt.Ter*'^^^ "o" «ft dicerc
quantum'" diffonc expartibus exiftit in fubtilitate 5C fptflfi^- ^ aer
habet perm Jx^^i*^*"^^Porat ficcius in gftate 5^aut*^-^^' tadine QVibus
quia eft fimplcx,fcd non infpiflTat ]jix,<S^ propter hoc C^l^ ^^^*"*
"^"'^^^ ^"^^ ^"'•gant nifi^ptcrca q> frigoris qualitas
fupcr cam Dra-^ tZ^!^''^^^^-^^^^^^^ ualuit,autpropterfortetcrrcftn'umpartiucom/
mi'xti'onem,qu^obhocq>funt paruffimtc abca ncquciitfcparari' nccp dcfccndcre
m ea quiano funt tantac ^titatis ut cotinuitatcm aqu^ findo rcualcantctmcadcfccndcrcobmultamparui-
tatc, Oportctcrgo utcis acddat comixtio cuni &fi. ,
^'^^^^'^«fcrrx.Confidera/*., ^ ^"^^«•e
g5n?1'-*'"^"Sidatur.meIiorfn a^^^^^ ^"'■nSe^p '•'"'''^^
5tad fece(Tione.O„c nX i ''"'"'^ D ,e(V ' '■^"'''"•fi
'■^'^^d.K fec,-;d; tefic5° ^r"^ cap.4. VeTn'," ri::.'°'«jt'?da.L,xta
iHud G,|.li& ^o" .S^n^axieU^r&hyemal^
ibusdeficiunt/?.^"'^"» noneftdiccrequantu^ ".S'^''"' tgo di
"'=^,&propterh<,chl""'"^»multas quas
purgarr,!"' "<>"bon^autem?C ^^^'•'cedendum fewndum^^^^^^^
««de.4.^eti,mventr^^"l*P"lnioni &arte S ^
^"''"«'.CtalK"?''' bonitates aquarum & "^'g.d.ot.a
veroauftct ^L^""'" ^«'^'o^quyem erTt p R I M I C A fubftahtia
aquae. Pofc haec dccodlio fpt(Iitudinie icmouct,quappropter fri^us accidit
primo,dc^ indc partcs aquae uchcmetcr ranficat doncc fiac /ubtilions
fubftati^jUtpoflfintabca fcparan' par tcsgraucstcrrcftrcsincms fpifiitudine
rctcntae, &:conftn*ngantcam dcfcmdentes.dC proptcr de fccnfum ab ca
fcparantur,5^ rcmanct aqua pura &:fimpIid'^pmqua.'Et cntilkid quod proptcr
calcfadioncm fuit fcparatum homogcncum ci quod rcmanfit dC non longinquum ab co
, quia cijaqua a comtxto fcparatur cius partes in fubti^ litatcfirant
ncepmultuintcren: intcr illud quod fubit 8C mtcr illud quod rcmanct. Dccodio er
j^o non fubtiliataquam,nifippca quia aufcrt fpifli tudincmfrigons,&:quia
fecit quod ci comixtu eft dcfccndcrc.Et huius quidcm fignificatio cxt^
ftit,qmcumaquaegrofl^aedimittuntur longo te^ pore non dcfcendit cx cis rcs de
quac fit curandu. Scdcumcoquuntur ilicodcfcedttin cis resmul^' ta dC fit aqua
quae rcmanet in pondcrc Icuis ct cla ra.Etdcfccfionis quidcm caufa eft
fubtilitas quae cxdccoc^ioncacquiritur.Nonneuidcs aqux magnorum flifminum ficut
fiuminis gcon , &C pracipucillse quae in poftrcmo eius fumuntur, ilico cum
fumuntur uehcmcntcr funt turbidac ct pofteainbreuitcmporeinuna rcferRonc fubito
ita clarificantur,q? fi alia uicc rcfidcrc faccrcs , no dcfcendcret in eis rcs
de qua eflTct curandum. f o aui^» In hac par te mth didt primo cp fublimatio
& diftilla^ DiftiUa* «o^corrigunt feu rec^iffcant malasaquas.Et intelligc
per fu> blimationem elcuationem aquse fub forma vaporis virtu^ tccaloris
vfc^adfummitatem feu coopertorium alembici vclalicuius aUerius vafis
cooperti.Et pcr difl:illationem inj teHige dcfcenfum di(fti vaporis infpififati5i:
couerfi inaqua a frigiditatc coopertorii : (S(:emanationem eiu9 per roftrum
alebicifeudiftillatorijinftri.Poteftetiam&: pcr diftiHatio^ nem intclligi
colatio aque pcr poros ftridiffimos panos vej ftaminorum vcl taratantarorum aut
fimilium per quos tra lircnon valent terreftreitates aquarum groffarum , Ij' J!
tranfeunt partes aquofrc fubtiles» Secundo dicit q> fi ift^^ tion fucrirJ.fi
inftrafublimationis & diftillationis non na/ bcantur,decoc5l;o tunc
re<flif?cat malas aquas» Aqua nanq; bullita minus inflat & velocius
defcendit a fto 5<: hypocun^ drns,utteftanturfapientes.Etiftudeftfignum
q>eft fubti^ !iorc5i:penetratiuior. Tcrtiodic/tc^aliqui medici torpioi
♦upigriininquirendo veritates&naturas rerum extftimat q> per deco<5^ionem
partes fubtilesaquac co<^3E refoluatur: ^groifaercmaneantficutfitinlacTtc dC
melle dCouhdi irt fcrra molli cutn ex ea fit latcr pcr decocflionem. Et ideo
a.> firmant cp aqua ex decoc^ione no melioratur,immo fpilTior fit.Et ifti
Falluntur quia ad ingrolTationem requiritur <^ hu> midum rcccdat et
ficcum maneat conftans ♦ Sed ab aqua non poteft recedere humidil ipfa remanentc
fub fofa aqiiar, Et ideo non ingroftatur per decodionem.Iuxta iPud Ari.4.
tncthco, cap.de coagulatione & liquatione.Tngroflatio.n.hii mido qu^dem
abeunte fit Cicco autem conftante. Aqua aute humidorum no in^roffatur fola.
Item ignis aut caliditas no folum non!ingrofifataquam,immocogclatam aquam quae
aquoe funt a dominio coagulata ciiftoluit & fubitliatJu xtaillud
Ariflo.ibi.QuTcunqjquidem igiturfuntaqux no CoaguIanturab>gnc,foluuntur.n.abtgne.
Tdemautcrn idc pcr fe non erit caufa contrarii. Quarto dicit q? aqua in «J'f
fimtionefu«aqueitatisa»tationc quidditatiua fcu fubftatia-» Arifto* A V I C E N
N li fuxproprJae naturaeconftat ex fimilibus partlbus in ful^' litate &
fpilTitudine,quia eft corpus fimplex 86 erntuin ,^* non infpiftatur nifi
alteroduorum modonl.f. vel ex forti rrj gorefuperca pr3Edominantc,aut pp
commixtionem rortc terreftrium partium nequeuntium ab ea de fe feparari ; qu'^
funt ita paruae cp ffndere non pnt continuitatc atl et i"^^*^'"^
refiderc.Et fic oportet vt immixtac maneant fuBac aqu^ nec ipfa fubtiliata
facilius ffndi polTit. Sed inftabit aliqu'" contra primum modum
infpilTationis aqup, quia fi quajit*^ frigoris pracualcns fuper aquam fufficiat
ipfam infpilijt^ aqua pura in propria natura 8C regione debebit efie ^P' pfj.
ma,quia eft fi igidilTima.Dic q> frigiditas aquac propria naturaliter
inhxrens non congelat eam feddeforis venicnj c^eam coadiuuans infpillat
eamkScqfiq?congelat facics^^ accederead naturam terrsc. Aliter ex aqua pura
terra h^J non polTet contra Arifto. 2 .de gnone de
elementis dicc"'^* Vniuerfaliter quidem manifcftum eftq>omne exomni
natum eft gencrari. V^erbi gratia ex ignc quidem crit aCT) dem autem modo dC ex
aqua tcrra 8c ex terra ignis ♦ Sed 9 ^ ad Arifto.dicctur.4.mcthco.diccntem.
Aqua autcm hufl*^ dorum non ingroffaturfola.Dic c^cumaqua infpilT^tur
congelatafortifrigorecongclanteiam non cft folajfe^l P cius aliqua vel fa*fia
cft terra vel terr:v approximnt. to dicit poft harc.i.poftcy^aqua infpilTatacft
a fri^ore vcli^'^ menti fibi fupcrucnicntc vcl ex commixtione paruaru P^ tium
terrcftrium cum ea decocftioprimo remouet fpii^i'^ nem aquac quac fibi
contingit ^pier friEtus, quia C]cut fri^'' duxiipartesaquaeacircunferentia verfus
centrum ^"^"^^j fando 8C compingendo.fic calor decoquens reducit eas
a tro verfus circunferentiam dilatando & fubtiliando.l^^'"
uetctiamdecocfliofpi(Tiiudincm,qucc proucnit cx cofT^^ xtione paruarum partium
tcrreftrium,quia tam vcIk'"^ ^ ter rarificat(5<:attcniia.tful5am
aqueq> facillimefinditaj^^ rcispartibusprius fibiimmixti8,&tuncabea
feparant net cx aqua poft dccocftioncm. Et fi volueris iftud c^P^^^
dccoqucaquam in uafeaIiquo6<:coopcrios vafis riohabenteroftrum&recollige
aquam qux per '^^ jj^jfi dcfluit 3C cape fimilem quantitatcm aquac co6ix qu^ .
^ fit invafc&dimittcambasinfrigidaripoftpondera f^'. ^ . , v,^ ..... .f,. ^
yjd^'' inucnics ipfas fere acqualis ponderis. Vel intcllige Vt ^ ^^^, rcpetitio
eiufdem cp non multumintercft intcr id -^^ict hltScintcr illud quod
remanct.i.non eft magna drJ3 ^^jj partes aque coctac inferiorcs 8C reliquas
eius partes» ^ moGocludit principa1cintcntum.f.q»decocrion^'^ yi(I aquam,nifi
quia tollit fpifftudinem quama uit,et defcendere facit ac rcfidcrc partes tcrrcftrespf^^^atf
immixtas. Octauo dicit q> fignum huius.f.q» ^^.'^^^^oiti^ fccnderc fadt
tcrrcftrcitates ab aqua cft q,ab aqu>s ^^^^^t
diucuftoditisinaliquovafcfincdccoctionc non °^ r^^^f^^ aliquid dcquo fit
curandum :fcd cum dccoquuntur j^y ^ ^ defcendit ab cis multa tcrreftreiras
& fit aqua rema'i ^^^^^ uis ponderis 8C clara» Nono dicit q, ca
6e(cet)C\of^^^ .f^t^ }^ ftrcitatisab aqua poftdecoctioncm cft fubtilitas acw ,
aquse perdecoctionem.Cuiusrci fignumcft cp ^pt^ gnorum fluuiorum vt fluutjgeon
maxrmc a<^<^^P^^^^i,jc^3^ nem corum ftatim cum in vafeiccolligunrurfunf
^.^^^j^r tcrreftrcs 8C poftmodum in vna rcfeftionc.i.fepa|J .^^,1(3
t<ftrcitati« per dccoctioncmbreui tcporc^ ^"f 11 ni8„ Plex. dcfccndilt
di(5lx partes 8C aqua rcmanet pura ^^pinqua ^^^^ plicit Scxto dicit rcfpondendo
r^tioni turpidorum . corum dicentium cp decoc^tio rcmouet fubtileab aqu^^Jlj
linquit groftum q> in decocfiionc aquac illud quod ex feparatum.i.refolutum
eft homogencum ci quod remafy dC non longinquum ab eo.i.eft eiufdcm naturac cum
ji^j remanente in vafc decocflionis,^: non multum ab ea l fubtilitate vcl
grolTitic,quia cum aqua feparat a t^'"'^^ tatibus fibi immixtis partcs
cius aflfimilantur fibi i'^".'i,f£/ in fubtilitatc,nccf? multum
intcreft.i.non eft magna ^,^/ k tia inter id quod fubit.i.partcm aquac quac
refoluitur '''I31,, coctione dC poftea inferius recedit,& inter illud quod
r^^.^i l^^^n, , F E N, n. ,: '^i'"","'
''"oi"»"""' vt tmtftrritates kR ^.^„^7 ''y'"'''?*'"P""^'"'°fl"'"*""'»
'°nge ab fecundo q. Gaf.l.bello de aquis capfo ultimo tai^git duos AcV
Vbua":''^^'''''"'"'"^''''=''^1'«'''c6uerran.efaut^^
17""" On in
'^"''"'l"^'"g''"S"oportetfacereeam potab.IenT '
d"l^ibere S.fe,o '^''^'''^"''" ""^"l^"»
'"^'■"= calefaciet^' V" oiDcre.^ii ueio exercitui ODorter
nf^r,,^^*. i n ex miirp "P°«« Pf arpararc bona aquam ex malajoaeas decct
fodcrc ab altis locis ad dorfales . ideft r>n-rnts.S^^^^^ defcenfioaem ncuc
in lefcendcreS;e,^.^X ^^^^ q-^detn caufa cft S pt^^^^^ Ht hu.us
«eu«terjUI,bfta.u,'afu^^^^^^ Jft grolTittiJo nccB SfiX. ""^^^ l^^no
fedafpfirononumfad^^^^^^^ «^c^aofitas, decoao fubftanSt^^^^^
^ecoftonernconSS^^^^^^ Poft ^::::^^^ *d '^^' fluminibus in hyeme qu Se"
^robationem^^S^^^l^tinfuIx^ Anfto.Viden..^''^«»fuper hoc oDmionum fi?l!?^
«"c. Probationem plu;-,. '^!^^ infuIx^Et poft rccitationcmX Anfto.Videnfr
^;^f^Per hoc op,monum fic rerpo^^- *^«cacancvfc^a5*;'"J'qugadarincthiopra
pcr tcm^'' ^ ^'^"itfluuius.mi^S ^"'"t cum vcntis annuaiil^' .1,
^^;j^Jamq,a!^ vcnS^^^^^^ inrcgbncm' 4e,i ^^^^^^^^^^ n„iK.r.!!.''^> ^iUi J ,
^'^«"r P5uci8 comoJ "*^"fl""ium '« laudo vt
.^«luIicribufiijpartubuHQ D O C II, p7 feft. Sccundo dicit hxc conditio cft f n
malis aquis ♦ cj» U quotidie cffundantur dc vafe vnoin aliud vas , omni dic
rchdetab eis euidcteraliqua tcrrcftreitas ficut in primis dic bus,EL vlrra hoc
non citofed paulatinedcfcenditab eis qd' dcfcendcrefoUt.Et vna cum iftis habenc
q, nunapcrfede clarificaiiti.r.Guius ratio eft q, ficut terreftreicatcs immixtg
focilitcr defcendunt a fubftantia fubtili carcnte g.ollitic vi^ fcofitate&
vnduofitate.fic difficulter dcfcendunt a fubfta/ :iagroira nonfacilitcr
diuifibili proptcr tpfius groft-iticm, eriio dicit refumens vnum quod
prgdixerat, vt addat q, decodiofuhtiliatfubftantiam aqux 3c poft decoa»oncin
conculIus,ideft agitatto aquac vel crcbta mutatio dc vafe in vas ficut curfus
aqux fubtiliat cam» Exaqiiisquoqplaudabilibus funt aqusc pfti/
mx&Tprarcipucillae quar in acftate cuenitint 3C exnubibuscum quibus
afTanttonitrua. TurbiV datio autcm uaporisundcgencrantur amti ma ximi
cumnubibusuemetcs turbidant nubcscx qujbus uenit pIuuia,ideoc^ eius fubftantia
cft fal la QC non pura.Sed tamen aqux pluuialicifoad uemtputredo ficetfit aquac
mclior proptcrca^q. cft ualdefubtilis,etquia mipfacorrumpenstcr> reus dC
aereus cito opcra tur fit cius putrcdo ca computrcfcendi humorcs 8C impcdit
pec^us dC uoccm.Quidamautcmdixcrunt huius caufam
cftcq^aquapluuixgcneraturexuaporc qui fuit cx humiditatibus diucrfis
fubtiliatas ucl fubU- matus.Sed fi hapccflretcaufa aqua pluuia! uitupc
rabi*!iseftet&:nonIaudabiIis.Sed noncftita irti mo propter multam fuac
fubftanti^ rubtilitatcm quoniam omnis fubtilis fubftantia plus rtcipit
paftionem.Qiiodfi aqua pluui^e ebullicrit cius rcccptioputrefadionis minuct.
Acctofa quo<5 cum comeduntur tunc cum neccfl^ fucrit uti pla uiali aqua
opponuntur putrcfadiont 5C ab impc dimento eis fecuritatcm faciunt.
InhacpartcquIntadicitprimoq,aquxpIuuIaIcsfuntcx ^^P^^ aquis laudabilibus maximc
xftiuae 3c cx nubibus cadcntcs "^f lau» cum quibus tonitrua funt.Primo
quidcm quia matcria caRe "'Plcx, fubiiliata fuit a virtutc cali eam
clcuantc. Sccundo quia cx^ halatiocalida 3C Cicai claufa <5c inflammata in
nubc quc ru^ pcs nubcm facittonitruum fybtiliatitcrum cam. Tcrtio aa dccfdcns
infcrius a calorc oeftatis in iinc regionis aeris rur/» fus calcfit 5^
fubtiliatur.talcs crgo aquae funt multum fubti/ lcs.
Secundodic.tq,turbulcmiavaporiscxquavcntima piuuia ' ximi f?unt cum nubibus
mot. turbidat nubcs cx quibus tur o^^o batis pluuia proucnit.Etidco fubftaniia
talis pluuix cft fal> fa 3C non pura,idcft notha fpuria fcu violata altcrius
fubfta^ tia: coromixtionc non (inccra mMiida , ficut dc cholcra vcl tcrtiana
dicitur q, cft falfa fcu non vcra , fed notha fpuria cx phlcgmatis commixtionc,
Attendcprimo q, commun.v tcr nubcs turbantur cx cxhalationc tcrrcftri fibi
commixta, quicftmatcriauentorum:5i: dum nubes fimul infpiflfan/ tur cum
cxhalatfonc rali vtontur in pluuiam, quae non purai nec|:mandaaquaeft,fcd
tcrrcftrcftatibus immixta» At> tende fecundo q> quidam libri in hoc paftu
pro falfa habent phlegmatfca.EiIfcethaccpIuuialisaqua proptcr tcrreftrety tatcs
fibi immixta plus rebcllct digcftioni 3c tardius dcfccn
datincrudanscibos&indcpoflritphlcgrnaticavocari mcv Aq plu/ lius rcputocf
falfa fcr.batur & non phlcgmatica. Tcrtio uialis pu dicitq,Iicctaquapk,u.al«ntdcmclioribusaquistamc^
trcfact«i> toputrcfit,qu.acft fubt.!l5valdc,5Cidcotaiii corrumpcns ni apta,
tcrrcusqpacrcus vidclicet calor non naturaUscftoopcra£/n
ciiropMtrcftqcn?iipfam. Ecqnbibiiur ulis foa putrcdine Iicob,i,f,auhr. Kn
Acetofo ru com/ plcxio» P R I M I C A N. putrefachhumorcs
corpom&lxditpec^us 6d'mpcd\t uo/ cem. QiJartodicitaliquos
dixififcquodaquapluuia: cito putrefit quia eleuatura diuerfis humiditatibus
puta cada> ucribus paludibus lacubus ft3gnismari& fimilibu3,fed fiobid
putrefieret tion Iaudc,fed vituperiodigha elTet, non ergo hac caufa
putrefir,fed quia cft fubtilis valde &. oc fubti lc paffionibus efl: aptum.
Quinto dicit,fi aqua pluui? bul liatur crit miiius apta putredini.Et fi
comedantur acerofa tc pore fui vfus impcdiunt putrefacflionem Sc fecurant
corpus a nocumento ciu5,ficutacetum,vel acedula,vcl fuccus agrc fl:x,vcl'fuccus
lymonum:autarangiarum,aut gianatorum: aut acetofitas citri^autfuccusbcrbcris,
velturionum vftis» Cuius ratio eft quia acetofa vt in pluribus funr frigida et
fic ca, quarc putrcdini rcfiftunt cx vtraqp qualitate, jSifunc ctiam fubtilis
fubftantiac fundatur.n.faporacetofus in fub^ ftantiafubtili.Etfdeoprohibent
oppilationes qux funt cx caufis potioribus putredini'? humorum. SecT arguct
alicjs qjfacilisreceptioputrefacfliomsnonminuitur in aqua plu/ uiali per
cbulliiioncm,feu decodicnc,quia ipfa eft apta pu> trcRcri piopterfuam
fubtilitatcm^vt modocft determinatil & decodio ttcrum addit in ipfius
fubtiliiatem,quarc rcddit cam magis putrefcihilem.Ttem cbullitio acquirit ei
calot c extraneum,quieftratcrputrcfa(flionis. Ad primum dic cj>aqua
pluuialis abutidat inaeris partibu?,quibiis apta rcd dituradputrcfacfiionem Ahx
refoluuntur pcr decocflionc 3C tcrreftrcs refident Ainarc ipfa rcmancr,vt aqua
pura,qux non cft putrefcibilis.Item non omnino fubtiliaiur pcr deco
<5lioncm,fedex feparafione terrfftreiratis fit fubtil.dr5<: ex
fcparationeaeris groft.or. Ad fecundum dic cp calor rclt/ (ftus a dccoqucntc
leuitcr rcccc^it priufcx? putrefaciat rcmoto coqiicntc.quia ftaiim fe rcducit
aqua fua habituali frigidiia^ tcadpropriamfrigiditatem. Artcnde priino
qjficutPrin^ ceps hiclaudataquaspluiiix fic GaP.libello dcaqu^s cap.;^ ^iccns.
Aquas vero pluuialcs fciolcuilTimas cfte fubiilcs &pV>as & bonas 6c
dulccs gtiftu.Eductt.n» fol vt,& rapie quo^efta]btib'fr:mumdc;»quis.
AttcndcfccundocjGa» GaP. ibi rcddit caufam velocis pii.trefacrt onis aqux
p'uu?al{s : hVcrcpclIitPrinccpsiAit.n.ibl.Educitautem non dc aquis fMum,fcd
ctiaab ipfomari.AIiquando n.&a cadaucribus &alriscorporibus vndcputrcfit
citiftimc omnium ♦ Curn veroputrefitapoya.i.infipida |it,ct qui cam
bibuntoccupa . - turbrachis&tulTibus&grauedinibus capitis.Adhancco>
1^^ ^ouerjRam fcdaiidam dfcrpbtcft q, aqua pluuialis Vf itt plu P^ett'' rfbiis
cft apt^ piit^^cfac^ioni propterfubtilitatemciiis.Sedni ii^^^yp UiVprohibct vt
cju!fdof}^ fiatapta puircdini proptcrea q» '«a ^na ah f^jg cfus f n partc
fcparabat i ^bus corruptis , vt \rr iTjagnis t^cftilentiis multum gencralibus
qualis fuitilla , qux inccpit annodomini milcfimo trci^nfefimoquadr^i^cfinioquinto,
dC durautt quinc^ anni9 per oirrnta c!'mara fparfa et occidcs
inriiimcrabtlcmhominum 6<:an;malium mulritudine',tund chim non crat lurum
bibcrif a^qua? pluuialcs^quaru^ A^^^^^ ' ria partim clcuabatur inf^VVn.a
vaporis a cadaucri^bus irifo pultis 8d per acrem c:orrup)^irh'afccndcns &
itcrum defccn dcns fub forma pluiiiarVoiVijVTipcbatur . Sed tonimunibus annis
non pcftifcris parvjm i*ft,quod cleuatur a cada'u^ribus 6<?rcbus corruptis
cromparationehuius cp eleuatur a'marc flumfnibus & tcrrfs^Ket:
neceft"arium cft vaporcm clcuatii a rcbus putMs eflfe putridn'.(^ fi
putridus KTet moiu afce fus vfc? ad mcdiam regioncm 8i frigiditate rcgionis
lllius etmotudcfccnfus pcrdcredcBijrctcius putrcdinerii.Et fi^no ptrderet
dcbcrct vici ipfius malitia copiofa multitudirte bo> norum vapoi?!. Rernquif
ergip qj aqua pluui^ citoputrcfiat, vr*fh pluribus ex fui fubtilitatC: "
Sed inftabit qu's ^ *1 '^.^ . , enetaquaoptfma ftipcriWs dcfcripta magis cfiTct
t>uti-cfcibi> .' \h ^ aqua lacuiim ftagnorUm & paludil, quia (bbtiPor
cft. ! • 'Dic non eft fi^i^Uc^qu:^ optima fubtilis qura cft cx purit» ' -'tc
fux fubftami?.qua rcdditur ? mputrcfcibilis, qu?a nulium-
fimplcxputrefit,fcdaqua pfuurx rcddftur fubtilis cx acris commixtronerqua
difV^ofita; fit ad putredincm. Artcndc tcftio (f intcr botias 5<: maUs aquas
pluuiae fic difccfnitur gna ab anodni » 34?. q durauit p quin/ (juemu; A V I C
E N N ^# q> bonc ex cis cito calefiunt ct cito decoquunt,quo^In eis quitur
dd vino paucx immixtx conferunt digoni (X vn tioni&hcpati&fpleni
&:renibu8 & pFoni ^P^J^^''/!' \ horum membrorum ftia fubtilitate.Tuxta
illud Gaf. iDi» cis vcro qu2C bonx funt fiquid decoquitur cito «^^ J
&fialiquidcalefeceriscitocalefit,& fi vino P"*^.''?J"|,
modicam ad digoncm 8C vrinarum feceftioncm cr" D gna 8C hepati &
fpleni 8C fcnibus & pulmoni.non.n. naD tes virtutemforriter infrigidantem
deccntcr propuix n m Attcndcquarroq^aqua pluuialis fecundum Aucr. clt H a# ma
aquarum prarcellens fontinas 8c fluuialcs. Au.n.trac 0, j.primxpartis canticx
fupcr illocantico. Mclior ^^^^ eftpluuialis milda.Tn hocquidem conucncrunr
omnes dici SC hoc quando non admifcetur his aquts ficut ^^^^l aliqua terra
nocitiua.Eft tamen dubitatio 8C «^ontroucri ter cos de bonitate aliarum poft
prpdicf^as in gradu cxu lium.Nam quidam afierunt fontinas cfTc mcliorcs,quio
autem afterunt hoc dc fluuialibus.Hacc illct Puteorumucroaquae&:
aqucducf^uum malaf comparatione aquarum.Sunt.n.aquarC^^ ftridac tcrreftrcitatcm
longo rccipicntcs tcrrip rc.ldeoc^ efle non porcft cfuin in eis aliqua ut P
trefac^iOjquoniamextrada^fucrunt dC ^^^^^^ txuirtutc cogcnte^&^non uirtute
quap fit dcclinantcad hocut mantfc(lentur5(^ ^^^- 0 tur nifi in j^cnto&f
arte,quia uia^pinqua cts adhibitapcrcj^mceflirrunt. Etcx cis tamcn^
runtdctcnorcs quibus ex plumbo uix runt,quoniamexcius uirtutcaliquid afliH^
unde frequcnter ad dyfcntcriam ducunt. Tn hac partc ^cxta primo agit de aquis
putcorum | duc^uum.Secundocomparataquam paludis ad ^^^^^^i tei.ibiLAqua vero
paludis aqua putei.l Tn hac P'''^yii(J' ticula dicit primoqjaquaputeorum 5^
aqua condn^u,^ artificialium exlignoplumbovel pctrisaut aliis »^'^^.J,vi/
fontinis detcriorcs,quia conftringuntur diu morantc^ jj/ fccribus tcrrx,vndc
adipifcuntur icrrcftrcitatcm ^ ^^^^f^ tiem multam. Secundo dfcit quia
ficcoftringujl^pif poreft fieri quin aliqua putrefacfllbne inficiant , qui^ in
vifceribus terrxporofgcft aliquis caloruaporaoS, .gjjii' pores immixti aquis
illic reclufis neqp a folc necp a ^^^((O^ trificantur putrcfcunt crgofacilc,
ficur frequcntcr ^^^gf\i^' cx vaporibus rcclufis in noftris corporibus
puy^^^^^c^jij 1"^ PIi uir plil lan Ai Pli abi brcs.ialcs.n.aqu3E non mote
fucrunt nec educfl^ ^ rnP^"^' cis per propriam naturam inclinantcm c?.s ut
^^'^r^^^^ i,! tcrram SC manifeftentur fuis fubtilitate dC lcuitate'^ ^^^n
lcntiam&:artiffciumacingcniumhumanum,qi'^ ggCO"^^!^,' cis viam qua
inccdcrcnt. Tcrtio dicit q> i"^^""^ g fut^^^j j*' p ducfrum
illa: funt pciorcs quarum vie feuconduc^ pf^^ j% plumbo fac^ti,quia trahunt
aliquid dc natura ^''"^^jg df. |f eius molliticm;&: fdco fcpc inducunt
fluxum vctjj ^^-^pdK^ d tcricum. Scd inftabitaliqu^s,quia plumbuni ^^^^ &
humidum,vt aitSerap.in aggrcgatorioauCtor ^^-^s < , non cfgo habctuim
quadyfentcriaminducat ^ ^^Ut' tcftina.Itcm cft medicina mirabilis contra canc
ji,iin J:^^...- ^..^J -nr. ««n noftef npftpfartiMim iXCSC" pe''^ s dicitur
quod eftc non pofi^ct fi eflet acutum ^.^^^oi^F' Item ualctadapoftcmata
tcfticulorum&ani p^^&^^^ curfum matericrum ad aurcs 8C pedcs. luxta
colligctcapftubdcplumbo.Etualctcontra aP ^^^g ins^^; fticulorum & zr\\,8c
contra caflcrUm 8C ff .'f/. ^ {ot^^'^ J rias currcntes a J aurcs 8c pedes.Item
multi lun ^^jj p . tificiales quorum conducflus ^unt cx pIuniD ^^^^ u^^^ fius
brugis (5: ?nmontibus hanoniar ^^o^ y lur incolc^cum cibo,& po_tu incurrerintdyfcntcriam.
numi Pro folutionc^hafu^,^eli*^' [rrenntdyicntcriam. Kro »oiui'w^- ^^fli,.- I
attendc primo^ licctplumbumWtr'» ^^t^ F E N. ir. Auer. ">Viuo,
'""in^ Auer Tcolr, * igroiracos. luxta iUud firp mrifi
"""^' P!"'nt,o.E< Ian,inatum fubciliter & colj*
°'"r '^"'''^■*:'5''"l'''' ^i^'^^'" <l"rolutiuam
'S-o 'f""'"» q"5uis don,ine.urfuprr
ouMidtfaollimadilloIutronisimermetalla * valjeabun « Hu.c.ti, cum fljit plumbum
proculdubio videtur effe ar credrr::T-'^' ~mpon.io„e igitur plumbi pro cer „
maZ^ ^'""'" '''' '""'""" «rpeauf ,^
lulturis.Hgc ille.Poteft ergoffcri q,aqua per plumbumV.
rbldTtV''"''^''''''''''^"^^-"-'^^^^^^^^^^ «i<xcori« viSWo um
r?' ^'"'Ti'?"' '^«"«'vi "onlfdi,,immonecargenrm
v/uum";: ! ''''r * x-tailludPri„cipisquar^:SmrpSca':'r^ ■«mqu.dem vmum
pl'mmi quj bibfi, „^1 t ' ' d.tur.n.cum difpolitionefua per inferLem
"'" '^.'1 Pr.mumdicq.virtU8plumbidySri ™T°''""' «em hominis
dWoluens nonineft u,?"' T fedaproprietate.Veldicq,virtusDlur^r-"'°'''h?
P«r ipfum tranfien. (acit eam mo ar ii" cum tali^ aqua putrediL P"f?ciemteftinorumputTed„/m?^^^^
«xcoriare. AJ ftcundnm^,^ ?'"^""",
""''"^"' ^ '''^ *cina cancri/Vcumo"^!'?
'''"''''''' '^'"•" , Adt«tiumdicS ct[mn"'^'^'""
f"^''"'- ^'adextra&ioreriuJfumrf. ri '^'''''^'''''''"
^'""' P'""" ''•»'«:
ransuinrfletS&f'''^''''''''"*''''''^'™^ nis fluxum fiftit. Ad
'''7'"' ^°''rolicla. 5: fangui-
»onibu,aqu.;;rp,uXum'^ut^*'''''"'"^'"°"bus'^
™umutdyfen,eri„prouo.a„ mu' fcgiS!-'--'^^^^^^^^^^^
"«opalad,-spropter™2f'*='"P°'e.Aqua 5*5 "«">?{["
Etcauft,^'^j'"'''*citci,iqiiapaludiseftpria,,„ '4 N b
«''«"Hd^*;:f'»>risaq..f puteieft,quiam P""^' i"/ S
^'''«ftpCl :«"S-sreu fcaturigo frequem fo","'» 'Pfiu. !5
"^'cpropt,,,.:-»"» 'cu icatur.go trequemior t<e
hociftaaquV3a"^'^i'>«raaffiduamaqt.fapuef^''^^ ;
^--^--d^nmott^/^^^incotinuomoVac^fi^^^^^^ f quibus ma^^^^^rftritfia in terra
ncqidiu refiZ ^«'^-'eietabe:^^'';!;-^^^^^^
b?"3"5"hauft..Sr"4;^«.omu„t aguam Cccede^^^
S^^fuamfufficiuntaquT;^^ '^uft^^^^^^^^on^niuniter^an^^^^ altitu D O a 11.
folitac»Ei fi polTent fcaturigines putei fupcr replere ipfum Sc Pat^us cuomere
toras aquam non elTet puteus , imnio fon^ vnuus. in ^ dif/ fct caufa malitiar
maioris aqua: paludis eft quadruptex.Pr^ ferat a ma eft dmturna mo. a ipfius m
vifceribns terrx vnde putre fonte, fit.Seciida eft tard,tas motus emanationis vcl
egreirus eius. Paludo- ;InniV •'^r "'""7' '^^'^'^^ ^ ''''^
Fortitudine fux ff afi ma impulfiomsnc^^ ^^^, mulcitudine licia qu» n a
cr.^,,ta eft cj, adeo groaa & grauis claufa maneret in dru p lex v,f.er,bus
terrx n.fi tantum fuperabndaret cp illic capi no
polTcr.Qiiartaeft^rakaquanoneft communiter nifi in ttrra corrupta
fat.dceI,nK>l,ratls. Attende primo c> Ga. Gaf. particulartus fccundum
effec^s vituperat aquas nutei libel lodeaquis.cap.primoqpPrincep. I,ic.
Ait.n.ibi. Srationa^ re ,taq; aquc, voco autem fic et ea^ primo ex pureis eo q,
no funt flucnte5,non Cunt valdefubtilcs & inrus alTumprs mi^ iws
madefaciunt 3c diaoluunt cibana Sc minus digeruntur ^ non bene m,nguntur:eo q,
frigidae funt;fiunt autem pota bihores quando frequcntcr hauriuntur ac fi fluerent.
At^ tcnde fecundo c]^ valdeibidcteftatur aquas paludofas ratio ne putrcd.n.s
,pfiu9 &maIofumopcrum diccns, Paludofx veroomnes funr pcnfimoe.Odorcm.n
habent inconucnicn^ rum. Aftate ,g.tur vcntrcs pcrturbant. A uefica vcro tardc
pertranfcnm,muItot,ens autem & dyfenccrias fadunt Hyc mcvero
fr,g.darex,ftentcs vcntrcs quidem non valdeVu^r' banr.SalTiones autem &
pleurefes tufTcs faciunt conucr tuntur yero 8c ad fplenem 3C aliquando definunt
ad hydro^ pilim.Solxautempaludumquas vidiilbqux in icgypto Paludcs
runtfanx,quoniama:ftatcquidem non putrefcit aqua au> xgypti tumiioautem
replens eas nilus antiquam quidem cxtrahit PD quid aliam vcro nouam in eis pomu
Haec Galcnus» ' bon«t Niuofac ucro aqu^c &:g[atiafes funtgroff*.
Inhacpartcfeptrma.Primo datiud,clum de niuofis «S? glatialibusaquiQ.Secundo de
lacualibus ftantibus ibi lS aquac ftanres.-]Tertio de non currentibus in gfiali
ibi f Aa vcro nocurrentesnQ-jarto dchauftis cxcanalibus ibil Hc
iudiciumqurdcm.-l Tn hacprima particulad cit q,aqui niuofar 3C gUcalcs i.gcnita:
cx liquefadJone niuiumd: Ma. tieifuntaquxgrofT^.Cu?t,sratioeft,quianixnon cft
ahud ^,cogelar^nub,sJuxtaillud Arift.primo merhcororum: Cum congeletur nubcs
nix cft, cum autcm vapor prum^ Ft glaties non cft ahud qj aqux congclatro vel
aqua gclata, Scd nccnubcfi necaqua gclan,r,nifi cx aliqua pcrmixtionc
tcrrcftrciiatfs vcl conucrfionis partis cfus ad rcrre naturam Cufus rei Cigmm
cft q, nix 3c glaties li qucfac^x ad igncm* et bene bullitx mnlram rcddunt
rcfidcntiam.Et quia dch' itcrumagcturinpartenonafifcovfq[jibi»
Etaquapftantcslacuafesprapcipucdifcooper. tac mafac funt graues,quia in hyeme
non fnfri g,'danturn«fipropterniues,ideocpgenerat phlc gma calcRunt in aeftate
propter folem 5^ proptcr putrcfac^ionem undc generant chofc-
^m.EtproptcrrpiflRtudincm quidem ipfarum «^commixtfoncmterrcftrmm cum cis dC
pro' pterrcfblutioncmrubtilis carum gcneranturin ers qui cas bihunt fpf enes.
Et corum myrach fub tiliatun Etinterioracorum mgroflantur. Eteox
rumcxtremamacrcfcunt&:humeri& colla Et comcdcndi dcfidcrium
fuperatineis &fiti's 8C confirmguntur coram ucntres 8^ difffcife uo. mere
polTunt. Et eft cnam cum perueniut ad hy. dropifimproptcrcaq,aquofitasm ds
rctinetan etcftcijmpcrueniut ad apoftcma pufmomsa: p R 1 M 1 C A N, Stagno^ cuu
aq malitig Splene^ ticus rach qu det iitis* fptenis & ad dyflmteriani . Et
ficcantar coram pcdes manus &: ipforum hepata debilitantur
8t:nutrimencumeorummmuiturpB fplene. Et ccneratunneismania 8<:haemorrhoydcs
aua rtces dC apoftemata laxa et propne in hyeme. Ec mulieres dun'terimpregnantur&:cum
difficul^ tatepariunta:pariunt pueros apoftemofos cc frequenterfitineismola
6<:i'mpregnatio men^ dofa Etcorum pueri fa^pcpatiuntur ramice. bc magni
uarices &C crurium uIccra,neLp ?oru pla^ px fanantur, &: accrefcit
corum defidcrium , oC foIuunturdunter.Etcftcumnocumcntoat^apo ftematibus i'n
tnteftims 8^ quananis abadabuf. Et i'n fcnibus febrcs fiunt adurcntes, proptcr
lic^ citatem naturarum ipforum dC uentrium. In hac fecunda dicit aqux (lantcs
ftagnorum ^Silacuu funt mala: Sc grauee maximc Ulx qux funt difcoopertp fo.e
finemontisobiccftu&auftralibus vcnti9,quia putrefiiuca/
lorcfoU$<S^refoluunturfubtilcs carum partcs grolTionbus
remanentibus.Etadliarumpuircfaaionem coadiuuantau ftri calidi 8C vaporofi.Et
malitia dicfrarum aquarum conli^ ftit in. 5 2.nocumentis,qu3E corpori infcrunt.
Primum elt quia in hycme infrigidantur proptcr niucs & ideo g^nerant
^,legma;S: calefaciunt in arftate,quia calcfaaac fun^<^^l^re folis
acfuaputredinc&indegenerant choleram. Sed m ftabit aliquis q, aqua non
nutrit, quarc non generat phleg. ma.Dic cl ipScx fe fola no gcncrat phlegma
ncq, cholcra: fedmtxiacibis Facit q,gencratiftos humoics. Secundii
cftfplencttca pa(Tio.f.induratiofplenis:qua quis fpleneiicus dicitur fiuc fit
apofus fiuc no.Iuxta illud Principis tertr). i u
tr^c.Kca.4»Etfplenetfcusquidcmcft,qui habet duriticm in fplenc fuo;aut
proptergrolTitudinem fux fubftantigqua^ uis non pcrucniat ad finem ad qucm
peruenit apa , aut pro^ pterapaduruminipfo. Ethanc pamonem generant diCtac
aquac quia fua groffitic 8c terreftreitatibus oppilat fplenem, quare mcFia
conculcatur in eo,ncc ab ca benc mildifotur. Ad lllud etiam coopcratur fol
rcfoluens partcs ipfius fupcrn ciales fubtile3 6<: rclinqucns
grolTas:non.n.pcnetrat in tota hanc aquam vniformiter fubtilians calor folis
ficut ignis dc coquens cam. Tcrtium cft fubtilitas myrach.i. cxtcnua^ tio feu
macies cius.Et cft myrachpanniculus vcntj-is com^ pofitus cx cutc vcntris 3C
panniculo carnofo poft ca muj fculus vcntris.Tuxta illud Principijs tcrtr]. i
j.c. primo^A^" crgovcrtRcaucristuncfcicsq? cutis 8c pannicultis ^qui poft
ipfam,&eft carnofus &lacertus pofitus in tunica,qu?
cftfuprematunicarumlacerti ventris nota dctcrminatcoes
fiintinfummamyrach.EthuncpannicuIum extenuantdi> dae aqu3e,quia oppilant
vias fua grolTitic quibus alimctitu tranfire folct ad ipfum. Qiiartum cft
ingroffatio.i.tumor imcriorum propteroppilationcs indudas a dicflisaquis non
finentcs fuperfluapurgari&nutrimentum mcmbris extc ripribus diftribui,quarc
velinflanturtntcriora vclfupernu^ trita grolTiora dcbito fiunt»
Qs""^""^ demacratio par tium cxteriorum&humerorum
coUi,propter ^^hibitiov ncm tranfitus nutrimcti ad didas partcs ex
oppilationibus d.aarum aquarum, Scxtuni eft appctitus cibi fupcranj
velcxccfTiuus. Scptimumcftfitis. Scd inftabitaliquis q> famcs 3c fitis funt
appctitus contrarii.Nam fames cft ap^ petitus calidi 8c Ciccutt Cnh frigidi 8C
humidi,fcd ab eadcm caufa naturali non procedunt contrarii cfTecfrus. Dic pnmo
q> ifti appetitus no funt contrarii,quia fimu! fc compatiunc, idem
nanr^faepefimul fitit 6<:famefcit:fed funt contrarioiji»
D'c(ccun^oq;>di<^2i2quxmhycme appctitum cibi aug/» mentant fua
frtgiditateet quadam tcrrcftri ftypticitat&Scd in
«ftatefitirefaciuntfuiscaliditatc&putrcdine, quas cis impreffit foUris
calor»Dic tettio*;^ dicJl? aqu? morantcs diu A V I C E N N ^# rn ftomaclio
primo appctitum excitat fua f^f fitie, dcindc calefacftx fitim eflficiunt.
Ocftauum eft coiti patio vcntris,vel quia iftx aqux moram trahunt in Itoma
cho5<: inteftinis,vel quia porum oppilant quo ^^^^^"^^J^
fluitabhepatcadintcftinagratia mundificationis e^i: ar>ii fionis ipforum.
Nonum eft difticultas vomitus,quiacoi fortantorificium ftomachi,quod cofortatum
depellithum resadinfcriora&multiplicantgroflbs humores P''^"'^^ ad
defcenfum $ ad afcenfum. Decimum cft Pff"^"'" ad
hydropifim,quiaoppilant vias vrinalcs. Et cxirc pron bent aquofitatem
vrin3c,quia retenta facit uentrem intu fcerc&hydropicari, i
i.cftapapuImonis,quia t"^*^^^ catarrhos excitant fua frigiditate 8C grolTitic,c&:
prope pc^ ralia diu morantes ea debilitat 8C corum matcrias «"^'^"°
quajmpulmonccongeftactumoremgencrat 8C aP^"^^ j 1 1 .cft apoftcma cx
oppilatioiic induda ab eis Sc q"'^ tiplfcanthumoresgrofio3,(^hoc fatis fub
"o»"'"^ J pra: exprelTum non nocet fi refumatur ad maiorcm dec
tioncm* 1 3.eft dyfTcntcria,qpmaximcinducunt fltiuo porecalefacf^aea
foIe&:putrefacftx,vnde acquifiuerunt trofitatem 8C vim putrefaaiuam
fuperficici intcftinoruin»^^ 1 4.cft deficcatio pedum 8C manuum,quia
P^^o'"^^."^)' , rumtranfitum nutrimentiad cos. i f .eftdcbiliratio n
tis,quiafuac venxcapillaresoppilantur cxgrolTitic dic aquarum,quare prohiberur
chylum pcrfcc^c fan^"'"^J.^| I ri.eft diminutio nutrimenti propter
fplencm.i. M^"" palTionem.Qiiiacumfplen induratur non cmundat nep^.^
fufficienter a ruperfluitatc melancholica fcd moucns \¥ ^ ca hepar quod eft
fons nutritionis debilitatipfum.Cuius^^ fignuraeftqjfcpc fplenctici fiunt
hydropici. iT.cft nia cum mclancholia nonpurgatadeccntcra fpIcneopP to 8C
indurato cum fanguinc pctit cercbrum et imbib'^ ^ ventriculum medium,&
iftud fit in habcntibus dcbil^^^ brum. 1 s.cfthxmorrhoydcs cxfanguincgrofTo
ni<^J,^j proflucnte ad vcnas ani,q; no bcne mundificauit ncqj '^^ attraxit
fplen durus 8C oppilatus ab aquis lacualibus» cft varices cum fanguis
melancholicus non purgatus3'P nctibiaspetitc&vcnascariTintumcfccrcfacit.
lo.eft ftemata laxa.i.molliaphlegmatica maximcin hycm^ .«.--..uu^ .:-.,k Kic
jfli"' . mundificantur a fuis mcftruis proptcr oppilationes ^^ .^/
lacualibus.remanet igitur matri ccs carum immund? ^ . ca: non concipientcs , a
quibus lubricat immiiTum ^(t j 2.eft difficultasparius,tum exdcbilitatc
fcetuuni f bene conucrtentium 8C iuuantium ad exitum , tum P cf matrum debilium
cxiftcntium ex mala nutritionc , ^^^pit tcnuitate myrach 8C mufculorum vcntris
folitoruni ^^^j^ tum nonparum coopcrari. 2 j.cftmuItipIicatioap^^^,jj/ tum in
nouitcr natis,quia conccpti fucrunt in va^ ^ ^.^juflf J do 8C nutriti fanguinc
malo non bcne purificato oC^ ^ ^ jiH J contufi cx difTtcultatc partus. 2 4-cft
mola ^^^^^^^i^i^ f pregnatto mendofa.Et cft mola matricis propric q ^gfl/
carnofitas informis 8C inanimata genita in matric ^^jo''' . guine coagulato
fine feminc viri.Et impregnatio ^^^oj fic defcribitur a Principc tertr]. 2 1
.traaatu. J .caP ^jCpol la.Cluandoq^accidunt mulicri difpofitiones fiiii'^ ^
tionibus prsegnantium cx retentione mcnftruorun^^ ^^jfi rationc coloris &
cafu appctitus 8c adimatione or j^^^ cis 8C quandoq? eft cum hoc duritics
quardam^ 4 .^j^ ,n cft in ea aliquid duritiei in matricc tota : g^cff flatio
ambarum mamillarum& rcplctiocarutri . j^JJ doquc accidit earum apoftcmatio
8C Tcti»M" gnitf^ moium , quia eft Ocut motus cmbrionis 8C f^^^ ^ qU^ ncm
corporis qua: cft ficut quantitas cmbr moucturpcr comprelTionem dcxtra
'/H^J^»^^ doquc rctnanet Cic atinis quatuoraut q"'"^; ,tuf ^> ccps
. Et h^e pairioncs in mulicribus gencr^;^ ^,pp dis aqu s , quia multiplicant
^umorcs gr°^^^ lant viw mcnftruorura quae retcnta ^jtricc* ''fci, F E lU
risaccidens cxoppHatione viamm vriti^ , quare pars ^qiJomatisadburfasiefticubrum
deritiata ramicem parit aquofam^qujjiiucec velut latertia» itJ.eft vaHces vlce^
Mfcrurjum in p^^ueaig, De varicibus quidem iam caufa di ^rae^t.Sed vtceta'€utjt
cum humores in venis tibiarum conculcatidfuwrtitetetempons corrumpuntiir &
carnes Vlpenitu. iti^eftr-difficultas^fanationis plagaram tam cx ■ ^torV '''^^
humo 1^1-)^ { T^' «VaV^ ^ri^eratis cffluentibus ad eas» 2 a.cft 1 iu t •
"PP^t""'^ cai^rnus iildud^ii^ ab iftis aqUis hyemali tempo mmi
*'^P^optC'-c?<u(^m'dii^amihdeaderioeomedendi fcr^cranv , 3'^^ !w^l.
■-;^>'efttJiffi,ro!uti6m8,itaq>indigent fortibus phar^ ^^Cr- ^"onemVpropteroppilation^^
SCgro({U I w<^ntim<>fiht):n(5rtbbedie!^tiumpharmacis. 50 eftnov
tamtntum &:apoftema in inteftinis eft foiutione ventus Vtent.um dit^is
acjui^vquia commUnttcr laxari nequcunc rorum vemre-^ rflfifc^rri t^hhrmaco,quod
quanyoq, carct^s iranfiniI.be*KSprdpre^oppfIationesinu «orum c.uran. apol^ema
vel cxcorian.ca 6^ fpcH^^^ kborus dtagrecfium efula colloquitnida:^:
fimtlia" T fimumprfmumcftaburtdantiaquartanarum ^^onem melancholfx cum
fangu^e Sf^^^^^^^^ MiiiM: ti&**^>^«a:*^w • • t^^H^^riicotatem
complextoiits eta kra h^P^" «d m,efti„, his aquis grolTi cho
ffptftrionales non rtmVi^ • "^"^"«Jc recumlotj, lacus D O C, 11,
101 ./Z f"nt,qu. *«^P'fa"Wapirclbus-catent.Vad^^^ funtlq' ^
?"""daquationisani,T,a!ium. 7° aliqiio
vl^''"l>fatidi.Etcifterngrunc aqupnl „ • «qiquch
uri"''''^'^'''"''^^'»- DicunrurTtlSl^'" •nen melior aqua "
^q«* "on currenus. Eft ta |'2nIongotenipo"c,'''"^«ntc propterea
qu^j curratproculd.,k^"'}°'"0''»w'°co. Etcii
g^Etfortkri''^^«i''neaex(^ ^'conuertuntur S^Jd''';"/''''*'' ^noni«ntutiiesfebrcshabca.
ifl' II" fll» tibus il Ws m quibus cholera fupcrat, In xgntix dinibus uero
m quibus retentio & maturatio funt neceffanaf funt meliores. Inquarta
d/citprimo c;^iudicium aqup quc hauritur cx cannalibus cft fimilc iudicio aquac
ftanris in hoc q> cft grof/ fa noccns ftomacho d/fponcns ad oppilationes.
Melior ta^ mcn cft aqua omninoftante,quia nan diu manet in vno lo/
co,c&:fic exmotualiquofubtiliatur» Sccundo dicitcf aqua haufta excannalibus
cum de fc no currac mdubie grauis eft &fortepIurim?;cxeis
habcntalrquidftypticrtatis maxime cum fui cannalcs
fticrintcxftypticisfa(flf,vtcx fcrro vclli> gnisdcquercu. Tertiodicif
q»iftaeaquc frcqucntef & vc locitcr calefaciunt interiora 3c fpeciallrer
cxtcrlus appficatf , quia claudunt poros & reucrbcrant fumos vaporcs
fpjrifu» 6c calorcs corporis ad inrcriora.fumptc ctiam interiiisY^ppi. lationcs
inducunt,cx quibus ffpcoriuntur putridgfcbre9,(5<: ideo funt inutiles &
nociugfebricitantibus 8c cholericis » '^t; funt meliores argtitudinibus in
quibus rctentioct maturatib funt nccclTariar ficut in principio phlcgmonum
cxterius ap> plicatp cum olco rofato ct accro ad repcrcuticndum et retinc
dumcalorcra interius prodigcftione materip vel in fudori^
bu3fiipcrfluentibu3&debilitantibu3 digeftioncs commu^'
iiesiSrpropridsmembrorumdeforisadbibitf vel influxi> bus vcntris
maturationcm cS^d/gcftionem ctborum &:hu> morum impcdientibus intcrius
fumptc» Aqu* prxterea quibus fubftancia admifcc^ tur metallmaauteiiisfimilc
& aqusc fanguifu> gales omnes malae funr.In quibufdam tamen ea rurn
exiftit luuamentum. Illa.n.in qua uirtus fcr n fuperatmuamentum praeftat ad hoc
mterio.' nbus fortftudo tribuatur et ut dereb.i.corruptio ftoi prohibcatur dC
ut uirtutes deRdcratiux ocs procedant.Etnos quidcm cius difponcm nomiV: nabimus
a: cius quae eft qualis ipfa poft. * In hac parte odaua diclt prlmo omnes aquc
funt ina> '^'^ Ip quibus admifcctur fubftantia mctallica vd aliquid ci
fi> milcuel fanguifugc,ita(j»non compctunt inrcgimine fani^ tatis purc
confcruatiuo.qugdam tamc cx his in quibufdaiti «« cafibus conferunr» Attcndc
primoq» gcncta mctallbrua V^^^r*' quibus aqu? poftunt contrahcrc naturam funt
argcntum vi uum plumbum ftannum argentum ^s cuprum fcu aurichal cum tS^
aurum,quod eft digniffimum omnium vclut rcx '^^* mctalIorum,quorumfulfurcftvtpatcra(:
argcntum viua mater» Attcnde fccundo qi aurum non praebet aquf mali
tiamatiquam,immorcdditcamconfortatiuam 8c idco iu^» bcntmedici decoqui pctias
auri finiflfimi in aquis caponum pro confortaiionc ggrorum debilium valdc,&
licct aliquaa dofnucmaturinaquisutinfluuioindi?,quiTagus dicitur. 'jl^agua
luxta illud Boeti) tcrtio de confolationc. Nunquid c^tagua ^"^^* aurcis
arcnis donat aut hcrinus rutilante ripa.Raro tame pu>
ruminueniturinpropriamincra.fimilitcrargentum a quo ctiam aqua non peioratur»
Attcndctcrtio q> fimilia fub»- ftantijs mctallorum in detcriorando aquas
funt attramento rum fpccics alumcarfenicum,qug mcdiant intcr mctalla 6c lapidcs
in modo fubftantif 3c originis» Attcndc quarto q» Jntcrdum fanguifugpparuulg
latcnt in aquis , que cum bi> bunturadherentcsurjspotusfanguincmabcis manare
fa> ciunt.Iuxta illud Principi* tcrtp nona.capinjlo quito. Qua>
doq?contingitut fint qugdam aquc habentcs fanguifupas paruasoccuItas,quarum
occultatiodifficilcfacit caucrc ab cis , quarc dcglutiuntur.Et quandoquc pcndct
in mani^ A.<5floa> fcfto gutturis,^ quandoq? fufpcnditur in interiori
partc mc uitSdc ri,(S:quandoq^ pcrucnitad ftomachum. Et mclior modus can. pra
caucndiamaIitiadidarumaquarum cft,utnonbibanc do/ «^ticus» nccfucrintcolatgpcrpanumundin
Secundo dicitq»aqua abudas in fcrreauirtute forijficat itcriora 8c ^hibct
dtrA*u lacob,8,i,auic. P R I M I C A N. corr uptionem ftom^chi qua cibum corr
umpit uel ipm n5 rctin«,cS^confortatocs appedtiuas naturalcsSi: animales* Et dc
difpofitionib»9 huius aqu«(S^fibi fimilium poftca df cctur.f.in finccapituli
iftius & capitulo vltimo fummc prae fcntis,&:» 2. can.C3p.de aqua.
Attcnde q» aqua fcrrcae vir tutis fua ftypticitatc,$ traxit a ferro confoitat
intcriora co£| dunandoca,<5^cadcm virtmccompcfcit vomitum <&:lubri
citatcm ftomachij&cxpriiifies humiditatcsab orificiofto"
machfjfufcitatappetitunnficutmelancholia naturahtcrillic Aq ^^''^ profluens,
Attcnde Cecundo q> aquac fcrratac pcr artificiiJ ratacper ^
nraximcperignitum chalybcm,qui' ftypticior 8C mun> chalybc
ci^cioreftfcrrofiintciufdem virtutis cum fcrreis naturali^ utihtas,
tcr,licctfintfubtiliorcspropierfuam decodioncm virtutc ferrii^niti,d^fijnt
faniorcs 8c. vtil^orcs ftomacho 8C vifccri> bus^quiacumftia virtuic ftyptica
funt fubftantiae fubtilis non grauantis ftomaclium n.cqj vifccra» ISIix ucro
S^^aquaglatialis cum munda fiicnc $Cn6n commixta aln rciuirtutcm habcnti mala
fiue foluatur ^ fiat cx ca aqua fiuc cum ca dcfo^ ris mfrif^idctur aquafiuc
ipfa mittatur m aqua crit bona.Et fuarum quidcm diuifionum dtipo^ fitioncs non
d/uerfificantur diucrfitatc muttum cxtri|nea,fcd cft fpifiior $ omncs aquae.Et
nocec doloreshabcnfibus ncruorum. Scdcum coqur^ rur ad bonitatcm rcdit.Quod fi
aqua glatiahs cx aquismalisfucritaut fucrit hix uirtuic contra^ hcns malam 9^
cxtrancam a locis in quibus ccct dit crit mclius ut cum ^a infrigidetur aquac
qua: ab ipfius commixtione fit occultata. Iniiacpartenonad/citprimoq» nix 8C
aqua glatialisJ. CQn§eUta& fac^a glaties funt bonae,nifi res aliqua malgvir
tutisfueritcisimmixta,fiuediiroIuat]tur& fiat ex cis aqua fine aliqua bona
aqua fua approximatione fiuc commixtio/ neinfrigidcturfiiicipfcmetin aquam
bonam mittantur.. Attcndc primo nixquae tiihil aliud eft congctatio Si\i^ bis
dupliciter Infici poteft.lVimo quidem cx corrupiis tcr> tcftreitatibus
nubicommixtiscxquafft. Sccundo cx cafu cius fupcr malasarborcs autmalas hcrbas
aut malas tcrras aut rcs alias putredincinfc(f^as.Scd glaties &:aqua
glatialis fortiuniur malitiam ab aquis cx quibus fiunt , vt glatics pa^ ludis
trahitad naturam paIudis,«S^gIatics lacus ad naturani kcu8* Attcndc fecundo c;^
niuis 8C glat/ei triplcx vfus ta/ giiUf hic a principe.Primus cft vtliqucfiant
& aquis earu viattturhomincslocoaquaepotabilis.Sccundus vt p has
rcfrigcrentur aliae aquae clc<5iae,cx quarum atfluali frigidfta tc quacritur
vtilitas finc commixtionc cum cis , vt plcnum Vas aqua foniis bona fepclitur in
niuc vel circundatur gla> lic cum quatritur cx tali aqua circumpofita loco
vndc fluit lan^is rcftrl<rtiofluxus vel rcprclTio phlegmonicae inflam-
mationis vcl hcrpctis corrofiui vcl cryfipclac noti vlccrat?. Iiixtaillud
Hippo.aphorifmorumquintaJnhis vcro opor'» tct frigidovtijVndc fanguis fluerc
futurus cft, non fupcr ca, {tdcircA ca loca iuuat frrgidum Sc quaccunq^ phlegmonc»
fcuinflamationcsinrubcum aut fubfanguincum colorem fucrktcndcntes ex rccenti
fanguinc, quoniam vctcra dcni> gratjd^eryfipclam non vulncratam
iuuat,quoniam in vul> «crata nocct^Tcrtius cft vt mittantur in aquam bonam
8i diffoluantur in ea quatenus imprimatei frigiditatem acftua lcm vchcmcntcm
qua indigetur pro ditflis cafibus vcl fi' milibus requircntibus fortc
rcfrigerium. Attendc tmio q, muka maU attribuit Ga.aquis niuofis 8C glatialibus
libct lo acaqui8.ca. f .dicens.Q:i3ccunqp vcro funt a glatic 8C t\i- uedilloIutamalif^nf
.Nan, quando congclantur cxprimi tur ab cis id quod cft fubtililTimum 8c funt
durac & in frigi ditatc cxccdentcs.Dura auicm aqua 8c frigida nec^ ad digc
fiioncni nCij ad vrinationcm cft idonca. MaU vcro cft p€^ AVICENN Nix gd#
Niuis^ glatici ufus uu plicitcr f «flori 8c lateribus (5<: fpafmos, fufcitat
8C tctanos ct ruptioit» in thoracc 8c fpuitiones fanguineas ct empymata.Et
9^^^^, net fccund^um v/entrem multo temporc gurgulatioiies loj
operans.Etficholericus humor ibi fuerit corrupitur fiinui cum co. Et cum fubeat
vixa, vcntrcad iciunum non anj>^ dofaturJ.diftribuitur faciliter neq^ fputum
rcducit.i» faci"^ tat.HaecG^P.Scd haccmala omnia ^tw^tmSC procedunt a fuis
vehementibus.frigidifate& grolIitie,quas faiis tangK hic Princcps non a
facili corrup^io nc vcl cxtranea qiialitatc idco dicit has boiias.Secundo dicit
difpofitiones diuifio'' num.it^modorupi iftatuni aquarum no» funt abinuicctn h
. multuir^diucrfae,{icut difpofitipncs^quaruin mineraliunj) E fed funt grolTiotc^
omnibus aUjs aquis; 8C fipcent habetji^ bus doIor(;s ncrijorum 8C corrigMn^jr
ac bonae fiunt perdc . cocftionem.Caufa vero fuae m^ximaeg^foifitici
fuitcoaduo^ ^ tio&conftricftio vchemens duqi coucrtcbantur in glatic*'^ ct
niuem.Hc ca^fa qua nocent nerMis eft: frigiditas earum groflfiticfubi;ianti3?
r,Nam fri^idum inin)icum cft nerM»'^ aphorifmorym qurnfa.Scd decocftioJic
rarificatur dC a terr^ ftreitaiibiis^ putrificatur 8c alitjuid pcrdit fuac
foriis frigia'^J tis. Tcrtiodicit cjfiglatialisaqjkia va^cthpriginemexrt» lis
aquis vel nix conccperitmalarp; yirtutcm ab liis fuPT quac cadit nielius cft
vtab cis .aqq^ibQna infrjgidetura»'*^ pcrmixtionc cius cum cis»
Etad,lia^icinfrigidationc 0 idonea funr v/ifa ai^i^ea. vel vitrca,ycl argentca
q^ vafi»^ Ii:quia.n5 fiinjc.fic porofa ncc pctjetrabilia flcut vafa ^^'''^^
?(|' Iji liis er^olocetur aqua bona iiifrig4(jianda,quibu9 ^^^^^'^iJi-
ii8,autnixautglaties circumponauir*' . i jr Aqua prafterca tcmpcratc frig^tfa
fapis ^J; lioreft aqufcomnibuSjlicetrveruos impcdi^t^ apofiemata
mintenoribusbabcnteslardat.lp*^ cniin appetitum cxcitat ftotn fortcm effiri^-)
In hacdccima pr<ma agit decBSetflibus aquat frigi^^** K GaP.co^ traaqua
niuofa &glatfa iem» cndo calidacibiUAquaycro calidan-lT^rtio tepida: fu,
localidioris & «lulium calida? . ibi LiAqua autem c^'^ . ftra ahjs
aquis,quia excttatappctiium 6K.foriificatftomac^-, ^« fed lacdit neruos 8c
npcctbabentibusapoftema in ««^^'^^iji^ bus.Excitat quidcm appetitum cibi fua
frigiditate.na*''*,^|,/ gtdus ventcr appctcrc bonus cft. Et foriificat ipfuoi
V"'. j,;, docalorcm ciusf^qurfibi communlcatiir a membris d^^^^
ftantibus:ficutigrti9 fabrorumafpcrfionemodicseaq^^ ^ tiffcatur.Dc hac dicit
Princcps fccijdo caii.cap. de aqi[^*^ji nocct habeniibus oppilationcs,Verum
ipfa confert ha'' .^/ bus raritatem 8C curfum quicunc^cutiijs fiierit : cunc^
membrofucrit , 8c cis qui habcnt aegritudincs „ eiuSjvSi: confortatomnes
uirtutes inoperatibnibus r j^atH dofuntcum aequalitatc,fcilicet digeftiuam
attrat^ j 5iretcntiuam j<:expulfiuam,Etaqua frigida uald^^ hp^'^' li^ la
pe(flori.Ha;c Princcps ibi. Inftabit aliquis per '''^ jgjai^ r Ctpis primr
prima dodrina fcxta.ca.J* Quod en««T^ ^'^^^ri^i
tatiinefteftentialitcr,eftutomnibus fituirtutibus ^^^^g^^ifS Et paulopoft
dicit.Etfrigiditas quidem paralyti^;"^|j^y5,,, J, ^tnortificans&ab
omnibus prohibeitis opcratf^l^^j^) » Itcm dicft Galcn ♦ tcrtio rcgiminiis
acutorum qula* 10 illlius cafi. Aquae ucro nullum i nuctii ufum ^ j^afl^ in
acutis bibitur morbis , Ioqucn«j de optima a^"^' jjjM^'' crgo aquam
quamuis fit mclior aquarum r^^^^L^tc^^ ntmus cam morariin
ftomachotemporelongo»4^ jgituf cit accidcrc in cofccundum plurimuiii rugitum ♦
^^^^^b"*'' cfficit ftomachum fortcm. Item ftomachus eft .^tfiO
panniculofum neruofum frigidum,noncrgoiuua^ ^^ia^^ laediturab aquafrigida, Itcm
dicitGar.pi?wio ,^j,af« to.Proptcr hoccrgo non inuenimus ipfam poj»^ ^^^^,9,
oo^^ animalem uirtutcm,npdappctitiuaft6i cftaia.is ^ ^i\\ti^
crgojcxcitatappcdtus ab aqua» Itc aqua frigid^ c 5: ^^'}T^ '""^
Hfppo,aphorif.iiorum qumW. £ft autem db f -^^ iniuucnc bciie carnofo gftate mc
ral/"^^^ ^^"^^ "^"^^3 infufio caloris reuocationem facit *
I aoMl7'''°, '''''' ^'^"'^^ > 'P^^ ^'■g^ neruis . Itcm kM nSl
apofteftiatibus extrinfecis , vt phleg> H tTS^"n^'JP?*^"'
&eryfipelis tefte Hi.aphorifmor^ quin H rlrh^ v^^^°PO«« f"§''do
vti,igitur 6^ in intrin. mm '^cis qiiae magis inflammata funt 3c maiori
e£>ct refrioerio ^ . Pl^^l^T"""
^'^^^^••^^^"aPrincipisintelligunturdcfrJ ^''^ ^^fngi ^';^?^ff^perantc
naturalcm calorem:fcd prgfcns fermo cft '^^^ i^^^^^J d,S"- Adfecundumdic.q,aquafrigi.
f^'^! ^'^P^f''» I. pa r*r^"^^ ^""'P^^ '^'""^ ftomacho
no folum ma 3^ a eit led intcr vcncna connumcratur a principc quarti fcx^ K.I
""^ ^'''^'•'^* ' ^ .dicctc.Ex potu illius rii ieiuno ct pofl: Daineum
autcoitumtimcturcorruptiocomplcxioms a:hv V Z cum cbo fLimpta paulatim &
modicc , fecundum ■ P"»diobibere&faaa digeftTone v^l^de
P''"'".'" •uum quasiZ^ °''''?''^ '".^SeK^f^ '7? P"
"'^^^^"ionem humo «iam maZ,l '''"^ f"^''''- 1"' ■
«»ndocaIorem [^^'""''''"'''^"'^'^'''ibitaconfo,. D
O C. Ih 100 ^coa
«•P^'mo.Corn,p,iod1«ftionif^^''"''''''"»''-«-"'°tb!
^«1.ta,emco„uerti.ur3 i'?.^"'^ in maI5 ftflZ . "''"'ftcitcibum
in ftnm, Se J^foneleuigata eft,& quadam 1»^,^ ™'^''°-''?"'' •=«
"le ^'^'tcibum.rux,a lludcSrnrfr^rr '''^'"'"^^' fu>
^^^'f^qu.fecundumhSdiaSiftr'''"'''^-- CiaTP'"''»'^^ "5 eft
fimpIex.qSl" P'«' bio ''i8n,spa„em,ieacceD .ev
S?.?'""P''«'<rub- quiaaft^«-^eft,,iprabiLano'n:Xrft^^^^^^^^^^^
^''." quod^?"""' fHgid,&humidi.B,id proj '^'l'"
S^-^huS.wt^f ''''<'^"»*"'"' fi-^" 'um Cern"' * cum
igne T^.^-^uari & conrumere ipfum fcd ,™ P'?"
f"^'Juxe?";P'"'^jpetncnfaci,idprimooc^^^^^^^
*1'""do^?„l8.d.«,en,veltemperiem. O,!,,'^™'!;
P^t-^itemcoTumJi^yfopillmvelvcto
S,''"«t'-'docibu'm't°-.f'P'™»'»''i8eftionem '&.!!? ^°«ntu (juaics funt
aqug b^Iaco rum natirralium dicflae a quibufdam aqux therniaf u. Alix Aq cafa
funtcalidxnaturalitcrpotcntiatantumficutfalfx fulfurcae quintu>' aluminofx
non crumpcntcs a terra cum aduali calorc ♦ Et plex» hae polTunt artc calefieri
fic crunt calidx potcntialitcr a natu ra ct acflu ab artc. Aliae funt calidar
potcntia tantum ab artc ficut illa: quibus immifceiur fulfur fal aut alume.
Alige funt folum adu calidac ab artc ficut aqua dulcis ab igne vcl folc
calefada^Aligfimt calidpab artcacflu dc potctia ficut aquac dulces
calefa<ft3E ad ignem,quibus immifcctur vcl immix^ tum fuit multum falis aut
aluminis vcl altcrius rci cralidf.Et inter has calidaracflu latum
artiffcialiter plus alrjs aquis cor rumpunt digeftioncm ct natare faciunt in
ftomachocibum demptis putridis vclabominabilibus vcl vcncnofis ficut funt
arfcnicales/ed plus cxtcris extinguunt fitim, immo te
liqiieomncsnoncxtinguuntfcdinducuntfitim.Scd calidx
artificialiteradutantumplusdifponunt ad hydropifini& hydropicis plus nocct
Juxta illud Gal^.primo fimplicis mev dicinx,c.4»HydropfcisautcmaquaduIciscft:
dc detcriori> bus rebus fi bibunt cam 8c fi balncaiur cum ca. Et aqua fa lis
tota&aquacuiadmifccturbaurachitas 3c fulfurcitas& pix cfl: iuuatiua
eis. Attendc fccundo cp GaP. opinatus eft aquam calidam dulccm tion pofifc
hcc^iicarc, nccconfumo re corpus:fed pcr accidcns infrigidat rcfoluendo calorcm
et per fe fcmper humedat mcmbra corporis,Iicct refoluat hu
miditatcscontentasinvtjs(X:porofitatibus eorum» Ait.n, primofimplicis
mcdicinar.ca.f.in fuccelTioncaquac calidc inucnies ipfum corpusparum pofl . Er
frigidius co qcf fuic illud cn:,quoniam corpus quandodilataiur Sd rarificatur
fft fiigidius q? fuit,quoniam caliditas mnata rcfoluitur exco fu perflue.
Vcrutamcn aquacalida quamuis corpus infrigidct poft vfum eius plus fuit,tamcn
non exiccat& ^arcfecit ip fum fccundum illud plus q?fuit» Ethocprobat
tribus mc-» drjs»Primo cx hoc q> aqua calida reddk corpus Icnc diccn5#
Lcnitas qp adeptum eft: corpus cx balneatione cum aqua ca lida cft fignum
fignificans incorporibus animalium humi/ ditatcm.
Sccundoexhocqjaquacalidarcdditcarnem v| ccrum qux lauanturca moIIcm&
tremulam diccns. Ec caro ftcrum qup cft in vlccribus fignificat hoc idcm in
figni ficationc manifcfta cum contingat vt quandoeffiinditur fu pervlcusaquacalidafiatcaroeius
tremula» Tcrtio exhoc q,combuftioabaqua calida non imprimit membris ficciV
tatcmficuttadla abigncdiccns.Etde illis quae fignificant illudcft q»aqua
bullicns quando comburit corpus non ap^» parctexeainmembris,qu3ecum ea
comburunc cxiccatib nec arefaetio licut apparct in mcmbris que aduruntur cum
igne. Attcndctcrtioq>licctfenfcritita Gaf. cxcufattamc hos qui dixcruntaquam
calidam dcficcarc corpus dc arcfa> cercdrces.Scdcorpuscuacuaturcumbalneatur
cum aqua dalicIa,crgocft humiditas in co ex hoc modo poft balneario nem eius
minor fuit ante,ct propter illud neceflfe eft homf nivtparcateiquiextimauuc^
balncatio cumaqua aequa> lis caliditatis & ethifio eius fuper corpus eft
cx eis quar cxic/ cant<S:arcfaciunt ipfum.Error cntm iftorum cft fimilis er^
roriiliorum quiarftimaueruntq,fencs funt humidioril W
porumquamadolefcentes.Etillud quoniam fuperfluitateg humiditaiis
funtincorporibus fenum plures et mcmbra ra dfcalia in adolefcentibus funt
humidiora.Et fccundum hilc modumacciditcorporiexcffufioncaquc cafg fupcr ipfum
&baIncatione ipfius cum ea. Et ad vltimum apud omne capitulum cxcapftulis
quibus humccflatur:quandoaqua c^ lida vtitur.Etillud eft quoniam humid/tatcs
omnes quse funcin venisc&rinalqs locis vacuis cuacuanturcSi^corpus ip
farumvcnarum^&omnequodcftdcgenerecarnisfit huml dus qp fuit.Et non pftimo
ab aqua dulci unqp expoliari hanc virtutem. Ugc GaP. Idem fcnfilTc uidctur
Hippo diccns aphorifmorum quinta . Calldum nocct hoc frequenter utentibus.facit
enim carnium effoeminationem.ldeft mpl^ liticm.Itcm vidcmus q,.cames&
pifccs duri 8c Cicct pcr dccocflfonem in aqua humeaantur 8c remolliuntur. Scd
huius contrariura Princeps hic cxprimit diccns aquam la^obtSii.auic. Nn iiij
Early European Bools, Ccpyrighl O 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by
courtesy of The Wellcome Trust, London. 583/D P R I M I C A N. caticlam
adduccrc hcctica 5^ confumcrc corpus ♦ Ttcm ctbi in aqua cocti funt ficciorcs
aflfatis proptcr rcfolurioncm fua: Arifto^ fubftantialis humidicaiis a calorc
aquaeJuxta illud Arifl:»4» Epfefis mcthcororum cap.dccpfcfi,quc Intcrprctatur
clixatio. Pro-» quid* pter quod ficciora qu? cpfcfim paffa funt affa»
Non»n.at> tiahuntinfeipfahumidum qu? epfefim patiuntur prgualct
♦n.qucdcforiscaliditas ciqueuu3»Siautcm vinceret quein tus trahcrct vtiqun
fcipfam,crgo a fimili aqua calida defic catcorpus.Ttcm \ridemus
cxperimentalitcrcutes diu flan^ tium in balneo aque cahdp dulcis crifpari
cX:exafperari, il lud crt fignum deficcationis cutis.Trem aqua calida acccpit
partcm cxfub(lamia ignisi &accepit ex qualitatceius .pcuP (7af. dubio vt
Ga.affirmat primo fimplicis medicinc cap. }.Scd AqcaPa
omnisigniscrtdeficcatfuus. Itcm aercxccfi"iuc calidus fic^ an dpfic cz^ ^
dcmacrat humana corpora ficut docet cxperimcnta* cct vcl crgo& aqua calida
quia non plus potefiacr fpoliari fua huc<5lct. miditatc ^ aqua,cum fit fummc
humidus cx propria natu^ ra. ProconcordiaPrincipiscumGaP.& folutionc
ifi:arn obicctionum aducrfus cum dic pr<mo q> aqua cahda dulcis
frcqucntcrcorpori adhibira vel multum excedcns in calidi^ tatc porcfi- educcrc
a mcmbris humidum acrcum fubfitanti ficum 8C aqucum fubfianrificum &
rcddcre corpus fubfia-' tialitcrficciusq^fuit priu<; vtprptcnduntrationcs
nuncallc^' gatp.Dic fcao cp aqua dulcis applicata hol fiue intus fiuc ex>
tra fcmpcr humcctat ipfum humiditatc madcfactfua molli^ ficans 3C tcneras
faciens partcs quas imbibit.I:t nifi GaP. \U lud intcllcxerit non uidcobenc
faluar/polTitopinio ipfius dc aqua calida dulci qi fcmpcr humccict» Aqua? aut
calcfa(f^a cu fuerit tepida facftnau^ fcam.Eicu fuent calidior cp hacc QC in
lefunio bi'> bitafuentmultotiensftomfauabit 8C uentrefol uct.Ea tn
frequentcr bibcrc cfl: malu,quia floi dc bilitatuirtute.IIIaucroquaf multii
cftcara eftcu colica rcfoIuit,8(; fplcnis ucntofitatcs frangit» Tcpidij In
tcrtia dicit primo aqua calcfaifta cum rcdicrit ad tc inducic piditatcm inducit
naufeam:qu!a omnc tcpidum cft rcmolli'' naufca ttuum 8C
relaxatiuumcohtrarioftypticoc&:acctofo.Sicutcr ccontra go ftypticum vcl
acetofum appctitum .puocat cxprimciido ftypticu humiditatcs orificij ftomachi
ct corrugandoipfum, fictcpi'' &accto dumfedatappet(tum rcmollicndo dC
rclaxando ipfum o9 fum, ftomachi,& etiam quia natat in ftomacho proptcr
lcuitatc 8C acrcitatcm quas acquifiuit cx calcfadionc prgccdcntc» Et ppter hoc
aqua fac^ta tcpida cx frigida imediatc minus cau^' fat naufeam facfla cx calida
tcpida finc mcdio. Sccun> dodicitq)CumfucritaquapauIocalidiortepida fi bibat
ic/ iuno fto lauat farpc ftom 6c foluit vcntrcm . Et libro dc rcgi Arift»dc
minc principura Arifto.attributo.c.40.fcribiiur, Sane grac'' aq caPa. cus
iudicauit 8c dixit cj> fumcrc quolibct manc aquam cali> dam plcno orc bis
itafanum rcddebat hominc c;^ non indi> gebatalia mcdicina.
Tertiodicitqjbibcrcfrcqucn^aquS calidiorcm tcpida malum eftquiadebilitat
uirtutcm ftoma chi.Nam rcmollit 8c rclaxat ipfum 6<:difpcrgit ipfius calo^'
rcm 8C amputat appctitum cibi rcplcns orificium ftomachi replctioncquadam
phantaftica vaporofa, Qiiarto didt cjjaquamultumcalida quando(|?refoluit
palTionem colica 8C veiofitatcm fplcnis, Et plus miniftratur ad iftos efFecf^us
ab cxtra in balneo vel fomcntationc $ ab intra in potu» S?> pc.rt.vidcmus
dolorcs col cos vchcmcntilTimos calido bal neo ftatim mitigari maxic ventofos
&a frfgorcortosabfc^. apoftcmatcJuxtaiI!udPrincipistertn.i<>.
tractatu quarto» ca. lo.Tina vehcmcntis iuuamcnticftin doloribus colicae» ipfa
emmfuacaliditarcacquifitaabignc& virtutc fua aC^ quilita a medicinis
refoIuitcam,& humiditatc fua cum cali diratcrua moU,ficatmembrum,quarc
allcuiat carminatio> nenT caufac hac entis dolorcm 3c mollificat laccrtum
ani & ilK,(^cft cxe,squ5eadiuuani adcxpulfioncm tetcntf. Etilli
quidcmquibusaqua calida artc toua/ ColicO/' ru dolo^ ru vehc mentififi moi^ ca
no pra^ (5licu8# AVICENN mcfttum praeftat funt epilepfiani habcntcs , 8^
melancholiam 8C capitis dolorcm frigidum oc aftma &:opthalmiam dC bothor m
guttureoc gingiuis,^: ficatatcm QC apoftema poft aurcs ha bentes dC reumatifmos
8C ulccra in diaphragma te , dC impans folutionem in partc pcdoris. Mcnftrua
prxtcrea prouocat, & urinam , ot dolorcs fcdat» Inhacquartanarratduodccim
iuuamcnta aqusc cali<^* ^^^^ arte. l-^rimum eftin cpilcpfia
dumadminiftraturinform^ balnei prcccdentc purgatione.Iuxta illud principfs
tcrtrj pr' ma trac. f .cap.dc cura epilcpficc.r^oft mundificationcm ^^^, ro 3C
folutionem vcntris 8C quictcm aliquibus dicbus non cft malum fi ingrcdiatur
balneum.Scd inftabit aliquis au^ (floritate Prin.i.can.cajS.dcaqua
dicentis.Epilcpticiiuua|' tur ab aqua tcpida,ct lacduntur ab aqua calida.Dic cp
volu'^ aquam balnci vcl cmbrocx cpileptici non dcbere e/Ie vcW mentcr
calidam:nc fub':to commoucns eius materiam pa''^ xifmum excitct/edcaliditatis
tcmperatarpro rcfolutione fiduimatcrixipfiuspoftpurgationcm» Secundum i^^K mentum
cft in melancholica parftone fub forma balnei cmbrocp ieiuno ftomacho.Tuxta
illud Prin.tcrtij prima trs» 4. cap.de cura mcIancholisc.Et fiat augmentu in
hoc Vi pus eius tcncrcfcat cum cibisconuenientibus 8c balncoa'' te cibum.Ft
cffunda^ur fupcr caput ipfius aqua teptda , vchementis caliditatis.Cunq; cx
balneo cgrcditur , fi P^/ fitis habct non eft malum fi parum aqua: potet, Hxc
Pf'^* Tcrtiumcft indolorccapitisfrigidofub forma balnei* cmbrocarJuxta illud
Rafis. 9. Almanforis.ca.primo. ^ autcm ccphalca pcr hebdomadam vn5
pcrfcucraucrit ^S^ cftmiticdus inbalHCum.Etfupcrcaputipfius aquain fl^^
camomilla amaracus 8c ftocchas arabicii cocfta fucritfi*"'!' aut
figillatim fundenda cft.Caueri tamen oportet nc diu^" ^ balneo morctur
a;gcr,tcfte Prin.tcrtrj prima.tratfla.pri*^.''' cap. 2 p.diccntc.Et fcias q?
omnis qui conqueritur dc sfg*^'' dinc frigida in capitc fuo noccrur a vino dc
mora in balnf^. Quarium eft in opthalmia fub forma balnei,tefte ^^^'L
mentoillius aphorifm^.^.particulac.Dolores oculorufli*^ ' ri potio autlauacrum
6<:c.rccitantc qualiterfanauit duos^r ^f/ thalmicos adminiftrationebalnci.
Quintum cft '"^5,(11 0. lis gutturis 8c gingiuarum gcncratis cx hoc q»
vapores ^.^^ # ligincs humorum malorum foliti purgari p poros cuti^ j, p
trarctinentur&adguttur 8C gingiuas cleuatf fupef^^»'^^ ciunt cas,& in
eis puftulas mult!plicant:5<: quandoqp ^^.^^ vlccra.Ha:c fxpc contingunt in
his qui a fcabie aut p^^\ rcpcntclibcratifunt.Quorumfanatiocftabfente febf^
trida balncum aquae calida: rcuocantis ad cutem ^^^j^^c 8c fuligincs hinc
purgari folitos.pcr hoc cnim tollitnr iJcns caufaharum puftuIarum.SeJ
coniuncflac ^^ufacf^^^^j competuntfrigida&ftyptica quae putredinem ^^^^^
fu/ ^St^ fupcrcalefactionem tollunt, ficut dccotfiio rofaru ^
«^ach!lentiumbalauftiarum6<:fimilium. Sextuoi e ^| apoftcmatc poftaurcs quod
parotidesvocatur in ^^.'"^^ua nci vcl fomcntationis poftqp fluxus maicriar
cefiauj^ .^^^j^ cuationcphlcbotomix vel pharmacix matcria dtt''^^^^
«ft,tunccnim balncum vel fomentatioaquarcalid^e ^^^j^ ad rcfolutionem rcfidui
materiac. Scptimum ^^!"^^ v^^ tifmi8,quorum maturationi confcrt aqua
calida b'P ^^^/ Vino impofita;confcrt cis ctiam balncum aqup «^^lici ^^^^^ ^a
illud Prfn.tcrtii quinta.trac.primo.c. 1 j.Et ille gf,bi ^uscft
paticatarrhumquando(lT^.hibct ^^^'^^^LtoCi^
fuofubitointroituadfudanduminbalneoantc ggqui* tarrhi.Et paulo poft dicit.Et
quadoq? fit vaporatioc ^^.^ calidis in ffnc quo pofTbilccft eas tollerc.
Ocf^auurn^^^^y Sfr. nccas roiicrc» "^j-t ,cO^^^ Vlccribus diaphragmatis.
Nooum cft in ^o'"".^"^^ ftn^ nuitatis partium pcc^oralium.non
quidem ^*^^^"" fcdJf^^^ guis ab co manat uel manarc timetur
'««"'^^^'^? .ucnda «quaadfanieinconucrfa,Inhi6«n.caWa»^"^ °^ ^el
1?" F E N. Ih U Det"^^^?"'^^'^^"^^''^"'^ omnc frigidum
a^u Ixdit debi> fuS ( ^^'^citat in eo tulTim^Competit «iam aqua calida □
rorn>abaIneiinvIceribus djapliragmaiis dC pedoris, rarione vlccrum quoc
dcliccatiuis curari quacrunt Jcd Kratia mitigationis doloris 8c facilitationis
fput* Sc meliora. "omsanhcIirus.Etproptcr has caufas laudar» Hyppo»j.rc.
in ^J^^!^['"^ periphlcumonia balneum dicens.Balncarc «n perjplileunionia
iuuantius cll^ in acutis febribus.In bte «^«iam t,neraecoft3Eatq:interfpatulas
exiftentcm dolore "»itigat.Itcm cxcoquitur quod pcr fputum nccelTc cft
excrca admuat flatum (Si^bonificat fcrcatus deaufert laborcm quia artus
moUit,cutem humidam facit,vrjnam cxpellit,ca^ rcieuar grauitatcm narcs humidas
rcddii.HTC illc Fr dctuarir"''"*' '^So rcs fit balncatio ^al ae
luuatiua in penphlcumonicis.quod cft quia pcriphleumo. retcmn' '^,''
^^'■""«^'"ib"^ cxcrcant hiiorcs Cicl^^^T
""'"' fputum.Et ficut pcriphIcumonicu9
iicetiampleurcticusiuuaturper ipfam iuuamento mapnr^
proptereaquiafedatdolorcmqucm habct.H^rc ^^71«: notr^^^^ "gatione dolomm
maxime venienrinm , f « " ' "J" ater la trigidj.quia coprone.n
a:quat & materiam refoluit. Aquauerofalfamacrcfcerefadtfi^exiccat .Et
eaex.tt,t.Pofteareft„ng,tuentrcm in fincisptcr liccitatemquaceftinpiiic.^,. •
Qninem P^rZ • '^*'"''*' '^' corrupit fan^ ^gmnem,ergopruntum generat
fcabiem. d/ibit&eron''""'^ |r,,f, ,uremU'l;\r;eXa^^^^ de ferreis
ibi.|_Ec fertea nf^tf,^,! ^^?''"^' pterea.liinto
hacpt.maEticuUdidtl;:^Xt'::'-^r'-.L*«f^ I" catcorpus fiuebibateam flue
■Hudtam defalfa naturalitetffl 'r r " ' "'«"igas
be.faleftdeficcatiuum rcaKL^rfr-r-^"'^ «5^''' ad tertium qre, cofumit
humi.»itl. f S'»'^" vf« fradicalesab vtra7qua^«te t 8«^"'«
faprimooccurfufaclvent em'i .^/'""''"^""T^qua fal
sbraffua feu abfterfiualTS ^0^'";* Pfopter ficcitatem quieft i„ eia,
" '■''^""S'' ^'""-^ ^'elinquitinuifJibu exCoZr-'''''^'
P'' «.Et intellige hoc de aqua fe^P^^Tu.P^I^ «l^luxit
«'•BtnonimeIliLa.aauaf^lr, «:'yft"isa ^jyft.ri.a.urtlS^^^^^^^ xi, P"
tntcftina laxat & abftereit '^Ti^- a ^P^^-aniu^l. 'PP^'*" Phai-macis
laxatiuis o, nu. T 1'ueftinis. 3LJ"'5Proptcrficcitatcm dcrcliaam ab .L:! ^
i^eogenerl '^'^"3 falfa corrumpit fano^r «p,,n aggregaio *o ^
"P^5o"^»I"xta illud Sc! quxprohibetputf^r^;^5^a^f»Etvirtu^
tcrtiacft virtus jata putrcfadion, pro^rl^'^ corporum corum qug funt D O C. 11.
101 A rata putrcfadioni pror.?°'V"" corporum corum qug funt na
'ncis.Ethuius fignu^^;^»>"mid(tatcm fuperauam qu^ fft O
?"^^^'^Po^el4or?rua^,^^^^»^^^P5'*^^^ §4/'' r/^"^"^"^ in
falmuria n.''^^""^"' condimus falc vcl n,er t„p ^ ui ?u,nem
corruptionc mlli^^ ^^"a ^al^a tion corrumpit f^. {.fjcl,.
^r^odiofamcmbris&f '"^ex fe,nifiq^tum rcdditip. ^ ipfum pot!ii3
corrui!- ""^' ^ ti^^im^nf: naturx.Scd cor ''^^«^^fanguine
Wdi„em"' ^^^^'"^"^^ aduftionctn dacitattfni rupercalefacf^iuam
& exiccatiuam nmiles h'is qug cholcrae rubcg infunt,quarc mcmbra rcfutat
ipfum tS^ad cu^ tcm pellunt vbi vcl pruriium vclfcabicm generat^Scabieni quidcm
fi fubtilis fucrit ucficans cutem dc puftulas gcncras» Prurirum vcro fi
groftior fucrit fub cutc latcns abfcj vcficis feu
puftuIi9apparctibus.luxtaiIIudPrin»qrti.7.trac»3»c.4^ Et fcabies quidem diffcrt
a pruritu iri hoc q> cum pruriiu no funtbothorficutfuntcum fcabic,quoniam
ipfacfta matc/ riafubtiIiorc5(:minusdeclinanteadfalfcdinem» Attcdc q» Frinceps
non loquiturhicdeaqua falfa mcdiocritcr fub hr^
macondimentiqualcsfuntaquaecarnium vel piforum vd raparum quas pro potagijs
comcdcrc folemus , fcd dc illis in quibus mai>ifeftc fupcrat 6C cxcellit
virtus falis, Aqua uero turbtda lapidcm gcnerat&oppifa tiones.f deoquc poft
ipfatn res comcdeda efl: pro*' uocatiua,li'cet uentrem habcnti* plcrunque confc
rat ipfa dC omnes aquac groflfae dC graucs,propte-' rea q> in eius uentre
tcnetur,necp cito defcedit.Ex cuius quide theriacis cxnt rcs unduof^ ct dulces.
Inhacfecundadicitprimoq>aquaturbida generat lapi> dem (&:oppirones
quia turbari folet cx pcrmixtioc tcrrcftrei tatum ingrollantfum cam,qu3c
congcftac in vijs ftridis pau latim oppilantcas,cSi:dumcisobuiatin rcnibus aut
vcfica glutinofus humor fimul cas alligat,& calor corpis dccoques vtrunq?
fimul ficcans 8C indurans cx cis lapidem facit . Hac dccaufa mcdici prohibercfolcntaptis
adcalculosomncspd tus turbidos, Secundo dicit q> quia aquac turbidac vias op
pilant SC calculos generant fi quis eis vfus fucrit poft ipfas fu mere debct
rcs vrinam prouocantcs vt fxniculum anifum ca rui pctrofelinum nafturtium,ct
fimilia. Tcrtio dicit q» aq turbida &omncs aqux graucs&groffa: plcrunqp
confcrunc habend ventrcm.i.fluxum vcntris,quia diu mancnt indoj fnacho,nec ab
co lcuitcr defccndunr,6^ q^uis ita fit q» diu mo
rantur&tardedefcenduntaftomachonon rcputo tutum.p reftri(flione fluxus
ventris cis vti,quia digcftiocm ipcdiunt ' &magis oppilant mcferaicas 5^
vcnulas hepatis dC vias uri nxqp intcftina , quarc prohibcndotranfitumlibcrum
chy/ li ad hepar &:aquofitatis ad vias vrfni &nutrimenti ad mc bra plus
noccnt profint ctiam in fluxu ventris» Quarto dicit res vncftuofs Sc dulccs
ficut butyru oleum Ccrcbcl> la 3C mcdullc animalium funt vt thcriaca
turbidarum aqua^ runijita q» reprimunt carum malitiam 3c prohibent a nocu>
mentis ipfarum,fic theriaca vcncna rcprimit 8c a fuis nocu> mentis
pracferuat corpus. Scd inftabit aliquis,quia vnctuo fa faftidiunt ftomachu 3c
natant in co ficut docet cxpcrimc> tum.conueniuntcrgocum turbidis aqufe
intardo defcenfu eorum a ftomacho,maIitias igitur carum aggrauant.Ite dul>
cia oppillant hcpar propterea cp attrahuntur ante fui digonc concurrunr igitur
cum aquis turbidism oppilando» Ad pri mum dic q> dulcia 3C un<fluofa
fumpta modcratc cum mcn^ fura qua dcledant ncc^ faftidiunr ftomaclium nec^
natant in co,fed fortitcr 3c dclccftabiframplcxatur ca ftomachus 8c ci>
todigeritJnfuperrcprimuntfuiscaliditatc5i: humidiiatc tc/ pcratis ccfua
Icnitatc terrcftrcitatcs aqu/s turbidis imm/xta9 tnaxime fi fucrint falfx vcl
amarc. Ad fccundum d c q» no omnia dulcia oppillant hcpar,fcd dukh groffa
narurae valde dilcda ficut vina grofifa dulcia vcl porcinx carnes. Attcii dc q»
ad corrccfiioncm aqux turbidac multum confcrunt al^ lca 3C cepc.Iuxta illud
Prin.primi tertia.doc.quinta fumma fingulari.c.7.Supcr aquas quocp grolTas -SC
turbidas utendil cftalleis.Excisquo.^quaediucrfarum aquarum reraoucnc malitiam
funt coepc,quon'ram funt vt thcriaca huius 8C pro> priecoepccum accto 8c
allcactiam» ' Aquaautcm falis armoniad ucntrcm rcfof> i'n ca fcderint,
autexea bibermt autcacca "^nmcntalcm ^das d mor fe(Sam fucrit clyftctC. ^
Calculo forfi ca^ non pra Thcria^ cafcu rc primcn^ tta mal(> tiaaqrii
turbida^ rum» monia^ CU9 AqfaP armo> niaci du Scrap, Rafis Hemo>' ptoicus
qiild* Alume duplex, Aql alu'' minofae fnodus exhibcn GaP.dc aq alu^'' fnino(k»
P R I M I C A Nf, In hac tertia dicit cp aqua falis armoniacJ laxat VCfit tc
Cme bfbarur fiue clyfireri^etur liuc i n ca fcdeatur per modum bal nti,Ettertio
AlmanforiB.c*4-dicit Rafis^Aquauero falfgar momaco falicx ac malum habcntes
faporem vctrcm laxat cum bibuntur vel cum in eis fedent aut cly ficri jantur.
At tf de primo cp fal armoniacus a loco fic didus vnde defcrtur cxtrahitur a
lapidibus duris claris ct eft: falfus mordicas mul tum,c5<: melior ex eo eft
albus darus ficut cryftallus,& eft il^ lc qui plus mgreditur in medicinis
c&lc caPs 3C ficcus in quar^ tograduabftcrfiuus
fubtiliatiuuslauatiiius.HaccScrap.iag^ grcgatorio.cdc fale armoniacoaudoritate
Ifaac. Attendc fecundo q» duplex eft aqua falis armoniaci,qu3cdam narura^ lis
manans a mincris vel per cas Huens ex quibus hoc fal tra hituraliaartiffcialis
ex commixtione falis huiusplurimi cum aqua communi"5<: vtriufq; harum
eft eadcm vtrtus.Sed ar^ guet aliquis q» balneum eius non laxat ventrem;quia de
pro prietate falis armoniaci cft q> attrahit ab inferioribus ad cxtc riora,vtaitSerap.c.pra:di<fJ:odiuertitigitur
humiditates ab intcflinis trahcnseas verfiis cuiem.vidcc ergoex hoc q> ftri
^t uentrem.Dic q> conccfib q» iftud fal exterius applicatum
fl:ringatventrcm,noneftidemquod deaqua cius,quia ,pfun dfus pcnetrar 8C (edendo
i n ca mafculos ani pcnetrans ftimu lat&humorcs qetos
cocitat&congclaros ehquat 8C fluxui adaptar. Atrende tertio q» laus falis
armoniaci cr aquf ipfiu» non folum confiftir in laxando vcntrem,fed maxime in
rele>' uandopcndentcm vuulam SC confumcndo vngulam oculi. Aquae praeterca
alumtnofac mctiftruorum fu y perfluitatem currercnon pcrm(ttunt,nec^ fpuc-
refanguinem . Etprohibet illud quoddchemor roidibus f grcditur/cd corpora qug
fcbribus func apta fortiter ad cas perducunt. In hac quarta dicit aqua:
aluminofge prohJbcnt fuf>fluf tatcm curfus mcnftruorum Sc fputum fanguinis
cS^^ipfius flu-' 3cum perhemorroidcsfcdinducuntfebres in difpofitis vchc''
tnenteradeas.Caufa primi cftearum ftypticitasqp contra'' liiint ab
alumine.Caufa fccundi eft,quia claudilt porosSCp^ hibent fuliginescxirc
&humorcs euentari,quarc fupcrcafe/' Hunt SC de Scili putrcfcunt inducentcs
febrcm ♦ Dc his dicit Rafis tcrtio AImanforis.c.4. Aqux autcm calidar quac
fuper alumc currunthcmoptoicis.i.fanguinem fpuctibus atq? mU'^ lieribus
mcnftruorum n/mictatem paticntibus 8c hemorroi dibus ccferunt febrcs tamen in
calidis gencrant corporibus» Attendc primo q> ad nos duplex defcrtur alum?,
Vnum q» vocatur alumc de pluma,quia cft Icuc tcncrum ficut pluma» 8c dicitur
alumen lameni a loco vnde venit.Dicitur ctia alu^ me rada ptoptcr fcififuras
inucntas intcr partes cius ,8C iftud eft ftyptictor ctrtcris , 8c io ftypterca
vocatur . Aliud calu> medcrochafplcndidumparuiumficut cryftallus folidi'? vt
lapis tcner.Aliud cft liquidum 8c illud non vidi , ncc adnos dcfcrtur ficut
cxiftimo. Attcf ide fecundo q> quia alume cft de generc corrofiuorum licct
debilium non cft tut^im darc 1 potu aquam aluminofam fiuc naturaliter talis
fuerit fiuc fa^' <5la ab arte,fcd in forma balnei miniftrari Mct pro
di<?lis ca fibus&quibufdamalijsJuxtaillud Prin.c.i p.fiim? pntis. Sed
aquis aluminofis ctattramenralibus cofcrt balncari fpu
tofanguineo(5<:egrc(Tionifanguis abano &amenftrui8 8C
naufcfjSivomituifinecaufa (S:cachexi?5(:muItofudori* At tcnde tcrtio q>
aquae aluminofae multum pficiunt vlccribus
humidis,quiaconfumunthumiditatcsipforum 8C obfurant
viaspcrquasimbibunturfupcrfluftatibus Tuxta iIIlud^GaI# primofimplicfs
medicinae.c.^.Aqua ucrocuiadmifcct aluj me ficutaqua q eft in regione Ttaliae
confert vlccribu^jUcrii tn in ulceribus ad qu? attrahitur aliquid ex matcrijs
cft vclo cius agens proptcr hoc q> cxiccat ca omnia Et fcrrc quidem fpfcnem
rcfoluunt 8C non coirc ualcntes adiuuan»- In hac quinta dicit aqu» (crre«
rcfoluunt fpknc»itcxtc/ A V I C E N N JE; titiant fplcne ingrofifatum
&:adiuuantcos qui nequf Uttt doi^ rc.Dc a q fcrrata dicit Scrap.i
aggregatorio auaoritatc U btw fcoridis.Aqua in qua cxtinguitur candens fcrrum
cXuirluin aq^ inquocxtinguitur conferunt^fluxui vcntris 8C vlceribusinte ttf»
ftinorum 8c duritiei Sc tumori fplenis 3C cholericg paflioni fluxui qui fita
ftomacho.Nam corroborat ftomachumreia xatum 8C debiliratum maxime a cholcra. Et
paulo po«a cit audoritatc Pauli.Quandoextinguiturferrum cafidc» aqua-illa
deficcatiuaA' propter hocconfertgroiriticifpI«"'^* Sedinftabitahquis.Primoquiaaquafcrrata
cft ^'"'^' ficca 3c fplcnis grolTities communiter fieri folct ex
"'^^"^,^ liaqua:fimihtereftfrivla& ficca.crcfcitcrgo difcrafia
fp»«^ nisperaquam fciratam, Item ipfaeft oppilatiuaj^S^n^. ^ get oppilationcm
fplenis indurati. Itcm ipfa indurat ins^ ^^1^^ gis exprimens humidu liquidum a
groflb Sc copingens nem. Item no videtur valere coitu,quia
tcprimit calorc fua frigiditate 3c deficcat femen fua ficcitatc. Attendepfi mo
qy aliquando fplen intumefcit Sc fentitur durus tenfus ^ <5lui rctinens ex
fpumofitate quadam fine collectione meia cholic iduratis 8c iflatis ipm.Iuxta
illud Gal. i .dc apoftc*"^^, tibus adGlauconem.MuItotiens autem tangenti
vidctur rcH tens fplen,non tamcn fcirrliofus e ft tumor,fed fpumofus gis in quo
vticp prima die facicndo pcr abfinihium pharifl* cum emplafticum fiipapponere
oportct mixte virtutis ^ le eft quod per fulfur & alumc.Hxc Galln hoc cafu
(pcCif conferrc vfdetur aqua ferrata,tum quia confumit fua ficCj^* te
fplenetfcam fpumofitarc,tum qiiia confortat,ct vnit fp^. nc dc natura rarum
moUem 3c laxfi quo fortior reddituf ^ expellendum quod diftendit ipCum* Attcndc
fc(fundo aqua fcrrata fpaPr in potu confert fpIcncticis.Tuxta illud r»^ teriij.
I ? .trac. 2 .cap.de cura fplcneticorum . Et potus corii|J fit aqua fcrrariorum
8C omne in quo cxtinguitur ferrum igjj tum multotiens.T^tquia rcpcriofcrratas
aquas plus a m^^lj^ cis laudari in palTione fplenetica conferrc vidcantur
c*>r^ pria complexionc,(S^ fimilitcr acctum crcdo q> cis infit prietas
aliqua qua confcrunt fpleni. Ad primum fecufl^" (S:: tcrtium obieda
refpondefiuis pcrprimum notabil^*^*^ aqua ferrata cofcrt in fplene fpumofo. Vel
dic licet nocfjj frigiditate 3C ficcitate oppilatione 3C induratione in
fp^^"^. ! duratoa meIancholia,confert tamcn ipfum confortandoli'|
cxpuIfionematcriaevS::^ tota ferri proprietatc. Ad qf!\, dic cp aqua fcrrata
non conucnit impotcntiae coitus in ^^k^ ditate vcla paucitatc
materiac,fedimpotcntix piouenic"^'^ remollitioncnimia velfuperfluaapertioe
vafoi^? fpermf''' obquamfemen inuoIuntarieaffluitabf(j vcrerri tcnfi^^* Acre^
uero corruptioni copPonis util s c%i^^^^ hydrop/fim.iuxra • 4j
tcrtrj.i4»trac.4»ca.j.Quandocorrumpitur difpofit»o ^Vj^ n tis SC communicat
fupcr ipfum debilitas accidit in pr^"^' fpofitioafis hydropifim 3c nomiatur
cachcxia.^S^^apP''?^ f tur nominccorruptioniscompIcxionis.Scd tertio.Al»'^^*
(jj ^ dc virtutc aquae fcribitur.Qiig vcro fupcr terram ck ^.'j',^ as tranfit
complcxioncm habentibus corruptam P^.ljct^
comprobatur.&inglo.marginaliordinaria fuper ilj^^ . jg/ bis complcxioncm
habetibus corruptam fcribitur.f<>"^^^jjj tibus pati lcpram. Alias
laudes pfcs attribuit Prin.aS^.^^^i fecundo cafi.cap.dc aqua. Primo quide de
cis dictt, 3^ confcttori&auri.fccundodfcit,aquafcrca confert fp»^ ftomacho,&
aqua grca proxima cft illi^rertio dicit,aqi** to fcrre? 8C aercae funt bonae
rcnibus 8C colicae.Sed c*9^ ^ti ^ bonas virtutes communicat aquae , quarc
tantutn ^^^^J^^c^ tur vafa aerca ad comedcndum 8c bibedum in cis. Ait» ^'^^/
rapJn aggrcgatorio cap.dc aerc. Quidam faciunt c% ^^^^ faad comededum^ bibcndum
In cis ct nocct cis «"^L'jn^ maximc illis qui aflucfcunt hoc diu. nam para
ti funt ta^ currcrc clcphantiam &cancrum &doIorcm hepatJS^^.^ nia 8C
raalitiam complcxjonis tnaximc comcdcntcs i F E N. 1 !• acfes cSif bibcntcs io
ciVuina duIcia«Et qoando comcdut cibu S|UHtatindievna<S^ nocteineis
peiusmultn efl:»Et quando ponicur vas oeneum fupcr pifccs afifatos caltdos
fiunt venenti ,g^j mortiterum^Hxc ille Dic ifta non uuupcrantur ex pat tc
^"^^'^^^«'optereraginemquam colligunr^^ communicac cioiB ^pocbuB
rcferuatis in cis . Et hec grls crugo dida ara^ Dicejimar 3Ci;\ti^ir cft
vencnum pcrnicjofiJyptta illud PtU lecundocanonis capfode ere.Oportet quidc vt
caucat vfus ^iniiitcndi illud in quo eft falfcdo autamaritudo aut pinguc^
aoficutfanrolei &: tarnes,autacetolifas autdulcedo in va^
Ji«aercis&l!vib'ertdi excis.ipfacnim tranfmittunt proculdu-' «^io^ingarianj
^ i^ibjfar cft vencnum.Hgc Princeps» Cunqueaquacdiuerfac&bonae &:maric
com-» mfen tur fort/or fuperabi t . Ec nos quidcm dc" ciarabimus i^egfrncn
aquarum corruptarum in capitulode rcgim^^^ agentium Et quoddc
iudktjsaqu»;S<:ruis prppnctata^us ^krmodis fua rum proprietatum i^emannc in
e^ipitulo aqu« rnnfnf '^^^«'^^«^^ «'«piic^ nommabiV mus Ii deus uoluent. aqi^
b^!^t? P"'^ commixrionc diucrftn. SrcoZ ^^rtior fapcrat/,. vincitalu
Sadulc^^^^^^^ SaTnnn f'''^' ^ttendc q, fortitudo vnius aqu^fu «tu^irr "^'r
■ P^"" excdfum tn multimdincuel ES^nS^^^^^^ CbhftjDs hii rtdZn
aquxpurx dulcis totil «Ct,onibus.r^al3rumT'^ Secundodicit q, de cor
tla^docrrina oSm " V""^ tra<flabit infcrlus.nprimi tcr
•agtntium. ''^.'V "'""'^^"-^^^fisdc rcgimineiter
^«^«^edicinis fi^"r ^'''l* canon.qui cft «andumdeiS^^^^ ^"odreftat
tra. aqa.ram,(t deS 5fe ^,"^-^'^ proprictatu
Capfturum.xvrf.6cefsqu^^ueniuf ^xretentione&cuacuanC?
l^tcntiodu^quodnatural^^^^^ comnl •'^r^™^^^ n^turalesdonccdiSo SfeAur propier
uiarum coanguE pteri^n^^^^g^^^^f"^»"^"^ materici'. Auto,?
Pei-are.Aut D O II» loz «P^ liquemaS^"' r"''*' 'J.""* '^?^
•^«CefTc e ""'MuonbS^^^^^ expelledo A "^**^"'
"oluntaria adiuuac Partem tcndum fi^"'^"^'".?.f
"'''''i'''' ^^^»«'5 wrm^rautftcrco,/. K "^" '"^^^^^
'''^''^^ «^ieft in partealtS^P^^^^^f* * S^*^'^ Inhoccap^pnmaa?:*^ fcundo de
mahs cominlr »"««11^0018 cuacuandori? ^<;mcntia.T Tcrti«c|Sf
corarct?tione/,biiCu: •*'*tfcuacuatn>autcin.l o cuacuat/onrt tctmedorun,^
horumcuacuationcibiLCunq^cuo»"! Qulnto dc rctetionc 3C euacuatrone
moderatis^ibiLRctcntio vcroH Jn hac prf Rctetio> ma partc que e pns tcxtus
ponit dcce caufas retentionis huius, nts ca dc quod naturalitcr debet cuacuarK
Prima eft debilitas virtu cuplcx. tis cxpulfiuae vcl cx malitia complexionis
vcl ex imbccillita tc villorum laiitudinalium quibus ipfa opcratur» Sccunda:
ejft^fortitudo virtutis retentiuarjvcl ex fortiiudinc villorum tranfuerfalium,
vel cx complexione aut compone idonca aj fortjter retinendum , puta ex
ficcitate vel afpitatc fupcrficici corporis contincntie dC retinetur ab ca quod
dcbet euari . Et intelligchocfortitudinemnon commenfuratam alti's virtuti
bus,quia brtitudo commenfurata pcrfedc rcrinet qidiu co,u ucfiii & non
amplius. Tcrtia eft debilitas digcftiua:,cauii cuius rctcntiua virtus
fcccptaculi retinct quod i co cft doncc fucritdigeftum.Scd hxcrcicniiocum
fitcorrfidens 3c com^ menfuratadigeftionipoh vidcturcfTcrctctio excedcDS illiu»
quod dcbct ei1ar,,nifi cHct q> non corrndct digeftiuf fanf fc J,
debiIitatx,quarcctipfa&digopeccatin morofitatc. Quar ta eft l^ric^tura
viarum pcr quas ffcri dcbct eijatio^quarc paf>- fim pars poltpartcm tranfit
cius quod cuatur. Qliinia cft obIlrudiodi(flarum viarumquatranfirc profiibetur.
Sex^ ta eft grofliiies matcrix^ci euacuanda: quarc non obedit ex> puUloiii,
heptima eft vifcofitas feu tcnaciras cxpdledge rci^ quatortitcrhcret parictibus
rcceptaculi vel latcribus via». Qdaua cft multitudomatcrix tanta q, fupcrari
non potctf ab cxpulfiua v,rtutc,ficutcontingit inapoplextfs^i^catarrhfa
fuHocantibus. Nonacftdefedusfenfationisillius quoddcA bct cuacuari vtin colica
d:idcritia,quia virtus voluntar/c cx pulfiua quam pracccdit fenfus rci
contraria: fxpc iuuat expu! fiuam naturalcm in expclIendo.Sed nunquid in colica
eft feii fus rei cuacuadx cum fit dolor intenfifiimus . Dic q» fic , f«cf
frcqucntcr accidunt idcritiav^ colica proptcrea q? non fcntii» tur aggrauatio
vcl mprdaciias cholcra; cuius offni eft abftcr gerc 3C ftimulare inteftina
quatcnus^cxpellant quod ?cis elL' qua ccfiantc fex in cis induratur 3c phlegma
multipfica^ , «x quibusfitcohca,^ intcrdumcholcranoncxpcllitur» chifli quia non
fentitur ex ca grauamen,regurgiiat igitur ad:|i«pais SC vcnasj^ cum fanguinc
tranficns caufat ic^ctitianu M tcpdc q> cxpulfiua nunq^ cxjt in atftum
cxpulfionis,nifi pnim irritatafiieritgraucdincpudionc vcl diftcnfioncrci
dcpclte <^3f»tuxta «Hud Gal.j.naturalium vittutum»cap, uMtdtiiv ceps illud
fcicndum q,non prius exccrmt «xcrctiua auc vttl> ucrfann,aut ctiam aliquam
fupcrfluitatcm cius antc^ im tfoif trariam tranficrit difpofitionemcommunc vero
omni^tbp ponum anxictas.Ei huius caulatrina,aut rumor fupcrfluu» aut aliqua
grauedo,aut mordicatio.Et ideo defetflus fcnticn^ dianxictarcmabaliquaharunii
trium caufarum potcft efife caufa rctcntionis huius quod deSct cuacuari» Decima
e aD-* plfcatiovirtutumnaturaliumadaliudopus vclad aliudgc> n us
euaCuationis,fiait m crifibus per fudorcm vcl fluxu ^i* igumls ftanum rctinentur
intcrdum fex 5c vrina proptcr qc^ cupatWem naturalium virtutum circa al/am
critica ciiacuay tioncm.Kcd quis dcdit nature noncognofcendi difcrctioncnr
J|iai1<? vt proprias dcferat euaduationcs foliias cS^^naturalc» 3C coiiimuni
non folitae infiftat.Dic virtus rcgitiua vcl iiattf r« iwftinctus ad mclius 3c
magis dcccflarium. Cunquc retentio eius q> cuacuan' dcbet accicfe» f it
prouen/entindc afgritudmes.Qtiar autem fut ex acgritudinibus compofitionis funt
oppilaffai dChxms dC fpafmus humidas.^C quac cis fimilia «"nicautttcrcork
h"" — ««^fmtio cxiftunt.SedexmodoafgritudmumcompIcxto^ «aeftin
partcaltera ""^^^^* * ««Cuatio criti^ ms funtputredo &:cafori';
innati coftridiocttp> t..u.. . - fiasinigncitatcmconucrfio&:rafor(Sffiam4nna
tt cxtiniSio cx prolixitatecoftridionis a:cius for titudinc,qixapropter eam
frigus feqmwr & (apt^ fantiactiamhumiditatisfupcr corpus .Gofnmir ncs ucro
jgritudincs fimt rcccptaculorum BSuxz 1 P R I M I C A &r corum diTruptio
> Fafltdtum quocp cft una cx caufisdetenohbus harUm fgn'tudinu,9Lpropn'e cum
euencrit po (1$. confucuit eucnire uacuitas» (icutacciditinmuita fatuntatcin
annis fcrtilit^f tis poftmultamfupcrfluam famcmin annisftc^ ntatis.Ex
aegntudmibus ucro compofitis funt apofte ma &:bothor. Tri hac partc
fircunda didt pn*Wib q» xgrFtudinrg . gefi ^rS^ iur cx reientionc huius quod
euactiari dcbcr . Abhoc enrfu> itiirpTincipiiHrjquifq^morbusrTiarerialis.Ef
faniras corpi^S rh'ax!mc cOnfiflit tn hocq) Vii f?rit'cxpcdit3E qiiatcnus a me/
brrs liipernua abrced.mt Sc admembra liberc trafeat cibus tionjnfc^us
fijperflu/raftt^.Et virartotie impcdic cuacuando tiib> rctenrio,veluc
pr^ri^^nas matcr afTinVuni gcner uiii nnia^ tcrialium argritudinum
ricurdeclara.thicPrin . prirtio deor/ gahicfs.lecundo de
cqmpIcx»onalibusjertiodcc6munrbus» quartodc compofitis. S^ectrtidb dicic cp
acp.ritudines t)rga> nica: cjuxgencrantur ex rete^ntionc cuacuandorum
fi"it oppila ti6wju^ cft morbusin via vcf receptacuro,5(^ laxitas.i.rcmol
Iftio ttcruorum,vt in paralyfi vcl Tcmollitio ligamchtorum Vt in fciatica qua
vcrtcbrum rcfilita fcia proptcr mutnagi^ r^es TcmblHentes li^^irhcnfuoi Vel
rclaxatio panniculi '^onti-^ titrttismrcflina quarepars eoriim ad inguem
defccndii VCi'^ fus tcnrtculos fpafmiis humfdiis rcplctionalis t]uoa mcrh>
hto tollitur proprius fitus proptcr nerui rctracftioncm Vdffus fuam onginem,(5c
alri mofbi cotifimilcs iftis vt tortura oris remolI't!olij»amcnri ligugc
lchitas n-mia fuperficiei fi^oma' chi ^ matricis. Tcrtib dic?1t r|, morbi
complcxionales ucn cntcs ex retcntione cuacuandorum funtmorbi putredi^
naUs,vtputr)dac febres proprer dcfcdum euentationls hfio^ ri/m conculcatfonum
corum exrctcnrisc?^ coai tatro calo lis innati,(5<: ipfius inflamatio feu
conuerfio ad igneiiatf pro/ ^itcreius coftrictionrmV&exfincflto feu
fufFocatio c^ilori s ih> tiati proptcr diuturnam 8^ fortcm 'pfius
confi^ricTtionerTi a fii perfllu-tatibus retcntis.Sicut enim calorigncus
cooperfus 8C <olifl:rr(flb5 primocrefcitd:fortificaturex vnitionc
/pfius,<S: fbrtitcr ac diu conftricflus tandem cvtinguitur cx dcfccf^u fibl
<ieccllari3c cuentat'onis, fic calor innatus noftrorum (^orpb^
rumadcuiuscxtincflionemTcquunturfrigus 3c humicjit^tis' «xccfrus» Quarto dicit
q> ^cgritudincs commuhcs.f.rolurib «cscontinuitatisquaecommuncs funt mcbris
confimilibus &organicis proucnfcntes cx retcntionecuacuandorum func firtura
&difcruptiorcccptacuIofum,vtvenarum 5«: artcria Tum & paniculorum ex
coriim diftcnfione fuperflua proptcr exccrtiuam repletioncm» Quinto dicft q»
vna dc peiorij bus caufis acgritudimtm contingcntium cx rctctionc cuacua dorum
eft: faftidium.i^replctioad faturitaicm maxime dum continuatafucritpoftlongam
vacuitatcm»ficut cum fuccc^ ^it anno multac fl:erilitatis annus multum
fcrtili8,&: hoics lo gafenbeattriti voracitcrfereplcnt ad faturitatcm,tunc
ftO'' ■nachus grauatur 8c malc digcrit , 6c pafifim replctur crudi»
Jiumoribus^&heparacmembrafamctabcfacfla fibi auide tf ahunt chimos
indigcftos,quos ncc bcne digcrunt ncc cxpcl lere
valcntfuperfluitatcsrclicf^asabeisprac dcbilitatc vndc Rt ut quidafn fubito
percant cxtincflo caIorc,quidgra febrici^
tcntfebribu9putric}is,aInitumcfcamhydropccarnofa. Sex todicitd, argrirudincs
compofits cxdiucrfis mofborum gc Boihor «Cfibus fcquentc» fctentioncm
cuacuandorum funt apofto ihata^^ bothor j.paruac cmincntiae fcu puftulae
proccdctcs ^ * exaccumulationepaulatinafupcrfluitatum nutrimcnti pro^ prif
parti3,in qua futit vel ab cxpulfionibus fupcrfluitatum rctcntarum membris
fortibus ad dcbiliora» Euacuatioautcm hmusquoddcbct rctmcrie ^
autproptcrfortitudincm uirmtis cxpulfiuc. Aut propterdcbilitatcmrctcntiuaf.Autproptcrca
q? Hjatcnanocetgraqitatc propter fui multuqdinc» «larij lis ffi ^*ca A V I C E
N N Aut diftcnfionc proptcr fui ucntofitatcm . Aut proptcr mordicarioncm fua
acnmonia dC acm'> Carc . Aut proptcr matcriei fubtilitatcm qua nct ficutq?
eliquatur pcr fe undc ad expellcndij nct^. facil is.Eft ctiam cum ipfa uiarum
luuat amplitii''» dbqucmadmodumaccidit in cliquado fpcrma.
Autproptcrcaq)inIongitudinc finduntunAi^^ quia inciduntur in latitudinCvAut
quia carurn apcriunturorificia,ficut accidit in cxitu fangui^ niscx
naribus.Eteftcum acciditbaec largitasf ^ ptcr camquae cxtcriusacciditaut
intcrius. ^^.^ In liac partc tcrtia ponit deccm caufas propicr quas t^<^
jjjtcf' cuatur^a corpore vel membro quod.debet.ct, retineri» * "^* ^tcfi'
ma eft fprtitudo virtutis cxpulfiui , notf ^uidciu moderata ^j^, qualis c.ftVn
fanis ,fed prarccps*,cffrchi9»' ^ccunda ^^^^"^^^ litas retentiilic
virtutis Ck malitia c^mplcxionis vel compo»* tionisreccptaculi puta lcnitatis
vcUubticitau» cius ^"^"^ bct ciTeaCperum^ 1 ertia eft anxicta$ Ulata
^;?ceptacul0(PJ ptcr grauitatem cx multitudinc matcriac,5(: no folum titudinc
materiac fed etiam cx pondorofitatc eius , vt cito'n« fumpta in (incme,nfe
quandoqjlaxant ventrcni 8C dcfcciidc refaciunt cibum a ftomadio fua giauitate
pri^us CndtS,^^ ftus» Quarta eft anxictas rcccptaculi propiexfui diftcnuo ncmex
ventofitateixi.nam fcntiensipi^^.nocutxicntumcona rurcxpcllcrc quod in co cft.
Quinta cft ?n?nctas rccepta^^J li proptcr mordicationcm materiac ab ipfius
acrimonia v« acuitatc,quarc nititur cxpcllcrc qupd i,n fc cft, Sexta c fuD
tilitas matcriae quafii fluxibilis vt rcs dcfe liquida fluida,q''* facilis cft
ad.cxpcUcdum maximc ad ifcriora cum dc fe laW tur.Hac de caufa prohibcmus in
fupcrfluis hcmorroy clib>!| | (Sc:mcnftruis tam rubcis q^ albis frucfius
aquoCps purc ta pH' . jnjf' forum aquam dccodionis carnium dc fimilia , quia
reddufl^ j Copp^ fanguinem aquofum facile fluxibilem , 8c fuadcmus vti ^^'^/ ca
bis infpiflantibus fanguincm ficut funt afifatura^^cdcs 8^^^ y <l« rcB
porcorum (S(:cxtrcmitatcsaliorum animalium. ^^P''^l/f ma cft amplitudo
fupcrflua viatum ficut i clijquationc ct ^^fj^, fu indebito fpermatis in
pollutionibus fupfluis 8c gonorrhi]{ j<i proptcramplitudjnem nimiam vaforum
ipfius. ^^?^fy 2r flflfura receptaculi vcl viac in ipfius longitudinc pcr
quaf'*^ y bitur id quod continet* Nona cft incifioipfiusin latituil'"^ vcl
cxtranfucrfo» Dcc<ma cft apertio nimia otificioru forum ficut apcrtio
orificiorum venarum nifi quando^ . r^. caufa fluxus fuperflui fanguinis
narium.Et huius apcrtion'^ nimi? fcu largitatis orificiorum caufa quandoq^ cft:
^^^^^ ca corpori ficut calor folis ignis aut ftufarum fupcrfluu? tus qiiq'
itrinfcca ficut acume humorn vcl nimia multit*^" ' Cunquccuacuatio huius
quod rctinen* d^^^^^ accidcritprouenit propter ipfam complexi^^^^ frigiditatem
proptcr cuacuadonem matcriei c\ . erat apta ad acccndcndum cx qua calor ^^^^^
tur innatus.Et fortafte proucnict indc eafo^'/^^^.^ pIexionis,cu illud q?
cuacua bitur comple^^*^ fucrit frigfd^^ ficut phlcgma: Aut fuer it circa f ^]^^
litatcm complcxionis ficut fanguis,quare ca» ^ calorefupcrabitfuperfluo
ficutcholcra 8f ^^^jjg ciet.E t cx ipfa quidcm fcmpcr accidct fi^^j^.^^ f^/
tialitcr Eteftcumexipfaprouenit humidita cundumconfiderationem quam nofninaiJ^
in accidcntalitate caliditatis. Et hoc eft cuf« mor ficcans cuacuabitur no
fupcrflueS^ f]^cd^^ caloris innati dcfc(f}um,qui nutriens Pf "5;^^^ t^
gercre no ualct,unde phlcgma ^^^^K^^tfi^t^* men humiditas complcxiom
nonconrcrti^ tiscat J'8cali> neqtJeeft mniatancutcalortlle non cflinniatiig,
^iodlifuperfluceuaciieturreqLitmr ipfam fri^ giditas &:rico'tas in
fubftantia membrorum «neorumnatura,iicctalicui ipforum calor accu aatextraneus
dC humiditas non bona. lecundo deorganrcis.ibiLEtpgritudincs qnod.l Sed nrc
nonag,tdemorbis commun/bu, &de copoRtrs fequenti. bi^ eu.cuat,onem
fuperfluam,ficut egit in parte de morbis i^quent.bus euacuandorum retentionem,
nunquid ad fup/ HuamyentnsfoIutionemfa.pe fequuntur exciriationesl ^ c
s"cS::"JdV"''r'^'^ '''''^r -enftrua,excoriatioma tncis,5^ ad
fupfluas lie.norroydes vlcera ani. Item ad fuD>
r''"?-"'"'"' ^T'^'""' requiturfffTura labit
rum,& fim.luer .n ano 3i vulua ffunr flnfur^ vocatar raga^ dr^ex fuperflua
f.e iiumiditatis diminutione . Item ad elL nem fuperfluam
fanpuinis xrfir.,« ^n.r r . "° delicctapollema vemris.DU:»'ft m„ u-
'°">P'><^'"'-"i
p.rrev/„i.,„t„euaa4i?;r.Ti„et^rut^";;r"'''^ ne, & vlcer, pr:,diaa
procedunt ex7a,r^r dropifi,feque„,-fluxumftn?ul„i pCnir^T,"^* •'^'^'
eeftiux,^: llc non retentione euacu.M de fe quandoq, diiloludnt vnifa^ "
" """'l dumge^erantapollemata.
r„C„'"'"'^'°'""] moT.frigiditascompIexionio™,r!
''''"P" nendorum quia retiiLH, r . " euacuatione reti^
r.s&„utriS;~l:r^^^^^ '"""i aptaaccendiJ.info^ H cX™r
""""" T P'">* '"''"^ '<
fpus,& ita augercTalorer^M ' - "^""brottrn, vel f5e
neridebet eft hSo "r/^'''*" f '^«""e.Naquod reti
^v.Ratpars„rfc^Cml"r'^r"''^''',^P^''"='" «lecitj, Oscjufa
"™P'"'°ni'quandoct,forteDTou,„v '1''°'^'^^ mm.f.quando id
quodeuacuamreft «""^ d"' ficutphtegmavelproprietemn^
'^°?Plexionis frieidi ^caIid.shumor.f,'cho';:S;;'[?-^^^^^ & ealcfaciet
corpus extraneo calc^re TH? '"P^Mccendec
lenp&tertianarifsdumS^^^^^^^^^
Rationccho!erf,fteV„«r^5^ScTor^"^'"'^ febres & «manarura.defimpl
cTter ian, il '"'"'"""' cem
quiafueritcholeraremotoL" ,1" "f?!™"^ ^"P"'
'eprimebatur. Tertiodidt%e"f^ 1^!:.^'''°'"*='"' q"» r«nper
,n corpore prouenit eirTn.fan,»^ "' ":«'"'"do,5r
P''e&direae,quiaeuacua.urdl^'y,,'^«''''':'-P"'-ep,«.
deperditihumidi,quarecorpu,rS^^i,tfi;-^"',;''l»"«'i<> '"a
quand.c» prauent hum^di a, acc 1^;^^^
rh'''1'^""<J"»"='»^ca^dit,sa"SX"'"°^
Ethocdnpr..vnomodoqu5do(?ccush^mo^^ educeturnonmultum furt^fl^elS'"^' dius
"''■'mofiscorpusquodammodo rM^ ? P''" ^"'«' ■^^"^^''''Ailitstecaloris
innati qu^'^f,t'"""'"'' non eft v^ "O"
'""«3; ' ficu.caloracdd "'"'jitionem
«'^''''»"°"em X!°':'r dorum noneftn" 'i*''^'^^''''''"'''''
'"'<^«tione r« *t.scaIoremhea.'"^'«'P''"^"'^
dropinmefficit. impedlt&freq"*X'^
cueturhumorficcust'?,''°*<:it'}''imM'n"n '"''P«taueeua' nanc
euacuationcm ».! ^"'cuncfi alius non euacuanr?,.. .m
hanceuacuTtion^m^n^iclff 'f""'^'''''' ''?" in rubftantia memW
'■'° fequuntur frigiditas & r.^Z Plexioncquia calor
naturaK"'^"''''''^''"',"''''' " P" contmuam
refolmu ' num^dum rad>ca'e tt^ ^°ntmuam
refoluebnem^,^""]'^""' "^''''^ ^'"^'"i*'
^•««rocmfupcrfluatn materigjlliu. qiia dntrcftaurari. Vcrumtamenex euatfuationc
huiufmodt quandoq? fupcriienit alicut membrorumcalor cxtraneus ,p/ ptcr eleuationem
innati caloris fupra fuum humidum cx dc-' fccflu pabuli circa quod occupat,^^
humiditas cxtranea non bona nucritioni g via indigonis ex diminutioc caloris
inati, Ec xgntadincs quidcm mftramentales qux euacLiationemi fequirncar
fuperfluam funtoppi^ latio^proptcrfuperfluamcnam uenarum ficdta tem &
proptcr earum diftenlionem . Bt fequitur camfpafmus flxf cu^er. In had fccunda
drcit q» apgritudmcs organtcx fcqucntc? cuacuationcm fupcrfluam rctinendorum
funtoppilatio/i.co ftricflfo rcccpta<?uIofum 3C viarum cx fupcrflua
dcficcatione Sc diftcnfiouc.i.corrugationc , ficutcorium pellcs 3: pcrga^» mcnumfortftcrficcati
rugarttur&contrahufiturj&talis co^ tradio euidcntcr apparct in pupillis
morictium cx ficcitatc, vt cx hcdica vel phthifi. Accidutit ctiam ex dida
euacuatio'' nefpafmus (S^cu^c^.i.thctanus cxinanitionc ncruoruni,qrc contrahuntur
<S(:ad fuam icnduntorigincm vclirrigidantur SC flunt implicabilcs
ficrutchordae cytharar tcnfac cum defic cantur rctrahuntur adco q> fxpc
rumpuntur^Scd mirij vidc tur cp hcifiici 3C phthifici qui cxtrcmc dcCicc^mur no
c6m\i^ niterfpafmantur.Cuius ratiocft: vniformitas deficcationfs t6tiu3
corporis .St^liquefadlio ncruorum ab hItuatocaIore,<5^
multiplicatfohumiditatum fnaturalfum madefa<*ictul p uia
indigcftionis,licetfubftantiarhumiditas confumpta fucrft» Retentio uero dC
euacuatio quac funt f qualcs fcnicctillac qucCi'nlioraprouemunt,qua c(l nc^
cc(rc,confcrcntes funt Sk: uftam conferuantcs (a^ nam.Etiamquidem locutifiimus
dc rcbusquae fua gcneralitatc funt necc(Iariae,li'cct fit cum piu^» f imam
fuarum fpccterum non cfi: ncccfianum. Nunccrgoadal/as caufas procedamus. In hac
ptc qnta dich primo q> rctcntio ^^cuacuatio xqua les.i.modcratx.f.qu^ ffunt
quando qualitcr, 3C q^tum opor/ tct confcrtint corpori confcruantcf cius uitam
cum fanitatc, Secundo dicit q, iam complctus eft fcrmo dc rcbus hoi nc>
ccflarns fecundum gcnusadcuftodicndum fanitatcm cnis, vidclicetdc fcx rcbus non
naturalibus.Primoquidcmdcae rc.feci^clo dc motu & quictc.tcrtio dc fomno5:
vigilia *quar todcaccidentfTDUs ammi.quitodccrbo&potu.fcxto dcina
nitionc5^rcplctionc,finc quibus cftimpoft"ibiIc pcrmanerc corpiw , ita q»
carcat pcnitus vna harum gnalitcr,licct pcr> fiftcrcpoflfitabf^ multis hamm
fpcbus,no cnim funtci nc ccfTarfaeomnesciborum fpccics ncquc oIsacr.Dido crgo
fuflicientdccaufisncccirarijsadalias non neccflfarias con> fcqucntcracccdcndum
cft* Cap.xvirf.Sermo umucrfalis dc caufis. quac caufahtcr corpori
acc!dut,&: no * funt ncciac nccp impildicntcs. Oqucmur nuncdccauRsnon
ncccfTi rrfs & no impcdicntibus.Et funtquae fua gcncralitatc no
funtnaturalcs nc>- quenaturac cotrariaf.Etifiac qufdcm lunt caufae corpori
obuiantes pr^tcr acrcm qu{ e neccflarius,ficut balncatio et fncadi fpes,et
aliy, In hoCjCrap.primo apcrit intcntum 3c dcfcribit caufas dc
quibusintcdit.rccundod!Ufdit<S(: fubdidit caufas cxtcrius occurrcntcs.ibi
Ljncipiemu5 aute.l Tertiodiuidit rcs cor pori aducntcntcs in illas qua: Ixdunt
cxtcrius 3c intcrius no, 3C illas quae Ixdunc intcrius 3C cxtcrius non,&
illas qu? ncu^ (ron^adolKdanttibiLSunt autc cx rcbustl Q^iarto reddit Cuifef#
HccJlici & phthl fici qrc nofacpc fpafmii incurrijc PRIMXC N / eaufas
iftarum diueifiianim»ibi.LEt huius (Juidcm caufa,*] In prima partc dicn pt imo
q> loquetur nunc.f.i n hoc cap, &:iUoquod fequitur ipfum
immediatcdecaufis quae nec nc ccnfario occurrunt hoi ficut fex res non
naturales^neijr nocec ci vcl impediunt ipfum ab opcribus fuis.ita vt de fe fint
cae agritudinie aut neutralitatis eius. Secundo dicit q, hx ca? n5funtnaturales
ficutillae dequibiistgiturprima fcprimi, nec contra naturam ficui illg de
quibus agitur fumma fequ5 ti.fcd non naturalcs polTuntappellari Cicut fex
c:iuff necefla" nx hoI,de quibus modo actum cft d: ideo de ipfis determi/
fiatPrincepsflatimpoftillasin fumma pilti. Tertio dicic q> iftaccaufar non
neceflfa riae funtquae corpori deforisoccur
runtabfc^impedimentOjCxceptoaerequacconnumerat in^ fcr caufas necefifarias
ficut balneum 8c ftufjr, lociones capi> tis & pcdti,fricationes dlucrfae
peainatioes fcalpendi adus cummoderaminc & fimilia, Incipicmus autcm 8^
diccmus cp caufe qu^ iti corporehominis funt agcntcs cxtcrius proptcr
obuiatfoncm diiobusopcranturmodis.Opcra^ turenim in ipfo aatpcnetrationeillius
quod ex eis fubtiliamr in porfs per uirtutem penetratf^ uam qujc c(k in ipas. Aut quia me mbra fibi
attra liunt eas per poros fuos. A ut idco Q) unum ifto^ rumab altero luuatur.
Alter ueromodus eft ut nuIIaoperenturcommmixtioe,fed qualitate pu ra conuert
cntc corpus . Et iflud quidem eft aut ideo cp har c qualifas cft in efFe(i^u ficut
epithema ihfrigidarum in efPcc^u quod infri^idat,autem^ pPm calefadum in
efFec^u quod calefacit. Aut e propterea q. qualitas hapc efi m potentia , fcd
ca^ lor innatus qui incn^ nobfs commouet uirtutcm a^f ntem in ea,a' adducit
ipfam ad effcdum pro ptcr proprictatem. Caijjno necefl^a/ Tn
hacrsrte.fecundadfcitprimoq) caufafnonncccftar?? riai^mo r^cimpedientecobuianic?
cxierius homini duobus modis dus oj^o f>Pf '■f ntnr fn ipfnm. Secundodfcit
q> primus horum mo ris du/ <^o»'m cft pcr pcnctratJonem fubtilium partium
iftarum rc plcx. riw^ ' Poros corporis.Ft pcnetratio talis fubtilium partium
vel fFr a \'frtutc penetratiua rel cxrerus occurrenris, vt cum fomen*amus
partcs al?qua<; cum deco6ionc anodinon"i,vcl pb attr^c^ffone mcmbrorum
pcr poros cutis, vt quando he c5^tcf ve! marri ficci balneantur in U<^c
mcmbra attrahunt a^i*:iufd de fubtilfor-bus latflis part?bus quibus humccnatur
^refoctllantur.vet vtropt modo fic,qui'a virtus attra(5^iua membrorum
coadiuuatura virrutc pcnctratiua rci cxtcrius ocnTrrenris econucrfo. Tcrrodidt
q> fecundus iftorum cft vt rcs occurrene corpori dc^^oriB opcrctur tn ipfum
cum pi"-aqualirarc fine commixt^oc tpfius cum co,ficutfricar!0 vcl
pe^filnatiofua virtuali caliditatc calcfacit corpus.Etift? modirs operationis
dluiditur in rres» Primus cft cum rc9
fyrcriusoccurrcn?operaniratflualic!uaIitatcqu3e!n ea ein ^ffec^ru vtcpithema
infri?idatum cfFecfTualiter rnfrigidat,& empfm a<5?:u caVidum calcfacir»
Scaindus cft cum rcs cx/ tcf ius occurrcn? habetin porcntia virtutcm vcl
qualftatem ^uam rcducit ad ac^f um calor noftri corporf«»,v'f P'pe»* aut fi
napi<? exte»-Tusoccurrens calcfacit corpus poft rcdiTt^ionem Pconi? Po^^rria
ad acrum,dato ci occurrat cum acfluali fri'' xiprictas ^ Terriuscftcum rc?
cxrcrius occurrcns opcratur ct coralJi ^.proprierarc ficut peonia collo appcnfa
pr?rferuar ab cpilcp /Ta,S:coraIIiisapt>enfus/upra ftomachnconfcrrdolori
cfus» luxta illud Prin.fecun^o ran.cap.de corallo . Et cT-xir C7at, f ^o cxpemis
iDfum fufpcndi «n cotlo ciuf rui habcbat dolorcm ftomath?,ita vt cnfct coratlus
fupcr os ftomachi Sd rcmofus fuif do^or.cum erpoacccpiiprum rcdnt,ficut cxpcr
tuifuinlignumcruds inhabcn cepilcpfiam^hxc Prin.Et AVICENNJ^,
Alcxandcriniergraecos habiius magnus philofophus et me ^^^^ d^cus fccundo
pracflicp fup cap»de phyficis ligaturtsait.Qup '^*'" niam muUi qui
colum.i.colicam patiuntur & maximediui^ ^ j."" tes,ncc3^ ^o^o
aliquid bibere voIunt,tie(^ iniecflioncm fibi ^j^^ confcntiunt ficri,proptcrea
necefte cft nobis deiphylicis lig* "'^ , turis aut caracflcribus aliqua
dicerc.quae fi fiant mox rclaxa ' ri folent vel amputari dolorcs.In primis crgo
fi eft polTibilc accipiesfimum Iupi,&fi eft ponibilccxcoquiofiacomc^ ditjiS::
claudes i.n teftco vafecXrligabis idextrobracciiio aut in humeioaur
incoUoautadicoxas fufpendes'in ipfa conip tione doloris.Hfc ille.quibus no
crcdcrc non eft crror fidci' Sunrautemexrebusquacobuiando m utenf,
arcummgrediunturcorpus non tnutmtjficiit c^pecum exrcrius ad modum cmpri
corpori fup ponuntur uulnerantjfed interius receptacno uul nerant.Et
funtcxrcbus aliac quar ad hoccotra^ riacexifluntjQcut ccrufaquapcum bibitur
uclie^ menter mutatjfedcum exca fit epuhema nibil ex hoc opcratur. InhacpartctcrtiaPrin.innuithancdiuifionem
q> rcruffl corpori aduenientium qucdam mutant ipfum nuuatlonel^ dcnte
quandoapplicantur ab cma,3c non mutant ipfuni ta li mutatioe interius
fumptac,ficut cppc6<: allca cxterius app^f catac vlcerant & vcficant
cutcm,(X: intcrius fumpta: funt ci bus non nocens his qui eis vti confucUcrunt»
AlicfuntC^ trarig quac fumptac int eriuB mutant 8C nocct,& cxterius ad''
nibitpionfolentnocerf,ficutccrufa valct vlccribus rcplc^ ca carnc dum dcforis
occurrit,& intcrius fumpta Ipdit y^^f %^ nenum_.IuxtaiItudFrin.quarti
fexta.irac.primo.fnma pf^''^ ma.cai5.4. Accidit ci qui bibit ipfam,ut albificet
lingua eiu« &:molliffcenturmcmbiaipfius,(S:: vchementcs fiant cuflf &
fingulrus ipfius,& pcrmifccatur cius rat'fo& infrigidciuf corpus
cius,& fupcrueniat ei fyncopis.Et fimilitcraloe f?P^ intcnus aftumptum fine
frcno apcrit vcnas apcrtione (ap^^ nem
manarcfacicntc,&cxteriusadhibitumfiftit fluxtifa'^ guinis
&:incarnatvIccra.AIixfuntqupncutroiftorum ««^ dorum opcrantur,fed
vniformiterfchabent intu6& e%tr9f ycIladendovtrobiq?ficutarfenicum&
vitrcolum vrunt inius & cxtra, vel nullibi lacdcndo (icut vinum 3: mcl» Et
huius quidem caufa i'n diuifioe prima uP* fex rerum exiftit. Vna cftq; cu tale
aliquid q^^' le cd rappe ingreditur corpus uirtus digcftiua cipit conftringere
ipfam &' cito mutat eius corfl' plexionem & debilitat eam,a: non
dimittif ea»^ ^ncolumen tantotempore,utin tali quale poftitefRcerefuam
operationem & imctivist^^^ «lerare.Et alia eft q? fecundum plurimum cot^^f
^itur mixta cum realia.Et tertia eft q? com»^^^ ^cetur in receptaculis
nutrientis alrjs humt^'^^ bus quaf ipfam fubmergut8(f eius frangunt ^f''
titudinem . Et quarta cft q? cum eft exterius <^ { «no figitur fitu ,
fed'interius non qriiefcitf<p('l^^ iiendo.Et quinta cft q? exterius multum
^'"^^? tenetur,fed interius tangit non adhercdo.Et
facftquoniamcumeftinterius prafparationeJ^j ,
eiusipfauirtusnaturalisregitj&cito eius exp^ .
'ttfuperfluitare,etbonuinfanguinemconuertt ' In hac partc quarta prlmo rcddit
caufas quarc c?pe ^^^^ ^( J l cifimilcsmutantcorpusextra&non intus ♦
fccundo (fi.J ccrufaa^rcscifimilcsmutantintus &non cxtra.ibi LJ.^.^ tf^y
Vcro.-] In prima particula dicitq» fex funtcaufae in Conc primMn primo mcmbro
pracdi<Sac diuifion»»***^ Cen Hoc? ^triu Slc ^ori ^rip F E N. II, jWnoca
Dtinn, ■ P*'™3cftquiaftatimpoftearumacce> ,i phy» fesdip i a,;!?"
"«"'us virtus digeftiiia incipit cotiftrinserc ipfas , liS«* fc.
rV„"S confringfe Ciam malitiam cito mit s viffl j
""'''""'"P""'°''''".*'i''"fi'"'f«as'nfuo
quen.iu, fumuntur al,,, p„mix,f fuam mal/tiam corri»en. crnH ' ?" ''«^r
correax,3i: raro fumutitur.fote chohe T ^'^''
""'""""!' vrftoma^ rtohepate&ven.s commifceri
folent alijs humiditatibus '""^' ^1'«"'3'noclo occultari qux
reprimut ea> •"m m,lt,am. Ql'arta eft cum exterius applicantur ffxe
Permanent in eodem loco.S: in.erius fumpte continue mo. "ccur faltem motu
digeftionis feparantis malum a ben ™o Qinnta eft q, exterius adliibitce
communiter Ihia^ t"m .8acur,s fupra membrum tenentur vt quafi adhereant
fel imer,us fumpt:» tangunt membra /Ine adherentia Sexta nori
D.n^.^?"'"'"'^"^ Proptercum ett defons ph'L v «^. '^^^emcur
elt res huic coatrana . Ec acquS?.'4ok,.?^'''**='-^^''*^^«''demno
dicmis,,,,b,™'b,ml,brodcQrnplicibusmc '£^^:s::^::^^i;^^-"-ur.diuerfi. ''?''Penetrati,,porosSpe„
etln ''''^''"'°^"'"« Poro,fpr,^,.vi«,jX cS l'a.Sed .nterius
fumpta perueni,, «"«"ibi-a principa v^'%virtutisfortitudinr Seclf
"ii» '""'''^^"'^' «■^"rx potentiaUs non redacitur arf
f A""'^' ^i''"» P'ni'am fuj fubftantia: nifi a forti
^'■"P'" gi-^^ffi"? '" «'fl imprimente,& talem non
recioV" J^^^^^er ff^-is occurrens. Vltimo S fn 'Tff
""'"■"^'°"^'^ f^;^cm,ter.aIibrLefi3Tci*mTdS
&™»-«.ptimovbirefoIuereviSr^;?'^^^ •'m p^^r""''''"'
-^edicinarum intus & «""^'''^ «Pe^
P'""'::^?mM^'''"'P°"="''''"'^=''-A''^''i<»Shar;'''?
■"«nter E. 1"""^''"™ «^™ "^^' '""mit
mfj.u- '^' " ^riandru,;^''"' " emprm refoluit.verbS ^'''' cum ex
eofiv' ''"miwf eius infrigidatio ^"'''' '^' * P'opr ;^''f"'
q"5doq, reroIuit.verbTg.,^ '^c '^^f
«9aq,<afra&«''mcumfanic.i.triticocoflo^^"^ ftantia terre, ao.,I^r
"^™ quoniam c compofitum ^??"/'
«•"btilireroIutiutcul""'''='^'"f"8'''«'°"''* 'X
fubftantt ••"^ &reroluita&'g<>.f''miJ peros.f^dueni,calo*^^
quantitaris,ita vtin ^''""m rubtilem,* non eft ptu, ". ^ficit SC
rema„';"?rf'e=cione.mpreffionem h^CZl ne vlttma.cum autem el , 'c
"^"5"'»""'"' ■'" "'f' igidatio rea non
penetret in 00,^ "'"'P''"' ^'^'"" * '"^'ftatia
"«nino.red fubftantia ?uk!;,"'^ <^*e'' '" impre(Tione,„
«"«'lociaturalibuiSttrub'''''^"""''"'* '''ge"'-'!
^ D O C. 11. 104- Cerufae •oc-tis f •tfius 3c "^exte. Slex. pro- Sd vincit
calorem Jnnatum^Et hoc quidcm pfopinquum cft ci quod
oftcndimusinlibroprimodcaduftione csepc cum cxca fitcmpPm,cX:dc cius
incolumitatccum comcdituf.h^ q^i^ V rin,ibi.Et Gal. j.fimplicis medicinae cap.
1 2 .fimilitcr rc-' * foluit diucrfitatem operationum mcdicinac eiufdem indiuer
fitate partium componentium eam in quibus fiindatur con trariac
virtutes.Ait.n.ibi. Q^uauis vnaqneqj medicinarum cuius cft hacc via fit in
fpeculo oculi vna fimplcx fingularis, tamen in natura fui fecundum plurimuin
eft compofita . Ec fortaflfe funt in ea virtutes contrariac valdc Cicut virtus
folu^* tiua 8C virtus conftridiua^cS;: virtus rarifi'catiua,6l: virtus in^
fpiffatiua,^^ virtus quacconglutinationem facit,6<: virtus ^ abftergitjsSi:
vii tus quae cxtendit,&virtus qua moIIiffcat,ct virtus quae ingroffat,S^
virtus qux fabtiliat,(5^ reliqua: vir/ tutcscontrarixocs ficutoiidailludin eo
q3fequit.HgcGaIi. CapPm.xix.Deh!s quac proueniiintcxbal^ neationc dC fricatione
ad foletn. Vidam ornatcloqucntium dixft,ex balneis melius cft cuius fabrica eft
an^ tiqua,&:cuius acr ampliatur,&: cuius
aquacftduIas.Etah'usaddidi't,& uc balncatongncm fuum mcnfurct fccundum co^
plexioncm cius qui ipfum uult ingrcdL In hoc cap.primoagit de mcli orc balneo
& opcratfone cius naturali 5(:fuarum cafarum.fecundo de mutationibus ali-js
pcr accidcns 3C pcr fe prouenientibus a baIneo,{S<: dc aq balnci
quandocalefacit&quadoinfrigidat,&de balncorc
folutiuoquadocaJefacit.ibi.LScd pIerunq;cxbaIneo.lTer tioexdiuerfitatibus
efFeduu balnci pencs fuam ficcitatctS^ humiditatem 3c moram in co paruam vel
multam,(5^ igref fiim eius corporerepleto vel innanito.ibiLEtprDctcrca
CH."| Qjiarto de obferuandis in balneo ficcorum vcl hc<flicorum vf per
ipfum humec^entur.ibiLQjJod fi quis corum.^C^ii to de nocumenris
balnei.ibi.L^^tgtcrea cum muItis.lSexto dedifferentrjs balneorum penes fuas
aquas.ibiLBalncn quo quedifferentias."|SeptimodccfFccfiibus proucnicntibus
cx vfu folis 3c fepultura ac volutatione in arcna 8C balneoolcl 8C roratione
facici cum aqua.ibiLDehis qux proueniunt*! Jn prima partc que eft prgfens
textus primodefcribit mc lius balneum.fecundo memorat effecfius
ipfius.ibiLDcbca autem.lTertiocffecflus fuarum cafarum.ibiLEtprima e.l Qiiarto
tollitcrrorcm quoriidam circaaqua balnci.ibiLEt nequel» 1"
P"'"^a particula dicit primo q> quidam orna>
tcloquetium.f.Phnius fcciidus cgregius philofophus 8C mc/» dicus
eloquentirtimus intcr romanos fui tcmpori8,qui libru
cdiditdchyftorianaturalidefcripficmeliusex balncis pcr tria» Primumeftqjcius fabricafit
antiqua.f.parictc tcdu &fundamcntum.Exnouis.n.maximecum fuerit calccucl
luto liniti rcdditur aer balnci groftus rcumaticus pfocatiuus» Et intelligc
cj> iftud balneum antiqu? fabrice cum antiquita tc fua fuerit frequcntatum
alioquin cft mali 8c impuri acris^, co c]^ acr in co rcclufus 8C fuffocatus non
rcnouatus putrcffr, Sccundum cft q? aer balnci fit amp!us,quia in ftricflis
bal/ ncis fcbalneantcs recipiuntanhelitumaltcraltcriusquadocjj fcetcntcs,c5«:
coguntur fxpius infpirare itcrum acrcm emifTa cum expiratione veluti inutilem
ad cordis rcfrigcrium fiPcs facliillis qui cibos euomitos itcrum rcfumunt,
Tcttfum eft q» aqua flucns 8c cfTiifa pcr ipfum fitaqua dulcis fi5 hn§
cxtraneam qualitatem quacorpus immutct imuiationc aFr qux cx balneo coitcr queritur»
Secundo didt q> dcfcrf/ pt(oni melioris balnei pcr tria praedida qutdam
addidit qr^- tam conditioncm,fcilicet vtbalncator.i.rcdor 8C dircdor balneorum
mcfurct ignem balnci proportlonalitcr ad illius complcxioncm & conditionem
qui balncandus eft.CJuida cnim calidi rari facilc refolubilcs balnca
caliditatis intenfac non fuftinent,5i fifc Cocgcrim ad fuftincndu,vcl
fyncopijac Plinmt fecQdua Balnci mclioria condo tripfr. Balnc* toru vcl
balrtea'» doi^ ca> nopdi/ CU8* 1 Batnri cthymo logia. BalnciT artiffcia Ic
tri> plcx. Balnei vtilita^ tcs qux. PRIMICA \ft\ fcbfcm incurrunttAIij frigi
Ji vel dcnfi compadi rion fudant ncc alTcquuntur balnei bcneficium nifi
vehcraenter (ucrit calidum. AIi] intcr iios mcdio modo fc tiabcnt» Dcbcs aiircm
fcircq? opcratfo naturahs bal^ nei cft calcfaccrc fuo acrc &:humc<fiare
fui aqua, In hac Ceciid^ pariicula dicit opcratjo naturalis balne? efi: q>
calcfacit pcr ipfius aercm dC liumccflat per fuam aqua. Atrcndc primo cp grxci
Sc arabes nominc balnci comuni tcr vtunrur pro locoartificialitcrpraiparatoad
exrergcdam (ordhkm Iiumangc cutis 3c mundiffcandum mcmbra extc/ riora tollcndum
corporis laiTitudincs^licet fubmcrfio cor pori'? in fluminibus aut in mari vcl
in alrjs aqu/s fi igidis auf calidis artc vcrnatura foleatctiam balncum
vocari.Et dicit balncum graecebalinon a balin quod eft Crjccre Sc noys q3
eftmcnsquafi mentis cncicnsanxictatem.facit.n.dormiic fuauitcr,ct mentcm
exhylarat» Attende fccundo cp rrtplex cfi: artificialc balncumvQiioddam cfi:
aquac tantum qS pro pric tina vcl lauacrum d citur.f.cum in tina vel cuua plcna
aqua corpus nudum pomtur.AIiudacrisuel vaporis tatum quod vocaturproprie
fiufa,.^ cum ignc caleffr pyria appel latur.Fit criam quandoq? in cuua duplicis
fundi cum lapidi bus cadentibus vc' lateribus vcl quarcllis ign ris inrcr duo9
tjnac fundos reclufis velcum ferroignitoin vafculo aliquo occuItato.Aliud
cfiaeris (?^aqiiafimulcum.f.in fiiufis funt rinx aqua p^cnnc.Er dc r^Ii balneo
foquirur hic Prin.dicena f|? n^turalisoperatiobatnei cficalcfarcrcfuoacre
&. humc^ cf^arc fuiaqua. Atrcndr tertio q> tahs balnei mult;v funt
Vtilitatc:?.TuxrailludRafis quarro Almanforis.Sunt ctiadc imiamentis balnci
corpu" humccflarcSi renouarc porofquc apcrire SC fordes congre.RataQ
dercrgere repletionem quoqp iD-nucrc 5^ ventoflratem difiolucrc &ad fornnum
duccrc ^ humorcs nibtilrarc-BalrciT pterca dolore rcpnmit , vctre
ftrIgTt,Iatirirdinercmouct,corpus nutrietibusaprum cfficit»
Etprimacaufaeftmfrfgfdans &fhumcc7ans. Etfcainda cafcracicns 8C humcrtans.
Ettcrtia bfcfac/cns &' dcficcans. Balnco^ Intcrtiaparticula dicitqjprimacafabalneiinifrigidat^^
Tum mo humc(5latcorpus,& fccimda calcfacit Sc hume(5^at,c&: tcrtia dus
fccu talcfacit&dcficcat. Attcndcprimoqjgrxci &arabes oU du atiqs
curiofi magis Sc folliciti circa fanitatcs hominum fcriiadas diucrfus
^hodicfimusfuabalnca edificabant cum tribuscafis fcu a modcr flationibiis vcl
domijculis fibi inuiccm proximis qbus crat fioiji lifu
aditusdcvnainaliam,vtgradatibalneaturi incedcrcnt dc frigido in calidum 8c ita
rcccdcrcr.Scd hodic balnca fcu fiu'* fas cdificant homincs grofiiori modo vnfca
cafa contcnti,ct fcfpoliant in cameris d:fi:amfbus a fiuffs 3C vn-co lirhco co
opcrtidecamcrisfrlgidi fubirofc transfcruntad ftufas, «S: confimiliter linthco
folo coopcrtf fc fubito transfcmnt a ftu> Hs calidis ad camera'?
fr/gldas,& fi vclmt in tinis lauari la^ uant rccyfraftufas vndceuenit
vtfrcquetcr quifani fl:ufas adcunr inffrmi redcant,5^ qui inffrmi intrant
cxcant iffrmfo jcs. Attende fccundo q> flufarum hodicrnaruui vnica ca fam
habcntium quibusdam calor aducnitdefubtus p pau(> «icntum ficutparififs
alris a latcrc pcr poros infcrto» ahcri t>af ictum , vt in iflis balTis
rcgionibu8,<S(: in iftis eft fiPitudo tnaior cum ftuffs trium cafarum $in
prioribus , proptcrca <;^'in prioribus calor ven'cns defubtus quafi vniformf
ter to tamralcfacit ftufam.Scd iniftis calor difpcrgitur ita difFor>
»mtcr,vt in cfs pofiinr trcs diucrfi gradus 4?portionaIes gra dibus cafarum
trium aflfignari . Primus iuxta parictcm ap>
pofitumiUicmporiinfingumurvndcvenitcalor .fecundus tn mcd o prfmi Sc tcrtq . r
crtius gradus cft propc parictcm vndc \>cnft ignTs. Artcndc tcrtio apud
arabcs vtide !uit princcps cafae balnH fic diftingucbantur qjprima etstcdtn
parafoncadalfas fn^:^^ sc hnmida, fcdfnfceratquafitc. pida.Et /n ca
fpoliabantur homincs fuis vcftibu8,crat cnim .proptcripfius tcporcm coimenienj
omnibu8,co9tcpid«: AVIOENN ifi. infrigidat calcfedos 3c calcfacit
frigidos.Secanda crat ca^J &humida,calidaquidcm pcrigncum calorcm
quocalcne^ bat.Humida vcro proptcr cflfljfionem quafi cotiiiuam aquf calidac
per cam.Et in ea tinac plurcs crant plcnae aqua caPa,. quas balncantes
intrabant 3c in cis fc lauabant ct fricabantrr lertia erat calida Sc Cicca
propter fortcm ignis calidftatcm " bi aduenietem abfc|? multa in ea
afgfioncaque.Ethac fub^ intrantcupientcsabundoE fudarc,(5<:humidiiatcs
pluritna» a profundo corporis cducere. Et licut gradatim per iftas ca^' fas
intrabant fic gtadatim per eas rcdibant fe rcucfticiites ii» ^^jjd; prima
cafarum vbi fe fpoliauerfjt. Attcndc quarto q» Cjal» 0\tf lo.dcinoeniofanitatis
cap.«;.cafasbalnci diftinguit oppo" j^^jpo; to ordine vocans illam tertiam
quam Princeps hic primam vocat Sc ccouerfo. Ait enim ibi.Sed prima pars
balneiJ.ca lidus aer magis caetcris corpus totum calcfacit dilfoluens li''
qugfacicnsv^cxtenuashumorcscoium ctiam diuerfitatciTi Sc imparilitatcm atq^
anguftiam lacit acquam Sc infimul tt poios dilatat purgans quod acute cxirc
piohibcatur.Sccnda pars balnei.i.aquacalidaiifiat propter.i.cotitra
ficcitatc"^ potcrif cmitterc fuam humiditatem vfqj ad fiindamcta tnc
biorum eis etiam fufcipicntibus Sc cuftodicntibus , Tcriia pars balnci.i.aqua
frigida touim corpus infrigidat,cuti con^ ftringitc5s:confortaf,quarta pars
baliici.i.cxiccare fudorcin; purgashumorcs corporis cum fudorcfinc vllo
nocument^ quod fit cx frigiditate.balncum tamcn hacc omnia cius fuerit dulcis
(X: fiat in congruo lemporc.Hacc Gah rcndequifnoq)GaI.& Prin.fupcr hac
controucrfia fic concordariq>Princcpsdefcribitcafas balnei fanorum ta»
ordinequodebenteasingrcdi.ScdGal.dcfciibrt pa<Tu allcgatocafas
balneihocordinc quodebcnt hedicieis vti* Primo quidem dcbent cafam fubiiitrarc
qua: calidior c , SC fumi capino fi rcfoluantur fn quibus abundant,«S: fic P'*
ri aperiantur cp pcr cos poftit aqua profundari . confcquctcf debent intrare
fccundam Sc immcrgi in tina plena aqua lida mcdiocris caliditatis vi pcr cam
humedentur,dcidc<i^ bcnt intrarc cafam frigidam quam tcrtiam
vocat.Etillitjl* bito mcrgi in tinam plenam aqua frigida vt pori claudanf; vt
aqua qux pcnctrauit in corpus retineatur humc(ftans i'^'' tcriora.Iuxta illud
Gal.cap.nunc allegato.Iuuat cigo in f^^i cis & calidis capinofum fumum
purgarijftudcft iuuamct" cx prima partc balnci facflum fi prout oportet
cxiftat,fccun'' da ver© pars^i.balncari quodammodo prodeft ei eo huj
mc(flat,fcd quoniam calcfacit nocitiuum cft.tertia pais ba* nci
rcfrigeratcalefadum corpus practer vllam lacfionc^vif^ tutem confortat,membra
quocj» cx balnco vltra mod« di^^ foluta ad naturalcm modum rcducit. Hxc Gal.
Etncquc attcndcndafant ucrba ilUasqui^^' xit aqua no humcdat mcmbra intcriora
cii^ bibitur aat cum ci obufatur ^ In quarta partlcula dicit non cft crcdcndum
icruit cp aqua non humcfacit mcmbra interiora ncq? bibitur ncquc cum
corporidcforisoccurrir. Attcndc 3hqui afFirmaucruntaquam non humccf^arc nos
ncq* ^^'^^ ^^m nec^ nobis cxtcrius occurrcntcm,quia cum fic tum non poreft fic
imifccri corpori fiar par? cius,nifi ' •^scompofitione cx clcmcntis in qua fit
pars marcriac no' "oupars formaIi8,noncrgohumedatintimcmcmbta »'eftaurat
aliquid rcfoluti humidi.Itcm acr quo nihil •^idius non humedat corpus ncquc
pcnctrans in ipfu"^ dcforis occurrcns,fmmo conrinuc dcficcatcorpus f^^^^
Jlija perucnicsad tantam frigidiratem quin fcmpcr a^'^°/j at dc noftris
corporibus. Primaiharum rationu'" rconccdendoqjaquabibita vd nobis
extcrius occu ffns non humccfiat nos fubftantialitcr,fra q» fiat pa»"*"^'
'«Jluat dc noftris corporibus. Primaiharum rationu'" '^^
*^»iurconccdendo(})aquabibita vd nobis cy^*"'"» occu ffns non
humccfiat nos fubftantialitcr,fra q» r- ^ f«d madcfacit nos Sc profundc imbibit
dc non finit '"'^",5 calorcm rcfolucrc libcrc radicalc humidum. Ad j,
«J'cq>nccacrficimbibiturmcmbri$,ncctam ^abiPrP . . netincis ficutaqua
propterea non fic humccflatJuxta 1» /* ^er,fcxtocpIIigct,cap, f .Et quanuit acr
fit humfdior aqu F E N, IL iTaai^' ^^c^aratum eft,tamen non humec^at cofpofa
fi> <ieficcat Torpon ^^P^'"^"' ficutaqua , immo Sed
plemc^exbalneoporcilludquod nomiV nauimusdefuis fmpraeffiombus mutatiomV »«s
ahac accidunt mutationes. Quarum quxda J^nt per accidens,^: qucdam funt per
elTentiam. ^icnanc^cumacGditbalneo, utfuo mrrigidet 3ere,proptereaqu6d multum
caloris refoluitin ^^ti^oCut membroruetiam fubftantias exiccet
Pgeaquoduehementerhumores refoluit natu' «"ales,Iicet extraneos augeat
humores. Cuc^ eius ^ua mulca^eftcaliditatis cutis ex ea horripilat ^ intpiirant
eius pori.Quarc ex eius humidita^ te nii uadit ad corpus necp inde refoluit.
«.i S?^''^'^""'^^ P""'^ ^'"'^'f mutationes que a bal
neoffant&declararqualicerbalneumquadoq, fuoaerein! f rigidat & Fua aqua
non humedat.Secundo dtc an^nllT ter aqua balnei quandoq, calefacit quando., n 1
{i t- LEteftcum.lTertioqualiterbalneumcaK^^^^^ refolutionem ibiLEft etiam.l In
hac Drimf n " J T cuq, duo genera mutationum proue.S^^^^ <ra opera
tiones eius modo tadas cum d cel " r ' «alefacit^fua aquahumedat.vr ^0^..
^ 1''''''' «ccidens,alia per efTentiam J.per fe ^^^"f <:
tderlafa«r?/v,^,. '•K"^rieoccIire(!tc» 8ecundodi> «nnato firiirfl:.m.^,
Jr '^^^'^iuendo nimium de calore fcumidum o7^^^^^^^^^
r^gu,,,emmela„cholnmveo3„^'"/:'"^ ^aoterreftri,quodmeIa,,choIia f[
'rt^^^^^^^ "'.°P5«tioni,ante Principem G ^'''"'^^'^^^'•Cu^
j-f-^^ftnitatis capro recundodic st^^rcium . s magis ^oporteat cahdaquidem
el?''''- eIeuat,o"e!l''"''°'-"P''»"°"'=^ paorum ta
illu J Pri^'^ ™'« diuerfitatc in frigore & pu„f°il r"'
'^^°'-'lC&"'"'>™''«^-'-«P''''nS::;^ Sore &pu„ai "°'''
qua muenit corpus diuerfitatem tt-" « fuperflua corpo? ^ '*^'"''- '^'
a ca! ]•''
qu,TrenteparticuIa°I'^'''«"'<^.q"T'3frigidi,ate:,efleA'i^^
P<erquidhorr,pfl,„«;w*bkn,atum.jrobl^^
RfdatSedeiusquiS'ff''''%"'"''"'"^'' '«meftcaraetcuSu?'?"''"'*''^^'^'"'^'
9«imtepfpa,fnfrf'Si'^l^»'orparuuseftm,nor J;fonemcumfoSS^^^ D o a IL . 10; gft
ipfum uiTccnbus cum obuiauerit corjSori ip^ faexntefngida. Eius ucro
infrigidare erit cu in ca aliqui fe multu balneaucrint, duobus naq; in^ fngidat
modis. Vnus efl: qiii aqua natura i'n ulti mo rei frigida cxiftit,li'cctcaIore
accntali' calefa^ cia^qui non pcrmanet,fed tollit &:rcmanct cius ogo
naturalis pp illud quod cx aqua pcnctrauit in corpus ct eft mfrigidatio. E
t et quia aqua fiuc fit caPa fiue frigida e humida. I o cu multu hume^
(^aueritcalore coftnngct innatum, pp multa fui humiditate 6^:exti'nguct ipfum
&C infrigidabit* In liac fecunda d/cit primo cp aqua balnet qfiq? calefacit
quandocj? inf- igidar. Secundo dicit cp calefacit.pprer hoc q> eft multum
calida 3d hxc efi: opcratio pcr fe aqua: calidp. Tcrtiodicit q> infrigidat
3C humccfiat quado calor eius cft modicus & minor fit calor aqup
tcpidc,& hxc ipfius opc ratioefi:iterum pcr fe, Quariodicitq»aquabaInei
calcfa cit interdum cum fuerit frigida,quiacalor habitus.i. acqui/i tus ab acrc
balnci confi:ringitur 3c impellit ad inrcriora cor poris perfrigiditatem
aquaecum corporiobuiaueritacftuali tcr f rigidaA hxc eft operatio pcr acci Jcns
aquac frigidg.Ec fecundumhancexpofitioncm hoc quartum didum dcbct coniungi
fecundohoc modo.Sed eius quidem calefaccrc cft ideo q> multum cft calida 3C
proptcr conftric^ionem cu fue^ ritfrigidaquiacaloiem conftringit&c. Vel
intellige fi vis q> aqua frigida refrigerat extcriora,quia depellit ab cis
caW rcm ad interiora. Et haec eft opcratio per fe qua vnum con/'
trariumdepellitaliud. Qiiintodicit c;^ aqua frigida bal^ neituncinfrigidat,cum
quis multo tcmpore fe balneaueric in ea.Nam per longam in ea moramfrigus cius
penctrat ad intcriora maxime /i vehemcns fucrit,«S!: hec eft opcratio pcr fc.
Sextodicitqjaqua balncidulcisinfrigidatcorpusduo bus modis fiue calida fuerit
fiuefrigida» Primo a fibi co/ naturali habituali frigiditatc.Ipfa.n.pcr naturam
cius cft fn vltimofrigiditatis.i.fummefrigidajicet cum calefirvcf calcfada cft
calefaciat corpus accidctali calorc. Talis enim calor nec in aqua nec in
noftrocorporc diu permanet , fei cito aufcrctur vtrifq; fc reducctibus ad
propriam naturam, Rcmanct tgitur in aqua balnei,qua? nos penetrauitoperario
propria,fciIicetinfrfgidatio,IicetcaIida penctrauent , qura Cc reducit ad fuam
naturam. Sccundo quia eft humida fiuc calida Ciue frigida fir:& idco
poftquam mulrum humcctauc r jt conftringet dC fuffocabit calorcm innatum prae
multitu^ dincfuxhumidiratis&extingucfipfum Sc fic infrigidabit
(Tcaquaplurima^'«tfit ferucntilTima fupra ignem prolcy daextinguitipfum. Eft
ctia cum balneum refotbnc calcfaci t cunt inucncritnutnmentum quod non
fuitdigcftum aut inuenit humore fr ig{dum qui non fuit matu ratus.illud
cni'mdigen't&: hunc maturaf. Inhactcrtiadicitq) qfi($balneum refoluendo
calefacic S. vel quia refoluit humiditates quibus heberatur calor di>c
ftiuus 8C fufcitat fopitum caIorem,vel quia refoluit vcntofi^ tatcs qux
prohibent ftomachum (S^al/a vafa d gonisa pcr/» fecto amplcxu cibi.Et hoc opus
facit balneu' dum reperit cl bum qui rcmporc debito non fuit digeftus vcl
humores crudos . hoscnim marurat & cibum decoquit. Scdin^ ftabit aliquis
quia balneum rcfolutiuum fpargit & dif^ foluit calorem mnatum cX: trah;t
fp/ritus ad cxteriora»Cu^ iusreifignumcft quod xftiuo tcmpore dtgcftio dcbflita^
turpropter refolut/onem&hyeme fortificatur. Dic Quod ficutphlegmaticieftate
bcncfch3bcnt& mcliug differunt caloreacris adiuti,fic his quibuscibus tardc
digcritur ucl in quibusmultifunt humores cudi mclius digerunt auxilio
balncidummodonontantafit incomora ncq-tantus ciu* calorquod caiorem
fpargatautcibos vel chymos nodum Iacob.$*i«aaic« Oo ficcn dd pliciter» Balneu
Balneii ipiguas, PRIMICA <31g:(los pcnetrafc cogat in vias ftridas autporos
mcai/ brorum quibus oppilcntur. Et praeterea cam ingrediuntar bafaeutn ipfo
ficco,6(:exi'ccat,8(:confcrt hydropiQm habentiV bus 5^ laxitateai^Ec eftcutn
ingrediuntur ipfutn €0 humido&fhumec^aL In hancparte tcrtia
primoagitdediuerfitatibus cfFecfluu balnei penes fuam ficcitatem 3C
humiditatcm» Sccundo pe> nes moram in co paruam vel multam iblLEt efi: cum
in ip^* fo»lTertiopenesingreffumeiuscorpore rcplcto vel inani^ to ibiLEt eft
cum balncum»! In hac prima particula di^* citprimoquodcumaliquieintratbalneum
quando ipfum eft ficcum dcficcatur ab co»Et balncum talc confert hydro^
picisconUimcndoaqaofitares inafclirc, cS: ventofitates in
tympanitc,6<:phlcgmata inhypofarciia.Confert ctiam ha^ bcntibuslaxitatcm,idc(l
remollitioncm membrorum, vt vt paralyticis SC trcmulofisa frigfditate 6C
humidirate pinguibu? fupcrflue mollibus. Attcnde quod bahicum
quanidocpfitficcum propterca quod fuus aer vchementer calcficfine
miiltafparfioncaqux.Bt quandoq? tedditiir fic^ cum proptcrca aqua cius ell de
gencrc defi jcaiK!iini,fciIf cct falfa (ulfurca vel alirminofa. Sccudo dicit (p
cum quis intratbalneum qiandoefthumidum hiime^^itur ab eo.Ht tale confcrr
macris ficcis hc(5i;icis,.5(: reddirur humidu pau/ caacriscalefa(5lioncSi^m'iItaac
frcquenri irroratione cum aqua dulci tcpida dC praefentia tinarum tali aqua
plenarum.. Et efl cutn in ipfo di'u morantar, exiccat.p^ pter rcfolutionccn 3C
fu Jorem. Et eft cum in ipCo parum moranturcthumedatcum corpusabeo cxiccatur
antequam egredfatur fudor. In hac fecunda particula dic/t primo cj) balncum
dcfic-' catdiumorantcsineomaximeintertia cafa ipfius 3C poft in fecundaproprcr
rcfoIutioncfortcm,quam cfficit (&:fudo/ rem qucm cxuberarc facit. Sccundo
dicit q> balneum hu mec^at parum morantcs in cocum corpus ab eo exiccatur,
ideft poft lotioncm cum aqua dulci ftatim abftergitur cum lintheo 6C cducitur a
balncoantcq^ fudarc incipiat,. Et cft cum bafncum ingredt untur leiunf ct ira
cm&uehcmcntercxfccatat:'macrefcere facit &C dcbilitat.Etcftcumipfum
ingrediunf ihcopofc fatun'tatcm&: fmpmguat propterea q> materia
adcxteriora trahitcorporis.Vcrutamen oppila donescfRcitproptcrca quod fuicaufa
a ftoma^ cho&abhepatenutrimcntumad membra tra^ hiturnon
co(flum.Etcftcamtnfine prim^ dfgc ftionis &:antcquam adficuacuttas
liigrcdiuntur dC confert 8C impinguat mediocncer» Inhac tcrtia particula dicit
primo cj» balncum vchemcn^ ter cxiccat & dcmacrat 3C debilitat illos qui
ingrcdiuntur ip fum iciuni dd vacui,qui'a cum talcs inopia nutrimcnti pcr rc
folutionem pracuiam iam dcbilitari incipiantcx refolutionc pcr balneum
au(^aplusdcbilitantur dcficcantur cduda a membris non folum nutrimentali , fcd
ctiam fubftantiali humiditatctam ab intranco cxtraneo calorc. Sccundo ►
dicitt^balneumimpinguatillosquifubintrantipfumrcplc
tiadraturitatcm,quiatrahitabunde ad mcmbra cxtcriora alimcntum,in quibus
pingucdo manifcftatur. Sed oppilat ideoquodaftomacho A:hepatctrahit alimcntum
non co> <5lum ad membra,quod quia a mcmbrfs non pcrfc(flc vin-'
citur&integrcadimilatur&rclinquit in poris fuperfluita^ tcs qiifbus
oppiIantur,vndc tandcm continuato crrorc ma> la craflitfcs tumcna
introducitur vd hypofarcha. Tcrtio dfcit cp balncum confcrt&impinguat
mcdiocritcr illos qui 1 pfum tntr2t in finc primac digcftionis « antcquam ailit
va^ A V I C E N N cuItas,Jdcft complcta prima digeftionc & antcquam bra
nutrimentocareantcSifintinanita» Qua:rituranten| pusaptfus balneo fit ftatim
poft complcmcntum primae ^ , gcftionis»Vidcturc]^ fic,quiatuncbaincum confcrt^^
pinguatmediocriter,vtdicithicPrinceps. Item dicit nia ^ gnus Aucnj^oarcapitulo
primotheifir. Et dfxcrunt nicdi moderatus motus in ambulatione dC cquitationc
conrcf f multum in confcruatione fanitatis quando tcmpus multu calidum
excefTiue no fuerit^Balncum quocp hoc idem i3Ct ^ quandofteteritinipfomediocrimodo
3C cuacuato ftom^ cho a ciboabfq? fame 3C in tempore non multum calido
hocquolibetdicdecimo» Haccillc. Inoppofitum ^'"S^j^j quia Cicm balneum
poft faturitatc penetrarc facit cibos in geftos etoppilationesinducit,ficpoft
primamdigcftio"J, ' (Sdante fecundam Facftum pcnetrarefacitchylum indig^»
' ^ Ucm dicit Princcps primi tcrtia.doc» fecunda C3P>^^^^ Q^ii
veroimpinguari defiderat balneum poft comeltio ingiediatur fi fecurus fuerit ne
oppilationcs accidat.Qji^^ ^ tem vult refdlutioncm 3C macrcfferi balneandus cft
do , famelicus 3C ibi multum moretur. Scd quifanitaten) ta ^ I. vulr conferuare
balneum ingrcdi debet poftq^ digcftuj" ^ I qiiod eft in ftomacho 3C in
hcpate, Hxc Princeps. ' balneum fieri dcbct poft cxcrcir ium, tcftc GaP.
fccundo regiminc fanitatis capPotcrtiodicente.Cum •""'^"'^
citandus eft '3c durius fricadiis 3C poft exercitia fac^a eft P ncandus.Scd
cxercitium competit poft digeftioncs tas inftante iam hora fumendi cibum. Tefte
Galenod^ ^ librocapPof<.-cundodiccntcq>tcmpuscxcrcitt] cft ^P"
qiiando extcrnus cibus fucrit perfcde digeftus 8C qui ti trecSc: qui in
vafis.i.in hepatc 8C alterius cibi inftat tefliPjJ! >- . Dic primo q> in
rcgimine purc conferuatiuo tcmperaj| ^ / poris ficompetatbalneum compctit hora
qua pl^"^ cft digeftio tcrtia in venis capillaribus 3C approximat h<J
qua nutrimentum fubingrcffurum cft poros metnbro^ vt curcm abftcrgat poros
aperiat 3c mundificct a fui5 ^^^^ fluitatibus pracparanscos libere rcccptioni
proprijalii^^S Dixi fignantcr fi compctat balncum,quia Gaf.in hocy^
cfthcfitaite tcrtiode rcgimincfanitatis capPo fccundo < q) exerciratus
iuucnis duccndus eftad balneum yScCip^^^ inde habuerit utilitatcm,quiaiam ab
cxcrcitiomodera^J^jj ' ratus eft 3C fricatus,fcd tamcn dura 3C tcncra
membra^^i^y mollicntur &cuaporabitur,fi quid fupcrfluitaris dC Mf^i
cftionis carnis mollis vcl pingucdinis intus a cutc con^^^n tur,quod in
immoderatis contingitcxcrcittjs.Sed «^'^^f jjj^ cuata funt
ncchlcimmodcrateexcrcitatur. Indiget igj^ iuuenis balnco
ad hoc folum vt a fudorc lauctur <5i: P^^.^^ Ha:c Ga.Si crgo ntq^ puluerc
nc^ fudorcfordidus ft^^'!^'^^ fxpc contingit non compctir ci balneum* Dic ^^^^^
Q((i> ' macris volentibus mcdiocriter impinguaribalneun^/^^^ pctit poft
primam digcftioncm vt mcmbra huniect*^^,^^ fuus calor innatus minus dcpafcatdc
radicali hum'^^ ^^^^1 <^io cibiad mcmbra accclcrctur &copiofiorfiat.
^^^•^[i^i turcxcodcgrauioppilatione,ficutcxbalncopoft quia chylus qui
attrahitur eft multum fubtilis, immo /j lior humorc poftqp a fecibus feparatus
cft. oppofitum funt pro primo dicfio.Prima ante oppo/^^^VgjiJ ■
profecundo.Sccunda vcrononcxpreflreinnuitq» ^f^iJti^' f te poft primam
digcftioncm Compctat balncum , i^" ^p^t> ri non debct nlfi ftomacho
vacuo a cibo abfq? ^'^^]^ 0^ / tendc primo q> balncum multiplicitcr
diucrfificatuf jly Dperationibus vltra trcs diucrfitatcs modo tacf^as» * jj^fg
lud Aucr.fcxtocolIiget»capPoquinto. Etdicimus^jj^<;t5^ in nobis diuerfas
imprimit opcrationcs pf'"'^^'^^ -t jn^'''^ fccundas&tertias.Nam
ipfumhumcaat^i: ^^riori^ gidat 8C calcfacit , 3c fupcrfluitatcs quac funt
^^dii'' fubcutccuacuat.Et aliquando oppilat, vcntofita ^ ^^^f foluit ,
inflationcm remouct 3C corpora "^JJJ"'"'^ fjafli^^ parat . Et
ahquando commouct appctitum 3C «J^ . jj^s unomcmbro ad almd fpargit , 3C
humorcs «"^^^uf^' cit , 3c ctiam dolorcs mitFgat dc
«^'^"^"'^^'^jj^dc Aro xdi ifii'' dlci M fert (on urn ci« : tur ndi
eft irJ le' N Jt k l 9^0 pa/ F E N\ IT, Atjende fecundo q> harum
diuerfitatum tfcs furie Cac prrn <^»pales.luxtaiUud Auerrois ibi. Et harum
contrarietatum faufa vna ex tribus rebus cxiftit. vna efl: diuerfitas partium
DalneKaliaeftdiucrritascorporum paiientium.tertia eftdi^ "emtasmorx
inbalneo. QliC autcm bafneutn ingrcdiuntur proptcrea ut humedcntur,ficuthedicam
patientes faciunt aebcntinaquamcrgf,nifi dcbihtentur. Et po^ itea cx oleo
inungiVdco ut in humedatione fiat augmentum,5^utteneaturaquei'tas qua mpo"
ris pcnctrauit dC coftnngatur intra cutcm. Et no longa ibi morentur mora. E t
locum cl/gant tem pcratum.Et in balnci* terram multam proijciant aquam
ideoutuaporelargetur &:acr humede^ Jur.Etabalneo deferantur finc
folhcitudine laborc quar eis accidantfuper Iccf^um. Etinun-'
gantur. Et odorent ilico cum egrcdiuntur ex be> ne redolentibus frigidis. Et dimittatur in domo
in qua homines denudantur hora una doncc cis attradio acristempcrata adeos
rcdcar. Etad po tandum tribuatur cis parum ex humcdantibus
"cut aqua ordei dC lac afin*. ^ In hac partc quarta tangu dccem
conditiones obferuan^ das abliis quife balneant vt humedentur ficut hedici dC
macricholenc, difpofiti hcdic?. Prima eft q, debent m aqua merg, moderate
calida,nifi nimia abfit eoTum debili> «tmbiT^^tc^"'"'"^
^y"^°P'^' pcr d.dam aqua ««embrafuaniolhficcntur& humedentur. Secunda
cft t^^nZl 1' i"""gantur vel olco oliu^ vcl viola>
ceoquatenusplushumedentur5^ vt aqua que pcnetrauic olenr;^^^^^^^^
claufa&^conftrida propter «ic5.corpusdea,ac"au'^"^^^^^^^
peratum,tdeft cafam balnermTpi. V ^ ^«^"^ prima:5c:pofthancfccundaSe
''."^^^^^ qualis eft Septima eft vt in exitu a blln"'^ ^ ? '"
^ia. '"pUorishumertris&tfXtVhib^f"'"^^^^
Weftutinexitubalneioll^aciantilicoSh S?'' ~fts violas flores nenufaris ch^nia
lo, prconf"'" ."onevirtu,um.Nonaeftvt quiefce^edS"^
l^domovbifefpolianthomtnesdonecrXate.^^^^^^ Wum anhelituum quamexbalneoacquiS
{"''adeosaensattrafliotemperata ficut anrp K,i , D e.maeft
vtoofthecinootutribuatu." '''■'l''' D O C. 11. lo6 re im.
'^^'«'^evrtlT'*'''^"^^^^ seninr,'„ ^''"efsvelcapre. Attendeq,G3 j fi
"SlwbeS^""^""' '" Phthifi-^.^feft arefa.lionem «"if«ru,:;fee^""''^^P'.""'''"^
^c^aici ^Rietis J^Phthi^ y bal> ?!^»pra «uiiccrumoDo'.r'" qc apoftci
"^^^^
patiaturlabofcmn'"^^^"^""^*"'"^^"^ 80 ufc^
ad balncum •'"^"i hoc diftoluatur» Portetur
lefadodeponaturl"^'^^'^ P°^? ^?'^^" '"^^"thco ca
ueneritcxuatpannosd'^:'"/^'"!^'^^;'"'''^^ ^tur qusfecundum corl
1' Tecundatn manfionem mit^ ^5 eft,ubi uerooleo tcoS^ mcdiocritcr extcnden>
Perducendus & in fontim r 'J^.^' ' ^^""^^ l"!'^"^ «ft
«»"'bust.ulUmh,b«.::S~^^^^ nc er> eaBtranrcat.tnfontequoquc parum
maneat) In aqua Frigi^' . da fubitOjdeindc cxuccetur,cum mappa ec ad ledum
fera'' tur,& cum fpongia aut moUi linthco exuccetur,tandem do-' mum feratur
& nutrimento reficiatur , domus tamen ficut dixi balneo uicina fit* H^c
GaF* Quod fiquis corum muftam mbalnco facit moram ti mctur nc rupcrueniat ei
fyncopis , pro/* pterca quod calefacitcor dC commouetnr primo fyncopis» I n
balnco practcrca cum multis cius i'u uamcntis aflxintnocumenta.Facit.n.
fupcrfluita tcs ad mcmbrain quibuscftdcbilitas Icuitcrdc
rccndcrc&Iaxatcorpus StTimpeditneruos ^rc foluit calorcm innatum
&rcomcdendi' dcfidcriii dcrjcit QC cocundi dcbilitat uirtutcm. Tn hac parte
quinta dicit primo q» fi quls corum , rcilicct hcdicorum in
balncodiumanferittimcndum cft dc fynco pi,quia pcrbalncumcor fupercalcfit &
depauperatur fui9 fpiritibus 8c fyncopis primo commouctur , idcft maxime
commoueri folet quando hi balncantur proptcr caufam dl^ dam^Et ifta claufula
cum pr^cedenti coniungi poteft , qui» eft de balneo hedicorum 8c fequenti,quia
eft dc balnei no» cumento. Secundo dicit q, cum iuuamentis balncf pluri^ Balncl
ma funt eius nocumenta* Primum eft facilis fluxus fuper nocuml
fluitatumadmembradebilia qucm balncum commouet» Frimo quia fupcrfluitates
quietas agitat ct fubtiliat uias apc rit dC mcmbra dcbilia laxiora reddit^
Secundum eft la xat corpus,tdcft mollcs rcddit carncs ncruos iienas arteriai
panniculos Sc ligamenta eius fua hume(fiationc. Sedcontra dicit Rafis quarto
Almanforis capitulo de balneo.q» balneii tollit laflfitudincm.Diccjj hocuerum
cft fed ingerit laxitatc* Diffcruntenim lalTarcc&Iaxare quemadmodum laxitas
8C lafiitudo.NamIaiTarccftfatigarc& lalTitudo fatigatio , fed lalTarc cft
remoUfrc 8C laxitas remolIitio,& laxitas eft omm partium
molliffcabiIium,Iaflfitudo vero mufculorum pprfc ncruorum 8i iuncfiurarum»
Tertium eft impcdire ncruo» quorum fubftantia calorc diflfoluitur, tefte Galcno
aphorif> morum quinta commento illius can.Calidum nocet* Nam balneum ncruos
mollificat&rarificat vnde perdunt robur 8C firmiiate motui ncceflfarias*
Quartum eft refoluere tiatumcaloremj&idmaximefiacit calidrtate fui aeris
ape/ ricntcporos (&;trahente fpiritus 8C partcs fanguinis fubtilio/ rcs ad
cxteriora fub forma vaporis, Quintum eft q» dcrj> cit appetitum.Sed inftabit
aliquis,quia prima 8c principa> lior caufa appctitus cibi cft manitio
membrorum quam baf tieum inducit,nam membra inanita trahunt a venis , vcnx ab
hcpatCjhepar a ftomacho 8c ti5c adeft famcs. Dic licet balneum primam caufam
defiderij cibi fufcitct fcilicct ina> nrtionem membrorum,tollittamcn
eiuscaufam coniuncfta rcplcnsorificium ftomachi vaporibus remollientibus ipm
5^inducens difpofitioncm cotrariam illi quam inducit mc^ lancholiaillic
proflucns gratia fufcitationis appctitus.Huius fimile fit a calorc aeftiuo.
Scxtum eft dcbilitatio virtutis, feu potenti?cocundi,quiabalneum ventofitates
etcalorem refoluit qui faciunt crecflioncm,& fpermatis matcriam mi>
nuit,&virgam molliffcat &rarificat qux tcmporc coituf debet eflfe pura
8C tenfa. Aliqua ex h?s nocumentis meminit «X: aliqua addidit
Hippo.aphorifmorij. f .diCcs.Calidum no " cct hoc frcqucntcr
vtcntibus,£acit.rt. carnium effcseminatio
nem,ncruorumincotincnt!am,mcntisftuporem fanguinis
fluxum,dcfc(flionesfpirituum,quibufdam mors fequitur» EtRafis
fimiIiter.4.AImanforiscap.dcbalncodiccns» No» cumenta vero eius funt vires
deftruerc 8c cor vfQ, adeo ca> Iefacere,vtquandoq^ad fnycopim pcrducat
naufcam com mouet 8C malis humoribus occafionem cito defccndendl tribuit Jdco^
fcbricitantes vel qui cotuffione eft pcrpcflfu» vcl apoftcmata vel plagam vel
cxcotiationcm habente» lacobtStitauic* Co c| P R I M I C A N, fcatneum tlmefc
dicunt'» Sed dicet aliquis fi balneum tot parit incommoda quare dicit Hippo. 5
,regiminis acuto/ rumpropefinem.Balncumnonnocetamantibus dC fi bis in die
percepis, Dic q> deledatio Sc cofuetudo 3C pauca mo ra in balneo quafi
temperato faciunt vt profit dC parum no^ ceat fi in aliquo nocet 8C maxime fi
corpus fuerit mundum. luxta illud Auerrois fextocolliget.capFo quinto, Et fcias
cp omnes partes balnei incorporibus puris bonas adioes opc rantur vna alcer i
non refifl:ente, Quod eft quia difioluunc
fupcrfluitates&euacuantfinelaefionc virtutum , cS: mem> bra mollificant
fine neruorum reIaxatione,c5^ humedant Vu necalefadione^oppilationcd^
refrigerant abfcj inuifca> llone»Ethaecomnia non nifi cum partibus frigidi
&calidi complentur,^^: fialiquid damni in cis percipitur illud eft in
corporibus impuris,quia nullumdamnum puris cuenirc foIet.Hxc Aucrro, Bafncuf
quocp difFcretias habcta partcaqua^ rumquaem ipfofluunt.Sicnim fucrint
nitrofap, aut fulfurcaf,aut marinap,aut cincntiae , aut falfac
natura,auti'ngcm'o,|fcilicctqu6d m eis aliquod horum apponatur,aut m cis
coquatur , ficut fta" phi'fagria,c.ut ficut baccx laun' , aut ficut
fulfur, autjhis fimiIiarcfoIucnt&: fubtiliabunt & aufc^ rent laxitatcm
QC prohibcbunt humorum defce^ fioncmadapoftcmata,a: uenam habcntibus ci uilem
confercnt. Inhac partefexta primoagitin gnali de cffecflibus aqua
rumnitrorarumfulfiircarummariiiarum cineritiarum fal> farum
iS^fimilium^Secundo de effedibus acrearum ferreaij! dC falfarum incommuni,&
poftea in fpeciali de quaq^ cari5 ibiL-^fcas vcro.lTcrtio dc cfFedibus
aluminofarum 8C atramcntalium ibiLSed aquis aIuminofis»lQuarto dc cffe dibus
fulfurcarum ibfLSulfurcae vcro»lQuintodeef!e<fli> bus marinarum ibiL
Maringeaut^m»! Sexto dc modo bal> ncationis in thcrmis ibiL Qui autcm»! In
hac prima par ticuta dicit primo balnea diucrfificantur pcncs diuerfita^ tcs
aquarum,quae per ipfa fluunt ucl in ipfis fparguntur, ve! in tinis fuis
compra:hcnduntUf,quia magna pars opcrubal nci proccditab cius
aqua&ipfiusacrab aquis mutatur 8C diucrfas rccipit imprgflfioncs» Sccundo
dicit c;^ aqug nitro fa:,aut fulfiif eae ,aut marinx,aut cineritiaE,aut
falfa:,fiuc pcr naturam,fiuc pcr artem fic q> eis mifccatur vel in cis
bullia tur nitrum fulfur fal aut cinis vcl ftaphifagria vel bacc? lau ri
quinc;^ efiecflus tmprimunt corporibus noftris* Primu? eft refolutio vapor um
fumorum aquofitaium humiditatu humoralium vcntofitatum calorfs 3c fpirituum*
Sccijdus eft fubtiliatio humorum faciens cos trahcre ad naturam va poris.
TertiuscftabIatiolaxitatis»f,moII/tieinimi« car^ njs neruorum panniculorum 8c
ligamcntorum, ita q> confc rut hypofarchae paralyfi trcmori totturg
relaxationi fyphajC cominanti de ruptura» Quartus eft prohibitio dcfcenfus
humorum ad apoftemata trahcndo, f. humorcs ad contra> Vcna ci rium fua
rcfolutione. CJuintus eft conferre habentibus uc uiUs ucl nam ciuilcm.Et hos
omncs faciunt fuis caliditate 8c ficcita^ ucnamc tc»Etcft vcnaciuilis fcu vena
medcn paflfio fic appcllata: dcn gd» quia multiplicat in ciuitate mcdena. Quam defcribit Prin*
quarti tcrtia tradlatu fccundo»capfo vltimo diccns. Eft vt accidat fupcr partcm
corporis puftula quaedam inflans, dc> indc yeficat,poftca cgr cditur cx ea
quiddam rubcum ad ni*' grcdinemdcdiuc^dcindenonccflfat prolongari 8C prolon''
gatur 3c fortaflc eft ci motus voluntarius fub cutc ac fi clTct
motusanimalis&quafiin vcritatc fit vermis doncc aefti> mcnt quidam quod
fit animal quod gcneratur,ct aeftimant quidam quod (jt ramus vili ncrui per
vchementiam groffi^ tudinis.Et plurimum quidcm accidit in cruribus dc hac dt/
cit Galcn.q^ cam non vidit. A V I C E N N iE# ABrcsc ucro aqux & ferrcx
falfx ctiam luuat inaegritudinibus,quaefuntex bigiditM dC hu^ miditate 3C
doloribus articuIorum,& podagrar, &:conferunt Iaxitati,5«:aftmati, dC
apgritudini/ bus rcnum, &:fra(f^ure rcftaurationcm fortctn
cfRciuntj&confcrunticarbunculis dC ulccribus, E t afncac quidem ori
confcrunt dC uuuIae,S^ ocu^ lo Iaxo&:humiditatibusauris.Fcrreac ucro Ro^
machum iuuant & fplcncm. Etnitrof^ quidcm &:falfaccapitibus dC pcdori
auxilium pracbcnC quxmatcrias recipcre folcnt, dC conferunt fto^ macho humido ,
dC habcntibus hydropifimS^ inflationem. In hac fecunda dicit primo aqux
arreg& fcrrex&ffl fx prxftant nouem iuuamenta» Primum cft
gcncrale#f.irt aegritudinibusprouenientibusexfrigiditatc 8c humiditate,
confumunt.n.fua ficcitate materias earum» Sccundii cft in doloribus
iundurarum,confumunt.n» humiditates ^bu» iuncfluraeimbibuntur ^corroborant
iun^fluras prohibcte» ne faciliteralias recipiant» Tcrtium eftin
podagra.i^g"^'' ta pedum propter eafdem caufas» Quartum eft in laxita^ tc
feu mollitie fuperflua membrorum confumendb huinidi^ tates quibus relaxantur.
Quintum eft in aftmatci, «gH^ tudine pulmonari cum qua patiens non inucnit
cxcufatioO'^ ab anhelitufrequenti Ciait eftanlielitus quo laborat prar^f''
catus.Sedquomodocofcrtincafuhocaqua ferrata cumfi^
multumftypticaquarevideturmateriasmagis in pulmo^ neconculcareq^foraseduccre»
Dic c^fua ficcitate aliqu»» materiacconfumit 8C fua ftypticitatecalorem in
intcriori'' bus recludit 8c fortififcat in hoc coadiuuana ad digeftioncfl»
materix,nec fua ftypticitatc cum adminiftratur in forrfl^ l3alnei
pertingcrcpotes vfqueadpulmonem. SextumC<* m ?cgritudinibu9 renum vtin
diabete& laxitatc eorum debilitate ex pollutionibus frequcntatis 8C
curfibus inuetci^ tis alborum menftruorum 8C crudorum. Solent.n.grauit^f dolerc
rcnes frcqucnter polluti 6!^ menftruatx cum fuperfln* tate, Septimum cft in
fraduris onfium» Poft$ enim pa'^ tes ollis fradi flicrint inuicem rciundx fi
fomentetur locu^ tricationis cum aliqua cx iftis aquis porus farcoydes 3 p^^^
tes coniungit indurabitur 8c pene fimilis oflfi efficict» 0<f^» uum cft in
carbuculis.ln principio quidem quia partim tc^ percutiunt matcriam qux
fluit.partim refoluunt illam q"* HuxitJndccIinationcvcroquxpoft cafum
cfcharx ; q^»'* mundificant,&ficcantvlcus relidum ibidem poft cafu^J
carburtculi» Nonum cftin vlceribus quorum fanatio mundificatiodeficcatio
&:prohibitio aduentus fuperfluit^^ tum ad ea qux pcr didas aquas
eff^iciuntur, Secundo citquodaquxxnexfeuxrcxprxftantnobisin fpeciaH'^ uameta
quatuor» Primum eft in paflfionibus oris , fci^^^^^ -1 Puftulis vlccribus &
fjffuris fordidis cum ex eis colluitur ^ ' ^ ablterguntcnim(S:ficcant oris
humiditates 8c conforta^"^ Partcs cius» Secundum eft in tumore vuulx vel
relaxa^^ vel cafu cx humiditatibus fibi imbibitis cum didix aqij^
8aj;gari(pntur vel gutturi fupponitur panus intindus poft purgationcs
vniucrfales. Tertium cft in oculo fa5<^' »^cft remollito 8c humciflato
fupcrfluitatibus ad cum fl^^*^ ^bus fi cum cis lauctur oculus* Qiiartum eft in
humitJ^^* ttbus flucntibus ab aurc vcl vlccribus cius inuctcratis f?pe cum cis
aure* Tcrtio dicit q> aqux ferrcx fpccialit^/ «uuant ftomachum , quia
confumuntfupcrfluas eius huin^^ ditates 8C fua ftypticitatcconfortanttamorificiumftoma''
chiad appetimm cibi quam fundum ipfius ad d/gcftiofl^' Gonferuntctiam fplcnia
tota proprictatc ficut fupra nicm^^ p^^tt triA i tumorc cius vaporofo 8c iti
rclaxatioe tpCms. QiJ^/ ffO^^t to dicit cp aq nitrofx 8C falfe quin^ iuuamcnta
fpalia pf^f^ 0 ^ hoibus» Primu capiti humido loto cis vel embrocato,qu^a
»cfoluut ab co fiiraos ct uaporcs ct dcficcat hamiditates i0 fupcrfluas NitP
Vig, AttJ F E N» n, ba neum attradus nocet capiti . deber e. go caput extra
a'mmm ,„Hat.(,m.,.vc,Kofoapollemati vel ventofitaf tacli X fal funt fere
eiufjem virtutis & origis nifi a, ba»y «a >!ludPrmc.p,3fecundohuiuscapro
debauraci, lUnr^ K NTrLm ^^^'''^^'''"''"Sg^egatorecapro de nifr^aTt
N.trum et bauracli.i.nitrum et fpuma nitri/pecies baurar & m.ners .pfius
funt ficut miner» fal.s. Nam ex eoeft cft aqt.a flaes,deide petriffcatur,&
e,t eo eft 0^0^,^ - ^ rafuaficutUpis, Atrmi.r ' j"™""!'™
eftimine aXale quia ca'e fty Se ficTnf "'r' """""
. .r,fedi]„: viriSus Inf^n^r A, ^nfc: nt 'V ceps(ecundocar,.ca.denitrodica,n
t"u ^er? '"S^"^ •nenu.baurach tamen proprie fp.ima f baurach ar/
nurumabaphrosgrJeq^odeRur::;;'^;^^"'''™ bnlterir^x cor?o;" ^ in cura
fput f n,^'^". T""'"'' P'?^"- P"mum efi:
viasfuaL„ift«P^'T»"«e fluohc.morrl,o^5ar^m oron,"""''n*'^
''»Per' eft in f"Perauc4u, menTn, " ""'^"^
''"'»en>- Tertiu to^.^.nvomit„fpontaSeo'Cc^^^^^ cetabfquefumptionecibi
aut "}""fefta , videli. abomiiiabile fedev nW^r '
^^''"''Sin^tioneci.r, "«'chum «confumun, pa «m fut H do^ "m eft
in cachexia &eft difn^fi '^ """""" ' Q,*n
'"q^-^fuperfluitacSSlS^^
^''"'"ncbalneadiaarumaquri!;''''",'''"'^'^''"'-'?''''^^
fl"<>f>'doreq,,em compefci', baWum exH-T '"
'""P'^' [^"^'Porosf.iaftyptic.rate. Cende *'?'' ''''''' °PP''
^'bfenti, mlneralis media inte/m "a , % S^"'""" eius
pa?s eff ittiS'"*-' ttinum g'°.r/'"o^'nodieius,fciI,ceralb.,m
"ub P''"'" *lbad!ciru:,^'f'''''.bi!e.ina™a fimilium co&
"'^ D o a 11* 107 Ccs ad funduras &: fpfenem dc hepar defccndcn - tcs
et uuluac duritiei conferunt , fed ftomachum laxant defidenum derjciunt. In
hac quarta dicit quod aquar ful^ureae feptcm in nobis ^"^^ operantur
effecftus. Primus ell mundificare fuis caliditatc ^"^^? SC ficcitate
neruos a fupeifluitatibus quibus imbibuntur» ^cdui, Secundus ert
paciffcaredolores diflcfionis neruorum qua lis in thctanoeft,^: doloresfpafmi
proucnientes ex rcplctio/ nc liquefaciendo 3C confumcndo humores a quibus
caufan-* tur» Tcrtiuseftmundificarefua abftcrfione fupcrffcicm
corporis,fciIicctcutcm a puftulis & vlccribus malis antigs qualia leprofis
acciderefolentvS: fignis vioIaceis,ideft liuo/ ribus feu pe» furis cutis ex
percuflf onc vel fanguinc fub cute mortificatocS^pannoFacieiquifitcxfanguinefub
cutc prg/» focato poftquam vcnam cxrji.Dc quo dlcit Prin.quarti fc^ piima
trac.fecundo capitulo fcxto.Et ille qui cft ad rubecfi- ncm dccliuis cft
lcntigo.Et qui dc co delinitur cft pannus 3£
morphea&albarasquxfuntcutisfoeciditaies quxdamal^ bx alix nigrx ficut fupra
dcclaratum cft. Qiiartus cft fo! uerc fuis caliditatc 3c /iccitatc
fupcrfluitatcs tam ucnioras q5 aquofts 5^: humorales defccndcrc foliias ad
iuncfluras fple/ ncm^^hcpar. Q^iintuseftminuerc duriticm vuUix fu» iquefadiLia
dilToIutiua 3c refolutiua virtutc . Et dc cis dicic Frinceps fecundo
can.capitulo deaqua. Aqux fuiaircx con fcruntdoloribus marricis. Scxtus eft
Uxarc ftomachum non quod remolliant ipfum cum fint vehcmenter dcficca^ tiux,fed
fuis foetidis vaporibus ahominationcm inducunt qua ftomachus feipfum
laxat&fitquafi naufeans vt mul^» tiscontingitquando vident apoftcmata
materix fceicntis apcriri velolfaciuntaliquid horribilis odoris.Pofliinrctiam
laxarcliquefaciendo materias in concauitatc ftomachi con^ tenra3,qux
poftcpliquefacfix funrimbibuntur fortc pcUicu lis cius, Scprimus cft dcijcerc
cibi appctiium per (imileni modum quo ftomachum laxant. Marinar autcm aquar
caput efus qui in eis bal ncaturrepIent.fdeocp qui inefs balneantur ca^ put i'n
ipfis ponere non debent, dC in ci's tcmpo-^ repofttcmpus corum calefiunt
complexioncs & propne matri x &: uefica &: coIon,ct idco om^ ncs
funt mal* &r graues» Inhacqulmatangltduonocumcma balnci marirtarum
^^"^ aquarumqugfupraomifcratcumdccff^cflibus agcrctaqua
^^^"^**"" rumfalfarumctnitrofarum. Primum eft rcplerccaputfc
balncantis in ci3,& idco caput cius non in balnco fcd cxtra
tcncredcbet.NamficuraquxmaringfuntgrolTiorcs dulci/ ^"P^"» bus,fic
vaporcs carum uaporibus dulcium,quarc maels re plent 3C aggraua nt caput,&
prxterca liqucfaciunt 3c diftcn dunthumorcscapitisquibusobuiantquarc magis
rcplcnt 3C plus loci occupant. Scd comra. vapor aqux marine co fert cpilcpfix
qux eft morbus capltis repletionalis ficut fcri bitPrmccps fecundo
caii.capitulodeaqiia.Dicquodficon fcrat hoc cft m cpilcpfia phlcgmatica poft
cuacuationcs fuffi cicntcs vaporatione fada extcrius cum cmbrocis non rcco pta
pcrnarcsad confumptionem refidui materix ^edeficca tioncm ccrebri. Secundum eft
fupcrcalefacflio corpo is maxime matricis veficx 3C inteft/ni colon fucccflii
tempo^ ris cumaltiduatur balncum earum.Et proptcrca dicfl^aqu-
funtmalacinbalneis&graucsid cft grauantcs vcl grauci in pondcrefuaplurima
tcrrcftrcitatc. albadiciturcar^'"^"^''"^^]!!^ timihum coWum
" , - calcantum ^^^'«'^"bea affurix^citrina CoIcataTv?
fafcuma?n&^°^""'^ Et vltrahas fpccics eft ' ^^^^^^^
^^••cituratra;;;^"^^^'"^"^ quodponitur in in^^uftf Ptores eo
fo^et vti A?? fcriprorum ab atro colorc.S,: a^rl -
«»en:ism;neralibusdl''i'^''^^^^'"'^^ /«icnoianturaquxatramenrales. *
doforesdifteSm-^^V^i'^^* mundificant Sc duiauteinehcrmis uofueritbalncari
oportc |'sfiiperfic,e,T,a[,ctS'^''"^i^'*^^/°''P°'
b<'t«tbaW<nelsquietea:ruauitcra:ord.na^ X''''^fi.j;'ifeuio!acffl°5'-''5*>"''"'"*'''^'»«'
«■•nafn2'"'"'°-^"l'"'f<"'«"''c'-eitcrabimosin
cap. de coferuatione fanita tis fermone de ec ba/' m;9i COtjauaad" quod
ibi didmus ei Ofuotf Iacob,$,i,aui<, 04 P R 1 M I C A hic ante d{xitnus,a:
fimtlcter f oquemur quando dcpotu aquacfrigidae tradabimus» In hac fexta dicit
primo q> balneari voletcs in aquis thcr maruni debent non fubito,fed
gradatim ad eas accedere,et quietc ac fuauiter in eis balncari»Et funt thcrmac
proprie ca fubterranea calida.Et aquae thermarum funt quae fcatu-' riunt a
dicftis locis adu feruentes fuper terram ad inftar fon ti8,(Sia fonte manatcs
in pluribus locis recolhgunturqugda fonti propriu9,alix rcmotius cum
praeparatione habitaculo rum ad balneatfones idoneorum vt gradatim poftint
bal'' ilcantes fe transferrc a locis minus calidis ad calidiora fonti
proxima,quiquandoq?eftitaferuidu8 vt homincs nonfu> ftineant balneari in
ipfo» Secundo dicit q> forte iterato lo^ quetur de balneo cap.de
conferuatione fanitatis.f.cap» f , do «Ttrinx fecundx.fen tertiae primi quac
cft dc repimine fanita tis contimiando dicflis hic ca quac dicentur ibi.Ht
iterum lo'' quctiir dc balnco cum de potu aquac frigidx tracflabit quod
nonfacitcai5.8,doc.nuncdi(flx,quod eftdc legimineaquae & vinijfcd. 2
.caii.cap.dc aqua tangit plurcs effccflus aquai^ quos cxcrccnt fub forma
balnei. Vel lcge hic ablutionc loco dc potu.poftq^.n.Princcps fcn tertia primi
doc.fecunda ca. ^.debalneoegitimmediatcfubiungitcaprm de ablutionc eum aqua
frigida,quae modus balnei cft, Deeis qu^ proucniunt ex ufufolis.ln arena
fcpcliri &uolutari in ipfa dCin oleo balncari fuper fadem aquam rorarc. In
hac partc fcptima primoponit quatuor titulos tracflan
doruminparticulisquatuoriftiuspartisac fi hic inciperet nonu capfm.Primus
litulus eft primae particulx de his qug proueniunt ex vfu foIis.Et incipit
ibiLEt in fole calido»"lSc cundus cft particulae fccundae incipientis
ihi[JBt arcn? qui^ dcm»"lEt cft dc cis quae proucniilt cx fcpeliri in
arena dCyo lutari in ipfa.Tcrtius cft tcrtig incipientis ibiLScmicupin uc ro,"|Et
cft dc CI9 quae proucniunt cx balncari i n oleo. Quar^ CU8 cft quartc
incipicntis ibiLFacie vcro.nEt eft de eis qug proucniunt cx rorarc aquam fupcr
faciem. Etin folccalido fricari 8(rpraccipue fc rtioucn do 5C quanto plus fc
mouendo motu forti ficut ci tocundo&faliedoeftexco q? fupcrfluitatcs uc
hcmcnter refoluit dC dimmuit 8C fudorem efRcit & inflationem cgrcdi facit
& refoluit apoftcma ta laxa 8^ hydropifim &confertm aftmate in aeris
attra(^ione,in qua eft necenc alas extcndc^ rc,& rcfoluit dolorcm antiquum
frigiduni capiV cis&ccrebrumcuiuscft complcxio frigida for.^
tiuscfRcit.Cumautcm quod cftfub co non fict lcntum , fed rcmancbit cius locus
ficcus confcrt doloribus fciac 8^ renum , Qc doloribus Icprac dC
fufibcationibus matnas,d^mundificat matri ce. Quod fi ahquis in
folcftctcntinfpifiabit cor^ pus a: indurabi t et cxiccabit ipfum,queadmodii
cautenufuprapororu orificia&prohibetrefolu tione Jn folc aute m uno loco
morari cft deterius «nadurcndo cutemquam in ipfo ambularc, 8C cftplusprohibcns
rcfolutioncm» Effccfhis ^ Tn prima particula tangh o(^o cfFccfius fri cation?»
corpo> fricatio^ ris ^olc quos praccipuc opcratur qn cum ca mouctur cor*'
nis cor/ pus dc loco in locum,& maximc motu forti ficut motu cur> fxjris
in fus» Primus eft refolutio vchcmcns fupcrfluiiatum ^^^^ tum diminutio.Primo
quidcm a calorc foIis.Sccundo a fri/ cationcT^rtio a motu, Sccundus eft
fudor.na fricatio po A V I C E N N^ffi» f09 cutis apcrlt 5(:humores a motu
fubtiIiantuf,quoJ folarff calor trahit ad fupcrficiem cutis. Tcrtius eft
egrc(fu8 inHa lionis.i.rcfolutio ventofitatis inflatfuae a caloribus folis m-
cationis & motus. Quarcus eft rcfolutio apatum laxonj* Cmollium
phlegmaticorum quac ^imix feu cedemiae dicuj tur cx calefacflionc deficcatione
3c refolutioc caloris folis h| cationis Sc moius. Quintus cft refolutio
hydropins dc rri gida caufa fiuc afcitcs fiuc tympanites aut hypofarcha pro^
pter caufam didam in apoftematibus. Scxtus cft in mfnf te 8C in fpe anhelitus
in qua ncceftarium eft alas cxtcndcrc»ir extrcmitates fpatularum 8C coIIum.Et a
Principc talis anhc litus vocatur pracparatio anhelitus tcrtrj decima trac. 1
♦cap» 30.diccntc.Praeparatioanhclitu8 cft anhclitus qui non aduj nithabenti
ipfum nifi pracparet & aequctur 6C cxtcndat co lum fuum cxtenfionc tcndentcad
fuperiora , quarcapcriWf proptcr illud mcatu8,(5<: quandoqpfit in vcritaic
propterhu morcs replcntcs 8C oppilantes Cicut aftma quos dirfoluu'*' dC
cofumunt calor fricatio Sc motus poft purgationcs vrc^* Septimus cft rcfolutio
doloris antiquifrigidi capitiSj Centi verodummateriaadhuc fluitpcr hacc augercc
dolor cx nimiadiftcnfionctSiJattracrtione nouxmatcriac. Ott^ uus eft
fortificatio cerebri cuius complexio cxccdit in frig'^'
tatc,perhacc.n.continuata reduciturad temperamcntu«n* Sccundo dicit q> cum
rcs fupcr quam cadunt radij (oW^ fortcs non fueritlenta.i.humida rcumatica,fed
pcrmanetlj^ cus ipfius ficcus adiuuabit in cura fciaticidoloris Sc dolof' renum
prouenientium.f.ex humoribus frigidis vcl a^^^^f tibus aut ventofiratibus quia
materias eorum rcfoIuit.Ad' uabit etiam in doloribns lepXin pruritibus 8C
pndionibi" 8C formicationibus,quibu8 vexanturextremitatcs lepro'^^ proptcr
vapores &humores nitrofos intercutaneos,quia' foluunt a re qux participat
vir tute foIi9,etlicet Icprofi ab""^ detin humoribus aduftis
corrofiui8,funt in dcpaupcratifl^ lurali caliditatc maximc in fuis
cxtrcmitatibu8,tta ut fin^'? liiti mortificatae&infenfibilcs
&:gaudcntcaIorefoIis«Ad''' uabitctiaminfuffbcationcmairicis 8C
mundificatioiic^''? cum mulicr fcdct fupcr cam rcfolucndo fanguine
mcnft'"" corruptum vclfperma putridum vencnofumcx cuius'"^^^
tionc dicf^a fuffocatio caufatur. Tcr tio dicit fol infp"^^ indurat 8c
ficcat corpora quieta ftantium fub cocrifpan^^' f.cS<:contrahendocutcm
ficutcautcriucuti applicatum '^j^ orificia poroiji infpiflat ca griando cruftam
quae dr cfchsij^j et ignis cruftam i nducit in fupcrficieafTaturarumvn cls^^ .
poris ^Dhibctur rcfoPo. Quarto dicit in fole quicic nj*^ ncrc finc motu locali
plus nocct 8C operatur in adufttonc^^ tis qp fub ipfo ambularc 8c magis
prohibct rcfofonenn a t porc ficri eff^icicndo cutcm duram 8C tcftcam^ Scd
co"'^ f fthiopcs fok adufti 8C dcnigrati funt dcbilcs rcfoluti
acI«<J,J^ H- fcnefcunttrigcfimoanno vclantc,nec cutcscorumfu"^*^ cae
durae fpilTae,fcd humidae mollcs lcncs» Dic P'''^^^/ athiopcs non ftant in
folc,fcd latitantin cauernis ^^^^^?Lo ximcinaeftatc. Dicfecundo q> quia
vexantur conf' caumatc funt debilcs refolutf. Dic tcrtio q> quia caufl*
fuorum locorum trahunt humidrftatcs fucccfifu tc^^P^lJ^rtj/ intcrioribus vcrfus
cutcm lencs fiunt fuae cutes 8C quofl modo fplendidae ^diu fufficiunt
intrinfcci humorcs cas ' bibcrc,fcd cis deficicntibuscrifpantur
&indurantur» -^1^ quarto q> Prin.hic loquitur dc tllis qui fe cxponunt
f"*'" jj, li forti non confucti quicfccntcs in co. In talibus enim c
induratur 8C dcficcatur vt in aflaturis proptcr fixionc»" hcmcntcr agcntcm
fuprafuum paftum* Etarcnacquidem quac in rcfofucndo ^^^^l rcs funt fortiorcs tn
partccutis funt arcn*^ jjj* nap.Etcftcumfupercas calidas txiOiciM^ f Et cft cum
in cis ff pehuntur. Et eft cum j^^^ pus paulatim afpcrguntur.Et rcfoluunt
d^*^^(^, & apgritudines pracdidas m capitulo dc
AduWmgucrouchcmcmcrcxiccantcorp • Itt lia^ Ar tna mc rcf< dit plc: «latis
modua «foluc «iitti/ Plex. F E N. II. 'iot'el!!i!jSf ^J^''
P."'™? ? "'"l fof modo9qu,bu,corpot.applicamuradtefolutioncni
Lie.,. cundu, eft fepel,t, tn ets vel volutati nudato cotpore. Tet.
TnslZT'"fT- J""°"ng"^^™n,effeflus di. «n, q, tefoluunt
dolotes ftigidos & humorofos & uentofos «:ranam?gr,tud.nesptfdicwsi„
capitulode fo!e ideft in Pnm^ patttcula iftius parris cuius ti.ulus eft de eis
f, ptoue" ".umex vfu folis. E, ffnalttetdiafatenpapXreco Por, n,od,s
ptptaais uehementet flccant ipfum & ideo laudamur ,n patalyf, 3C hydmpifi
deftigt^da caifa ^ft puigationes uniuetfales. ^ Setnicupiumuero ingrcdi pfenum
tali qualc busa^ febres patientibus longas frigidas di e s qu. cumfebribus
dolorcs habent neruorum & art.culorum:&habentibus fpafmumTcuzez
balneumntcalefadum. Quod fi inipfo uulpes fcfnTr"""'^'?"' '
«nedicamg me^ Sruti .fo''^'''"" '*°'°'^'n habentibus iun-
femicZ^i'""""?" "'''b«- intelli D O C. II. lo8
•WufJ, se n, r '^"'"*'"uam «rt^XSuTe'?""''"'* ium
vel dern^r 8'""=« o'™tu.n uellac anima flltoIletelamtuS^n m m',^Z'n'
P"™""»
iationeyelequi.arirei™/il"'..^"^^"^.'i'Velambu. plusaW,
taaaoleodemulcemuf^^^^ '"^"iot, ac^.nta cotrigUurA ten&af tT7
"""" " "^O'" t olur,ov,rcofita,eoleip,oh,re'ir'
S?'°"r^f'''"'"""' bus longis fr/gic|i,.i.3 frigida
materia ' f^^ti """'eftindoloribusne^oStiT"'"'''''-
2"''«f»pequar,anattjsaccidlr Vi'^ "■^,'''"' f"^'''^ in
typoti.habeantofl:a fr^X ^•"•'''"'^""" «o,»
cunr,baculisl5:ftTidoren, uJuemS''"'^'^^^ ^";» 'i.orum concu(rione.Et
iftoMoIor™" '"of^ corpons pcr viam crifis impcrfeaae fcb i?.
habentibu*?p'>«»^^ditatis fitq, non confert ncinL
^iemoremc^Tn^r^^^habentibusfaltum & h?bc^''/'" ^cultas fenfusrfau^;?^
^^"^"^ deftruitur5^cui aducr^r ."p ^^qu^^Itcurandum^'^;^^^^^ ^
vt muct ?fto8,quonia J5 «^>q"on:am non eft poflfibiij- ' lud Galeni
ftatim poft verba eius nucallcgata» Siautcm ac quirat caliditatem accidcntalcm
fortcm confert iuuamcntn muItum,ficutviJemu8 ipfum facere cum facimus fedcrc
habcntcs huiufmodi argritudincs in fcmicupio olci calidi ca quo deco(fta-funt
quxdam radiccs autaliqux hcrbx calcfa cientes
corpus.Et.ppterilludfitficutmatcria &fnftrumcn
tumrcliquismedicinis.Etillude quoniam fitu pcrmifcea» cum eo mcdicinas fndasfit
medicina permixta ex eis fimul frigidaA' fi permifceas cum eo medicinas calidas
fit medi^ cfnacara.HxcGar, Quintucftin retctione vrinx,quiavc ficam mollem tracftabilcm
& aptam motui reddic 6c ipfiu» collum fuahumcdationc
relaxat&fuacaliditateipfam con foriat.IuxrailludHippocratisaphorifmorum
quinta. Ano pudendo veficac mairici calidum quidcm amicum deter minans:frigidum
vero aducrfum Sc occidens. Sccundo dicitq» oportet vt oleum fit calcfacflum
extra balneum fi debeat cxhibcre dida quincpiuuamcnta.Nam fi forct adu
frigidumfuafrigiditatenocerct,&non poteft moderatius 8c vniformius
calcfferi cxtra femicupium ad ignc. Tcr^ lunc^u^ tiodicitq, fi vulpes codafuerit
in didoolco, vel dabaon '^^^^ ^ modo qui dicetur tertij vigefimafecunda trac.
i.cap. 1 2,crit Po^^i^rg med/camc oprimum omnium in doloribus iundurarum et
^P"*" ^ iripodagra.ruxtaiIIudEbcmefucdiftrdionci2»fui graba^
«'"««jfi^ d/mfcu ant/dotarii.OIcum vulpinum cft mcdicame vlti/ mum
adarthriiicam & podagram Sc dolorem renum & dor 1. Quod ita fit» Accipc
vulpem intcgram intcrioribus cuuI/i8,poncin vafe&fundcdefuperaquac fonris
& aqux maris ana chift» i .olei antiq ct clari chift, i.et.F.decoque lcn to
igne cum falis vncijs duabus vfque ad aquar confum^ ptionem Sc diflfolutionem
mcmbrorum vulpis. Etcftchift pondusoc^todecim vnciarum.Etdabaoncft animal rapax
Dabar fife lupo maius leopardo,quod dc morc cIaudicar,ideoclau 9uidt
dicansfoletappellari^vSt^quia carcmus co loco ipfius capi/- mus vulpcm vel
cani5 catulos ad iftos cflfectus. Facicm ucro madcfaccrc 8C fupcr ipfam aqua
rorarcuircutcmuiuificatquapcftlaxara a nocu. mcnto dC inflammationc f cbrium ,
8{ cum adcfl fyncopis &: propnc cx aqua rofacca 8C accto , & cft
ctiamcum dciidcrfomcdicatur 5: ipfum cn% git&^obcft rcumatifmos patientibus
&doIore frigidum capitis habcntibus. Inhacquarta tangit quatuor eflfecflus
madefacflionls 8C irrorationis facici ciim aqua. Pr/mus eft viuificarc
virtu> tem faxatam fcu fatigatam vcl rcfolutam a nocumcnto &
iuflammationcfcbrium.Etcumadeft fyncopis crigcrc 8C confortarcvirtutem vitalcm
maximc cum talcs madefa^ ctcnim P«f viam crilis imperfeax fcb ' '
^*''*^"^»' <5lio SC irroratio fiunt cum aqua rofacca 8c aceto. Attcn^
tutn cri • ^^^''^^ tumoribus 3c doloi ibus""'^*^*^*^ ^^^^^ vehcmenti
3C fyncopi pro^ randoml?"^'^"®^ mitigatoleum fine
repercuml!!'^_"'''^ ucnicntibus cx acutis febribus conucniunt madcfacflio
8C ' frroratiofacieicumaquafrigida,immo fcretn omni dcfe>
(flionccordis.Ncciftud vulgusignorat* Solcnt enimfim/
pliccsmcdicinxignariquadamconfuctudine dum vident
aliquosfubitodcficientcfcufyncopiifatescum impctu fpar gcrc fupra fuos vultus
aquam multum frigidam » Et illud approbat Princcps tertrj vndecima tracflatu
fecundo capi> tulo ocflauo d/ccns.Et ex eis quf ncceflfaria funt in
fpcciebua pturibus fyncopis eft infpiflfatiocorporis cxtcrius vt copri^ matur
fpiritus refolutus nifi fit folutio ucntris fortis vaMc aut fit caufa frigus
vehemens.Etcum non cft illic caufa fri' .Mqrt^fpn*» nrnhiK^n* rorarfnn^m onttf»
A/ C;-» « « Aqfrig< da irro-' rando fa cicm cf> fccfius* Aq frigi da
irro/ rarcfa^ cicmv^ lct ad ocm dc' fecflum cordis»
S';"ti,nVcj-,{,i;^'^,";^;« no„ calefadt calefeaione "4;',':
^«Ptnitus. Dicprimo^'^.'!"''"'»'""^^ infriBi 'confertfua
huml*,l? P»rmo &the,ano de in,„?' ..t,— — - Lauiarrj^ goris manitcfta
prohibcns rorationcm aqux 8c frigidac 8C cucntatroncm&forbitioncmaqux
frigidae 8c aqux rofa> ccxpropric&induicaquxodorcfandalorum infccfla
funt cumodoramento odorum frigidorum multoticns fanStur cum ifti». Sccundus cft
mcdicari dcfidcrio , idcft appetf^ tui cibf cadcnti aut deficicnti 8c crigcrc
fcu excitarc ip'> fum. EnftudSt cum friglditas illafaciei commun^catur
Iacobt8*i*auic* Oo iiq Signum criplex. PRIM1CA orifido ftomachi pcr neruos qui
ad ipfum a ccrebro dcCcen dunt*Appetitus«nJrigidoiuuatur,5(: maximecum vaporcs
iiut fumos exprimit os ftomaciii replentes quadam piianta^ ftica repletione,
Teriius eft noccrepatieniibue reuma,ga frigiditasaquaefuperfacicmrorata:
cerebrum.debilitat d£ <xprimit,& ficcaufam reumatis auget, Attende q?
non folum in reumatc,fed ctiam in egritudinibue folitis ab co ge ncrari
&aggrauari nocct madefacflio vcl irroratio facici cu aquafrigidaetiam
fifitaquarofacea vel accto mixta ficuc 1 n plcurefi periphlcumonia &
opthalmia , (5C ideo liccc his agritudinibusgrauati fint inquictiiSi infomnes
non debcnt fros coru 6C cympora ifrigidari finc magna cautela, Quar tus cft
noccre habcntibus capitis dolorcm ex frigiditate , ga caufam doloris
augmentant» Attende cp prxdicftae madc fadfo&irroratiocontinuataecanos
accelerant maxime in barba,propter quod Rafis quinto Almanforis cap .de tar>
dada canitie dififuadec cas d^ccns.Hoc autcm fummopccft caucndum
nccapilliaquarofaceainfundantur&: praecipuc (i camphoram habeat admixtam.
Quia fequentis fummx capfa funtfatis claia , ideo folua eorum textus ponec
omilTa lacobi de partibus expolitione, Vtomniahuius docftrina tertix capitula
melius inteUi'' gantur ponctur cxpofitio lacobi dc partibus» Docflrma tertia
Fcn fccimdaecums funt.xi.ca" pitula duae fummcc. Cap.i.Deaccidctibus et
ngnificationibus. Ccidentia et fignificationes fecundu unam trium praedidarum
diTpofitio num unam trium dcclarant fignifica ^ tionum.Autrepraef ntemde quadi
xitGan^foIiconfertinfirmoineo quod facere debet.Autrcmprxtentamdequa dixit
GaF.9 foIiprodeftmedico:quoniam declarat ipfum in fuaarteexcellentem,8(^
eiusconfilio magis cre^ dunt.Autrefuturamde qua dixit GaPqjUtnfcp
confert.Medicouero quia demonftrat ipfumin fua (cientiaexcellentem,et infirmo
quia demoa^ ftratqualiteripfefit regendus. In hoc cap.primo agit de diuifione
fignorum, qu? Tunt in dicatiuum memoratiuum & prognofticum dC vtilitaiibus
corum.Secundo de diuifionc 5C dcclaratione fignorum fano rum.ibi
LSigniffcaiionum fanarum.1 Tertiodc diuifionc Sc declarationc fignorum aegrorum
pcnes demoftrare mor bum vel locum vel caufam cius ♦ibiLAccidentiumautc."]
Quarto pcnes tempus quo morbu aiToCiant. ibi LAmpHus
accidentium."lQyintodefignisfigiiificantibusin eo quod de mcmbris apparet
fumpiis ex his quae proprie vel com^ mumterfentiuntur.ibi LSignificationum
practerea.l Sexto dc fignifi demonftrantibus aegritudines occultas , ad quarn
cognitione ncccfifaria cft notitia anatomig. ibi L^t de fignis
que.lSeptimodefexrcguIis nofcendi morbos occultosfci^ ta anatomia.ibiLCunq?
anatomig."! In hac prima partc primo innuit hanc diuifionem,c^ fignorum
quxdam fignifi cant prf fentcm & dicuntur indicatiua. Alia re pratcritam
& dicuntur rememoratiua. Alia re futuram,& dicuntur pro gnoftica.
Ait.n.q) accidentia 8C figniffcationes fecundu vna trium pracdi(ftarum
difpofiiionum , f. fanitatis a-gritudims & neutrahtatis declarant vnam
trium fignificationum^i» re rum fignificatarum.f.vel pracfcntem vel prercritam
vclfu turam.Eiufdem fnigmcminitGar.i.teclini . canori. primo fecundo dC lertio
dicens.Sunt autem 8c horum ipforum.f.fi gnorum,fana quidcm qu^cuq? prpfentis
fanitatis funt figna demonftratiua 6c futurx prognoftrca 8c prius facftae rcmc^
moratiuatAgra vcrofignatS^praefemis agritudinis dcino AVICENN ftratiua funt,5i:
futurac ^jgnoftica,<Si: prius hdx remetnora tiua.Secundum vcro hoc dc neutra
ct quae neutrarum dilpo fitionum demonftratiuafunt(5<:prognoftica(S<:
rememora/ tiua. Attcnde q» fignificationes ct accidentia funt tcaiitcr idem,fed
dicuntur accidentia rcfpcdu corporum quibus ac cidunt fignificationes refpedu
medici qui per eas cogno fcitdifpofitioncs corporis.Iuxtaillud Piin.cap.primo.
doc» priinghuius fecunde fen.Accidens autcm vocaturaccide^
refpedufu3Eeirentig,aut comparationccius cui accidit^^ uocatur fignificatio
refpecftu confiderationis medici ad ip^ 6C proceftionis cius ab eo ad fciendum
ocgritudinis cflfentia» Secundo dicitq> vna fignificationum fanitatis
acgritudini* vel neutralitatis fignificat rem prgfentcm,vt fyncopis "J. ^
bum cordis^cpcitas morbumoculi,hernia inteftinalis hiw ram fyphac.Et de hac
fignificationc dicit GaF. vt afierit h'^ Prin.q) foli confcrt infirmo in hoc
quod faccre debct. contra diccraliquis quia prima intentio curandi morbufH
fumiiur ab elTcntia morbi.tefte Gal'.4«de ingenio cai3«4«^>^
ccnte.Dicoergoqjeffentiamorbiprimam nobis inienf'9 neminfinuet,ergofignificatio
indicans morbum m^xini medicoconfertmonftrans eiquid agcndum, Itcdicit j^'^ *
primoprognofticorum comcnioillius canonis. ^"^^'^^^^^ tificis vt vires
acgri atq? acgritudines bene perpendar» fc^ milV cnunciatoris dc rebus
pfeniibus prpter q> prius via^^' casnoneftlausminorlaudcenunciantis ifta
duo.C p''?^^' tum c&:fururum.Signa igitur indicatiua mcdico con»*^''''/.^
S'?^ ad laudem dC gloriam. Pro folutionc attendc primo ' gnorum
fignificantiumVf prpfentem qupdam notorie i^^., {if^ cantcam ficq>a vulgo
velutamcdico pcritilT:mopefC'P. diip corum fignificario,vt quilibctuidens
fyncopicantcm p^^^!^ pit ilico cp cor patit,&: uidcns cpcfj cp oculus cft
a-ger. non fic notoric indicant,fed a pitis indicarc nofcuntur,utj!.
hcniesruborpomorum maxillg cum magnaanhclitus
ficultatefignificatpcriphlcumoniam ,&pulfus fcrinusaP! in membro neruofo.
Attendc fccundo q> fi GaP. ^^^^^jl gna fignificantia rc prpfentcm non conferrc
medico,feiJ '"J inffrmodebetficinteIligi,q) figna notoria rei prpfentis
conferunt mcdico quo ad aftccutioiiem glorig 6c honorif j*'^ cet cf conferant
quo ad diredionem in opeic. Na depri^^jj
commodoloquiturHip.primo.pgnofticorum.ubiait' qui mcdicincartis
ftudiofeugloriam feu deledabilem ^^.^ corum copiam confcqui dcfiderat adco
prudentum te$^ ^ rationcmfuam muniatutin fingulis ualitudinibus P^^ (q tia
prgtcrita 8c fuiura cognofcat,et ^gro rcuelct quc ^^^^^t^c
pgcrminimcprefcnfcrar,fienim fepercij cognofcit tocO illi ccrtius commitiit.Ei
de fecudo commodo loquit Ha'r i.techni.commcntoillius canoii.Etutilitas quidem
^ 6C dcmonftratiuorum 8C pgnofticorum diccns. Vti^*?*^^/ ro fignorum re
pr^rentem fignificatium cft necefifaria '^^^, te mcdicing,43ptcrea cp
opcrationes medicing patt'^".^ jj/ omnes pendcntcs funt cx cis,&
proptcrca cp pcr fiS"^/t-fiiJ , i catiua fcitur q> futurum cft,&
praeparas cis quod nec^ ^^j^j Siri cfttHec Haly.Et pcr hec facile foluuntur
obieda. ^ ^o/ i^V di'cit cj> alia fignificationum fignificat re prptcritam '
" .^^jr dcfacftio corporis 6C pannorum circunftantium ci ^^'^' cp fudor
prgccfifit,(Si urina habcns filos 8c ramos p^t*^' . '"ij/ adinuicem
fignificat prgceflfififc coitum aut pollutione/^^gf, pO aitPrin.tertij.20.cap.i3»EtdchacfignificationediJ'/^
jn fj> q>foIimcdicoprodeft,qufa dccIarat ipfiuscxcellco^^^ja^/ artc fua
narrantis egro qug ci contigcrunt abfi^ hoc rit ucl audierit unde plus in co
confidit ?gcr 6C ci plu^ ^^^^^jjt Scd nullum ingcnium curatiuum fumitur a rc
fgjjoHi'^ direcftccSeimmcdiatc» Quartodicitc^ aha fign'»^,^^ yj-i^
lignificatrefuturamutfignadigeftionis apparcntia' ^^^/ na dfc quarta in
^gritudinibus acutis figniffcantcnJjn'^^^1,,1 turam in feptima.Iuxta illud
Hyppo.aphorifmoruin^^^j.ji,/ cunda.Scptim? quarta cft indicatiua.Et citatio
^^^^.^flc^^i ris fignificat uomitum ueturum.Etdc hac ^^"'"p^f
jjco^"^ xit Gar.q> cofcrt utr ifij.f.ram mcdico qp^g'^^*^^ aua^ ^ dcm
quia monftrat cum rufficicntcm in iua J'gnt ^^//f^^-^i^" n^"^"''^
3edic3t.Et cxcufat cum ab \gmmu "anquidliniftricontingat infirmo ut
deterioratio fui uel ^^rs per eum ^gnofticata. Infirmo uero quia cum fibi
de> untianturquxuenturaeifuntm^ pa> «en K,sexpedat:5^medicus nofcens
uentura infirmo fcit quaiiter eum digtare debet d: medicinis occurrerc malis ue
" 8»tt quia hxc fignificatio reddit medicum quafi uate Cu confcrens
medico&infirmo5^ c;^ter^.tantum uni c5 Krunt uidetur alps
praeftatior;X:utilior,Et id certificat GaP, pnmo piognofticorum commento illius
can.Intereft artiff cis djcens» Verum iuuamentu quod acquiritur in unoquoq?
hoium trium diuerfificantur diuerfiftcatioc multa , quod eft quia
prognofticatio de eo quod futurum eft magis eft iuua> "uaqKnunaatiodeeo
quod practerijt de enunciatione 8C Suoaeltpraefens^quianon iuuatur per
enunciationem dc eo quod lam practerrjt in aliqua difpofitionum inffrmus, im
niomedicustantum,fciIicetquado uultoftenderc inffrmo pmdentjam fuam per artcm
medicinac. ^ Signtficatfotiiim fariariirii qua^dam funtqu»
cotnplexionisrigaificaat arquahtatem , quas in fuoIoconom.nabimus.Etqu^damfo^^^^^
gathcantcoaequalttatem compofitionis. ph!^on2T^^^^ fanuminc5> '"Plex
t&n -.^^^^ fubdiuiditcompofi^ Hcx, f onaIe..biLExquibusrantnTertioagitde
co-nitionc di- fpofitionismembrorum Drinrinaln,«, l co^nicionc u. LModusautemn
InteS^^^^^ furationpm .v^.^Il.^ compofitionis.u commcn^ t,.'"' es feu
debite inuicem propV.ion, i S"">'r f^" co™pofi,„„i, iam
diuife fu«:;V/pV.dTfttS^"r « f-'caufefinalescom3'S^^
r™^;"^-Caufeau,emfinalesfuntor'::l°"'P""'» D O G. 111. 109
cap.j "■'"rorum vtaitHrin.prim prima ^«^. duntur pen"
coraplcmento operationum.i. q,?' * 'P^S
^'l"-in\":^e'^d?''='lV'"'""/P"f^'^'°"^-°Pe^^^^^^^
ad fenium fecu„ P" ""'^"^' infanria ° f ' & Perfede
aTu„f P"fe<aionem proueniunt.irc "* .Y"^
{■^■«.velquli;;'erd^"'«b«a=.atefecundumipfi~^^^^^^^^^ Drum,vel de virtii
i- '^^^ "icmbroii brum,vel de virtutejuo*'*'"^ Nam quodlibet
memK^"^ ^"""^ obiccflum copUte fiiJ? tur fanu eflfe
dicitur. ^ ^"«"^ operatio pcrfeae comDle trac^ans de fignis fanisfe^^
P^^^f ^^^^,^ pcr. l^^bftantialiterinhxrcn iK ^^'"'^'^^^'"^^"^
^""'Pta a «^celTario confcquentibus fuSi" ^""?P^
*^«»Ptaa cafibus feu acr^!;u inhxrcntia , & in ^oinnwtitibus
(ccunduinfubftanti«ronc dcbctit ficri,& ab his qui cx ncccfCitate haec
confequunc effe cSibus (Sticafibus , quacetiam accidentia proprie vocamus»
Attende fecfido cj> Gaf.adaptQthic tria figna tam optimae Complexioni
q^optimgcompofitioni diccs.A fubftatia qui'' demipfacorum qugin optima
compofitionefunt contcm'' perantia,fimiles quidem partes habentium in
caliditatc SC frigiditatevS:ficcitate& iiumiditate. Organicorum ueroin
quantitate qualitate componenrium ea et adhuc in forma tionc SC pofitione
particularum vniufcuiufq; 3C totius orga-' ni.Sed Prin.hic videtur ea adaptare
foli cornpofitioni, At,/ tendc tertioqjfigrta neceflfario cofequcntia
complexioncfh tcmperatam fic defcribit ibi GaP, Ab his vero qux cx neccf fitatc
h?c fequuntur fimiles quidcm partes habentia quantu quidem ad tacflum in
duritia dC mollitic mediocritas, quan^ tum ueroad uifum bonus color, 8c
fecundum lenitatcm SC afperitatem mediocritas.Dcinde addit»Sccundum vcro cf/
fedus operationum perfcdio quam 8C virtutem nominaui'» mus, Attende quarto c;^
figna neccfiario confequentia op timam compofiiionem itadefcribitibi. Eorum vcro
quoc organica confequunturin cogqualitatecSc: pulchritudincols corporis
organicorum. Amplius &inhgretium ciscffccfluij virtute. Attende quinto cj»
intcr hgc figna magis ccrta funt hcc qiig funiuntur a fubftantialitcr
inhgrdibus,deinde fum>' ptaaboperationibus,5^vIttmofumptaacafibus. luxtail^
lud Haly. 2.techni commcnto illius cafi.Cognitiones ucro. cj^,n\,* Signa
corpoium fanorumtriafunt.Vnumeorum eft quod r ~ cft afiumpium ex coiquod in cis
eft ex diff^initione Cubftan^ lanoru^ ti? eorum.Etifta figna funt neceiTarip
veriffcationis.Et fccii ^'^'^P^*^^ da fumpta funt ex opetationibus membrorum.
Et ifta itcrij *"P*^** funt apparcntis veritatis.Et tcrtia funtfumpta ex
accidcnti> bus^Si^confcquencibusabcoquodefteis in diffinitionibua fubftantip
eorum confequentibus itcrum ab opcrationibus. Et ifta multoticns funt veridica.
Modus autem cx opcraCionibus cognofccn^ di membrorum pnncipalium difpoRtiones
fc^ cundumcerebrum quidcm eft per difpofitfoncs operationum uolutariarum ,
&^pcr operationcs fcnfus,3^ per operationes acftimationis. Et fccun
dumcorquidemcftperpulfum &:per anhclitu. Etfecundum heparquidem cfc pcr
egcftioncni &:urinamJpriusnac^dcbih'tatemegeftio & uri na loturae
recentis carnisOmiles fcqauntur. In hac? tertia dicit q» modus nofcedi
difpofitioncs mcm^ brorum principalium per operationes talis eft q>
difppfitio^ nes ccrcbri nofcuntur pcr opcrationcs uoluntarif motus 8C
fenfus,<5^3cft»"i3tionis,tS(: imaginationis.-iS: memorie , quia
ccrebrumeftearumfons(S:orfgo. Et difpofitiones cordis cognofcuntur pcr
operationes pulfus 8c anhelitus qup a cor/ de dcpendent,^: gratia
conferuationis caloris ipfius fiut. Et difpofitioneshepatiscognofcuntur pcr
cgeftionem 8c vri/ nam.Pcr egeftionem quidem,quia rccipit ab hcpatc cholo
tincluram.Per urinamucroquia dcfcinditura mafllahu^
morumgenitainhepatcvtferumalacfle.Ethepatis debili-^ Hepatia
tatemfignificantfpcciaIitercgeftio&: urina fimilcs loturge difpoco recetis
carnis adhuc fanguinoIcntp.Nam pcr talcm cgcftio gnofcic ncm magna dcbilitas
hepatis fignificatur in attrahedo chy> dupP, lum vcl oppilatio in
hcpatc:quarc chylus in meferaicis inci picnsfanguificarc,&aIiquidruboris
fanguis acquircrc rc^ gurgitat ad intcftina inde exiens ut lotura carnis. Sed
pcr ta lem' urinam figniffcac mala fcqueftratio fanguinisab aquo/ fitatc 8C
debilitas digeftiug hcpatis» Accidcntium autcm quac x gritudmcs Rgnifi cant
quaedam funt qu^ ipfam dcmonftrant ccgrl tudmeficutdiuerfitas pulfus m
fcftmationc fui mfcbre.Ipfc nanc^ iplam Cgnificat febrcm. Ec quaedam funt quac
xgritudinis Ggnificant focu. Stgnum P R I M I C A N i (lcutpulfusfcnnuscum in
partc pcc^orrs fucrit doIor,quoniam fignificat qjapoftema cftin pan niculo dC
in diaphragmatc, dC Ocut pulfus undo fus qm fignificat q> apoftcma cft in
corporc puU monis.Et quacdam fignificant acgritudinis cam ficut fignificationcs
rcplctionis pcr diuerfitatcm fuarumdifpofi'tionum,quaruquifc^ modus ali"
qucm rcplctionis modum Ggntficat. In hac pai ic tertia Pi in.innuit hanc
diuifioncm:q» C]gr\o^ rum agrorum quacdam fignificani acgritudinem , alia locu
lcx ^S"^"^'"'^)^!'^ caufam eiu3,vt pulfus
diuerfitas.i.differen'' * tla a naturali in feftinatione fcu velocitatc vel
frcquentia Cu gnificat calorem extraneum ucccnfum in corde g fcbris di^
citur,proptcrcuuis extincflioneni natura plusfolito feftinat in motu puIfus.Et
pulfus ferrnms cum doloreacuto in par/» tibus pedoris fignificat locum
acgiiiudmiB.f.apoftema elTc inloconeruofofeupanniculofotVjin diaphragmatc velin
panniculo cooperienic cofta8,vcI in panniculo mediaftino. Pulfus Etpulfus
vndoAis cum magnadifficultatcanhclitus d^gra-^ fcrrinus Mitateinpecftoralibus
fignificat ctiam locun» a^gritudinis. cid ct pr ^ ^ apoftema efte in corporc
pulmonis. Et intellige pcr pul> (us vn> ^^"^ fcrrinum pulfum vclocem
frcqucntcm durum , cu> dofus, '"^ parics in magnitudinc diaftolis
dtucrfa: exiftunt ct in du fitic & in moIIitic:vt ait Prin.cap. 5 .fummar
primx fen prg fcniis.Et dicitur fcrrinus,quia dum tangitur fub digitis ap^'
paret vt ferra dentata.Sed pulfus vndofus cft pulfus diuer^ fus in magnitudinc
partium vcnae 8c earum paruitate et elc uatione ipfarum ad fupcriora,& in
latitudinc 3C in confecu> tionc & pracccrtionc & in principio motus
pulfus cum moV liticquxcftinipfo.Etdicitur vndofus quiafub digitis tan^
gcntibus ipfum fimilaturundi8,quarum aliacalias fcquunt fccundum re«flitudincm
cum diucrfitatc quf cftinter cas in clcuatione earum ad fupcriora &
defcenfionc ad infcriora ct in vclociratc 3C tarditaic,vt ait Prin.cap.nunc
dicflo. Scd fii gna fignificantia caufam aegritudinis funt fignificationcs rc
plctionum pcncs diucrfitatem fuarum difpofitionum, vt q» vna cft ex
fanguinc,alia cx cholera , alia cx phlcgmatc , alia
exmeIanchoIia,aIiacxaqua,aIia ex vcnto. Etquilibct mo'' dus harum
figniffcationum fignificat aliqucm modum rc> pIetionis,vt figna rcpPonis
fanguinis plethoriam,^ figna rc ptctionis choIcrae,cacochymiam cholericam,
(5<:fic dc alris» Et hacc figna rcplctionum cuiufq^ humoris narrabuntur in^
fra capFo.7.do(ftrin3e praefemiff. Amplius accidcntium quaedam funt prodeii^
tia quac cum apgritudine incipiunt & finiuntur, Ocut fcbris acuta dC dolor
pungitiuus &: coangu ftatio anhelitus & tufl^s ct pulfus ferrinus ca
apo ftematcIateris.Etqu^damfunt quae notam ho^ ramnonhabcnt,a: acgritudincm
quandocpfc-' quunturquandocpnon,ficutdoIor capitis cum febre. Et funt quf da
quJt in finc rci eueniunt , dc quibusfuntargritudincscrifisSi: maturitatis fi^
gnifiVafiones,&f fignificationes ^hibitionis ma^
luritatis&Cgnamortis.harum autem plurimc funtinargritudinibus acutis. Accns
In hac partc quarta tangit hanc d/uifioncm q> accidcntin apgriru/ quaedam
fimul incipiunt SC dcfinunt cum acgritudinc cuiu? dinistri futitaccidentia.
&dicuntur prodcuntia quafi fimul proco plcx» dentia. Alia funt quac non
habent horam fui aducntus dctcr fninatam, fed quandocp vcniunt in principio , quandoqpin
augmcnto,quandoq, in ftatu acgritudinis, Alia veniunt in fi ^ acgntiJdinis.fed
circa horam crifis fcu terminationis pgri tudnis ad bonum vel ad malum.Exemptum
primoro funt accidcnttt quinqp finc quibus nun§ <ft v«a plcurcCs. Pri> A
V I C E N N ;E. mum eft febris acuta proptcr viciniiatcm apoftcmans ad
cor.Secundum eft dolor pungitiuus , quia apoftema eft membropanniculofo fortis
fenfus ♦ TcrtiumeftdifficuUa' anhelitus feu coanguftaiio cx apoftcmate partcm
concauiia tis pedorisjn ^ua pulmo dilatari debct impedientc. Q.uarj lum eft
tuffis ^^pter conatum virtutis cxpulfiue pecftoris ad cdudionem
matcriacpungentis. Quintumeftpulfusfcrri'; nu3,(&: hoc accidens eft commune
apoftemaiibus euenicntl bus membris neruofis 8C panniculofis propter tenfioncm*
Exemplum fecundoiuni cftdolorcapitis in febrc vel vo^' miius vci
naufca.Exemplum tertiorum cft acgritudines cn^ ri9,ficutapoftemata partium
cxteriorum eucnientia per via crifis 6C figna perfccftc digonis materiac dC
figna corruptio^ nis malignecontraria digoni qualiaapparcntin crifimortl kt^ySc
figna mortis & pulfus formicans cafus virtutis. Significationum prxterea
zlix funt qu^ in quod demembrisapparet fignificant quac funj
cxeisrumpfarquappropcfentiunturficut colorS difpofitiones,&:difpofi'tiones
tadus in duriti^ dC in mollitie &: in caliditate 8C frigiditate, 8Ci(^
rehquis.Autexhisqu^comunitcr fentiunturS^ funteaquacfuntfumptaex forma
membroruin &:iproru fitibus&motibus ficfquiefibus.Etfor^
taflreillafignificabunt ipforum difpones occul^ tas ficut labtj ralfus uomitum
Jpforum praptcre^ quantitates augmentatx fi fuerint aut diminU^ tac & eorum
numeri fortafl^ occultorum difp^^ fitiones fignificabunt membrorum , quemad^
modum furtitasdigitorumquahepatisparuit^ temfignificat.a^ econtrario*
Inhacpartcquinta.Primo diuidit figna fignificantla'* eo quod de mcmbris apparet
in fenfibilia propria & (cnfm lia commijnia.Secundo cxcmplificat de his .
ibi 1 Et cognf. t.ones quidem.lTcrtio diuidit figna fumpia cx motibus^^^
uifione quadrimcmbri.cX: fubdiuidit duo ex mcmbris ibiLfctearumfunt quacdam.l
Quario tangit diucrfiiat'* motuumpracdidorumpencsdiucrfitatcs fuarum €iXen^t
particula primo innuit hanc diuifioncm,q, fignorum q^^r [ lignihcantin
coq,apparetinmembris,aIiefignificanr r^" ^ tudinesoccuItas.Primum membrum
tagitin principioh^' ( lus quinta: partis diccns.Signiffcationum pra-tcrea
alif<''''J qux m co quod dc mcmbris apparet fignificant.Secundu»^ in
principiofextxpartis diccns.Et defignis etiamfunt^ .
Jgritudinesdcmonftrantoccultas. Sccundo innuif ^a;''; a«uifioncm:q, fignorum
fignificantium rcs mani(cO:y, coquod dc membris apparct,qu3Edam fumpta fiwt
^*^^^ «iDihbuspprijs^vtcoIorcfonofaporcodorc , calidofrig'^ Hta Sfe Wt,, co
humido duro molli quar propria dicuntur , quia fl^^ «orum vnico fenfu fcntitur
&: eft ci appropriaturii* Alia fi'»^ Pta funt cx fcnfibihbuscommunibus,vt
figura fitu ^^^^/jf Suictcnumcro& magnitudmc,qu«omniadicuntur Q^' nuntur
pluribus fcnfibus.Iuxta illud Arift. 2 . dc anii"^ tr^^ 3 •cap,4.Communia
autcm funt niorus quics nuiw^'^^' . Sura magnitudo.Huiufccmodi.n.nullius unius
funt proP[ ; led commun/a omnibus . Tcrtio dicit hic Prin*^'^ ;
tafifealiquacxpraedidisfignisfignificant difpofition«f
cuIta8,ficutfaltuslabr)<nfcriori8fcu motio vcl ofcita"^ ' gnificat
vomitum vcnturum.moto.n. ftomacho fup^^ ^ < «norcgrauantccommoucturlabiumex
colli^tia »P^"'^jy «o.Etdicitfortafifc^quia nonfcmperadmotum labij fe^jy
tur vomiius» Quarto quia non antca connumcraucratJ ^ tcrfcnfibiliacommunia
quantitatcm dc numeruni m"". proruin hic itinuit cos dcbctc
connumcrari» * quantitstc^ F E N. II, ^ntitatM membramm fi fuerit augmeritats
aut dimimi/ nrlf figniffcabunt difpofitiones aliqs heoa
LT"'""",''™''.''"''''' digitornm patuita.e htpatis 6C
eotum longitudo magnitudinem, fi^r?!*^??- difpontionum comm fi^ificatfuntres
uifibiles.Etex mgto per in. lulmodiquoquefuntcognitiones per odore^a:
fiporesor.s& relique .Et cogn.tiones phthifis Ipc r ^
""g"'""» gibbofitates funt uifibiV IT' - T.''^
capitulo eorum qu* fentiuntur co muniter.Eftautemcumquodmamfeftefentitur rem
Ugmfacat occultam quemadmodum rubor potni maxtllx pulmonts portendit apoftema
&: g.bbcfitas unguis ulcus pulmonfs . ExcoSto mbusuero qua:
habenturexmotibus i au Z hcationesuero quacfumuntur cx modo qu^tis
funtficutapopIexia&epilepaa&fyncopisetS mufcam r^r'^^''
^tulfis&faltusa: fpaf nius cum mcipit fpafmarc. *antecoIore SCcopnUi^ a
Eceptibiles me fcu malitii dioefe,^H '"^ '""«^"^ ventofita.
«Ptibilemedlame rui,rA''r^'''f''* Gtf. Pores &
odores ori?,S/^"' ^'".f" P"cep,ibllel per ft. Vs, Attende primocf Ga.
re„io ^'''"•''•^' "^^ rapt^. teti. 'qu3ecomprihendu^rLS'rf'''''''^
^:^""^ fen/ "^oawdentia hiiiu, quatuor effe n . ^'''"'•Dico
ergo ptU %iUbu, i'''''"fC'''«vifa,quedamcm«ol *"'''''"'
^°'»Pt£he- ««X. 'Poflwnumcorporl noS, f ^ ''"'^ '«"«"ta figna di
f;'n<loq.accidenSr:Srvifu"ficd*r- ^"'"'^ «tn Percipimus in
coloreVxtra nt^r,^'''-'' '^'•^"^^^^ P°teautin vnomembroaut nDWK™^™f
«''°<^« "'turam eritin ,0.0 corpore<^?uir-^'.^°'°' '''"•"
<«ta ,. ^''•'■«"s ^^fpIenis&hSfi?""^ * Paffionehe>
C?" '''"^'efttiigredolLui. T.ei^ ''"""'em.
Hq;"'P'''^''°''™ q"=»fit--'mem'bris C 'nr/A'"'' =iP u^mr n
"'".«'"P^'^1'^'"''"^'"' P" odoramm '"C
e'^'^''',!''''™*''''''"''^"'''''^!^ r^^^ «"n vero,^'"''''''
3 S"«"re « ^'''"'onis clnalHlf, 0"" '"'
«onc.P^^i^^^-^emintendoquiStintotoZ^^^^
«"'fecernere.S<'''°P'''°fe'ne«ta naturam?,;'!!;'^^
""■'•'""'"r.iviultotiens ^-^^percipiuniur ao ipi„ j (j
««grotantisingrediun,; :^;P''» '1'!'.''"« Parsi„ ■"^faporem co« o
Lt'^'''r°;"'':iP';'^'^ ^ nc«tqua„do<jft„f °-^^^^^^^ Per D O Ilh iio
aliquando duI<:cm,quandocjtpontfcum»Deindr fubditacd dentia fumpta a tadu
dicens^Similitcr a tadu comprehc d^mus vnum cxaccidentibus cftcum a naturali
curfu egrc diturquandoq^^n.fitdurum quandoq^ ficcum,quandoq;ex tenfum,nonunq^
molIc^vS^ ahquando aliomo eft^Hxc Galr Secundo dicu hic Prin.q»cognitiones
phthifis & hcdic» pcrgibbofitates vnguium funt vifibiles.f.vifu
perccptibi> Vnguirt Ies,fed funt decap.primo fumma fcnfibilium coium,fia pc/
gtbbofi^ dentafiguraqueeftfennbilccommunc.Et^ienit tafisgib tatcs» bofitas in
phthificSc:hecfiica partfexcofTiptionccarnis fubie vnguibu8,partl ex
confumptionc fubftantialis humidi.' tatis iporu vnguin, Tcrtio qa pdixerat
fenfibilc coc qncp fignare difpocs occftas ,ut faltu labrf vomitff 6c digi toru
cur titatehcparpuu.Hicfimiledicitdefenfibilr.pprioi^ decoi ctiam, vt rubor pomi
maxillp fignificat apa pulmois,(5^ glb bofitas vnguis vlcus
ipfius.Rubcfcuntautcm poma maxil larum inpiphlcumonia propter multitudinem
vaporfifan^ guineorfi latoijj in ea a pulmonead genas» Qiiarto dicit c;^ ex
motibus c&:quietibus qui funt fcnfibilia coia trahunt res. i.fignatoes vel
cognitiones q mo diccnt ♦ Ex qetibus qdem apoplexia fignat (i fuerit vfis quies
feu priuatio motus in to to corpore,(S!: fimiliter fyncopis.Sed fi priuatio
motus flierit partialis figniffcaiur cpilepfia vcl paralyfis.Ex motibus au>
tem fignificationes fumptac funt ficut horripilatio tremor fin gultus
fternutatio ofcitatio alyccs,feubrachiorum cxtcnfio ncs^tufiis faltus fpafmus
incipics fpafmare,ipfoenim fa(fto iamcefiatmotus,dcquorumnaturis;S:diffcrcntijs
latc tra/ datGaK quinto morbi. Etcarum funt qaaedatn qua? proucnfunt ex
opcratione naturac principalis (lcut finguItus.Et quaedam qusc proucniunt cx
opcrationc naturx accidcntalis ficut fpafmus 8C trcmor » Et carum quafdamfunt
uoluntariacpurae ficut acftimatio 8(:rcuoIutiodcIatcrcad latus.Etquacdam Cunt
compofitafcxnaturali dC uoluntaria Gcuttuflis dC midus &rcgcfti'o . Et
iftarum quidcm quxda funtmquibusnatura fupcrat uoluntatcm ficut
tudisj&quaedam m quibus uoluntas fijperat naturamjficut midus & egcftio
cum uoluntas noncitouuItcfficcre.Accidcntium autcma na^' tura
fincuoluntateproucnicntium qu^dam funt qufdcmoftrantfenfus ficuthorripiIatio,6{:quac^
dam quae fenfus non demonftrant quomam no (cntiunturficut faltus. In tcrtia
primo ponit hanc diuifioncm quadrimembre,(j motionum nunc didarum 8C fimilium
quxdam proucniuc cx opcratione naturae principalitcr vt fingultus,quxdam cx
opcrationc naturg accidentalitcr vt fpafmus dc trcmor,quf >• dam funtpurg
voluntarig ficutgftimatio.i^motus perfecucio nisaut fugg fcqucns iudicium
eftimatiug vcl legc eftuatio,uc quidam libri habcnt.<5(: intclligc motum irg
8C rcuolutio pgri dc latcrc in latus.alig funt partim naturalcs ptim
uoluntariac ficut tulTis vrinatio SC egeftio. Aitcndc primo cp Itcet fin>
gultus fit motus naturf.f.virtutis naturalis cxpulfiuf ftoma-' Singut
chi,numcratur tam a Gal. f .morbi.cap. i ♦intcr accidctia q
funtcxtotognccontranaturam,quianoffta natura rcguPr . operantc,fedirritata
pcraliquid Iffiuum* Attedc.s.q» fpgf rnus qui dicitur hic ffcri cx opcrationc
riaturg accidentali non fitcx opcrationc naturc mcmbri,fed natur^ morb^ vcl
matc f ig cius.Tuxta illud Gal. ? .morbi.cap. i» Ac^io vcro que a fo
lomorbofftcftic(fiigatfo5!:fpafmus. Attcdc.j.cji trcmor que Prin.hic ffcri
dicft cx o^ationc naturg accJidetali numcra tur a Gal f ♦morbi.tntcr motusfcos
ptfm a virtute partini » morbo.Aitcnim illiccap.TtAb vtrifq^autcm ffumomnc»
motus congclationis 8C motus omnis cjui fftmembr/s moP
liffcanincipicntibu3,trcmor quoquc^Etcap^^.ciufdcm librf ta rtatu' ralis
volunta fkis du^ plcx,. Accns la natii/' ralc volilta^ rium du plex* P R I M I
C A N . alt.Trcmorfitexduobus motibus,vnoquoq^ membrngra uitate mouetur
inferiu9,<Sc alio virtute fui fum leuatur. Se»' cundp ponit Inncdruifionem
bimcbrecj» motionum partj naturalium gtim voluniaiiarum qdam funtin quibus natu
ra vincit voluntate vt iuU'is,alig funt inquibus voluntas fu^ peratnatura vt
vrin^iioiS^egeftiottuncnon fiunt cfivirtus voluntaria non uult eas cito
eificcre,licet natura prefto litad eas efficiendum, Attende q, natura
ftabiliuit in tuftf q> vo Uuaria virtus viccretur a naturali propier
necefifitatc cufto^ decordisnefuffocatiocontingatJuxta illud Gal,f»morbi.
cap.7.At qnaliquid vias inftrorfi fpus impedit necefte eft vt naiura
fortiftimoattj; multo fpu exclud?.t,hfc vero fuffl^i fio vocatur tuiris.Huius
rei /jgnum eft q> pnte forti c5 tuftis ilico tullimus velcmus nolimus.Sed in
rctentoe fcecn Sc vri naecum quis occupatur in republica velfcruitiodiuionota''
le iminet periculfi^quaie ftatutum eft vt uoluntas ad tps hihere polTit lias
purgatocs» Tertio ponit lia nc diuifionc q>accidentfum tfi voluntarionl
naturaliil qda moftranc a fcnfu ficut horripilatio qug manifcfte pcrcipiiur 8C
a medi co^ ab egro.quf Jam non monftrantur, quia non fentiunc a medico fupplc
ficut icdigatio qua non fentit medicus,fed cognofciteamnarrattone patientis
a*quo fentitur.fcntit eni quandoc^ pger motum dilatationis in fuis membris a
vento fi:ate inierclufa qui iecftigatio dicitur,<X: cum multiplicat eft
praefagium fpafmi velapoplexig futurg, Hiatitcm motus diuerfificantur autperdi^
uerfitatem fuarum efTenliarum , quoniam tuffis in fe/pfa fortior cxiftit quam
faltus. Aut p diuer^ ficatem numerorum motorum,quon!am ft:ernu tationis numeri
motorum plures funt quam mo forumtufl^s.Tufljs.n.compIctur motionc mem
brorumpecf^ons.Sternutatioautem complct ex coniunc^ioncmotuum membrorum
pccflorisec capitis fimuI.Sed quantitas timons in ei's c(ldi(y fcrcns,quoniam
motus fin^ultus ficci' maioriS e timons quim motus tufl[Js,licet fit tuflis
fortior, Perquodaucem naturaiuuatureftcum quado-^ queadiuuatur per inftrumentij
eflTetiale dC prin^ cipalc,fi'cut cum luuaturincxpellendo ftercusa murculis
ucntns.Eteft cum pennftrumcntiJ iux uatur cxtrancum,ficut luuatur intufliendo
ab ac re.Prindpioruueroearumdiuerfitates aut funt cxmembriSjficuttufljs 8[f
naufca,aut exdiucrfi^ tateui'rtutumagcnti'um,quoni'am faltus princi^' pium eft
nacurale &: i ufljs principium c anima^' le. S cd & per materi^
diuerfitatem,quoma tuffis cft ab cxcreatione dC faltus a uentofitafc. er^
gofignificationcsfigmficantincoGp de mebris apparct.EtpIurimaearum demonftratio
eftfe^ cundum difpofitioncs manifeftas . Et tame cum occultas
dem6ftratdifpones,ficutrubedo pomi inaxiIIap,qujpuImonis apoftema dcclarar.
Motiiv Inhacquartatangkfeptemodosdiuerfitatis iftaru mo>' m diuer ttonii
abinuiccm» PrimuB attcnditur penes diuerfitaxe fua farn mo clfcntiarum fcu
naturaru,vi tulfis in feipfa ex propria na du$ fc ^**^* fortior falai.Se cundus
atteditur penes diuerfitatem ptuplcx^ '^""^"'^otorumjVt
fternutatio diffcrt a tulTi , quia numcri iTfjotorum ftcrnutationisfunt plures
numeris motoru tulTis, co <3» f"Jii8 complctur pcr motum mcmbrorum
pcc^oris fo lum.fcd ftcrnutatjo complctur pcr motus membrorum pc^ llippo.
^coris 5C capitis /]r.Scd contra dicit Hippo.aphorifmorum
feptima.Stcrnutatiofftacapitccxcalefadoccrebro 8C huc/ ifUto^quod ci? in capkc
v^^cuotEt printtcrcij quinta tract^* AVICENNJ^, cap; I j.Stcrnutatioeft motus
proprius cerebriad expenefi>' dum humorem aut mater/a alia ctj auxilio aeris
naribusat^ tradi fubito per viam naficX: oris,c5<: fternutatio quidem ce
rebroeftficuttulfispulmoni.Diccum Galeno incomento dci cafi.q» non eft vfr
verum ex folo cerebro Iternutatioiie ^^jf
fieri.pcna.n.(;vtaitibi)fiuefiftucainnaribus pofita fternu^
tatur,&:aliquandovctuscumtuftiafcendit ab iferioribiis; qu3E fft
ftcrnutationis caufa ad narium venics foramina.Fal luniurergoaibitrantes elTc
caufam ftcrnutandi folumoclp aerc a capite excunrem. Tcrtius atiendittir pcnes
q^nt^tc fimoriSjVt fingultus de inanitione diftert a tufti , quia eft tn? ioris
timoi is,licct motus tullis iortior exiftat.Nam iingultu» gjiijf cx inanitione
vix vnqi fanatur ficut fpafmus ficcus,^ e fiisf^ l^m fignum.Iuxta illud
1-lippo.apho.quinta.Spafmus ctfin pjtio'; gultus poft nimiam inanitioncm malum.
Q_uartus attcn {^il^^ dtnir penes inftrm coadiuuans ad morum.IIlud.n.quando^
quecftelfentiale*i»confubftantiaIe corpori dC principal^.w vna ex caufis
principalibus illius motus,vtmufculi ventris in egcftionc,5t: quandoqj eft
extraneum cor pori non princi' pale/cd folum adiuuas vt aer,qui cxpiratur iuuat
in tulfi ad cxpuinonem materierum* Quintus pencs diucrfitateni*^ broru qrum funt
motus,vrtuftis differt a naufea,quiacitit>' tus pcdoris 3C pulmonis 8c
naufea ftomachi. Sextus f^* nes diuerfitatem virtutu agentiu,vt principiii
faltus c a viri|; te naturalinocognitiua.f.a ventofitateexicdctc,&prindpj^
tulTis eft virtus animalis feu motiua voUltarie coopantc uir' tutecxpulfiua
naturali fuppIe.Ethas duas diuerfitates dic'f hic princeps attcndi penes
principioi??diuerfitates,qa et inj briTj eft principiu motus Sc virtus ipfa»
Septimus penes a\ uerfiratc materix motus ut motus tuftis c a fcreatu fcu a
«"^ tcria fpuibili.i^: motus faltus a mareria uentofa. V\t\vno^[ cit
hicprin»q> hic figna fignificant in eo quod apparet dc bris,cSi:plurimil
fuac indicationis eft fuper difpofitionibu' corporis manifeftis,aliquando tamen
indicant difpofiti^^ 1 occuItas,ficut fam didum eft ruborpomi maxillx fig*^^ '
ficat periphleumoniam* cof, 'iio Etdefignis ctfamfunt qua? apgritudmcs
motiftrantoccuItas.Quapropter oportct illiJfl'^'
aegritudinesuultcognofcercoccultasjutatc an^J tomiae notitiam adeptus fit ad hoc
ut pcr ea icit^ tia fubftantiac cuiuscp membn' ei acquiratur fi^* carnofum aut
no carnofum.Et cuiufmodi c cA^^ forma,i'deo ut fciat. uerbi' gratia . fi
apoftcma quod habct hanc figuram cft i'n eo,aut no ex P^^ te fux fi'guraf,unde
eft comparatum.Et fciat fi^*j pofl^biIc,q? in ipfo aliquid rctincatur ucl non
(^^^ ■d labi faciat q> recipit ficut i'eiunum,Et fi cfl^ P{j fiibileq?i'n
ipfoaliquid rcttneatur autq? aliqi^^ ^ ab eo Iabatur,quac res fii qua in eo
retincri fi^ aut abipfo labidoneccius locumfoatfl^^/ tcnus per ipfum iudicet de
co quod in ipio fc*^^!^ turdedolorcaut apoftematefieft impfo aut^
coIongmquum.Etfciatdusfocictatem it^ dicetfihabctdolorcmperfeaut proptcr
^oci^l^ tem,a: fi materia ab ipfomet proceflcritaut a focio fibi influxcrit.Et
fi fuperfluunt quod ab ^ feparatureftdcfubftantiafpfiusan ip'^^ ^ pcr quam
illud pcnctratquod ab afio fep^^^i;^ donecfciatilludquod compraehcndft ut fi
cft poflibilc ilfud quod euacuatum fuit ab J.P cuacuatum fuiirc.Etutmcmbri
opcrationc K donec ipfius cognofcat ^gritudinem cx "^^^^^^ toquod in
ciusconGftit opcratione»Tot|f ^ 4« FEN. n. brifi c« SrSTno^t.?''^'*''^^^
cuiufcjmr;' %crafi.Li eh,u".^rr. ;r''''^"'''"^^ fcitnraliquanL
eruslS Wdnodextrofenfu Derce™l ^!. ^-."^''''■'"P^'"
liy^^ Pace vel in lacerto cS^f f^t'''r ''"T he Jis,qua;fis"remembrii„
™^'li'''°' '^S"-'» apa. 'udprin.terctj.,4.trac., c , r.^fi"''^''-!""'*!'
quodapparetdeapateh paci 1'^' f^S"" eiu, P«<s,Iacertofum au..m
^^^1 ^'^""d^m Cm, |,e. 'ftgroll^aKaUeraelta,bt if& a-''''';,'
"tremitati; flc.t cffluerea: ftatieipelli, id nuo V, /
■'"''"'''° "°.''«' "«■fl^Exhoc.n.fcitipoteri, parS
?''^'''''''^'"'' i^'" P''^"oingracilibu,inteltrsprXm^^ "°
gracili inuoluto ffiin iei.m? '"^ "'^8'' i" 'C' Poms
delatorci.ri^-echoF.^^' P"»no.omiam fci.ur «ffwdens in ipfum choleran;
i-'""" ^cl prope ipm ft"fluam S: mordacem quTre'ft ''■'
'^'^'"'"'^ »b> %n>uft cp in ahlibus mS'^'""» 'nci.
eam . Cuius rei v«uum inuenitur vnd^wl '^^'"?
'""■"'«ijan.urfemper ^PoFeeftaliquid tet"„er •„ " '
'"^- 0-«"° vt fcito ?<^'^.Cc«'q'^reSrt& ciIivet.tofit 'e
"f''^'?S°vel *ft«ab eo%"_^^°' ^'[^P' I I I D o c. nu
potcftfcremedicusper anotomfacS: occultas xgrhudiL rnmf . dicit nccelTaria eft
fcia ano tomig medfco volenti recfie 3c artiffcialitcr regere cgritudiea
occultorummembro^^^ a.cap.pr,motb,.Natur3everomembricognitioquatuorrc
rumcont/netcognit/onem* «in"i p rt «a rh'^ «nnuoIutionum.CumJilti""Sr''''«''''i'^^^
^moraliquis/ninfe^Xs^^^^^^^^^ Srr:'"^A'-'°"-3:^^^^^^^^ •^aSf^-*'-?-'^
^''1' doIenstheme°„^^^^^ <S™&S^ttatS^^ «■^
««^^«^•'■^^'•"«"«contemaT* ^'^et a fuDerfl ^ cercbro» Sexto vt t,
annr^ .^^•Jbroafcji^ranfeatperi^^^^
SP^^ribileficid^^l^.^q^adefdditurquatenus^^^^^^^^^^ ^5^iram,vtficoS ^^'^^cuatLT
ab cofuilTc cual5''' ^^^anaeruntpcrg^r^^^^iamcj^agradlibusdecifi^ vrina a
veficacHcil. ^iam , Et fi petala ruKiL ^ope'j1''"^^?^oneoperS
'"''^^^^^^^ ^&u^f«velaliquis?^^^^^^^ *ctioIcr, nonmundifica^.?
"^^"'lium patiturcum "«tur,vtioidcritiacitrina.
Cunqueanotomiacrdcntiacfacqmnta faerit opor teb/t poft hoc totum ipftim ftudere
in coeni tionc acgn tudinum occultarum fecundum fex rc gu/as.Quarum pr/ma eft
de nocumento opera^ tionum. Et tu quldem opcrattones cum fuis qua litatibus 8C
quantitatibus lam fciuifti, quarum fi gnificatioeftprima
&:perdurans.Secunda uero cft dc eo quod cuacuatur,cuius fignificatio pdu^
rans quidcm cft/ed non eft pn'ma,a: perdurans qufdem eft propterea in ipfa
femper confidut. fctprima qiifdem noncft.ideoq? fignificat ma> turatioem aut
maturationis prohibitioncm mc^ diate.Tertiaautemeft do[or,8^quartaede apo
ftemate,5^quintacftdcfitu,aefextaeftdeaccid^
tibu^manifeftisa:comparatis,a^corumfignifi'. catiB non cft pnma ncq; gdarans.Et
in una qua quequidemcarum fermonem diuifim faciam. In hac parte fepttma primo
tangit fex regulas quibus mc dicus deuenit in cognitionem scgritudinum
occukarum fci. ta anotomia.fecundo declarat primam regula ibiLExoDo> n.bus
vero.-ITcrtio fecundam ibiLEius autem quod eu ' tam .b.L Apoftcmacs
autem.lSexto quintam ib.LSitus ue rofign.ficat.ones.-7 T" prla particula
dicit primo Ij, poft^ ^Egrui, med.cusfcmer,tanotomiaftuderedebetrncogniti;ne1gd
tud.numoccultarumfccundumfexregulas. Prima re|u. cultar dl
Iatrah.texnocumcntooponum.Etiamop6nes declarat, gnofcei,
funtcu.mquaI.tat/busfuisquibusopcrantur,&quatiS reg" feu menfur,s
fuis.f dodrina fexta fen primeWimi , qui eft 1«*^* deuirtunbus
&opon,bus.Etfignones ab operibu^^^^^^^^ funt primx 8C pcrdurantes.Prrn,^
quide quia per feV Tm^ mediatefignantacgntudines.Oe.n.membrum cft xprZ quod
facerc non poteft operationem fibi propriam . pfrd^ rates vero qu.a ccrt? funt
ffrmp 8c ftabiles quibus plut alrif medici innitunt. Sccunda trahitab
cxcuntibus a corpore vcl retcntis l eo, vt fccibus urinis fput/s muc/s 3c
fudoribug Et figiiationcs indc fumptae funt pcrdurates.i.ftabiles ct c * tac in
quibus mcdici conffdunt.Sccf non funt primx au.a • Tmediate fignificant
difponcs ?gritudinalcs,fed mcdianfp"r« gonc vel indigone apparcnte i n
cis. Tertia trahit,,.^ = !i? lore ruxtaiIIudGaI...tcchni.DoIorcsucro fccSdum
^^^^^ inciTbunt locum aut contfnuitatis foIutione,aut alterationS fubitas
ondunt. (^iarta trahitur ex apate,quod triplex pc nus 3cgritudinfs
adefieoiidit.Q.iinta cx fitu membri "^^^^
utruumorfentiturinhypocundnodextrofigi^atapah^^^^^^ Us,fimfin,ftrofpIcnrs.
Sexta rcgula trahitur exaccidemi bus manifeftis fenfui ct comparatl s ad
pgritudines occuUas, vt cx rubore genarum iudicatur de piphIcumonia,& ex
gib bofitatc vnguium dephrhifi veIhccflfca,c5l:cxagitatocIabn inferioris dc
uomitu.Et fignatoes inde tracflae non funt DrFp quia
nonfigiiantperfecXri-medfateoccuItas Pgritudincs npi funt pcrdurantesfed
inftabiles & fnccrtar ^requenter fel? tes. Secundodfcitq,IoquiturfigiIIatimdcuna
qua^i ift"'' rum regularum exccpta fcxta fupple de qua fatis locumc
IS" jn partc praecedenti. Attcnde primo q, Gal.cdidlr f.l r bros
interiorum gratiai cognitionis aegritudinum occuI«^' Gaf,
&.c.<i.prim.e,usa,t.Oportctper anotomiam r.- S v„iufcLfcjmembriquaIirereft&S:i2^^
Virtutis actus ecntialis duplex Ogonis nocum^ tum tri> p R I M I C A N «
uniurcuiuf(|?membri magnumadiutorium eft tnUtdigM^ dis locis inffrmis.
Acftiocnim non cft aliud nifi mouendora membrorum adiua motio,ucrum unumquodcp
membru, a<:rinulliusfitavftioni3alicuius cfttamen iuuamenti» Exopcracionibus
uerofigntficatio habet,qtn cum operatio no fecundu naturale^cefferit cur^ ftim
qui eft ei fignificatur q? uirtuti accidit nocu^ mentum6<:ui*rtuti's
nocumentum xgritudinem fequitur qusc eft i'n mebro i'n quo eft uirtus. O pe
rationum uero nocumenta funt fecundu tres mo dos» O perationes.n.aut minuuntur
ficut cu ocu^ \i minuitur uifio et re uidet minorem dC a propin quiorefpatio,^:
ficutftomacliuscum duriusdi^ perit QC tardius dC minorem quatitatern. Aut mu
untur ficut cum oculus uidet illud quod non eft» A ut uidct rcm no ficut
efc,& ficut ftomachus cu cibum diflipat dC ipfum male digerit. Aut dcftru
unturficutoculus cumnon uidet dC ftomachus cum nullo modo digcrit. In hac
fecunda dicit primo c|» fignificatio fuper argrltudi^ nibus occultis trahitur
exoperationibus,c]uiacum operatio mcmbri alicuius non feruauerit naturalem
curfum qif dc^ betur ei fignificataccidifle uirtuti nocumentum quod impe>'
ditopcrationemipfius.Et nocumentumuirtutfs fequitggri tudincm mcmbri in quo eft
uirtus.f.malam coniplexioem malam compofitioncm ucl folutioncm continui.Nam
nocu mentum uirtutis cft a^us ciTentialis 3cgriiudinis,ficiitin co lumitas
uirtutis & opcrationum eius eft adus fanitatis bc cundo dicit nocumentum
operationis cft triplex,quia uel opcratio minuitur ucl mutatur a natura propria
feu corruptc fit,uel deftruitur.Eiufdem fmx meminit Gal. 2 ♦techni in h>
tcraarabicadicens.Etnocumentumaccidcns in operaiioc eft fccundum unum trium
modorum,aut ita ut debiHtctur, aut ita ut mutetur a parte fua,aut ita ut
deftruatur.ExempIn adliouis diminutac cft uifio dcbilis,ucl quia ocfs
deuilibili ui dicat q» fit mi nus ^ fit,ucl quia de propc uidet dC a logc tio,
dC digo ftomachi durior.i.difficilior dC tardior 5C mioris c^ti tatiscibi.Excmplumoperationismutatx
fcu corruptae cft uifio eorum quae non funt.f.cum ocPis iudicat aliqua ce co^
fam co qusc non funf,ut cimiccs,aut mufcas , aut funiu,aut nubcs 8C talcs
phantafticae uifiones apparcrc folcnt in prin> cipiocataraaan1,uelcumuifusiudicat
aliter dc uifibilibus q^fint,ut^omnia funtcitrina:uclomnia rubea ,
"^'^'^" - pcrforata,uel de unico uifibiU quod eft duo uifibiha:» digo
ftomachi corruptiua cibi.f.conucrfiua eius in fumum uel ad acetofitatem uel ad
putrcdincm.Exemplum opcrationis dc ft rudse feu ablatae eft cxcitas ocfi 3c
digeftio nulla cibi 1 ito macho reccpti,ut in licntcria cibus cffluit i n
rjfdem qualita^ tc 8C quatitatc,quibus aflumptus cft abfque ulla digcltione,
Eius autcm quod cuacaatur aut quod rctinc^ turfignificationes multis funt modis
. Aut.n.fi^ cnificant ex partc rctentionis non natur alis ficut cum rctinctur
res qux folebatcuacuari,qucmad modum acciditilli cuius urina rctinetur aut cgc
ftio. A ut fignificant cx partc cuacuationis no na turalis.Et hic quidcm aut
crit dc fubftantia mem brorum aut non crit ita.Scd quod cftdc fubftan^ tia
mcmbrorum tribus fignificabit modis. Aut cnim pcrfuiipRus fubftantiam
fignifi'caWt,ficut anuli qui cxpuunnir,hcrpcte acftiomcnu in cana li pulmonis
fignificant. Aut fignificabit pcr qua citatcm fm' ficut cor tic?$ c«m in
dyfenicha a^gre A V I C E N N i^, diuntur.nafi fucritgrofiiis fignificat (p
ukas in grofiis cxiCtit inteftinis , dC fi fubtilis fignificatqr eft in
fubtilibus intefcinis,autfignificabit per ca/ lorcm fuum quemadmodum eft
hypoftafis pcta loides.Quae fi rubea fuerit fignificat quod eft irt membris
carnofis ficut renibus.Et fi alba ^g^"^ cat quod eft in membris neruofis
ficut uc^ic^. 0, uerofignificatillud quod non eftde fubftantia
membrorujfignificat autquia ipfius egreflio np cft naturalis ficut humores fani
QC fanguis c3 cx^ crit,aut q? eft non naturale in qualitatc fui ficut b guis
corruptus fiue cofucuerit exire fiue no^ri^ q> non cft naturalc in
fubftantia abfolute ficutl^ pis. Autq? non cft naturalein quantitate fui,i»cc
naturalis fit cius cxitus. Et iftud cft aut P^^P^^^^^ q? augetur aut proptcrea
q> minuitur ficut fterc &C urinacijpauca fuerit aut multa. Aut ut fitno
naturale in qualitate fui,Iicet exirc foleat hc^^ ftercus QC urina qux funt
nigra. A ut ut egrca;a tur a partcnon naturali,licetexirc confueueri cut
ftcrcus dC urina cum in argritudinc iltj P^^ pcriora acgrediuntun S!^ In hac
tcrtia ponitdiuifiones quatuor fignificatonu ^Jj^ M| ptarumabhis quae
euacuantur(&:retinentur, ^^ r.J'^! fio cft q» fignificatio fumpta a
rctentis 3C cuacuatis aut Fj, ficatexparte rctetionisin naturalis.f.quiaid
retinctiir t^^^ cuacuari debet,ut fex ucl urina.Aut ex paric cuacuatioO^'
naturalis.f.quiacuacuaturid quod rctineri debet , ^^^f J^J guis bonus aut
laudabilis cibus» Secunda diuifio,ifl^^^u cuacuaturacorporcnonnaturalitcr
cftduplex«Quodda de fubftantia corporis,ut anulus per os cum fputo eif^^^j
corticcs cgefti ut dyfentcria. Aliud no ut cibus cuomit^% / fanguis rafcaius.Et
fecundum hoc duplex fignificatiot^^^^ tur ab illo quod erjcitur.Gal.vcrofecundo
techni ^ \c / diuifionemtrimcbredfcens.Qiiaecunqpuero ^g^^^^^^^^^^)^/
quidcmutparticulaECorumquacpatiuntur,h3ccueroUt u, fluitate5,ha:c ucrout in
ipfis contcnta fecundum iil^gnir Tcrtia diuifiohuius quod erjcitur a membris
deciitJ ' catioeft triplcx.Vna fumitur a fubftantia ciecfliiitatiui ^^,^5
cxpuuntur a fubftantia fua fignificant q^in canali P^'^|]o( cfthcrpescftiomenus
fua maligna putrcdine vel co^L ^ diifipans fubftantiam eius» Alia fumitur a
q^titatc , corticcs in dyfentcria cmiffi,fi grofifi fucrit fignifici»f j 0.
grolTorum(ntcftinorum,fifubtilcs vlccragracilii;*^' fuf ^
qualitatcputaacolorc,vthypoftafis'petaloidcs,"[," ^,{3? f
ritfignificatqjcft.i.defcindituramcmbris carnon i^^ tif ^ renibus,& fi alba
fucrit a membris neruofis fi^^"}.^. urinj cfthypoftafis petalofdes
rcfideniia qu?dam groiia i j fimilis fruftis groffis tritici fradi qux pctala
vocan ^j.^ ^fl; dicit princcps^cap.tf .fumm? fecundg dodring Pf^'^ petaloides
magnarum partium albarum aut dino,hu«»^^;i, f Hisoc S Sri fignificat fccundum
pfm feparat? fuerut cx mcrn ^^^/ funt propiiiqua mcbris qbus diuidunt vt\uTf'
^\ct^ J, bra mingcndi.Et albae fignant q, funt cx vefica ^f^ fi^ ^ q funt in ca
aut fcabi? aut corrofionc.Rubcae at ^3 n gnamq,funtcxrcnc.haecprIcep^B,
Q^^^^^^f^^^^J^. cticitur no dccifi! a fuBa mcbroru figriatio e fcxtup '^?
fumiturab exitu inaturali ipfius.Cquiacft boin ^t, 1 pori no dcbcs cncf ,ficut
fanguis bonus vcl hu^J jg c< / corpori. Sccildaaqualitateciusquod
f"fi\'/"ficsng''l/, ptuspcrmeftruavelh^morroydesvclah^^^^^. ^,ocf^^^
\ cat fuo foetorc vcl corruptocputrcdinc in oci ,it^ ^ fiuc talis fatiguis
confucucrit cuacuari j„5 fiucl^" nafum vcl anum qn^ corruptu proijccrc
^^^^^jctit' F E N. lU quoh',^ r o'* wM'''ate fubftStlgdus ■iturahtatecptitatis
reiqeqcit.f.quiaplus vel mmus exea o2 , r '^'" '■"S"'^ ^hyli ex
cibo & potu. q> fc^^-l '^-■""''qf '"f."^ M
expelliturficut fccunda.nifi no c5 ^-'""^''^ =1^ q"»''
conP.e..it ad id quod nTcSfu^' ^'P"'''°''^'"^''''^=^™""ix,&-fex&uri.
in^rZ?/'''''''^^ Sextafumitab ces ner n ^"^""ffSS^dltur id quod
expellitur.ut cu fe> tuutarn^'^''" '"'"''"
P."'''"^^^ tatesLIn^ "^J>™enter .nferius oppilantur.Ht hg
fuperflui. tates exanx.odolorecum impetufurfum depelluntur.
Dolorisautemngnificarioncsin diiobiis co.
pr»hendunturgeneribus.EtiIIudeft,qiroiiiant dolor aut f.griificat g faum locum
. uerbi qaonua,afuer{tindextraerit,nhepateefrrfae r t
.nanjftraeritinfplene.Eteftcuwfi2 S acutam, S^atqrdeft^ fi^ f^'>qaoalamciimapVdSZ*A^^^^^
f--fig,.ficat^Ifefa mS J.^^^ n hepa?e fi ^ in hypoc.ldrio dextro non;;?
fi-blongutTA^^^reaieritlunareagniffcatV^ ^"«^S^cftin mufculocooperience
hepar" P^'^^ EtcxcommuSaten ''•!J'^'7 apDareates f^ar. cumeatumquodeK^
^ecogaofciturq^eftn ^^^toexparibi^aLan?'''"^,?.''^ ^'^'^^ommcolliacadit*
lnhacfcxtadfcitprImon,r • . . • '^'««xtMcflsecxIocisfunrcS
^l"^^'^"" cgrituduiuoccut. DOC. XIL 112 dus atteditur pcties
confiderationelocicgrimdims abfolute» Signatb Sccundus penes confideracione
loci xgritudinis fecundu fo> ^gntudi ci_etatc,quac6icatcum aliomembroa
quorecepit nocume nisoc^ tu. Secundo dicit q> fignatfones primi modi func
appcn^ cultg a tes.i.manifeag,vt ii dolorproamdusfueritinhypocundrio loco
du> finifi:rocu tumore aliq fignificat apa fplenis,^ fi dolor fue^ plcx, rit
in ped(ne 5^uirga cum emilT(onefaniei per vrina figni ficacvlceraineis»
Terciodicitc^^figniffcationes fecildimo^' difuntlicutlefiodigitoeueniesexca
amecedente.i.noti pcr cam lit in eo,fed in mcbro priori a q rccipit fenfum 3C
mo^ tu,vt cum exablatioc fenfus vcl motus alicuius digiti figni/ ficac eueniiTe
nocumctu./r.pari neruorii colli.fifis cafus mc^
minitGaP.T.interioru.cap.i5.fcribcnsita.Dico crgoque/ GaU da pofuilTe fuper
tres digitos manus cuiufdam medicina 3C murmurauitfenfum digicoruatriginta
diebus eifeablatum (Si^motus digitoi^trnpcrmafitcu^us medicinanil eiualuit.
Quod afpiciens cacpi quod in vfu habeba facere vocans cr^* go mcdicu
intcrrogaui cil qux efifet illa medicina,at audicn» huius
medicinamhuicrcicffeopportunam^cxpi inuefliga^ re quare medicina eum non
iuuilTcc.Et pccrita accidctia in^' ueftigarc incipiens audiuiab eo non habuinfe
nec frigitudf^ nem nec apa,fed fenfus digicoril minucus cftpaulati qtfau/ diens
niiratus fum.Et rcucrfus itcrum inccrrogaui cu an cct pcrculTus
imembrisdtgicorum fuperioriT,qui rfidit neqc^, Sed rccordacus
manifcftauitfehabuilTcidilrnofiibus dorft mtciantibus.QiJod audiens icerum
conucrfus dixi.quo&qS/ tus fuic illeidus.Qi.ii dixitfeambuIalTe roma
cS^deeq cki dilTe 3d poft paululil remgis inuenic in digitis hanc paflfionc
fehabuilTe.Qjxaudiens arbttratus fum partcm ncruiqui cxit poft fepcimam
fpondilem habcrc apoftema proptcr il' lum idum 3C poftea induratum efTe.hoc GaU
CapPm. rj. DefignisdiTtingucdiinterggnV tudi'aesf>pn'as,et qug funt in
coitatc. I T quonia crtcum cgritudmes mprfn j cipfoacciduntin membro&:eft
cum ^^^1 accidunt per aOlbciarionc queadmo^ ^i^^^ddumcaputftomacho m fuis
adbcia^ tur ?gritudinibus,tuc oportct ut determincmus differctias inter has
duas res g fignu diftingues* In hoc cJap.primo proponit intcntu.Secundo dat vno
mo dudifcerncndiintcr principaleggritudine(S:ilIa q cftafo/
cietateibiLD'^^'^"^ crgo.iTertiotagitcrrorc circamodu illucotingerc
folitura ibiLEft tri cum exhocnQ,uarto dat cautelas vitandi dicftum crrorcm
ibr.LScmita vcro»~lQiii-' to tangit alium modumper que difccrnitur ggritudo
ptinci> palis ab iUa q| ^ft a rocicracc ibiLPfimu vcro.l Scxto rcmit tit nos
dc quibufdam fignis ad fequecia ibiLEt nos qdc»! . In prima par tc primo innuit
hanc dfuifione,cf segritudinij dT (5japrimoaccidunt5(:pnncipalcsdicuncur,quia nondepe
tia^^" dentabalia priori egricudinc,ficutfcbris tcrtiana vcl cpho cofcnf?
meraexputrcdinecholerevclfnflamatione fpuum.Alicac qugp^ cidunt cx focietate vt
cum a digitis manuum aufcrtur fkus aut motus propter ledonc alicuius ncruoril
fpodiliii coIIi,ucI abhuorccryftallinooculitollit vifiopgt vngula vcl tclaqj
eftinconiundiua» Sccundodicitt^oportethic darcdria
interhaspgritudincgperpropria fignadiftindiua quattnu9 fciatcui
primitusoccurrcndu eft.Prias.n.principali qca af tcrius eftintcndereoportct.Iuxtailludprincipisprim!
quar ta cap.vItimo.Cum vna pgritudo ca fucrit altcrius ficut cij
acciditoppillatioiSirfcbris medicabimuroppilationeprius dclndc febre,& fi
nece(Tarium fuerit oppilationcm aoirc c3 co in quo aliqua cxiftit caliditas non
curabimus dc fcbrcr Diccmus crgo quodoportctconfidcrarcqu? prius accidit 8C
autumabimus qu6d ipfa e pdn^ dpalis a^altcraertdaflbciata* /Egrltu dofenfi biPr
l3e> deiis ^ ccptibi^ lis du P R I IVl r C A N * In liac fecirnda dicit c^ad
dffceincndani Imer prrncfpaK atCTritiidineni3(i illam qug cx focieiate feu
colligancia cii alio metnbro xgrooportetattendereqiic ipfaruin prinio euenit SC
autumabimus^i.exiftiiTmbrmus vel imaginabmiiir q> ip fa eft principaliSjVt
ii quis iti ftomaclio prius doluerit ex rc pletiotTC putredinaWjdeinde dolcat
caput iudicabimws cgri> tudinem ftomaclii pr^ncipalem.cSSt: xgritudinem
capitis ex eollfgantia iplius cum ftomaclio maxime fi no appareat c5 aUa
manifefta dicfci doloris velnwrbi capitis^cS:: ii irrter me brum primo cgrotans
cS^ atiud quod poft ocgrotat fit comu^ nicatio feu coliigantia nocoria*
Efttamendiimcxhocprouentc crror.EcIioc cfljquontam fortalTe acgritudo pnncipahs
non enc j^cepca rcnfa necp dolorofain principio fui, fed poftea fentictur
tpfius impcdimentum,poft^ quam adociata a^gritudo apparueric quac pro cer to
cft illa qua? poft i pfam accidic dC eft ea feques. Extfttmabicur ergo
aftbciata dC accidentahs fitillaquaccftprincipahs acgritudo.Ec ecu non
percipiturnifi accidcncahs tatumS^ pnncipahs origo Gbhuioni traditur. Tn hac
tcrtia dicit q> aliquando imeruenit cf ror in iudfcro primc&principalis
agritudinisaltcroduorum modorum, Vnus eft quia principalis ggritudo in fui
principio qilq^ ik> retit nccpeft dolorofa,fed poftq^altcri ggritudini
fociaia fue tn qu^ fequitur eam apparcbit nocumentum fpfius,5^ forni inde
credctiir q> acgritudo acciis ex focictate fit principaf, vt oppilatio
fplenis vel canalium cius ncc fenfu percipitur ncc dolorofa eft donec au(fia
fucrit in tm tumorem q> diften> dat fplcnem 8C ipfum apoftcmct. Scd
inftabit aliquis qa a:gritudo diflFert gencralitcr a neutralitate pcr lioc?
q> fenfibFr Igdit opcrationcs dC ncutralitas non,o?s igitur argritudo fefu
pcrccpta cft.Dicq^oIs pgrrtudolpdcre dicitur fcnfibilitcr,cp cogit defiftere
membrum vd corpus in quo cft ab operatio nibusfolitistalitcr&intfii
q>medicusautegcr pcrfpicacit intucns pcrciperc potcius nocumcntum. Vel dic
id Itclfi dc segritudinibus totius corporis quf defiftcre cogut ipfum ab
opcrationibus folitis. Vel dic q> qlibct pgritudo fcnfibilitcr l3Edit3<:
pcrccptibiliscftfecundumgcnus,licct nonfccun^ jdum fpcmVelindiuiduumjVthedicus
ignarusartis me-di^ cinoe fcntit q> ^grotat 8C exerccre non pot ogones
folitas ,fcd ncfcit quo morbo vcl fpecic morbi» Secundus modus quo
intcrucniterrorin difcernendomorbum pricipalcma mor bocxfocictatecft cum non
pcrcipitur morbus principa^is ncq? pcr fc ncq^ cum alio fcquctc eum, fcd folum
pcrc/pitur morbus cuoi fequens,(S<: principalis origo ignoratur,ut'cum prima
fpes hccfticp q vix cognofcitur ci'a pitiffimo medico choleram putrcfcerc
facicns tcrtianam genucrit febrcm iu> dicabitur de tertiana q>fit morbus
principaUs cum fequat hcdicam.Et inturbationc rationis cx vchementi fu^Focatio
nematricis iudicatur interdumq» acgritudo principahs fit Iticcrcbropp
ignoratiafufFocatioismatricis,qc ca ipfius» Semita uero obferuandi fe ab hoc
errorc e , ut medicus membrorum nofcat comunitate, quod quidcm trit ex fcientia
fua in anotomfa.Et ut no cumentafciat quar unicuiq? accidunt membro,
tjuorumquaedam funtfenfu percepta quaedam honpcrcepca Ecmorecurin afgricudinc
dC non pudicccdeca qjfic prmcipahs.nifi poftquam con fideraueritquidfit
poffibilcq? accidac ipfamfe^ qucns.Egrum crgo incerrogecdefignificacioni/ bus
apgrjcudmum quas membris a?gro membro alTociaCispoflibilc cft accidere,quxnon
prius cr ant fenfu perceptae ncc dolorofae , ita ut appa^ AVICEN N': JB.
reatitprimo neccomouentis accidential qut fuf eis propinqua,fed nec ctiam eas
fequuntur rcs ni fi quae abeis funtIonginquaen5 fenfu perccpt^. Aeger ergo
ignorat q? finc accncia illi Iongin_^ qua radici . litud camcn non dignofcitur
nifi fapientia medici* In hac quarta dicit q> femita fcu via qua mcdicus
potcH: a dcU crroribus fe pferuarc triplex cft» Prima cft vt ip^^ fciat
coitatem feu colligantia membrorum adinuicem » hanc Icire poteritexanotomia^nam
cognito pcr anotomia q>acerebroadftomachiimdefcendijnt duoncrui,& 3^°''^
dc ad cercbrum ducafcendunt arterip fcii ccrcbruni cfi ftoj^ macho Sc cordc
magnam habcrc colligantia. Sccunda eft vt fciat fpcs 3C modos nocumcntorCi q
vnicuic^ mcbro co^ tingcrc folct,qF^ qda funt notoria fubieda fenfibu8,vt C?ci
tasex telaoculi,alia non,vtoppilatio hcpatis vei ciftis rcK lis. Sed
quGcretaliquis qZio fcicmus nocumcnta non pet'' cepta fcnfujcum omnis noftra
cognitio intcllecfliua depcn-' dcatabaliqua fcnfitiua pccdcntc,c^' deficientc
nobis aliqi^^', fcnfu dcficiatnobisTcia fenfibifis cius.D/cq» licetaliqiisno
cumcniorij iio pcrcipiantur fenfu pcr fe 3c immcdiatc,pef^' piuntur
tamcaliquibus fcnfibiHbus fignis^vtoppifoporic" ftis
feirtranfeuntisadiciuna pcrcipiturcx albedine fccuni &croccitatc
vring^&icflcritia cx cholcra iranfcuntcadcutf' Tertia cft vt mcdicus non
feftinet fupcr iudicio acgritu^)'' njsq»fitprima»&:principalis/edmorctur in
argritudinO morofc dcliberct ncc concludat vcl dctcrmioct cp fit pHn^^? palis
nifi prius confideratis accidcntibus poFibus cam fctj^' velpracccdcrc,fuperqrum
cognitioneinterrogct crgrum fignis xgritudinum poFium contingcre mcmbro
alTofia^J parti cgrotanti non antca fcnfu pcrccptaru ncc tta dolofaf^ vt prius
apparcant,ncq? cxcitantiu accfitia ^^pinqua cis,nf'* quc canfequunturcas nifi
rcs intfn elongatcab cis vtnoi^'' fupercipianturabeisorirf.Etidcoinfirmus
ignarus anoto^ miae^colligantipmcmbrorummultam diftantiam ign^^ rat qilq? q?
cgritudincs apparcntes fint accfitia radicis iliiiJ^' f.membri aftociati a
loginquo vel pgritudinis ipfius,fed dicus fapics iftud cognofcit ♦ Verbi
gratia.morbuB cadu^iJ/ qnq^contingitabaliquodigitomanus vel pedis tranfm''^''
te cercbro venenofos vapores dC is morbus non cft p"*l^^. 8c princ palis
acgritudo fcd pgritudo focictatis fumens orig ' ncm a malacomplcxionccum
matcria vcncnofa alicuius^f gitorum q prius latuit dum manfit quieta nec
commouit ^ cidcntia fcnfibilia ncc dolorcm inruIit.Scd dum comou^^^'' effumat
ad ccrebru dcfcrentibus neruis vaporcs cius '^?^^ cerebro morbum caducum^Dcbet
crgo mcdicus in m'"^^^ caduco diligentcr interogarepgrum fi piiferit aliq?
^^^^^JJJj^ toem !n aliquo fuorum mcmbrorum infcriorum,^^ < ,
adccrebrumaliquidafcendercfifictunc morbus «^^^'"^^^: non cft
principaliSjfed ab alio communicatu5,fi non tt'^^ principalis ortus a caufa
priuata larentc in cerebro» P f urimum uero quod cx co ad mcmoriaf^i^^ ducicur
cftcumoperationumimpedimenc^ fidcratunCunquc operationum impedim^f ^ .
wueneritantecedens iudicabit q? ^gritudo J cfta(Tociata,Iicctqua?dam membrorum
fi'^^ l|a q> plurimum difpofitionum ipforum elt? finteorum
xgritudincsaliorummcbrorti ^ tudincs fequentcs.Capitis.n.fecundum pfi^j^'
fuarum difpofitionum funtapgritu4in^s fij, tacemftomachi.Scd illud conuercere
eft EP^^^^* In hac pnrtc quinta capituli iftius primo dicit 9/^^^\0^ ius quod
rcduciturad mcmoriam mcdici vel cgri^^ P^jjj^ ^ principali egritudine eft qii
confidcratur ab eo ^ fcu l3cfio oDonumtEt cum inucnerit nocumcntu op "
aycuiu» 0(; riiuiaf' i fcrtisfi^ Ccrel F E N. 11. W '\o,alTy' P."™» ^
principalis iudicabit q, illa =cgrim> 1 dens ex ,olt- ''"'^' P,"™'
"'1' P""cipalis,fed procc^ ■ I firmo S 'T'"''" *"
1"° <^"'" "«mbro in^ " ' lia q, L-mT
^'"1"' membra corporis funt ta- Pore &rm?',l^ velut caminus ad
quen, ferri folent va/ C cUolbl"'" '""'"
P""c*P»'i<« fpongiforme la^ 'l"T >Ao ci,ti °r
'"''"''" '''P''"''""'h""'°>-'bns.
Tert,odi '^abus fionl c .tr''-"''"'^ Perparum.i. rarocontingit paf
Hf. Ce fta^"l°'«'""^ft°.velficoicentmul,offpiutpa <S Plu
il'^^"''^"^*™™ '1^''" ^™""'
l<'Scarrs2^irr^''''''P'''''''''"^''P^'^'''<>C''
a^.DicidveruSrdehroHfe ^«"cx itooiachocpeconucrfo» D o c iir. ^f^^Z!:^
'^«"3 coVonuta Hus. T ."'"ecaliquafupcrhistraditione fiL" -
' i J"'.odici,q,diflficiIeeft coprZTd»!TVj''
u^'lr.''')«P-vcnnvnafuma8fiawte"*<'i*o. « folutione cfi ; •
'^'^P"' '■'P'«'°''eoPPilatione ai^,.-u* ' B^:''-^ « eft
rub'^'^^»»^"'^ nono decimo et vndec "Ppilationuia '"'»'"'
P^opria fi?na ,eDW-°'i .^"icui* it,eb;r*, ^ folutionis "'fenfeudiaionib;^^°'».''i'»efti'la
non tradereh^^VeS '2''urdeapoftem„fccuUribunert,jcan.&quar:^^^^^ folutione
coiitinui. ' 1- Ig^g compfcxioniim. to. Nam fi xqualis
fiieritfigniffcabitafqualita. tem. Quodnpatiatur abeo tac^Jor complex.o. nem
habensfanam & infng.detur aut calefiat aut ipfum fentiat naturali molhorem
aut duno. rem aut afpenorem qudm naturalis 6C nea fuc ritibi caex aereaut
balneationecumaqua fngiV daautadarequacmollmem addat aut afpenfa. teiT» e(t t
unc ex complexione non tempcrata. Et exd.fpolmonequidem ungu.umm moll.tic SC
liccitate ipforum poinbile eft cognofcere com. plexionis corporis
difpoationem.Iicet mollitief duritiei iudiciu non (i t ftabi(e,ni(i prius a-qua
Iitatis inter cadditatcm 8£ frigiditatcm fignifica' tiones praece(Ierint.Nam fi
non ita fuerit podibi e eritutcaliditas durum tartum 8C afperumol. Iihcet,nedum
illumquieft tcmperatus propter refo^ut.onemipfius,etfaciatcxi(limariq,fitmof
hsa^hum.dusnatura,afutf^igiditasmoIIemta dum .nduret,nedum illum qui eft
temperatus. proptereaatnultumcongelate^infpilTar.etop nabitur
q,(\tficcusficutnixar fol. Etnix quid? EBca
q,coagulat accogelat. Et fol quidem Dpea 9 mgrolTat. Eoru aut plurimi qui
frigid^ exiftut complexionis corpora mollia funt,licet fint ma'
cra,quontamcruditasmuIta confiftit ineis. In hoc cap.primit,itPrinceps decem
funtgenera (leno rum quibus cognofcuntur difpones complexionum. De^n^
deexeqiiitur de eis figillarim.Et primo de naturalibus <t,r!i
dodeacci-ualibus ibiLCopron.-; vero extranearum 4 1« efttaflus.n^cundum de
fecundo ibiLSecundum veroeft genus.TTertio de rertio ibiLTertium uero eft.l
Quarto de quartoibiLCi^iartuveroeft.nQiiimodequintoibi.LQiU' tum vero
eft.-jSexto de fexto ibiLSextum vero eft.l W mo prftermilTo velnegleflo
feptimofignoagit deo<ftauo biLO<!laaumautemgenus.l O<ftauoa|/t df ^ono
fi'n° ibiLNonum verogenus HMono dedecimo ibi LEtg nu" quidetn decimum.T
Prin,a pj„i<^,, ^^^^^^ « ^^^» in quo dicii pnnjo q. vnum eorum eft
tacSus.i.primum nus cogniiionis human» coplexionis eft per fenfum ta(ftus
&perqualitates taiigibiIe9.NarariquaIi,ates tagibile^ cor poris cuius
inueftigatur complexio fiierint (imilcs taaii h„ minis fani in terris
temperatis & aere temperato " ita o, calefaciantnec infrigidcnt nec
humcfaciant nec defrTren^^ ipfum nec fentiatur exeis immojerata mollities uel
duririe, autafperitasfigniffcant acqualitatem feu temperamenn.nw copronis.Sign5terdfinterriste>ratis«aere,e>ra,on
corpus fanii fg cuius copFoe teperatilTima fcam habitn fen
ticinieftatevelregionecaracariusteperato ex coproneac" quifita a tEcaut
regione,licct fit habituaFr ,p,mu Sed ciret aligs ca partcs corporis fint
etherogcnei pFm quadi calid? magis alix minus qu3i!t iudicio plus eft
infiftenda. Drc q, mufculofis in gbus carnii; calor & frigus neruois &
ligame toi^fefecotlperat.velcutimanuii&maxie pulpis digitoR! fuoi?in
fibusfereacquatcaFitas venaij! cKarteriaijt friditatJ
ncruoijt&Iigamentoi;!. Secundo dicit tj, fi tacftor fancco pFonis pattac a
qualitatibus tag/bilibus corporfs cuius rnm pFo inquiric ita ut g aliqua eai»
infridetur aut caleSat am^ tiat mollitie vel duritie vel afperitate imoderata
Df»>- 1, ueniatacSextrinfeca, ficutaere vel balneo vef Jl:^ ? molliffcante
vel exafperantc complexio ta'L ?''"ix'i' ftempcrata in 1118
qi^alitateuelininis qual '-r^^ fentic''excedereper.a<ft5hoisfa„i. -^^^^^
corjjishuinaniexdifponeunguitii mollitie deduTitiefciti Iacob,»,i,auic, Pp PRIM1
CA N. poteftmaxime quoad qualitates pafifiua9,vt fi mollcs fuc> f hu
fignificant humidam copibnemjfi duri ficcam, Sed ad verificationem iudicrj
iftius firmam feu ftabilem prgrequi^ ritur aequahtas feu
temperamentumcomplexionis in calidi tate 6C frigi^qufa polTibilc efi: vt
caliditas durum tacflum 8C afperum mollificct 8C applanet,& nofolum
temperatum.f, reqduraciTctsS^afpcrafi non occurreret ci caliditas molle
&:lenem rcddat,veltrahendoad eam humiditatem vel li-^ quefaciedo humidum
congelatum in rc illa ficut calor m ol-' liffcat ccram duramliquefaciendo 6C
reddit cutes xthiopu lcnes trahedo ad eas humiditates ex .pfiido corporis. Et
hos duo8 modos molliffcationis a calorc potcs clicere exhis ver
bis.Proptcrrefolutionem ipfius,inteIIigendo per refoluiio^ nem attradionem
humorumadcutem fub forma vaporis SC diltolutionem liumiditaiu congelatai? qu3c
faciunt appa^ rerecorpus humidum nacum tnfit ficcu. l'oPc etia eftvt frigiditas
faciatapparere rem naturafr mollcm <3C humida ficca, 8C no folum rc tcpcrata
licca Sc id opat cogelando hu midum 5c infpi(Iando,quare facft opinari de re
naturaFr hu> mida q> fit ficca.Nec fola frigidiras facit apparere rcm
mol^ lem duranijfed interdum calor ficut nix 3c fol. Nix quidem
congeIando<Sdinfpi(Tandohumidum.fol vcroingroflfando, quia refoluithumidum
fubtile relinqucs terrcum grofium. Q;iarto dicit q) corpora frigidac
complexionis funt vtpfm mollia cpuis aliqua cx eis fint macra,quia malitia
digo/* nis .pjcniente a fngiditate abundant in humoribus crudis rcmollientibus
carncs eoi^t.De phlegmaticis id notorifi efl:, GaU fed de mericis macris
tcrreitribus id mi^t vr GaF. tn id ide deiplisafFirmat.z.copIbnum.cap.j
j.dicens. fieius.f» corporis meFici frigiditas dC ficci.flierit a principio
rei, tunc corpus eiiis crit album molle tenerum lene erunrc|? veng ip fius
fubtilcs occuItaCjCt iunjfiurac eius dcbiles occultx. Secandu uero eft genus
fignorum cx carnc 5C adipeaffumptorij.Qmcarorubeacu multafue^ rit humiditatem
figmficabit 8C cadditate , 8C erit ibi foliditas. Et fi pauca fuertt 8C adeps
mPtus no ibi affuerit fignificabit ficcitate. Pinguedo aute dC adeps
frigiditate fignificant dC ed cu cis la^ xitas.Et fi cum hoc fuerit uenaru
coagufiatio dC fangui'nispauci'tas&:hochnti' aduenent debili^ tas ex famc
minoratione fanguinis naturalis qui eft pracparatus ad illud quo mebra ex nutri
mcnto indiget fignabit q? copPo haec eft fecundii natura.Et fi haec alia figna
non afFuerint fignjfi^ cabitqjcft copPoacquifita.Pingucdims auteSi! adipis
diminutio caliditate fignat, qrh pinguc dinis et adipis materia fanguinis cft
uncf^iiofitas & caru fador eft frigiditas . &: gp hoc i'n hepatc
mfnorant dC funt ia intcftinis mult^,6<: nec^ funt fupcrcor multo plus quam
fuper hepar nifi materia.non.n.gg copPone dC forma dC ^gcu^ ram naturae pedentcm
amatcriailli' fiPi. Pmguc dmis aute SC adipis congclatio fuper corpus mi'--
nuitur & auget fc3m minoratione caloris 8C ip^ fius augmcntu.Et corpus
quide carnofum abfcp multa adipc 8C pinguedinc eftcorpus caPm 8C humidum.Quod
fi fuerit caro rubca multa cum pinguedinc 8C adipc pauca fignabit humiditatc
luperflua.Et fi fupcrflua fuerit humiditatis 8Cfri
giditatisfignabitfuperfluitate,&:q? corpus fr/gi dueftahumidij.Etcx
corporibus quide q? ma gis cft macru frigida eft 8C ficca 8C poftca calidu
&: ficcum,deinde Gcca qaod in caliditatc 8C frigi AVICENN Jfi.
ditatetemperatumexiftitjpoftca calidum quo^ eft in humidkate 8C ficcitate
temperatum. In hac particula fecunda proEmittit q> fecundu S^""^^^
Jf^, gnorum quibus cognofcitur hois copro fumit a carne cta > . pe cofequent
dat vndecim regulas ad cognitionc cSpronis g i per carnem tS^adipe, Prima
efi::muItitudo carnis rube* fignat calidam 8c humidam copFonem,et efi: cum ca
dccc j foliditas feuffrmitas carnis iS^aliarum partium,(S^noino ties feu
laxiras earum,vtin phlegmaticiB.Cuius roen:,qi' multitudo carnis rubeac
attefl:atur fupcr fortitudine ^''''"'i affimilatiuaccSi^multitudine
fanguis q vlgent 8C '""^J^ i : (Jjii caFo c5e humido.Tcfie GaF. 2
.copibnil ca. 1 3 .dicentc.Mu" tudo autem carnis a multitudine fanguinis
gcnerat» Cau vcroperfedcdigcrens ^adimilanscarnis fohditatc opc tur. Sccunda
cfl:,caro rubea pauca fine multo adip^ , ficatcopFoncficcam,nifipaucitas carnis
cx abftinentia laborc vel vigiltjs fupcrfluis aut eilonibus ^xefifcrit .
paucitas rubex carnis abfq^ multo adipc figiiat paucu guincm membris
carniformibus inuifcariS^alliniilat' pterca q> humidum cum ficco non facile
vnic ficutpWJ" ficcu cum pIumboI(quido,ctcementum cfi lapidibus"
ideolatomi madefaciuntillaquxcemctoalligat vinr^ , eis cemcntum
adhxrcat.Notanter dr finc multo adipc p ^ pterphIegmaticos,quiIiccthabeatparum
rubcx ^.^f."'^ fanguls paucitatc,non tn funt ficci,fcd intenfe humioi c^^^
adipis multitudinc. Tertia eft,pinguedo SC adep:^ fig"^.^ femper
frigiditatem feufrigrdam copFonem cu laxitatf mollitfccarnium ncruoi^
chordai^»ctligamento!?2»Cuti'*^^ quia fanguls vncTtuofitas qux cfl: ma
pinguedis ^^^^/ dat a venis tSi^obuiat membris fripidis coagulatur « cftc fudat
a venis 3C obuiat mcmbris frigidis coagulatur »- « rum frigiditatc ct fft
pigucdo vel adcps.Sed cum obuia^ .^^ bris calidJs fit calori velutcibus 8c
refoluitur ab lud Galeni.j.copFonum.cap.T 3.Re3 plguis 5<:lenis<> ,^
tilisfanguinisfitincorporibusquxcaliditati funt ^^vLt ra cibus
caIiditatis,<Sc: grauat in corporibus qusc frig^"'! jjt dccliuiora 3C
refudat ita vt a venis cgrediatur. CaqP^Hj^ frigidis membris ficut paniculis
coagulatur fuper .^fj obuiat membris quaein fui natura funt caliditati
^^'^ff-^u Cicm membra carnofa confumitur a caliditatc dC refol^^
Sedfifucritcomplexiofrigiditatidecliuior 8C fuerit^^^^^f rcgimcn quietis
coagulatur tunc pinguedo fupcr f^^.^^' nofa.Et propterhocinucnimusmultaanimalia
^".^lcii^ J uernis fuis latitant augmctatae pinguedinis. Et muli^^^'ffi/
pinguiorcs funt viris,quoniam fccmina in natura ^^^.^ ^ elt r"'/,
gidiormafculo&cum hoc in pluribus difpofitioo''^ gn'!,^ domus
cuftodit^ua.Hacc Gal. QHiarta eft,fi cum 9*^°^^/ f dine 8c adipe vcnae fuerint
anguftg 8c fanguis pai^^^^^jjuri^ ucnerit illi cui hacc infunt debilitas ex
fame proptf^P^ytfjaf naturahs fanguinis apti ad iioc,vt fiat cambium ^ ^^f^f
mcmbrafignificaturqj complcxiofrigida naturau^^^ prima orfgine contracfta,quia
caloris eft dilatarc ^^^^1,111' frigiditatis eas conftringerc.Iuxta illud GaF.
2. cop ^^^fui cap. I j.Dicoergo cuius venx funt amplae cft in ."^jjjg.^^
calidus,& cuius venx funt ftricflx eft in natura fri»' ^^^3?
illudideoquoniamcaliditatisproprietas eft pliJr'{ «S^aperfreeas.Etpropter hoc
oportct vt fecundun»,^^ mum conftridio venarum fit rcpcrta cum P'"^"^
¥^ gro(titic,&: macics vel gracilitas cJorporis p^^^. tudine vcnarum ♦ Hxc
Galcn. Quinta cft , ^ fait guedmc,& adipc nonfberint anguftia
vena^^^V^irai'' guiiiis paucitas 8C dcbilitas cx fame proptcr p^n ^^^^f^»
guinis fignificatur quod complcxio frigida ei ^j^oj non naturalis . luxta illud
Galen. czpttulo ^^^(fl Quodfi inueneris aliquod corpus in quo lam a^&
^^^p^jr cft vtpinguc fit8C fint venxipfiuslatae tunc ^J^^pj^r^
aduenitpingueiononproptcr naturam , ^^^^r^^fjflt^^] fuetudincm. Et paulopoft
dicit . ^^'.'^Z^b^i'^^ cius fangufscritpaucus, &non ^^"«•''""Jj^aius
^^*^^ cibo quin ipfum Confequatuf nocunicntum»o ^^^.^j .Ci|: idi bU^ afp^ :es
nf«'- -lli pff^' iia 1«> tis ,lti^' :ra iii d in )5 :i« I if i( 3 if u If li
\t 9 •t 9 \/ :I i/ 1/' F E N. 11, multus &abftmeta dbopla quTa C3;f rcmper
figniffcat calKiitat^ ^i-iJi r^^ materialis,6e Ken/"^'''"'^^
^^^contracoreftcalidiusliepate wTn pinguedinis fic fuperhepar. n a?
''''"'*^'''^^°'P°"t>usquidem quod magis ^blha^^^^^^^ procedit «ibn
f «'."'^' P^^"^ ^ ^^«i ^ ab euacuatio. «^bu.faperHuis &hgcnonfi8„ificat
caliditatenu Ad^i « ne „„„iu,„ ficcentur ex veheme,^'ra "eS
Pmguedi„iscompara.ioneadphlegm«c' I carni pinguedinem immixta.Cta i»uHV
m'"' '"""^ W..S.verafrigidun,cumficcoa:qualTter,» 'aliier
durum &gr3cile habe.ur augmen.etur na.u «ngentibusfrigilm &„onpilofum
& fckus exiftentibus dirperfaeftne. """^'"""^
Sr^"^ «''barabicoibifcrSptW «dn.ifceturc^rnieiuspiS;^^^^
''"'ait.Nonpermifcemr;l„ j "''y-'"^'"^
'"^iori,atemP,in\%ife „^:""^' pinguedinem. Ad ^"•nmerise,Temacri,,,ex|ar.e^'''''°'P'''
"^'ancholi. ju^quia ncutflamma ignis o^fLtrU ? ^'"i^nutoauge nguinls
exi,»^-— "^"^ am ipfius in iquamuI.umconfe„-pi-;;« D O C. III. 114-
•■-.u,uocarnofi.asffr:& «^doficutfuperipffusca-. ««•n fu'!!i!fl"'^"'"'P'"?"'^'''"''
* adipis fianiSr.T,""
S'"c&7.q"i=«%"iffca.fanguinis C^^^^^^^^ ««■imiS
'"'"'''''"«^*"'"l'»m ipfius inuilf ■ "^ "«
Pingued2 '"i-^"'''' contunaus hlidl ' '"J!' ■
Decimaelu"'*='<'fP'"^ mulf plicaricumc^ n°r"""'''
2%. .«^^teria non coZT^ ^^ngufs unduofira? qu^ eft fltmcmbrumcali^^^^^^^^oaguiatur
pinguedo 3c r^^ ventricu fs ^ ^^^^ ^tln corpore.^Dic n ^"1^'' *'^'^^tis,,n
fuis tamen?'"^'^"^ P^^^ibus llt vehl„^^^,^^;'^
;iur5?^eftcaforttele?C'^^^^^^^ I^ a u''r""^^Po^t& melancholicum
6^: p^ft ^^^blr:? ^.P-ft '^occal^um^,:;'^ " qualitatibus acfli j^s
te" ''^Mulam? ^holer^um^""^ T^fv'' '^"'^mclancholicuinhah.?
melancholico ma^ pingucdinis.f.frigus. cholericum vero nccj a^Ttiuum tiec paf
fiuum cum iu calidum ct ficcum,Secundo corpus frigidum
&ficcumplusabundatinphlegmatibus 3C humiditatibus
indigcftis.iuxtailludGaF.j.compIcxionum.ca.M. Cuius Gaf. complexio a principio
rei fucrit decliuior ficcitati 3c frigidi^ tatinoneritfupcifluitas cius
fupcrfluitas mclancholica fed phlegmatica,quiadigeftio fft acalorc quidiminutus
cftin melanchohcis^Exhumiditatibusigiturindigcftis mclacho Iici corporis humedantur
membra quibus humedatis ap> tmsfitadrcceptionempinguedinis,immoctiam
illxhumi ditates funt pinguedinis materia.Tcrtio melacholicum cor pus abundat
in gi olTioribus humoribus minus aptis rcfolu/ tioni prxbentibus membris
folidiuscSirpcrmancntius nutri mentum,quarenon tam faciledcmacratur necita
veheme/ ter ficut choleiicum, Ad primum dic fi uis ut tadum eft fuper fexta
regula q, corpus melancholicum carteris cft nia crius pcr fe 3C diredc cx paitc
mafcrix,quia cum fit frigidu 3C ficcum minus intcr caetcra fanguinis habct, 3c
per confr^ qiicns vnduofitatis cius quae cft matcria adipi^.Scd corpus Macre/
choIcricumfimpIiciter& abfolute macriuseft, quiacarct do du^ vtroc^
principioadiuo.CcSCpaaiuoadipis* pingucdinis. plcx. Ahterdicunt quidamJ.q,
corpus melancholicum eft ma^ crius macrcdincoppofitacarnofitati,quia minus
habct dc matcriacarnofitatis videlicetfanguinc, Cuius rei fignunt cft q, uenx
melacholici funt paruae graciles,6e cholcrici ma gnx groflfx plenGc.Sed corpus
cholericum eft macrius ma^ crcdmcoppofita plguedini ptoptcr carentiam vtriufi^
prin ciptjpinguedinis,corpus vcro mclancholicum proptcr fui fngiditatcm quadam
pingucdine participat fua: carniimml xta ficut prius allegatum eft ex G^t3c
Haly. 2 »tcchni» Ad fecundum dic q, melancliolici nonabundantin phlegma>'
tibus 3C humiditatibus indigeftis cx natura fux Complcxio^ nis quae dc fe Ciccn
eft,fcd pcr accidens cx defeJlu bonac di/ geftionis. Vel dic q> hpc ratio
probat melancholicos cffc mi nus macros cholcricis macrcdinc oppofita pinguedini
Ad tcrtium conccdc cp fecundum viam rcfoFonis a calorc chole
ricifuntmencismacriorcs&vcrcfimpPra: abfoluic ma^ criorcs
inueniuntnrcommunrtcr multum cholcrici, Tertjamuerocftjrcnus fignoriim fumptorg
cxcapillis^fctfpraruntquaerumcndafunccxpar tchorummodorum quifunt uelocitas
origSiw & ipfius tarditas SC multitudo corum &:pau> citasa: ipforum
fubtilitas &: grolTitudo Sc co^ rum planitics dC criTpitudo . Ec corum
color eft una ex radicibus in hoc In hac particula tcrtia primo dat tcrtium
fignum nofccn dicomplcxioncm 3C quinc^ modos cius.Sccundoagit dc Cu gnis
uclocitatis 3c tarditatis ortus pilorum 3c mulfitudinii 3C groltitici corum ibi
LSigna ucro cx ucIocitatcnTcrtio dr fignis figurae pilorum ibiLSignificatio
autcmO Ouarto dr fignis coloris pilorum ibiLEx partc autcm coIoriVlOuin/ to
de.con (iderationc regionis in rc pilorum ibi.LPoft h^c uc
roacrcsnScxtodcdiuerfitatc pi^ penes xtatcs ibiL Ata
tcsctiamnScptimodcfignismultitudinis pilorum fccun/ dum actatcs ibiLPili
practerea in pucro multi.l In hac pri CopPcv ma partcdicit primoq,tertium gcnus
fignorum quibus co nis co/ gnofciturhumanacomplcxio fumitur a capillis,
Sccun> gnofjc do dicitquod acapillis trahuntur figna complcxionis quin>
da: pca quc modis.Primo ex vclocirate 3c tarditate fui ortus. Sccun Dillos do
cxeorummuItitudinC(&: paucitatc» Tcrtio cxiDfonim fub.ilica.e &
grolIi,udinc . auar.o ex planitic Zt' tudine corum . Q.u,n,o a fuo colore. Idem
alTerit Ar^ Dkx ftoteles . ,9. an,malium dicens . Et pilidiuerfamurm, ^ ^ tum
fecundum duritiem , & mollitiem , & \n„J,Z &
breui.atem,&leni.a.em , .fperi.a^em "|""f
',"•"" dinem , & pauci.atem , & fecundum colores '«^^^3
«s.Addefiu.srftismodispr^^^^^ toium cunitatem &fl(rurj. eom 6c iphta
conijnui.arfm Sc lacob.s.i.auic, ij Piloru orcus tarditas tS^felli/ natio*
Pilonl paucoij! ac cnu^ toru ca| P R I M 1 C A vcloceni fcu fcftinum corum
cafum 8c longa permanentil» prologatioquideeoi^fignificatiiumiditate fumi
cxtefibilis vt in mulieribus quibus coma qnq^ protcnditur vfcp ad clu
ncs^FilTurae vcro dC velocitas fui cafus figniffcant ficcitate, dC horum
contraria denotant contrarium. Signa ucro cx uefodtatc natfuitatis corum aut
tarditatc prohibftionc onginis ipforum fum pta funt cj) illi qui tardc
nafcuntur aut qui no na^ fcuntur ca non affucrint fignificationcs quac cor pus pcmtus
fangumcm non habcrc dcmonftrac fignificantqjcomplexio uchementcr cft humi^
da.Quod fi feftmauermt non erit corpus illius humfditatis^immoadficcitatcm
declinabit. Ip^ fius ucro calidftas ct frigiditas ex ahjs fignis quaf
famdfximuscognofcantur» Cumautem calidf^ tas ficcitas coniungencur capilli
multo citius nafccntur SC erunt multf & grofli,quoniam mul
titudocaliditatem fignificat 8C groffitfes multa fumoRtateideoqpmfuucnibuse
amphus quam i*n pueris,quoniam pucrorummatcriae uaporo^ fatfunt&non
fumofac.Ethorumcontraria ipfo rum fcquuntur contrana. In hac fecunda dicit
prlmo cp ex velocltate 8c tarditatc ucl prohibiiioncomnfmoda nafcentiac pilorum
fic fumun^- turfignaqjpilitardinafcentcs vel non nafccntcs neqjcito ncq? tarde
vbi nafcf debercnt fignificant complcxioncm uc hcmcnter humidam,nffi figna
allint fignificantia corpus fc rccxtotocarcrcfanguine,tunc. n.porecfl:pilos no
nafci ptcrmateriacdcfci^um.f.fumifanguinis 8c complcxionem ficcam cfife cuius
ro efi:,quia in corporibus vehementcr hu/* midis nonabundantfumi,quifuntmatcriapiloi^,fed
vapo re3 aqu^ maximc cum propinqua funt ipforum origini. Sc ciindo dicit qj
orfgo fefiina pilorum fionificat q> complexio tioncfl: humida fcd ad
ficcftatcm declinat, quta in complo xronc ficca fumi cito abundant qui funt materia
pilorum» Tertiodicitq»caliditas &frigiditas complcxionis nofcutl tur ex
dic^iis fignis alrjs a vclocitatc 8C tarditatc nafccnti? pi lorum.f.a figtiis
tadus 8C carnofitatis aut adipis:quafi dicat vcloccm aut tardam pilorum
origincm fignificarc dij-ccfcc fupcr cxccllcntia qualitatum primarum palTiuarum
noadi uarum,quia fi complcxro Cicc^ fuerft cito multiplicabuntur vaporcs fumofi
qui funt materia pilorum , vcrum eft cp cali ditas coadiuuat,fed ipfa non
fufficit finc ficcitatc, quia fi CO'- plcxiofuerithumidacumcaliditatc
multiplicabunt inpri> mis annis vaporCB aquofi 8C acrci non fumofi . tales
auten^i tion funt matcria piloru. C^uarto dicit q> caliditas 8C ficcu
iuncflaefimulincademcomplcxionc fcftinum faciuntortii cap llorum 8C crunt
capilli plurimi 8C grofTi. Plurimi qdcm ;^3ptcrcaliditatcmmuUiplicanie vapores
fumofos. Cirofft vcro &fortC3 cx multa fumofitate denfata pcr ficcitatc.Scd
Cito nafcentes cx effumationc fortiiSi: veloci caloris iundli
cunificco.Etiftadccaufapilorum grofiitics cum multitU'» dinc 8C fortitudinc
corum eft amplior in /uuenibus in pue ti8,quiamatcriaepucrorumfunt vaporofacnon
fumofae Cu cutiiuuenum. Quinrodicitq^horum contraria ipforum contraria
fequuntur.f.ficut ad caliditatem 8C Cicci . complo Jcionia fequuntur cita
pilorum natmitas multitudo 8C groflfi/ tic3,(icadfrigiditatem& humiditatem
fequuntur tarditas ortuscorumpaucitas (S^tcnuitas» Attcndec^ GaP.i.com
plexionum.cap. 1 4»fub feptem rcgulis docct ex multitudine 8C paucitare jpXo^t
cognofccre complexionem hois. Prima eft complexioncm habens calidam 8C ficcam
cft pilofus 8C eft iii vltimo Rne multitudinis capillorum 8C fortitudinis
ip> forum. Secunda eft. complcxionem habens calidam 8c intcr alra duo
contraria «quale qpuis fit pijofas cft tn in hoc A V I C E N N fecundum
quantitate mediocrc. Tertia eft ♦ hns copPofl^ ficcam 8C in calido 3C frigido
accjualem cft etia hic multitu'» dinis capilloi^ Sc fortitudls fc3m quantitatcm
mcdiocrern. C^uartaeftoes hiites coprones frigidas funtlcnes.i.nudipj
lis vel paucoi?« 8c tenuium piloi^ fiue in cis fit nimia humidi tas fiuc in
quatitatc mcdiocri. Quinta eft. copronem hti9 vchementcr frigidam 8C humidam
eft in vltimo fine lenita^ tis.f.priuationis capillorum vel piloij^. Sexta
eft.copfone hns frigidam intcralia duo contraria scqualc cftminuJ lenis hoc.
Septima eft. copfoncm hfis frigidam 8C nca cftminus hocIcn/s.Etquidam
cxiftimantcjj cafuoe Icniia^ tis eft,quiaficutnoneftporevtherb3e nafcantur
ctcrcfcat 8c nutriantur in tcrra ficca,fimilitcr non cft poFe vt nafcant pili
8C crefcant&: ffat fortes in cute ficca.Sed rcs inquit 03' non eft
ita.etcnim in ficca quidem terra nullo modo exil» ro?,fed cutfs ficca corporis
hols aut alalis fiPis homini noi» cft penitus priuata
rore,immoeftcoucnientioromnibusr^ bus ad hoc vt in ca iiafcantur pili.Non autem
pofc eft Pj li nafcanturfupcraialcuiuscutiseft teftea Cicuc conciiae'^
oftrc3c,ne($ fuper illud cuius eft coriicale ficut ferpens,'!^^ fupcr illud
cu<u8 corpus eft fquamofum ficut pifcis habf" fquama8,cutis
enimhorualaliumcft in finc ficcitatis "<j" tcfta ficflilis vafis
vel ficut lapides.Super corpora auiem"^ rum alium quorum cutis cft mollis
ficut corpus hois qu'" tilcunq;fuerit cutis cius dccliuior Ciccimi Sc
cafitati erit^*' Ari ucnictius in ea pflos nafci.Hxc Gaf.Ca igitur Icn-tatis
lancliolicorum cft non ficcitas cutis,fed paucitas calori» ' ^rigiditas
prohibcns cffumacioncm plurimam. Significatioautcmcx parte fi^uraj cft
fpitudofignificatcahditatcm 8C ficcitatem.'^ tamencum foraminum 5«^ pororum
innuitf^*^^ tuofitatem,fediIludnorcfoIuitur cum altcraf'| compIcxio.Duae uero
primac rcs mutatur SCf nfticshuiusfigniflcat contrarium. ^,^ In hac tcrtia
dicit primo q»'figura pilorum.f. cri/pjj''^'! fp'| S^planitiesindicantfic
copFoncm ,(]^eorum crifpif^^% (i^C, gnificat caliditatcm 8c ficcitatcm 8c
planitics contrariyJJJJ|j g# cut.n.in cxtrinfecfs corrigiae 8C chordaecytharx
crifp^ u/ a caliditatc 8c ficcitatc folis vcl igni8,& leniuntur ac apP^y
nantur ab humiditate 8C frigfditatc,fic hominis pili ^,^.^ | tatc 8C ficcitate
corporis cius crifpa ntur,et ab humicl'^^^ ^^j^ frigiditatc redduntur lenes 8c
plani, Secundo dicit ^ fpitudo pilorum quandocp proccdit ex fola foramini^^^jjj
bus exeunt tortuofitatc,ficut plantc quac ^dunt cx ^^^Ji^^do obliqufs funt ut
in pluribus non rccfl? fed tortuofae dicit cj> crifpitudo pilorum a fola
foraminum tortuol ^ ^^^^ (fia non remouctur per altcrationem complexionis ^
trarium quia rcmanct caufa»Scd duae primae r^ffi ^dcc^* loni grofifitics 8C
crifpitudo proccdentes a calidicat^/ rcmoucnturcSiJceiTant altcrata copFone adcotrar'^
j|.puJ habitum.Dico fignaterfccundum habitum , <5"'V^eloP'i capillos a
caliditate fubitoinfrfgidareta niucglat>« (^^o^ A potu,nonperderctideoftatim
crifpitudinem p«|oj" ^ rum.Eafdem caufas crifp^tudinis pilorum dat Cjar.
^^^^^^t plextonum cap. 1 4»dicens.CapiIlus autem crifp^s P r^^a^
autaficcitatccomplexionisaut a poroinquo ^J^J^^iit^^ pilloi??. A ficcitatc qcf
ficutcorrigfx quas ignisdei/^.^^ hcmcntcr. Quis autc mihf ncccftitas nolandi
«^o*"^!^^} fup^^ iam uidemus capiHum ipfum cum appropiquat locum flccfli .
Er proptcr hanc caufam omnes cap el« pum fiunt crifpi . Et Pf^pter na turam
quide porn ^^^^, radix capilli eft crf fpitudo capilli fecundum hurtc ^^^.| ^
Dico quod uapor forfitan non potcft P^^^pterju^ | tem tranfirc fccundum
recfiitudinem, fed A^^"^"^, fbi^a ^ quatur.fccundumcrgo obliquitarcm
ipte poni fitus cius etobliqua.Et forfitan uapor cft fortis , ^^^^,^^610' «ft
durior qp oportct,^ ^hibct uapore ne ^^^^'^^^^^^gt V F E N, n, Wpicu. vem ,
eisobliquieas radicis pilorum.Hxc GaF.Arif. ^'"'cj. CrifiXf.H"''"',
"'"•"P''-""'''8''""'fp>'"di"iscaufas.
«uanrf "'V^^P"^' vaporem,quoniam vapor inuotn ""f"'
"""^ erunJ cap,lli cr.fpi % p" r° er? """'"^,^"
'■"^' "'^^ con<rarias.r quia ufem "^jnuo uuniur p,li 3i erunc
crifpi propter debili M em fuam.fct poliumus etiam dicerec^ hocacc dit «pter
pauc.ta,em|,umiditat.s pilorum & muilitudinem par^rre &cor;,,i^ '■^«^
matZs^nm', V''":'"^'^'-^' Pililcnesnonfum ina.,i tu ltit
;""'"""'"'' 1'^™'^'-""'. "^™
l'umor decur. P^eor^rn • '^°'''' ''""''^,' ^"^' P''°'-E' P™P'"
hoc funt Pil eorum qui morantur in Tl.racia lenes . nam complexio torum eft
hu,r,ida 3i ae, continens eos eft humidus. pes autem 3c homines habitantes in
regionibus ficc s habft Ex parte autem coloris nigredo fipnifir ar r,
l<d.tatem,8^fubalbedofignificatfriSr : cKnn.tasa:.„bedo.^^ uSeS^ I
"''^' ^ feutdSlVm^Ed^^^^^^ hom.n.N„c„,n c ■ quidcm non accid t S Et
cal^^^^ ^h"'''"' »gna,dinum ficcan. atacharuj°aa ' n,,^ ' ^^P"'*
GaP. eft nies easpro certo prop?nQuL •"«f' albedinecolor.sphIeSr&.^''°r''''^^*^^^
neatacharugieftuna l ^lbedi. *' ''^:;!^ ab aduftis humoribus I" ^"'1'
" «";%nificatcomplexione.,,S^t'^' '''°"<'"""
vo ]l,''™ calorem denigran.ur humZ"'.'^ ^^ufti D o c. rir.
^"™ca.or;md\7irt=^^ in': ^^J^^^albans.attcftatur i^tuKutf ? -^"i
^^li^itasToSi"^^"^-iu.copFonumcfp;,:^^^^^^^^^ mofus
eritcapiilus"/'" ^""'^' ^'P°^^"^ 5c'fia Perfluitas
fumofrn" '^^^^''"i' i» rublcundus quoniam f rPpinquior chole 1'^,^'^^
^"^^ difpofitionc iUa ^lbus gcncratur a mt'' ^ '^"^'^^ nig^^^Capillae
ue r^^^umincolorecftm l^^^^^fed^^^^^ igncus qucaS! ^;;em albL,m itamat^ia ' o
^"^^^^^lorcm xandum '''^"'^tiscthumiditatis fir.,.^"Snificat
vehemcntiam fri ' propric ditfw naturalii ycl accclerata,qnc5 vchcmentiam
ficcitatls vt albcdo fir«s illiquacvegetabilibusacciditcum fuperHue
exiccanturd^ fua viriditatefpoliatafiuntalba.Etdifterthocapriori ,quia incipit
ab extremitatibus capillorum,prior uero a radicibus eoq» radfces prius
humiditate putridaimbibunrur cxtrc/ mitatespilorum velutlonginquioresabhumore
prius arc/ fiunt.Irtos duos modos albedinis pilorum noraire vifus cft
Arifto.j.animaliumcap.^.dicene.Etpili mutanturin ho^ Arifto, minc in fenedute
3c canefcunt.Et no accidir hoc alicui auli manifefte ualdc prctercY? in homine
3c cquo,qii^ albcdo pilo rum apparet in cis valde.Principium veroalbedinis
piloril eftcxextremis.i.vhimiseorumpartibus» Et multis eorum crefcntalbi cx
radicibus.Et propterhocdicimus q, canitici (SiTalbedo pilorum non cft fecundum
acftimatione vna res* Et forte infirmatur homo SC canefcit valde,(5^ cum
conualc rcitcaduntcani5<:crcfcuntIocoilloi^ capillinigri CicmRn^ le.Et forte
canefcunt piU fi cooperiantur multum,aut fi mul
tumhabentanhclitus.i.cuentationis vcl tranfpirarionis pro pter apertionem viarum.
Hxc Arif. Et licct Ariftoteles hic Arifto alferat homincs aliquos cx
infirmitatc canefccrc valde, non ramen id fieri iudicat ex forri ficcitate licm
Princeps hic,fed ex debilitate caloris. Ait.n. i p.animaliil cap. i .Multi
homi^ nes inffrmantur inffrmatione magna 3c canefcunt , 3C poft infirmanonem
reuertuntur adfuam difpofitionem. Etcau^ fa illius eft diminutio caloris
naruralis qux accidit corpori^ bus,(Sc: propter hoc eft canities in
inffrmitatibus . nam calor dcbtlitatur in decocflionc cibi,&cum venerit
fanitas reuer> litur virtus(&: nigrcfcunt ilh capilli, Attende q, vhra
mo dos albcdinis pilorum modo tados cft alius modiis contra^
c^usacuteficutinalbisalbaras & morpheain quibuspili dintalbi propter
albedinem corii.Ethunc modum mcmo^ rat Arift. i p.animalium cap* 2.Color inquit
capiliorum n5 diuerfaturinhominibusprxter$aIbcdoquc acciditeisno
infencc^utetantum,fedcriamcxfupcrfluitatc ficut albcdo capillorn qux accidft in
albaras,&: cft genus morphcc quo/ n/am capiUi albefcunt cum albcJinc
corij.cum autcm' albc fcut capilli proptcr fcnedutcm no albcfcit corium cum
cis, Quinto dicit q» caufa canitici fecundum Arifto.eft conuer
fiocolorismaterixpiloriimadcolorcm phlegmatis» Etfc/ Atacha> cundum
Gaf.caufa canitici cft atacharugi quod concomita^ rugi gd, tur nutrimcntum
vcnicns ad ptlos cum frigidum fucrit , & tardans in fuis motu &
pcnctrationc imporos.Et intclligc d atacharugiquandammuciditatem fupcrucnientcm
phleg^ mati fimilem lanugini qux fupernafcitur cafcis 3ch<fki , 3C multis
alijs quando putreffunt: vcl fimilcm pruinx congela
txgallicacdi(ftacnmcx,qu3ccaden3exacrc ramis plantaij! 3C capillifi hominn
adbacrcre folet. Attende primo Ari. Canitici
i9.aIaIirT.ca.i.trcscaufasaaign3tcanitiei»f.frigus putrcdi/ tri^ nem ct acre
pFm intcrclufum ma? piloij?» Ait.n.ibi.Canufes Plcx»
eftproptcrdcbihtatcmcalorisqui cxita corpore 3c abun> dantia frigoris.na
fenedus infridat ct dcficcat corpus.Dcin dc dicit.Cibus aute tcrrcftris qui cft
in piUs qii non bcnc di/ gcriturputrcfft5c:cxUlognanturcani. Etftaiim poftdJcit
' Ca vcro albedis canoijj eft^quia albcdo firis cft corrugatio> ni
corpoijj.Et ca illius eft qm in eo multil eft acris , qm in oi vaporc
tcrrcftricft virtus acris grolTl. Etcorrugatioquscac cidit corporibus cft
contraria glatici , qm C\ vapor congclct erit ex co glatics,5c: fi putrefiat
erit cx co corrugatio.Et intclv hgchic Arifto.voluilTe,cjj cum cutis
corrugaturacr extcrior intrat poros ems , qui putrcfacicns materiam pilorum 3C
ci reimmifccns cft caufaalbcdinis.Ait.n. dicflocapfo. Cum crgo natura pilorum
fuerit pauci caloris in aliquibus homi>'
nibus^&^ucrithumorquiintratcxcxtrinfeco plus caloreci eft in corporc,tunc
putrcfcit ex calorc acris contincntis Dro/ ptcrdcbilitatem dccocftionis 3C
digonis , 3c omnis putrcfa» dio non cft cx calore nali fcd ex calorc
accidcntali Attcn de fccundo q, C^af. ..compPonum ca. i fic t„cmorat cam r.F
caniticKlIltus vcrom quocut,scapitisffneficcitatis nocon ^'^'
fcquiturcapilli.pcuIdubiofuntdebiles(5^ albiin fenecflute, fuppksSCeft
difpohiio quge nominat caniiics, Etdebilitas Iacob.8»i»auic» Pp iij Early
European Bod<s, Copyright © 201 \ ProQuesl LLC. Imagts reproduced by
courtesy olThe Wellcome Trust, London. 583/D P R X M I C. A quidemcorum cll:
propter diminutioncm nutrlmentt couc nientis eis.ct albedo tjuidem corum eft
qiTi res qua nutriunc egreditur a plilegmate cu putrefcit fecundil logitudinc
t{5?s, Et illud ideo quoniam porus cum fuerit pcrmancs 3C fuper> fluitates
fuerint paucac,^;^ fuerint cum hoc vifcofae, 3d fueric expuliio qua caliditas
cas expullit antcrius dcbilis , adueniet tunc cx cis caniiies .pptcr
putrcfadioncs.Deinde reddit cau fam quare caluities inanteriori capitis prius
venic , Sc canu ties in timporibus dkenSjSC neq^ fit ut liomini cum fcncfcit
adueniat caluities in caluario propric , dC canities proprie in Calua^ paftibus
timporum,ni(i propterca q> caluarmm ell ficcius rij coy omnibus
partibuscapitis»Ec illudidcoquoniam cutiscftil plexio, annexa olXi 3C nuda.Ec
timpora funt humidioi a partibus capitia quoniam illicfub cute func duoiacerti
magni. Om> nisautcm laccrtus efl:carnofus»Etcaroeft humidiorolTciS^ cute.Hxc
Ga'enu3. Sexto dicit q» cum benc coiilideran'' tur dic^la Arifto.iS^Galeni
fuper caufa canitiei repcriunc co" cordantia 5^proximainutccm,quia caufa
albcdinis ph!eg> matis 3C caufa aibedinis ataciiirugi funt vna 3C eadem.
f.dr minuiio c^loris natui alis.Et piiilofoplio naturali pertinet hu ius
matcriei difculfio cxquifita. Pon: hgc ucro aeres 8C re^^ioncs in re piloram
operationcm habent quae eft obferuanda. N on enim timetur q? m nfgro fit
capilfus flauus qui scfquahtatem complexionfs eius fignificet cCi ip^ fam
habuen't,nccp in capillis fclaui nfgrcdo qaac complexionis eius fignificet
cafiditatem cum i'p (brum gcnus eam habuenL Pilirc/
Inquintadicitq>aciis.f»acrisno8 continentis difpofitio'' gionij, 8C
regiones.i.tcrr jc habitabilcs po(t dida de pilis habct impreffionesinrepilorum
quxfunrattcndcndxcirca iudi' cia complexionum ex pilis.et non cfltimendum ncc
efl ex'' pecflandum in acthiope fit capillus flauus figniffcans lem peramcntum
complexionis cum temperatus fucrit,quia gc neraliceromnis octhiops habct pilos
nigros.Ncc expcdada cfi: in capillis fclaui nigrcdo coloris qua: caliditatem
fuae co plcxionfs fignificct cum gcnus aut ges ipforum cam habuc^ rit
fortificato calorc in inicrioribus pcr antlpariftafim circu ftantis
frigoris,quia quafi nulli cx cis habent capillos nigros
tcfteGaFt2.compIexionum.cap. I ftdicente. Dico ergoqi segyptiorum 8C arabum 3C
indorum , 3C omnium rcgio«ic8 calidas 3C Ciccns inhabitantium capilli funt
nigr(,tardi aug- mcnti,dur?,crifpi,afpcri,velocitcr fcilTibilcs.Eoru vero qui
regiones inhabitant iftis oppofitas.f.frigidas 8C humida9,ut funt illyrrj
iS^germanici , <S^farmatac 3C qui funt dc fcythia capilli func velocis
augmenti cum aEquaIitatc,&: funt fubti> lc3
(Stre(fli,pIaniigneicoIoreJIIorum autcm quifunt inter fftos;5(:quifuntdetcrra
acqualis complexionis capillicrC'' fcunc velocinfime 3c func in fine
fortitudinis:^ furtt in nigrc dinc difpofitionis acqualis,5<i cn
groflfttudinc funt ctiam mc^ diocris difpofitionis,5^ necp funt fccundum
puritatcm recflt tudinis ncq^fecundum puritatem crifpitudinis. HacC Gale* cx
quibus apparet q» ad rccflc iudicandum dc humana com
plcxioneperfignapracdidafumptaa capillisoportcc prac'' fupponcrc rcgionis
tcmperamctum,vcl quod parum diftct a tcmperamcnto,6^ q> complexio capitia
corrcfpondeat c3 ^^y» plcxioni totius corporis 3C humorum cius.Iuxta illud
Haly. 2»tcchni.c?ommento illins can.Qiia:cunc|; vero fccunduca pillos.Scquitur
crgo q» fignificatiocapilloiji non Ccriificatur nifi regio fit aequalis ct
complexio chymorum fit fccundum «nultitudincm complexionis cercbri» AEtatcs
ctia iti rc capillor u opcranf qm itxuc ncs funt ficut mcn'dionaIcs,a: pucn'
funt ficut fe^ ptentrionalcsSc fencdus efl: ficut medtj. In hac fexta dicit
xtatcs ctiam operantur in rc capHIo> fum/it^ ^ diuerfificant tudicfa in cie
, quia capilli iuucnum AVICENN iE. funt ficut cap^IIi meridionahum. vidclicct
habitantium tcf< ras calidas 8C ficcas, Jk: capilli puerorum funt Cicut
feptctrio nalium,c^capilli fenum funt Cicut medrj,ita q|j nccp itaduri grodi
nigri fortes ficut iuuenum ncq? ita molles Icnes fubal ^.^^^i bidi tenues ficut
infantium. Attcndc q> Gaf.i.complcxio ^^^^, num.cap, i f .dcclarat fic pilos
diuerfificari fecundum ^tate^ ^^^^^1 /icutdiucrfiffcantur fecundum
compIexioncs.Ait cnimibi» Et fimiliter cft rcs in actatibus.Et illud ideo
quoniam infa"'' tibus capillifuntfimiles capillis germanorum. Eriuuenutn
capitli fuDt ficut capilli acthiopum.Puberum autem 3C pue' rorum capilli funt
ficut capilli habitantiu in locis terr? xq^^ lis complcxionis in
groflfitudined<:fortitudinc& longiiu^I'^ ne 3c coIorc.Hxc Galenus» Pi Ii
practerea m puero multi fignificant q> ^P^ fiuscomplexiocumcrefcet ad
meIanchoIi'am<^^ uertetur,&:mfene fignificant q? praefenti'^^''
melancholicus. In hac feptima dicit primo cp multitudo pilorum in P"^^
ritia fignificat cp complexio puei i habctis cam cum ^^^jy^^ conucrtetur ad
mclancholiam aduftam fupplc. Et ' per mclancholiam acgritudincm cerebri ex
melacholic^ more,velcomplcxioncm mclancholicim vel mclancno cum hamorem,quia
multitudopilorum in pucritia fig"',^ cat cxubcrantiam caloris paifim
adurenris malTam nariam» Secundodicitq> infcncmuhiiudopilorunil^S ^ ficat q)
eft in prxfcnti mclancholicus , quia fignificat co plexionem fuillein
iuucntutccalidam &: ficcam quac P"''^^ multiplicauit,qu3cdccidenre
calore fit in fene^fluie ^'■'^'"i. ^ Ckc^
melanchoIica.IuxtailludGalcn.fecundo teciini» cidcnte verocalida 3C ficcacrafi
in tempore paracniaft''^ actatis in frigidam &:ficcam , babitudotalium
gracilisjl" ColJ dem fimul 3c dura dC mclancholica cft , dC praterca t\W
^h^^^ fimuI5c:pilofa« «lapi^ Quartumuerocn: gcnus fignorum futnp^^' rum ex
colore corpons. cf^ Inhacparticulaquaria praemittit q> quartum g^"'^'!^
gnorumquibuscognofciturhumana complexio ^^^'fLui^ coIorccorporis.Poftea dat
duodccim rcgulas (^P<^^ ffLfl^ colorum corporis aut membri* Pr^ma incipit
ibi L^^^^ ., 'V enim.-lfecudaibiLEtrubeus.-ltcrtia ibiLEtrufIus.1«j ta
ib:LFufcus autc.lquinta ibi LEt brunus,"] fexta ib' mclogianusnfeptima
ibiLSed gipfcuslodaua ibiL^f ' -i iicus.-lnona ibiLEt cburneus.ldecla ibi LEt
fc^^^/f-] mo.liiJbiLEtfortaflc^^^' vndccima ibi LCognofcerevi
Albcdocnfmfignumcfi; priuattonis nis aut paucftatis ipfius cum frigiditate ,
fl^ . niam fi cum caliditate eflTei 8C humorc chol^^^ cfiet citnnus. . ^>
H,i:' Prima regula eft color cutis maxime faciei a'" . .^jta> i \
ficatpaucitatem velpriuationcm fanguinis cum ^'^'^^l ^ico \ . tc.Nam fi paucus
fanguis eftct cum caliditatc 3C ^j'^ ^y(i5 ^S.. humore color effct citrinus non
albus.Si vero fit ^m^^ j^i abfque cholerico humorc vel eft alba ex phlcgmat^
fubcft,vel cx pcnuria fanguinis quo tingi foUttq^^^^^^^, rct cutis fccundum
fuum proprium 8c naturalcm -^019 Attcnde primo cj» ad vcrificationcm iudicij
comP'f ^^^„it cx colorc cutis rcquirituf cp cutis 8C humorcs qui jfi^ ^lili''^
conformcntur complexioni^^humoribus teriorum.IuxtailludGaP.primaapho.comc.z» ^
. ^iO tes autcm chymia qualiiate corporis poflfunt i»?^^"'^j.|J,fe?'
quiachymiintcriorcsnonidcm funt cp chymi cxt ^^/ Hippo.alibi
tcftantc.CoIorinquit corporis hum<>', ^^^j,ir/
minantiamoiiditfinoin^ainditatccorporfs ^^^\^c(i°^ O^' Et.2.compIexionum cap. i
T.ait.Et cutis ^"'^^'^UfOfU^^ ftra regionc «quali proculdubio Cgnificat
mem l, hementcm ad quam fequit diminutio fanguinis, & ipfe pau fufcM. cus
ex,ftens cotigelatur ad nigred.nem declinans : & ting^ * cucemcolore,plms
Tal.s colonn facie&manibus appare refol«tempore vel,ement.s frig^ris
propter repulfionen, fangu,n.s & fp.ruuu.ii ad interiora,
&mort.ficationem f^ 8u,„.s remanenfs .n facie & ma.,ibus , qui qi?,,
intatum e«andefatutmortilicetpeni.us manus & dig.tos <5emo"
t.ffcat.cadai,t ficutfspe apparetin ambuIanTibus in hve. mepern,uesalp.um.
A.rendeq,Ra(is...AImanfor.-,:ca RaGl. p.tuloprimo.iud.catal(terdefufcocoIore
dicens. Fufcus « rubedini vicinctur vel eiadmifceatur fanguinem grolTum
domi.,ar,dcmonftratfecundumquanutatcmquaeiapDro> ximat
veIquae.admifceturrubedo.CoIor autcm purefi.^ fcus qui viridita.i appropinquat
choleri nigrsoftendit do^ m.nium . Et codem libi o capitulo de figiiis cholere
nierc nu mcrat i.itcr ca colorem fufcum, Etbrunus fignificat caFiditatem.
QiiintareguIaeft.co!orbrUnus fienificat raliHiuf.», [
Attcndequiaduplcxcftcolorbrunu^q^^^^^^^^ terrcftr,s A .alis apparct in l„s in
quibus mult^l c tur me tT* lanclioI.an3tu,aIis&fpir.tus funtpauci &
diciturTok^.r ''"P''*' dam fufcus.AliuseftbrunusaUquiSf^^-nlt h^b^^^^^^^
tal.s apparct ,n melancholicis aduftis brunior& i., cholcri.
c.saduft.8mi.,usbru„us&cum fplcndorc aliquo propier fp.r.tuum multitudinem
& d.Sufionem potiionis fanguini. cumhu.norcaduftoadcxteriora. '«'suini» iie
nonaKf^i . ^ ""™ tamem hac noflra reg o- Pomm "::°™'T
'°"kT"' 'ig"ificatiua.fed cor ^s. Aucn iTf f
^'""'''"•^ Hni.Ii,udincm cu "ionc vZ. ^^^''"t
^.'^'''""•"^ liabitantium in fepten. rei„Ac,l "^"
«2'0"ibus diftcperaris raro ve. Propte Tn''
^«^P""»--'""" Gar.ibi.Sed 'eAtu mrcptentrione funt
verfus Pori proftrndum cor Ztr. "'"'"'f" ''^^'''«'="'
auraaioncca Sfioncr^ «ler com^eZi» ^''°'?'""''^1'''''^°™'"
*^''""« quon'S^nT • '"''^™'"
'•"""f'""- Etill,.d ideo «"comSeeftH-~'r''
'"•'^Si»""'"* diftempcratis tia nn„ r r° diuerfa.quomam
mcmbra c.us appa,?^ sh^Ni'"" '"^'"•"^braocculta. Et
illud idco quon^^cu Gafe™"" "S'0"es frfgidas infepten.rioncTa"
fic" .'o^ul,rr''°"«'^ «lic&coar.a.ioS^flfrllo^XsK^ fo'^'» -ra
&audaca for.iorcs cfficiumur "■nenns corum. «rhiopum autem & A i
'1°" «fomnium mcridici «^1™^!? '^*''"'" ^ vniucrfali
«'^fc.ualitanrn^t^otr^r'*''"^'^;'^""'' «'diiate contincmis
corr.™^, P™P'ef aduft.onem ipfius cx ca «i>corpo,.:r?;fo7Cx&^
*.ft^cftcar.„ca,.ra,ee:.r;r^S^ " ^ r^^gula.color mcronglanus (ignlffcat
frrgJditatem « CnW cuatcm,et ipie confcauiiur Secn^ ' ^
'S""i«cmuitmangu(nts. . Etmelongianusfr/gid.tafemfignificatetnc-
a".dam cft rubeu, vtas e±.^ "^?'" «^'^ color rubeus.
f|SrSfe'j<^^^^^^^^^^^^ r"fiUsfignifi-catfangSmJa°fr'^ '^ncum.Eft tn
cumfubrX' (li"^"'r"''";'^° J""»«onem,licetnonfit.£h^^^^^^^
"l^odumacciditinconualerSS _ ""
"•^"■"'""^'ongianusiignihcaifr siditafemM n»!
ficc.,a,em,ct,pfcconfequi.urpuramnigramcholerl A S^»'
icndeq.mclong,anuscolorficdiciiur roq, Cu fimili» J. "''""'
longns.ErfuntmcIogia:gcnusquoddZl%S i^Tau ^ li dcquodjcitAucr.r.coIli8ct.
dumcoquuturi„«rni"us ^
pinguibusfuntmulmmdcle.^abilcs.&cloreputoiprum^^^^
peia,umc.bumpoft$ficf,auser.i idco q,rp«n™^^^ qu^eft.n eo remoucur pp carnes
d^codas in erhocSL' abundat .n Hyfpanns fed in Gallijs non.Et inielligeper «,
lotem melongianum brunura, terreftrem. Scd gipfeus frigid.tate fignatctr e
phPaticam. Septimaregula.color gipfeus CgniScat frigidiiatem & Color
plilegmaiicumhumorem.BtinteIIigepercoIorem„- f - 7
^mfimilcmcoIorigipfi.dequfdfdrSS'^"-^'^^^^^^^ manfons.capro pr.mo.q,
vtriufq, choler? ac fanguinis pau citatcra & phlegmaas dominium portendit.
-"icra euanuerit. cn<"enc'8 ttequeniatjg .
S«"«cogeiatiikpai,c«s,etad
OaauarcguIa.ftamncu8coIor.f.fimiIiscoIoriftam.,-n r gniHcattrigiditatcm&humiditatemcumquadJ"^^^^
9^^""' . parionc meIanchoIiar,quia color iftc fitex albo
x?^^?^"'"' pcrmixto:& albcdo cius a colorc phlegmati. •
'^P^"^^ fius a fanguinc congelatotrahentcad niprcdin 'P mati immixtus
fecf^us cft viridis» ^'^^'"^«^ 9"' phlcg Eteburneusfrigiditatcmfign^^^^^^
ticam cum pauca cholera rubea^ Iacob,8,i,auic, Pp iifj Early European BocAs,
Copyright © 201 i ProQuesl LLC. Imagts reproduced by courtesy olThe Wellcome
Trusl, London. 583/D Colore burneus cus Stomati CU8 gs» Splcrtcti cus gs, Haenior
rhofai/ CUf* PRIMI CA N. Norta fegula»coIor eburneus flgnifidat frigiditatecx
phleg matc CQ pauca choFx rubeae permixtione. Et eburneus vo> catur,quia
fiFis eft colori cboris. Et eft compofiius ex rube> dine multu diminuta
perm/xta aIbedini*De quo dicit RaHs s.AlmanfonStCap* KRubedoHadeo fuerit
diminuta,vc colori approximec eboris fangu^nis innuic paucitacem*
Etfccundumpltrrfmumqufdcm mutatur co for J5g hcparadfubrufFedinem dC ad
albcdine, & propterfpIencmadfubrufFcdi'ncm&: mgre^ dincm.Et m
segritudmibus h^morrhoydarum ad fubrufFcdfaem dC uinditatcm ♦ hoctamcnno cft
femper immo cftcum mutatur. Dccimaregula efc crimembris. Primum clus mcm^ brum
eft.Colorcutiscorporisfrequetermutaturad fubruf fedinem
(S^albedincpghcpar.i.propterindifponem hepa^' tis,qua quisdr hepaticus.Iuxtaillud
Prin,tertij.i4»trac.2# cap. J.color eft ex rebus qux fignificant fecundum pFm
di^ fpofitionem.Hepaticus.n.fccundum pFm eft dccliuis ad cu
cr!n'.tatem5^adalbcdine, (S^qnqpdcclinat ad viriditatcm
&furcitatcm.Etil!ius quidcm heparcuius colorem vidcs fccundum fincm
fanitatis aegritudinem non habct. Et mc'' dicus quidem expcrtus cognofcit
hcpaticum 6C ftomatichn omncmpcrcolorem fuum noncgenscum eofigniffcaticnc
alia.Idem dicit Prin.tcrtrj. i j .trac. i .cap. 1 7* Scd fignifica'' lioncs ex
via coloris corporis funt:quoniani color cft ''che> mens fignificatio
difpofitionis ftomachi dd hepatis fecundti pfm.Plurim3c.n.«gritudines ftomachi
funtfrigidac. Ec co> lor ftomacicorum eft plumbinu8,<5(: fl incft ci
citrinitas cfl: citrinitas decliuis ad albcdinem* Sccundum membrum
cft.colorcorporisfrequcntcr declinatad fubrufFcdinemcX: nigredinem propter
fplencm.i.fplcneticam palTionem.Iux/' ta illud Prin.tertrj. i f .trac.^.cap,
i.Er plurimoe quide acgriv tudincs fplcnis funt autumnalc8,& color habcnris
eas cft dc cliuisaddtrinitatcm&nigrcdincm, Terttum membru cft.color
paticntium fluxum hxmorrhoydarum fupcrfluiT, cft dccliuis adfubrufFcdincm SC
viriditatem,fed no fcmper ita eft,immo quandocg cutis tranfmutatur propter
palTio> ncs didorummcmbrornadalios colorcs . Huius membri tertij
prxbctPrin.teftimoniumtcrtp.iT.cap.i.dicens. Et plurimum quidem habcntibus
haemorrhoydas adcft color proprius ei9,ct cft citrinitas declinan? ad
viriditatem.Et ca fubruffcdinis in hepaticis fplencticis 8c hxmorrhofaycis cft
multiplicatiodtrrnseaquofitatiscum fanguinc perueniet/s ad cmcm
proptcrdebilitatcm digcftiuac hepatis ficut indij^ fpofitis ad hydropifim fieri
vidcmus. Ec h?c debilicas inefl: hcpatids a caufa propria priuata.Et in
fplcncticis 8C hgmor rhofaycis pcr compaflioncm hepatis ad fplcncm Sd
fangui> nis dC fpirituum naturalium refolutionem in haemorrhoydJ bus qui
funt thcfauri natur?,5^ hcpatisct caufa vigoris cius* Scd caufa dcclinattonis
ad albcdinem in hcpaticis cft pcnu> riafanguiniSjCtad nigredincmin
fplcneticis cft pcrflifiomc lancholiae ad cutcm ppter non bene a fplcne trahi
3C mun> dificari,c5«: ad viriditatcm in haemorrhofaycis proptcr groC' fum
fanguincm tcrreftrcm paucum declinantcm ad nigro dincm quse phlcgmati gcnfto
per viam indigcftionis com/ mixtuB colorcm viridem rcddit. Cognofccre ucro cx
coforc ffnguac copfcxio> nertoi&: {ntertinoracftdfffialCjCtcxcoIorc ocu
li cognofccrc coplcxfone ccrcbrf cft diffiale. Vndccimarcgulaeftbimembris»
Primnelus mcmbro eftdiffidlccognofcerccomplcxionem ftomachi 8C intcfti^ norum
per colorem linguae. Attendc primo q> lingua c5 ftomachomagnam habct
colligantfam proptcr quam po-» tcft aliqualitcr iudicarc difpofitioncm
ftomachi, Nam cutia fupcrfidd dus infcrioris eft continua cum cutc mcri 8C intc
riorc partc ftomachi,vtait prin.tcrtij ftxiatCapt it Att€iu AVICENN JB.
defeaindoq>IinguamuItismodisatteftatur fupcr difpofi' tionibus
ftomachi.Iuxra illud Prin.terttj. i j.trac. i .cap» ' 7»
Significationescxdifpofitionibusoris 3C linguac funt quo^ niam quandolingua in
doloribus ftomachi eft vehemem|» afpcricacis 6C rubcdini6,tunc figniffcat
dominium fanguinia 8C apoftcma calidum in ipfo fanguincum, & fi ad
citrinita^ tcm tunc nocumentum eft cliolericum,& fi ad nigrcdincrn
tunccaufacftmeIanclioIica,q» fiad albedinem 3C lenitate tunc caufa eft
hum(ditas,<X: ii eft ficdtas fuperflua tunc cau fa cft ficcitas. Verum
fignificatio complcxionis ftomaclitg difpofitionem linguae non cft certa,quia
lingua faepc rcda' alba 8c humida per catarrhos ei milfos a ccrebro,vcl aquo^
fitates abfq^ hoc q» ftomachus reddatur humidus. Et frcquc ter lingua cft
afpcra 8C Cicca. proptcr aerem calidum et tutfi ^ fum expiratum ftomacho
exiftcnre frigido 8C humido» * ^ cundum membrum cft.diff;cile cft cognofcerc
compl^*' nem ccrebri cx colore oculi. Attcndc primo licct cx lore oculi
difficulier cognofcatur ccrebri complexio , nj^g tamen nofciturcxeoqpexcolorc
lingux. luxta illu^,"'^* tcrtri prima.trac. i.cap. i j. Et noii quidem cft
fignihcat^ coloris lingux ficut figniffcatio coloris ocuIi.Nam illij" V
hcmentiorem habet cum cerebro proprictatem.i. oculu^ J ccrcbro magis affinis
eft 8C colligatus. Artende fccuna c^oculusmulriplicitcr figniffcat fupcr di
fpofitioncm ccf bri.IuxrailludPrin.ibi.Significatioautem oculi qu<
fummaeorumeftcxdifpofitioncvenarumeius 8C ^^"P^ jj tioncgrauiratissSileuitatisipfius
8C cx difpofitionc colot^ cius in citrinitatc fua ab offufcationc aut
plumbeitatcaut f bcdinc dus.Nam fua citrinitatc figniffcat choleram,fuao
fcatione meIanchoIiam,fua plumbcitatc phlcgma, fua t dine fanguincm in
cercbroabundare. Attcndc terrio <J folum oculi figniffcant fupcr
complcxioncm cerebri ft" . tius corporis,& fimilirer pedes 8c nafus
dummodo coiUP G^, xio rotius corporis (iierit vniformis.Iuxta illud Ciaf.i»^^ m
plexionumcap.io.CumautcmcompIexio totius corp^^^ ji»''?, fueritfimiliSjtunccumpcdesfucrint
nudicarnetotuiH , ^ pus proculdubio ficcum crit,& cum fucrint pcdcs
gf^"'L tum corpus proculdubio erit humidum,5<: cum fiicrit na fubrilis
aquilus tunc corpus erit ficcum^&cum ^ucrit oj' fymmus runc corpus crit
humidum. Ec fccundura qu^^^g hancconfiderationcmcurr^t rcs ocuIorum& rcs
"^^PJ^* 8C res omnium aliorum mcmbrorum» Attcndcquart . r^h.^ - r i. ... j
1'.^^, cttt^.. do Almanforis capitiilo de figniffcaiio'J' v ocuIorum.Cum
pupillac multa partidpant nigrcdinj ^ lO duscft.Cuiusoculi in colorc caprarum
oculis ^^"'''fntijf ftunt ftolidus cft.Cuius ocult in ruborc prunae homo
pcfiimus eft <S:obftinatu8.0cuIi varrj fuo «^OT^^jcf nitatcm habentcs
admixtam,pcr quam quafi croco ti" ^.^^ fc videntur pcftimos fignificant
mores. iv^aculaerauii^ ,v ca pupillam in oculo apparcntcs malum fignificartf
^^^^ ticm.Quod fi cum hoc criam oculus varius fuerit cr
rius.Cumpupillanigracxiftcns talcm habct ^'^'^^"liifidi
exquaquaffdcaurataapparethomincm malum ^^°Zai%» fanguincm fundcntcm
dcclarat.HaccRafis ^alla ^ ^ Et fortaflc cll cum in una 2^gxlt\xdinc ^^^^ rum
colorum dfucrOtas m duobus ^^^?" ft{c mcmbn's,ficutcum albcfcit Imgua
fecics m una argrftudinc qucmadmodum » ritfa,qux proptcr uchcmcntiam acuiw^'^
racrubcacaccidit^ Duodcdma rcgula cft q?i cotlngit !n una «dc^ .^i dinc
diucrfitas duo^t oculoijtin duobus ' ya ritia cata cx vchcmentia acurratis
choFg fdtdefecicsnigrefcit» Attendeq,inhaci<^ter'" bcfdt quia chofa n5
diffundit ad ca fcd | ^ fj,dc* / . F E N. II, ca orem "'^* declinante ad
nigredinen, .ppter eiu» ZrE ?.u V"!"""^^>".^
'ffldutl corporis curnui eftici^ lud P i„ "^"'"'^
''''""fi colores . luxta iU « iH";"-''' ' '•"^f-P''}'"^
"P-4.Et l\ fucrit c5 veheme. tinc fian, " l^hofa in felle &
inflamatio eius ! ea, Znll i^I'!"^'"» citfinatio coloris corporis
"'gredo factei folms & albiffcatio lingua: Qyintumueroeftgenus ngnomm
exforma me.Tibrorumaflumptorum. BleliWcE"''' «J"'"'™
"g""c5^ camiS^'^-^'" ^-^pI^ione-^-^Terrio figna fignifi.
can la fnglditatc.ibiLEt frigiditatc.T Q.iarto fi^nificantia
ficc.tatcm.ibiLEtcompPonem.-| In hac prima parte dic t q. qu.rum cx l.gnis
quibuj cognofciturhumana comulcxb matica pingucdinem cum groffitic?
'"""''"f°'E",phkg «rumabfquecoanguftat.one 5^
finecurtitate ?udSS°??'"rPP^rit.o,a:puirusmagai D O C. III. "7 J«carg
"Snuin K Kd.eft d.latate.Ei hic primo 3^ P<^*?ior,s.N5 ca/
2^d,scaIiditatc.&cxconf?que*irp:at" illud Gal. «.techni.Gti verocar «
' '<>'i"s.lu«a n.em,bit torace fc3,^ prtafSio^^^^l^^SV^ft-eritaul
«l.d..ati.Idco&cumrpa™oquircapifc^h"'"''','f'''"i"»
«tn,aximafccund,lcor fit coSo cal H ''"" «ftma8nituda5:c6plcmc,uum
pTrrS' Sccunda "en,a„uu.„&pcd.lfinchoc^&?'r'''""''»»«'
vel •'inii3curt^N5c.lnaturaliT„ "ilS''?»'»'-"^^ P'"e, yonc
foetus calor fc diffidcs ad "« 'emb''"''
fe-igulstrahitvnformatcasdia^anlrom? "">d.ca vel matrix parua 3i
ftrifla. TcXL '" Venarumtam.puIfatili5§n5pul6tiIiiJ & '''5 !'^ipIitudo
^pparitio ,„ exterioribus corpori, Amn."^'","'' Ste"?-
^i'''»n'f.Emine„tia ver^Bo e^^^''"
&r^'';''^fP'"'*»''E''''^"dcft^n^umr^'°^^^^^^
"&c^^fr"«'''''''""''d^Veruampl'r''5'^
G«tcaU&"»''.Pf«'-li'''"dire<S=e&Cj"^^^^ totius corwrt
P'"' &arteriara cord<s,&c/.^^^^^ titudo.Na ex m,??»™ magnitudo
pulfus &iDfi,1"c""
«i'fortitudo„Tc?^''*"'P"'f'''fi8'''ff^='''fviSp^^^^^^^ »um caloris
Sii„a^ euentationis multa prop,erl,r &I«i5.Et«Ct'"'"
»'>'*" ''''''»^''iu3.^t|'^'^
Ojfortitudovirtutis&^^-^^f^^^^fi-^.-ligitosfil;;^ Attende q, licet mL»-
" ^Pedens ex (brti calore coSi- tac„,?aio7e':?|,;;''°pui(^^^ "<
magno pulfu & for,i?'^."»'?'l°f '" '"^ '°pfo calida fi, ri8
igit ve ad^prium modum rcferamus Cordis figna infe-' parabilia quidem ^S^
familiaiialiaec funt » magnitudo refpi> ratiois,^ pulfus velocitas,&
fiequentia . Et licet hoc fignii magnitudmispulfusnodiredx fumaturaforma membri
fedopcraiioneipfius;taIis tn operatioconfequitur formani mcmbn. Qiiintum eft
ma^nitudo mufculorum & fitua> tiocorumpropeiunduras.Magnitudo quidcm
caliditatc aftcftatur,quiaomnes operationcs forme augmentatiux.i. virtutis aiac
perduccntis mcmbra adfuamdcbitam magni tudinem pio tpe
caliditatccomplct»Situatio veromufculo^ rum ppc iunauras,quia ctiam opcrationes
forme compofi^ t.uoE^i. virtutis informatfuae calore perficiuntur.Cum igitur
mufcuii fadi fint vt iunduras moueant,^Stc: eorum fitus iun^ duris ^ximus cum
fua magniiudine reddateos jfortiorcs ad id fignificatur ex eorum
magnitudine&^pinquitatc ad iii.. (fturas viriutis informatiuae vigorofitas
6c fortitudo calo^ ris quo perffcii opus. Aitcnde q» miifculi qnc^ parui appa
rcnr proptcr graciliiaie ofi'um,Iicct fint dc fe magni dc cc5> uerfo.Iuxta
illud Gal. i.techni.Similitcr oportct confidcra- rcinomnibus mufcul/s
<$titatcminuoIutorum olTum AIi^ qii.n.gracilior videtur clTe pars non
cxiftcns gracilio/^ tu ad mufcuIos,fe J proptcr anguftiam oflfium talis vr
cflfc ap/ parcs.Sin afn Afpiiriorvrcfife multoticnsno proptcrani
phtudincmofTium^fcd propter carnis multiiudincm, ^Etfrigiditatemfcquunmr homm
contana qm cam minoratur mrtutes aaturafcs, QCno complcntoperationes natiuas SC
acattoncm. Inhactcrtia dicitqjfigna contraria qulnqiprxdidis.f, CopRv
ftridurape^torisparuitasextrcmitatumcum coangiiftatio "'sfrigl ne 3C
curtitatc cft ftridura 3C latcntia venarum, paruitas 8c ^S"* debilitas
pulfus,paruitas mufculorumd^clongatio iundura rum a mufculis
fignificantfrigiditatcm.Quia proptcrfrigut fnnararcomplcxionis virtutcs
naturalcsdcbilitantur&non pffciiKopones natiuas.i..pdu(fliuas mcbrorum ab
origine & crcationcm.i.debitam organiifatiocm partia organica^* Ef copPone
ficca fequuntur afperitas cur> m'tas,& iudurara manifcftatio,^: apfjitio
chartl hgim in cpyglotti SC nafo,&: cft nafus ^qualis. In hac quarta dat
qumt^ figna fequcntia dc figniffcantia complcxionem ficcam» Primum eft afpitas
cutis 8c alia> rumfuperricicrum^ficut.n.lenitas&planitics ab hum/dita te
proccdunt,fic afpcritas 8c durities a ficcitatc» Sccndum cftcuruitasmcmbrorum
vclper viam contrac^ionis afio co,vcI per viam rebellionis matcriae Qcctzin
rcccptione formarumfcufigurarum,ficut.n.mo!lchumidumcftfacili> icr
imprimibilc,fic vix du^ ficcum» Tcrtium cft manife ftatio iundurarum.ficut cnim
pcr humiditatcm vcftiunnVr SC occul^antur carnc 3C plgucdinc, vt apparct in
fanguincil 8C phlcgmat.ci8,fic pcr ficc.tatcm nudx ffimt cxcarnatac Z cminentcs
in cholcricis 8C mclancholicis dC hedf cis ct cx c5 fumptionc moricntibus.
Quartum cftapparit-o manifo- fta chartilaginum cpyglotti 8C nafi p^optcr
cxcarnat^oncm 8C tcnuftatcm mufcu^orum tcgcntium cas prae nimia Ciccit^
tc&maximcchartilaginis pcltalis quxin gutturc apparct 8C chartilaginum
triangular^um 8c latcralium nafi , cxqua^ rum tcnuiiate narcs apparent acutae,
CJuinrum cft q, na> fuscft aequalis ideft planusfinc aliqua clcuationc
carnofa proptcr ficcitatcm , quac non finit carncs fuper cum multi^ plfcari.
Vel lcgc loco aequalis aquilus.nam nafus aquilu? at> icftatur QcchBti .
Juxta illud GaKfcct^do complexionn pro.20.Et cuflicrit nafus fubtilis aglus
tuccorpus crit Ciccl . «-^.-..«^t...^,. , . Sejctumueroeft n 'IV''^
tuncfftl^eir^^^r "^*" ^"^^i^^^ ^^bl cxaclocitare paffiois
membrorum . Mcmbruni ''•^^'^'^n» wcnt^uonisju^'';',; frequcns ad fuppiencfr,
cnimcumcitocalcBtabfqucdifRcuItatc cfc cal/. UludGaI,x,twhai.Calidb dac
coniplexionis,quomam conucrOo m gcne. Cspro' nis ficcg ^gnunt Suintu^ P R I M 1
C A N • rc pr oporttonali eft facjhor conucrflonc ad con>
trarwm.Etficitoinfngidetur resent ecotrano. In hacparticula fcxta primo
afTignat fextu gcnus lignoijt romplexionum.2,mouetcSi.'foluit circaillud dubium
ibi LQuod fi aliqs dixerit. "iTcrtio rcmouet obiedioncm qux licri poffet
dc calido innato,quod non cito patitur a venenis calidis.ibiLCum
ucroextrifeca.l Inhacprima pariedicit primo q> fextum fignorum quibus
cognofcit liuana copPo fumftur a facili pafTione mcbroril ^ra q» corpus vcl
membijj quod leuiier patitur a ca aliqua fibi occurrcntc iudicat ec inilis
complexionfs cum rc a qua patitur vciocitcr 6C faciPr. Sccundodicitqj mcmbrum
vclcorpus quod calefitt&:n5 difficulter eft calidae coplcxioni8,quia conuci
fio in gne pro^ portionali eft Facilior conucrfionc ad
contrarii"i,f,faciliu8 fiFc patiturafuo fifi qj acontrario.Velut
fcrihiturfecundo dc gnonctln habcntibus fymbolum facilior cft: trafitus. Tcr
tio dicit q> fi membrum aliquod autcorpus ciioinfrigidctur illud cr/t
frigidum ob eandcm cam. Inftabit aliquis con> irahxcdida.Primo dccanphora
qunpfacillimc iflamatcS!: cft frlda.fecundode ladequod faciPr inflamaf in
choPxis ct tioeftcaPm.tertiodcchoIcricis rjfaciliter penetrantur afri> gorc
hycmis 8d citfus infrigidantur cj frlde mulicrcs qiic tic
nocumentofuftincnttpcgelido lauarc pannos 8dtet\erc nudas tibias,& pedcs iu
aqua vchemcntis frigoris vt api^t inlotricibus* Dicadhocc^St: fimilia q» ad
verificaticicin huius fexti fignifumpti a velocitatcpafllon^s prafijpponerc
oportctqjjfta velociras non .pueniaccxraritatcvclfuhrilira tc fuBg pafti. Vel
fi aliquid dicatur alio calidius,quia facilii s calefit^aut fiigidius quia
citius infrigidatur intclligaiur hoc fiambofchabcantconfimilitcrin fubtiliiatc
iS^ rariratc Qtiod fi aliquis dixerit q> opoi tct ut rcs fit Iiiiic
contran'a,nos nancpproccrtofcimusq? rcsnoni patitur nifi a fuo cotrarfo Sf non
a fuo fimil/.Scd cx hocucrbo quod tu pr^mififti proucnit ut paf^ fioafimili
fitdignior.Rcfponfio ad hoccritq; fi mileaquononpatiturrcs cfl: illud cuius
quali'' tas dC qualitas illius quod ci fimilc cxiftit cll una in fpccic dC
natura.Quod autem calidrus cfi: alio non cft fimile ei quod eftminus calidum ,
immo duo calida quorum unum cft calidius diucrfifica tur.Etilludquidcmquodcft minus
calidum co parationc cius quod cft ca lidius cft frigidum.Pa titur crgo cx hoc
unde eft frigidum comparatioc iIIius8(:noncaIidum,&:patitur ctiam ab coq^
cft ipfo frigidius dC a fr igido, Vnum tamcn corii ipfius qualitatcm auget 8C
praebet ci augmetum^ quod cft in ipfo fortiuSjCt altcrum in ipfo cius mi nuit
qualitatcm Jpfius crgo altcratio adid quod infuiqualitateprcftataugmcntu
8<:mutat illud quod in ipfo c fortius crit facilior, licct fit htc alia
caufaquaealicuicorumquac m qualitatc coicac cft propria &:contradicit,ficutiIIud
q3 in fui na lura calid^ cxiRit copPonis no cito rccipit in fe ca
lidiopcrationejniG^ptcrcaq? caliditas dcftruit cpcrationcmcontrart} quod cft
frigidum,coq> rcfrcnatilludquod complcxio calidauult efflce re dc augmento
in calefadioc.Cum crgo fibi oc-' curruntSCprohibcs dcftruitur iuuatfcamboin
caIcfacicndo,&: corum adiutorium fcquitur dua rum qualitatum fortitudo
complcta. Inhacfecudaprioobijcit c5tra dicflu figna^cja fiFcnon padta fuo u«»cu
oU a^^liofiaitoncjalicuiui cotrarictatis,«S: A V I C E ISJ N /E. fims agctis
fit affirarc fibi pafTrj q ia ccnfat cu agcs c fiPe pa^ fo.Et tnfupponic i
dicfto figno a fuo fifi fit dignior pallio» ■Secfidornderhuicobfccfnoi
vliccSjCjj (ircaci res no patitur e fimile i fpc Sc natura.i.in eifdc qliiatc
8C gradu.Sed qti eft altcro calidius no eft fimilc minus calidojmo diuerfii ab
eo 8C minus cafm copatione ad calidius frigidu cenfct ficut tepida
rcfpcc^^uferuentis frigida diciiur,cX: ea rcfrigcrat imix talibi. 1
miod(citcj)minuscarm patitura tribus.Prinio a magis calido refpedu cuius non
calidil fcd frldu dfcit.Sc^ cundo ab co cjd c ipfofndius.i.minus caFm,Iicct
fitcalidurn a dnio.Tertio a frigidoi ci fimplicic j5dnatur frigiditas.fix^
pligra.Aqua calidain fecundogradu patit intenfionem fui caloris ab aqua
fcruentc 8C rcmilfionem fui caloris ab aqua calida in primo gradu 8C
infrigidatioiic ab aqua frlda fimpH citer. Quarto dicitq^ vnum iflorum trium a
quibus pat''^ minus calidum.Ccalidius co augmctat id quod cft fortius m minus
calido.f.caliditatcipfius quacfuacfrigiditati prgdnat;;
Et'alteM"i.f.frigidum vcl minus calidum co minuit qualita^* prgdrlante in
ipfo.Et io alteratio minus calida magis C3W<> qua
calefacitampliuscftfacilior alterationc minus calidi* frigido qua corrumpuur
qualitas diiantior in eo,quia cali^jf tas minus calidi pbct auxilium ad cius
ai!gmcntum,fcd r^." ftfttotis viribus fup corruptioni a
frigido.Quuodicitcf htC cftaliacaraciIispalTibilitatisafuofimili quar
cft.ppnaa»^ cuieorumquaecoicant.i.fimilia funt inqualitatc.HtlipC
cotradicit.i.rcprimit Sc cotcpcrat contrariij fibi imixiu,v" fundac
icotrarictatcvSc rcp(Ttone vnius cotrariiab alio.V^"^ hfgra.hocalidf
coplbnis nocitopatit»S:calefitab aercca'' Fo,riifi quia calor hoTs dcftruit
opationc frJditaiis fibi iin^^J.^ c^til pot,co q, illa friditas rcfrenat dC
Ipcdit oparionc cius.f» auomcntaiionccaliditatis qua calor hois nitit
cfficcre.Coc' gofibi inuiccoccurrLitcalor hois 5<:ca'oraeris
,(5»^,pli»b«"' ab cis deftiuit.f.frigus Imixiu calori hols q3 prohibcat
ip"? ab augmctarioc caloris,tric duo calorcs.f.hois & aeris iuU^J fc
abo Icalefaciedo.Et coplcta fortitudo calefacicdi cofcfl"' tur adiutoriil
hoj^ calorfi adi"uicc,fuppofito cj, calor hois op/ , tur I hoc vt calor no
vt naturalis ^picr illud qcP ftatl dicet» Cn uero cxtrinfeca caRtas ajqualitatc
deftru^^ rcuoluentcalorinnatusquie intus critrcs (o^^ tior in rcfiftedo,adco ut
ucncna caFa no tcfrcnc^ nec^cxpelIatneq?ipfoj^corrupat fubftantia nii^
calormnatus.Calornaqpmnatus naturafcft t^^^; ftrumentu quod calons
aduenietiscxpellitnoc^ mctu pgca q> ipfum als fpum mouctad ipfun^
pclieduj&ad cius uaporc remoucndu dC ad /p^ re(oIuendu,&: ipfius
materfa adurendu.Etfrjf* di et aducnietis nocumtu g cotranu cxpclli t H^^
ucro^pnetatcm nonhct frigiditas,non.n»iW'* gnatncqjrcfrenatnifi aducnicnte
caliditatcp^ contrarium tm,quia non impugnat aducni^'*^^
frigiditatc.Etcalorquideinnatuscftille qti^^^ mores naturalcs tucf^necis
caliditatcs cxtran^^ domincnf .Calor nac^ innatus cu cft fortis p^^^ ^
naturaipfomcdiantc in humoribus Tecundum modum maturandi & digercdi,^^
ftodirecos fccundum fanitatem,&: mouccur n|J^ moresfecundum modum
miniftrationis ip^[^ ^ prohibcntur inoucri fecundum modum ^t ftrationis caloris
cxtranci , quarc non putt^^ Scd cum calor iftccft debilis fatigatur
"^^" ' g a regiminc humorum abftinct propter ^^H^ Ji dcbilitatem quod
intcr ipfa dC F E N. I I. non impe Jitos ab adminiftrationcComprxde duntur ergo
ab eo & fadt eos obed,entes,& mo tuextraneoipfos mouet 8«: accidit
putrcfacfiio. ^alorigiturinnatusuirtutum omnium ell in^ ttmmentum,fed frigiditas
eftei inconueniens. «nequeprodeftnifiaccidentaliter.Ideocpdici.
urcalorinnatus,&:nondiciturfrigiditasinna. ta necpcomparaturfrigiditatiex
colchodcacor poris illud quod comparatur caliditati. Caloi Moca 'Ois «n>wtu.
fecile paterettir a venenis caF.s ppte fi?. Wi) ex. '"f
n<^cumeismcar;tate,adremoiiedni,unc errorer^ dl «.eBet P"«}o * «liditas
cxtrffeca cfi conata h.erit deZ.e ™ t u«c., corr.,perecotc-peta.,tia liuanx
complex o'»s cl^ Pell,,, mams .nterius rcclufus fortius refiftit oi alia qZlZ
k^i intm ctn.h.laliudpteralx virtutcmasis refrenr ' &dill.pat fubftantia 3c
vires venenorlcal fw -"P'""^ Jnatus . Ipfe.„.cftinft?,„
"a.urc f~ 7 ral,u,quoJcxpcUitnocuma,tuc;ioris rne ?ur"^^^^^ Jco q,
mouct fpum vcl feipm ad exS d.^^^*^ - loreextrancumvclvcnenumcarm S '
folucdtwaporem.pfius,&adadu^c;,J^^,l inftabUaliquis q, calor nnatus n5c ft
' d rTr &.cEa..,^Dicc^nonadur,Vexf7pe,icuslr'-^
fcdexdifponemate,i3c&cooEanfe 'a " '• l'"'"''
eiusfubtileipfius refoluitur venen, & motu ■ora^xtrt^fiLt S^^^^^ «pcllit
vclutcotraritl feXcu 'f 1 '''^'' ■' ^'''"'^' f incgtncaloreftd^i, S„ ?'T
"^" '"""^"^ lorfolumeicotrari,,»Ja- -- -
^''''■''"•^''''■sneusveroca frigid^a cxiftc4
Ltt^mf''''^''''''""^- T"'*» dicit «5reupropri5v<7turv rpeSff
eus.fcj Iblu rcpdUtadue.X„ P ' rl'*^^(''^ ri8[ditatc.quirneci'™^^^
tn.rcctalicui naturalium^ ' !:.""""°'>« dfiiu '-ircct
aUc-J „-X™~ anium , „eci, fe c ra„,,,e(lp,i™i i„,.,^„^^onum^^ ni„iftrantihi,Q
r»... .5*P'« virtutibm natu tal.bus miuiftrantibus. Ouarr^^-"'^-''"
virtutibu, naTu fend.humoresad,lio;ri&,tL%^'''''-''«''"dc'
r.tfort,,udinemodcrata virtus .MmrS''r f"'' m=J.umeiusdigcre„domaturanTot
S^^"P°'P^^ totun, corpus i„ fanitate.Et tunc mouVnmn ^ dLft/.but,onis
&air,m.lationis co um a7 -.'"'""''^'
r'u.n„aticaIori3&v,rtuturquru f! ««""ifccundum
mi„ifterS"'^""''-[^«pe,„i„„„j P^trercuut. Q,,i„todicit Tcu
''^'" '^' "'".l^are no„ !"naturali,virtusinde htiX^Z
.^uV""^'"''^ «l^bi '™PldiEaregim;ehumonlB^pdebili«,5-r' ^ ''7«^
& ipfam,& ftat quaficefc cur;'''*!;"'' '■"' ^ nehumoru.quos
calor cxtraneus .„ue„iem „*'.* '=8* *erf&l'''''-g™'''^''«--cZpr^ fi-"'
sTx^"'" "f" ^ ^'«^^''"'«ido qua?; "'"m v,W .
^'»'"^•'"1« calor i„natus eft gln^^T?^"' '•quareputre rcrt nili
per a^:; 7 '=>"'S.u.tas vcro necj, conucni! cu'l
citurirr„,;f^',^^''^vtcaIorcmt.pefet.Et ideo
*«M.1t„on,"r'''*'""d'"'=™i^''d5virtutibusa^^^^^^
'>-"'5bris:rd»mr quia nec abundat i^^^^^^^^ ' dator vitx, Ar^J!5''' ^
colchodeo cu us interprera^ ^^^^^feptiiuumgenus ^r',"'^^^
Aulccnarufcribit.Hic ^Woiiliterdcerat in exempUribua D O C# Uh iig
arablcisJnafrjsvcfolibrorummarginibus feptlmumlioc • genusfcnptuminuenitur
modoqui fequitur» Septimum genus cft quod fumitur a cogita^ tionibus&rrebus
multum denderatis a natura hominis quas plunmum appraehendit uirtus ap prxhenfiua.
Et comparatur amilit udimbus qua litatum corporis hcut dictmus in fomnfjs ,
idea quoniam corpuseftinftrumcntnm animx. Attcde liic cp hoc feptimngeniis piia
facie vrpg deC/mi griis qcfftari dicet, veri'i necoincidat ciieofic potexponi.
Scptimugenuscqcf fumit acogirationibusj.de/1derr7s fc^ qntibus
cogitatioesetrebusmuItijidefideratis.Ccibfsetpo tibus a natura iiois pp
coformitatc conl cn ea vciicmcnter defiderati5,quas.f.rcsdelideratas
prmapplicdit uirtusapp' hcfiua^f.cilimatiua velfcfus cois,(5<;coparat
fimilitudibus qlrratu corporrs.i.hic feptimiigenus doparatiue trahit a fifl
tudrcqJaqliratumcorporiscrr rebus defideratis licm dicc mus in fomnns.f Joqucdo
in decimo giie de (omnqs q fug^ ueniunt feciidu huorc diiantc in corpore,io
qiii corpus c in> ftrmaj3e,ioic^tualafegccorpusindcfiderns fuis Sc Com^
niis,qm corpus c nlFm q fano ala viget , dC q languido non valet propria
cxerccre opera.Dicamus igr ex Ira hac feu gno feptimo ptcdi illud Gar.i.techui
, Ex xgritudinibus tn m vctredilK-pcrantixinhocdrntanaturalibus fecundtiq,
cotraria cocupifcilr non fiPia queadmodtl naturales»Si qs Copro igr naturafr
cafa appetat fecundu pfm calid x copfonis cfi: nis lignij fifrigida
frigid^.EtlicethicGalcnusdc fl:6fpalitcr'loquat* duplex idem tamen
inrelligendumeftincctens membris Juxtaib pcrappc ludHaly.incommcnto.Qiiodautemdixitin
vcntrc intel/ iit«» ligcetiamiilud inalijs membris. Ocflauumautcm gcnus eft
quod aftiimitur cx ftgms operationum. In liacpartfcuh OL^laua prro
datoc^auugenus fignoijjco pPonis.-%tresrcgulasqbus coplexioes per opatioes
cogno fcunc.ibi LCu.n.oponcsnTertio tres exceptioes ab illis rc
gulis(X:trianotabiIiacirca vltima.ibiLEft tii cfi earum»! C^iarto narrat
aliquas operaiiones caliditate fignantes ♦ ibi LExgneatoperationrn. Inhac
priapartedicitq, odlauil - geniis fignoruqbushumanacoplexionofcic ab ononibus
^""P*^ virtuttiaicfumit.Opcrationes,n»funt eflFedus c5pIexiontl,
5^^"^ &eaFc(flusatteftanturfuperfaiscais,(&:decrantca3 ci-ifint
^^^"^^ ^ nobisnotiorescXlfenfibuspIusdcteai.AttendLlt atinope/ ^P^^^^t^o
rationibu9aequaIitas(S(:fortitudrsexceflrus& debilitas carij
"^^?^^" dC velocitas 3C tarditas 3c frequentia 3c rar/tas, pliciter,
Cum»n.operationcs fecundum naturale cur^ fiim procedunt plcne &: perfcc^ e
ftgni ficat com ^ pIexionfs^quah'tate.Quodnapartc fuaad mo tus mutantur
fuperfluos Qgnificant complcxio- nis mxqualitate 8C cahdifatc.Et nmilitcr Q
pro- peraucnntquoniam caliditate Qgnificant ficuc augmenti uelocitas
a:ucIoci'tas natiuitatiscapif lorum 8C natiuitatis dcnttum.Quod fi debilitea
tur dC ociofa? fiant dC tardentur fignificant com> plexionis frigiditatem.
Inhacrecildadicifprimoq»tcperata complexio fi^niRj catur ab operationibus
.pcedcribus plene 5^ perfcde fcrfidil curfijnaturx,vtquibii
digeritingeritcgerit &c»tpr^ of^ oDcra coplet c bii fanus.Et id intellipac
m «...i.f. '^^ ^i^ ■ — operacopIetcbnfanus.Etidintellieasinaiwlik-^ r
f"^.V=1'!X'«=" cndtl.ppfipfiusnaturam.r.i„,-fa„fbu3fS!;;irc^^^^^
ueniti„iIlagtate,<S:(imilitcriniuuenibu3 & fenibu,, Secii •^-
*M?v?5"f ''V "-r"'''^™"'"' ««''ifi^ntcof.lexi^
nccaI,dav,_v.ncere^oneficutfecicHercules,8eftarebou? fuprafuoshueros vtfccit
MiIo,extendereiJw,iibusferri-,f3 P R I M I C AK /lOif fecitkarolus
mafgnus.Etfimiliter operatlonu feftifiJ> tiovelaccelcTaiioafitpsfoliiuvt
augmeniatio corporisin pucritiaplusfolito^-T^eranSj^S!: velociras infolita
nafcentiae deniiu vef capiUoru,&feftinatio ifei monc 3C greiTu 3c opc f
ibus altjs vltra folitum hoJum modLl.Carf.n.ert mouerc di tatare vigilem agilem
SC fortc redderc.cS!: tanto amplius cx icris partbus quofortior fucrit
dtimodomaneati limitibus fiaturalitati? Sc famtaiis non difproportionatus
pIurimH Iw/ mido proprio» Tcrtio dicitc]^ debilitas operationum 8C eciofitas
feupigritia rn cis (5<:earum tarditas frigidS (igmfi^ cant coplcxionc, vt
dcbilitas curfus aut fermonis aut depor latiois ponderu 8C pigritia in ftudio
dC foUicitudinibus bita^ nis<arditascorgis augmctiaut ortus^dctiu vel
capiUoiji CgnamdiminutioncmnuturaIiscalori8,4 bxc opera fiunt, Eft famen cum
carum dcbilitas dC ociofitas et tarditas funt cadentes propter complexione ca^
li'dam,Iicet illud eflTc non poffit abfquc mutatio^ neacurfunaturafi cum
debilitate. Eteftetiacu plurcs naturalium operationum defiduntpro^ pter
caliditatem dC minuCtur ficut fomnus,quO'' nLiamfortaflc eft cum dcftruitur
fjpter calorcm compfexioniscalidac aut minuitur. Btfortaftc cft cum augentur
aliquae difpofitionum natura^ lium propter fngtdttate ficut fomnus,fed tamen
noncruntex fumma operationum naturalium abfoIutCjimmo conditionaliter per
caufi.So^ ni nanc^ necefKtas in uita Sc fanitate non eft nc- ceftttas
abfoIuta,{mmo propterea ut fpils ab im-; pedientibus feparetur propter illud
quod ei acct dit cx Iaftitudine,aut proptcrea q> cft ci ncceflla^ rium
incumberefupcr digeftionem dhi,5C pro pterca q? non poteft duas rcs . Somni
igitur ne^ ccfljtas non cft nifi cx parte alicuius impotentig, dC cft cxitus a
neceflritatc naturali , ficct fit cxitus IIIc naturalis ab co unde eft
ncccfl^arius . natura^ lis cnim dicitur dc ncceflario communitate no^'
ininis.Firmiorucro fignificatio quam hocno^ mcn habctnon cft nifi utdicaturdecomplcxioc
aequali,&: illud eftut operationes fcquanturS^ compIeantur.Eius ircro
fignificatio fuper calidi tatcm 8C frigiditatem SC ficcitatcm 5C humidita>
temeft fignificatio probabilis in hac tcrtia dicit prlo cp debilitas 3d
ociofitas 3c tardiias opcrationij pueniunt iterdu cx copronc calida, vt in
hccfli" ds phthificis caufonicis dC tcrtranarrjs apparct,vcrutfi idfie ri
no pt nifi cu debilitatcopcrationLi coplb mutet ab ipfius naturali cur fu,ita
flat neutra vel ^gra vt nuncScd cotra cholcrici vchcmcnc a natura lapfi in
calido 3c Cicco funt gra ciles cxiles paru fuftincntcs laboris 3c inedix paucg
refiftcn tiae (iontra frigora caumata 3c vcntos male digcrctes 8C ma le nutriti
diminute cibos appctentcs ♦ Dic q» cliolerici pluri/ niu Japfia natura non
funtgracilcs exilcs,parum fufiiinctcs laboris 5C incdi? rone multi caloris
innati ied ficcitatis fecH coplicatg^Nam fi multa fecu aff jrct humidiras
redderet car fiofum 3c robuflum cdrpus 3C mult^ tolerantrp ♦ Dic fcciido
^paucitas fuae rcliftentiac contra frigora caumata 3C vetos Bon .j^jcnit cx
fortitudinc fui caloris,fcd cx vchcmcntf rari'' tatc corporis.(&: fimilitcr
dcbilitas digonis ineft eis ex rarita tc cSntcxmrc ftoi 3c diminutio
nutritionis ex ficcitate, licet calori» vchemcntia ad /iccitatecoadiuuet.Dic.
j.q> diminu tioappctitus n5 cftin complexionc vchcmctcr calida 3C fic,
naturahter cx partc caliditatis 3c ficcitatis,rmo ficuc cafitas 6C &dta«
«xccfliug funi c« magng tcfolutionis fic magni A V I C E N N (fcfidcrrj ex
fc.fcd quia de leui cholcra multiplicat t talif)?^^y SC orificiii ftochi
vaporibus i cpler,cjbus rclaxatis fit ut clio/ rici fint pauci appetitus
fecildu ftom ct di1 mcbra funt vcrf famelica. Secundo
dicit q) defedlus 3c diminutio pluriu ni turaliu operationum qiiq? ^cedunt a
calidiiatc ficut fonuJ propter bric caliditatc dcftruit aut minuit,cSi: cx
cofcqueni* uirtutes vitales 6C naturalc» debilitat cx rcfolutioe fupernua
caloris 3c fpOum tcpore vigihaiji.Et fimilitcr dimiuiio appc titus a calore
^uenit mo ftati dco, 1 crtio dicit q» aliq fponum naturaliu augen^ a frigorc
ficut fonus ♦ Cuius rci n'' gnueq)fortior5«:,plixior fiticoplexione rcgionc 8C
tcporc fridis.Nec deeft ro,qa fonus fieri folcta frigiditate cerebri dcfatc
vaporcs cleuatos adipm,cja illicinfpilTati viasarie'' riarti afccderttium Sc
neruorum defcendcntium oppilantjaC^ nec lifs digeftis &fubtiliatis a calore
tcporc fomni vi^ct^'' ^^^^^ ferantjuxta illud Ai^.cap. ^..trac.primi lib.de
fono.Oun^ Vero tj ! Corpore friditrimimi cercbrum , qucadmoduni igf luiidtim
qcf' euaporat a folis caliditatc cii vcncrit ad fupj"'^) locum ,ppter
frfditatc fua ifrigiJat ct congeftum dcorfi^i Kt fadum rurfus acjua,fic
rdeuatione calidi ad ccrcbru ^^^P^^'' ftua qdc cuaporatio in piilcgma redigif.
Scd inftabit a» ^ cjs quia poftcibum cc calidum fortis fitfomnus,6<:poIt v
ni potum 3c poft efum cacparum 3C alleorum , 3c poft fortf cxcrcitium.Et
lifcoia caIcfaciuntcorpu8,fcd irronabilc fonuni afrigorcaugeri5iicas
ipfiusclfccalidas.Itc puerol? fomni funt fortiirimi 3C logilTimi 3C fenum leucs
3C breuf'; gtiifuntfiKli(S::*pucricaIidi.Dicq> pfm fomnoi^ca P''^'''' So^^
cft calidiras cleuans vapores ad cercbiv/cd coi^ ca P^^^^^. cfrigfditas cerebri
ditf^os vaporcs ifpillans ,Et t]uia me»'? ^t^ etfcnesa feniocarentprima ca funt
breuisct lcuis fom"'; cholerici vero carentia fecundx cap vlgibtiui funt
et n^' fomnolcti.Et quia ia Princcps detcrminauit pticula fcciT^ iftiu8
0cftaugpartis,q>fiopcratfone3 fupcrfluant fignifi^^^!'^ caliditatcm,et hoc
vr afferer contrarium de fomno,cuius '(^ pei fluitas figiiat frlditatc. Ad faluandi*i virfu-j?
notat hic J dca circa hoc dcm tertium. Primum c q? fonus non efi celTarius in
vita et fanitate neccflfitatc abfoIuta,qa fani vi"'^ mus et vigilantes p
maiori pte vttx nrg fine fomno (^^y^ rtcccfiarius aliqbus horis alterum duorum.f.
vt fp"^'*^'^ r paretur ab impedientibus illud quod accidit ei ex laflit^
dic.i.vt virtutes alales ct fui fpiritus laboribus laflfati
tigatifej5entalaboribus,etrctrahanrad fuum princrpii'?', Qcfcctcs illic donec
cofortati fuerit ct vigorati per nouos jP^ ritustranfmiftbsacorde.VcI
qafpiritui neceflarium cft'?^ cumberc.i.occupari fuper digone cibi.Et quia non
pt ^^['^^ ^facerc.f.fubfcruircfenfibus et motibus voluntarijs ct^^j
cumbercdigonimagisncceftarioper natura appli^^st»'» gonc cibi. Proptcr pri mum
qdc pfundat fomnus po^ JJ^ ^ gnos labores.Et^pterfecundu poft rcpletionem cih}
^^ tus» Secundum eft per modum corrolari] q) "^^^^l^y^f^^
niaialibuslneftex partcimpotentiae.f.quia v^irtus aia''^^^^ tigatalaborcnon
potcontinuarcinfluxum fenfus ^^^.^ ad membra fenfibilia pptcr quod Aiji.fomnum
vocai jPj^ tentiaprimifcnfitiui.Etfomnus cftcxitus.i.rcmoiio^v^^^^gf gatio
corporis a neceiTitate naturali.videlicet ab his 0 fario requifita funt ad
difpofitionem cor poris verc nat Ic et faniflfima, licet fit exitus naturalis
ab co vii "^^oc rius.i.propter hoc cp alal Cmceo diu vere non por.Et ii^ -
^....Qiiod tcltat Mij^.cap. f .trac . primi - ^icens.Simile.n.cft fomiius
cpilcpfiae,et cft qw^^^^^jonis nuscpiIepfia,etideoaccidit multis pricipiiHiuius
pa J dormicntibus,«dormicntes quidcm capiuntur^vic gj/ J, Vero non. Tertium cft
q> naturalc triplicitcr ^^'^^'it Ti^ tatc nols.i.gnalitcr dcol
ncceflfariofiuc conucnicns ru ^ uedifconucnienshisquibusincft, ficmors
^"'^^^:'^.^o^t naturalis ct fimilitcr fomnus.Sccundo dc tcmperatii ^^^^
faniiTimo quod non habet ruga neqj maculam ^^''^^^na^
ucniciautdcsencrccaproprianaiura cthoc moao ncet. F E N. I I, d<«.omsh,.,us
naturaliseftf!rmior.i.fp5Iior &: maxiepro/ 0Derl,i7' r ^ «^omplexione
iquali (eu temperata cuius mr, ^^I
".''{r'™°/"'''''^''f'^'^**'^°'"P'«f Tertiodr De« ,1 1 r '
'^"^ '^P'"''™ f""i«fi"': pe atn (ign.ffcatio naturalis
hoc modo eft probabilis.i. d A^^vT «^^-liditate frigiditate h5i/
d,tate&ficc.tate«cea.u.squxanatura infunt&ita defo
no.Patet.g.turexliisci,aliquo modofomnus cft operatio natutalisaliquomodonon.
"F«:raiio Exgencreautemoperationum fortium qux caliditatem fignificanteft
acuitas uocis areius gro(Iitudo8(: loquendi uelocitas 5C ipfiuiconti nuitas
QCirs. & feftinatio motionum 8C palpc brarum citatio , licet fit cQ ifta
adueniunt non pter caufam communem,immo proptcr caufam membro operationis
propriam. In hac quarta parte primo enumerat fex giia fortiiiotio/ num
fig„,i5canti..m calidita,c.t>rimum eft acuitas voc^" c\Kx
arterra:.ftr,aura vero fr.g.ditati atteftatur quia fridj funr f?^^
'?"°'" ""^^"«"«eptis vaccis & tamen fun
fr.g,d,orcs.ltem eunuchi funt acuti vocis quia care" Ha cefticulorum
,nfr,g,dantur & effaminantur. luxta illud ? cap.vItimo.Et omnia aialia
caftrata altera wr.naturam fammarum.Epergodebilitatem ncruorum erunt voces an,m
jlium caftratorura fimiles vocibus farai Ws ^^eunul&^'?''"-'"
'■^'"^Pr'^^ P""'^"'^ cis de aua S • '°'3'"«'"-
'<:'«':• I'^ magnitudo vo/ gidrtate/fdUcq^ideaZrf'^'''^''"'''^'^^''"'''^
.ionevehemeni^rpt^u^"^»'''^^^ fltudoqc6trariaeC".^;'°^°-"'«^
pc.n.ergo acuitas frigiditate quircS, " '"'^ ^'"='"
caae&figna. Att^.de.t.ptC ^Ca? """'"^f""'
tatc vocis ftriauri canc pulmonl & ' '"^''""' '™i-
«ti,grauitatemveroc4'^cStb d. *''^'^'' Camverocanafuericftri'aTre't'lVfi^^^^^^
ui3,fi curta erit addens in acumine filnnL, V- ""^ta' «aee.Humiditas
at epyglottisr r » , ° 8""' veroacuitatem.h.cffi t nXf
'*"'Ar°'''>''r''^' ca.vltimo.attribuit acuitatc vodsvdoctm;;
"■'''■"'''''''" moneimpuIfidefcrentisvocemXl,^,^ ' t"»
dicens. Vox at srauis tCt^^rZ ? '""^" ""><ul
VeIocimotu.Ec;aabrnf:avoTen"fnignre1^^^ «"> magnam & parua ex
vna parte & g"uc & T " ' ' »^='P5«edicit.VoxautCM dr magnrqfi
mori^ ?"".'">« fim""^ '^^Pft.Ec pamitas df vocis
qii motum fi,!""'' '"^' ta-i!!^.^'-'--''^'cicu/ru?^^^^^^^^^^^^ D
O C. III. cx moti ari ^ utgrauKd» vocis aicitur recundrj ^^^- ' fucrit f
.n.^'"'" ^*^^ ^'^'"f f iftac dris , qm fi vlf motus vcloxS^ u
T'"''"' "^^^J ^"nc^it J?o^" tardo non pe„ '^/ P.^'
^'^^^ * ^^'^ ^raui^ fit ex fi exterius pt2,m.nT'^^' ^"^*^ mouct,fed potiug
a>,3 ti^acutoLepen,^^^^^^^^^ ^^ndc.^q,graSS;^"^«^cliuidentehocquod
niouct A •nagnitudincdeparuj^^^^^^^^vocis complicabiles funt cil
8nantaliqu.parua&'"^'«vf^li^"^ Y.°'^ gfauisoia. «"ud
Ai^^.ibi.Grauitas t^'^''^^'^"^^"^^^"^^!'^ parua.Tuxta vocc magna
3c in[ ^'^"'^^ ^""^ contrarIa,(&: inucniur, ^i^gna 5^ vox
parua Z^Z''' P^/"3,qni pot e(Tc vox acuta « iu.dcns quafi m Imcas tnuluua
acfcm motum (Mmpcllcns ipm cum vcIocItate.Et tafvox
fcperitintauris&quibufdam viris,quoru pcdoralia func
intcnrecararincnotabililatiiudrecane,^; figniticat caRta^ tcm vt ait hic
priccps.Sed acuta parua fft ex acrc pauco fub tormalifieg
vclociiermototaliseftinpueris mulicribus (S:conualefccnt,bus &eunuchi9ncc
figniffcat calidiiatea^ cut probant paddudce roncs. Sccundum genus ODoml
ngnificatium caliditatcm cft vox groflfa.De qua dicit GaP. lib.de vocc
cap.s.Voxautemgroiraffcex mulro acrcfinc potentia.Kabfq, hoc motor pofltt ipfum
graciliarc ct qua fi mcas diuiderc.Et ifta vox eft contrariagracili . Nam gra
cilem vocem dcfert aer gracilis ad iftar linc^Sed groffa dc tcrtur ab aere
corpulento fimili columnx gi ofi^x . Bt ipfa fi/ gniffcat cx confequenti
caliditarcm,quia figniffcat amplitu/ dinccanaliumpulmonis&arteriac vocahs
folitam proce/ dcreacaliditatc. Tcrtium eft velocitas fcu praecipirariofcp
monis &conrinuitas ipfius.f.aflfiduagarrufitas qux pcednc ex fcruore
fanguis <&fpirituum 8C eorum leuitate.Cufus rci
fignumeftqjpueri&iuuencsfuntloquaciorcs fenibus ali/ quibus tn incft
loquacitas cx humiditatc & indifcrerionc fi/ cut mulieribus» Qiiartil eft
ira q cum fit ebuHitio fanguf* circa cor atteftatur fuper caliditate. Qumtum
eft fcftina tiomorionum vtgrelfuscoituscurfus ioculationis &fiFiiT.
caIor»n,eft pcipitationis ca ficut frigus lcntitatis 3C fomnole tix.
J^cxtumeftciratiopalpebrarufeu vcIocitasautfrcqn> iia fui motus q quibufda
ineft quaficotmue 3c inadu crten/ ter Iicut vidi tpc meo i
cardinalibus.Camcraccfi 3c fcf Mar D.fT.
ci.DetahcitationediciiRafis.2.AImanforiscap.dc fignifi/ * cationibus
oculorum.OcuIi quorum palpebre cum magna palpiiant frequentia hommem timorofum
&inanimatum dcclaranc.Sed nec illud apparuitin di(5iis viris , immo ftio»
runtmagnanimifapienrc8v5<:audaces.Nec confonat didis principis hic cum
timorofiras fit fignum frigiditatis,vcruni A^.in libellofuo dcphyfonomiafcripfir^Qiiicunc^'
palpo brif ant timidi funt,quia in oculis primi mouentur.Confeqn tcr poft
enumeratiocm fex generum oponum figniffcanria complexioncm caFam notat princcps
q> ifta gcnera oponii qncpnoadueniiKppcamcocm.i.pp copPonc calidatotl
corporf communem,fed proptcr caufam propriam mem> bro cuius eft
operatio.f.proptcr naturalcm caliditatc ipfiui folius vt groflTitiirs vocis
loquendiuclocitas &:ira quando/ que procedunt cx caliditatc fola partium
pcdoralium. Nonumuerogcnus eft expulfio fupcrffurta^ tum a corpore aut
qualitates eorum qu« expef^ luntur.ExpuIfio.n.ciinoauferfur &:illud quod
cxftcrcorca: urinaarfadorc dCzli)s xgreditur cftacutum habens odorcm fortcm 8C
tinc^ura cx cis quac tincSuram habcrc confucuerOft ct adu ftioncm &dccodioncmcxi[lis
qu* aduftionc a:dcco(Sioncm folent habcreecalidum. Quod ucrodiuerfum eftab
hoccft frigidum. In hac partlcula nona dfcit primo prlceps q, nonu gcnus
Copfo> fignorumquibuscognofciturhumana comprofunt expu!> nis co fio
fupcrfluitatum a corporc.i.fupcrfluiiates cxpulfx a cor gnofcert pore,ficut fcx
vrina mucus fpurum fudor fanguis lachrymg dg p exc fpma vapor ucntus acr q fi
cholcricje fucrinr fempcr uc! ut umia in' in pluribus figniffcant complexionem
choIericam,fi ph!ee> dicia» maticae phlegmaricam 3c fic de alijs,vcl
qualitatcs cxcun^ tium a corpore ficut odor color fonus fapor calor frigus 3i
fl milia. Secundo dicit q» qn non aufcrtur fcd more fuo fft cx^» pulfio
fupcrfluitatil 3C expulfa ficut fcx urina fudor funt acu> ta pugitiua
foerida aut fortis odoris 3C plurimx rmdure adu ftauelmulrumcodiaexhisq
tinduram uel aduftioneauc decoitioncm habcrcconfucucrunt figniffcantcalidam
«rom plexioncm.Noiantcrdicitexcis q tincfluram hibercconruc «ut^cxillis
quxaduftioqcm5(: dccodioncfolcnt habeic Early European Bools, Copyrigl,. ©
201 1 ProQuest LIC Images reproduced by courtesy o( Tlie Wellcome Trusl,
London. 583/D CopPa frigida cogno/ fceda g difpo^ nes aiXf P R I M I C A qaia
aliq ex his q cxpelluntur carent iftis vt lachf ymae vcn tofitates SC vapores
per os 3C aliunde emiflfi. Tertio dicit q> illud qd eft diuei fii ab hoc eft
frigidum.i.exeuntia qua no habent acumc ne>.^ foi tc odore neqp tinc^ura
neq? decotftio nem,fcd funt velut cruda difcolorata quafi carentiaodore fi
gnificant frigiditatem,ficut.n»fortis odor vehementia tf du^ rg SC decodionts
veladuftionis a calorc fuperfluoprocedut, ficcontraria eorum a frigorc,<S:
eiatteftantur» Etgenus quideni dccimum eft fumptum cx difpofitiombus
uirtutumanimac in fuis opera^ tiontbus &pafl'i'om'bus, In har particula decima
primo affignat decimum gcnus fignoril copl'onis\Sccunda agit de pairionibus Sc
ogonibus aijc fignificantibu3c»liditatCiS(i frigiditateibiL^^icutira for
tis.lTcrtiodefignilicatibusficcitate^^ humiditatc ibiLEt
peifeuerantia,~lQ!»artodocctexfomnij3 cognofccre com- plexione Sc notat vnum
circa pdicfla ibiLHt cx liac quidem fecfla."] In hac prla pce dicit q>
decimum genus /ignorum t^butj humana compfo nofcic funiitur a difpoiiibus
virtutil aJae in fuis oponibus 3C paffionibus ,vt a difponibus vel in clinationibus
aiaead iram vel minfuetudinem temeritate vel pulTilanimitatem fpcm vcl
defpationem» Atrcnde pri mo cp iftu J decimum genus di^t ab ottauo quod ab
o[i6ni/ bu3 fumi dicebatur,quia odauum attenditur pencs opones camCq^ membri
naturales vitalcs (S(:aralcs,5(i hoc decimum genus attcnditur folum pcnes
difponcs urrtutum aleconcu pifcibilis irafcibilis in pallionibus dC opibus fuis
5^ difpo nes foniniorum. Attendc.2.q> ad vcrificatioem huius dc cimi gfiis
fumpti a moribus 3c paitionibns animi pfupponc rc oportet q> hi morcs non
fint acquifiti ex difciplinis,fcd p cedentes exlclinationibus naturalibus.Iuxta
illud GaUz.tc chni. Vnum coc in oibus his q dicfla funt comemorares qug cunq?
dc monbus aut nuncaut fccundum aliam aliqua fcri^ ptafuntorationcm ad agnitjoncm
crafeos.i* complcxionis non pro bonis aut prauis moribus cx philofophia
exercitato tum/ed pro oaturalibus vnicuic^ dicflum eft« ,
SicutiVafortis&raertuatio S^pcrccptio 8Cin^ tclle(flus8^:audaci'a&^
inuerecundia & fufpicfo bona dC bona fpcs &impietas dC impigritia morum
uiridtas & pauca ociofitas 5C parum pa-' ti ab una quacp rc fi^nificant
caliditatem , EoriJ autecontraria fignificant frigiditatem. In hac fccunda
primo numcrat. i j.difponcs alae figniff'' cantes copFonem calida. Prima eft
ira freques 3C a Icui caii^ fa pp facilitaicm comotionis choFae»Secunda eft
aeftuatio.f* ardoranimiad pfecutioncm vclfagaalicuiusboni autma'' li ficut
ardor concupifcentiae veneris vel ardor glori? vcl ar dor vindicfix.Tertia cft
pcrceptio.i.folertia vel pcrfpicaci^ tas Igenq ad ftatim percipiendum agenda
vel fugienda vel iTientc alterius, vel media qutbus attingatur intctum. Quar''
ta cft intcIFs.i.proptitudo vel viuacttas animi ad intelligcn' tiam artium 3C
fcIai^:Qi.n'nta eft audacia vel temeritas I ex pecftando vel aggredicndo vel
repellendohoftcs ♦ Scxta cft inucrccundia velcfFronteitas.f.nonerubcfcere
facilc ncc ti^- merc dc ingFiatione.Scptima cft bona fufpicio.f.bti praefu>
mcredealrjs ncclcuiterfufpicariq>malum ci.velinr velad malumtcndat.Oftaua
eft bona fpes.i.conffdcntia dcbono futuro vt de beatitud/ne de diuitifs de
honoribus ctiam fi te pora mala fint cS<:pericula Imineant.Nona eft
impietas»!.. feuitfa vcl crudelitas fine companfioneaffliaorn. Decima
cftlpigritia.i.vigihntia 6eagilitastn agcndis.Vndccima eft
virilitasmoril.i.gcrcrcmorcsingrcnfu vi^fcu vcftitu ornax tu 8C operibus
alijsnondcminfos&cflFcemmatos fcd viris folitos 3C attinentiores.Duodccima
cft pauca ociofitas.f.^ta tcniagercvigilando follicitando quaficontinuc
opcrando A V I C E N N i^l, ncc fincrc animum aut corpus ocio torpcrc»Trcdecima
e/r parum pati ab vnaquaq; rc.f.impatientem fe redderecon^ tra aduerfitatcs ct
ii paruc Cim nec inedias fcirc paii vel in eis pcrfeucrarCjficutmulti deiicate
nutritinonfuftincntinedias fed faepefe mutant 3C pleruqjlabuntaddeteriora
nullofru^ <ftu hlto. Ad has. i i.difpones ai" concitant calor
fubtilitas 3C mobilitas iiumorum 3c fpilum quare iignificant caFitatcm»
Secundodicitq) difpones alaecontraric. i j.difpofitioibui nuncnominatis
iignificant frigidam complcxioncm* Etperfeuerantia furonsS^ manfiictudinis ^
imaginaci dC rememorati QC reltquorum fignm^ cant liccttatem. A pafiionibus
uero citoremoue^ ri fignificat h umiditatem. In iiac tcrtia dicit primo q>
perfeucrantia feu pmancntia CopJ^ diuturnainpallionefuroris vel manfuetudls sS:
inimagina nis?^ tione vel opinione ,ppria (Si^in infixionc memorip rci pfci^*
vel prltatp 3c fiPium licut Gcftimationis 3C pliantafif 3C amo cofi ris 3C odij
fignificant copFonc (icca,quia ficcitas cft ca ffxio fcc; nis 3C pmancntix imprclloru
in fetifu memoria vel imsgi^ nationcficut vides in cxtrinfecis ficca dura
mclius humidi^ iV^^ molhbus retincrc ffguras q eis imprimuntur ♦ Id confirmat
Gal.i.tcchnidiccns.Siccu vcrocorpiilfus opcratur durto^ res5^ furorem non
proptil qdem fed ferocc 3c diificilc pl^' cabilcm.
Secundodicitq>citoremoueri a palTionibu5<5^ opinione.ppria vel
imaginationc 5<:a mcmoria rei fcngu^' fenfatac cft fignum complcxionis
humidx . Cuius rci CignQ cft pueros 3c mulicres qui funt humidi facilitcr pairionarr<-t
cito a padionibus rcmoucri proptcr humfditatem 3C tnoW cic fuorucordium 3C
cerebrori~i.Id Gal.teftatur.j.tcchni dl cens.Humidioriscordis figna funtpulfus
mollesdi^confu^^ tudo facile mobilis ad iram 8c facile placabihs.
Etcxhacquidefeda cft mfomnfetas a^fom^ nium»quoniam illcmcuius complexionc
cftdc> miniu caliditatis uidet fe quafi ad igncm calefi^A ri,aut ficut ille
qui fedet ad foIem.Et ille m cai^^ complexioneeftfrigiditasdommans uidet0' cut
fieflctmmucaut quafi in aquam mittcrctu"^ fngidam, Amplius unufquifcp
humorcm hab^^ dominantemuidct illud quod fuo pertinct hi^^
monqucmadmodumdicunLHocautcm totis^ quod nommauimus aut plunmum eius c dc in^
dofignificationum complexionum prmcipa^^'^ quac funt ab initfo aeatune. .
Inhacquartadicitprimoc^cxhacfecfla.i.cxhat? '^f^^^f^ ricfignorii decimi gencris
funt infomnietas (S:fomnii^^^^, ifomnietate pot intelligi defedus fomni feu
fupabundan»* yigjlfarij ^fic c dc gne odauo fignorfi ficut fomnus SC P^^
intclligi defcc^us fomnii fcu fomnioru uel fupabundatia ^ j;um fecijdu q, in
accipjtur pro non uel pro ualdc, mult2 l|' figmffcat.Iuxra illud.Tn fiuc non
contra ualde (^cCigr^^ JI) tus.Et m hac figniffcatione fubiacet huic. lo.giii
pr^^P^^^J^j^, niilitudincm fomnioriJ cu paflionibus animi.ficut.n^Pj' ^ nes
animi ffunt a formis imprcfTis in phanrafia boni uel f^^^ jj^p Ii,fic fomnia
ffunta motu fimFacrorn m phantafia.P^^P.j^ q^iod Ai^.fomnium dcfcribens Iib.de
fomno tncx^'^'f * Scdphantafiaquodcfta motufimulacroru cir indortj^' do fft
& in eo quod dormit hoccft fomnium Jneft hufdam infomnietas fcu carcntia
fomnij tota uita,qu'''" "cro folum m prirnis actatibus.Tuxta
illud.Ai^.ibi » foquibufdamacciditut nullum fomnrum uiderint «■arum quidem
huius eft,accidit tn &in hfs quidem oin fcuerant.Quibufdam uero 3C multum
prouecftis actat^ ^^. . dit cum prfmum nullum fomnium uidcrint.Dcinde lu ^
huius caufam dicens»CaBfa auccm quarc non fiat ^ oportct Coi nis Plej "18
CO gnofcert Pb, F E N. II, D^^f fi^^ "'^ ^"^ '^^t^u domilcaucrlnt nc^
vrr^ r"i^l^"'^"^'""^^ "^^ coliftitnaturaiw l3r;,T
^"^PO'-^"» »" locil itcru deorfum f^i^tafma^Et breuic dicere vuh
cp fortitudo oppilbnis uia> r"^proa,nditasfomnnnofinLufom Secfido dicit
^uafi /^''^ f c ' f '° ^^*^"'" vidctJ.fomniat fc caTeflntf ^K- ^
^'"^''^"'^ fi-^il^ nfu.xM - -^' 5"' ^°"^P^°"^"^
^"gid^tii Tomniat feelTein rahnnn / ""'''^ ^l^bct abundas fun
h^^^ ^^T''^'^^"'' P^'-""^"^ «"^ilia rfir,F ru'"!/
^,"^^,^""^^^ vtaiunt medici.Et patronus hov ri C,ara,bel o f^^
/icu^f^ribit . Et fomnium no. ^isidicatdifpones corpis.Tgnem.n.acccfum quis
videns lomnio xanta moleftac choPa.Si vcro fumu vcl caligine nel ptundas
^enebras a nigra cholcra , pluuia vero facfta huidi tatcm abudarc idicat.Nix at
& glaties 8c pruina phPa fridil. Et «fto^oium rcdditcam ibi diccs.
Videt.n.in fomnn a a adprofundacor^^ismoxabextcrioribus accedcns "cnfib^P
camqugfecundi^corpus.difponcfentircArurfurq^^^^^^^^ dcrat horum vt ia pfitium
acc/ne phantafia Fr H o^^Jm «ta hnt nihil vtiq, ita crit mirab^ fi qfi a^^^^^
animalis virtus molcfta? grauata vix auid^ ' ^'"r -^^^^
fomnophantafienti^porint^^^^^^^^ Cnio ^^^^^^^^^^^ vclociltimc feipfos,ita
difpoLs uidet nTus vf vf^ JJ?^ animx corpo.i8 difpofitio taK V. / 1 ^ ^^^'^•^^^«"^e^f^'^"
^"eipfos pha Vcte ^ putridos Inbcrc "crfaricontraH3h.k" • GaU
At" ndc )t r ^'^P^"^ ^ftimandu hgc nia 8C cognofcerc a?n'^^'^^^
'^P^""^ P°f i« P^r fom &inccrtumr^^^^^
vcniuntadif^rn^crr^^^^^^^^^^ qujda^ viadiuinationiraut V..- "^"^^
^^^^^nis ml(ra.Iuxta iUud Gal.dcS 1^ o " ' ^^^»^"^ fupcr corporis
difponibus ala phaSin^"'T,l" ^^"^"^'5 no
confuctcnobiscJtidicagunAdamv^^^ exeisc, ^^^^'^^ttc^AqdtnJuc^^^^^ quibusfollicit
^xcfeicntiaatrcftat difFic "sn^^^^^^^ fomnioru. Attcndc ^ iS^^^
naturaliaconfcclntiadifpln corS^ excuris humanis difficilctamcnS
^^"^^""bus diumatiuis Juxta illud Ga.ibi.Na^ fi'
^'^'"""^ ' ^^"^"^9 quotidteagunt&follicitudin h^^^
^^^'^' m 'P3a.difccrncrcnaturaliafoS^nS"^ Mcunc^ ncc acfla funt ncc
foSudine hTTir' '^" ^'^^^'^^ ^i^"eopinari,qmautc6ediuiSq^^^^^^
vticghicdifccrncntur a ^^ccSs Tc?""^'"'"^ n^ntehoct
^'"""^""^ ^"^homo nullo noftrum gnafigS 'P'^'
Tertiodicit hic ^^^^^" 03 ^-^'^°^^
«onecaliditatisir^^^^^^^^^P^^^^^^^^srebef. 5eorisftomachl&'l^*'^
fuperfluam&: aduftfo, t^frequentlLS^^^^ »^iaeadhibKanoStT '"^
*^cnc,0(:qyain mtrigidantia D o c. Uh 120 muant,a:cm*us difpofitio m xftatc
mala exiflit. In hacpartcfecundacleftdcfignisaccidcntalium com> Copro
pronuprimodatfignacoproniscalida: accntalis » Sccundo nis co> fridi
ibiLCopIbnis at frigidc.lTertio huida: ibiLSigna uc anofcen ro
huiditatis.-IQuarto liccc ibiLScd figna ficcitatisH In dc p ac^
pnmapncuIadicitq,iIIacxcopronibusaccntaIibus cxtra^ cidaalia neis tj eft
acuta.i.calida fignificatur manifeftatur nobis n fiana nouchgna.
Primiieftinflamationocibilis in cornepra:. n^cm, ccdcs tcbrc.Sedquare
dicitpcedensfebrecum fcbris fitip- famctinflamationocibilis.ltemultaifunt malae
coplcxio/ nes calidcquas nuIIafequiturfcbris»Dicq> rcgularitcr ut in pfibus
fcbrcmq cft panfiocordis prxcedithiflamariofpi rituum vcl bLioi^?,^^: fi talis
inflamatiofucrit toticois feqcur adcamfcbrisavflu vclapritudinc.pximaa^^ui.
Secudum cft corruptio fortitudinis feu diminutio roboris apud motus localcs
,pptcr rcbellionem caliditatis cxtranee dcbilitatis uir tutem motiua diflfolucntis
vcl innaturali^atis fpfis ipfiug talit vt cogat dcfifterc ab ogonibus folitis.
Tertium c fi> tis fupflua .ppter confumptionehumiditatis roridc mcbro-
rnamalacomplexionccalida^clcuationc caWis fupra ra dicale humidil fuperfluc
depafccris ipm» Quartu cft adu^ ftio oris.r.cauma fortc circa orificiu ftoi
quod illic fcntit ma gis qj alibi.Primo quia cft fcnfibilinfima partium totius
cor pons.Secundo qufa ad ipm rerminant fucftioncs olum mc^ bforn qrcntiu roralc
humidf! quo irrigcntur &caIor eorum demuIceac^Tcrtioproptcraffluxum vaporum
cliolericoril ad cum comotorn 3c giiatoru ab cxtranco calorc. C^utii
cftamaritudoorisex vaporibus cholcricis vcnicntibusad ipm tam a petf^oralibus a
nutritiuis.non.n.folu calor cx> trancus cholcra comoucns cam cffumarc
facit,fcd boni^ la^ guincm in cholcram vcrtit» Scxtum cft pulfus dcclincns ad
lairitudinc.i.dcbilitarc 5c vclocitate vehcmente Sc frcqn
tiam.Adlafifitudincquidc.pptcrdcbilitatem virtutis vita> lis ab cxtraneo
calorc maxie fi vchcmctcr exccflferit vel diu duraucrit.Ad ucIocitateuero&frccl[ntia,vtmotu
uclociar^ tcrix SC frequctia pcufifioni^ cius calor aucflus in cordc &
ar> tcrns fufficictcr tcpcrct & fumofi^uapores in cis multiplicati facpc
cxpcllant» Scptimucpercipcrc laefione manifeftacx rcgiminc calido feu ufu
calidoi^ ut fpcrn acutaru carniu fal> faru alleoru ceparo & uinorfi
fortifT ex his crcfcit & lualcfclt cxtraneu^calor. Ocfiauii eft ab
ifrigidatibus iuuari modc rato vfa licut lacftucis accdula rofis violis agrcfta
quibus re primit cxtrancus calor vcl cx toto aufcrt. Nonn cft pcius in acftatc
habcrc in alrjs partibus.Et hoc cft comune ma^ Ic complcxioni calidac tam
naturali ^aductitix,quialaEdu> tur quidcma fimilibusfuaecrafi
facilc,iuuantur autem a co trarijs moderato vfu.fccundo tcchni,
Complcxionisautem fri^idae non naturafis n^nafuntparum digerere &: Otis
pauca afiun^ cfiurarumlaxitas&: phlegmaticae febres multx
&:cuireumatifminocenta(: infrigidantia in re^ gimineadhibita dC ut per
calefacientia curetur ct ut in hyemc malam habeat difpofitionem. In hac fccunda
dat ocflo figna quibus cognofcitur cople^ CooP xiofrigidaaccntalis» Primucft
diminutc digcrcrc cibos njcf-jg aflumpto=i potus
hi5orc8&fupcrfluitatcs,ficut.n»digoiftoijf i f
calorccoplecficfrigorcdiminuit. Sccudueft paru uclra rl^"^* rofitirar,quiafrig?ditasmuItipIicat
humiditatcs aqfastain ll^C ^n fto c^ in mcbris gbus fitis tollic ntfi
putrefcant vcl falfedine 12",! acqrat5^phibctrcfolutiocmfieri qcftcafitis.
Tertium ocVudIcx cftlaxitasiunauraru.pptcrhumiditatcs crudas phlegma> ° *^
ticas gcnitas a frigorcq mjflfg iuncfturis 6c cis imbibitc rcla/ xat cas 3C
torqucnt interdu dolore arthetico» Q uartum e multitudo fcu frcqucs cucntus
febriu phlegmaticaril.fdum phlcgmaticehumiditatcs per frigus multiplicatg
mcatus op/ pllant <S(:a regimincnaturxdeftitutaeputrcfcunt phFaticas generam
fcbrcs» Qiuntum eft vcxari faepc dc multum •m CopPo nis hui" dx acc5 talis
co^ gnofccti fignu feptu^ CopPo 1)19 Hccf accntaf cog no^ fccnd^ fi gnu fe>
ptuplexf P R I M I C A «oormeittls reiimatuquiafrigusmultiplicas phPa rcpleteo
cerebrn,debiliiatctdigcftiuaerusnecrefolui finit vapores ad ipm tatos fed eos
ifpilfac 3C in phfa vertir ,qcf' fua grauedi ne lafbit iferius ad fauces nares
aut pecflus eflFicies rcuma uix maturabile ppgrolfitic ipfius dC loci
rr!gid<tatc,in quo deti^ nec. Sextil cx recipere nocumctu ex itrigidatiuo
rcgimie, ficut ex vfu pffcta recentiu la^ftucai^ pomoru ^t: potuaqux
frigidarp{^a<>grauationefrigorisablii3 5^ diminutionc di" gonis 6C
multiplicationcm cruditatis, Septimu eft pcr ca lefacictia curari tam in cibo 3c
potu in medicinis vt cfna^' momo cin^iberc pipere necftare hippocratc 8C
limilibus.co traria cnicotrarrjs curatrt. Odauueftpcfus hyemcfeha bereq^alij'?
tcmporibus,quia fuisfrigorc5(: humiditatefu perftuis frigus corporis
augetfupcrflluitates corporis multi^ plicatiS^ earum prohibet refolutionemr
Sfgnaaerohumiditat/s non naturalisfuntg fincntia fij^nis frigidimis , St^eftcum
cis laxitas ^ffaliux ftuxas miidlaginis Sc^uenrris folu^ tio digercn Ji malitia
inipcdimentum quod e a regimine quod €(l humidum multus fom^ nus infllatio
palpcbrarum In hac,tcrtia dicit prio q> figna no naruralis Uwciitsth cor
porisfuntp-inctiangnis frigiditatis.i.nPiavcl eadc cilcis in
aliqulbus.quiafrijtidftas maiorqjdebctfacit corpus humi/ diusc^p oportct
hniditateextranca accnfali^vtair prin.primi prima doc. j.ca» i.J»ecundo dat
fcptc C\gm comptcxionis hu midx no naruralis» Primu eft laxitas.i.mollities
carnis ncr vo^t SC iuncflurarfT.Et in hoc figno coicat cn ca copPo frlda,
(Tcut.n.ficcitatemcdiocrfcarncs neruiSLiunc^urx firmant &roborant
frchuiditarelaxanc mollefcunt cS^aggrauatur» Secundum eft fluxus faliuae dC
muciIag<nis«f.muclIaginofI phlegmatis p os 5^ nares humiditatcs
multiplicaras in fto 8c cercbio cx fuperflua corporis humiditate* Tertin cft
fotutio vcnrris diarrhocca.f.propter hum-ditatfs fuperfluas adherentes
fuperficici ftoi 3C intcftinorum facicnres ab cis velocitcr labi feu lubricarc
cibos potus feces et humiditarcs conrentas in eis atl eorum digonc, Quartu f ft
malitia fcu dcbilitasdigercndf proptcrcaq» fupcrflua hum'ditas calore lieberat
Sc firma fibi copraehcfionc a fto flcr^ ph^bct. Qi» tu eft recipere dC
percipfrc nocumentu ab ufu humidoruci^ boru potuu 5C medici narii,qu'a ab his
augctur humida di> fcrafiar Sextij cft multirudo fomni ^pter abundaria humi
ditatu in ccrcbro oppilantium vias pcr quas fpiis fenfus 8C motus tranfcuntad
neruos 8C organa fenfuum, Scpt/mil eftinflatiopalpebrarumcxmultitudincfomni 5^
dccurfus humiditatum a ccrebro ad cas» Scdfi^na ficcitatisnonnaturafis funt
afpcri tas a: uiplia? &r macics accidcntafis 8^ laefio a rc^' gimfnc in quo
e ficcitas & malitia digcftiois cius inautUmnoStTcurarf per idquod
humiditatcm cfficit & curatio pracfcnsper aquam caltdam6^ oleum &C
fubtilcSc^ fortis reccptio corum. In hac quarta dat feprc figna copPonis
Cxccx non natura/» lis. Primucft afpiras cutis.f.r5^Iingua! 8C artcrfa: voca^
l's&ru^ficiciftof,naficurhiimiduIcnitiftas partes fic pcr Cxccvi cx
afperantur vt videre eft irt corrigijs corrrjs 8C pga^ mento. Sccunducft
vigilise.ppterdeficcationem cercbri ex ficcitatc corporis 8c confumptioncm
humiditarum gbus Iigatijs fcnfus cois fomnoopprimit, Tertium cft macies
accidenralis,quiaficcita8confumit vnc^uofitarcm fangufs
quaeeltmatcriapingucdinis&prohibct mulrum fan^uinc fncmbns
tnurfcaric5<:a(r,milari.- ^^^^^^ ^^^^^. ^^^^j, Cibi3 potibus medicls pp^^^p^
^ augcntaducntitiam fic^ Citatcm 8C fuperHuc rcfoluunt humidum tam flucns
q^radf^ calc, Q.'iinmm cft malitia fcu dcbilitas digcftionis fpalic A V I C E N
N ;E* In autuno',nam digcftiofit a calido 8c humido&a cotr»r^V impcduur
S^prgcipue in autfino.pprcr ficcitatcm cius et C\c citatc,quam gtas reliquit ci
3C propter frcqucntram fuf mU'' lationis nuncada:rtum nuncfrigus. Scxtum cft
curarifC'' giminehumcdatiuofibicontrario. Scptimum cft curaiio pns.i.curari in
proptu vcl mcHorari per balncum aqu? ca^
iidgdulciscSt^olcumfubtilc.f.oIeumcxoliuis maturis fincf'' rum 3C purum ab
amurca fp/ius corpori iundum vcl in*'* tum cibis,5i: fort-s rcccptio
eorum.f.multum vti cis vel nc 8C deledabillter tolerarc copiofos vfus corum.Ifta
nac|r vchemcnicr bumcdant 8C famllaria funt humano corpori» Caprm.nfj.Dc Rgnis
compronis afquaWs. I Igna f lus a^grej^ita cxccpta dc alffs qucT diximus (unt
arqualitas tac^us in caliditate & rrf^fditafc ^ ficcitatea^ ^^ffjhumiditate
Sc moIfme&: duritic. E« xqualitas colorisin alhcdmc3i:rubcdmc. Etfi^
gurxmcdiocritasintcrcrafiiticm ^ mancquar tamen magis dcdinatad cra(Titicm.Et
ipfius ae^ funt intcr fumcrfas &: fuper carncm procccf^ tes quae funt
fcparatac & egrcdicntcs. Et capi1H^« terpilontatcmat: [cnitatcm&:
crifpmTdincm 5^ pfanitiem in tcmporc puerit/e trahunt aliq«^ lulum ad rufFcdmcm
&: in tcmporc luucturisaa nigrcdmem ahquantuIum.Et xqualitasdifp^?^ htionis
fomntj ^'u/.^iliarum. Et mcmbroruiJ^ fuis motibusconuenientia&^fanitas
.Etfortitu^ doinimagmati'6c,a: mtcllec^u dCin mcmoria* Et m monbus mcdiocritas
inter fupcrfluitateiri dC aiminutfoncm,uidclicct,intcr multam auda^ ciam 8<:
timorcm dC intcr iram & pa tien tiam * intcr impictatcm ct mifcricordiam
&: intcr inft^ bilitatema:perfeuerantiama: mtcr humilitat^ oC arrogantiam.
Etm opcrationibus omnibit^ complementum a^famtas .Etbonitas augniet» ti OC
uelocitas in ipfo.Et proccrus fiatus . Et cx^^ ipfius fomnia delcc^antia &
fpcm bonam hcic^ tia ex odoribus bonis bC fonis dcIcc^antibasS^ palatrjs nouis.Ethancquidcm
habcns copk^^ ncm faoicm hylarcm amabilem &C locundam
bcbit.Etcrittempcratus in defidcrio comd^^ abibendi.Etcritboniiftimbre in
fiomaclioc<^ hepatc& ucnis &'ammi'latione in toto corpof^'
cttemperatusincxpellcndo fupcrfluitatcs a »^ cxcannalibusquae illud
cfficercconfucuerLint' . ^"Iioccap.affignatprinceps.iy.figna tcmpcrate
co^^t *'2?L ^'^*^^'*P^3 feu cxtrac^a de /ignis dic^tfs in cap.p^^S^ ^\oC\\\c
recollcda. Primum cft arqualitas ta5us \ ^ Jurftfcm ♦ ^-/.^^^ sequalitas maximc
manifeftat in cutc&: mufculis vb'^'^;^ ^'cs a fcnfu tac^us percepra mcdfa
''nter calid-tarcm ^ aitatem humiditatcm (5efic.moll:tiem ^Sedurftfcm -Ht
sequalitas maximc manifeftat in cutc&: mufculis vb''"^^ uorii
frigiditas vcnarucaIid?Mte contempcrat<5<:ta«?^u'^^^ pcfato 8C tempore 8C
regionc ac atare temperatis» «"eftaequalitascolorisin albcdinc &
rubcdine.j.coior ^.^ ciei mixtus cx albo cS:rubeo particcps cuiufdam 0^^^'^?^
Viuacis ex albedine innata curi 8c ruborc fa^uinis 8C fp^^ Perucn'cntium ad
cam. Tcrtium cft difpo figurac cot p.^ media intcr maciem (S; cralTitiem
declinanr^or ad fciicarnofitatcm admacicm proptcrea qh liumid«as lidit^s qux
tuntcaufa augmcnticarnisc5c fanguin?s vin ficc/tatcm F E N. lU
«So^^^Tf^^"^'*^'^^'''*"^""' uita confiaat in calido
&:htt ri^r-u ^^^^^""^c^^^tuatio mediocris uenarum incxte^ K>
bu5 corpous inter fubmcrfas 8C cmincntes , ita cp non cu tanrur &
fcpeliutur in carne iicuun phlegmaticis ncc inu tum procedunt foras uelut fepa
ratae a carne & egredieii I em;„entes uc in cholericis. Qir ntum cft
mediocri. «s cap.iloruni inter pilofitatem 3c Icnitatcm.i. inrer muhi. nem uel
abundantiam pilorum 3c paucitatem uel priua no, ern eorum & inter
crifpitudinem eorum & planitiem et auquantulam m .uuentutc,quia himus cx
quo fiunt pili m te pore .uuentutis plus declinat ad aduftioncm eo q, /uuenum
<3jir f i ''''^^.^^'^^'n^us ficcitati qua: eft lima caloris. Infta. tlfV
^"^^^^"^^'^ ^ ^^^- ^ complexionum. capfo, . 9. di>
cent,s.bt|eneratiopi!oruuinigrorum ^ multo.um inca^ Ptieiignihcatacquahtatem
complexioniseius» Dicq,quae. aam libn bco de arquahtatem habent caliditatcm
euierior efteorumfcnptura.Vddiccf GaF.ibi loquitur depilis c. .^iHe
n,gr«i„^„,ciuuentutts& mediocris muh.tudi X 5extum eft xqualiras fomni
&moaiarumJdeft mXln: tia feu temperies in dormiendo 5c ulgilando Yta ^^^1 '
"^"c^^fomnolentusficutphlcgmarrcu^^,^^^ gilans ficut cholcricus ucl
mclanchoTr IT' ^ .ro/r.saggrauatur6.oppiUtS^^ acumme uaporum prohibetur a fom».
' 1 "^ f " '^^"Ke^oHf^Setrr^^^
in,a8in.ioneintel. D o c. iir; ^,"" k^"Ke«oHf
-='8i-"°"^intel. '"3fuJS,^;"™P«7»fiaqu«lhh^ eiuscu.
virtutemcogUa 12 .? r '^' P" inttUeilun. br;.*officiu'm~«-^ celluU cere.
«lua.Bt per forti,udinemZ?Z\ ^''cuarum ab altima/
plcndifuasoperationerpUneSS"^'''''»'^^^^™™^ adtcmperah,entumcomDlex o„i. f
«"'"^ «Iquia ^''''""«"Sl^^^^^ b um &
contemperantiafan»uinis & fnir ^'"'-^' '^'^'■'^^ V'rtutes fuas
perfiduntoperaTZI! q"ibus bx f momm imer fuper Sambm 1'""^^'^
«mperatus neceft nimis Cl" rtemf ^'^ "i'dusfeupufi„3„i^i3
f,j^»«reutemerar,us„ec n.mis ti y n,mis patie„s,fed med™ in«rt "'«"'^
mifericors omnibus indulgem Z'"'" r^'"' ^*""*
velchaTe^:^'^^"f^nt&:coIltuirtutcs qu^ in mfd -'^J,''' lorinnaruTpr.^^Cuiusratiocft,quia
tt^^ '^'^^ Jntef ^^tanimam ad temeritatem ? J.'!""^ ^omplexionis
5?':^*^"« contraria vitia, fic tna^ '^^^ eft p,rkalT'''
''"^""^ vitiorum «•^"onum omnium '"^^^S^-a fanitas nn
' PterpcrfecfiionemfJ^^.^^i^li^mvitaliumd^anfmaliu^^
;«influxicontcmp:"^^^^^ l^^^ugmentationiscJ^^^^^^^^ ' «^eft bonitas &
velo" 2 tongitudine plus cJebw ? P"^*"^"^ ^"'^^'^
P> ?ceD, ^^roportionataindiS^^^^ , rnperrem^^multamp^^^^^^^^^^ proptcr calo.
*^^ftaturacorporiidece"l*^^^"8 oc ptocera vidclicct non in^ curua nec
ftrumofa nec facie prona in tcrram Veluti pecora fcd crecfta ad inftar iunci dc
facilc fublimi qualis decct homi nem, 1 3.eft occurfus in fomnijs delcdabihum
fomnioiji^ &ingerentiumfpemaftequend.bonum aliquod futurum ficutfomiiiorum
de bonis odoribus & melodrjs 3C palatni nouis 3C nupttis 3c chorcis 5^
gratis conuiuijs 3c honoribus (5^ dignitatibus aaequendis,proptcr fcrcnitatem
fpirituum d,cfcrentium phantafmata velilluminantium Khantafiaror^ ganum.
i4.efthibcrcfaciemhylarcmamabi!em 3C io/ cundam,piopter viuaciiatcmcolorisex
tcmperie complo xionis& formofitatem compofitionis ex commcfuratione
cieccniiliima partium faciei. i f » cft tempcratum dcfidc/ rium in cibo 5C potu
ita q> uir tcmperatac complcxionis non indiget direJlore mcnfuiantc fibi
quantitatcm cibi ct potu» fed tantijappetit<S,'nonpIusquantum fibi conuenit.
luxra illud Gar,tei tiotechni,y£quaiur vcroquodammodo in his orexis,ideft
appetitus digcftioni,ita vt pracccptore non indi geat quantitatcm moblationibus
metictc.optima enim na> tura tantum appetit quantum digcrcre poteft. 1 6,
eft bo Digo nitas iftimbrc,ideft digeftionis quadmplicis,fcilicet primc drupex
iii ftomaclio.fecundac in hepate . icrtia: in vcnis , quartac in membrisquxeft
allimilaiio perfcsfia in toto corporenu> trientis cum nutrito.F7tdicitur
iftimbrcfeu aliftimbrc ara> bicecum homobcneimmuiatquod comedit&fine
lacfio^ ne. 1 7.efl ellc moderatum in cxpulfionc fuperfluitarum
excannalibu8confuetT«?,iraq,virtempcratus ncc vexatur trequentia nimia
afcellattonis necurinationis nec fcrcatu» nccemuncfiionis nectorpefcitinhis
operibus , fcdexcrcct eaquandovbi^^quantaoporict» Attcndcq,GaF. fccun^ ^^^* do
comp!oxionum.c?pFo tcrtio.fcrc eadem figna tcmpcra^ tx complexionis commemorat
dicens. Et teperatioris qui> dcmcomplcxionisomnibusciscft illc cuius corpus
uide» mcdiumucreintcromncs cxrrcmitatcs, fcilicct macicm 3C pinguedinem 3c
Icnitatcm Cc duriticm ^caliditatcm 8c fri giditatcm 3c eft etiam in anima
mcdius vcrc intcr audacia <S(:timorcm5(:intcrtardum5i: vcloccm 8C taciturnum
3c verbofumcX:intermifericordcm5:doIofum ucl inuidum.
Cunq^ralfterfueritcritbonaeanimoe amicabilis defidcraa
fraternitatemhominummitis.Exhis igitur fignificationi/' bus cognofc/tur homo
aequalis,&rpfae quidem funt prime quibusfcitur&digniores.haccGaP.
Confequcntcr fcribic ibi.Et potcs adderc poft iftasrcs multas fequentcs iftas
cjc his quibus iHud fignificatur.Et illud ideo quoniam comcdit SC bibit modcftc
3c digerit cibum fuum fccundum cp opor tet ita vtcompleatur refoIutio,idcft digcftio
cius non in fto> macho tantum,fcd ctiam in venis 6^ in toto corporc. Et ad
fummum omncs opcrationes quae nominantur naturalcs ec operationcs quac
nominantur animalcs funt in eo fecudum difpofitionem qua nihil carum
vituperat^Et illud ideo quo/ niaminfcnfibusfuis cft fecundum optimas
difpofitionea cS: in motu membrorum fuorum. Similitcr 3c colorciusin omnibus
cius difpofitionibus eft bonus. Etcius anhelitut ctiam bonus in omnibus
horis.Et cft medius intcr multum dormicntcm 3C illum in quo vincunt vigiliae 3c
intcr Icncm (S:pilofum5(:fntcralbum&brunum 8c capilli cius cncft
pucrfuntdecliuiorcsadalbcdincmq^ad nigrcdincm SCcU pcruenitad fincm
adolcfccntiae flt fecundum contrarium iU lius.Haccillc.Eadcm mcminit Rafis
fccundo Almanforis, Rafi».' capitulo de fignis complexionis acqualis* Capitufam
quintum.Dc (Ignis cius qu( cgrcdttur ab arqualitatc fupcrfluc. ~ Stc cftcuius
mcmbrorum comDrcx xtoncsnonamilantur,,mmofortar- fc mcmbraipfiusprfncipalta m
cxr. tu, ab arqualttatc fibf contrana cx«v (}unta:unum corum adunam cgrcditur
com^ plcxioncm SC aliud ad cius contrariam, Iacob*9« I «auic* Q<i CopoV
nisextra xqlitate fignu 8C cxeplij triplex. " ^ PRIMI CAN. '5Piitioc
cap.primodatfignahominis muItumcIogatJab aequahtate in complexione»Secundo in
copone ibi LCunqj cius compo.l In prima partc dicit primo cp iiomo fuper flue
egreflfus ab acqualitateJ.completa fanitaic membroril eft ille cuius membra
diuerfificatur in fuis complcxionibus ficut hns ftomachum frigfdum
&heparcalidum, tahs.n.rc piitaturelongatiorafanitate^qui iiabet vtrunq?
calidum vel virunqp frigidum illo refpedu quod efi: minus capax cu ratibnis 3c
uixartificialiter regi poteft,quia fi dederis ei frigi da nocebis ftomacho,fi
calida liepati. Sccundo dicit cp for tadc membra principalia corporis fuperflue
egre(Ti ab pqua litatefuntadinuicem contrariaficq» labunturad cotrarias
qualitates ut cerebrum ad frigus hepar ad caliditatem.Et ta lis egreffus ab
acqualitaie eft omnium pe(timus. Tuxta illud Gaf.i.dercgiminefanitatiscapitulo.
i.argioiatiiTima qui^ dem ea funt quaccunqi contrarrjs crafibus
principalilTimas particulas habent fuperabundatas. Moderatior uero cftin
quibusitadifponunturhxquac non principalcs. Hoccille. SedegrefTus membrorum ab
acqualitate fecundum fimile lapfum detcrior cft illo cuius qualitates magis
cxcedunt , 3C prxcipue in frigido & fic. luxta illud GaF.ibi. Igitur eorum
quidemquacfimilcm habcnt dyfcrafiam manifefium eft q> pelfima funt ea qux
uehementes habent has dC maximc frigidas fimuI5<: ficcas.
CucpetecompofitiodiHimilisfucnt eritma lus etiam m ingemo fui et
inte[Iedu,ficut ille qui magnumliabetuentrem,&: digitos curtos,&:fa
ciem dC caput rotunda , ftaturam magnam, aut ille qui habet paruum c2put,dC in
facie dC fro tecarnis multi'tudine,5i: ctiam mcollo, dC in pe^
dibus,8^cfteiusfaciesmediacfpher« Omihs. Et 11 ipfiusmandibulacmagnae fuermtent
ualdedi ueffus.Etfimiliter fiipfiuscaput&:frons rotun^ da fuerint 5C facies
ualde rotuda ct collij ueheme tergroffij&: inoculis motus habuerit
tarditate erit hommibusomnibusa bonitate remotior» In hac fecuda dicit q> qn
compofitio fiue organi^atio me brorum hominis fuperflue cgrefifi ab
tscqualitatc fucrit diiti^ milis.i.muhum varia talis erit malus feu male
morigeratu9 3C etiam malus in ingcnio 8C itelledu.Et de tali homine dat cxempla
tria» Primum eft vir magnum ventrem gerens & digitos curtos SC caput
rotundum Sc faciem rotundam cc ftaturam corporis magnam fiue altam. Secijdum
eft vir paruum caput habens & multam carnem in facie 8C frontc coUo 5«:
pedibus 8C facicm rotundam ad inftar mediac fphe^ rae 5(ificum hisomnibus
mandibulaeipfius magne fuerint crit valde diucrfus.i.uehemen^ elongatusa
bonitatibus mo rum 8C phyfonomiac . Tcrrmm cft vir rotundi capitis &frontis
rotundx&facicirotundae valdc colli vehcmeter grofifi oculorum tardi
motus.talis.n. plus cactcris elongatur a bonitatibus moralibus 3c viuacitatc
ingenq. Ad propofi> tumprimicxemplidicitRafis.i.AIman.Ventrismagnitu^ do libidinis
declarat nimietatem.Manus valde curtae ftulti tia fignificant. Cuius facies
vchcmcntcr rotunda eft ftultus cft.Et ad propofitum fccundi 3C tmq cxcmplorum
dicit ibi c^fignahabentishebetcm naturamfuntq, cft multumal> bus vel q, e
multu brunus vel nigcr vel fufcus, vent quoq^ cft magnus 8c digiti curti et
facics valdc rotunda atq? in ma xillis carnis muItitudo.Dc fuis prgtcrca
fignificationibus eft q> in collo 8c pcdibus 3C'meocp cft inter ea multa
exiftit car nofitas.Venter quoq^cum rotunditatcforis.43minct. Et q» cius
fpatulae furfum funt elcuata:,&: frons in rotunditatc pil? Cmilitudincm ac
fi efTet gibbofa tcnet , multas habcns car^ nes. Mandibulae etiam eius magnx et
crura Ionga,eft ctiam facies longa 8c collum grolTum. Haec illc. Multa alia
figna mala! Compofitionis 8c malitiae morum ct intcllcdus ponlt hic Ariftotin
fuo libcllo dc phyfonomia» AVICENNiE. Cap.v/. Dcfignistcpletioncm
fignificanitibus* Epletio fccundijduos cxiftitmodos» ^ Eft enim repletio
fccundum foramy nz.dC efl:repleti'o fecundum uirtute. In hoc caplb. primo
diftinguit 8c dcCctihit Prin.duos modos repIetionis.Sccundo datligna repletiom*
fecundum vafa ibi Lt^epletionis vcro.l Tertio repletioni»
fecundumviriuteniibiLEtrepIetionis quidem.l InhaC primapartequaceftpracfens
textusprimo diuidit repletio^ nem.Secundo defcribit illam qux eft fecundii vafa
ibiL^^^ pletio vero.HTcrtioillam quaceft fecundum virtutcniiW LSccundum
vittuicm vero.l In hacpnma particuladi^ ,^ cit q> duo funt modi replctionum.
Vnus illorum eftfecun^ n dum vafa. f» foramina membrorum vias 8C reccptacula
cum diftendunturcxquantitatecoientorum. Alius modu» p eft fecundum virtutem
cum.f.virtus opprimic non ex titudine vel magnitudinc,contentorum fed cx
malitia quali tatumfuarum.Adde fi vis modum tertium copofitun^^*
hiscum.f.contcnta inmcmbrisgrauanteeafimulquantita'' te 8C quatitate.Hos
rcpletionum modos 3c curas eorurrit^ii ^ji^ gitGaP.librofuode plilcbotomia
cai^.^.diccns.Demoftr^' tio igit in Ifhro de multitudine dupliciter fieri 8C
dici 9 "^jl tum fecundum altci^ quide ligfiatoiv vt ad vii tutc,fecuna
altei^ vero vtad fpatiofitatecontinentium humorcs vafoJJ^ quod noiauif quidam
fccundum cucliimia ci'ionis cft VifQ^ opus fiue in xgrotantc honiine fiue in
fano fupcrucniat» Repletio ucro fecundum foramina cfi: ut humores &C
(pirituSy&C fi in fuis qualitatibuis b^^ ni exift:ant i'n quantitate fui
fuperflui adeo cp ramina impleuerint 6(:cxtedermt.Hocaut^j]^^ bens fecundum
timorem motus cxiftit. Eft cum repletio uenas findit dC ad fuffocantia fi^
"'J xus&acciditetiam fuffocatio aut epilepfiaa^ apoplexia.Cums quidem
fanatio eft: ut ciio co^ minutione fuccurratur. j In hac fecunda dicit primo
q> rcplctio fecundum fof^ ^^, naeft vt fint humores t&fpiritus fuperflui
in quatitate <1 uis ipfi bonf fint in fuis qualitatibus 8C hacc repletio P
j^^jjj/ rica folct nominari.Et potcft extendi nomcn iftius repi^ nisad repletioncs
ftomachi excibis inteftinorumexf^^^^ j ficae cx vrina pcccantibus fola fui
quantitate.Et fub nc'^^^^ rituum pnt intelligi vapores 8C fumi quos in corpore
n fc cft fferi per operationem caloris in nutrimentum» ^^^^ dodicitq)
habenshunc repronis modum Ic3m ti»^^^gf^ motus exiftit.i.timere habet motioncs
fortes 8C fibi f nefeviolenterexponatmotibus,quia cum vafaeius i^^j^, pletionc
nimia diftenfa pene crepcnc fi cotenta in ^'^ ^ ^^/ Violento
&caIoreintcnfoacquifitoper cum dilatent ^^^^^q pliusrupcnt vafacontinentiatficut
caftancx igni impofita rfipunt fuoscortices cum fono 3c ^^^^^ tinguentfpils
&:innatum calorefuflFocantes cos 'ua ^^^ja a dine,&; olcu nimiil lapadi
impofitu extinguit ipfiu^ .^^jjjjiis ^ xta illudGaF.aphor.prima.com.illius
cafi.Tneserci -.^/1 adfummum.Si.n.vafavItra modil implcanc tim^^.^g^c» ne fortc
crcpenc vcl calor nJilis fuflPocec.vri multi ^ .j^jtat^
mortcfuntextindicorporibus pertingctibus ad r^^z^
plenitudrs.Qnc^.n.repropIethorica nimia uenas " .^gpa quai^ fiflfuram fi
fuerit in pedoralibus fequit «»"'^^3^0 o7 fio.Et fi ad loca
fuflfocantia.i.ad uias anhelitus ex ^^i(iC^^ pilatione Rt fuflFocatio
fupcrabundanter Ali'^^"? .'.'"'etia»^ lorcm.ptinus
extinguitcS^infcrtmortem. Acc<a co repPone plethorica fuflFocatio
fquinantfca "^p^^^^y^ attn' ligituringutturc fanguis tantx multitudinfs q
^^^^g c^r^ tum aufcrt, «5(:cpilcpfiacumpartimoppilat" j^totU'' bri per
quos tranfeunt uirtutes f'^"^^^'^ I^qs mesti'^'
corpus,<5^apoplcxiaCumpcrfc<flcoppiIat r^^^do Early European Books,
Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courlesy of The Wellcone
Trust, London. 583/D 'uerai„,qu«mult.tudinemhti.nofumeuact,at. d^e. fua
calTd^a^e ^ercoS^er/""?' ™o ' ««fuafic. SecundoS «.onem
"incu„,ui„utem 1^, L'' '^l'""'" ''^"'Ple' diun, ei m
fui digone n»m "i* 'l"'''«tis.i , non obex V.
fe"tregim,„ieiS3;rHif?''°"' "^^ "'^"'^ ""b'
'"™turapl.oHfmorump imT&^-^^^^^^^^S"'
^"nJumuir,utem,ime,exSS^^^ <ft'.meredebet,neincidatfefre"D,?
''i''^''^^'»"'»- f:"Icerapurrida:quiahumore H?f^^^ ''"*»P^ n,»
aet-acili putrefcunt.E, m h, ' l,'""'"' « regimine iiaturac ''^'
"•'ciac^phlebotomia teS'"'-°"^P'"'*competi,phar
'om,adicente. Non,,C „f; "''•♦•'''^"'■'''''^ P'''''^»'
°«"i.>o/.,lf„ffi,i '™;'^^'W^^ demum egemu,
''"'quodiaphor«icop!fa?maco * ""^e' Do c, nr.
cimumdloccu.fusfLn,Cumtfom, rts n? °'
grauita,em,v.fiqu«fomnie,c^fe,„™^?!rr"^^^^^^ defer, onus g.aue, vel q,
loqui no pS & a^. f * ca,Gar.libellodefom,,ioLina,iuaS/o,I°^"'"°r
Gar &diuina„uaqu.dam concedimus d ^^ZZlZ S5nu.m fc
rnun,ura,pcede..,,fausacorporenonfac,leeftreTe V d„.n.qu,sal,erumcruslapideumfadum
ft.iire&n, af^^' "'"«> 9 carus eftfecundum crus ille homo,
nullo noftrum nanrehoc. «ccundodici^hicPri^ceps " „0^ f
evolare&veIpci,asmo,,,uminft"'';u?n^^r^^^^^ h,c duo figna fignatur q,
humores illiu, fun, fubti „ 4 m« derar^ quan„,a,.s. At,ende primo q, Rafis. •
AlmanZ r.»cap.decogn„ionereDle,ionie/;.-^.f^ ^""'"'o'
tionis.Siquid inforamiX rvenirf • "^P''' fueri,mt.hi,udinis,aTma.S n^^^^^^
'""'"""^ * '=•"'* infletproueni, difpSrxaCedt?,
l^. ^'T ""'"'"'=" * minavelexfor,m'nir::cafS^^^^^^^^^ e.,exquocorpusnu,riridebe,menV?rama]::^;^^^^^^
a K^,,d ex eo natura, V, in corporis „u.timen,o non^^^^^^^^ r.am d,m„,.,,qu.a
co„uer,ere illud non poteft neaei dom nir, vale, 4,uenit eidem difpo qu=e,
tnedici, feS a„em replet.o nofa.ur. A.rende fecundo q,Raft ™art- gnans figna
repletionis fecundum fo-amina quxdam ,?2'.
exh,c,,on,,is*addi,aIiadren,.Repte,ion^S,^^^^^^^^ eftfecundumforam ina
f?gniffca,ioeftcolor,, tubedoet ™r por.s cal,d„as cum eiufdem in,cflone.aIicum
.ationum mul,i,udo&fomnus mul.us & Ten 'm- .iocum ipfarum
tcnffone.fanguisfimili.^e" , t b?, 7^^ ^ir^t-r^^^^^^
„efui,vfus^fo^mnofupe?CrXS£T'" Et repletfonfs qufdem rec.,nd„m ufrttifem
(T. jrna funt graa.tas p.-^r/t/a deflderff paucf. rasquate.8^pr,ni» repl«/oni
funt commun/a fed cum repletio fecundum u/rtutem eft amDlex non funt ucnac adco
/nff atac necp cutis uehe.iien. tiscxtenfionis necp pulfus adco plcnus &'m,
gnusnccpur/na muItumgrolTa necp color ual' dcrubeuscontunoquocpa: lalTitudonon
prc^« ucniuntmeo^ninpoftmotum^/nceTumSruf dct .n fomntjs pruritum S:
mord/cat/oncm S mcennonem afodores fcetidos. Humor e^am dommans cognofcitur pcr
fign/ficat/ones /pRus quas nominab/mus.Etfccundum plur/mum re
pletiofecundumu/rtutem generat »gr/tud/nes antequam e/us compfeantur
ffgnificationcs. In hac ^te. 5. dat Prfceps. x. ffgna repronis fc3m »!«,„- P.^P
Primueftgraui,as&pigri,ia.Graui,asnde- ex h.J! • ''J'^. plc-tiS
podete.Pigritia ueto feu torpor motu.-. „2. ^"^^ ex opptenfione mufci.toi?
a malitia humoR, ;nf,T- --"o ''""^ ^?r '"-
exmo,u!afIi.udinevlcerofam. Sed cotrain" ""S";' moribus
choricis uel meRcis aduftis no 12^^- " tia.ut apparet in phreneticis e.
maniacis ai,^T^^ "f c pigri
monesft.n.pdp/.e,rpe,uofi&pa„e1ff;dtrd7^fA'
Bept.onq,motm,ueloc..a,fign,,h5ores^ tepro„eexrubtil.bu»humor,busnoeftgraui,«s&pigri,ia.
lacob.s.i.auic. Qig ^ Ralis. deferre
a.nloqu/aoSJoS^TsS'"^"""^ «mQtuuni ueIori-«c I
^^'''^'^ffefeuohr! terrea roexei, ti
'"'''""^"""■cpletiofuerir,,.'"""'
'>"'' "oluntarrt,'""'"''''™- «ecadum ft f';
^"=^'''"1 ue> ■"'"ibra mT' ^j"' 'P'""'^
"^»""' "^ lib r \'" T"^^^ ^---S;:::'' e^P?
''PP"''io..em J^^atum f""""' "'m™,i,
l"^''?"'oppreir,aboDeribu, fi.?!"'"'»"" mul
•""''i"e h .m^r '"'i;<:"'' qui f^nt organ,r
'""•'"«
"^'"io''eacnnf;'''"'"'''''^''''''"'o«"dafuaT'^!'''''''«,
Tertiumeffi","''^"'"' "'«uti motiu^'
^.'^'""te ex '«"'"ti^.tt"!» f'ciei propter rnnCi^^tir"''
P.tprop,erfui,,'^;^W'''s,invSuramveloc.-,er&al?'^"§''I»
;temfua.,gena'J't'e?*''"-'»'"''-«c..*'"•mmanifefte^^^
l-^xilla-?.. Q:'.rtu,n eft fnfl^,;"»''' 'teiduntur 5: intuS "'
'" "«rioribus corpori, ° "'^' I-^-eftexrenfiocuHst""'
""-'"'"din' tepC «^"«trexeo.S f,pe' fl'^,Be,^membra
qu^ fub „ fj^;''"^ "in>l?""f Seprf '■"""'
Plenitudo in pu f^''"
^'''T57uT'''«'''"''''"'hori^ca^'''''"/^ aecifoa a venarum te J,,
• ' '™""«os copio^ ■"«Pkfone. 0<fl,uumeft 'fedoS..enar,mrna;S'^'P''f'"'^^fac/e/
defcrre autf..,..._ . «on_po(rea„e ^'^' fenfusmrbuleri, &pulfu,
m,gnLo ' i;"r!r;! ^l? PRIMI CA Ad pnmum dic <^ omnis humor c de fe
grauis , cja grauia clementadominanturineo.Et cum cholera leuis diciiurid non
abfolute,fed com|iaratione ad alios humorcs efl: intelli gedum.Etideomcmbrum
quoddefegraue eftnon reddit leuius ex cholerx repletione*Et cum obijcitur de
piirencticis 8C maniacis q) funt praccipiies 3C impetuofi,Dic id non inef
feexleuitatecapuiSjfedcxcorruptionc imaginatiuac virtu^ tis 8c cogitatiuae» Ad
fecundum dic q» rnotuum velocitas fignificat humores fubtiles fic homines
fubtilium humo^ rum moderatae quantitatis funt velociores hominibus grof-^
forum humorum, Vel dicq» iioc primum fignum principa/ liter intelligit
fignificarc replctionem ex grollis humoribus»
Secundumeflpaucitasdefiderq.i.appctitus cibi maxime cum repletio eft; ex cholericis
humoribus , quoru natura eft fedarc appctitum, vel cx phlegmaticis in venis dC
mcmbris alris a ftomacho prohibeniibus refolutione humiditatis mc/
brorumquaEcftcaufafami3,fedfirepIetiofuerit cx melan^ cholia facpcaugetur
appetitus&fff quaficaninus,ciimabu'' dc confluit ad orificium ftomachi 5C
fuis ftypticitate 5c aco tofitatequafiemulget*S(:exprimit humiditatesab eo,
Appc titum ciiam quandoqp cxcitat plilegma ftomachi fua frigidi tate.Et hxc duo
prima figna funt communia vtriqp repletio tii.f.tam fecundum vafa fecundum
virtutcm. Tertium cft cum fignis didis venae non funt ita inflatac in
repletionc fimplici fecundum virtutem ixcixt in rcplctionc fccundfi va RcpPo
fa,Et intclligc pcr rcpletioncm fimphccm fecundum virru^ fimpPx illam in qua
iiumores peccant fola quaUtaic. Nam fi Cu fccudil
niutpccccntqualitate^Sequatitatciam rcplciiocft compofi/ uirtutc ta ex illa
quae eft fecundum vafa 3C illa quar cft fecundfi vir quid, tutem SCd^tcp in
tali venac fint ita rcpletae vel amplins vt in vera p'ethoria. Q^iartum eft q?
cutis noii cft vehcme- tis cxtenfionis vt in plethoria,quia ifta rcplcf io non
facit, in^' tumcfcerc mcmbra fub cute exiftentia proptcrea q> humo/ res in
ca non quantitate fcd qualitatc offcndunt: Quintu cft q> pulfus non eft ita
plcnus nec ita magnus in hac rcplc>» tione,proptereaq>maIiiiahumorum
debilitat virtute pulfa tiuam 5C arterix non funt in ea plenac fanguine ficut
in plc/ thoria. Scxtum eft q» vrina non eft multum groita , quia nccp matcria
muhitudiue pcccat nec virtus cft potcns mul/ ^am fimulcum vrina cduccrc
matcriam, Septimum cft cj) color laciei non ell ualdcrubeus in hoc modo
rcpletionis veUit inplcthoria^quia vcl repletioeritcx phlcgmate cS^do clinabit
ad albedinem vel cx mclancholia (51: declinabitad olRredinem uel ex cholera 8c declinabit
ad citrinitaicm» O.^auum eft contufio 5C laffitudo quac no eueniunt in hac
tcpletionem nifi poft motum voluntarium 8C ambula^ tioncm. Attende hic , quod
in plethoria corpus fentit lalTituditiem extenfiuametiam fi nort moiieatur,fed
in replc tionc cacochymica mali humorcs q^diu quiefcunt non ingc
tuntlaltirudinem moti vero per motum corporis ^'^P''^ !"^ bra
fenfibilialafiitudinem faciunt vlcerofam. luxta illud Gai. GaF.quinto morbi
capFo. 8. Qui uero fcntit in fuo corporc cxtcnfioncm Sc hoc finc manifef^a
caufa ex plenitudine cftc credendum eftquaeintanium corporarcplct vt illa magis
continerc non valeant. Aliquando tamen quafi dolore vub nerum fentit,quod fft
dum mouetur,cum.n.quiefcit no feti tit inffrmus dolorem cuius totum corpus
quafi fpinis infixu pungitur,quiacaufaeiu3pungiturfunt humores» Hxcille,
Nonunicftfomniarcdcprurifu&mordicatione 8C infla/
mationc(&:odoribusfoetidisquandorcpletio cft cx phleg^ mate falfo vel
humoribus cholericis vcl aduftis melancholi cis ucl putridis fcecidis.Et contingere
pofTuntcx frcqueti feti fatjone pracdidorum horis uigiliarum.Nam faepc de his
fo/ niat homines quae frcquenter eis quando uigilant occurrunt
5(:circaqu3euehemcntcrcogitant. Vcl ifta contingunt cx uaporibus elcuatisa
corruptis humoribus hora fomni ad organum phantafiae uel fcnfus communis
imprimcntibus Somnrf fenfuni ucl phantafmarci a qua dcciduntur.Iuxta illud Gal*
camulci libellodefnmntis.Vidcturcniminfomnijsanima ad pro> plex, Lmjum
corporis moxab cxtcrioribus accedens fcnfibilig A V I C E N N B# eam
quaerctfundum corpus difpofitionem fentire. Etniif"^ quaedefiderathorum
utiam prxfentium accipere Pj^^"^| fiam»Etfiquidemh3ecitahabetq)nihil utiq?
erit ^ fi quando a multitudine humorum animalis uirtus molcl tur grauata uix
quidem moucri feipfos in fomno phantalic tur portantes pondera aliqua»
Contrarium ueroquaod fueritleuisabfc^fuperfluitatc corporis difpofitio uel
uolan^ tes ucl auerienies ueIocift"ime feipfos ita difpofitos uide^^
fomntsalTimilatis phantafmatibus animac corporis dilpw' fitionibus,ut ufq? ad
foetida uel redolentia uenire «/^'*"^!? ' 8C eosquidem qui in
fimis&forditiebus conuerfari /*J'P . phantaliantur uel humorcs prauos et
foctidos ct P"/*",' p j bereuelmultitudinemftercoriscontenti in
'"^^^'"'^j aUtem qui ecoucrfo his difponuntur 8C cxiftimat in redo
tibus locis conuerfari contrariam haberc in corpore ""P^^.^j tionem
acftimandum. Quae igitur uidentqui acgrotant fomni]S iudicabunt pleriiq^ nobis
indigentias 8C abunaa tiasc9<:3equaIitatcshjmorum.H3ccGar.Seddetahbus i
mutationibusanimaefenfibilis ab humoribus qui 'unti^^ ^ndi' tra corpus irridet
Auerro.tertio colliget, f f .capFo lJj qui dicunt q» anima tcrretur propter
humorem melanc cum nigrum:ficutterreturhomo in obfcuro dicunt
cantionum,quiaaliqual3efionon aduetiit animac in ob
ro:nifipriuatiofenfarifenfuiuifibili,quia anima non"! in corporeut
polfitdiceic q» fentiat terrorcm Decitnum fi::num eft concurfus fignorum
^^"'"''''Ji-o^ ' domfniiiinalicuius luimorum
fuperalios,utchoIcrarP" matis iiel mebncholiac.Nam quifquis domihans humor
prrjs ipfius cognofcitur lignis qiiac narrabuntur capitul*' quentf. Vndecimum
cft q> rcplciio fccundum u''''^'^|/ utplurimum generat acgritudincs
proportionales bus ex quibus ipfa fit,& tunc per illas ocgritudines ''S''
|f tur 5C cognofcitur rcplctionis modus ut per tertianani . lio cholcrac pcr
quartanam mclancholix , per quoti^'^'^ -/ ^ phlegmatis.Nota cp ultra haec figna
addit Rafis. 2 . A'"^^ foris.Vrinaquoqteft tinda ncq^ cocfia.Et id
ueriffcaf'' ^ rcpletionibus phlegmatis 8c melancholiac , fed non ft'*'^ jnhis
quxexcholera fiunt* Cap. vtj. Dc fignis dommtj cuiuf(^ hi^^^^^^^jj^ SAngumis
autem cum dommatur Cg'* -j^ cationes fignificationibus repletionts»^^^ dum
foramma uicinaf cxiftunt.EtprfP^^j hoc acciditcxdominiociusgrauitas^^ , ginc
oculorum propn'e,&: in capitc,a' in t^^^^, ribus,&: alyccs,a£:
ofcitationcs,8i: naufca,*; mitio multa,a:in fenfibusperturbatio, ^j^^^ tellcdu
tarditas,&: laflitudo abfc^ P^^^^if^Jb^' borac,a: dulccdo in ore praeter
folitum , ^^^^(it do in Iingua,&: fortaflTc in corporc ^PP^^^^^a^
demcmil,&: in orc bothor,&: fanguinis cidit a locis quae facilc
findutur , Qcvit '^^l? ^oV ano,&:gingiuis.Etcfi:ctiamcum illud ^^^(C^
flrant compIexio,&: rcgimcn prxtcritiJ^^ gio,&: a:tas,&:
tcmpus,&: confuetudo A ngnl longum a minutioncEt fomnia q^^*^ . j^f t^'
ficant ficut cum homo in fomnrjs rcs^^^^^^c, bcas,aut fanguincm multumcx
corpof^ aut fc in fanguine natare,aut his ^^tni^j^' .^^^St^ Inhoccapitulo primo
dat fignadominij '^'jfgrtisf^!'] cudo dominii phlegmatis ibJ LDomini]' ucro
P^^^^^of^i^ Tcrtio dominii cholcrae ibiLSigniffcationes autc ^.^j^.
cholerxnQyarto driii meriae ^biLDfiij uero c^o t^^^i^j^ In hacprima partc dicit
primo q> ^g"^"^!, ;a fc^^^ldt xfmscfunt&fcrcfil^cs
figniffcationibus ^^P^^l^sit, l^^"^ quia in rcpUtiotie plcthorica fanguis
^^P^^^^^^^ttiit Wi, «"8 Imc iranfuerfione, Secundum eft alyces & ofc
«,^n,. *funt alycesfecund.m lanuenfem in fu s fyn^^^;^ ^^T, «nfionesomnium
membrorum quf volun Jrl^ fiun, " rx caa. BlX^ttri^res ^^^^^^^^^ rrmr::-~
«u maneant iacendi fed dfa Ifif p"™ "°" ^no ftj.
GaP.Vocan.uret.amllyce r^^^^^ ".cfiones.Etl.i™™sX™m:fc^"S*^fchlor,l
Velorisaper.io„ibusproue„ire viSS fd' '^" ex hoc <t lacerti repletione
graSm V """""^ '^-"^"' Porum excutere
conan.ur M ^ ftoguinis qp va' n^ufea.ficu..„.ft7p~'ve^^- 8"ua.. Tert.uS
eft ficdulcedoabundans fcedat&TaLr^l
'PP"""'^"""^ 8uisfuperabundatmembra L "f
'"" "''"^" hepate nec hepar a Ra^J^ ?.''""'
' venac .^«■'fed^p^i^sSau ''P'«"r,quarenonap. . nau.eat. Qiiartum eft
rauJ.a dotmitacio Do c. ni. 12 mlne eius ea aperiente &ci]«er rfefluit
fanguis ab eis. i „ cft compJexio fanguinea lapfa in calido<S: humido,
cuipro prmmeJlmultiphcarefanguinem. M.cftrtgimenprLe na.mn»u(..pl,ca„uumfan8uinis,ficut
ufus aiWuus ouor.-i la<rt,s car.,,um vn, rubei gro.ri <3c balnei , v,ta
larta mo> deraium eKerc,t,u.n , eft regio calida & humida vel fr,g.da
med,ocr,terfortiflcans in.erius calorem, exci.ans ap pe..«.m ad .nukum
cibum.fortiffcans d.geftiu^m & p/o^ l.,bens ,efolu.,onem plurimam.E.his de
caufis angUcf fu' perabunda«tmfangu,ne. .«.eft^tasputaiuuenilletma
x»„e»dolefcent,x,qu3.caIidaeth,,,„idaexiftensCuin,' alMinda„„am operatur,,ta vt
fuflficiat reftaurationi dfpe?di t,&augraen,ocorpor,s,&quandoq,vltrahicfuperabun
det agritudines ,„ducens repletionales. , ^.eft KmDunZ r,s veltempuscalidum
& humidum & quandocB hvem. dum non excedit in frigiditaie prop.er
caufas didas de fri^i ••multus fnmn . '^""<n «
f"/-Y^usi«™embrisv™i„^''°^^ "en, l.beri,ri,Uusfpin«e„Q,r"
^'^"^' P^Wbitio. fib.ha ex repletiooe. QjinTum ,i"°''""'
"'^ ™embra fen .um propter repleci^n^^^'^ ^"f^^ Per.urb,,ti„i„
fenfibus S ^''"'''^' "^'-''""iSi jt?cu?"° '^"un,
S:olfa<flu8 in odorum & w ^^S"»" au. **•
«utunS"":;'"'- ^^^"■"""''«'PPaH.ioU
^'''"'^"«il
dTr^^^^P'''-''!"'*^""'"""^!^. de°
"™ ™"'U' etiCl"'"''^ agiturquartitertia trac.^, ^
?'"''' * «ymis Auic.^''?'^?''' aliquibus carbuncuirv • ' K
'Poftem,,fed^;'«'. ^ «^«^bunculi exfanguineli?'"' V.
f""^"i&fa ienlTfS''"^''""^"'»™"''»''!"»^^
'';'8ua,cu„,.f.f,,,g'ft '^'hor.tpuft,,^ 3pparf„tesT„ ° ^& veficas
gener" .'T^ScuIcatus fua multitudr^^ ''''u^a,em
r"""'"^'^cut ven "''""'"' ''''
"'""> °riff' '''5''du^™rF?"r"'^"'''X^rl^^^
ft'ife''"V'^ f""t ad inferio "»"? *=""'
''"' »P"iun' ■'=»n.uU,tudineergof,„ 6«ioiseadilatante,vd acu' ..
........ ..... .s.Mi.a.c ^.rop.tr cauias di<Sas de frioi daregione. .
«.eftconfue.udoabondandi in fanouinelr xgr,.udinibusfanguineis,vt fy,,ochis
<S: phlegmonibus <& flux.bui fanguin.s fine manifefta debilitaiione
na» , , eft cum quis confueuit phlebotomari vel aliter minuere fansul nem et
d,m,fit ,llud tempore longo,quare paulatim fangu^ mul.,pl.catus eft na..,ra
pigraeffe^Saa feexpe<f}an,eadpt^r ga„onesar.,s. Vigefimum eftoccurfus
fomnior.Mn fom nisfign,ffcan„umdominiumfanguinis,vt cum quis nia. fe v,de,e res
rubeas vel ex eius corpore fanguh,em m^f .u,„ manare, vel fe na.are in
fanguine, vel aliquTaTud ta Ie.Exhoc enira fomno GaF.prxfumpfi. quendam pMebo
.om,a ,„d,gere.Iux<a illud ipfius libello de fomnio.Pusilla/ tore,n qui Jem
in tina fanguinis putantem ftare 3c iuxia ea fuperexcelleiiiem multitudinem
fanguinis habere prifum/ plimus mdigere euacuaiione. Vltra hirc figna addit
Rafis fe cundo Almaiirori3.capitulo de cognitione . quis humorum
fuperabundet,pruriiumlociexquofanguis minuifolet Et id mihi pluries euenit dum
diftuli phlebotomiam ffl coiifue ueram ,n bracchio facere de vena cordis , illi
pr^ruZ & quafi pu fationem fxpe fentiebam.Secundo addit S vtinam rubeam
rpiftim,quaenumeraia eft inter 6en» Z pleiiomsfecundumuafa. Atiendecp Auerro.
quartocol - l,get.cap.tuIo.. i.ficcomnjemorat figna domi^ii fangul
n,s.Eid,cemusq,hocfigni(?catfortitudopulfu9&repkrio vaforum fiuefint ven,
fiue ar.erii . &grauita, capid, & o.:ulo,^,& mpedjmeta
virtutumar*<5tfenruum,S: vl^^ milatu, mals dirpofitioni lallitudinis qu*
prouenit ex labo reextrinfecocum rubedine oculorum <S: calore a<3ualiiii
toio corpore <S: fomnia terribilia,ficut dicitGalen . de illo (u uene qui
fomniabai balneare in dolfo pleno fanguine Item in hora repletionis ranguinis
aliquandofluit ranguis ex n:,^. busautgingiuis&puftuliquje fiunt in corpore
&!^^Z fpiffa,5:duIcedoraIiux,&qui vfus eft phlebCmS ren" t in
hoclocophleboiomaiopruritum. Praeterea fumuntur fi! gna domim, fanguinis a
complexione <S: regimine cib<^. rum & potuum &
fimilium,&ab«ate <S:lm™ret; Dominn uero phlegmatis agnificationes fuc
albedo m colore fuperfliia QC (axitas, &: in tac^u
molIctiesa:frigiditas,a:rarto muftitiido qux fit uifcofa,ct fitis pauc/tas nifi
falfum fueritet prp cipue in fenec^ute,^: dir/gendi debifi tas,a: oxy^ ^ regmiz
et urin? afbedo et fomnus multus ct ocfo fitas dC membrorum laxitas SC pigritia
8c duI fuslenitasquitarditati &:raritati attinct Am
pIiusactas,&confuetudo,&:regi'men prxtcrit^
J:aer,a^regio&hora,a:fomnia,mqV^^^^^^^ denturaquaf,a^flamina
S^ni'ues,a^p^^^^^^ fngusdemonftrant illud. ' > Inhac partc
fcciJdaaflrignat»! iStgn^ dnij phlcgmatin Ia;>ob«ititauic» Qg iij P R I M 1
C A N. PhPatis Prlmum cft albcdo fupcrflua facici & totius fupficlci COr>
dnantis poris,tu cx pprio et fibi mato colorc,tO cx fuperabundantia figna 1 1
phlcgmatis in album tingcntis cam^ Sccundum cft laxi^* tascarnisd^ mcmbrorum
neruoforum cximbibitionc phlc gmatis humtditatc fua rclaxantis cas ♦ Tertium
cft mol^ Utics carum fuperflua manifcfta ad tacium cx cadcm caufa*
Quartumcftfrigfditas mcmbrorum ,tumcx frigfditatc phlcgmatis inuifcati in
cis,tum cx fufifocationc caloris inna^ ti proptcr cius muliitudinem* Quintum
eft multitudo fa liuac vifcofac tam cx phlegmatibus dcfcendcntibus a capitc ad
os cx afccndcntibus a ftomaclio. Sextum eft pauci> tas fitis.Primo propter
muUitudinem phlcgmatis circa ori ficium ftomachi.Secundo proptcr paucitatcm
rcfolutionis humidi rorfdia mcmbris.Tcrtiopropter paucitatem attra dionis talis
humidia vcnis ad mcmbra,v&: al5 hcpatc ad vc nas,«Si ad hcpara
ftomacho,nifi phlegma quod fuperabun' dat fucrit falfum.tale enim litim
c\am^<3C praccipuc in fcnc «ftutccumfupcrabundantiaphlegmatfs non falfieft
pauci^ tas fitis propter f/igiditatem actatis & paucicatem rcfolutio^
nis,&exeisob duritiem dC tcrreftreitatcm fuorum mcni'' brorum. Septimri cft
dcbilitas digeftionis, calor dige/ ftiuus frigiditate hu.phlegmatis
hcbetatur,<5(^ ipfiu-imul'' Oxyrcg titudinc quafi fuffocatur» Odauum cft
oxyregmia.i. eru/ mia gd. cfluatio acetofa quoe procedit ex digeftionis
diminutione, fi> cut videmus in plurimis frucfiibus cp cx diminutionc digc/
ftionis acetofi fiunt,iSi: copleta corum digeftione dulccfcut. Nonum eftalbedo
vrinac propter cruditatem feu diminu^ lioncm digeftionis,veIproptcr pcrmixtionem
phlegmatis cum ca,vel proptcr oppilationem ex phlcgmatc prohibcnte dcfccnfum
cholerac cum ea quac folet eam tingerc. Dcci^ mumeftmuUusfomnuscxoppilationc
forri viarumfpiri/ tus fenfibilis propter phlegmatis abundantiam 3C aggraua''
tionem organi fenfus communis. 1 1 .cft ociofiias.t.quies plurima
corpus.n.vehemcnti phlegmatis pondere aggraua tum
motumodiohabct&quaeritquictcm.Etad hanc^diu uat impedimentum libcri
tranfitus fpirituum motiuoru pcr ncruos propter phlegma oppilans. 1 1. cft
laxitas mem'' brorum.i.iuncflurarum proptcr rcmoUitionem fuorum liga mentorum
ex imbibiiione phlegmatis plurimi,ct hacc coad iuuatad odofitatcm. i j.eft
pigritia animiad fcias artcs SC virtutcs capefcendaSj&pigritiacJorporis ad
manefurgc^ dum:5<:motus corporcos cxcrccndos proptcr aggrauatione mcmbrorum
8C diminutioncm caloris 3C prohibitionem li'' beritranfitusfpirituum cx
fupcrabundantia phlcgmatfs* i4.cftlcnitaspulfusatiinenstarditati 8C rarftati.
Lcnitas quidcm proptcr remollitionem artcriac cx humiditatc phlc/ gmatis.Tarditas
vcro 8C rarrtas propter diminutioncm ca^' loris cx phlcgmatis frigidiiatc ♦
ficut.n. calor augmentatus rcddit pulfiim veloccm ct frcquentcm ^ptcr multani
ncccf fitatcm cucntationis cius,fic diminutio caloris rcdditipfum tardum 3c
raru diminuta fuac cucntationis neccfl[itatc. i f ♦ eftactas
fenn.f.quacfrigidacft&hu.pcraccidens cx mujjj^ plicationc phlcgmatis pcr
viam indigeftionis. Cuius rci fi^» gnum cft cj) fenc3 a fenio abundant in
lippis branchis 8C co ry(jis fputis 8C catarrhis. i .cft confuetudo abundandi
in phlegmatc 3C acgritudinibus phlegmaticis 8c cuetationibus phlcgmatis.
i7.cftregimen praetcritum multiplicatiuum phlcgmatis,ficur vfus plur/mus
potagforum 3C offarum 8C carnium porcinarum 8C pifcium maximelimoforum 8C her
barum crudarum 8C frigidarum 3c frucfiuum crudorum 3C cafei rcccntis 8C potus
plurimus aqux. i S.eft ara feu arti> ficium circa aquas,ut ars pifcatorum
fullonum 8C lotricum quibus infrigidata complexio phlegma multiplicat. 1 9»eft
regio frigida ct hu.fr/gidiratc penetrante ad interiora qua ca
lorinnatushebetatus&rcmiflfus phlegmatis abundatiam
opcratur&frigiditatccircunftantc^qua refolutio humidita> tum a corpore
fleri prohibctur. 2o.cft hora.i.tcmpus anni, f.hycmis quac fuis frigiditatc 8c
hu.calorcm hcbctat,^ rcfo lutionemhumiditatum ficriproh:bct vndcphlcgma multi^
^pUcawr» 2 1 .cftfomniarc fc vidcrc aquas 8c fluuioi 8C ni/ AVICENN ues 8C
frigus,h3cc omnia demonftrant ilIud,f.dominiu pW« gmatis.Addehis fi vis
phlegmatfcam complexioncm « dcreliquiffe cuacuationcm phlegmatis prius
confuctain frequens balneum aquae dulcis tcpidf. Attende q> Aucr,
4.coIIiget,cap.i4*ficmemorat figna domint) phlcgmatis. Sedfignadominnphlegmatis
funt vrina alba dC vtcolor corporis fit albus 3C pulfus paruus 3c rarus, 3C
fquahduas w tius corporis 8C pigi itia 8c fomnus , Sc tardiias digcftionis,
&pauca fitis cum multofpuio vifcofOj&actas ^*'^"*^!^""
dC tcmpus hyemis Sc regimen multx quietis,^ cibari^ frigida 8c humida ; 3C
fupcrfluitas comeftionis , 3Clo(tt niaquod videtdormi^ndo maria 3C pluuias, 8C
fentit a rcm frigidum vel aquam frigidam» Significationesaiitedominiij cholcrae
rvbc^^ funt coloris dC ociilorum citrinitas dC oris amari tudo6(:linguic
arpen'tas&: ipfius ficcitas &: JJ^/ rium ariditas,8(: uento frigido
dclcc^an' , multa,&: pulfus fefi:i'nati'o dC dcfidertj comedea^
dcbilitas,&: naufea dC uomitus cholericus oC^^^ ridis.QC uenter
mordicatiuus , & horripilatio a modum pundur^e acuum. Amplius
pr^eccdcn rcgtmen,&: actas, dC complexio , dC confuetual^ ec
regio,8(:tcmpus,a(:hora,a(:ars. Etfomnia^iJ quibus uidentur igncs QC uexilla
citrina, Q^ ^[ ^ re res quce non funt citrinae ci trinas,ct uidercin^ cenOonem
aut colorem balnci,aut folis, autn liafignificatillud. Inhac parte tertia
affignatPrin. j i.figna domintjch^|t 0j rac.
Primumeftcitrinitascoloriscutis&colonso^"' proptcrcitrinitatem
cholerac fuppofitac curi corporis,'^ ^^j^ iuncfliuac ocull vt imbibitac in cis.
Sccundum cft ^*^^/ tudoorisproptcrcholeramlinguae imbibitam , ^^^^rl^i/
rcsciusadosconflucntes. Tcrtium cftafpcritas tas linguac. Afpcritas quidem
propter corrugationem furam pcllis linguac a deficcationc vcl puncfiionc
Slccitas vcroproptcrimbibitfoncmcholcrac ficcan"''jjj2 fumorum feu vaporum
cius affluentium ad cam ta«^ ^^.jjj bris pecfloralibus naturalibus, Quartum
narium propter fumos cholcrac tranfeuntcs afficl^^ Pj^fjo cum acre
fupercalcfacflo in cordc 3C pulmone cum c^P ^^nj nedcpulfo. Quintum cft
delccflationem fcntirc c^^^^^q venti frigidi ficut borc3e,proptcrca cj>
acume cM^^^^^A^f lerac rcprimit SC fecum dcfert aercm frigidum , utc'^ tus pcr
os et per oriflcia artcriarum tcrminatarum ? , jhi^' attracf^us refrigcrat
cor8c artcrias , (S:calorcm "^"'^^giidi^ morum fuorum. Sextum eft
fitis plurima P' J'??^^ nd * tatcm 3C fic.quas inducit cholcra 3C fumos
chok'"'^^^;^ ^t» cholcra dififoluti perueniunt ad os ftomachi 8C
""^ .^^js ficcantcscas&fufcrtantcsin cis appericum 'it^ori
rcfrigerrj» Septimum eft fcftinatio pulfus P^oP^*^ gtij^ adaucfium in cordc 3C
artcrijs cx mulritudine cho^^J^^ ^c\o tclligepcr feftinationcm
vcIocitatcmcSi^frequcntia .^ijg, citas.n.pulfus eft feftinatioi motu fux
diaftolis auf J^^^\9 &frcqucntiacft fcftinatio rcditus percunfionu cuii^^^^
^^jf modica.&quafinullaintcr pcrcufl^iones. ^^^^^Vpti^?
biIitasfcudiminurioappcrituscibi,ficut.n.frrgfd>^J,i,5<:^^
vclacctofisexcitaturappetitus ctiam innon .^^iio^l bo fic calidfs fedatur 8C
dcbilitatur ctfam his 'J"^ ,^0^^,^ indigcnt,proptercaqu6dcaIidamuItani
cuapora ^^^^^^^ cienriarcplcntos ftomachi quadam pnanta^r'»' ^^^[tj ne ,
fcilicct vaporum multitudine . Nonum^ ^^^jj^atf^ nemvel imbibitionem aliquorum
hu'""™"'/" A< in tunicis ftomachi.quos excuiere nitiiur
« no nimis funtimmerfi. Decimum eft V''™'! qufp''^ trins vcl vitidtf,fcilictt
ptaffin* aut "''S'""^^'!,^ ho ftom - '^^^' D o c. ni. 124
r^Perabundantrn rhLll "'°'-*«"°"ein.eftinoru,>,.
"«itcorpu.ZeSfeml1rr;&*'"P°^ '■«i fuper lacmos^ml
f"P"abundan8 fecundum aliqd h.s.n.fanguise.iamfib^o,«^rpriS eftxtas
iuuentutis.Cin au^lhT , '^''"'"■fitur. , .
"ultipUcarifolet/;,SS;;'l^^ hcmentes qui i„ ea fiunt. , eft ^ "^'
«I.d,tate5;(iccitate fuptrflu'sloS
«ftranfuetudoabundandiincholear'""'''''''"'- '"•
fer.c,,uttertianacaufoneeryfipeIa^^^^^ «'tu feceffu uel fudore plurimo , ,
T'^"' "°' * «I terttj climatis propterZinn, P""''
^'■^adfenithcapitisiW mfraS ''"''"'^' •«euterredditurcalida ScRcrT '
"'"^" "S'"> '"''"^1":' «t aftas qus
fuis caliditate* •' ''''^ ^"ni.fcili' «^a.«.bu,cl.oleramm^^^'^p^^^^^^
"'"fmutat. , 5. eft i,o„ j '''^1""' fj.igi.inis in ea
?^^'t,diemuf<5,d,, ^i;'^"^^^^ «tertia l.ora ante
--^^percil^Scr&dX^^^^^^ *''"'ili.hi '"".^'•'«"''^cuteft
ml^ •'1' "'^ efturinagroftafitfcaautnigra propter DerZlr-
"""'o'«Zum """^ ^T"'' *fP0"t&e
" "'"''•• t«"choIicihumoris,qui tali^eftS "a
l''}!''^^^'::,^^!'^^^^^^^^^
P''^''"'"'''".*Pi'°'-'''«-EtintelIigebLSor^r' Sfalns pilis
corporis.ut non rn:.,^;^,. jiv. j ^ ^**"^ bus a b,s &: lenibus, a: ut
frequentcr acddant mfplene Etprarter ha^cjctas aTconipIexfo S confuetudo &
regioa: ars a^t^J^,.^ - pr«en.um.Etro'mnStSeS^^^^^^^ nebns
&crac.atu5^rebusn/gns PHmrSXX^^^^^ -'-choli.. MeR.
xionisrepug„antemmulVl.SrcarnS;i:^S'£r
pterpenur,amfanguinisexcuiusunduofita,eeener^f n*^!^ if gaedo,(Icutex fubliantla
ipfius generatur «ro fi*^ .a,&H.meU,.chol,, mliplifat. d.lec^r^on^a^antu;
co,nplex,o,„ fangu,hc» 3C catniffcx. Secundum eft c" lor corpor., f,,fcu,
feu declinans ad nigt^dinem propter nt Sred,ne,« .nela.,choliat cuti fuppofit^
maxime fub pa be bris ocuh.ut ait Auer.^.colliset «ii . . -r- .- ^n.
gredofa..guinis&grote'e1u; ^"""'"eftni. Auef nigredinem
melanfhol ^Tecumi™ 5 '^- I? proptcr melancholi JgroirlT^ ^^™'^;'"
eftuigiliarum multitudo tu.^.^ '''i^r""' Qi"'-"'"' bri
a melancholia Xr^TZTS' tione, phantaftica 'aur'''^'''" *
cerebroimbib.taafferre?oI au„^S^^^^^ citudo.i;cut.n.fa,,gui„is
&fpirit^;"'^,'^],'^P'X:r, t jnulmudo na.uraliter reddunt hominem
iocundunriib ,t lem,bonocconf?dent>oe & boni fpei:fic diminutio calori»
eorum,pauc,tas:Xobfcuri.as ex multitudine mdanc ,o° x reddunt ,pfum
.rrfti!,follici.,,mcupidum, foli,arium defoe, r»t,on,5:dift,den.ixexpofi.um.
'Sex.u^eft rorisS. mach. prop.ermela„cl,oliam aduftam , q, fple-ei mi«^r !
cannalem proprium ad id deftinatum.Et fi de mZnl V nonaduftafignumiftudin,eIIigatur,inteIl
g?pTr '^r^^^^^^^^ ftomach,puna,onemquandamabacredi„eSncS plur
m5or,fic.umftomach,ftirauIan.e ficut ff. n"erdu™ exufunimiofortisaceti,
SeDtimum.-l>^.(74 • comediint ut uiuant,fed »?7,„«^ ... . °
^'"^^^^"""''"•^^^^^:^ l.brunidominan.eme!ancholiaproptVr„i;,
«raTer*^'^'" "-''"^''^™'"»!'«,c,fu„tm,te'ria'pib::;'m
fcem'^'^-"fe't''"*''"-^^^^^ '''P'>'0^^'c£^^^^^^':^''?^
'octempus j^j^ figmffcationum apparuerinf r ' ^ ufus fuerft pau?,^"«.«
=e.as iuuenllU e clb" . """"
^""'"uspaucu,^ *'^»''<'»--*Is!'otpr=ec S^!^;'^^
fi*'c.ah,be„diefe'is compIexio^n.e„iE ^a r»^_. ,
'""«'"■ninb.Hiclle. *'""<^
S?lf''^°'-'^S&*"/S''*^g"'''^"''-<>nes rum ll .
melanchoto rum aegn udinum,fiaitmorphe.trnJgrarproprer fparW njclanchohae/ub
cutecSiuIcerum malorum . uidelfcetcan^ crolorum ex melacholia adufta carne
corrodcnte & fplcne trcacpa(r;on(sproptcrmuItitud/ncm mclancholix
conffeftff in fplcne racicntis ipfum intumcfccrc 5C indurare. , f
aetasfencc^uris,dcquadicitGaP.f.morbi.cap.4 fi
h-.!aliudcftq^malacompIexfofrigid3& fic &lr? lanchoIiammuItipIicat^cS:
fupcr cJomin^ocius^a^r.aL"'^' ii^cftcomplexiomclancholica frigida quc
cvfi^ pcrfe&.ppriemelancholiam gnat^&pcrl^ • multiplicatphlegmaaelco^ro
ueh mem r^^^^ humores addurit Sc in mePiam conucTti" , , ^ft
^"r"^"' doabundantiinnKPia^mericisTg"^^^^^ bumcUnchaliCi
huniorispcr h:morrhoyd«ucfa'iur,dc.^ Iacob,s»i»au(fi, iiij PRIM1 CAN. 1 4»eft
regio vcl vehcmentcr calida aduftiua humorum; fl cut terra acthiopum
multiplicans aduftam melancholiam vel regio pruinofa teftebrofa grolTi aeris
vicina paludibus fi cut mantuana,quae melancholix naturalis eft gcneratiua» I j
»eft ars fcu artiffcium tanti laboris cp humoi es adurit 3C melancholicos
efficit, vcl artificium quodfitin locis tctris turbidi 6C grolTi aeris vt
artificium cxtrahcdi fcrrum iX alia mctalla vcllapidcsaut tcrras a caucrnis
profundis» ic, cft tcmpus anniX.autumnus qui multiplicat mclancholiam qufa cft
frigfdus 6C fic.inordinatu3,vt ait Gale.tcrtia apho> rifmorum.comentoillius
can.Autumnus phthificis malus, rccipitctiamintcrduab
aEftatequacpraetcirjthumorcs adu^ ftos melancholi^atos» 1 7» cft rcgimen
praetcritum cx ci/ barrjs mcIancholici3,vtcaulibu3,fabis , nigropanc ,
carni> bus bouis,cerui,Icpori3,cygnorum,anferum,anatum, Cafei antiqui,quac
grolfuic 3C tcrreftreftate fuae fubftantiae gnant melancholiam» i e .cft fonia
terribilia dc tciicbris aut pe^ nisinfcrnalibus veldecruciatibus vel derebus
nigris aut dc terroribus ex cafu in aby (Tum , vcl in manus latronum, vcl intcr
ferpcntes,vel fncuas bcftias deuoratriccs. Multa cx Rafis, his
figniscommcmoratRafis. 2. Almanforis.cap.de fignifi cationibus ciiolerae nigrae
dicens. Ardor ftomachi multitu^ docaniniappctitus(5^fufcu8Color Schngnlnk
nrgredo ac fpilTitudo,a<: vrina nigra vcl rubca fufco participans colorc vcl
viriditati appropinquans.Corpus praetcrea talc hc i quo
nigrafolcigcncraricholera.Incorporisautcm albis-S^cra^ fis 3C nudis a pilis
cholera nigra vcl rar:> vel nullo modo gc • neratur.In corporibus autcm
bnino coloratiG colorc maj cris,atrt;coloremhabcntibu3cxrubco 3C hko comm.xcn
6C niufculos 3C in corporibu3 ruffis ^SC rubcis quando multii laborant vet malc
reguntur , 3C Ci cum hr^c cibaria quibus prius vfu3 fuitcholcrae
nigrxgcncratiu.i fa^njnt prius rc gimcn fimile 5c corpori prxtcrca acci 1:rit,
fcibics 3C mor> phea nigraS^ puftulo: malae,^^ fplenis augmeiitum.qaando
iftaaafuerintnon cftamp. dubitandum cholcram nigram dominari ♦ Hxc illc» Cap.
vi tj.De figms quac oppilauone dcrnoftrar. II Vmmateriaccomunguntur SCdgniR I
cationcs cas demonftrant , dC fcntitur I extcnfio arnon fentiunt fignificatio^
_ , ^ ncsrepletiomsin totocorpore oppila tiones proculdubio ibi adeffe
intclhguntur. Inhoccap.primodanturfigna oppilationis fimpliciter.
Secundboppilationis viarum per quas currerc folcnt matc/-
riaeplurimacibiLVcmtamcngrauitasn Tertio oppiiatio> nis aliamm
viarum.ibiLCum autcm oppilationcsn Qiiar OppiPo tooppilationis vcnarum.ibiLAmp,pIurimin
*" P""^^^ nis itidi partc dicic cp quando matcrix humoralcs
flucrc folitae con> Cia. iunguntura.commffccntur 3C retincntur in partc
aliqua , oc pct fua propria figna rctcntae monftrantur,ct fcntitur in par tc
illa vel prope cam dolor cxtenfiuus , vcl cxtcnfio infolita fine fignis
replctionis totius corporis indubic fignatur oppi> latlonem ibi
adefife.Cuius cognitio valde neccffaria cft me^ . dico quia cft praegnans mater
5^ nutrix aflfidua fcrc omnia cgritudinum matcrialium prohibcnstranfitum
alimcntiad mcmbra,&cxpulfionemfupcrfluitatumfuarum. Veriitamcn grauitas in
oppilatfonibus f cntit cumoppilationes i'n cannalibus exiftunt f) quos multas
currere materias cft: nccc(re, ficut OPP}^^" tionibus qux in hcpatc fiiit,
quoniam cum luud quod cx cibo ad hcpar pcrucnit oppilationes pc
netrarcprohibucrint colligct ex eo rcs multa 8^
retinebitura:grauabituchemcntius quam apo ftema,8^difccrneturab apoftcmate pcr
mukani grautcaccm 8( febris priuationem; A V ! C E N N In Hac rccurtda dicit
primo in oppilationibus canalhl per quos ncceflfe cft tranfirc mareriam
plurimam ^ uitasmanifefta,vtinoppiIationibus hcfJatis fcntitur g« tas in
hypocundrio dextro,quia cum oppilationes ^ ^ hibuerint tranfitum chyli ad hepar
cx quo S^"",^". , " humorc3,& aquofitas vrinalis
colligetur exchyb ta quantitas^quae rctcnta grauabit fcu dolorcm gf^"^^ j,
infcrt plus apa. Sccildo dicit q. talis oppilatio
apoftematcinquoetiamcftgrauitas» Primo quia maior eft in oppilatione in hepatc.
Sccundo per P"" ^ ncmfebris.fcilicetquiainoppilationefola finc
^P^.^^^ raro eft fcbris.Et in apatc partium interiorum maxini p cipalium vtpFm
cft febris.Et hoc ideo eft,quia ^^^, plicisoppilationis minus conculcata eft
materia ^P^^^^^ matis ,quare minus putrefit, Attcnde OPP*''^".^/ urein
poribus a quibus refoluitur vapor aereus raro parit fcdincorporibusaquibus
rcfoluunturmuhifumi cap facpc febrem inducit.tuxta illud Gar.S^megatechnu
cap-^^ Oppilatiopororumaliquando febrcm 8«^""^^^^'^£^u5 minimc,quia
corpora de qbus calidus 3c capinofus diltoluiturfialiquaclaudanturoccafionc
fcbris g<="^'' Corpora vcro dc quibus calidus 3C humidus vt potc a
dilfoluiturcumoppiIantur,rarilTime febrisoritur» Cumautcmoppilationestn
alnsfuerintcan* libus nonfentiet grauitas fed fentietur retcni penetrationis
fanguinis dC extenfio. In hac tcrtia dicit q^cum oppilationcs fuerint in can
^^.^ busjper quos pauca folct tranfirc materia fi in venulis , brorum
extcriorum nonfcntiturin eis manifefta S^^^^^^jj fcd fentiturin cis retcntio.i.
impcdimentum P^^^^^^f^j^jeJ fangutnis 5^ cxtcnfio aliqua fiue dolor cxtenfiuus,
q^'^ cannales propter fui paruitatcm non pofluntmultum ^^^^ prachcndcrc
matcriam aggrauantcm fuo ponderc P^^^^^^^ pilatam» Scd quaercrct aliquis qiio
fcntit rctentio P^^^ji/ tionis fanguis.dic q> per diftefionc mag
dilatantisvcip^y tum aliquc indudum ab ca , vel cx difcolorationc flj^ ad quod
flucrcfolebatfanguis cxhuiufmodi cannalit»'^ ' ^ Amplius pluri mi oppilationes
in uenis h^j|^^ colorem habent citrinum,qm fanguis per mina fua ad cutis
fuperficiem non accedit» In hac quarta dicit plurcs habcntium vcnas nap lorcm
corporis citrinum:quia fanguis totus i tntegrit^ ^^^tc prohibctur pcr oppilationcm
ad fupcrficicm cutis ^^*^j,gci fed ad cam fluit fubtilis cholcra vclaquofitas
citrina 4 ^^j^ ^ trinatur^NuncJ.n.vel rarilTimeoppilatio cft tanta tilc aliquid
pcr cam pcnetrarc poffit.Iuxta illud ^^J^fciljg'^ gatcchni.cap. i.Cum vcro
oppilationem dicimt^^ .j^fj mu4 vias 3C foramina de quibus fumus diltoluitur
^^^^ i\% cfTc necp arbitrcris ca adco cHc oppilata vt nihil woj,^ j^/
cgrcdiatur,maximcquodfubtiIiflfimum cft. hoC<: pofifibilc cftffcri in
olTibus quanto magis in carne» ^^^^^ Cap.ix.Dcfignis ucntofitatcm
Cgnifi^^^'^^,*. J Entofitatcs cognofcuntur "f^VM^ ex doloribus accidit
membris \^ i ^ bus. Ethoc quidem kquii^^ ^ aicfiu ipfccxfolutionecontinuitatrs
^^^/ &cognofcunturpermotusqui ^ccid^^^ gjia^ ^ bris.Et cognofcutur ctiam
per fonos»ci ^ fcunturctiampcrtacflum. ^to/itaf^j^ In hoc cap. prlo dat quatuor
modos nofccdi ^^■^Qo^. j Sc3o cxcqt dc prio.ibi LDolorcs.-lTcrtio dc.t.
tiones.ia^artodc.^ibiLExfonis.ia^int^^^^^^^^ nof^ LEamm.l 1" hac ptia
partc dicit q> ^^"Xiunt cur quatuw modi» ,Primo pcr dolorw q"^^^^„f|„ui»^^
F E N, lU condmiitate mcbrom.fccundor^ motus quos iii mebrfs fa^ ciunt
vcntoatates,ficut per faltu g flt id laccrtis tcrtio g fo^ no3 a ventoatate
illatos vel a pcrcunfore , qiiarto per tacftu ^sngcntisdeforislocum rcclufionis
vcntoliiatum» t)oIorcsautcmcxtcnLdentesueco[itates GgnC ncaat,a:pracdptien
uehemeiites fucnat.Quod "UUcpermutatJoexdoIorcfuerit lam fignihca^
tiocompIetaerit.Ethoc qmdemnon entnirica continuttatis folutio in membris fuent
fenfibili^ bus Jn efs autem quae funt ficut offa aut caro gla dulofanonapparet
hocper dolorem.eft tamen cum inoITibus fiunt uentofitates quac ofia rupe^ do
frangunt,ubi non erit dolor nifi fcquens pij^ aura,qua os fra(5iu illud quod e
cora ipfo fragit* In hac fccunda dicit prio dolorcs cxtefiui maxie fi vc^
hcmenics fucrint figiiant ventoriiatcs.Et fi dolor ille vehc^ mens gmutec cito
de parte in parte,tfTc cft certa 3c cooleta iignificatio a ventofitate
procedit.humorcs.n.no funt ita mobiles vt ventofitatcs.Pot ailt dolor
extenfiuus 3c a vcn^ tolitatc fteri 3C ab humorc.Iuxta illud i\in.primi.
fecundl doc fccunda.fummafccunda.ca..o.ExtenLi va^^^^^^ caufa eft ventofi^s aut
humor qui ncruu aut niufculu cxtcn ? . ' t^^T ^"^? "^*"''
««rcmitatcs.Sed ventofus ab numorali djfccrnitur tacili motu eius dc partc in
partc dc ca rcntia pondcroficatis. Secundo dicit cognuio vcntofica
"scxdolorcppterfolutionem cocinuicatis nancritnifi qil
lorocontinuttatisfueritimembrofenfibfli.lnmcmbris.n. qux funt ficut onfa 3c
chartilagincs 3c ligamcnta 3C caro gla tQ(7?,e """f neruos no
apparct fcu manifcftat ve/ Ve3^ f ^^t"'^ ^^ fii'^ i" ol^il^"'
lor ex rupcndo,6^ non erit ibidcm do «leLra fcnfibiUa fibi proxia ficut
panicuUl cj.coopcrii ipm, Cogaitioncs autcm uetofitaf.Tr^ « i
denteexueatoatatibusqLSantur fl."'"' uenturadhocutexeantarrcPoSr • °
Inhac tertia dicrttf cognitio ventofitato fumDta ,v
«bu,n,eMbro,^eftlicutcognitioexraItupuSrv^^: ofltattbas quf gSantur&mouet,?
adliocrex a„tl«M uantur.uquas naturagiiitexliuoribus c5tf,l! • ' mufculis.quos
cum non poflitpp^^g^^f^;^ '^^^^^^^ txpellere fubtfliateos «couertkadforai
va^^^^^^^ tofitatisvtfaciliusexpel!at.EtintrSerfe J^''."
nemmembrialicuJexgroiravSrqfC^^^^^ »Pparetinfupercil.j3&fronte& anguli,
ocuVrum&cure « quadoquc circa regioncm cordis . Et l^unc raotum ' Gal.
quintomorbi ic<Sigationem, """" Exfonisautem
cognofcimtur.quonfam rcU '^^^iiteSCtympanitepcrpcrcuflionem. bro in quo funt vd
± ^"r' '"^''""^ fonitus fplcnis ind c5 ' "^-"^^
tranfcum, vt ruguus vctris ud Aliomr.c1^..rMJM?'^^fo^itatc8 inhtsmembris
cotincri. 3 vctris ud Aliomodocx7obUlato?"'^^^^^ inhismcmbris cotmcri, rupralocuminquovc^^^^^
P^Tf"'' "^!^ ^^^^^lio iItopifi8,5:driacftircrJf^f^^^^^^^ D O C» llh
iis tatione,&Ititympatiitcfonatad inftar tympam pcrcuffi, Earu autcm
cognftioncs cx partc tacfius funt. Verbi gratia,qui'a tacfius difcernit intcr
mfla^ ti'onem,6^ tumorcm cum humoribus,proptcrca q? infla «0 cfl: ibi cum
extenfionc dC ccdit imprcC' fioni dC non in materia fluida dC liquida aut hu^
morcui(cofo.fcnfus.n.ta(flusintcr ifta difccrmt, Et diflFercntia quidem intcr i
nflati'oncm,6(: ucn^ tofitate non cft in fubftantia ^mmo in forma mo tus
ftationis dC compraehenfionis» In hac quinta dicit primo q> ventofitatcs
tac^u cognofcunt, Nam tacflus difccrnit incer iflationc vcntofam cSi: tumorcm
humoraIcm,quia in inflatione cft cxtcfio mcmbri maior .p> pterca cp ventus
fub pauca materia multil locii occupat 3c faciliu9 ccdit coprcfiioni manus
proptcr mobilitatc ventofi tatis,cx qua fft.Non fic autem cucnit in matcria
fluida ct hu mida vclhumorali vifcofa.Et haccdifccrnuratur pcr fcnfum tavflus.
Scdinftabitaliquisquiaintympanitc vcntofitai minus ccdit pcutieti in afclite
aqfitas,ficut tympanij for< tius rcpcllit bacuUlq gcutit 3C acutius fonat
vter aq plc^ nus.Itci tuoribus hiioralibus tibiai^hydropicorij&augma
fticorii impraelTio Icuit cil digitis fit et aliquandiu pcrmanct# Ad primu dic
cj> ventofitas claufa i mcbro qcF diftedit no hris fpiraculij ncq^ via no
cedic iprelTioi fed fortitcr rcfiftit» ^"'oli vcrfi dc tali no loqt hic
Prin.fed dc mobili facilc de loco ad locu» Ad fecudri dic q> licct humoralis
tijor cedat digito p P^"^* mcnti,citiu9tiicedcrct vcntofitaslibcrcmobilis.
Sccundo ^ dicitc^ ventofitasnondiflfertinfuBaabiflationc fedinfor> Vcntofi
ma motus 3C ftationis 3C comprchefionis vcl coprcfi*ioi3,ut 3^»^^ alij libri
hiit.Nam vcntofitas .ppricdr vetus mobilis dc ptc " ! parte ficut i
rugitu,ud a corge cxics ficut trulla aut bobus-, ^?^"^' fcd itiflacio dr
vetu^ ftans in partcaliq conftridus fcu coar/
tatus.EtdiflFertacachexia,quiaicachcxia vcntus Imifcctur fuBoe mebri,fcd in
iflationc coprchendit f concauitatc vPc5 cauitatibusmcmbrorij.Iuxcaillud.Prin.
priml fcciidado'' (ftrina prima.ca. f .Intcr cachcxia vcro 3C iflatione cxiftit
di£ fcrcntia duobus modis. Vnus cft ccntia,& alccrcftcomixtu ra.Et
dcclaratio iftius cft q) vcnius hic.f.in dachcxia in me> brifubftantiacftadmixtU3,fcdin
iflationccaggrcgatus dC fcparatus 8C non admixtus mcmbro.Et rachcxiaquidcm in
uenit fcnfus mollcm , fed inflatio fcnfui refiftit rcfiftcntia
multaautpauca^Haec illc» Cap.^x^Pc fignis apoftcmata dccfaratibus; ^Pparcntia
qufdcm declarant fcnfus 3^ pracfcntia nommant fingulare* I In hoc cap» i .agit
dc fignis apata apparetiii -.-^— — J 3C occftoijt caforu ct f ridorij.fccundo
dc fignia apatuni q ad fanicm conucrtunt.ibiLCunq^ collcdione.l Tcrtio dc
fignis pcrmutatiois matcrix apatis dc mcmbro in mcmbrum.ibiLEft aut cum in
occultis.T Prima pars eft pns tcxtus,in q ptio agit dc fignis apatu
apparcntiij.feca dodc fignis ocCultorH calidorti.ibiLOccultorum -j^o.lTcr tio
de fignts occultorum fridorum.ibiLFrigidil aut dolor.l Quarto in fpali dc fignis
apatum calidorij i ncruis.ibiLCS at apata caFa.l Quinto dc gfiali figno olum
apatum intcrio^ rum.iblLAmpIius oia.l In hac prima particula pnodicit cp fenfus
vifus 8C tadus noB fufFicietcr maifcftat apata quac
apparct,icxtcrioribuscorporis,itaq»ad horum cognitionc gfialefecndum apata funt
fufficit ea vidcrccSt: palparc di gitis finc alrjs fignis. Sccundo dicit
prgfcntia nolant fiii gularc.i.fignaindicatiuacliapparcntincis dtfclarant
fingu-' lare cfifc fcu dcterminatum apat^s extrinfcci, vt rubor calor dolor
pulfatiuus 3C tumor magnus phlegmoncm ,rubor cro cealis calor aduftiuus,dolor
pungttiuus paruitas tumoris cry fipdam,tumor mollis fridus idolorofus cedcmiam
, wni°' durus frigidus Hne fenfu fclirrhofim. Apatis cafi co P R I M I C A N,
Occuftorutn uero calida dcmonftrat febns comitans ea,& grauitas li membrfi
in quo cxiftit caret fenfUj&rgramtascum dolorcpungitiuo fi
membrumapoftcmofumjfenfum hucrit. Exeis ctiam quacipfa declarantaut in
declarando inx uant eft nocumcntum m operatioibus ilhus me^ brimgredicns.Etexilhs
qux ipfa uehementcr fignificateftfentireinflatioemin partcilliusme brijfifenfus
adipfumfemitam habuerit, In hac fecunda dat quatuor figna apatum calidorum
oc> - cuItoFjf. PrimumefHebri8comitansea ficutipleurcfibus gnolcen
j^iphleumonijs phlegmonibu^ hepati8 & fplenis coit adeft m "gnu
febriscontinua.ppterinceirantceflumationc ipfoiV' ad cor, quadtiu «ccundum eft
grauitas fenfata .ppc locum apatis fincacu P*^»» mine doIori9,fi mcbrum apai/s
finc fcfu fucrit,vt fplcn he> par^&grauitascumacutodolorcfimcbrum apofum
luio ritfcnfum^vtpaniculipc(ftori9 rtomachus diaphragma.In quorum apatibus
vehcmcns fentit dolor,tum proptcr maia copfonc diucrfam partis apofac , tum
proptcr fofone fuac co iinuitatj3» Tcrtium eft nocumcium oponis piis apofe, vt
nocumetum anhcIitusinpenphlcumonia& fanjruiffcatiois in phlcgmoc hcpatis S:
mundiHcationis mcFisc i phlegmoe fplcnis. Qiiartumcftfcntirciflationer
partcapofa Ciftn fus ad ipla fcmitahabucrit.i. fi fenfus tadus medici velj-gri
pcrdngeic pofT!tadapofummcbrum,ficutpcrtingitiapati bu8 fplenis 3c hcpatis
dcclinantibus ad cxtcrior3,maximc fi fortis coprenTiofiat Sc pertingcre no
poteft ad periphlcumo^ fiias ctapara rcnu.Et iftud e de vehemcniibus fignis
apatis» Frigidum autem dolor proculdubfo non Cq^ mitatur.Cuius uRa fignademonftrareeft
diffici le.Quod n facilia fadafuerint neceffario crunt tcdiofa. Melius crgo cft
ut fcrmo dc cis poftcrius addic^ioncs cuiufcp mebriparticularcs refcruc
tuT.Quod autcm hic diccmus cft cp cum (ctktur grauitas dC non doIor,8(:
fucrintcum eo fignifi^ cationesdi^ti phlcgmatis , exiftimandum eritq;
litphlegmaticum.Et fi cum cofuerint Ci^nz do- minrj melancholiac crit
melancholicum QC pro^ priccum tangefur a:fucr/t durum.Durities na^ quc eftde
conucnientioribus fignificationibus adipfum dccfarandum^ AVICENN ^ rint
crttdolofuchemeift & febres fortcs quapcf'' to ad extenfioncm 8C
turbationcm intel/ec^as perducentj&inmotibus dilationis dC coftricftio nis
fac/ent nocumentum. In hac quarta dat quinq, figna apatum calidof um in nct uis
feu neruofis membris. i ^rimum cft uehcmentia doIo>
risproptermultamfenfibilitatem particulac patientts. St^ cundum cft febris
fortis proptcr inflamatiouem plurimatn V humorum 3c fpiriruum ex vehementia
doloris. Tcrtium eft extcnfio.i.fpafmus vel thetanus,tum ^pter fortitudiem
doloris 5C fcbri9,tum proptcr foriitudinem fenfus mcmbri
paticnris,cuiusc6tinuitasinapatcfoIuit.ruxta illud GsU'
rechni.NeruiverovXftcnanthospundura propter plurima
fenfum,iSi:,pptcrhocq,continu3 eft fccundum principiimi particula parataeft
aduocarc fpafmos. Quartum cftaliC'' natiomentisproptcrcoll gantiam magnam
neru/aporicfl cerebrofiaitcum radicc,cjuare facile recipit ccrebrumab eo
vapores corruptos perturbantes mentc vna cum fcbrc» Qmntum cft nocumcntum fcu
I^fio in motibus coftric^io' nis &dilatationis voluntairjstum ^^^ptcr
fpafmum,tum^^ pteroppilationcmncruiapoftemofi,cjuarnon finit fpiritu»
motiuostranfircadpartcs folitasrcciperc motum p mecJi«
neruiipfi,tumquiadoIoraugcturinncruo Ipfocx motu» Amplius omnia intcriorum
apoftcmataf^» myrachtcnuitatema: macredincm efficiunf» In hac cjuinta dicit cp
omnia apata membrorum interio^ J rum trunci corporis in hoc coucniunt cp
attcnuant &dema < ooru .I7'''^i' "^yr^' P^"«^rior vcntris c5 /
luo&laccrtis vctris, luxta illud Prin.tcrrn. , , cap, i.Cutn crgo
vcr,ficaucris tunc fcics cp cutis pSnicuIus cu po^ ipfam 3C cft carnofus &
laccrtus pofitus^u" fuprcma tunicarum laccrti vcntris .on dctrrSatconin^
funt i fumma myrach, Caufa uero cur ^^^3^."! iiuatur
LilafwTll"^"' r'''°^"'" mcmbrorum cft proprer oP> p^lat
oncsillatasabe ijberum tranfi^maH; mcntiadmyrach,&:quiaha:c apoftcmata
coitcrfadSrUcI dim,nuuntappctitum& dcbilitant digcftiuam tJ^h^T'^
P"*"'^ ^ ''^"^'^ ^^^or no n concomita "''^^ ^•''^""^f"'?
"^Jn^it ^ hcbctat fc rnmin.rf.?.'^'"''''' ^ ^ > "'^^
^"^^itO fcd pafifim foluit ciuS ZurJ^ '^P^^-farcIitatcmfui motus Jd tn
rtclligede r^lnla^r' ^"^lirrhofibus.n.hepatis fplcnis & renii Tantd^l
''^^^^^^ Sccudodicitq^difFicilc fc/lltrmT^'"' '^^il' ^^'^ * Et fi i^fa
cflfcnt fada faciha fic cp m ordincm aliqs h,c rcdcgiflfct T narratio tn horum
eet hic tcdiofa,quia indigcrct uerbis ^lixis , quarc mclms eftvt
dcterminatiodceisdifFcratur vfcjadfen fcu dic^ioncs particularcs»
j.can.cXr^^.fen quatti.in quibus agit dc cais Ggnis 8C curis apatum mcmbrorum.
Tcrtio dicit ^ qn in partc aliqua intcriori kmitur grauitas manifefta fi>
afia M ^*^^^"^ cliirj phlegmatisibf aaRicrint fignabunt folct o
^^'''"'"'^^'^^^^ vocwf * Job r°^'*^'-?^^'^^"''^^^P^''"*^^'^"'"^
fntcrioris CunquccoIIcaioncm facicnt apoftcmatairt uirceribus a^recundumcxiturx
rcmiram proce^ ferintinfeftabit dolor uehementer & fcbHs,^^ exaf^abitur
lingua ualde,et uigiliVfortiotesfia accidcntia augmcntabuntur , &:aWcef
uitas^&fortafl^efenticturgrauitas & infixio.E^ etiamcumin corporc
fubito apparct macics^ m oculis repentina concauitas. Inhacpartefecunda
pr/modat figna conuerfionis apf'^ tntcriorum ad ianicm.fecundodatfigna faniei
iam i^^V^^ e«s.ibiLCunc]^ ilIudlTcniofigna ruptionis cor.^ ttup^'' "'sianieiabcis.ibiLCunqjapcrietur.-lQuarto
agii Pcrquamexpellitur.ibiLMatenaautcmOOuintode^g"'^
wiutispoftcruptionemmatcriaeeorum.ib^LEt fignifi<^at'<' gjj ] quidcm
bonan In hacprima particula dat nouem f^i^^ co^,j quibus^cognofcJturq,apaw
vifcerum faciant collccflio"^'!! "'^/ otionisfeucxitur?,n^,tij J' i f
• 7 "^t>""'"*""i'*'F«^ viictiuinracia
anicf,d^^ccdcnt fecundum uiam cruptionis k„ - fccundum viam refolutionis vel
indurationis, "prim"'^ o *. u obfa,do]r'r"'"''^"S^^""3ff
Pa"'«3licuius intcrioris ^^^^^/ vchcmcnt^ & circuiru ciusv c^' Scnrrho
^B^^X^ figna dntj mclancholif apparucrint fignabunt
J'^""^""' vehementia fcbris. Tftorum fignorum CisQddC
apamcficurn,qcf fdlrrhofis &fgrrus confueuit S^^^^ "^'nitHip
aphor,fecundadiccns.Circa gcneratione fan^f ^,1. forrus, ^^"^^'^.'"'^fipcmenicntcacf
innr?'^!!" ^^Jorcs&fcbres magisaccidunt^facfta fanie.EtGahf^e
CmnaWemapoftemMacaWamnenHsfue^ nicnto dicit»DoIor autem indc fit proptcr
cxtenfionem m^'' bri in quocftapoftcma&calefadionem fui.corcniin <^^^^
nt cx calefadjonc mcmbri in quo apa fit,qw>d erit cum f^t^' 8«is mouetur
cbulliena ad mutandum in fanicm* TcrfJ^ cftafpcfitas Ea,ly European Books,
Copyright® 201 \ ProQuest LIC Images reproduced by courlesy of Tlie Wellcome
Trust, london. 583/D p 0 _0 I FEN. II, «Rafperitaslinguavriiemensex fuliginibus
efeuatis adea d loco putredinis et hxaas capinofis expiratis a pefloralibus
«W-"?u .^'"■''"^*^"™ 'Pfara &ex vchcnictia '"iBta dum
ff I"''' Si arcfit & crifpatur & iter "i'!. Du/i "
Qysf^raeftfuperabundatia vigiliarum, iTi r"''
»"^»t''"/^l"ra propter fUmos acutos ad cetebrij ti,!!' cf"
«•«fs'^'ontm cerebricfideficcatione exfor Hudinetebris. Quiiiwm eft augmcntatio
accidentium fi cutaebaitatis virium ingetudfs corporis, oppreffiois anhc. «us,
cafus appetitus.clamofx fitis &connmiIium propter |ortuudinera.pugnae
naturac contra materia apatis 8i rebeb •loncm didts materise 3C. vehementiam
fcbris 8i doloris. acxtum eftaugmentatio grauitatis feu ponderis fenfate in
iocoapoltematis,propterea(i. in digonc materif apoftema " coueraone eius
ad fanicm partes eius fubtiliores refoI> uuntur (S:grolIw graues reminent vt
cinis . Cuius rci fignij t <t li apoftcma aperueris aii fuidigoncm emanabit
uitus langumeumaquofumfubtile.&fipoft digonem aperueris ttlb.t fanies
grolTa compada terreftris . fanies enim dc fan Gdfecui"" "
•"''"'°""" ^ccefioncvt ait 6n ; Se^ ^'^« gcnerariones
lan.ci. Septimum eft <^ fortaire fcntict in loco apoftema/ nc ficar i^nf
P™P'"^2""5 1"0'l acgrit fanics in fui gno. ?Do.rc ,7
^^T"^ f^bito febri 1 v.h"" «'"i«*^clipis ab ardore teaZr.
^^'r ^'"r ii oculis repen. &c^fr„^ ""d^-biis ad iteriora
j^pter deficca.iocm uo.^nn^"'"' ^ wnicau! et ligameto.? et ner/
uoi^opt,co.5.afortitudinefebris&doloris&vigiiratum.
feb?S-""j'?°i' colkt^umeft fitmaturum
SJo£"'^'''°:?'*°'°"''3^puIfasfedatar,&Io
riAeiK.v^'"Tri"^^'^«^^ »*a^grau.rXrer^^^^^^^^ fL'\„
t4fm\trmtta:^^^^^^^^^ P»ti,;,
'"dinisfebrisdoloris&Snisirr-'*-'^''*''^'»""' '>tii
ludquodcoIleaumeftr™Turr -'P''''^''»"'^»»' 5qa
adapaiamdiaeft"cft&fXr, " '■^'' "««"i» colka,
'"PUxriitiomatcrieialts^Sn.r:?^ debantfebrisilor^pul
Z^^^p^""""'' Vnd^ proce> nemfubtile refoluitgrolTum
c5m°fcuL ^'''SS Secundum eftdifpofitio fimiirpruriruM«°''.T"'''"'
">«.ficut.n.phlegmafalfumvclcw "ru hu^
PofitusacuminefuopruritumlducitSfanie^?.? ■ '-'^'P' P>a pruritum quc-dam
vchitillationem inf" f ^?'''^^de. 82'»'ft*in=.P«ibusextrinfecis ,^Sd '
ft"'r' bili' naturair n '^"'"-quE 8 bona fuerit & I,, 5^
P^=CX ='i-M'lli5catioveroduri.ie Ua vtcs' <l''='fcit,&hu™ r
"r.'*"''''''' '''^eftiua virtu, duSi '•«'«iovel^i-^^^^ficco bene
permifcuit -' "um.vt dcbili,j,„"°.°"'"">™
accdentium dolorcm fadf! anhelitus,deieaioSi^*-^^^^ -..uciuus,acicetior,;s.^^
anxietatis cbullitionis & eaFiim.fj'^^"""^'?''^^^"
diminutione fcbri, ccrcbram. Q.iinT.t'"^' '"^^^"^^^^?'
^^"^^chum^ «<3 ad fiimma fui ita c^r • H"^"^"^
grauitatis matcrig apa «'J^digcftioprocedifi?"''^'^^^^^"^^^ maximsi
rcntiE ^ H "'^'^'^^ngroflfando fcuinfpiilando, ' D O C» III* 125
proptcrcxitatnmatcnei'& ent (Sulfus uacuitati &:di'uer(itattaptus,et
mcedec fecaadum mam debih'tatisa(:paruicacisa^raritan's 8C tarditacis, QC in
deQderio apparebic cafus,^: facpe calefiuac per ipfum excrema» In tcrtia dat
quinquc figna apcrtionis apoftcmatis ftcrio , . ris, Primum dl tremor fcqucns
mordicationem fanici,(I 'iP*'^** c?ut cnim frigida vel feruens aqua fubito
corpori nudo fu^> ap^tis »> infufa tremorem inducit,fic fanres
apoflematis ab atro fuac Jf'^'^'^*^' generationis exiens 6C membris
fenflbilibus fuperinfufa trc morem fufcitat conatibus his mcmbris eam a fe
cxcutcrc ^"P^^''* propter fui mordicati onem 3C acumc, Sccundum e febris
apparens.ppter exitn maeiJ.comocionem vehementem 3C faniei effumarionem
ipfiusadcorcSt^infcclionemacagitatio nem fanguls 3c fpuum ab ea. Tertium efl:
pulfus vacuus dfuerfus in fuis motibus dcbilis paruus rarus Sc tardus» Va>
cuus,quidem propter terrefacflionem naturac vel recollectio nem fui ad fuum
principium.vt fortiffcetur in cxpulfione fa niei quare fptis 3C fanguis ad cor
tendunt reliquctes arteria* uacuas, Diuerfus autem proptcr trcmorem 3C
tcrrefacflione naturx ab infolito 3C diuerfitatem motus faniei . Sed debilis
paruus rarus 3C tardus,vt in fubito terrorc proptcr rctradcio nem caloris ad
cor,qui pcr artcrias diffufus folet reddcr pul fum fortem magnum veloccm
frequentem» Quartum c cafusfeu defccflus appetitus cibi manifeftus, ppter
cffumS'' tionem faniei motg 3C humorum comotorum ab ca ad oriff cium ftomachi
quare replctus aboiabilibus fumis &:vapo ribus cibos abhorrct . Qiutum cft
f^pe caleficri cxtrcma.f» manus ct pedes pcr ipfum apoftcma quod crumpitur» Et
circahocattcndcq>liccthoracruptionis apoftematis calor nacuralisad cor
rcuocec^i^cxtremitatcS hacdc ca infrigide tur,rcdeuntc tamen ad cxteriora
calore 3C fanic diffufa ^ cor pus aceffumantelibcrcad mcmbra fupercalcfiunt
manus 3C pcdcs.Ec iterum quandoc^ fupcrcalefiunt proptcr arcfa^' <?lionem
ftmilem hccflicxpracinduc^am ab interiori apatc &h3bituatumcalorem
illicdcrelicflum.Iuxta illud Gal.i, GaU pronofticorum commcnto illius cari.Et
cx fignis huius qug putribilia funt coicdurabis.Digiti vcro qpuis fccundu
plu> rimum in xgritudinibus chronicis infrlgidcntur , tamcn in hc(flica
funtcaIidi,quoniam gencratio harum fcbrii5 e in mc bris radicalibus 5^caPitas
cfiudit i cxtrcmitatibus digitoru, Matcriaautemexpellittir percaufam fuepar tts
auc i'n itinere (puedi aut mingedt auc egeredf* In hac quarta dicit materia
apatis intcrioris cxpcllitur ad cxtcriora corporis pcr caufam fuae
partis.i.proptcr dccli-' nationcm manifcftam partis,in quaeftad aliquam viarii
communium expuIfionis,vtad uiam fputi vd vomitus uel viam vrinx velegonis.Na fi
ipfa fuerit in pccfloralibus co inuniter pcr fputum cijcitur , li propc
orificium ftomachi p vomitum,fi in fima hepatis,fplcnc,aut iicftinis pcr
fcccfiij, fi in gibbohcpatis,rcn3E aut vcfica pcr vlas vrinae. Vel cx - ponc
matcria apoftematis expellitur pcr caufam fu^ par^ tis.i.crumpitabantro,in
quocft pcr partem tcncriore ^fa cilius rumpibilem vcl aperibilem a fanie
fibifacientc uiam fuis acuitate 3C corrofione,5<: poftea dcclinat ad aliqp
uiai^t cxpulfionis. Vel cxpofitionc cp materia apoftcmatis cxpcUic per caufam
fue partis.i.per gtes faniei magis acutas 6C plus corrodentes facientcs viam
toti apati fcu matctiae cius. Ecfignificatioquidem bona poftapertioctn cft^ut
febrisextoto qui'efcat,&:anhclitus fiatfa^ ci\i^,^ ui^^t^s u{ui'ficetur,8(:
matcria cito in par^ tefua egrediacur. Inhacquintadatfignabona.4.portcndcntia
falute po^ apertioncmapoftcmatumintcriorum*' Prirfiijcftut fcbri» c€fl[« fcu cx
toto quicfcat ♦ Ex hoc,h»f»gQificl«Ur dominium P R I M I C A N. naturac
Complctum fupcr matcria apoftcmatis dC elogatio dicflx maccrix a cordc.
Secundum cfl: vt anhclitus ffat fa ciliSjCx quo fignificaturq^ nci^
matcrigcapoftematis nccfu ligincs ciusadpcdoralia decIinantfufFocatiocm
veloppref (lonem anhelitus illic idudurae* Tertium e uiuificatio vir lutis in
bcnccomedendo digcrendo&dormiendo pulfucS^ anhelitUjproptcr ceflationem
fcbris doloris 8c malorum ac^ cidcntium dc elongationcm fanici a mcmbris
prlcipalibus^ Quartum cft facilis 8C vclox cxitus matcrif in parte fua.i. per
partem fuae declinationis,ita <^ obedit plenc Sc pcrfede virtuti
cxpuIfiuar.Similia fcrc (igna falubria 8C mortalia his contraria mcminit
Hippo.fccundo pnofticorum de apoftc matibus pecftoralium dicens.Et quos febris
in die rupturae dimifcriteos cuafuros pronuntiabi8,tunc cibos appetutjne-"
quc fitiunt.Etmodicum atqj coniundum eft quod egcrijt. Pus quod faciuni album
cft dC lenc dC per lotum aequale,(5<: fine laborc dC cum modica tu(Ti,&
hi in breui fanantur.Pro pe hos funt qui proxima figna fignis corum hebunt ♦ Qlios
autem febris in apoftematis ruptura non definit dC quafi fur tiua poftmoduni
inuafcrit&afficiuntur fiticS^ faftidiocibi, Sc cgerunt moUe dc pus quod
iadant viret 5c Iiuer,c&: phPati cadmixtn,hisfignispertra(flati8 perituros
uon dubitabis» Efl: autem cum in ocultis apoftematibus ma^ ter/ademembroad
membrum mutatur.Eteft cum hecqufdem mutatio eft bona eftcum eft mala. Bona
autem eft cum dc membro nobili ad jgnobile mutatur membrum,ficutcum deapo^
ftemati bus cerebn' mutatur ad illud quod e poft aureSj&rdc apoftematibus
hepatis adinguina. EtmaIaeftcum]dcmembro ignobili ad mem^ brum co nobilius
mutatur aut quod minus pot- €it toferarcillud quod ci accidit , ficut cum apo^
ftcma laccris ad gte cordis aut pulmonis mutat. ^ In hac partc tcrtia primo
agit dc mutatione matcrif apo^ ftematum dc mcmbro in mcmbrum,(& diuidit cam
in ho^ nam dC malam 5^ dcfcribft vtranqi.fccundodarfigna mu^
tationumdif^aEmatcriacad infcriora«S: mutationum eiu9 ad fuperiora.ibiLMutatio
practcrca 0(?cuItorum."lTmio dc darat quae mutationum ad fupcriora
detcrior cft dc qu? nus malatibiLEtilludquidcm.lQuarto dat fignumfalu^ cis 1
omnibus apoftematibus intcriorum,j5<: remittit nos ad alia fupcr
his.ibiLFIuxus praetcrca.l In hac prima parti^ cula dicit primo q> quandoq^
contingit matcriam occultoi?j apoftematum tranfirc dc mcmbro in membrum.Et hoc
ac cidit vclcx furiofitatc matcrix pcr uiam fy mptomatis , vel cx tortftudinc
naturp fcu mcmbri cxpcllentis dC debilitatc rp cipicntis,velcxappIicatione
repcrcuftiuoru fortium fupra regioncm primiapoftcmati8,velattra(fliuorum
fortium fu pcrmcmbrumadquodtranfit. Secundodicitq, mutatio> num matcriac
apoftcmatum intcrjorum dc membro ime/ brum qugdam bona eft,qua mclioratur aegri
difpo,alia ma la qua detcriorat. Tertio dicit q, bona muratio eft cu ma teria
apoftcmatis mutatur de mcmbro nobili ad membrij mutatia ignobiIc,vtcum
materiaapoftematisccrcbri fluitrctroau duplcx» rc3,apoftcma ill/c gencrans, vel
materia apoftematis hcpa^ tis fluit ad aliquod inguinum ipfum apoftcmans.
Quarto dicit c;^ mala mutatio cft cum materia apoftematis mutat dc ignobiliori
membroad nobilius vi cuiii materia pleurc^ lisadcorautpulmoncm tranfit &
ipfum apoftcmat,veI cum mutatur ad mcbrum qnod minus tolcrarc fufficit 3po>
AVICENNiC, fupcrioraautinfcriorafigni6cati'oncm habenf. Nam fi tn motibus
ipforum ad inferiora declina uerintinhypocundrijs apparebunt extcnfio^i^
grauitas.Etfiin motioncfuiad fuperioradcdi'' nauerintdemonftrabitillud nobis
difpofitioni* anhelitus malitia QC eius coanguftatio QC ipC"^
diffi'cultas,&: pcc^oris conftri(^io,&:ardorabi'ii
ferioribusincipiensdfad fuperiora tendcns.fi^ grauitas in partc furculac
&:capitis dolor . ht^^ etiacumfignumapparctin adiutorio &: airerf* In
hac fecunda dicit primo q> mutationes apoftematuw intcriorum de membro in
mcmbrum dC declinationc fua^ materierum ad fupcriora vel inferiora figna
propria habent quibus cognofcuntur. Et non loquitur hic de mutationi^ bus
matcrig dc latcre in Iatus,ficut cum pleurefis dextri la' teris conucrtituradeam
quaefitin finiftro,nec de mutatio^ nibus matericrum deuerioribus ad cxtcriora
quia (untvn'^ nifeftae,ncc indigent fignis dcclarantibus cas. Sccijdodi/ cit
q> fi materia apoftrmatis intcrioris declinauerir in moti £)us eius ad
intcriora fentidur in hypocundrrjs feu locis fub coftis grauitas 3c
cxtenfio.Grauitas quidem rationepondc ris materiae defcendenris.Extenfiouero
propter ftric4urain nimiam viarum,quas matcria: motae fuo impctuextendnt,
maxime cum colliguniur ad apoftema.Et ifta funt itHligcj da cum materioe
mouentur de rcgione vitalium vcIaiatorO membrorumad rcgioncni
naturalium,tuiicenim tranfc"' vel pcr hypocundria vel propc. Scd fi
moucantur a ccrc bro ad fauccs vel a gutturc ad pccftus non necefl^ario
feq"'' , tcnfio aut grauitas in hypocundrijs. Tertio dicit q» H ^?'
terigapoftcmatum interiorum dcdincnt /n fuis motibusad (^r. fupcriora
cognofcitur id fex fignis. Primum eft malitia^^'; rpohtionis
anhelitus.f.coanguftatio 8c malitia ipfius cx mul {\f
"^"^"«jnatcriae pcr pecfloralia iranfeuntis. Secunduni'
f^"'"' conftridio pccfloris ita vt in clibano eius non valeant
cor<^ pl^* pulmo fuffic(cntcr dilatari propter opprelTionem matcrif«l«
afcendentium. Tertiaeftardorincipiensab inferioriby* partibus,vidcIicctaIocoprimiapoftematis
8c iuperiusic'' dens,tum ex caliditarc mat? rierum,tum ex motu ipfaruui ^ cft
caufa caloris. Quartum cft grauitas fcu pondus in <J'^ rccfto furcuIar.Nam
pcr hanctranfcunt vcnae&arteriH^'? triccs humorum ab infcrioribus ad
fuperiora.Cum igiii* , lac matcriptranfeunt&morenturpaululum ex ftric^uraJ;
ci fenfus ponderis ingerunt. Quintum eft dolor capit<s
ra cx malis humoribus $ cx fumis 8C vaporibus trafeuntib"^ ad ipfum 8c
motus in eo. Sextum cft fignum aliquod aP^ parenscircaadiutorium bracchijd:
afrcid.i.arundiiif" focilia cius.Ethocfignum eft puncflio aliqua vel
grat"'^' Vclfupercalefadio proptcrcommunicationem in ftiP^!^"»
narumtranfeuntiumadbrachia cum venis afcendentiP^^ 3d caputjvndcfit vtdc
matcrtjs furfum tendentibus aliquid ad bracchia fcratur. Maac apofae rtm^-'^^
fimatcria apoftcmatis fplenis tranfmu tet ad orificium ^^^^^,^. ^ apoftemct.Gra
UIU8 ctcnim apa fuftinct pptcr fortitudincm fui fcnfus. Mutatio prapterea
occultorum apoftematum &:mcIina^oncs magnorum apoftcmatum ad Et illud
quidem quod ad fupcriora declio^^ ^crebro fuerit infixum crit malum ct
terreh^^^^' y crutame fi ad carnc laxa quar eft poft atir^^
<^Imauen't,cuafionis fiducia in ipfo cr/t. In hac tcrtia dicit primo q>
C, mafcria apoftemati^ jy'^ lata ccrcbro iffgatur ita vt ipfum apoftcmct crit
mali^ . ^ tcrrcfacien8,quia omnc apoftema ccrcbri cft mortaU de
mortcfufpec^um,ob cerebri dignitatem 8c febrem tinuamquaeipfum comitatur.
Attende q> ^requet^^^^ plcurcfibus circa ftatum carum fumi aliqui 8C
vapor^y^g, «"upti ccrebrumpetcntes cfficiunt paraphrene/im,quf "
«•umdurct&virtuspracftiteritnoncft multum verfda, cum matcria pleurefis
cercbro infigitur faciens ph^^f"^^ peflfimum cft dC mortalc. Sccundo dictt
<5> d matcna «P^ ftcmaturn F E N. II. ftematun, intenomni furfum afccndens
declinaucrit ad car ^Zln^'^ ?'^"d"lofam,qu3c cft retro aures fiducia
falutis i,. Ioa.^r
u ' 'labenda erit.De tali declinatione materif ^'PPO* nM. '^*P-lecundo
pronofticorum diccns . Qaibus perix p ileumonicis poftaure^mfraaurcapa
contingitcS^putrc 'iwe (ecerit cum crepuerit fiftulam parit,^ fic cuadunt^
Fluxus praetcrea fangumfs cx naribus i n taliV ^us apofteniatibus cft fignum
bonum, dC in otn nibus etiam intcriorum apoftcmatibus.Tu au.
icmaclhocinquircndum cxpccfiainco quod po wea aieturi/umusjubi fcrmoncm dc
apoftcmati »5usinucftigabimusa: difpofitioncm cuiufc^oc cultorum
membrorumnominabimus. te rl^^"^ "^"^"^ P""^ °
^"^"5 fanguinis narium fpo Tum ^?'"- ^^^Snum in apoftematibus ,
quo. rum maccriac tendunt ad fuperiora 5C in omnibus apoftema ^irr^T"'
"^e.T.brorum^quia crifis optima perTe! « t"^am
^^r,^^"S^^^ ff-i folet, cum & prima.EIegantius omnibus firnisZnum fL.
^Tf cx his qu3e funt in pr^notat/s loci ^ Se^.^l^T '
-oco,p,etusdehlcxpeaandJ:;ft|^^ brTum inZ ^irpoGtionibus cuiuf/me> ororum
intenorum tam apoftcmofis $ alijs. jCagDcfignfsfoIutioniscontinuitatis;
lC^OIutionem cotinuitatis fi inmebris ^accideritapparentibus fefus decPabit.
J,io„" fi^' '''^'P;*?^ '^'^^^' de non air.gna bris.^Tertiorec^-:i^ts^^^^
quartum de fignis cutufdam foludonf/"' cuai.-l Quarto dedarat qua:
^0X1^^"''""^ tnatum funt dctcriorcs.ibiLEt tu ^ «Poftc
nuatdidadrces.ibiLEtquoniamSs"l^
partcdrcrtc^fcnfuiJ.vifus&tacfrusfati.LJ" ''^^ P^^^^
folutioncscontinuitatiscxtcriorumeXo;^^^^ opusaliquadeeistradcrcfignaquTbu^c"^^^^^^^^^^^
^islpifticumfangaine,cxitusada derceadentis.Etpurulen^
P^ftrigmficationcmapoftcmatum fuerS^^^^^ ^««^miS^ "^^^^^^ ^P^rtioem
«naturaSSr''^^/?^ cum f^^^S^ eS/k febns cum apertionequir.
a"euiabiCSrir^"''^T'^^^^ tatisfolunoevr^^'^^*'-^.^^ ^""^
continui. S^exreccffioJemTi''*^^^^^^^^ ^^'^' 'oceturficutrupS''^^r''-'^'^^
facognofciturrStil^^^^^^^^ WatcxcannalZ?' ^'^?'!^?^'^^'^^^ ?fesautadarSS^^^^
<^^I«tiofadt,dcfcS«^^^^ Awiu«,(Xnonfccudtttn natura^ D 0 c» llh 1^7 Icm
fcparatur uiam ,qucmadmodum illi con^ tingitcui inteftina rumpuntur cum egcftio
fox ras cxire ei prohibctur. In hac fccunda alfignat quinqucfigna
folutionisintrinfc SoPoni? cg» Frimum eft dolor perforatiuus vel pilgitiuus
velcor/ nrinfec? rofiuus,maxime fi non alfuerit febris ♦ luxia illud GaLi.tc^
^8"" H'» chni.Dolorcs vero fecundilqucincumbuntlocumautconti/WP^^'*'
nuitati folutioncm aut alteraiiones fubitas oftendunt.SoIuit igic continuitas
incifione Sc comeftione ^ fra^flura 3c tcfio/ ne. Alterarur vcro fubftantia
caliditate 8c frigiditate ficcita' tCiSt^humiditate.Hxcille.Cumigitur foluirur
intra conti^ nuitas incifionc,tunc fentitur dolor pungitiuus vt in pleure/*
fi,dum comeftione feu corrofione dolor corrofiuus vt I can cris
interioribus.dum fracflura vSc^tcfione dolor perforatiuus vtincolicis 5c:iliacfs,in
quibus materia grolla aut ventofi^ tas qux retinetur intcr tunicas membri duri
8C grolTi , ficut corpus inteftini colon incelTatcr ipfum rupit& in ipfum
pc netratftimuladoacficerebro pcrforaretur,vtait Pri.c.20,
fummxfccundxdoc.fecundac.huiusfen.Signantcr dicicfi non cum eo.f dolorc
affucrft febris,qa ex fcbre fola vel alia mala complexione diuerfa fine
quacunc]^ folutionc continui poteft fieri dolor, Sccundum cft exitus humoris
fpilTi cum fanguinedefcendcntis ad amplitudincm.i\aliquam ampla concauitatem
vndeeffluit,vtfifolutiofueritin ftomacho ef fundit in concauitatem cius
fanguincm qui cum phlegmati" bus vomuuctjcit,fii intcftinis cum fccibus
per fecelTil exit, fi in renibus aut vcfica cu vrinaeffluit,fiin pecflorc
ciifpu/' to cxpellitur.Et hoc fignum non fcmpcr fed multotics comi tatur
folutioncm fn intcrioribus.Nam natura intcrdum non inucnit viam qua fanguinem
cxpellat quarc Itus putrcRt pu trefaciens parteminqua dctinctur» Tertium cft
egrcfliio marcriac purulentae.f.qupcft vtpus vcl fanic fi poft figna
apoftematum 3c eorum maturationem apparucrit.Quod ii gnantcrdicit,quia
nihilprohibctfanicm i vcnfs aut alrjsco cauitatibuscxcotruptishumoribus
ficri&foras cfflucrc fi^ ne folutionc continui,Ii'cct tadcm vias
cxcorictacuminc fuo fidiufluxcrit.Htnotathicprin.circahoc fignum q> fanica
effluens poft apoftemata quando fignificatapcrtioncm apo ftematis cum
maturatione,5(i quandoq[;'finc maruratioc pter violentiam alfquam.^t quando
apcritur cum immatu rarione fcbris quiefcit feu ccHat cum apertionc 3c fanics
eua cuatur a corporc,& grauitas quae prgfcntiebatur in loco apo ftematis
cclTabit 8c alleuiabitur aeger ♦ Qiiod fi non ita fuc/» rit.i.fi materia
apoftematis no fucrit matura quando aperic dolorfietmaior Sc augmcntabitur
matitia accidentium. Qjjartum cft dislocatio mcmbri,ficut in ruptura inteftina
li dislocantur intcftina,<S(: in ftruma dorfi dislocantur fpon- dilcs vel
cxitus mcmbri a fuo loco feu fitu finc dislocatiotic integra,ficut cum
torquetur caput adiutorri in pixidc fpatu> \g vel vcrtcbrum in fcia fine
cxitu totali a propria iuncflura veImatrixifuoloco.Exhis*n.fignificatur folutio
aliquaco tinuitatis. Qiiintum fignij fumitur cx huius rctentionc,qcf euacuari
confucucrat cx canaIibus,propterca cp illud dercli quit vias folitas 3C
conuertitur ad cannales ahos vel ad am^ plitudincm quam cff^icit fcu cui viam
dcdit continuitatis fo> iutio, vt fi poft dyflfentcriam vehementcm fubito
ccflfct cxi^ tus fanguinis 3C fccum finc alleuiationc infirmi 3c finc caufa
manifcfta praefumitur intcftinum aliquod cflfc perforatu,cSi: percius foramen
humorcs cS: fcccs dcfccndcrc vd cffundi in concauitatcm vcntris» Et eft cum
continuitatis fofuti o non apparct , nec E figna cognofcit uniuerfalia quac
nomina>' tafuntjUndcincius dcclarationcdic^ones par^ ticuIarcsfuntncccflTariacquacfunt
fccSdum un3 quodcp mcmbrum . Et hoc quidem ut membrol (enfiSno habucrit ncc
humorefufccpcrit,qui ab co cffluat ,nccafuo Iocomoucripotcn't,5^alfj P R I M 1
C A mebro fto ad[icfent,caius dislocatione moacat . In hac tertia dicit.primo
q> aliqua cfi: fol utio contiuuita tlsnonapparens necapti cognofci p.f.fign^
vniuerfalia nancdicfta,5<:ideonecelTarius cft fermoparticuUris fecun dum
vnuquodq^mcmbrumfuper declaratione fignorum cius» Secundodicit q>talis
folurio cofitinuitatis eft qu? fit mcmbro non liabente fenfum ncc humorem
recipienre qui tatis no 3t>eodfluat,necapto rcccdcrca proprioloco,nec
adh^rcn^ apparcs tc alij membro,cuius dislocatione remoue>irur a proprio
quac. ^'^3 ferralitcr coniuncfta vel aliter conmndi onc nrmifiGma 3c imobili
vel chartilagines aut ligamenta» Solutlo cotinui y Ettuquidem fcircdebes
qjapoflemata 8C co^ tfnuitatfs fofutio qaar deteriora habent acciden^
tiafuntquaemmembns cxiftunt neruofis qux funtfortis fenfus,quoniam cum funt
permaofa, fed fyncopis dC fpafmas ea femper comitan" tur.Syncopis quidem
propter dolons fortititu/ dinem .Etfpafmuspropter mcmhrt neruofita^
cem.Demdeilfaquacfunt fuper /unc^uras,qao^ niam tarde mcliorationcm rccipfuni
propter uc hementem iunduraf motum,5^ proptcrca q? am phiudo quac eft apud
lunduram eft apta ut ma^ tcriaadipfam dcfccndat. In hac quarta dicit primo q»
apoftemata ct folutioncs co tinuitatis quibus alTuntaccidentiapeiora funt qux
fiuntin membris ncruofis fortis 5(:plurimi fcnfus utin neruis mu> fculis
& chordis hp.n.intcrdum pnitiof? funt fiue morralcs, maximc queffunt in
mufculia timporum,proprcr fortitudi/ nemfui fenfuscSt^proximitatcm eorum cum
cerebroiSi!ma gnitudinem corum 5c multitudinem fuarum originum a di/ uerfis
cerebri partibus.Et has fempcr cocomitantur fynco/ pis &fpafmus.Syncopis
quidem proptcr fupcjfluam refo^ lutionem fang(iini« 6C ipirituum cx fortitudine
doIoris.Spaf mus vero propter membri ncruofitatcm quae vehemcntcr oppracfta
foluiione dolorofa vclapoftcmate rctrahit verfus fuamorigincm»
Sccundodicitq>folut(ones continuitatis &apoftemata detcriorum
accidcntium poft pr^di(fias funt hxquefacflffunt fupcriun<fluras.Primoquia
proptcr afTi> duationcm motus iundurarum commoueturin cis doIor<S^
meljoratio fcu c?urat/o fua retardatur.fecundo quia iuncturg funt difpofitx
rccipcre matcrias fupcrfluas proptcr amplitii dincm fuarum Cocauitatum,quibus
ncccftario indiguenjnt ad Iibcrc explicandum fuos 'motus., Attcndc cp Hip»foIu
liones continuitatis detcriorcs commcmorauit,(J.aphor.di^ ccns» Vcficam tcifam
aut ccrebrum aut cor aut diaphrag maautrcncsaiitinteftinorum aliquod gracilium
aut vcn> trem aut hepar mortale eft.Sed ibt foquitur de folutione co tinui
in rncmbris organicis Sc intcrioribus. Hic vero videt ^ loqui Prin.de
folutioncinfimplicibusautcxtrinfecis vel^ pc fupcrficiem corporis pofitis» Et
quoniam pulfus SC urma cxiftunt cxQ^ni Gcationibusdifpofitionum corpons
uniucrfaliy bus de c/s i^itur foquemur. In hac quinta dick q> poft prxdicfTa
loquemr dc pulfibus ^ vrinis fcilicct in duabus fummis fequentibus , quia funt
fignis vn'uerfalibu8 , quibus cognofcuntur difpo(?tione9
corporis,vidclicer,fanita3,ncutralitas,&fgrftudo , dc gbu9 quidem fignis
cft docfirina prxfcns» Pinis expofitionis la.dc partibus»
SequiturcxpofitioracobiForoIiu'cnfis fuper fuma pr^ maiXfccundadoc.tertiacFcn
fccundac primican. Samma prima Dodrmx tcrtla Fen fccundf prfmi
cftdcpu!Gbus,cuius funt,xix.capi*tula* AVICENNJE. . CapPm.i.Scrmo unmcrfalis de
pulfir. Vlfuscftmotus rcccptaculorum fp» rifus cx diaftolect fyftole compoliws
dregendufpumperacrcm atrrac^^iJ' Primo nota. vt quidam dicunt licct ta fign^ ab
vrfna fumpta & cgcftione qp a pulfu fint/igna comunia, per qux fcrc fuper
omnia gcnera acgritudinum pofiumus M gnificare,merito tamen Aui.virumjfuita
pulfu inchoancia forcdocflrinam.Eftcnimfigiium fumptuma pulfu certius &
magis permanenSjCoc^ fignificatio fumpta ab operatiw «ibus
cftprima&perdurans.fmagis qjfumptaa fupcrfl'" tatibus,vt inhac fecunda
fen doc.tertia piio cap.ponrt Aui» Signum autem fumptum a piilfu cft ab
opcrationibus . A^' vrina vevoafuperfluitatibu5,vt faris patct . Licet
expet|'f^ dici pofTit hunc ordincm extiiilTead bcneplacitum vtalijt^' cunt.Huiusctiamordinis
poteftdari caufa,quia comu"^^' cft figntficaiio fumptaa pulfu fupcr
dtfpolitionibus cot^^ cpfignificatioab vrina
fumpta.Significamus.n.perpul^""' imediatius fupcr difpofitioncm
viriutis vitalis.per vrinat" Veronaturalis.Communiorautcin caufa omniimiopcraf'^
num noftri corporis 6C gencralior cft vitalis q? naturalisu" tus,vt fupra
dcclaratum eft doc^trina de virtutihus SCc* N".^, ciindo nota.qj hic
tcrminus motufi fjmiiur duprr.Pii^^^^ prieprofuccclTiuamuraiione conrifun cu
ahjs requifitjsa^ vcrum^'propriedic1:ummotum.Ft talitcr non fumit'i'f> eo q,
pulfus non eft vna coniinua mutatio , immo pli"'<^^ fc continct
continuos motus quiete et quietibus ia:ciccp^°^* fecundo fumitur hictfrminus
motus communiter proa^'' grcgatione ex mutatioibus pluribus 6c quictc vel
quicii^"' intcrceptisad vnum tamen finem uel tcrmrml tcdcntibu'^^^ vcl
ordinatiSjqualiterdicimusmotum quofor . vadit roni^ cire motum qui completur in
vno mcnfc SCc.quh agg'^?^ tumcxmotibus5^quietibusinterceptis completur f5'^^f^
pore 5^c.Et fic in propofito dicimus pulfum cfiTc motiJ,^"? fcilicet ex
pluribus mutationibus aggrcgatum ad vnun' ^ ^ nemordinatis vtpatebit» Tcrtio
nota pcr receptacula^P' ¥^ rituP in propofitointclligerc debemustam cor
quamar^^^fPi rias,licct quidam proprie artcrias intelligantproquatofiJl^ jti^
membra ad rcccptandu fpirituma cordc trafmilTum '^i^'^^^ tinendum principaliter
deputata. C^uarto noia pcncs * cftorcscomuniterhostcrminos reperiri.f. pulfus
anh^'''"^ diaftole fyftole cxpiratio rcfpiratio ^ infpiratio .Intcllig^^
tes per pulfum motum cordis etartcriarum ad cordis^^V ritus refrigcriiuTi &
conferuatioem ordinatum. Pcrann litum vero motum pedoris 8C pulmonis
dilatatiuum rcm frigidum ab cxtra recipiendum 8c conftricfiiuun' 3^^^ rcm
calefactum et fumos exterius expellendum ad cord'S fpiritijs conferuationem
prindpaIitcrordinatum.Hxq"^j|J paretinteranhelitum (S^pulfum couenientia
qucdanT^^^^.^ fcrentia.Conueniunt.n.primo,quiaadeundcm poK nantur.Cad regimen
fpiritus 8c cordis,Iicct pulfus t^^°*]^f .Sl^^i minus 8C anhelitus
magis.Conueniunt fecnndo ^^^^^^ pl i que compofitus eft exmotibus
contrartjs.f.dilatatiSc'^ ^lrj ftricftionc.Diffcrutautem ex parte mobiIis,quia
mob' .jt c^^^^l^ tu pulfus eft cor 5<:arteria,mQtu vcroanhelitus cft P^5%,/
t^iA puImo.Diffcruntetiam ex parte mouent!s,quia mouc^ f^^^ ^^^/ ^upulfuscft
uirtus vitalis,motu vero anhelitus eft ^ naturalis.fccunda spho.in comcto
illius aphorifn)*'^^^ pjexiam fortcm folucrCjprimatertijcap.deapopIcia' p
«^'aftolem iniellfgunt motum dilatatiois arreriaril 3£|^/f ^ l^ndum aerem
frigidum ab extra recipicndum ^^'P''*'^^^^/ fanguincm &:aerem calcfectum
& fumos c^pinofos a deexpcllendumquxomtiiatempore dilatationis
'"^^^^^^1 '■ecipiuntur.Intelliguntctiam corpus dilaiatiocmada ^ frigidum
reclpiendum ab artcrr]'s, Contra vcro per jjj^^ lem conftrictionis motum cord^s
8c arteriarum ad ^*^.^^^ cJum aerem calcfactum Sc fumos 8C fpiritus 8C (^^?^'^
diftribucndum toti. Per infpirationcm vcro *"^^"/^^^tra ctoris di
pulmonie diUtaticcm ad acrcm frigidum attrahcndum* Infpl Pirati, *^'io lendum P
'pfumaeremcalidum &fumosexpeI/ *'tfpi/ & exr,i.a,- veroeft communc ad
inlpirationem "«'gd comZnZ"^'^ fff? quofdam,vellecundum alios fint
EfiT? P™P"V?ry° ''fpi^-atio & expiratio idem Wi taren^r '^'^
'""'"'^ refp.raco libro de viilitatepulfu5,d.c,tur.n.refpiratioqua(i
retro fpirario fcd tiat-Tli ^!??''"^"? "*
'^''■"■""^ • C^^i-n.fpiricu, Cu fubfta el „H! P'-"?'^'-
"liditatem 3c fubtilitatem »^U^lr ^'t^'"' "'a^m^retur
refolueretu^tale Su 17 '"f"";'* ""^""f
•io'^^'" g^nerationem, cum.n. inflam^ta calcdftate potius fpirituai
rcfolLier^ ^rl. d'sproq,a„toattrahituraerfrigidundcor^^^^^^^^^ VeropulfinDirer
3 li^ ..«(•, ■ " '"'^'"^•'^otiltritionem Tk:.f~'''^'''!^:=^^^ ■
'".n fp itum^?„ P"''"" mundificationc.opor
Pr.Zr/ft'^'"'" *'»'^"' '■'^^-""' "^'«i' '^''m eft
fum° mi*f '""""^ ~^^1i^ «f"g"^o . SecR^
!"iYmidr; 5^^^^^ «5^^re u fp ^^'"^"^ expelleretur' a>
couftririo.du^ roXS' ^i'"^ ^"P"''^^"' ^eferuit calef.aaa.
5.bm.rn,:"^^^^^^^ arterias aerc ccnf.tatem dic^im,^: vt «^17 ' ^^P'nofum
proptcr ne> trahendo.^erficitJr etiatn rcglL^^^T^rr '^'^-^^"^-
b'.t,onernfupertoto.Cu.n.,Ss^Z^^ ^'^^i^
foluaonecefrariaeftfupertotocott^i" ^tiam per cotiaritionelri perfic~^^ '
^ '^^^ Pellitrnarteriasaerenicalefarr^t^^^^^^^^^ fanguinem arterialem,qui
poftea Der 1.^^ ^^"""'^'^ ^ nernomnibusalrj.tranLiS^^^^^^
feremat:rail.imregifpiritum q.^^ ^p^^^'' ^""^ P^^etg
^5^perconfeq.enseiu%roK J^^^^^^ ^^generari 3c m''.lciplicari per cindTm^r ''^ «
«tur,d.ffcari,nifi.n.e.ret aer "^4^^'.:!; ' •^""^'^ tzZT^f ^r''
^^"fequens benc didlum eft in mlT^ '''' K h-orvi^^^^ ^3 librode v- r ^^^f^
Pn'^i,doc.fecundaca5 ^ ^C5 colligip^^i^^^^P^lfus5^anhelitu3.
Exquibuso;:^^'" ^^^' ' -cep^tarutepletadiffin.-^^^^ P"»^-'^^PuI?u"e&
^fyiV3leco^l^?'^^^^^»'»cordis ^arteriarumex dS fp^kump^efa?''^'"' ad e^et
«eaigationetremorci. d'*?^^^'^-^"u fall fert ab anhelitu^quia ^
rcceptaculorum fpirit^s d P fitinc.diaftoledfeu P^^^^is.Sed perly eompt
'JJlUeftpulfus^fedbene^^'"^'^"^''^^""^ intcgrancibus Wuum
per aerem ^ittra?;!,^^*^^^ P^^JV ^^"^ ^^^end-j^ ^^•urm..di
quorumn'.llu;p^',,^f r^^^ieili.^at^^ DO llh 11$ (Jti «tcremattra^ j ^ ' ^
'^scna.jm 5^'uravidi quorumn^jllu''?',^^^"^^^ iecfli-atfone faltu^:
^JJ^.Bc per ly a virtute vitaU ^"'^^ ^""^^^ ^"''i''^
'^''t^lipriticipjliccfpro-atv^^^^^^^^ f virius vuahs eft anitna opc^ rUm oim
tali vel tali tcmperamento , vel ctlam per virtutc intclligendo
temperamentum,cum quo operatur anima vi^" tales operacioncs 3c puIfus.Et
hacc cft defcriptio data de pul fucaufalis.Explicat.n.caufam materialcm liue
fubiedum pulfus dum dicitur.ReceptacuIorum.ExpltCatctiam partes integranres
ipfum dum diciiur.Diaftolc SC fyftolc . Simili^ caufam tiiialem explicat dum
dfcitur.Ad regcndum.Ei ctFt ciencem dum dicitur.Proueniens a virtute
uitali.Poftumua dicerc t]> cxplicat forma dum diciiur. Motus cx diaftolc
3Cc* Hxc cnim compofitio aliquo modo accipiciido formam poteftdici forma
pulfus» Confidcratioautcmqaacattenditar inpuIfLr, autem eft untaerfal/s
aucparticalaris Ccciindum unamquacpxgncadinem.EtnosqLiidcm hicdc uaiuerfalibas
reguds fcientiac pulfas loquemar. Ec parcicalarcs ad loqacndum dc cgrttadinib
us parciculanbas m.poflerioribus referuabim as. Nota confiderationem medici
circa pulfum pofte cnfe du Puirr» pliccm fcilicetgencralem vS^fpalcm.Gcncralis
quidcm qua colid conlldcramuspulfumfecundumciusdiflFerctiasno das ad p.irticularem
uel detcrminatam^corporis difponcm nPr fecuadum fp.-ciem.^pecialis vero qua
conaderamus dtfpo * n:m pulfus conrracflamad determinatam corporis difpod
tionem,licut conllderatioipulfus tertianari-j aut quartanarn ajc
plcareticiautprincipii paroxifmi ,v5eficdealijs»Ad pro poficum
coiifid.-racioptis cftgeneralis ♦Non.n.confideranc pulfus diffcrenctx taliter
contradlp vt di^^um eft.Ex quo pa tet tj» licec hic dcterminecur de pulfu
apoftematum,non c ta^' meniftaparciculariSjfedgeneralis deccrminatio cum non
defcendat ad deccrminacas apatil fpaliltimas fpcs vt patctt Dicemus ergo cp
quiCcp pulfus eftcompofitus cx duobus motibus duabus quietibus . Oirx^ nis nac^
pulfus cx diaftole dC fyftole e copofitus. Primonotahunctcrminumpulfus pertes
medicos fuml pulfu» dupliciter.Q^iandocp.n fumiturproquocunq^motuartcrig duprr.
dlatatiovclconftricflioadregendumfpiritum c5<:c.qualiter tam diaftolem
fyftolem polTumus noiare pulfum.Qiia'» do que autcm fumitur pro torali
operationc cordis vel artc> rarum fac^ta ad fpiritum debtc
rcfrigcrandiT5<:debitc mii di-Tcandum.Ht norum cft q> ifta totalis
operatio includit di^ ftolem 3C fyftolcm 5c quictcm mediam inter ipfam 3c fcQti
tcm diaftolcm.Ettalitcr fumiturin propofito (lcut ctiamfii perius
defcr(beb.atur,»5:: non primo modo . Ex quo patet ch nullus pLilfj5 cft vnus
pulfus nifi fit ex his quatuor partibuf
conftitucus.cft.n.pulfusoperatioquafpiritus cordis &artc riarum
perffciturcuentatio &mundificatio. Non perffcftur aucem euencacio nifi ffat
diaftole {X^aliqua quies inter ipfam &conftritfoncmfeqaentem.S^militcrnon
pcrffcitur mLin> dificatio nifi pcr fyftolcm 3C quictem aliquam ipfam fcque
tcm,5(:gcofcqucsexclufiucdjratvfcp adfcqncc diaftolc, Poft hocucroneccnrccftut
intcr omncs duos contrariosmotus quies {nterueniat.Impoftlbilc cft nancp qj
mocus unus alif motui continuecur poftquam fpatio eorum applicatur tcrmfnus 3C
extiemitasincfFe(f?:a,hoctamcnin fcientia natti ralideclarabitar.Poftquam
igiturhoc itacftira poflribilccftqumin unoquocp puKii aatequatn aliusconfcqaatarquatuor
mtcrueniant partcs» fmotasduo &: qaietesduac.f motus cleuatibnfs
a:qaicsmter fpfam & dcpreftionem 8C motus depreffionis &:qa{esmtcr
ipfam &: eleuation?- Primonotainotuumcontrariormn quidam funtfcflcxi, IWI P
R 1 M I C A N. Motus quidam non,fcd fecundum rcdum incelTum fupcr cadem
coiitra> linea incedenres.HxempIum primi iicut diaftolc di fyliole, riu8 du/
afccnfub lapidis furfum proicdi Sc defcenfus ♦ Excmplfj fc/ pFr* cundi iicur
efiet motus grauis a polo arcftico ad polum antar (flicummotu retfto moti per centrummuiidi»motus,n.a
po lo arctico ad centrum cft defccnfus a cctro ad antart^ticum Motiis
afccn^i's.Sunt crgo motus contrarrj no reflexi.Miotuum rcflexus refl«-xorum
quidam funt voliltarif cSs: quidam no. Ad duplcx ^'■opolitum
liiceftfcrmodecontrarijsreflexis.ln nonrefle^ * xis.n.non oportct vcram
intcrucnire quietem, vt Ci lapis uio lenter per longam diftaniiam vltraccntrum
pelcrctur . Dc bet aiam intclligi dc non voluntartjs,vt funt diaftole S: fy/
ftoIc,<5<: hoc dcdu(floimpcdimcnto cxtrinfcco , cuius caufa
gcncralistangitur in naturali pliilofoplita»Oportct.n.virtu/ icm moucmem grauc
violctcr fuifum gratia cxcmpli fi dc' bct dcfcendcrc minorari donccgrauitas
ipfam cxccvlat , Su gnato igitur inftanti in quo c grauitas gqualis virtuti q
prius grauc furfum mouebat pro tunc notum cft graue non moue ri furfum ncc
deorfum cum virtus illa no fit diminuia citra potentiam grauitatiB dcorfum
tralientis.Stabii etiam per te pusantc^fufficiatvirtusilladcorfum trahcrc cum
virtuti rcliiiat mcdium,idco oportcbit virtutcm latum d/minui q> grauitas
vtrani]p.f,virtutem illam 8C rcfiftcntiam medij fiP
cxcedat,fcdtempuscritanteqierit,itaergonotatcr dixi de/ dudo impedimento
cxtrinfeco.Si.n.fupcrucnirct impcdini tum cxtrinfecum contingens cft intcr
huiufmodf moius no intcruenire quictem mcdiam ficut communiicr cxcmplifica eur
de faba afccndentc cui lapts molaris dcfccndcns obuiar. Similiter patet fatis
li in mcdio inftanti diaftolis luac arteriae occurret lapis magnus cadcns ipfam
finc mcdia qctc poftq^ cleuaretur deprimcrct igitur ^c. Sccfido no:a dum dicit»
ImpolTbilc nanqi eft.Scicntia partis cft qi non eft poiTibile q> duo motus
contrarij coniinuetur adinuiccm cx quo vtri/ uf.jj illorum fpatio»i»mcnfurx vel
durationi applicatur cx/ trcmitas vcl tcrminus in etfcdu.i.poft$ vtcrcj illorum
tcr tninatur ad extrcmitatcm vel icrminum in effecftUjquia pro func quando cft
illc icrminus non cft motus illc,fed clle defi ti?t vel
incipit.verbigratia.incipiat diaftole in.a.inftanti (X tcrminctur in.b.non cft
polTibilc q) poft$ diaftole duraue/ tit vfw^ ad.b.in quo non eft diaftolc
fyftole continuetur ei^ dem.ita vt cx his fiat motus continuus.Quod facilitcr
pro^ batur,quia vcl in.b.eft motus diaftolis aut fyftolis aut neu^ ter illorum
eft.Si dicatur q> i.b.cft diaftole , fcd immediatc poft hoc noi crit
diaftolc,quia immediate poft.b.crit fyfto-'
leperaducrfariijponentemiftosduosmotus cfie cotinuos, crgo.b.eft
vltimuminftansdiaftolisarteriae quod non cft poiribile.Si d/catur pro tunc effc
fyftolcm.f.in.b.cum rme^ diate anic.b.non fucrtt fyftolc,co immcdiate
anfe.^.diU tabaturartcria,fcquitur.b.cfie primum inftans coftricftiois. Si
dicatur pro tunc ncutrum iftorum cfie,quia.f.non dilata^ tur nec conftringitur
artcria,fequitur intentaconclufio.f.fy ftolem 3c diaftolem non cfic motus
continuos,(X: fortc hoc fcntit Auic. Alrj autcm intcllcxerunt pro fpatio
applicar| cxtrcmitatcm in cflFedu mobilc perucnirc ad tcrminum lUu
fpatrj,quenaturaliter intcndebat. Verbigratia.fi artcria na/
turalitcrdilataturvfqiad.a.cum pcrucnitur vfq?ad.a.non tCt poiTibiIeq> non
quiefcat in.a.anteqp rccedat ab.a. Ter^' tio nota.hic Aui.nuIIum medium
proprium tangcrc adpro/ bandumintcrdiaftolem & fyftolemcadere quietcm mc/
diam licet.n.non fint continui motu5,non tamen ex hoc co/ cluditur cuidcnter
cadcre quictem mediam faltem temporc menfurabi!cm,dc qua cft in propofito
fermo» Pot tamen ^aec pcrfuadcri. Primo ponendoq) non fecundil candcm
applicationem inftrumcnti ad artcriam mouendam mouet animaartcriam dilatando SC
conftrigcndo.Si.n.cHctappIi catioeadcm cum agens fit naturalc,mobile fimilitcr
nuqua nifi motu dilatationis moueretur.alia igitur c applicatio fpi/ ritus ad
arteriam dilatandam 8C alia ad ipfam conftringcn- dam.cum crgo huiufmodi
applicaiio non fiat fubito fcquit ^di(acacaarteriacompiete(cmpu9 eric ante^ eidcni
eric A V I C E N N iE* applicatum inftrumcnium «pplidatioiic proportlortata ad
conftti6ioncm,per quod lotum tcmpus quicfcit.igitur"<[; Et maxime
cuidcntiam fumitargumenujm,quia aricriaco ftricHiioncm fuam inchoando non a
nongradu,fed determia to gradu vehementcr inciioat motum fuum.Confimilitcrg
omnia adhuc cuidentius arguetur inter dilatationcm SCcott^ ftricflionem cadere
quictcm mcdiam. Secundo perfuade^ ri poteftcx pariefinis /ic.complcta
dilatationciiondutnco pletum cftfpiritus cordis rch igerium.ergo protunc no
incipit confiridio.igituf (S:c.alTumptum patct,quia non n| in tcmporc poft
receptus cft aer in cordc complctur ^ nim rcfrigcrium.Similitcr completa
dilatatione nondum^ aer calefae^tus calefacftionc SC nccclTitatc ad
cxpulfionctn*^ go pro tunc non fit vel incipit fieri conftrictio.Confiin|'''
arguiiurq>ininftanti terminantcconftrictioncm non m pit dilatatio,quia pro
illo inftanti nondum augmcntaia * necc(fitas dilatationis.cigoalTumptum
patct,quia illa quiric,nifi intempore poftqi refrigcrans ccxpulfri.cgof'^ Itcm
pro illoinftanti proquo completc conftricfium cor cft acr calefactutj 3c fumus
cxpulfus immcdiatus ori cio cordis.crgofi immcdiarcpoft illud inftans dilaiabj
^ cor attrahet acrcm calcfavftum cS^fumuni iam dictum|ai^^ enim pcr lempus dilatarctur
antcq? aliquid rcciperct . lO lionabilius apparct cor pcr tempus aliquod
rcmanerc co ftrictum,quoaer3d funuis expulfus ipetuofc f^ccd^t^c dc SC frigidus
ad cor,qui po(iea temporediiatationis cor ^ ingreditur concauiiatem i.
luvctamcn mcdia non ^""'U' probabilia. Ciica di(fta funt quacdadubia
p^^rtratian * pul), Primum dubium.Vidcturq>iudicium vcl fignuoi jA ptum a
pulfu non fit certius q, fignum fumptum ab vritj^^ ^^l^ quia faciliug variatur
Sc mutatur pulfus q? vrina.crgop^. jitj^ ncntior 6c certior cft
fignificatiofumpta ab urina.allui'^.^ coIIigiturinintroducftoriopulfuum,&
in commcnto,'^. jb^ librodediff^ereniijs pulfuum.vbioftenditur quodcun^ . ue
accidcns aliter variare pulfum,non autcm fic cft na. Secundum dubiii. Videtur
pulfum cffe motum tinuum ex inientione Gal. y.deaccidenti cap.j .poncnt'^ .
fcrentiam inter iedigationcm 8c pulfum, 8c poneniis pi»'^ clTe motum 8c adioncm
continuam, iedigationcm a"'^j non, Tcrtium dubium.Cur non ita bcnc pei
aquan' P^^ fieri cordis refrjgerium ficut per aerem exanguibus •n;^^^, pifcibus
finconucniens refrigerium pcraquam habcn^' caloiemdcbilcmi&:nonpcraeiem.
Adprimil <-^'^'^/pre lute certius clTc iudicium fumptum a pulfu.pulfus.n.f»*
^j, co vcrus qui nunq; fallit.Fallit autem fignum fumpti','^|--/ vrina vt
fecunda quarti tracflatu primo cap. dc iudicfl^ ptis ab
vrina.Itemconirariantibusfignis fumptis ab^^^ na 8C pulfu fcquimur iudicium
pulfus 3C no vrin^cf^^^j,^ afiunjptum patct fecunda quarti allegato cap.5c:
fupr^ .^j^ deiudicijs fignorum malorum ibi.Et non iudiccs ijjdi donec virtus
cadat cafus nanq? virtutis cft fignuni nj ^^j/ quiperpulfumcomprchcnditur vndc
in mctro ^^^^'qlc* naefraudcs aperitdcfcriptiopulfus.Ccrtificatcji n''^ ^nt»
Adargumcntum neganda eft confequcntia.f fa^^'^'^^^j^,dij tur& variaturpulfus.igitur
s5«:c.cx illo.n.potius ^^'^^gpi^ oppofitum. Noia tamen q> licct ita fit
diff^icilius,t3'^j^ij? per pulfum per vrinam iudicarc poiTumus ,
'^"'^.^ncif^' j notx funt nobis varictatcs in pulfu q^ in vrina cont< h
^^, quibus tamcn cognitis ccrtius iudicamus.Hancfni^^^^ ^-gd J lueruntantiqui
dicentes q» pulfus figna funtccrtiora^^^^i^ quoad nos funt certiora figna
fumpia ab vrina ♦ fu^ nia intclligcnda funtquantum ad difpofitioncs
«^^"^^uS' pcr quibus tam pcr pulfus per vrinam fignarc po ^fj/ Notum
eft,n.q> fupcr Icuem fcabiem veficac ^^^^J^yn^^'? nam per pulfum fignificarc
polTumus. ^oli''^''^^' dubium dicitur q» Gal.in libro allcgato non plus ifuJ.
fi q> pulfus cft continuus.i.fcmper reperitur in "^'^ ^jj f?»^^ ga.f.fp
e aliqua ps pulfus . Vcl faltc q> no ^at ^^^'gtinuU^' notabili tpc finc
pulfu,licet nullus pulfus fit •"^^^^j^e ^'^^' Adtcriiuqualir fitrfidcdu
vidc '^"'^ p 'jrtjoniP F B N. ir, pcprefflonisuero motusapud plurimosmc
wcorum nu«o modo fenritur, fed apud alios eft ITin'''!^ P"""
fo«.tudmc fentitur, -«nn pulfu magnopropter eleuationem fui,aut induro
nemultafuirefrcnatione, aut in tardo Propter longinquitatem tcmporis fui motus.
oi7 ^"^^'■^"^one.poftea ueronon quieuitan' gendodoneccxcoaliquid
perccpi dC poftcail- apmac foerunt. Qui uero ifta ftuducritutego
percipiet,!ludquodconfecutusfbi.Etlicetatita Sonrn&Vi^^^^^^^^^^^ '^' cedat
a ftuinquoera. ta<3us.digito «^etcon^'*T" tearteriatn&depreffo
ficu- iofi XL,™ - .un,contingere,q'uiaco!^Sue'^^^*^^^^^^^
admteriora.PutotamenillogVruV^ P '■'^'P'"'"°"'""'
*lTenihildedeDren-^n? IL.r aToIute credi/ exquifi t cScSanX -'^ P-^^ft
"jikeft,aT3n?egS''^'P^''^*T'''''"^ a<fq«eniterm.„ ,r^ ''''^'''
nefcimus uOs D o c. II i; 12^ aGs. i-cipiat cleuatio r,u „;;3'':''.'=".'8''.''".']'''»
» P"' Ife "''•'"•Almanforisca^.drpurT'^"'''''^^^^^ Plei
^^^''^'^""^''''""ftriCur &,l'''r'"''= tadum&re
defa,l,,er,mp„n[-,ffet.Secunl"eftd^, "''"" P"cip,-,ur
ffifi ","'^™'Smtudo,paia„.„X^^^^^^^^^ «leua, arteria & diaitun,
tange.^"eT "" '"'«"o multii poftea depreir,o.fimiliter
qJiaTc liS^rf-''^"''''''^' "^^^ «nagno cp paruus "lotus.Quarta
,^ '"' ^"^'P""' «taten, enin, pulfus tempoVS fo,* '
P^P^^uelo^ ercua„erci,..fi^,,f„„;P„„/;;;P»^ '^^ma ,ard„as extrema uelocftas
moSn - '""' fcmuac frequenter occultet.ut patet d^l P"'"'?
"§"»' ft'!' motum folis ab orientcmocddentTm "r
""'^"^ 'dem >n propofito non intelligit Auic dcT,
f'^"'^^' '«'■^cul.andummodum col„or<;;;^i^;:;,tr. '"'^'"«^
J^nasbracchi}crt^c.I/taspr*bendu'&^^ ^uodertmxtaipfum, J»Mcchij ffialterif,'
°>n*'t'onM Pfoptef quas magis ar, • bMcchium ^ tangtmus.Prima eft ffc
,1""''» *'>^acch,f.t^_7'»'cop™p,erfacilita.em motu '"'^ ^'^
•'"nuerecldamrif ''^'^'"^homonon «■«"■c^us L"",! P'«es
noftri co *^^°P'rircbracchium ficut multa^ «'"di&cumipr^ '?.'°P«r
confuetudinem iprum h [»Percordisdrpofitio„r^'»;''!«f''madcor,underc.C ^'*I'cet
plurium aliarum'?: '?'"" i"*'camus.Ex quop,
chT4^°^^f''^"<'"''>5«,^Vt:ru''"'''r ^ '^^""'^^
ttt^ac. '"""^ 'sngere debcl® %^"^ "'^"' P""""'
""^c^ C^'^ ""gcfeaTpcr rpfur5''^i"«'
P""'""' ^«eria
du3,fi(?etillaruta<rtusconfcrat.cxperimcnto»rt.patetq»cor-f pore morti
appropinquantc cito dcficit illarum arteriarutn motus. Aliam auiem poQumus
adderc caufam uel cotiditio ncm/cihcctquia illaearterixfunt exterius expofitac
^ptcr carnis paucitatem 8c pinguedinem paucam Ioci:quarc faci> kter
perciprtur illarum motus,quas ocs condinoiies in mc>
trotalitcrcxplicauitEgidius.Pulfus inartenjs difccrnide^ Eg«tfal» bet
honeftis.Expofitis recflis Io,^is cordiq? ppinquis. Et afe ciiam ibi
cxplicantur Ci illorum fnlam bcne confideras, Etoportct quidem ut fit tac^us
manu fuper laius exifrente,quoniam G; manus fuper uola pla tne extendatur la
fancudine augmentum pr^c^ hetdCcx elcuatione diniinutionem fadt «^ccia
diminuitexfongitudineSt^proprie in macilen^ tiSjStf refupinata augmentat in eleuatione
5^ fon gitudine diminui tcx latitudine. Oportctpr^ tereauttadus fiatin liora
qua ilfecuius pcilfus eft fit ab ira remor us gaud^o et exercitio et om
nibuspaffionibiis dC faturitate qux grauedine facit dC fame & difpofitione
relinqucndi confuc rudmes dC renouandiufus» Et oportct ctiam utfit depulfii
expcrimentum temperati nobilis ita ut alius ei comparetur» Primo iiota per
manum cxtcnram fupcr volam palmx minoraturaltrtudo.Primoquiatuncvcrfus
imcrioracom" primitur arteria per confequcns eius prohihetur elcuatio:
&: per idem maioratur latitudo vt patet.Sccundo quia fpirl tibus 3C
vaporibus non potentibus furfum eleuarf proptce artcrixcomprplTtoncm
diflRinduntur per fubflamiamarto rix fpfam amplfando.igitur S:c. Minoratur
etiam Iongrii>' do.minus.n.eleuata arteria minus de ipfa fecundum cius 15
gitudinem eminet -Sc manifcftatur in bracchto, quare mina
raturlongitudopulfus»Econtravcrofpfa rcfupinata maio^
raturaltitudopulfusartcrialcuius verfus cxterius mota»& ex confcquenti
maioratur longitudo&ladtudo minoraiuf Ex quo fcquitur q, fitus medius inter
hos cft conucnientim-' mus.pcr ipm.n.med/o mo fe habct arteria tageda. igit Et
dixit ppric in maciletis,quia in ipfis magis apparct hoc* Vel fortc quia in
pmguibus refupinatio aut cxtenfio fu^ vo lam non perceptibifr pot latitudinem
vcl altitudinc vel lon gfiudinem pulfus yariarc. Secundo nota.hic in Ira
expli> Pulfug cantur tres conditioncs feruandac vt redc iudiccmus n pul /
rccflc iu> fum.Prima iam cxplicata eft. Sccuda cft vt ille cuius difpo
dicandi pcrpulfumeft cognofcendafitrcmotusabiragaudio,etab codo tri
oibuspallionibusexccllfuis.His.n.inualefccnttbus pailio^ plcx« nibus Rt varius
motus in fpu ad interius vcl ad cxtra quare variant pulfum oftenfiuae
ca3e:& per cofequens pulfus va tuncr in iudicio accidcrc polfct
error.i^-^g.fi tangis pulfum iu ucnis melancholici inucnies ipfum paruum et
tardum rcfpe dupulfus tcmperaticxteris paribus.SitamcnclTct melan^
choIicusiratusairtfortiterexercftatus& temperatus no in>« ucnics pulfum
melancholici multo maiorem et velociorcm vnde per ipfum no rccflc iudicarc
poftes dc copFonc eius rc fpcc^u tcmperati,5^ita dcalrfscaufisprimit/uispulfum
no-« tabilitcr pcrmutarc potcntibus cft intelligendum , 6C ita de
faturitatefacientcgraucdincmdfcitur,quxfacit pulfum di^ uerfum:vtinfraparebit,&dcfamcfimiliter
per difponcm relinqucndiconfuctudinem^&remoucndi vfum intelligie fubitam
mutatioiiemadinconfueta:quac procutdubio riat pulfum,vt patcr. Tcrtio nota q,
qucmadmodum co/ pfex^o tempcrata tdiCicut medium vel menfura comDlcxfo num ab
ca lapfarum:propter quod in comparatione ad ip^ fam in fuarum pcrfcdionum
gradibus graduant ita vr opc rarionesatempcrara^ueniemcs eflfe mcnfuram opona^^
uenicntium a copfonibus lapfuszvt.CiHc fint dcnominandg 9M)8 perfci^iorcs quo
ad operationes temperats compfonif lacobts^itauic» Rr Pulfus tagendi can. pra
(flicust Pulfaii grnus * R ! M l C A N; |!l?igi«se(?edfunt.Magnitudo!gitur
uelocitas 8c frcqiKtitfa pulfus tcmpcratae complexionis crit menfura
magnitudi> tiis uelociratis dCc ♦ pulfuum complexionum lapfarunri «
Cumergomenfurafg dcbeat elTc notior Aprius cognita
menfurato,fcquiE^oportctpulfuni tepcratij prius clfcco^
gnitum»appellatautcmcorpu8i?pcratum nobilc co ^ha> bct copfone ad nobilea 3C
perfcdas ogSncs praeparantcm» Qiiartonota hancvltimam conditionc forc
neceitarian» ad cognofccndam naturalcm corporis complcxionem. Ad cognofccndum
tn difponem practcr naturam non fufficicn^ tcrfacithxc conditio cumalrjsjfcd
oportet pulfum corporis tcmpore fanitatis praccognouiflfc;pcncs,n.rcccrium a
.pprio dC naturali tepcramento mcnfurat lapfus corporis prgtcrna turalis.Hanc
conditioncm bcnc tctigu RaHs. i o. Almanfo^ ris cap.dc puIfu.Et
Aucr.^.colligct. Quam etiam colligcrc podumus cx di(flis Aui.fecunda
quarti.trac. i .cap»dc fignis fumptis a pulfu dum inquit.Et fcias q>
pFimoiri liofum pul^ fus funt diucrfi mali abfq:Cgritud ne,quarcoportct vtfcias
hoc» Qyintam conditioncm tangunt quidam au<5ioritatc
Rafi8.i.continenci8,f.qnftatiramcdicus ciimoccurrii r-gro tanti ipfum
tangat,quia fortc erubefcft ribiio arf^rorans aut medicus aut proptcr laborcm
vcl aUud porefi: rurbari iu'» dicium,loquat crgo cum co fuauiter pcr tempus
poftca tan gat,fcd ifla potefl: rcduci ad fccundam conditioncm, Se/ xta
conditio cp non ftarim pcrccptis duabus vel tribus pul^ fationibus
dimittat,immo plurcs expcdct vt tcSic ludicarc pofl^itdcqiialitatevel
diuerfitatc&ordinationcpulfus bono vcl malo podcrc pulfu9,vt infra patebit»
Septima coduio, Vt mcdicus manu finiftra fuftcntet bracchium xgrotantfs, SC
dcxtta tangat pulfum.cum. n^frcqiientcr xgroians fit dc^ bilis oportct ipfum
conari in fuftentan Jo: 3C ille conatus po tcft aliqiiaPf pulfiim
variarc.Sifrcontingitfi fibi rclinquat bracchium trcmerc:trcmor»n.confundit
iudicium pulfus. Oiiauaconditiovtcaucaturneacgrotans tcneat pugnum fortircr
claufum aut manum fortitcr cxtcnfam , quia fecun^ dumhoccomprcfTaautnimis
tenfaartcria confunderctiu> ditium,rcquiritur.n.ftatus mcdius, Nona conditio
vt pri tnolcuircr tangatur poftea fortius comprimendo* Dcci'' ma
conditiopotcftaddi vt medicus fitfanus 5(:bencdifpO'' (itus faltcm ad
iudicandum dc pluribus drijs pulfus difficik bus dc quibus inlittcra
vidcbitur.Harum autcm conditio> num additarum conditionibus quas tctigit
Auiccn.in Vme^ ra quafdam Egidius in mctris talitcr cxprimit.Lcua manus mcdfci
Icuam Icuct 8C rcgat xgri . Suftcnrantis opem pars imbccilla rcquirit.Quae fi
fc rcgcrct modico concufia trc^ morc . Fallcrct artificcm ficrctquc cxanimia
hcros ♦ Sed caue ne digitos dCc, Amplius dfccmus q> gcncra cx quibus mcdi-'
d pulfuus difponcm cognofcunc fccundum 9 ipfi rcfcrunt funt dcccm,quauis cis
fucrit ncccna num utpofuiffcnt canoue. Gcnus quide quod cftfumpium cxquatitatc
diaflolis. Etgcnusqtf cfl fumptum cx quahtatc percuffionis ucn^ in di gitos. Et
gcnus quod cft fumptu cx tcmporc cu^ fufc^mottonis. Etgcnus quod cft fumptum cx
cfTcntia inftrumcnti.Et gcnusquod cft fumptii cxciuscuoncautrcpfetionc. Etgenus
quod cft fumptum cxcalidftatctac^us ipfius aut frfgidita «cEtgcnusquod cft
fumptum cx tcmporcqufc tis.Etgcnus quod cftfumptumcx pulfus acqua litatcautdiucrfitatc.Etgenus
quod cft famptii cx cius ordinationc in dfucrfitatc fui aut fnordi>
natfone.Etgenusquodcft fumptu cxpondcrc. Primo nota pcr gcnus in ppofito non
debcrc intclligi gc nus ppricfumptn:put.f.eft vnoquinq^ praedicabilium di-'
dinflum contra fpcm driam $^c» Notum cfttrt»c»fm duru A V ICBNN JB 3C molfc
Hort cftc gfia pulfus ^pric fumpta,de nullo.fl.puf^ praedicant in quid.Per
genus ergo debcmus intelligcre tcr minum cocm de pfibus praedicabile fiuc
clTentialit' fiuc ac cidcntalitcrpcrcuiusnotitia pcrucnimus conucnienr adi '
gnificandum pcr pulfum fupcr corporis difponcm» occ do nota vt infra patcbit
gcnus ab ordinationc 8C inordina lionc pulfus non elTc diftincflum a gnc
fumptoab acqualKa tc 3C ingqualitate,fcd ad illud rcducif,idco dixit $u?8 eis m
fctneccirarium,vtpofuilTcntca nouem. Tcrtio nota g ^ nus fumpium a quanritate
diaftolis non fic fumptum clie quantitatcdiaftolisqinonfyftolisjmmoab
vtriufwpq"^ titatcfumit,tnnotioreftnobi8diaftolcabipfa potiusqa^ypf ^^^5
ftole denolationc facit. C^uarto noia cb eoijt a ^^'^^^^ - c% ^^'^ P«
muntgnaveldriaepulfus qdam funtcaentrfaliter,cldaaui^ J4gnj| acciltalitcr
pulfusconcomitantia.Vocoautccfifentiafr coc^^ ^ . ^14.,,^ mitantia quac pulfui
attributa funt ronc qua pulfus > "^"''.j^* I ^^» rone qua motus
compofitus ex fyftolc cSf^c. & ^""? , terccptis cuiufmodi funt
magnitudo , fpiftitudo, velocit » fortitudo&c.pulfui.n.inquaniumhuiufmodi
attribuitur ^ Iocitas,ideo talia diCuntur pulfum clTenrialiier ^onconi'tj
tia.Econtra vcro accidcntaliter concomitantia funt qc" j pulfui attr(buta
funt non ronc qua pulfus fcd rationc altcr ^ difpofitionis accidentalis in
organo vcl in inftro ''^P^'^'^.V^| calidus , frigidu8,duru8 ,molIis
&c.Htquia fcptcm P"' clTentialiter concomitantur.f magnftudo ,
paruitas, tas,tardita8/pilIitudo,raritas,fortitudo,dcbiIita8,?quaI' *
diuerfitas, ordo , inordinatio , pondus bonum vel ^^.^ Tria autem funt
accidcntalitcr concomitantia.f. ^"^^ j^fli ptum a contento in artcria vt
plcnum vacuum, ^^^^y.^^e a modo fubftantf jc,vt durum 8c molle , tcrtium a quaH
tangibiliprima,vtcalidum(5«:frigidum,ideoconclufu^,^ in tota fumma dccem clTc
gencra pulfus,licet conucni^'' clTer fumerc fcptem fola.f. fumpra ab elTcntiaPr
conco^^^^/ ^[ tibus-.magis cnim dctalibus vidctur fumcndas effc «Ii"^|jj^
^ tias pulfus:5(: hxc cft tota fcntcntia Aucrrois quart^J^^^^ gct capitulodc
pulfu.Ex quo fcquitur q» adhuc J \ gcnusfumptum
abordfnationccrinordinationcadp*^'.-^ aequalem <&:c.foIum fcx cflfent
diflFercnt^ac. Et cxhif ' y rum dcccm gencrum talis poteft fumi
fufficientia. ^^^^ 5/ bctgenuspulfustautfumiturab cflfentialitcr concof^^^.^
bus,aut accidentalitcr.Si ab accidcntalitcr cocomita"'^^!,,
vclfumituraconrcntoinarrcria vcl difpofitionc 5i tc fubftantiacartcriae. Si
primumeftplcnus 8C ^^^^t fccundum vclfumitur a modo fubftantix, vclatl^^g^^/
prima tangibili.Primum cftpulfus durus vel »"olI'f' v^fl/ dum cft pulfus
calidus 8c frigidus.Si ucro fumitur at> ^^^^ tialitcr concomitantibus hoc
eft principalitcr,quia^*^^^,fr^ turaqualitatc virtutis fccundum modum loqucnd^
^jf/ rois allcgato capitulo.fccundum vcro. A.a qualitatc p ^.^ji/ fionis:aut a
quantitatc dimcnfionum pulfas,aut a ^yi-^jfof^ tc tcmporfs menfurantis
pulfum.Si primum cft P" jj^ tis 8C dcbilis : fumendum cft cnim a qualirarc
v";^^!'^^,,,!^ etiam a qualitate pcrcuftionls vt infra videbitur» • ^fji/
dum pulfua magnus vcl paruus.Si tcrtium vel i" ^ fura artenditur proportio
partium . pulfus inter ^^(fl^^ adcorporis habitudJncm vel non.Si non vel
fi""r .^(1^^ fura motus 8C eft pulfus velox 8C tardus aut quier«5 pjf
qucns 8C rarus.Si autem atteditur proportionalif^»
t!umpulfusfntcrfc,vctipfarumintcr fc &ad ^^Yaori^^ bitudincm.Si primum vcl
ibi dcnotatur ordo ^ J](\itf^ tio vel abfolutc fimilitudo.Si primum cft
P"J.% jn^^ * a!:inordinatus.Si fccundum cft pulfus «q"^"^
ftflfuif ^5 lis.Si autcm attcnditurproportioproportionis ^^^i <^ tium ad
Corporis habitudinem fit pulfus P<^,^"r^.0i malf .Et non videtur cflfc
aliud ucl alia a quibus w pulfus gcnus vcl differcntiae, idco 8Cc, 0/ Gcnits
ucro qua^tfs pulfus ^^5JflJs0^ tatibus fuoi^ tritldiamctroru quac fiJJV^
gitudo8Clalitudoa^dusi>fadi'«s.bii^^^^ Early European Books, Copyright © 201
1 ProQuesl LLC. Images reproduced by courlesy of The Wellcome Trusl,
London. 583/D F E N. 11, Frotundus apcrtus,8<: mediocris. «K ^c TlT 1
d"n'n«onibus.f. longitudine latltudi. Ideop^ fut'^ ■'^rS"
^""^^{«"'""'birceft dicendii. «mpSm »r appellamusqui
npcratum pulfum in tnbusdimennonibus excedit Econ nefumicpuLsIatu
&Ss&'m r;'"^'"';'^''''''^^^ A,pbnditatefumunturtrifr.^..T
'«'Wdine. ue humilis,* medS 1 nfifi^? ''""P"W',.pfundus «
i,.Ht.era. ' CilT^a^Uc*^ ^ X^^^^^^^^^^^ ^"'^' Sunt ergo nouem difpones
fimpl ces & ™, Alia 3C compofiti feDtem T " r'" """Porttf
. •ibro de dFijs pulfuum Has auie ,7^' ,'^•"' componcre Com^^nj^J^ \
'^"'^ Gar.docet ««m profundita^^e fTw
''"""'"""^" ^ la.itudinem 2l>i131ongus
latu, ttl,f&"f 'T-^us latus &alrus. ^'ocrisin
pi-unditate p,u' ''^fi"" '»"» * mc tres df ias. Sel,..^''-'2.t
ptima cobinKione l„be. fanclitatefoWisXTdl"^ ::"d?.-^t,1i,erpC™^ *t«e
qutda eftlongusS a^t^^"^ lonsitudine Sc .pfun quidam eft islus &tej;f^
f '°S''' & r^j!,'i;-^'»rf-ducuriri'"^^^^^^ D o c, iir; *rt
^''''P'''''J'''*'o''8''s:a1useft l ^^"^P"''""''"'
J^tcuanstadefWi*'^"^ tfe3combinationc9 dc orr.(: V»
^'^^^^rcquiturqS?';5^^^*diflFercntt^ nu,; ^^^^^^^^^^ «*^Hcc?„7^"^ Et pXt''^«lalksirnagi^,^^^^^^^^^
mulciplicarc adhuc 130 LofigLis aatcm iKc cft caius partcs la f ongitii ^ diac
plus fcatiatur quam niturafis abfolatc, quf eft pro certo eius qai copPonem
habet tcmperata autaataral(s qai eftcius qui huic eft ppiaquus 3C cft tcmperacas,ca{eft
proprium. Ettu quidc lampr/asfcfaiftidifFereaaammtcrcos. Curcus ucfoeftci'
contranus. Ettatereoscftmediocris. Ettu quidcm ludicabis fccundam hanc reguli m
fex quac rcmanfcrunt. Primonotacxlittcra haccolligi ponfc^ medicus tagcn/
dopiilfamnoncum vnovelduobusdigitis folum tanlcrc debct,fed cum quatuor
vtpulfus longitudo mclius pcrcipia
tur,Ecvinjmfuitaudoribus:v£Aucr.4.comgct.aIlcgato, Auer.dc cap.q, pulfus
xqualis in bngitudinc non pcrcipitur norabi/ pulfu o
htcrvltraquanmatcmquatuordigitorumpofirorum fupcr t^aCiv^ artcriam,Iongus autcm
pcrcipitur notabilitcr vltra , brcuis ctpicdo. autcm citra.Et proptcr hoc
talitcr dcfcriptus cft pulfus loti^ gus quod totum intelhgendum cO: vbi pariias
in alns fucric puta in htu brachi]' macic pingucdinc carnofitatc 3Cc. Sc/ cundo
nota pulfum mcsiiocrcm foli corpori tcmpcrato na> turalitcr conucnirc,co q,
cxtrcmalitcr longus conucnit com plexion, lapr^ad caloris cxccirum,cxtrcmalitcr
uero curti» oppolitg ,ideo mcd.us mcJigcompctitcopfoni.Dico autcm notanternaturalitcrquianonrcpugnatpulfum
mediocreiii copfofii lapfx adhuc praetcrniiPr aut mcrito xtatis conucni
rc:Ucutfanguineusmorituruscxfebrcpcr rcrolutioiicm
cctinprincipiohahcatpulfumfccundum omncm dimenx lionem tempcratum
cxccdcnccm.procedcntc tamcn dcbili/ tatccxrcfolutionealiqnhabcbitpulfumita
lonj^um latu5^: ahum prxcipuc /icut e(i mediocrfs puIfus.Similitcr ctia fart
gainco in fua xtatcproccdcntcad fcnc^^lutem. Scd iioc noti habctmerito fuac
naturalis copronis,fcdaccrrtali3 vcl xtatf ux, Tertfo nota cp pcr corpus hufc
tcpcramcto cxiis pro/ pinquu mtcUrgit corpus fanu multij cui ^ppriu cft hoc f
ap^ ,ppinqu3rcoptimefano.Qii2CorporaquafrdiflfcratviVum eft primo dc fccundo
tcchni» 3C aliquaPr fccada prim^i ,ca, CompoRtaramiicrocxhisftmpItcibas qux^
damfantqaacnomea habcnt 5C quxdam qu^ nomiaccarcat.IIfc.a.qutta loagttudiac
dCoLku tudtac a:Iatjtadi'accft augmeatatus uocatma^ gaas.Etqatiahisomatbaseft
dtmiautas uoc<r tur paruas.Et qui latcr cos cxifttt tcpcratus.QaJ ucroia
latitadtacaraltitadiaccft augmeatatus uocatur grolTus. E t qui la cis cft
miautus dicitur fubtiliSjS^ qai cft latcr eos cft acquaKs.
Primonotapcrdria5compoatasintclligcredcbcmiisil> p.,rr,, las qu^^t dcnoiatio
fumpta cft a pP/bu9 dimenfionibus.Pcr A- Jn». fimpliccs vcroiUas quaf^t dcnoiatio
fumpta cft ab vna d'u fulT mcnfioncficut bnga & curctl eft dria fimplcx,
quia ab una d.'menfionc.f.abngitud(nccftfumpra,gro(Tum vcro5:tc^ copouca nuc
funt dux drix c5pofitx,quia.f.a latitudine & pfundita tefumpt3E.SiPrmagnus
abfoIucc,^paruus abfolutc. Scca do nota cx dcis Aui.q» ad hoc vi aliquis pulfus
fic dcnolaii-' cfus magn^js abfolutc vel paruusoportcf ipm c/Tc in tribuj
dimcnfionibus fupra tepcramcntiiaugmentati^ vcldiminu tij.Magn-Js.n.cft qui in
log/fudrcaltitudinc cc lacicudine exi ftic augmentatus.Ht cl contrarius cft
paruus, vt apparct I lic tcra 3Cc, Primij dubiu vF hanc dcfcriptione magni 3c
pap ui pulfus nocnTeconucnicnte.-ponat.n.ptilfum for c(Tc ^sautl longa 3C xque
latil ficut cft pulfus mcdlocria clTc tn alr;.?.-
Etargrfic,pulfu.for.cftabfoIut^cmagnusquIc^^
fntribu?dri7sfupratcpcramcntiiaugmentatu3 erzo 5Cc tc/ nct corcqucncia.&
aflfumpta .pbattquia in latitud^c & ion gitudinc cft xquarr cepcrato
abfolutc,5^ ,„ alia dFia fcir/<rcc aUicudincabfoIutc ipfum
cxccdit.igitd^Jctltcni fit.b.pulfut Iacob,8ri,auic. R r ij P R I M I C A
temperatus (5E^nt.a.pulfu8 for.iani fignatus , cufus ad.b.fit proportio dupla
5(:nt*c*pulfusfecundum quamlibet dime^ iionem cxcedens*b.cuius tamen ad.b» fit
proportio praeci^ pue fexquialtera,Etarguitur fic.c, pulfus eftabfolute ma^'
gnus fed«a*pulfus eft maior.c.crgo.a.pulfus cftabfolutc ma gnus,patct
confequcntia.ct prima pars alTumpti patet ex ca fu dC arguitur minor,quia minor
eft proportio. a.ad.b.q^.c» ad.b»ergo.a.cft maius.c.confequentia tcnet pcr
illud princi pium.Si aliquorum duorum ad aliquod tertium fuerit ppor tio
maioris in^qualitatis maius quidcm maiorem minus ue fo minorem ad illud obtinet
proportionem. Itcm datis dc^ fcript'onibusilIisfequuuraIiqucmcirepuIfum qui nec
cft magnus nccparuus ncc mediocri8,quodapparct non ratio'' nalc.Etarguitur
confequentia ponendo pulfum forris cxce^ di.a.mediocri inlongirudincdi:ipfum
cxccdere in latitudi-' ne.Et fcquitur pulfum fortis non clTc magnum ncc paruum
quiaintribus dimenfionibus noncft augmcntatus necdi/ minutus.Q^ etiam non
fitmediocris argrcx cafuquiamc diocris foli corpori tcmpcrato Conuenit ♦ hic
autcm non eft hmoijigitur dCc* Pro primo dubio dr tenendo defcriptio ncm
pofitam magni parui 4<:mcdiocris abfolute , cj» pul/ fus for.in cafu primi
argumenti fignatus cft maior q5 pulfus tcmpcrati,non tamen abfolurc maior co
q> non eft abfolutc magnus. Ad clTc cnim abfolute magnum rcfpecftu tcmpcra
tifequitur fecundum oem dimenfioncm illum tcmperatum exccdcrc.Et negatur ifta
confequentia fccudum duas dimc^ fioncs eft aequalis 8c fecundum aftcram cxcedit
. ergo abfo> lutc cft maior.Et hscc rcfponfio cft fuftincnda uolendo falua
rc dida Auic.utucrba fonant(S<; GaP. inlibrodc diffcrctns pulfum,c5^in
introducflorio»5^commento e^us. Pofietia^ mcn probabiliter dici pulfum for.cffe
abfolutc magnum,et illa non cft defcriptio pulfus abfolute magni. licer.n.ucru
fit q>omnis pulfus in longitudine altitudinc 8C latitudinc au gmcntatus fit
dcnominandus magnus , non tamen oportct c^omnismagnus fitaugmentatus
inlongitudinc SCc* Pu\^ fuscrgomagnuscftqui formalitcr in longitudinc
latitudi/' nc&altitudinecftaugmcntatus.Vel a:qualcntcr,quia.f.ha^
hctdimcnfioncsalicuimlongitudinelatitudinc 3C altitud^'' nc augmcnto
acqualcntcs^cS^ talitcr cft in propofito. Et fc cundumhocdiciturad fccundum
pcncs primam rcfponv fipncmncgandoconfcqucntiamilIam,fciIicct.a. pulfus cft
mator.c.Si^.c.cft abfolutc magnus,igitur.a. eft abfolutc ma gnus,nifi
ponerctur.a.fccundum omnem dimcnfionem cffc maiorem.c.quod non
ponitur.Qualitcrautcm pcnes Cecun dam rcfponfionem fit diccndum fatis patct» Ad
tcrtium dicitur conccdcndo conclufionem iftam.f. q> non quilibet pulfus cft
magnus paruus ucl mediocris abfoIutc,ut euiden
tcrdcducitargumfntum,licctconccdcndum fit qucmlibct elTc magnum paruum ucl
mediocrem abfolutc aut paruum ucl magnum fecundum quid. Etficcft dc pulfu
fignatoin , argumcnto.cft.n.magnus fecundum quid,Iicctiion fimpFr ucl abfolutc
ut fequitur in cafu. Et pencs hoc conccdendiJ ' primohancconfequcntiam non
ualere pulfus for.eftma'' gnus abfolutc 3c pulfus platonis cft mafor illo .
ergo pulfus platonis eft magnus abfolute. Scquitur fccundo hanc con fequcntiam
non ualcrc.pulfus for.cft magnus folum fccun> dum quid 5C pulfus platonis
cft magnus abfolute. ergo pu!> fus platonis eft maior pulfu for. Sequitur
tertio aliqucm pulfum praecifc magnum fccundum quid aliquo pulfu fim pliciter
magno c(Tc maiorcm 5C fiPr minorem,et ex cofeque ti aequalcm. Ex quo ultcrius
fcquitur no quorijcunc;^ pub fuum aequalium uno cxiite magno uel mcdiocri
abfolutc al tcrum cft hmoi. Ex quo conccdcnda cft hxc cocPo.a.puI fus cft
abfolutc magnus qui per tota iftam hora maiorabit,
'"""<^f"«itmagnu3 fccundum quid licctcrftmaiorq^ia elt.
Etpcrconfequcnsfequitur in cafu.a.pulfum cftcprg <rifc fccundum quid magnum
qui per tota ifta hora minora bitur 8C tn in fine crit abfolute magnus.Et
infinita: quafi ta> Icscocfoncspntconcludiexhis poft quas non curritcois
mcdko^ ^Pf culat o;egrediuntur.n,aIiqualiter mcm* AVICENN iE# Gcftcrisautcm
quod cx qualitatc pcfcufllo^ nisucnacin digitos fumptu cft,trcsfunt fpcd^»
forti's&:ipfe cftqui apud diaftolem tadui rc ftit. Etdcbihs quicft ci
oppofitus. Et aqualis qmcftintcrcos. Primo nota.illa appcllatur qualitas
pcrculTionis.i.moduJ pcrcu flionis qui eft fortiter vel debilitcr pcrcuterc.
^^^^jj" do nota vr quidam dicunt cfpcr pulfum fortem duointc»"
gcrcpolTumus.Primopulfum veiiemcnter fcu acutc inta^ Sum percutientcm
fiueperfeueret ifta foriiiudo fiuc acui ta3,fiue non vcl non conftet,c5<:ifto
modo inter fortem <> debilem daturmcdium vtacquale 8c tcmpcratum.
S^^"" do per pulfum fortem intelligcrcpofTumus pulfum ^0^1" ^
tem dC in forti percufTione pcrfeuerantcm. Et talitcr non lo quitur
Aui.quiainterhuncfortcm pulfum& debilcm nu^^ datur mcdium.talis.n.fwtitudo
proucnit a tcmperantfa c plexionis iuxta fententiam Haly.i.tcchni.
Fortitudo.n.y^ tutis infcquirurtempcramentum,(&:infta idcm ''^^ J? J
Notantcr autem dixit. Apud diaftolem : vel quia in (y^^ non rcHftit. vel
proptcr aliam caufam ftatim tangcndaifl» Tertionotadum q? proptcr tria
poieftartcria apud lem tacflui vcnientcm multum rcfiftcrc.Primo proptej
ritiem.Sccundo proptcr pIcniiudincm.TcrtioproptcrJ^ tudinem virtutis 3c
conflantiam in tenendo artcriam W^^^ uatam tcmporc dilatationis quarc rcfiftit
arteria infer"^^ ppllfl 10« primenti.In propofito cft fcrmo de
rcfiftcntia. Tcriio do vcl proptcr tertiam caufam contingcnie. proptcr ff^^^
ctiim primo vel fecundo modo contingcntem no (ortih . durus vel plenus
dcnominatur pulfus. Cognofcitut ^ . driaintcrhas,quiaprima ftat cum lapfu
notabili ^ ad ficcum.tcrtia vcro cum cius tcmpcrantia . f«cunda ^^^^ non
percipitur nifiapud nimiam corporis plcnitudinc^*..^ tia vcro apud mcdiocrem
corporis habitudincm.fccoa^. j ferunt,quiapulfu rcfiftcntcmultum pppleniiudine
P^^.^^ tur artcria ac fi cfifct quoda liquido vel humido rcpkf^Mfl^^^
fiftentcucro.ppter fortitudine non:fcd pcrcipitur tnedi^^^ tas fiPr du
refiftitp^duritiepcrcipit durities 8C ficcita^ tcria,fed in rcfiftcntia
cotingcnte pp fortitudinc virt""^ fed pcrcipit med/ocritas in
mollitic 8C duritic,et quia '^^^^j, dohmoi vtpFm fociat mcdiocritati in alijs
driis , h« j^jj, duacprima:non.Drntctiam,quia du conftringit ^J^^r^(te^ pulfu
duro digito arteriam infequcnte ipfa adhuC v? ^p/ rc pptcrduriticm 8c
influxibilitatcm fuam, fiPf in P^lgri^ ptcr plcnitudinem fuam.In pulfu vcro
forti non, PP^ ^^ftt riam in conftricftionc conucnicntcr tadui ccdcrc. ,
proptcr hoc dixit Auic.in littera apud diaftolcm, ut Pj^^x hocdifferentiam
tangcretinlittcta intcr pulfum ^^^^rficti^ tcm.Et nota bcnc hoc,quia vidi in
difccrncndo has tias iam quofdam valdc pcritos notabilitcr crrafiC' Gcncris
quocpquodcx tgc cufufcp fumptumcfttrcsfunt fpes. VcIoxS^cft^Ii^ tum in brcui
tcmporc compIccEt tardus trarius.Et acqualis mtcr cos cxiftens* Primonota
vtputohasdcfcriptiones fore «^^^^'^grtcri^ Caetcra
pariafuerinr.Si.n.fpaciildcfcribcdu abu" ^j^^o^ fortc multo maius fpatioab
alia arteria dekrtbedo^ ,(^^i\V dcm tpe adaequate dcfcribcrcnc,non pp hoc puto
H ^jjil los ee aeque veloccs oino denolandos,ut afs pc "J" ^fiaj?' xi
argumeta cx dicfiis audoi^i, Sccundo nota cx a . j|g i/ enfc inter pulfum
vcloc? SC forte fiPr intcr «rdii ^ jU' ,tu vcloce 8C forte 8C tardu 3C
dcbiU^^^J' ^(f<* cut intcr motu vciucv ^ ^w..^ ^ rju- ., quemotaeedcbilSAr
vcIocc^qa.f.qd^Iibct occ^j^^^^cbi^ illud mobilc ab illo motu ipcdire et
cjetarc,ut par ^o\» aequo vclocic currctc,aut mufca te.SiPr ftat alique motw
ciTc tardi! hoc mobilc a tali motu quictare,ficut aequus torn ^ cusin
autpapilioneV''°-|,,,|ttf vel<»ci'« fort* "lCUs, p E N. n.
Sfal™''"*' «"o'reuelrefilirc. Etit» pfopOKlortaliter bilem
r'^'"'-r'^""'''^-'^"'-" P"''"""'
'«fe uelocemdev iUajT 'tat^occurrenteradulicie refirtentia ca^ uuC'
IT""'^'- 'Pf""' "^' & fortc. .t
curo^"''*'^'"""'^ frequenterhis tanquj fynonymis debn?n?P
r'""' ^PP^"'" Jo fottem & tardil titudl^r;
'''''J''^?''"*'^'"f'='^°"'P'=''«"^ teriTr,!
r'''''''''"''''P''''"" "^«* '«gi'o fuper
'"^''"" ''i: ditferentiar cognofcuntur, Genens uero quod
excITentia mftrumenti fu tnit tres funt fpes.mollis quieftrecipies rcditum ad
<nterioraa^copr«II?onefaciIe. Et durus qui «t ei contrarius. E t inter eos cft med
iocris. Primo nota per genus fumptum ab efTentia inftri intelli. &t genus
fumptum a duritie vel molliiie auas Quali,,; «ores modosfubftantif conftteuX
T'" do notaarteria exiftente molli dum tan<>ifTcet „s d, " «urto«lisarteria,pars
tamenqu^. tangfu f dlUer ^r*' riora fle.^itur propter mollitiem elle cfufam v
" „11 f'"'' , >""adomnespofit.o„,.differen,iasfleiamr
P^f ' 'ocontin3icexiftentedura,licet.n.virtSdfKT"r I""
"'ollem manu fua teneret furfuih & conaVei 5 .'ti. »'n"e
fublcuatam ife u n,; , '5""".'""'r«ih & conarec
illara rem fen.n? """' '"'"^ deprimere, Ifccr n
•i-^-formeriHamremrubleu, am t^ 1 '''P""'"' n„nii fl qurs cum re
molli fortiter per^tc?e 'f ' "''">
feb,l.eftncutfiquiscum^re;dJ^^^^^^ I furf
«--ntudeprimeretar&„o„tencret^£;:^r';- .Liener/sautemquodeftfumnfiT
*«nneturtresfunt (tedes. pS yro^^ J««tficutaine.usLamineeeZm^^^^^^ ei
contrarms,Et later eos mediocns. «^^t^DehTcttr ^^^^'^licetnon duriterin tadum
L"^' -dirpofitio^uJe^tSl r"'^'^?"^^^ illc cuius^eftTJc »^^i"currir.t,.p;'£'^^"^^^^^
& decenter eu,cue! ^ncommentoilliusJn - '^'>'^f POtc^^coIIigiprifna
^Phorif ?men tenfionem a^ter? ^"iJ'^^""^"^ fummum» *
'^ncfla ftridursc 5^ ficci?/- ^'^"P^'"'"' QjJxdam cft con>
^'deo de i(h non efl fe.!!'' . '^^ POf^^^ ^3^^ c"»^ vacuita ^ll^l^J^titudineconiunjfla^irPiopo^ft^^
Altera cft renfio f,^^'um.Ci,aIitcrhoc;oS^^^^ hic. Prin^u lur rl^*^ a.) per
pharmaciam V"'^"^""'' P^^^t^o , cum duritic artcriae rn«:.
^^^^^nt^um dubium^Ponav ^"^»ccmu9 hunc pulfum ef-^ DO a IIL iji fc plenum.
Ad primum dicitur q, fi conftat rcpletioncm efle fanguineam autex materia
fanguini commixta ficut ut p urimuminarteria contingit euacu^ndum eft corpuscu
p ilebotomia venar communis:eo q, minorata venarum re pletionenectantoad
cortranfmilTofanguine ficutprius mi norabitur etiam repletio arteriarum , venar
etiam dum per phlebotomianiminuunturattrahuntavicinis^&confeque ter ab
artern8,(X: hc mitioratur replctio arreriarum, vt colli^ gftur quarra
primi.cap.de phleboromia, S/ autem fuerit al- terius materix repletio fanguini
non commixtsc multum fic daeftfecundum ipfius exigentiam cuacuario per pharma^
cum. Ad fecundum dicitur c> tunc diftcilc erit comprsc^ henderc pcr t*^um
pulfum plenum ; fed alia poterunt ellc iigna quibus pulfus plenitudinem
cognofcimus quae narra rc propter brcuiratem omitto. Et gcnens quidem qirod cx
fuo tac^u fum^ ptum eft tresfuni fpecics» Calidus.Ecfrigidus. Et tempcratus.
NQtaq,itapolTcntpomtrc9fpccicscxpartc humiditatis &:hcc/raris.quiaramcn non
ita pcr tadum percipmntur ideodchis nonfccitmentionem,autetiam quia non abfol^
jritur pulfus humidus a molli ncc ficcus a duro, dc gbus fuf/
hcicntcrdetcrminatum cft» Gcner/sueroquodeftfumptum cx tcmporc quietis fpecies
funt t rcs. Frequens SC ipfe eft in quo tempus fenfatum quod cxiftit intcr duas
p^ ajftioncscftbrcuequictiam uocatur confcques a:fpiftus.Etei'cotrarius rarus
qui ctiamdicitur lafTus arrefoIutus.Etintcr cos mediocris.Ethoc quidem tempus
cft fccundum quod cx fyftolc cognofcitunSi uero fyftofcnulfo modo cognita
fuerit erit tcmpus quod fnter omnes duas diafto les continuatur. Et fi ipfa
cognita f uerit ent fcca^ dumduo tempora duorumcxtremorum* Primo nota cx iFa
penes qd frequcntia aut fpilTitudo puV Pulf"» fus,5; pcnes gd fit eius
raritas attcdcda. Attedit.n. frcquen^ ^rcque tia pencs breu^tatc tgis mediatis
inter diaftolc fyftole ar/ 3C ra tcrix,ita q» quato rps illud cft brcuius taro
pulfus cft freque^ "tas. tior.Bcontra vcro raritas.^portionabiliter.n.
quaro rps cft f ogius tato cft pulfus rarior. Ex quo colfr dria inter velov cem
pulfum«Sj:frequcntc.Sirrinter tardiT&rarin AIia.n.6^ alia funt tj^a pcncs
qiiac hmoi driae menfuranc. Attcndit.n, velocitas penesbreuitatctgis mcnfuratis
motu pulfus fro quentia vero mcfuratis qere. Ex quo vltcrius fcquitur co
tingenseflfepulfum eudcfirec vcIoCe&ranlfirr frcquente
<S:tardLlVtinfrainpribus cafibus patebit. Nota tnq,fre qucnr auclorcsiftis
tcrmis,veIox,frcqucns , tardus , rarus " vtuntpcrmixtiueperpulfum
frcqucnte intclIigcdo 'veIoc€ (S::ecotra.pauca.n.follicitudinedenoibus
habucriit.i.phy. com. I .haec tii eft .ppria tcrminoi^figfio quae nirc
cxplicata cft. Sccundo nota hoc totil q, dcm cft dc fpilTitudinc 8c ra^ ritatc
inielligenda elTc vbi fyftolc artcriae fit cognira 3c fup^ ple quies intcr ca
5c fequcnte diaftole. Vbi.n.ipfa ignota fuc rit non vr pcnes illud menfurada ec
frcqucntia co q, frcque tia artcndit pcncs illud qcf eft ipfam illo tpc
mcfurari.Syfto lc autem SC quicrc illa incognira fncognitaeft illiid tps ideo
non poteft frcqucntia pcnes illud menrurari.Tuncafitattc>
dendaeftfrcqucntiagro(Tfu8 pencs totum tps intcr diaftolc
&fyfto!emintcrceptum.EtilIcpuIfus denolat frcqucntior in quo intcr duas
diaftoles fcconfcqucntcs cadit minus tp$ mediiiiq^ ^adit maius.Et hanc fequit
dcfcriptfoncm mcdicoij? vulgus fccunda quam vtcolPr.^.coIliget. non po tcritconucnicnsponidiftindiointcrveloccm
8c frcqucnr? puIfum.Scd in cafu in quo fit cognita fyftolc , & qulcs ip^
(am fcqucns erit frcquetia in pulfu fccundum duo tcmpora lacob.Sti.auict Rr iij
Pulfu9 aeqlis 3C infqlis* Pulfus aeqlis uP ingqlis driagn/ tuplex» PRIMICA N#
duorum cxtrcmorum, ideft longitudincm & breuitatem ip forum menfurantium
duo extrema.i»duas quietes cadentc» f.interdiaftolem,&:fyfl:oIem,(S(:poftea
cadentem intcrfy^ ftolcjSc: diaftole,qu3c du^ qetes dnr duo cxtrem3jquia.f.ter/
minantduosmotus iam didos» Tcrtio nota pulfus Frc^ quens appellatur
&c.confcqucns qula in illo vnus motus af fumptumfubitocoiifequitur.Pulfus
vcro rarus appcllatur laflfus &:refoIutus mciaphorice, tahtcrfumpta
metaphora, ficut.n.homo lalTus & refolutus multum tempus apponit intcrmotus&acflioncs
fuasjita pulfus denomtnandus ra^ ru8,quia multum tcmpus ponitmedium intcr fuos
motus, Genus ucro quod efl fumptum cx arqualitatc & diuerntate eft aut
apquale aut diuetfum. Cinx^ quale. Et hoc quidem eft per comparationem fi^ militud{ni's,autdifl[imilitudmi's
pulfuu,autpar^ tiu unius pulfus,aut unius partis pulfus m qum^ que rcbus
magmtudine dC paruitate aut fortitu^ dine &: debilitatc dd uelocitate
&C tarditate, fpifff tudinc aut raritatc,duriti'e 5C mollitie doncc con tingit
q? unus pulfus eft poftrcmus fuac diaftolcs citius g|5 uehementcm
calorcm,autdcbi'li'orpro pterdcbihtatcm.QuodfiuoIucris dilatabis fcr^
moncm&fconfidcrabisinacquahtatc dC diucrfi tatc in tribus gencribus
praedic^is alias partes, fedconfidcrationum fortitudo ad iftas rcducf^a
cft.Pulfus uero ^qualis abfolutc cft illc qui in om nibuscftacqualis Ciin
aliquo corum folo fucrit acqualiscofolo dicctur acqualis, ficut fi diccre"
mus acqualem in uirtutc aut acqualem in ueloci^ tatcEt fimilitcr diucrfus eft
illc qui non cft acqua Iis autabfblutc autinaliqua rc. Primo nota q>
aequalitas in pulfu vt quidam dicunt attc> ditur pcncs partcs comparatas
adinuiccm,non autem dirfi^ milcs,puta comparandodilatationcm dilatationi,&
conftri <flioncm conftri(5lioni:quictcm quicti,& motum motui. Ad
hoc.n.utpulfus fit acqualis non oportct quiete acqualcm c(lc motui vel fiFcm
i'n qutnqj drrjs quas nolat Auic.Scd fufficit diaftolcm in his cnfc fifem d
aftoIi:3<: fyftolc fyftoli: 3C quie tcm quicti.Stat nanq; pulfum cfte gqualem
in qiio tn diafto le maioreftfyftolcaut velocior. Etpcr pulfum inxqualem vcl
diucrfum in propofitoidem intelligit Aui» Etficut dcm cft de aequalitate:ita ct
de diuerfitatc dicendum eft.IUu^^ labilehabet diibium pptcxtum qui fequitur
ftatim* Sc/» cundo nota ex Ira pofte colligi quinq; effc drias fecundum^ quas
conuenit pulfum acqualem aut diucrfum fieri.f.
tudo,paruitas:ve1ocitas:tardita3,fortitudo:debiIitas^fpifti''
tudo,rarita3,duritic9,(S:molIitics. Sccundum.n. quacunc^ iftarum contrarictatum
fucrit in pulfu dilTimilitudo pulfum inaequalcm vcl diuerfum nominamus , vt fi
vna fyftolc fit magna reliqua parua vna vclox reliqua tarda:5: ficde altjs
dicetur pulfus diucrfus fiuc inxqualis. Tertio nota cx di*' (fiis Aui.in
littcra tribus modis fecundum has quinc^ drias in pulfu in^qualitatem vel
diucrfitatem contingerc. Prjmo ftantc difparitate totalis pulfus ad totalc
pulfum inhis gncj contrarietatibus,autfn aliqua vcl in aliquibiis carum.Sccun
doppdil^fimilitudincm partium ciufdcm pulfus intcr fc in eifdem vcl in aliqua
vcl aliquibus dPiis didis. Tcrtiopro^ pter di(rimilitudincm partium ciufdem
partes intcr fc» Tcti git primum dum dixit. Pcr comparationc fimilitudinis aut
diftimilitudinispartiumj.pulfum totallu. Tetigit fccundil dum^ dixit. Aut
partium vnius.Tcrtin tctigit ibf. Aut vnius partiepulfus.Excmplum primi.fi
primustotalis pulfus fo> cratiscnTctmagnus vcloxfrcqucns fortis&mollw»
Secun^ dus vcrocfletparuustardusrarusdebihs & durus aut ali/' quarumillarum
driarumvarictas. Excmplumfccunditno AVICENNJB* vr poltepom nifi ponendo
diaftolem pulfus c(Tc malorcaut minorem fyftole aut quietem eiufdem pulfus
inaequale ellc quieti. Exemplum tcrtrj. vt fi diaftole fit in finc
vclox*!" principio tarda,aut econtra,(^ fimiliter fyftole, Et cx nlj
demente Auic.vr polfe concludi piimoinaEqualitaternpi» fus non folum attendi
penes dilfimilitudinem ^'3^°"*^^ diaftolem: j<: fyftolis ad fyftolem ,
fed etiam diaftolis adl/ ftolem in his diflFerentrjsiii quibus coicat.
Si.n.diaftolcno» fueritfyftoli conuenienterproportionatain magnitudince
vclocitate,pulfum polTumus noiare inacqualem. Exquo fcquitur non e/Tc pulfum
acqualem in quocft fyftolc maio diaftoleaut velocior,necccontra,ficutncciIIc
inquo quJW fcqucnsdiaftoleminacqualiseftquicti fcqucnti fyftolcm»^ Ex quo
vltcrius fequitur prtmum notabilc fccundum oi^^^ tcm a!iqiioriim in
principiohuius partis poncndum ^^^^t^ qualitcr modcranJum. Scquitur vlterius
pulfum ^^^. abfoluic cfte taliter defcribcndum.Pulfus acqualis cft iU^ '^^
quoomnes totales pulfus cS^ pulfuum partcs SC partcs par tiuni in quinq^ drijs
fimilant,motum.f.ad motum.quic^^ ^ ad quietcm comparanda.Econtra inaccjualis
cft in qu^'^^ iimihturfed dilTimilatur in omnibus aut aliqjua diffcren rum iam
dic^ai^ fcmpcr motu ad motum,quictcm ad qj" tcni comparando. Scquitur
vltcrius quatuor modis ic dum didas drias contingcrc pofTc in pulfu
inaequalitat^^^^j Pritno toto pulfu toti pulfui cxntc diifimili fecndum ^^^n^^
aliqua^ partes 3C fecundum ocs vcl alit]uas df iafl '^'^^^'/^^, cuiulo n partcs
eiufdem fint diftimiles vt diaftolc dC f/ ^ le.Tcrtio fi partcs eiufdcm
partis.Et hoc duplicitcr.vcl H tum ad partes artcriac qux inxqualitcr
rcleuantur vti" P^^^ ^ fuvndofovelferrino,veIquantumadpartcs pulfum '
grantes,vt fi principium diaftolis cfTct dilTimilc in vclo<^ te eius fini
uel fyftolrs principium fini crufdcm. ExfO^'^ quitur cj) non inter quafcunqp
partcs pulfus «"cpcrifu''^',^-^ tas ctiamintcreafdcmrcperibilis eft
fccundum o^^^'r(f| quinqjdriasjprincipium cnim diaftolis non potcft c»^ mile
fuo ffni in frcquciia vel magnitudinc vt patetjli^^^jf nc in vclocitatc, Sed
contra hanc defcriptioncm P^^T^U ucr fi arguit,quia ex illa fequit ex quolibet
lapfu ad dum tmautad caFm autficcum tiri cordis.pucnit P"^ '^^(0
uerfus,quia fp cordclapfoad humidum tmincocft ^jy tas maior cxpellendi qp
attrahcndi.igit f^ in co fict ma'°^ ftole diaftolc,& pcr cofcqucns pulfus
diucrfus. SC ^ ipfolapfo ad fi^ccum tm remanctmaior ncceiTitas ^JJ^^^i^pIf di
mundificandi vcl cxpellendi , SC per cofequcs di3 maior.Q^ atremaneacmaior
neccftitascuentadi Pj,'^^ffcf ipo labctc ad Ciccu tm decrcfcitneceflfitas
mudificadi fitatc cuctadipmancte.cu ergo prius fucrit aqlcs,.^^ jr^y fcqt dCc*
Et g ideur argui poflfe cp chofici fibi fan^ j^^fic^ tici fibi fani qjti^cuq^
pulfus eet fp diucrfus, co cj> i" ^^^c^^ fg multo maior ect neceflfitas
cuetadi mf/dificScji, jjj tra in ph1cgmatico,io fp in choPico crit maior ncccl
> ftolis qp fyftoIis,& ccotra in phPatico. Pro ifto ^'^' tf^ mo coccd?do
cp cx cjlibet lapfu a J caFm tm "^^^''^^jiierfi'^ aut ficcil tm aptus cft
mcrito lapfus pucnire P"!^^^ jfl P copone ad pulfura tpati,iftu.f.diuerfum
noiand ^-.^^^ Jj/ qtu ad ptcs cius no fcruat acqlitas talis qlis in fp^f^'
jusfil''* bct illoi^f pulfun poflfct dici acqlis refpcii pulfus ff -^jctP^'
CopPoncptcrnkTr exntis,ut fi for.phlcgmatfcus tcn ..^j tridc,ficrct i eo pulfus
diucrfus rcfpcu pulfus fui ^^ '\^\\s ^ icr ^tcs cfus no fcruarct acqlitas neq?
4^portional« ^^^^fuflj lis crat in ipo fano,licct tgc fanitatis hrct pulfum
^^^^^i^ rcfpcn pulfus tpati no fcruatc ^qlitate in Tuis drqs ^ ^ pulfus tcatus.
Et hac foFonc fc^ oportct et fcquc ^fga»
dlainprlonotabili.Si.n.inacqualitasintac^u arg ^^ia c, pot cx inxqualitatc
partiil conftituetiil puUum ^^gatu hoc crit uel cxinacqualitatc diaftolis Sc
^^y^^'"'? tfpofi^^.f la po,ucI tbis motus ad qctis tps:qcP ct nfgat uei
^^piip tisinterfc.CncrgoinphFaticoucI humido cJ''^*^^ ncccflfitas mudiffcadi
eucntadi patet^ ^l' onfc^^'^ lcm minor crit quictc fcqucnte fyftoIc,eJ<:pcr
^ Veli, 5^11 V, S %t I iullii' 0? Vr. InnuUrSfil ' ■• E-^hoccocludi
poteftprimo. Conr^n "''''''-''•"'''''^''''■"'•''^^«''^ %i<J»
* P a e^Zr^S?'"'^'"™'^^ ti^tr c7 '^^T"-^' hocfortefenat
Aui.fecun Ja quar' "•trac.i.cap de(ign.»fan,pti, apulG, dum dicit. EtfcL
q.p^tr,m_o,,halun,pulfusfu„tdi«erlimaliabfq,^;^^^
nonv?r'^'';'^'''^''''«''"''''»f''""''°'='l>^ mu"rt drretet^.d^rr'"'''''''^^''^
tate&trrditarautrft -^ "'*?'■' .^''^^''•'«'''^''veloci/
autvelodolt^l^Llt&c^Effi^t'^^^^ ne™ non folu™ de X* tf&
«^d>,"''r 1^''''''' ''"'"''' differentij, exempliSoT^^ll ^c
aln, Ex his conclude qui, eft p-ulfu, equaiislhf f '^ ''''■"'"■• 1«
fecundun. quid,& qui, insauK 'brolute quf, f qua
«.mniainlitter^fatiscx^c^TtA^uitnS"^ cutfi ib.e(retcircuir^ ^«P'ires , h.
cataefretanasdrcalas Et inr!:^ °'''*'"^'" eft ef contrarlas. e
S:".^.'- ^ft q^j l elt ci comrarias. Cun^cer rf?™ ^hocdec/maa, genuslftfi"
, ^"'•''^ "^''<^'^'es '•■^rpeaesmtraS S^'>-
'P''°'«-f.&pofterioreseft deStahlr/'^^^ 7"" P''''
"•Ordo.n.eftpoftcriorisad priu, . 'L'"'^'"' '''^Pfdc.
''»-Rnccapicndoordinatu,rpui?ut'' P''''^'*^^ pot •'^*;''«p"'''''»^'r-tfcTte^,f
p-^if"-» fcj" *c.eftconuenien, habitudS her """^ «e?ruar,
'""'"••Sfwndo polTumus intell « ' ^ .'^'"■PPo di ordinatu
"'^^'•''«dit. Secundo noia '^'
'-^*.uZ?i,^''''P''''Vtfumiturinli,tera.'f';r^:^ dinatum
vt;5i,'"?'^'«-*talem AuicsppelfatabW «Jinate proced , g!""'t
*uerfita,, fecundum quam fi 2"' P''«l>abetdfe»'"'2"
'"•"'tdiwtu, abfl ,"°jr «is ^cedit.Prima rf' f':^'" qua^
diuerfimode or^; «'cSdaficutfir&RtaseftficutB efi-et vn-.f:-
^«™.ame„adv„um'''r;;r'''''''*""''''b''"''^«dft^^^^^^^ ?!"•»
primi.fit pulfus 2.""''"" vel firem redeuntes.Exe;!*
^^'«'fn^^ceda.'^ J^^^-^gnu, velox&frequen, ,&'?5 (j^.
"fesquamorprimi. */■! *'"»'') quatuor pulfusom,
''^''*''l«in.o&fi?Cc;*/&^^^^^ SSd^qTa;^^^^^^^
"tpiilfu,ord<natusabf<A,.e. brum &erntot«m&c.
fmo&incor^icSumm^^^ fac»b3.i,auic. Rr D O C. Tir. iji ll^nfm» F*f
"r'*r'''''''"''''™''"P°' ''''''"«1»' e nm,(a.txemplum
fecundi ii. primus pulfus magnu, ve. lox«:frequensinfor.e.Secundusmediocri, in
ma"ni.udi/ ne veloc,tate&frequen.ia.Ter.ius fi.paruu, raTus &
"ar. I.:diuerrMdvnum.,.c,;'u5:S^^^ md,uerfica.em vcl us imai-inari
po.rumas mul ipli"'er! Ter.,0 ,n parabu, e,ufdem puIfus.Vnae.iam folam
diuerff taten, ,mag.nar, po(rumus:autfecu„dum vnan.Tart"«S ficut m exemplo
pr.mo ,n quoaduenit ordo diuerfita s foi lum ,n d,aftole con,inaente,autctin
pf.bus fict (I «m f d,alloles fyilolcs dle. tardior vel CeIod<;r & p
" ""•.^; ord,na,efea,ndum l„„c diuerfi,a,em tam in fyftolea^
d,aftole,hunc.n.puirum appcllarepoirumus ordina,u,?ab foIute,l,cct plure,
parte, eiu. fore„thiites diuerfi,a,em. Ex h<so,buspoteftconcludiprimo<i.
fialiquis pulfus haberec fo um vnam d.uerfitatem ad quam nurtc? rediret ille „o
ef. nr,t'fir •',„ *^''" ^'"''"^" * P^lf"'
^^""'5 Pulfu^ ordi. Pulfu, „atus
&firr„,ord,na,useftfpfs.ors.n,ordinatus pulfuseft i.-ordi. fuora im,T
«^con^ra.Bt Ijoc exempliffcat Auic.in littera 8C U^^^ inTnl^^e;-'*"''^'''''"
P"""' ord eft quohbet ,„„rdinato mclior , immo aliquis elt
mul,odetcr.or, vtpulrushiis vnicam diuerfi.a.em adqul „on red,.,mel,ore tad
illam fecundum ordine reuerteme citcr.s par,bus vel fal.em eire poteft. Ex quo
vlterius fe. qjitur „M qi.emlib« pulfum eire ordinatum vel inordin»
tum.puirus.n.xqualisnoneftordi„atu,,eoq, „i,llam ha^ betd,uerfi,a,em fccundum
quam ordi„i,e pcedi. nec inor d,na.us V. no.um eft. Ex quo vl.erius fequitur
refponfi» ^qu«ft,o,«rmh,c,ppo„ifoli,am.v.rum.f.puirusaq,.aIi. & .empera.us
fi. ordi„a.us. Dice„dum eft q. cap>^i» ord,natumpnmomoJononfolumeft
ordina.u, fed ord" „at,(rimu,,n,f.fuer,.fped,.u,a caufaaccidentali,er
diueril hcan,e,eo(}.(nter par.es eius priores & pofteriores eftdebl
ta5:con'jen,enshabi,udo.Si.nfecu„do modo ficu. fumic m propofito „o„ eft
ordi„a.us,eo q, no„ habe. diuerfitatent fecu„dumquamordi„ateprocedit. Ex quibus
fequif hac cofequen„anonvalere.hicpulfuseft,et„3eftordi„atu,.er go eft
,nord,„a„,s.S,rr eco„tra non fequit:* „o„ eft inordi „a,us,ergo eft ord,„atus.Bc„e
tn fequit.hic pulfus eft diuer fus & „on e(l ord,na,us.er»o eft
i„ord,„a,us. Sifr eft diuer- fus „0 iord,na,u3.ergo ordinarus.Et ca fa.is pa.et
i.elliceti, Pfa alia ex h,8 polTen. condudi : qui gra breuitatis omTtto,
Debesautemfcircqjmpulfii reperitur natu' ra muficaf,qmqueadmodum ars mufic*
coplet peradrunc^ionemfonorum fc^m proportione comitateeosinteracuitatem 5C
grauitatem per circulos cafuum 5:teporu qui funt inter eorum
percufTiones.ficeftdifpopulfus, quia proportio fuoru teporii tn uelocitate et
fpillitudine eft ficue proportiofonorumeius, aiTproportio diiponS cius in
fortitudine & debilitate&T ia quantitate cft ficut proportio
adiuncfWonfs eius. Primo nota per mufica intelligere debemus fcUm bti ^flti^a
modulandi.fiue vocesfo„ofctibe„e.pportions„di a^. quid^
iegatCo„ciliatoraBoe.ioprimofu3cmufic* talite'r defrrL Concif.
bitur.Muflcaeftarsvelfacultasfonorum atmvocumfen
fualirationej5eede„s,Ifydorusvero.j.ethv,noftn7. If/'''"''
famtaliterdefcribit Muficaeft peri.ia mo^ddaSj^P ca„,u^confiftens.Etrubd.t hane
muficam e(T,^;fl,l , . , Early European Boolcs, Copyrighl © 201 1 ProQuesl LIC
Images reproduced by courlesy of The Wollcome Trusl, Lordon. 583/D t> R I M
I C A pluriml phnofophi armoniam fuauiffmiam fefuari cJreditJe^
runt,vU2.coeliapparet.propter quodlfydojus tertio ethy>
molog.cap»itf*dicit,Nanqp t&ipfemundus quadam armo tiia fonorum fettur elle
compofitus;& coelum ipfum fub ar^" moniaemodulationereuoIui.Humana
vero conllftit inde>' bita proportione partium componctium humanum corpus
inter fe,& organicorum ad organica,confimilium ad confi*' milia viriutum
animae inter fe &ad ipfum corpus.Organi/ ca autem proportionem vocum
concernit Sc fonorum or^' ganis fonoris cantorum,quorum quxdam funt naturalia
ut inftrumenta vocaUa^quaedam artificialia vt cythara, pfalte
rium,fymphonia,tuba 3Cc^ In propofito autem intelligit Vox t)'i/ Auic.dc. 5
.quae eft ifta quac eft fuperius defcripra. Secun/ liter du> do nota
fecundum varias proportiones vocum interfena^ plex» turaliter quafdam voccs
elfe confonantes quafdam vero di fconfonantes.Intelligoautemper confonantiam
vocu vel fonorum naturalem concordantiam vel debitam propor^
tionemipfaruminterfeconfequentem in grauitate leuitate Cofona abalfjs
diflFerentijs^queibidem fic dcfcribitur Confonanria tia6«:dif eft vocumdilTlmilium
interfefimul permixiarum lunum fonatia» rcducfca concordantia,ita utinde fenfus
auditus dclccf^atio confequatur.Econtra dilfonant^a eft diffimilium vocu
&c» difcordantia,ut in auditus fenfu afpera 8C indeledabilis mo tio
fubfequatur. Tertio nota.q> ficutad dcbitam fonorii vel
vocumconcordantiamrequirituripfarum debita pro/* portio f n grauitate acuitate
in magnitudinc paruitate dCc<^ ita ad pulfus dcbitam concordantiam
requiritur partium ("p farum debita proportio in vclocitate SC tarditate
magnitudi nc&paruitatefpiffitudine&c. Exquo patetinter partes pulfus
debite concordantcs elle proportioncm aliqiiam ta> lemqualis intcruoces
confonantes reperitur, & percoiife-' quens in pulfureperitur natura
muficc.i.inter partc; pulfus, pulfus f eperitur concordia talis fccundum
differentia» iam di(fias vel proportio vel proportionahtas qualis inter voces
naturahterconfonantesreperftur. Notumtamen eft q»ibi non eft confonantia
propric,quia non cft fonus nec vox in co,fedfimiIitudoilIius vel proportio in confonantia
reper/ ta»& hoc intclligit AuiCc, in littera.. Etqucmadmodum tcmpusfenciidi
8C quati titas fonorum cft,cum funt conucnfcntia e cu nonfuntconucntentia.
SiPrcftcum ibi diucrR^ tatesfuntordinatae&eftcum funt {nordinatac. Et
proportio etiam diTponum pulfus i*n fortitu/ dinc dC debilitate 8C in
quantitatc cft cu eft coue^ nies & e cu no,i'mmo diucrfa cft. Et hoc quidem
cft egrcdiens a genere conQdcrandi ordinem. Primo nota q? ars muficx
completur.i.ffnem cius conue nienter 8C complete attingit,dum feruatur
dcbitaproportio fonorumintcrfc in grauftate5<:acuitate,longitudine5<J bre
Uf tatc 5(:c.Et hoc circularitcr variatur fecundum circulos cafuum tempoij2./.
vocum tempore menfuratarum,uel ctja menfurae
vocum.Circulariter.n.proceduntcantatorcs nuc eleuandomunc deprimcndo
voccm,nuncabbreiiiado, nuc elongandotempuscius,5(:confcquentcr ipfamifto tcmpo^
rc menfuratam de quo a muficis plenam inquiras informa tioncm fi mihi non
crcdis.Ita fifr contingit in pulfu,vt cx dj «^isprgcedcntibus patere
poteft.Aliter Mundinus fecundu PuKusct ^'"^culoscafuumtemporum.i.quietn
inter pcrcuflfiones ca^ <3cntium,&hocmagisconfonat. Secundo nota vt mihi
vi dcturnotandum,q,vclocitas<S;fpifTitudo in pulfu acuitati vocis
aliqualitcr aifimilatur. vox.n. acuta velociter mouet auditum,grauisuerotarde.Ita
pulfus velox cito imprimit in tacf^um & praEtcrit,& fifr fpiffus
refpcdu rari cacteris pa ribus.Vndc pulfus ueloces 8c fpiffi polTunt dici
metaphori> ccacuti.Proportioergopulfuum in vetocitate 8C tarditatc eft ficut
proportfo uocum in grauitatc & aeuitatc.Fortitudo tiero dC magnltudo
ptoportionacur magnitudini uocumtSi/ portio» A V I C E N N ji; cut enlm uox
magna multum mouet auditn , ita pulfus gnus tadum.Proportioigitur adiuncftionis
uocum eftficut proportfopulfuuminmagnitudinecX:fortitudine&c.ut tan gitur
in littera.Ex quo patet cp pcr folam uirtute altiorem fit fenfus poteft illa
proportio perfedc comprachendi , li^c- ad hoc fatis feruiat tadus 8c auditus.
Tcrtio nota fup ift? parte.Et quemadmodum tempus.cj» ficut diuerfitates uocu
ingrauitatc&c^quadoqjfuntconuenientes &ordinatc dCc»
quandoc[?fLintdifconuenientes5(:inordinat3c,ita5^ diucru'' tates in pulfu
repertx ♦ quandotj funt ordinatac , quia dcbl'' tc proportionate
difpofitionicorporis.quandoq^ ucro no"^ ficutquandolicetfintordinatac,non
tamcnilli proportiona turcorporicum taliactatcuelhabitudincExempIi gratia.»
uocumdiuerfitateduplicem imaginamurpportionc. Vna eft illarum
intcr fe, Altera cft illarum adcircunftantias pro pter quas fit cantus.
Variatur cnim uocum proportio fecun^ dum circunftantiarum harumuarietatcm,alter
enim catus dccct lxtantcm,alter conquerentc : alter infirmum , altcr m nuptijs
,alter in praelio,aIter circa prandium. Ad hoC auten> f]^cantus fitbene
ponderatus requiriturprimodebita^P^'^ tio uocum intcr fc ut dicflum eft.
Sccundo debita propojjlf^ iftius proportionis uocum ad circunftantiam ud
cirCunlt^^ tias iam dicflas.Et fimiliter in pulfu duplex notatur PJ^P^!^ tio.
Vna partium pulfusinter fe fecundum diflferentias £J' cflas,!S::ifta conftituit
pulfum ordinatum (S(:inordinatun^* alia eft proportio illius proportionis
partium pulfus ad co poris actatem uel complcxionem , 8C ifta conftiiuit
p"''" boni poderis.proptcr quod fubdit infra. Et hoc quiciem f
cgrediens a generc confiderandi ordinem, GaHautcmmdetq>fdquod potcft
fcntiri^^ proportionalibus pondcns eft fecundum unai^ ^portionem muficarum
nominatarum aut tio nominatarum.Nommatarum uero aut k^^^^ dum proportionem
toti'us,a: quandocp cft P''^^ portio trfplicum eft proportio dupli adiu^*^''
propornoneaddetis medictatcm,etipfa cft diaturproportioperqumc^ & fccundum
P^^ portionem quac eft pcrtotum & cftdupla , cundum proportioncm quac eft
per quinc^^^ addens medictatem fccudum proportionc cft per quatuor,&: eft
addens tertiam dC kc^^^ proportionem addentem quartam poftca n^ fentitur ♦ Et
cgo quidem miror ^iviort^ proportionesiftaj pcr tac^um difcernt P^"^-jf
Dicotamenq?eieftfaciIequi in gradu ^^^^ confueuit et proportionatur fonos per
artc i quameritci' potentiacognofcendi muficaacw^^ fita&:c6parabi'tfa(^uper
notum, hoctiaj^ g| cu fua intcntionem ad pulfum rcduxcrit n potent difcernere
proportiones per fenfuni'^^^ ,^ Notahic q>proportio maioris 8C minoris
'"^^!|t^.Si»^ cft quintuptex,fcilicct tres fimplices 8c duac Co«"P
j^fis, plices funt proportio muItiplex,proportio ^^P^^P^^L^t pto^ portio
fuperparticuIaris.Compofitae funt ifta: , '^"'gfticul^
portiomultiplcxfupcrparticns^&multiplex ^^P^^^^^pO^^ »-is. Nota etiam q>
proportio primi ad ultimu»" ^ ^fO^^^; tur cxproportione primi ad medium,
8C medrj ad ^^^^iii/ ^ pcr confequcns proportio tripla cft compofita ^^^oiiuf
ahcra 8C dupla,ficut proportio trium ad unum co y^fti ex proportionc trium ad
duo 8C duorum ad """*!\^ja eti^^ prima cft fcxquialtera,fecunda
uero cft dupla. ^ r^qyiaU^"^ in muficaproportio dupla uocatur dyapefo"
J » ^ ^^jbj; ucro diapcntc , fexquitertia uero diateflcron » ^ ^-^tci'^ patet
quod diapcfon componitur cx diapcntc ^.^^gfytif fcron ♦ triplaucro componitur
cx diaP^^^^g^^jntJ^' tiod ttipl: F B N. n, Prapor SKuridoprJncfpalieef Hota ex
littcra quinc» propoMioriej » a> Bt,u pulfu, iter fe percepic Gal.f. duplS
tripU fcxquialtera Mtx. fexqu.tert.am 3£ fexquiquartam.minores autem illis non
iw '„' P<«.""P"apefeGal. Tertionota<j jjportio duplaapud
& antiquosvocaturproportiopertotum.eftenim primainf xqer. Proport.one9multiplices,quibus.f.totum
pluries continet *Vs, «™'nima,(deofortedenominationcillam airumpfit.Pro^ portio
yero fex quialtera appellatur proportio per. f .quia in quin;o loco monacli
)rdi reperitur.Proportio ergo tripla eft compofitaexproportione totius f
.i.dupla fexquialtera, «hicfonatlittera dum dicit.Autfecundum proportionem
totius 3i qi\n^.Si ifta eft proportio tripla qux fupple E cii
propDrtiodupliiungiiuraddentimedietatem.i.fexquialtera Vtdeclaratum
eft.Proportioverofexquitertia diciiur pro' Portio p:r quatuor, vel qjia quo J
le habet in illa proportioe jelnbetvtquatuor ad tria, vel quia continetur in
quarto •oco raonachordi quod credo verum. Getiusueroqiiadcx pSdcrc c(l
fiiinptani eft perco npjritioneot proportionis qiiaatitatum proportiou.Tiqintiiortemporuinqu^ftiatdtio.
bjs motibus 3«: duabiB quietibus. Ec Q fenOis to. tum hocdifcernere non
potc(l,tamen ed per c5- piritionem proportionis quantitatum propor. .oniim
temporam diaftoles ad tempus , quod c mterduasd.aftoIesa:ad ultimum temporis in
quo eft m 3 tus ad temp i? in quo cft quies. r^"'
-^^^''"'"'"'^'■^"'^«'•'ninum pondu. fumi duprr. Primo ^"'«'^"■«facientefluepetc-relo.
^uietem ^^' P'°P°"ione motu, aj copiri&eJrofe^ motusadqui^em^r^^^^^^^^
.ionem.Dli.urru«mh.cp.^^^^^^^^^^^ taliter fumendo metaphoramS^cu 1
P°"'^'" fcimu,&co8nofcimuscpta&qu^'S"rn,''°''''"'''<'<'
fura,.ta dum taliter pulfum ponderamu, per n"'-
l.umproport.onumcognofcimus&fcimurqul°o'r'r conuen.enscorpori&quisnon
,ideo d.c,turl,onduf^ cognofcofor.puerumphlegmatic^complexionlcu.^^; fum fco
enfe velocem & paruum Sc valde freouf r^m debet elTe temporis motus ad
tempus qXis S ' «'o.tangoipfum&reperioproportioner^haL a ■'•'^r'''''
*ffeboniponderis.Siauteme(feteco"t"^q:a'f;"'^r & "^us
dicerem ipfum elTc mali ponderis. Quiautemponuntin hoccapitulo comDara
noiemtemporis tnDtus ad tcmpus motus t? poris quietis ad tempus qutctis
mittuntraM.v .i- "«tncoaueniens.fedtamen non eft bona D O C, III. 131 fu
fuo o^f,*,!,'!*''"''«'*='''7"'''t'''<'>'mpodustpul motum
'^"'''^^'f^ * "^"Snoi^^-^f Poi-tionemotusad
«propoZ?'!^"'^^^'''"''*^ t Pi-oportf(jn, ^ quietc,^ ponea ex hoc (
immo prius fcV!l'"'"'" 1^ non ?(ir diate fequentem "^ Ime'
f«ammenruram?e.r"'f'" ' ':°'"P'r''"'"' quo ad . fcis
qualis eft propoT,??"'^'" ' JJ.^ibus fci.i, V »<» quietem.Compa^^
'^J^"" ^«'"1' H^ly . VniuscapK.&aUeriuseft^pP''!!"'""n
eft ^ ^'Pit^ilum ineapro.q;, aal'^"»-^^'^'^" "^o hoc po„5,
f^'>>''it.nprima&Tco„rB ^.■''r'^'';:^? «"Weratione
f'q"e„tesiprum.qu,reic ^''^^V''''^">"^^'Si Pnmo nota non c(Te
ucntioncm» A.i quolibct poderc pul fus rcperfri confonantiam niu(icalcm»in
pulfu»n»valdc m^L^ lo 5^ inordinaco non oportet ipfam rcperiri,fcd uoluit ubi
fuerit ordo in pulfu vtplurimum reperitur» Secundo nota c^pondus in ratbnefua
formali non includit diucrfitateuel fngquaIitatcm.q^tumcunqjenimetTetpulfus3cqualjs
iS^te^ peratiis in ipfo poteft effc pondus bonum 3C c5fonantia,im mo sX: in
ipfo eft tcmpcratififimum pondus.quod arguit /ic# quia in ipfo cft dcbita
proportio temporum motus ad gcte# Sc ccontra conuenientiftima ctiam corpori ♦
igftur &c. Ex quo fequitur non quodlibct pondus ingqualitatcm includcr
ficut quilibct ordo.Sequitur ciiam.non omnem confonamia m'jficalem
inpulfuinaequalitatcm vcl diiicrfitatcm pulfus arguerc, vt proportio muficalis
motus ad quietcm,v5<: ccony trainjenta in pulfu temperato. Patct vltcrius
non omne puTiim pondcris cnfeordinatum vel inordinatil,qura acqua' lis cft
limoi, Et cx hoc patct diffcrcntia intcr hoc gcnus 3d gcnus fumptumab
ordinationc. Patct vlterius cx partc rei i^enus ponJcris non cffc a
quartogcncrcdiftin£flum,Iicce diff^rant ratione.omnis cnim pulfus pondcris cft
xquali» vel inacqualis,^ ccontra. Ecdi'ccmii3C|>puirasaiite!lbom podcns aut
mali p(3nJcns,Et(IIiiis quidetnqmeftmali' pon deris fimttres fpectes. Vna
eftillius cuius pon> das eft mutatLim 5C eft iuxta pondus , dC ifte e(l cuius
pondus eft ponitis aetati's,quGc e luxta scta tem illais cuius eft pulfus,ficut
cum iuuenes ha^- bent pondus pulfuum pucrorum. Et attcra eft fc pariti ponderis
ficutcumpiieri habent pondiij puIfusficutfenum.Ettertiaeftegrediensa pon^
dere,5(ril[eeftcufus pondus ponderi pulfus ho^ mims nofimilat. Et mP ta
cgrcnTio pulfusa podc re magna in difpofidoibus fignificat mutationc*
NotapulfumenfcmiliponJcrlscft ipfum Corpor/ xtati
velcomplcxionicffcdifconucnicntcm vcl difproportiona^ tum; Sccundo nota pcr
siatem naturale complcxiocm cc intelligcndam. Ettotum rcfiduum capituli patct
ufquc ibi.Dicunt quod diucrfi» Caprm.tj. Eft de pulfu aequafi 5d diucrfo, Icunt
q? diucrfi pulfus diuerfitas aiit e inmultispercuftioibusautm uno pu| fu.Sed
qui m itno pulfu diucrfificatur, . ...-J^ aut i'n multis diuerfificatur
partibus.C m locis feparatis in quibus cadunt digiti , aut in
unaparte.f.inlocounius digiti. primo nota c;^ dfucrfita? cft in multis pulfibus
fupple to talibus quorum quilibet fit compofitus cx duobus motibuf 6C duabus quictibus,aut
in vno pulfu totali fccundum prc9 fuas.Exemplum prim(,vt fi primus pulfus c(Tct
magnus uc tox 8C frcqucnSjfccundu^ paruus tardus 3C rarus ♦ ExcmpICi fccundi
parcr. Sccundo nota , in vno pulfu potcft cadcrc
dfucrfitas,uclqptumadpartcspulfum intcgrantcs vclcj^tij ad partcs artcrix fub
digftis cadentc3,ficut fi vna pars mv gi3aliaminusdilatetur,autvna pars tardius
alia Vclocius moueatur,&ficdcalns. Tcrtionotaq»in vna parte fub n ir o
vnodig'tocadcntcimag*nan polTumiis cadcrc diucrfitate % pulfu5,vel qptum ad
partcs q^titatiuas C!us,vcl quantum ad ,l^ Ldc partcstft uspartispulfum
intcgrante3,5iadhud partcsilla^ " pottft
rumpartium.ExcmpIumprimiJmaginando duocxtrcma ^JLf. illias partis artcriae 5:
vnum altero magis d latari aut velo cius moucri aut fortius &c.ExcmpIum
fecundi.vt q> pr/nci pium dilatationts illius partis fit vclox & finis
tardus aut di> btatio vdox 6C conftridio taWa» P R I M I C A N. Et iIKas
quidetn qai in multis diuerfis cxiftit puiribuscftdiucrfusgradatus atquahter
curres. Et ipfe quidem eft qiii ab utio mcipk paiCa dC mutatur ad maiorcm co
aut ad mi'norem,6(: pro ceditGcfecundumliancreguIam donec peruc/ nitad finem in
diminutionc aut i'n augmento pcrQmilemordi'nem,deinde|interfecatur SC ad primam
magnitudmem rcdit» Pulfus diurrfus grada^ tu9,gqPf Primo nota hic pulfus efl:
diuerfus co q> fecunda putfatio diucrfa eft a prima 3C fibi inf qualis,&
tertia fccundac,6^ Cic deinceps vL^ ad ccrtum tcrminum.Et dicitur gradatus,cja
per gradus quofdam augmcnti vel diminutiois alicuius vel currens» aliquarum
fuarum dificrcntiarum procedit,ideo metaphori caegradatus dicitur,ficut fi
aliqujs pcr fcalas gradatim afce dcret,Diciturctiam
acquaIitcrcurrcns,quiafeocft vl'e aug mentum veldiminutiofecundum difFcrcntiam
illam fccun dum quam dicuurgradatus acqualiter currens.Tantij enim fecunda
exccditprimam pulfationem qptum tertia fccuda,
&quarratcrtiam,<5<:ficdealqs.ExcpIi gratia.fitpulfus for» ynius
gradus magnitudis in prima puIfat/one,i recilda duo f um in tcrtia trium,&
(n quarta quatuor,i5(: fic vlterius huc pulfum gradatum aequalitcr currcntcm
diucrfum appellarc debcmus.Ht eft ficut fi imaginemur vnam latitudinem uni
formiter difformem quo ad tcmpus tamen vniformiter accj firam vt patet
intcUigenti.Econtra vero de diminutioe cxe^ plum poni potcft» Secundo nota non
cffe imaginandum folum fecunt.1tim longitudinem ftcri hunc pulfum , immo fc
cundumomnesd fFcrcntias quinqjfaperius nom natas ,Fa cileenim pt poni cxcplum
dc velocitatetarditatcfpilTitudtc raritatc5^fortitudinc&debiUtatc5:alijs
di=qs,vt patct, Autrcdicns cx paruitatc (ua fimili' rcditu in
ambabusdifpofitiombusad primam rcgulam, autdiuerfificanspoftqua uencrita
principioqS cft huiunnodi' ad fincm qui eft liuiufmodu Nota hic pulfum talitcr
vniformiter gradatim augmcn>' Pulfum tatum vel diminutij poifumus imaginari
rc Jire ad pri ftina gradatu difpofitionem dupPr.Primo fiPi rcditu 8C
proportionali^fcca rcdir ad dodiff;fiquodimaginariponrum'JsdupPr,vel quia
difformi priftina tcr rcdit,vcl quia vniformitcr,fed velocius aut tardius pro/
difponc cedit prius proccdebat.Excmplum primi.pulfu^ (orA pri dupfr, ma
pulfatione fuit quatuor graduum vdocitatis aut magni tudiniSjin fecunda fcx,in
tertia odo,in quarta decem , 3C ibt tcrminatur augmentum,deinde rcdit,& in
quinta pulfatio^ ne fit vtocfto graduum,ifextafex,&in feptimi quatuor,5i
fic vniformftcr rcditad primam magnitudincm.ExcmpIii fccundi.pulfus for.in
prima fuit»4»^ procelTit augcndo ad- 10. vt didum ca^SC poft reucrtitur»3<:
in quinta fuit vt,S.6C in»<r.4»Exemplumtertij.dc vclociori 8C tardiori rcditu
uni formiter patcrc potcft cx dicflis»Partes artcriae funt fex.i,fcx modis
firuatg.f.furfij dcorfii tSCc.ficut fcx fut poGtionis dri^* AVICENNiE; nfs
partium uenx ad partes.Et quoftiam partcs funtfexcntilludqaodinciscadit cx
diuerfitatc fimilitec.Diuerfitasautcmquaf cft m motu aut
eftueIoci'tate5^tarditatc,autin confecutione dC
pracuentionc.fucmoueaturparseius antc Iiora fui motus aut poft horam , autin
fortitudmc dC debilitate,aut in magnitudincm dC paruitatc.Et hoc totum
autcurretfecundum ordincm afqua Iem,autdi'uerfum in^ augmcnto dC diminutioe» Et
i llud quidem aut crit in duabus partibus aut intribas,autinquatuor.fi'n cafu
digitorum.E^ tu quidem componere poteris dC ordinarc. Totum patct vf^ ibi.E^
diuerfitatc pulfus, Ex diuerfitatc uero pulfus in una partc cft iH^ qui eft
intcrfecflus QC reditiuus &: continuus. In^ terfec^us autem eft ille qui
i'n partem unam cum paruo motu feparatur dC partis unius quae exe^ interfccatur
cu quiete eft cum duo extrema diuer fificant in uelocitate dC tarditate &
i'n fiPitudine» Primo notandum pcr diucrfitatcm pulfus in vna pt«<^^''
^jjucrfi; tingentem intclligcre polTumus duo.Primo diuerfitatc co" ^^^c^^
tingenteminvnapartcartcripfub vno.f.digito cadcnte.!>5 ^^jin cundo per
partcm vnam intclligere pofTumus partcm vna ^^f pulfus.f.diaftolem aui
fyftolcm. Sccundo nota circa <^^^ fcriptionem intcrfecfti iftam liitcram
dupliccm polTc habe^ rc intelleaum. Primus cft per partc illam intelligcdoar''
teriamimaginando.f.q^parsarteriae qux tangiturhct <^^^
cxtrcmadifformitermota,partcm vcromcdiam quicfc^"^ p/i^ tem,<S:
ficlittcram cxponcmus.rntcrfccflus eft ille qiii P^^' paruo motu.f.extcnfo pcr
paruam partcm fcparatur in P^''^ ctH^' tcm vnam.f.ilIomotumotam»& fupplc
aliam alio nflot^ motm.dC cft.f.contingit cj, partis illius.f.cadentis fub
digjto quae intrinfccatur cum quicte duo cxtrcma interfcc** cum quictc.i^parte
quicfccntc diucrfificantur in velod^^ , tc5^tarditatect fimilitudine 8c
dinfimilitudinc.f.aliari^'" diftercntiarum» Sccunda cxpofitio cft per
partem vna"? intelligendodiaftolemaut fyftoIcm,imaginando cp po^ artcria
incepit diIatariab,a.rermino6i:pcrucnit vfqpaf^^ ibialiqmoruIa,gefcit ct priusq^deprimatulterius
adpi'^**; altiorem.puta.c.mouctur motu di(TimiIi,puta velocioria^ tardiori
fortiori c&:c.ficut in pulfu conuenit bis pulfante ♦ ^ fccundum
hanccxpofitionem exponeda cft littera ut P^^^ Reditiuus ucro cft ut pulfus
magnus redcji^'^ dohat paruus in una ptc,dei'ndc m redditu f^^^^ tili redit.Et
huius quidcm modi cft ille cuius dam fpccicrum in alias ingrediuntur. E t hoc t
ut fit unus pulfus, ficut duo proptcr diucrfit^^^'^
Etcftcumadfinernperuenit.Eteft cummtcr ^'Jt duo ficut unus propterea q» ali« in
alias lccaturanteipfum.Etcftcumadditurfupra ipfui grcdiuntur.Etiftudquidcm cft
Cecandam donec intcrfccatur.Cunquc interfecatur fortaflTe tentiam eorum aui in
hoc non conuencruntr^^ Cunqi tntcrfecatunn medioccfiando.Etecum agit ab hoc
diucrfum,&f illud cft ut i'n medio fui interuc niattnotus.EtpuIfus quidem
cefiatiocm habcs cft diuerfus m quo cxpecflatur motus SC uenit quics. E t tllc
qui in fui medio habet motum cft ^ ^ diucrfus in cfuo cxpecfiatur quies 8C
ucnit mo^ uitate aut apqualita tc m cis ad aliquod corum^^ tas. Diuerfitas ucro
pulfus i'n multis partibus quod mutatur.Et hoc quidcm cft cum kc^^
umuspulfusauteftinfitufuarum partium,aut fimilitudincmfuiproccdit.Et cftcum ^
inmotufuarumpartium.Scddiuerfitasquaccft cum continuationc fuafit in aliquibus
m^^^ in Qtu fuarum partium cft diucrQtas propomo^ partium plus diuerfitatis in
alt)s minus. tcntiamcorumquiinhocnon conucncrunC» ^ tinuusautcmeft
illccufusdiucrfitas cft ^'''^*^^^ taincontinuitatcnonfcnfu pcrcepta Ccp^r^ti ^
ncineoad quod fpfa mutatur cx uelocitatc ^ tarditatcmautccontra ,autad
acqualitatcm ^ in^quali tatc in cfs,aut cx magnitudinc aut P^^^ Pul redi p F E
N. 11. itcrU. '^'"^y^ c ilU pars paraa.dcinde tar lor^I. ^"
perceptib.lis,portea tie dituu3fi„„^„^ jj^^^tuni adua '^'J^''''^^^^ partis
artcrix cadcn ,s fub vno digito,5^ confequcntcr cxtrcn,. mouca lur velocitcr
pro facicndo diaftolem magnam.Pars autem iatprimodiafl:olem,deindequafi
infenfibilir' mo poltcarcdcatadmaenitudinem aliam r^„:a — T ^tv«.iitr ^ro rac
Zl^n ^^^»'^'P""^^ Jiaftole^^^cJeinde quafi inMbifi ucatur 3C poftca
rcdcat ad magnitudinem aliam . Qais au> «cmlitconunuus fatis patct. ^Capitul
utntertiij^De fpecicbus pulfus S^^i ucrfi quac nomma habcnt propria;
Xcisgazcfansqmediucrfus in una j partccumfuerit tardatus , dC dcindc
Mntcrfccatur&:fitucIox. f!?elas Vr. Piilfuj D . ^fel59 o.r I?'' "'''^
P"^^""' gafclantem quem Aucr 4 rollr.
dum,dei„dequiefcatvelfaIte7qStTv^^^^^^ ? T tenemes ipfum non necelTario effe qu
ief, L ''''''"'''^S'''''' ^tumaddiuerfospulfus fmSd
P^l^""""- . Paruira & tard,m%/l P'™"""
diaftolem d^ffatmfra LtT&^^^^^ de&maioroui Drnr m!^ r' "icpulPas
fcftinus ual ft^memS-d her''''"'"'» ^"i""»'' « quando
ret*mou "''l-'"' ^"'^"^'"^'"''"'o quiefce
ipfumquantum arerr,!» ^'l""^"
'">^m3n pollumus P"te,rvi^^?dlS«dat"""-'^^-^
fyftolecompleta&velox. Te^ril;"'^«"-<l'=in'Je fequit tum ad
vnam fitem putadiaftolem?'^'""' P°Tumus ffi>
conuenienterip^amp^rc-pt^tr^^^^^^^^ fam dcre dilatariab.a.ad.c.punaum • 'P'
Vf4ad.b.pigriterveltlrdei;^t;mtm-''K"'^^ traxerit moueatur vf(»ad c.raoidn
m^ «;"onem faam.hoc e^^m pulf^reft „TeL'r "''^' <l"«erfus in
vna parte.f.prima dilatafS '^'"T'"'^ «'.poftea interfecatur quia
quie?cit v , 7^''"" «J^^-ndodebetmoueriSrfltpX ;rjHr
'''''"'■"'^^ P"n<ao vfque ad.e.pun<flum. •"'""'"«•b.
WrSfcn'^^'" ^ f -niUtur feriora&ueIoc5i?e!"°"?^°nead,a «ate
tarditate. Primnnftf».* '^Ohi'* Prlmo nota pcr Duir St^ l' P^lfuni in iL"?
vndofum in propofito intclhgc. M% !I? PfoportionalcmJ nnZ"^°^"
"^^^^' vndarum aque n\a ^l^u^utmagis ^altcra ^^^^^^^ dcprfmit,un. D O IIL
Ii4 gi9 5<:altcra minus.Eciam mouctur vna vclocius 8c alcera
tardiu3,vS^ctiam vnaealtcra latior &fimilit ftri(ftior.Q:ig-
damctiamaliascitiusconfequuntur c^quxdam minasci^ to,ita vt videatur quand jq?
alicram attingere quado.p poft ipfammultuminclioare.QiixomtJes duierfitates in
pulfu rcpcriuiuur vndofo,cuius vna pars artcrfc dcprimitur 3C al tera
cleu^tur,vna magjs .Sraltera minus,vna velocius et al tcra tardius,vna cfi:
lacior 3c alrcra minus Ut3,8c Cic de alqs, propter quod conuenicnrer Ikc pulfus
nominatiir vndofus, Secundo nota hunc pulfum non clTc multum paruu 6i:qua dam
habcre Iatitudinem,pcr quas diffcrctias djfferta fornii cantc Sc vcrmiculofo
pulfu,vt flatim patcbit. Exeis cftuermfculofus quieft ilfis fimifis , fed cft
partius multac fpiflfitudinis , cmus fpifficudo cxiftimatLir uelocitas , fed
non eft. Ec formf^ cans qui eft ualde minor 8C uehementioris
fpiffi^ tudinis. Etuermiculofi qmdem dC formicantis diucrfitasfneleuatione ad
fuperioractpercufno ne 5C confecutione i'n fenfu eft mantfeftior ipfoi^
diucrfitater latitudine,i'mmo quafin5 apget id* Primo nota pcr vcrmiculofum
pulfum intcHndum c(Tc PultiJ*^ pulfum cuius moruspcrcipitur, ficutfi cffct
motus vcrmis vcrmi- cuiufdam parui.Edautcm motus vcrmis vndofus, vt vna
culofus. pars primo moucatur^figarur,5ealia pars infequatur fccu dum
multjtudinem fuorum pedum,vtprimo moucantan/' riorcs dcinde fubfequcntcs,^Siiin
hoc fimilatur.EfttamehiC pulfus rardus valdc ficut motus vcrmiculi,& cft
tardus p-» ptcr virtiitis debilitatem,fed cft muttum fpilTius cuius cau>' fa
patcbit inferius.Et proptcr tantam fpilTitudincm apparct alicui q> fit
vclox,fed hoc non cft.co.n.q>in pauco tcmporc multasfacitpercufff'oncs,quia
vnaaliam cito infcquitur (5^ compIeturpofi:aIiam videturvcloxcumtamcn fit
tardus* fed huius caufa cfi: paruitas cum frcquentia.Et illud pot clTc motiuum
prp tua poncad pcrfuadcndum non quclrbct pul/» fum alio in minori tcmporc fuam
complctemdiaftolcm uc! fyftolcm adxquatc efic codem vclociorcm; Sccundono p ta
pcr pulfum formicantcm dcbemus intclligcrc pulfum g fub digito pcrcipitur Cicm
motus formicx,&ilIccftmul/ "^*^
tominorvcrmiculofo,fcdcfteomultofpifTior ficut motus formics fpiftior eft motus
vcrmis»Ex quibus patct diffcrcn tiaintcrvndofumcx vnapartc,vcrmiculofum 8c
formica tcmcxaliapartc.hi.n.funtmultominorcs 6C frcqucntiore* fit
illc.f»vndofus; Tcrtio nota q» quia pulfus vcrmicu^ lofus 8C formicans cft
valdc paruus fccundum latitudincm idco diucrfitas in latitudinc in eo parum aut
nih I pcrcipitur' licct pcrcipiatur diucrfitas quo ad alia in littcra cxplicaia
vc farispatct.Etinhocctiamdiffcrunt ab vndofo pulfu» Et eftexcis ferrinus qui
undofo in partium uerfitate fimilatur 8C in eleuatione ad fupcriora
arlatitudfnc &: prcccftionc & confccuti'onc,fcd cftdurior
&^cumduriticipfiuspartes in duritic diaerff cxiftunt.Et fcrrinus quidcm cft
pulfus uc (ox fpiflus dC durus cuius partcs in magnitudinc diaftoles diuerfac
exidant in daritic dC mollitic Nota pcrferrinum pulfum dcbcmus intcllfgcrc illu
quo Pulfus cxntc dum tangitur arteria pcrcipitur velut fcrra.In fcrra uc
fcrrinus. ro funt dentcs quorum quidam flccfluntur ad dcxtrum , qda vcroad
finiftrum.pcrcipituretiam in ferra quxdam parttu cmincntia 5^ dcpraeftio.Ita in
tali pulfu quibufdam partibus mag/s,quibufdam minus clcuatis, illis ctiam
partibusdu- ris valdc cxiftcntibus.co.n.q, huiufmodi pulfus c durus ua! de
pcrcipiuntur vdut dcntcs fcrrx,proptcr quod con.ienicn tcr nominatur fcrrinus.
Ex quo patct primo conucnicntfa 8C differcntiaipfius ad vndofirm.Conucniunt
cnim quia «ti vtroqp cft ia aequalitas in dcuatioc 8c dcprcflfionc velocitatc
Early European Bools, Ccpyrighl O 201 1 ProQuesl LLC. Images reproduced by
courlesy of The Wellcome Trusl, London. 583/D PRIMI C A 8£ tarditatejpraccnionc
^ confecutionc motus partfum ar leriac.DiiFe runt aurem quia vndofus cil pulfus
molIis.Serrf nus autem eft durus, Paict fecundo ditfereniia huius pul^ fus ad
formicanccm ^ vermiculofum vtpatcc iniuenci. Etexciscftcauda foncina.Et cft ilk
qiii ordi natur in diuerfitate fuarum partium ex diminu^ tione ad augmentum
autex augmento ad dimiV nutionem.iStcaudaquidem foricinaeft cum eft »n pulfibus
multis &:eft cum;eft in uno pulfu in parnbus multis aut i'n parte una.Et
eius diuerlix taspropnaeftillaquaeex magnitudine pendet. Et
eft cum eft mcomparatione uelocitatis ad tar ditatemautforntudmis ad
debiliiatem. Pulfus PHmo nota per caudam foricinam in propofito intellige
dicftus Jebemus pulfam in fjis differentijs vc! aliqua illarum di cauda
^pofi"»"' caudx muris in fubtilitate 8C groiritie proport<o/
foricra* "^^""'»Q,'J^'^3dmodum.n.incipiendoabcxtremogroino''
ricaudimuriSjv^tendcndoad cxtremu fubtilius uniformi/ lerinueniturgrolliticm
declinareaut ccontra fncipiendoin/ uenituripfum vniformirer ingrolTari
velaugcrijita itali pul fu inuenit vFe augmentum aut diminutio in una vel in
pluri busfuarum difFercntiarum^ppter quod mcrito nominatur cauda foricina. Hx quo patet hunc
pulfum cire diucrfum multum conuenire cum gradato aequaliter currente. SccLido
noia.hunc pulfum dupPr imaginaai polTumuseuc Pulfum
nire.Primohacdiuer(itatefcruatain pluribus pulfibus.fecu V Jauda ""^
pulfu ad plurcs cj^cum ad partcs artcriac.tcf tio qj> foricina tumad vnam
partem arteriae.quartoquantumad vnapar ^Erueir tri "Lim integrantmm
pulfum,puta diaflolcaut fylloIem.Exc/ pfr» plum primi,ficut fi fit primus
pulfus fortis unius gradus ma gnitudinis vcIocitatis&fpiHitudinis/ccundus
fit duoriljter tius tiium,quartusquatuor&:c.huncpuIfum dicirnufi cau/ dam foricinam
propter proportionalitatcm tadam.Similit potefi: excmpliffcari
econtra.ExcmpIumfccundi patctpone do partcs arteriae ficdifformitcr fe haberc
cadentes.f.fub jtuor digitis q> prima moucaturquatuor gradibus , vclocita/
tis magnitudinis 3C frcqucntif .fccunda pars qug cadit fub fc cundo
iribus.tcrtia duobus^quarta vno.vniformitcr tamcn difformitcr cxrenfis,patet
cauda foricina.Excmplum quar^ ti efi: fi arteria dilatando vel conflrringcndo
continue vnifor mirerinrendat vel remittatfuum motum. Ex quibus pa tet caudam
foricinam non folum fecundum magnitudiem in pulfu facfia varietate ee
reperibile,fed ctiam in alrjs drrjs# Et ex ers eft mefafius. E t ipfe eft qui
cx dimi^ nutione procedit ad aliquem terminum in aug-'
metopofteareclinatunnferiusad fuum ordme donecad primum terminum diminutioms
per^; ueniat.Eftergo ficut duaicaudac foncinae qu^ co tinuanturapud maiores
eius cxtremitates. Primo nota hic pulfus fimilatur caudae foricinx , quia in
ifto fit ordinatus dC gradatus procc.Tus ab augmenro ad di> minutionem vel econrra,ficuticauda
foricina.Differttame ab eo quia illc redit cum ordinead priftinam
difpofitionem, hoc autem non eft necefifarfum incaudaforicina. Ex quo
patetprobabiliterfuftineripofiehuncpulfum eflfe fpeciem
caud^foricinge.Cuilibetenim tali competirdefcriptio cau/
axforiana!,vtpatetfntuenti.Nifiquis velit dicere in quid
nomin.scaudacforicinarefifcfupplendum q,codcm ordine (rl^r ^'^"^ Priftinam
difpofitioem,fcci5dum quc modil r ,?ni^''•fti"^^' Et cx his vlte. mefaliui
^^'^us ita ad fimilitudincm cuiufdam ar> fmti vtra^ cxtrcmuatefubtiUs&in
medio groffi* AVJGENNJE* Et cx eis eft bifpulfans , Etin /pfo quidem di^
(cordati'funtmedia.Sunt.n.qui'dam qui ipfu"^ unumpulfumponuntdiuerfum i'n
proceffione dC confecuti'one.EtfuntaItj qui ponunt ipfiiduo puIfus,quorumunus
alterum confequitur dCzd ultimum inter eos non exiftit tempus quod dila
teturadcolligendum fyftolem deinde diaftoie, Non enimomneexquoconfequuntur duse
pcr^ cuftioneSjOportet utlintduo puirus,aIi'oquin il^ lecuiusinterfecat
diaftoles dC deinde redit ecnt duo puIfus.Nequeetiam oportet ut fint duo pu^
fus,nifi cum incipit 8C fit diaftoles dC poftea redit ad fundum faciendo
fyftolem , deinde redit ir^^ rum dC diaftolem facit. Et
ex eis funt quictem ha bens 6(:cadens in medio quos pracdix<mus . Scd
difterentia inter cadentem in mcdio dC gazelan^ tem eft q? gazelantis fecunda
ante uenit quain compleatur prima,fed incadentein medio «ft pulfus qui uenitin
tempore quietis cum coinp^^ tur percuftio prima. Primo nota hunc pulfum
nominaribifpuIfantem,ga d'a ftole fua binam caufat pulfationcm Iiuc
pcrcufiioncm i" dum.)^.g.(i pulfus fic dilatandus ab.a.ad.c.cuius
dirta"'.? fit.b.mcdius pundtu8,at: dum pcrucnit ad.b.quiefcat .dc'"
lincfyftolevltcrius dilatctur ad. c. hinam in tadum cabit percunrionem,&
fic erit bifpuIfans.Et diffcrt hic pulfus a ga jelantc vel caprino,quia in hoc
non reperitur diucrfitas ioc locitate,quia in capriijante non eft vera quics
fccundil 1";' dam. Sccundo nota dchocpulfuapud antiquos extitili^
vanasopiones.Quidamcnimdixcrunt cflcduos pulfus,^^ c]^ibifuntduardiaftoles,non
cnim vidctur q, vnus p«I^""' debeathaberenifiunam
diaftoIem.Quidamaute dixcrunt q, eft unus pulfus diucrfus in confecutionc &
prarcciTionc^J' vclocitate & tarditate,aut fpiflitudined:
raritate.Auic.ai'^^ dicit hunc cfl^e unum pulfum.fi cnim clTct duo pulfus ofOf'
tcrct in eo cfle duas diaftoles 3c duas fyftoles 3c quatuor tes co q, vt fupra
habitum cft omnis pulfus eft compo^^"? ex duobus motibus & duabus
quietibus.Hoc autem no^. in propofito,quia poft prima quietcm bifpulfantis no
(c^^^ tur fyftoIc,fed altior fccunda clcuatio.ideo c&:c.Ex quo cluditvt
tangiturinfra hancconfequcntiam non valerc.i!) hoc pulfu funt dug
dilatationcs.igitur 3C duo pulfus. do fequitur,non omncm pulfum folum ex duobus
moii^r ^duabusquietibusrcfuItare,immo aliquisex tribus}^^' hoc pulfu
bifpulfantjc , 8C pcr confequcns aliqucm pulj fultare ex fex partibus.Et plura
alia ex his concludi po»^'|J| Tertionotanonideo dici bifpulfantem , quia
incolo'^^^ nat du3B percufifiones.fed quia in eo dux ad minus.nonn; pugnat in
aliquo fieri trcs aut quatuor vt patct.omncs ^n' bifpulfantes nominarentur.Ex
quo fequitur in cafu P"''^'^^ aliquem vnu efle compofitum ex quatuor
motibus '^^l^^^ tuor quictibus totalibus.Et plura alia cocludi poiTent €S^^'^
Quartonocadriaminierga^clantem&cadcntem »n °'o>quia in cadente in medio
funt pulfationcs comp'^'^'^^,, venit motus quando dcbcret cflc quics.Tn
ga^clantf au^^^^^ non fir primo motus'complctus,fed completur po^^^ ^
<3oeueniente,itaqjnonintcruenft vera quieslfcet ' tardetur motus.Poteft
tamcn tcncri inieruenire quictf ^ non differt a bifpulfante nifi rationc» Ex
iftis quidem capitulis funt piiiCus 'P^^^^e Tus &C tremulus SC retortus qui
filo quod torq tur affimilatur &: eftex capitufo diuerfitatiS prarceflJ one
dC confecutione dC in fitu &: ' - CudincEtchordofus quidcm ecxfummarct ^ dc
fimilatuf Ulfii, tii, «II. F E N. ii; &Gmirat(iftrcmciro,fcd tamenin
trcmulo dta; KoIesemagisocculta,8<:fimilitercxitusab?qua "tate litus in
eleuationc ad fuperiora eft in retor ^occuItior,fed tenfio in chordofo eft
manifcfta, « elt cum ems torfionc ad unam partem tatum. -J^"""',
'pafrnofus tremulans 8C retortus funt tx his rapris pulOis diuerfi.Iti
liis.n.reperitur diuerlitas in fitu par nunri atterie,ut in chordofo in quo eft
etiam diuerfitas in pre celtione 3C confecutione,(S: quemadmodum in ferrino
licet "c mmus notabilis. Secundo nota pulfus fpafmofus c pul
wsapparcsinfpafmoautfimilisillfquiapparet in fpafmo qui elt diuerfus in
altitudineS: deprelTione ficut gutta nunc
aitui3nuncminusaIteemiira,utcolligitur fecuda tertrf.ca. aelignisfpafmi.Apparet
autem pulfustenfus uel propter aurmcm uel tenfionem ucl contractionem,ficut in
pulfu me Dti ipafmoli contingit.huius autem caufa infra patebit.Pul fus autem
trcmulus cft inquo artcria uidetur tremere qu"a necpcoplctedilatari
necpcoftrin8i,feddimi„ute funtutr^
que,r,ot,onest,tui.diftindl3cunaabaIiapercipia ur E^^^^^^ duierfus h>c
pulfus,quia motus in eofunt ino^Ss ficut in
«remoreconuenit.E,fortequiamultomaioreftu bci'a et ruperius di<!la.f.penes
quid fumcnda fit in pulfu diuerfita». ^dm bus ficas.PuIfuum uero copofitoru
fpes quafimfimtarfunt a:necphabentes nomina.
lita«mTaTn,?.'!l"'"r:°""™"''"'^
'"nttamemqUinfiLt'''""'°^>^ Pai-etctTam,;rK! 1'ocnonita
bencap ••npulfrmXXe ^ipir ?rlf '^-^' 'T^'''""""'^ cutionc
motuum quia u^" :„ '""^ '" Pi-f "rttone confc
»^f'cipiturctiam;T^aSrDar:'"*' * alia fubfequit. alia percipitur cleuatior
aut dcp'^"^""'^.?'"' C «latnproptcrficcitatempartSatSiff''^
«em.Etexhis etiam in eodem retSrhur h T"" '^°'™85
«J.neficcitatispartesarteri=eua o^^odo "n^^^ '" corrugantis,uel forte
propter breuiutem f ff"'^ tempulfumlatificarcf Secundo "0«^^^^
T" "'«o. r'&'''''-°""''-"-^hordofuseftr toTtut
r^^^^^^ *te T-l^' "«ft 'ft.q"i"dchordofumre'u ri«i
r'""' ttu,. quilibct autem retortus eft tenfus. Ex a»^ ''"'^?'"»"
fuseftfimifo tremulo.quiachordatenfami^ "^'^"'^"
^'V«,nontameneftt«muIusdenom,t^Z ' fto«&quiesineocftmanifcftio:°re?iam
a^^V^' fottior.Di(fert etiam a retorto qui non eft ThoM 7""^^?
•''°'ncriamagispoteftsqualite?cleuatipron^^^^^^^
r°";™pedireL.inchordofo,ideom1nor?ft ir""'"*
'"''«PuIfu^H-^°''^°'^'"'."''^='*'°i;t Exquo ultimo
•"'=<^.qu» tITI'""" Pr°P'" "'•'■''8«;onem
partium ar^ ""^wtem confcqu^,""^"'"""™
* ^ P'°' ^P'"ii-eft de ilfo qui ex fpeciebus pu^ |iis eft naturalis.
lautSr^''"*^''"'" Pi-^i^omfnatora in m.v ~ P^fliiras augmenti
uel di. ^'"'^''«'■''naturaliseftlqualisnfifo: !l"s.qni
naturalisineoeftaugmetatut " per £qiuk inteirt me*u. D O C. Ill^ VaVas
natitas duplex. !n?extfema.i?'.g.pulfus duri (S:molli9 velocis & lardi
fpif/ ftdc rari mediuiii vocatur xquale. Secundo nota cp natu nlitas pulfus in
propofitocft duplex .Quaedam abfoluta,^: eft difpofitio pulfus conuenicntis
temperatilTimo.Qugdam vcro in gcnere fiue refpccfiu determinati corporis. Ad
^po' fitum dc vtroc^ potefl: efiefermo.^^.g.fdr.tcmpcratiirimus
habctpulfummediumintcrdicftum durum &moIIcm.ct rflercfpcdu cuiufainquc
altenus efl: naturalis ♦Similitcr for » cholericus fibi fanus habct pulfum
naturalcm rcfpc^ 6ia fui non fani , illc cft mcdius intcr pulfum durum for, 8c
mollem for.tardum dC veloccm. Tertio nota cx littcra iflam
concIufioncm,cj>cuiufcunqpgencris pulfuum mediil efl: naturalc prxtcr$ in
forti.mcdium cnim in fortitudic no efl: laudabilius nccj» naturalius,quia
naturg conucnicntius cxtrcmum in Fortitudine,fed potius ccontra.Q^uanto coim
pulfus cft fortius tantoefl: naturalior^ laudabilior . Et tota caufa huius clTc
potefl,quia vnufquifc;p pulfus tatum babct naturalitatis q^tum fignificat Jupcr
complcxionis tcmpcran tiam a qua ^ucnit.Cum igitur pulfus mediirs inter magnLi
8c paruum veloccm Sc tardum frcqucntcm 3C rarum figni ficct fupcr compFonis
tcmpcrantiam rcfpccftu cxtremorum*
fcquitur(S^c.SimiIitcrarguiturdcforti,fortitudo cntm virtu tis infcquitur
tcmpcramcntum , idco quanto fortior eft: pul> fus tanromagisfigniffcatfupra
complcxionis tcmpcrami5 maiorcm,(5^pcrconfcqucnstantoefl: tcmperatfor dC
natu>' ralior. Q;_iarto nota pcr pulfum fortcm non dcbcmus tny tclligcrc
folum fortitcr pcrcuticntcm fcd bcnc conftantcm 3C non facilitcr mutationcs
fufcipicntcm vt patct.Etpcr fu> pcrfiuitatcmaugmenti 5(:diminutioni9
hicintdligo augmc tum 3C diminutioneni naturae difconucnicntcm , ficut funt
extrcma magnitudinis puitatis vdocitatis &tarditatis ctc* quia.f.vtruncp
illorum cxtrcmorum cft vitiofum» Primn dubium.Defedus 61!: fuperabundantia ad
cafdcm ducut di( fercntias,fcddcfe(flu8 fortitudinis ducit addiftempcratiam*
igitur aliud extrcmum.f.augmcntum ducit ad diftcmpcran tiam, Sccundum dubrum
cft,quia poflfibilc cft in cor^ porc diftcmperato clTc pulfum fortiorcm in
tempcrato* igitur&c.patctconfcquentia &afTumptum,quia contingit
virtutcm plus conari.quare 8Cc, Tertium dubium , quia cotingcns eft pulfum
cflfc mcdium,non tamen cflfe natura-' lem,vt in fcbricnrc ad mortem tcndentc .
igitur 3CC. Ad primumdiciturc},illaau(5lorfta5cft vcradc cxtrcmis inter
quaccadit mcdium laudabilc fiuc naturalc.talia.n.abo funt illaudabilia
maturalia.ubi tamcncftcontra,quia.f.non rcpc ritur tale mcdium illud non oportct.
vcrbi gratia ♦ intcr pro'' digaIitatcmcS(:auaritiam,intcrchoIcricitatcm 8c
phlcgmati citatcm,fcdnoiifntcr fan^tatcm iSt: aegritudinem virtutctn 6C vitium.
Ad fccundum dicitur licct poflfibile fit ficrl perculTioncm pulfus cum maiori
conatu.non tamcn cij mst ioripulfusconftantia.VcIdicendtlillud intclligcndum
cflfe caetcris paribus 3C conatu &:c. Vcl forte mclius,cj> licct vir>
tus plus coneiur non tamen fortiorcm fcd folum maiorem aut vclociorcm facit.non
fortforcm,quia non habct tcmpc/ ramentumoptimcproportionatum fortiori. Ad
tcrtium diciturAui.non vcllequclibetpulfum medium vcl xqualc eflfc
naturalcm,fcd folum mcdium de quo fupra» EtGafiquod aliomm ^cnerum non augmefi
tum prcbucnt nifi fortitudinis augmeta fcqucns &C facfium fuerit maius.ucrbi
gratia.ipfc crit na turahs practcr fortcm» Primo nota vt Jnfra patebit • vlrtus
ricccflfitas 8c inftrm P"^^^*" Supfluiv las augv mcti&:
diminU'> tiois gd. Dubia» funt caufae contcntiux pulfus,fccundum quarum
magnifi variantur in pulfu magnitudo puitas velocitas tarditas etc ^^" Ex
quopatetc^pulfusmagnificaripotcftpropter augmcn/ ^^^''P^"
tumncccflrftatisaltjs paribus,SimiIiter potcft magnificari propterobcdicntiam
maiorcm inftrumcnti.Similitcr^ptcr fortificationc virtutis. Ad ppofitu igr uult
Aui.cj» fi ffat pul fusmaiorfolitOj&illa magmiudofitfoladcpedes a virtutc P
R I M I C A N* Torti,II!amagn)tudoeritfoIumnaturali8,proi]^tOfn: a \At^ tute
forti dcpendens ♦ Confimliter dicatur de velociiate dC fpirtuudine 6c tarditate
&c» Et ex ifto dco Aui ♦ pnt con" cludi pKira corrolaria cofequcnter
fuftincnda. Primum. Statpulfumtcmpe.ati contmuc fieri maiorem,& tamenip^
fum fieri temperatiorcm.patet poncdo tempcratum ucrfus extrcmum
temperantiaefrfgidius velrcmiirius calidum.tSt^ q» ipfe reducatur ad aequalitatcm
fecundi modi,ficut pucr te pcratus tranfiens ad iuuentutcm» Sccundum
corrolaruini fequens cft.Econtra ftat pulfum continucficri minorem,ct tamcn
fferi tcmperatiorem» Tertium corrolarium .Stac pulfum fccundum omnes
differcntias variaricSt^ tamcn ipm permancre aequc naturalem vel tempcratum
continue .pa^ tct de hominc de fecundo modo acqualiiatis , in quo in fono &
V gilia motu 5C quietc variantur driac pulfus,^ lamc co^
tinucremancttcmperatus. Ex quo vltcrius fequiturq^ma
gnitudiniparuitatii^c.noncft fecundumfc naturalitas vel inaiuraliraSjntfi
proq^toforiitudini veldebilitati coniungu tur.Non enim femper ranta vel tanta
magnitudo arguit di^ fpofitionem confimiliter naturalem * Nocum eft cnim q>
in fanguineo argroianteargritudincl^rigida aut fortcad mortc tendentepotcftclTepulfusinomnibusdifteretijs
his fimilis pulfji tcmperato,Si tamcn ille pulfus non eft naturalis.hac
fentenriamintellexitAuic.inlittera. Nota hic q» no fatfla
additioneingraducaloristcmperatipot ficri pulfus maior
fifitmultitudofpiritusinquanto magis foliio. Aliorum ucro gencrum qug ttccp
augmetum ncq? diminutionetoferaiit naturalis c mcdiocris
&ordi'natus5^quiellboni ponderis, Notaq>inift?9tribus
gcneribus.f.xqualis inacquahs di^' uerfijs boni&mali pondcris ordinatus 5^
inordinatiis non inueniruraugmentum ueldiminuiioad intcIIcJlum datum,
quia.f.non inucniuntur extrcma intcr quaedaiur mediij lau^ dabilc,fcd vnum
extrcmum eft laudabilc 3c rclfquum illau Pulfus dabife.Naturalis igitur cft
aequalts cS^^ordinatus 3C boni po> jialis, dcris.Cum igitur dicitur q»
iftorum non eft augmcntil cx^ ponitur.f fupcrfluitas augmenti 3C
diminutionis.i.naturali'' tas vtriufqj extremorum.AIirercxponitur vt illud
genus di Pulfus catur tolerarc augmentum 8C dim/nutionem fiue fiiperflui'
ai«^me/ tarem inter cuius cxtrcma ponitur medium vt magnus ex/ rni Scdu tremalf
tcr 8c paruus cxtremalitcr 8C mcdius . Econt ra vero ■Mouiio fnter qux non
cadir medium non dicunrnr tolerarc augmen ttim Silc.Drciturenim
penes.A.auj^mcntum vcl diminutiO' refpeclu medr^.Ethuiufmodi funi hxc trlagcnera.f.ftjualis
&:inxqiialis,ordinatus (S^inord.'natus,boni porideris cS^ma li
ponderis.Omne.n.genus fumptum ab xqualitate vel op poriroeftpqualevef
diuerfumAomncfumptum ab ordi'' natfonc^f oppofitoeftordinatus vcl inordinatus ♦
fimiliicr crninis pulfus eft boni vel mafi ponderis. Cap. v.efl dc caufis
fyz^t. pulfus pr^dicflaru» Aufarum pulfus quapdam fantcom'' moncs necelTariar
cflfentialcs in confti* rutfoncpulfus m^rcdicntcs, 6(:iiocan
rurcontentiuac.Etqu^dam (iinttnco ftftutioncpulfus nonrngrcdicntcSjEtharu quiV
dcm alr^ funt mfeparabilcs,quarum pcrmutatto ncpermutatur ludiaum pul(us,&f
uocanturcau fe infeparabilcs .Ec afiac funt fcparabilcs quac uo cantur mutantcs
abfolutc. Pulfus ca du^ plex» Prrmo nota puiruum cedem caufequ? cotent?u?,d/cu
tur funt communes clTcntiales 3c neceftarix.f. virtus neccftii tas 3C
inftrumentum.Dnr communes qn a ad quclibet pul fum concurrunt.Dicuntur aurcm
eftcnr al -s,qu!a indiffonc pulfu8 jflgrc(ficnttg»Dicm«ut ncccllari» proptcr
idcm pro^ AV1CENNiE; ptcr quo^ conimunes.Dicuntur contentIup,quia In ipfis co
tineiur pulfus tanq^ in caufa. Ecotra vcro cft de alrjs ut f tas,' fexus ,
regio.no enim necellario cocurrunt ad qucltbct 3Cc* Secundo nota q» fexus 8c
actas funtcaufx infeparabilcs Vt patct.Apoftemata autcm 3C dolor funt caufjc
contingcnj jjj tes &c. Tertionotacjj caufx iftetrcs contcntiux non foiu
*^°":„i. nominantur contentiup,quia eftedus hos.f.pulfuum fpecies "
^.jj, in fe contineantjfed.etiam quia alias caufas virtualiier quo • dammodo
contincnr in caufando.nulla enim alia caufa pot care varietatem in pulfu nifi
concurtcnte varictatc in cau^ fis contentiuis.econtra tainen bcne,propter quod
alig vidc tur in caufandoab iftis iiaberc dcpcnd:ntiam.mcrito igit"'
iftaccauf^nominanturcontcntiug. Circahoc capfmduo occurrunr dubia. Primum
vidctur q> necclTitas cxtingu^ di non fit caufa elfcntialis pulfus cordis 8C
artcriarum , quif non fempcr in corde 8C artcnjs eft calor pcracrem attra(f^U
velattrahcndumcxtingucndu9,igitur;5^:c.patct confcqucn-' tia^^affumptumarguitur
,ciuiapotcftclTc ncccffitas pur« confcruationis/juia quandocji infrigidandi 3C
quandoq? ca-' lcfacicndi,igitur (n codem poteft elTc necf flitas purf confcr
uandijconfequenria vidcrur nota cum afitc. Sccundi'idu' bium.Non vidctur fempcr
ha'; trcs concurrcrc caufas pul'' fuum contcntiuas.Ponatur.n.in cordcmalam cftc
compj<^' xionemfrigidaminprimovcirecundogradii.Etarguit Hjr; q;diu
cftcor(5^fpiritus coidis f igidum in fccundo tandit» indiget calefac^ionc.fcd
nun($ ^imul indfgei calcfat^ione jt ' caloris extindionc.igiiur pro tunc non
indigct infrigidatiSc veleucntationc,6;^tamenpio toncfitpulfus inco vt docct
experimcntum.inffur .l'c. Ttem fit cor for. tempcratum Irt quofurgat neceftitas
dilatandi cum fucritfub.agradu calo^ nsjitacpaducnienre.a.dilatctur
cor,6<:corrupto.a.pcr aet^ attradum nonamplius
dilateiurniriitcratointendatur cali' ditas vC]j ad.a.&: aducmat for.mala
complcxio frigida i" primoduratura pcr horam.Etarguitur fic.Per totam
ifta^^J horam eft caliditas in cordc for.remiifa citra a.giadum/^'^ non nifi
ipfa producfla ad.a.gradum infurgit ncccffitas estW dionis
veIdiIatationis,& tamenineodem tcmpore ^^^^^' bit cor 8C arterix.igitur
&c. Item fignctur gradus calor»^ ex ftcns m cordetemperato for.c5<: non
alterato f n pr/moM»" ftantnn quo complcta eft conftridio,& fit.b. Ei
arguit IJ^' Si contmuc poft hec ftarct cor for.fub.b.gradu no au<flo nc^
diminuto cor for,non indigcret refrigerio,fed per totam ram fignatam in
prgcedcnii argumcnto minori indigcbit^ frigcrioq^ tunc.igitur per totam iftam
horam fignatafH ^° indigebitcorfor.cucntationc vclinfrigidaiione A
pro^""^ ^j^/ hetpuIfusigiturcX:c. Proprimodicitur concedendono^
fcmpcrfieridilatationcmcordis&arteriarum ^pterncce' .jjtt litatem
extinaionis &c.fed quandoq; folum ad prcferuat'^ ^^j^^' nemetprohibcndum ne
cor (5<: fpiritus inflamentur.Et rot ^j^niJ nocappellat Aui.nccefTiiatcm
extindionis,vclfortc ^Qi^r cxplicauitcxtindioncm tan^frequcntius
iS^manifcfti^l^ gnff'* currentem 8C contingentem. Ad fecundum dicitur
""'^j ^ydi' cor indigere fimul calefacflione et
cxtin(ftionecaIori8,fi?J|j tamenindfgctcor calcfadionc iX: prohibitionc
iflamat''^ ipiritU3quefitperacremattra(ftum. Ad confirmatio^JJ fo prima
diciturq) non idco cor folum dilatatur qu'^ P 1 ducftur ad.a.gradum
caloris,quia multo minor gra^^ I |ori3,a.indiget refrigerio,fed tamcn non ita
frequctcr 3C _ jociter 8c multum dilatatUr CiCiM quando ad.a.gradut^^ j loris
perducitur.ipfo.n.ftante fub minori gradu.a. ''l Jj^ 3crefrigidoIicet minori
tardius 3c rar/us attrac^o. ^^j, «^onffrmationcm dicitur q» \'\cti cor
for.mancrct cotinuc «fto gradu non aucfio cS^c.adhuc indigcrct aere
^^'^P^°^l.rfC' .^0 ne fieret inflamatio.Natura.n.prouida vt cordis t^^jj^^g
fics conferuetur non folum facit motum cordis 3C artf adlapfum iam /acflum
remouendum,fcdetiam fiff' P^^^^y prohibendum,ad quod etiam concurrit cp licct
^^^f^^-^ pj tur.b.gradus caloris fignatus multiplicantur tamc
«•atiadcaliditatem fntendcndf.nifi refrigerentur ^Si: -^c '
«ur.ioadluicnccci&riaeattiaaio, Exifta igit ''P'^ PBN, IK »»B vldflur »t»f,
a\S m\tm & forte tardim « rarliB ati ipfo corpore flc (nfrl Jato. Et pcnes
hoc te/ M d ' "°" '"'"P" atttaaionem aeris ad refrige/
anauin. Tenendum eft frequenter neceiritatem mundi' roe^- ""??™iatius
promouetenecelTitatemdiUtaiionisqS corais vel fpirituum caliditas. Tencndum
tertio q, anV wncjintr,gidatumftieritcorEatu9 tameneft fpiritu»meri/ 'O liis
fubtiUtatis 3i caliditatis inHamari.quare neceflarra e «mper aliqualis
velaliquanta attradio. Dicunt aut? qui Wm hic <f fpiritus $tucunc^ infrigidatus
3c etiam cor idi/ Bet retrigjf jo remotione illius gradus caloris qui fibi ac
SjJiritur temporequietis medig (nter fyftolem et diaftolem. Ht (p licet tatus
gradus 3C adhuc multo minor cordi 8i fpi «tui acqiiifitus a calefsciente aliquo
fufificienter approxima » vtcliiamomocrocovel maceellet fpfii Slcordi coiiue/
niens 3i m eo conferuandus acquifitus.tamen a fumo capi- nororetento eft
prsternaturalls & remouendus.Ideo conce Oiturconfequemer^inJigetewinaone
caloris acquifitia fcmoS:caleEaftioneperfpec,esaromatamedidnasv ci'
boscalefacicntes. Pulchrum autem effet videre huius ctu fam^um ftimus ille non
heat cum fuocalore occuUS repa- gnantiam cordi vel fpiritui. Vcrifimile etiam
eft ^ n [o, ,u pores crod cordi continueapproximarentur CcXZ JasiSarer. ' ^'f""
" ^"8'*' 'fr''''','!;''^''''''^''"'" «■"^"
iionconiunga bntirium v'^^' ^'t'" ^'''"'«' omnino vo Kmo^nX; * T'T
'" '^^'"o«P'noro poni proprieta/ S;^r ^''''".^^•l^lnonapparet
rationale.Opor/ d" em^Wl"*''"'''''";''^"''^''"'
'"'"'''" «ca/ caloric n, f T '^™'" '^' ^ '>'■ «lefaflus
& ad gradum
«r:™i"''^'''r'!"'^"'-^''^'^*'^''i'ficile.Effipona fit natural
& c ' '^''°^ ^'"" ^»'"" '5'= Circaiftamm« aamafc
.>q.perfimiUfundTn^Jn 5'!"^*=^^ B' "o/ UdebeteilequiesinrdSm&^'''^'''"'''''"^!.
^conftrifloelleAfitgraduscIri/CteTift^r'''^ &:quMneodem
temporefanitatispromouebar Ji " dilatandum.b.Bt 3tm,i,„. r.r
l.„.,i?I?°"T" ^"-""em ad
*.atandumb.B.srin:j::^or^^^^^^^^^^^
J.b.igiturfortiuspromouetvirtutemaddila«nd^^^^^^ Vncp promouebat,fe J
quandocunt^ erat b LraH,/,^ ^'^' VelarteriisrufficienterpromouebaTadditS
e"?^ '8.ti.r&.a.promouetnunc fufFicienter
^fortis&i„ftrumentumobedie„sequTtr^f"^^ed^
nocdic.turconcedendo.a.fortiuscaeterisD«iK,.;„ ^*''
^virtu,emaddiUtandum$.b.pro^";„f','o^^'S°™^^^ ^'''«enUpulfus maior&forTe
vebcior&?r°a«„r '''•'; J;«'«5eretfiade.tentaliarequifitaadmoum^^^^^^^^
fcn'?!^™^*'-""'" «>ndo&&'»'J?""'»'»,^^^^^^
*'one neceff,^""" 'i"? «»"'^""8'nd».ideo
copleta aftr «°-''''<l«at'i'"™''*^'''"'r'''5'^?'*'''''"^
«{^('-it.fmo&r'.'''"'^^"» »d flatationem .cum Negatur igitur
mP''"';° "'"^ '" a?P°'' f^q"'? e 1 «Uitl
obed<t„'&* confequentia Virtiis eft forti, Sc !„ftruS «nouet dilatationr
•^J?'^'" "''"^'' ""'*"' '" corde plu,
«xiftente in cord,1? *if>.promoucbat.igitur nunS asradh.
«xpartefinl!vf?r''^«-Etpoteftacidicaaraf,.^rat,i^
««ilongemoucatur&^^^^^^^^^^^^^^^^^f^-^i^f-bftan «"wporedilatationis
i»"^''!^''*'" '"«'•ediac «"ndum exigcntiam N^'*
"°" ''''''"'» fe ««otum.fed etiam ptoBterlt'''
?";''«'"'» «IJ^ationis fieri D O C* 111« |j6 dacfttaftrumcntmn S^cfl:
ucnac pulfatilcs quas lam fciuifti cum numcraucmus mcmbra .Et tcr^ ^
tiacftncccffitascxtfngucndi, dC cft aducnicnsg quatitatcmnotam cxtinc^ionis
quac rcnouatur intcrminocaloris oppofita in fuo inccndio auc
extin(flioncaut«cquaIitatc fua* Primo nota lictftomties caufgcontcndua dican
tur, noti tamcn in codcm gcncrc caufx concurrunt omnmo,C6cur rit.n. virtus vt
principalc agcns.artcria vcro vt inftrumcti tum virtutiSjlicct ctfam complcxio
8C tcmpcramcntu quo uirtus operatur i^puis etiam cocurrat matcriahVipfa artcrra
necciritas vcro fjuccaliditas concurrit in gcncrc caufx ffna' lis.
Secundoprincipalitcr notaq»cum intcr qualibct fy/ ftolcm 5^ diaftolcm fequentcm
cadattcmpus medium ve fupra oftcnfum cft in quo temporc itcrato inccndicur
calidi tasincordequxacrcattracflo perfcqucntcm diaftolcm cft exringuenda.Idco
bcne dicitur in littcra q» hoc rcnouatur iti tcrmino i^c.quia cum hxc
neccilitas cxtindlionis opponaE calori acqurflto ipfa rcnouatur fccundum
cxigcntlam calo^ ris acquirtti.Et quia hgc neccnfitas quandocp cft ad calorcm
cxtinguendumvtin febricnte,quandoc]^cft ad confcruan/ dum ipfum intcmperig, vt
in corporc farto,Jdco fubditur itl lit[cra.Autcxtindionc fua aut acqualitatc
fua^c. Et harum quidcmcaufarum contcntiuarum operacionesmutancurfecundum tdq3
adfugic cis cxcais infcfjabilibus 8^ mutatibus abfolutc^ Nota (^licet fexus
regioctas cibus potusapa dC doIorcS^ huiufmodi fint caufa: potences mutarc
pulfum , nort tamen caufant varictatem in pulfu ntfi prius fada mutationc I
ali> qua vel aliquibus de caufis contcntiuis proptcr quod dicutl tur maximc
communcs 3c ncceftarif . vcrbi gratia xtas non mutat pulfum,nifi quia mutata
xtate variaturfortitudo vic tutis autctus debilitas autinftrumcnii obcdientia
vclino« bedicntia»Ethxc vuItAui. Capitulum. vtEft dc h(s quae proucnfunc; cx
cauQs contcntiuis fulummodo» |Vm fnftrumcntum fucrit obcdicns fui Icnicatc 8C
uirtus fortis , 6C ncccflj> jtasad cxtingucndum uchcmcns cric jlpulfus
magnus. Primo nota adpulfus magnificationcin rcquirhur Iftrm. Plilfui
r.artcriafnclTcobcdicntcdilatationi.ipfo.n.cxntc durodila «nagn^ tationi non
obedirct,& per confequcnB no ffcret pulfus ma> ficatio gnus; Oportct
etiam (pfum inftrumetum non forc n<mis rcquiric humidumhumiditas.n.nimis
reddcrct ipfum in partibiw «U» fuis nimium flexibilcm,vnde no (icrct attcrie
vniformis clc uatio 3C vniformis dcprcffio qux rcquiritur in pulfu,io no-'
tantcrdixitlcnitatcfua,iSi:non dixit humiditate.Secundo rc quiritur virtutcm
cffc fortem refpccflu huius cfFecflus qui cft magnitudo.cum.n.hfc cffecflus fit
diflicilis vt infra patcbit,' oportctagensproduccnshunccffeclum c/fc fortc,ta!c
aute evirtus,idco&Ic.Tertiorequiriturneccfritatcm cc magna, Aer.n.pcr d
aftolem attracftus debct cnfc proportionatus ci
lidtaticxtmgucnde^ideonondcbcttalisacris q^citas ecma gna n-fi
caliditatccxiftentcmulta.oportctcnim ordinatum ad finem proportionari fini. Ex
quibus ad probationcm d'(fti Aui.potcfttalitcrargui ftantc inftrumcnto
obcdientc &V'rtutcforti5(:c.funtomniarequifitaad pulfus magnitu K3.^(tt,
d^nem.igitur5^c.patctconfcqucntia5:alIumptum fatisin^ nsdtdi telligentf.
Sccundo nota ifta triarequiruntur.quia quocu^ iuuatior quc iftorum dcficiente
dcficcrct pulfus magn itudo vt patet ^pj^^^ pcr fingula iftorum difcurrcndo,
idco 8Cc, Tcrtfo nota cp *^ occcltiMsdicituriuuatKior^^aconcurric vc Snii ad
m^gni^ P R I M 1 C A tudflncm pulfus.Rnis autem principalius caufat $ ordirtata
ad fincm. Ex quo potcft «lici antiqua diftinaio hic ponf folita*Cq)
necertitatcm c(Tc iuuantiorcm potcft inielligi c^ta ad adum caufandi,& fic
non eft vera.iuuantior.n.e virtus concurrens ad hoc vt principalc agens .
Sccundo tyuum ad fnodum & gcnu9 caufandi,& fic cft verum et
intelligitur di dum Aui.quia neccftitas concurrit vt finis» Alitcr tamc &
puto melius exponi poteftq> necclTitaa eft /uuantior ad Iftum fenfum,quia
plus dependet magnitudo pulfus ex aug tncmo nccelTitati8,(S: plus ad ipfum fequitur
cf adaugmen^- <um virtutis & obedientiac (oftrumenti cactcris paribus»
autcm ita fit patet.ftantc.n. neceftitaie arquali infor. q?tumcunq?
fortificetur virtus aut ffat inftrumentum obe^ dicns,non ramen fieret pulfus
maior , immo continiie ma^ nerct aequalis vbi primo per fuam
magnituditKfuiflfet pro portionatus necelfitati.Si tamen virtus maneat xqualit
for tiSjS^inftrumenrum acqualiterobedicns aucta neceflfitateau get pulfus vt
patet in febribus ideo .Scc.Similiter econtra dc dimtnutionc.Itcm minorata
necelTitate dC crefcente virtutc minoratur pulfu8*rgitur magis confequitur
augraentum ne> celTitatis q& fortitudinis virtutis.Et caufa eft quia
necenfita^ teaudaeftfini«aiiau9,ideofemper ipfaaugmentata fequic niagnitudo ?n
puIfu,fempcr.n.ordinata ad finem difponun tur fccundum exigentiam
finlg.Quantumcuncp tamen for> tificetur virtuR aut bene difponatur
inftrumentum magnitu do non ncccflfarioaugctur ftante neceftitate xquali,quia
ud Variarofine nonoportctordinataad finem var/ari. Exq fofui pfit duhia quxdam.
Primum . Virtus principaliu» cfFcitpulfumqtiliquaaliacaufa.igiturvariara
virtute va> mturetiani puIfu8,ideo5^c.afrumptum probatur, quia vir tiis
concurrit vt pr/ncipalc agens , quarc SCc. Srcundum dubium.Qiijrlibetiftanim
caufarum eftc.1 necefiarfa pul^ (u9,vtfdpra hi^bitum cft.ideo SCc. Patet ad hoc
refponfio iam dcri,quonia ScCic quxHbet cft necefi*arfa, vna tame cfi:
iuiiant'or alra. Contra
variato fine variantur ord'nata ^.-^Rncm^^yhur variara virtufe variar fortitudo
vel magny tudo» Diciturc), variatofTnecxigcmc varictatcmordina^ lOium ad ipfum
illa variantur. Quodfi iHrtus fucnt debilis pulfus paruitas ra m proculdubio
(equitur . Hc fi cum hoc indru^ iucntu fuerit duru & neceflltas pauca crit
minor. yirtus Primo nota cp pcr virtutcm debilcm in pTopoflto node debjlis
bcmusinreiligcrevirtutem debilem refpfdu tcperati aut dupr.r cfufdcmct corporis
fibi fani,fed refpciflu huius futuri effcns vc (atis,infelligentf
paterepotcfi.Similiter dfrendum defor tttudine » S>cundo nota inftrumctum
multo cnagis ma ^nae parux frequenti vel vcloci refiftere dilatanoni co cp
inmarrnadjlatationeoportctipfum fccundum partcs fuas extendr,'.^' aliqualirer
ultra fuas dimcnfiones naturales rare> hcrf quarcextenfioni multum rcfiftit
ficut patct in vtrc vel vel]C3 dum inf]arur,ideo debilitata virtute citius
deCinH fuf hcerc ad mapnificandum pulfum. Ec poteft addi alia caufar
CuiTi.tl.virtus moueatarteriam mediante fpu fi dilatatur ar tci ia magiF folito
non pluri aduenicnte fpfi rcmanct fpiritus flrrerix applicatus ad ipfam magis
rarus dc expanfus & pcr confequens arieriae dctcrius applicatus,quarc
virtutc exiitc debif/ (lon poterit v/rrus ad maiores d/larari dimenfiones..
wtia caufa eft dum pulfus cft maior tam in diaftolc qiin fy ftolemobile
mouendum attrahendum ucl expellendum eft mulromaiusq^dum pulfuscft
paruus.dum.n.dilaiatro ar> Kn3ceftniagnamaiorcftaerisq^rifas,quem virtus
mouct ^^^^''•^^^niilitcr fpiritus& fumi.Tantam autcm qpti/ larcm dittic.hus
cft virtutimouerc&attraherc paruam adb.rcveIonu8&frequenrlus.SimrIfterdumconftringitur
9rtenarpulfuex.ften,e^3g„^^^ ^^^^ . fp rriuum aerts calefa^f & ^^^J^y^^ ^
,„,5 ad extra ad membra 3c n^embra diftr,bu,tur.Tant2 atit quaniitaiem iimul
moucrc 3c cxpcUejc cft virtuti difficiliw A V I C E N N ifi; fimul
$dluifimadhuc velocius.io dcbilitata Virtutc cUhs» definet pulfum magnificare»
Tertio nota cum per cuiusll bct caufarum conten iuarum minorationem fitapta
fierfdl minutiomagnitudinis pulfu8,fequiturc;^omnibus vdplu^ ribus fimul
miiioratis pulfus magis minorabitur *Excmp^ gratia.minorata necclTitate per
vnum gradum minoracpuf fus magnitudo ad fexquialterum ftate virtute &
obedientia inftiumenti.Etnotumeftqjfifuperucniat debilitas vtrtu/ tiscum
inftrumenii inobcdientia,fcquitur vherior minora^ tio , idco SCcMxc tamen
intelligenda funt vbi feruet par^ tas in diminutionc pulfuum refpecftu vnius
folfufi caufc co^ tentiuscdiminutar.PofTct.n.vnatatumalia magis dimiow q)inde
pulfus muliominor prouenirctq^fiomncs vnocer togradudiminuerentur,vt virtus ad
vhimum quzCip^^^i ni fcante necefTitatc&obedientia
inftrumenii.lntclligendfl eft igitur illud totum alijs paribus,vt dtdum cft.
Eft etiam cum durities efFicft paruitatcm , tamen paruitas cuius caufa cft
dunties repararuf a parui'tate,cuius caufa eft debiliMs per liocq? durus dC non
dcbiKs 8C breuitas eius £^ profundt tas non cft mala ficut e cum efi uirtus
debilis. Primo nora duritiem Iftrumenti cfficere paruitatem,^* arteria dura
cxift ente non cft obcdiens dilatationi Cicut ip'«
cxiftcnteleni,vndeca:tcri8paribusad dimenfiones mi"*?^ resfuftic,tvirtusipfamdilat3ie,c&per
confequens .pu^"" pulfuB minor ali^s paribus.A qua vcrocnufa
proucniat c}u| rities infra faiis patebir. Secundo nota diffcrentiam
int^P"! p/iU fum paruiim propter debihtatem viriuiis fupple fianrc
1«"' tatc inftrumentf,a: pulfum paruiim propter duriiiem P> menti
fupple ftanre fortitudine virturis^Diffcrunt.n.in ^J"^ ^ ^ bus.Primo quiam
paruoproptcr duriticm pcrcipitur ^^[\' ties dC non dcbilitaP.Frontra vero in
paruo pronter debil|,^ tatem percipitur dcbflftas 8c non durities. Diffrrunt
(ecO do quia in pulfu paruo proptcr duiitiem non cft brcuitas^^ profunditas
tanra,ficut in pulfu pariio propter dcbiHtat^'"* ille.n.eft piofundus fiue
humi lis valdc 3c cum hoc efi bf ui».Cuius quidem c?ufam imaginari poflfumus ,
quia p"''" cxiltcnte paruod' duro propter duritiem inftrumenti Viff^
tecxiftenterorti fortiorem m tadum facit imprefiionr,^*'*
replurespartesfccundum longitudinem fequuniur ^Cf^^. idf m minor videtur eius
profunditas^qufa minus occ"'^^i ia<ftu,ad quod ctiam durities aliqualiier
vfdetur confcrr^^^ duriterin tadum imprimit.Fcontra verodum pu/fus^^Pj
uuspropterdebilitatem viriutis.Dcbirf.n.cxiftenteper'^"'^ Iione paucx
partes SCpatux fecundum longitud/neni 'f^ Cium fuam manifeftant impreftionem 8C
p^cr idem apP^^^^ pulfus profundior minor eius impreffione kcundv^m '^"
tudinem manifeftam.Quod totum intclligendum tdc^^. ris
paribusexparte.f.diminutionis virtuns 8c obcdi^^\ inftrumenti. Vbi en^m artcria
fieret multo durtor in uno> inaliofieretvirrus modicum debilior
proculdubiof^^^j'.'^ contingeret. Q^uidam autemaliidicuntq, non
f3"!j"gf pedit durities cxteris paribus elongationem arteriac ^ R^^
confequens eleuationem ^tum virtutis imbecillifa^-?'*^jf/ dicuntminus
facereaddeprefi^ionem artcriac q5^^^'^ ^11/ lus debiliras,de quo non afT/gnam
caufam. Videt"!' tra hpc inftantia apparcns^quia plus mjnoratur^p^'''^'^
^eniis ad mobilc crcfccntc rcfiftcntia & potentia ^^^^^^ ^decreCcemc
potcntra cSf manenrercfiftenfeomnfi»^'?^^
U)CaEtcri8paribu8.cumigiturftanrcviriutc& dur^tie' menti creCceme manear
potemii Sc crefcat refift^"^ '^'^^^f/ tra vcrodcbilitata virtutc
manenreobcdientiainfi''^'''^^^^ minorcturpotentiacS^maneatrcfiftcntiafubeodem
fequitur q? cgtcris paribus nonplus propter debilit^^^ ,^ bct minorari pidfus
qi propicr duritiem.ExcmpIi ^ p/^gn^ pulfus tam for,^pToms tcperatus cuius
arteria efi:re'i^^^^ vt quatuor vtrobic^^cS^potcntia uel uirtus motiua ^^'Lfg,
ncntc potcntia crcfcat in for.duni^ci attcri» vd rcuK p B N. n, ia^^lv.
^'•'■'"«wr vittus mouens pet duo tefifteti rSe, fc>Pa<« q.manente,ftava^
tertia rn„p'"^""' P'°P°"''> moueniisad niobite fexoui^
q«ns d™;: ''"**'"•" ^'""'^' '1"=""°' •
P" Iwc v^^^ P'°PO"">fe''q"ialteta$fexquiiertia . igitur
fSm n P"'',^'"- 'PP^'« ptobab,lius luJ art mr'"""]
"P°''r «nendum: lice, ad il. r V
tlHT?"'^''''/™''^''''''""''''^"'"""'"'^"^.
rudr.l^^"''-^"^*"?"'''""''"'
''"'"*"'= "'i"<>",ut aUi^ tudo &
,ugetur profunditas & minotatur lougitudo : vt Z praptimocapituloliuius.
6«"u«.vt lu .qiiac plus efficiat parmutem « debili tas Primo Bota ex
diflis Auicen.liic 0011!!.,^^ 'bet necelTi,a,is diminutionen^^ri '^^
T""- tsmen eft necelTario debilitatus cum ,a , "f ''f
P«compara,ionemadparuita em^'^'rT'''''' ' '^?'"^'' debilisficurr,»,,.,..
^,;/'"""'"*.'".^"!^ fcilicet non eftita K .
«^«mpatefut ScS d^ "^biliia.em.Si lamen 3' "«'ffitateoporre
piS^,^^^^^^^^^ diminuta oportet aerem a raacir. '''"'""'
P"'''^ 'Te ifta.quia '"■ncalorieu^S^K'""".'^''''''
''^^ propottiona. ^diminutumef^ e" emau S '«""""'o
oportet ftquenspulfum effe?^, '''''^?P'^°«"«''«tione,5<:ncon *fferen,?.Xtep™;„,^^^^^^^^^^
Immoparuica, conrequc^s deS * '''^i''''' Vir,u,i9.
paru,,a,emexcede„te2.drminu^fo,^"",; v.detur excedere
dut,r,cmmftrume„t<.NunquamSdu""'"'''>'"'«i5
«ndurareturinfttumentumqurfta™^^""';''"'»'^"'um potabiliter
dilatari.Similiter etfam n, ''"^'"' P»'!"-^'
iSiSft-^'"*?''"'''.-^^^^^^ •^•^«un,'
P"!'"f"g'^""'' '^'•f'» notabiliter. nulla „
•"'ngat I?,,; '."""'a per cuius diminutionem intan„,n, *
^«entetn VtU^^ ^^^^ comparct Auicen.paruitarem confl ^jobedientia in^^'"
«^onfequi folam uirtutis debilitatem al ^^^'^^caufascon?;^'""^^^
adparuitatem confequTte^ ^e-n. vult q, cxter* '"^^ conftante virtutis
fortitudine. Fo ' *9tionc virtutis alfi P^us mmorctur pulfus cx debjr Ve!
obedientiainft^^^^^ conferuatis q?diminuta nece[Tir=I , Etpam/tas JS-^Ett^^ «'t
quam paruitas r,^ """" ^^"^ P^^s DOC, rir. «^7
•^fe,U(rtus nanq? .^"'''Honencceflitatts cii rijtiuit multum
cxi^'''i''=»"0"'^ nccemtatis no
^entcmnonhabe1^^"''^"°'''^'*''''»'*°'^P'o n„rneT
^'"^^""^"^ Pa"J8 quae cft cj, paruJtas confc^ quens
dunt.em inftrumenti ftantc fortitudine virtutiseft maior al.jsparibus ^
paruitas confequens diminutionc nc ce rirat,set,am
vtrtuteconftantc.KxcmpIi8ratia.nntfor.ee platotemperatt pulfusfuperueniatfor.
durities inftrumenti confcruaia nccdfuatc 3c virtute dc fe potcntc ad magnificS
dum;n,fi impedimentum mobedientia inftrumenti contin^ gatfuperuen.atp^atoti,
neccUttas diminuta tantum quan> ummfor.eftfadum obcdiens inftrumentum
confeluata virtutc.^„iobed,entia ,nftrument,-. Dicoigirurq, incafu iftocpulfus
for.minorc^piatonis.Etairignatcaufam Aui, dicens q, vjrtus.i.fortitudovirtutis
cum priuationc ncccffi/ tatfs.i.cum diminuta necclTitatc no multum minuit ex
qua i.i.non Fact pulfum mulro minorem mcdiocri.quia noha^
betrefiftensimpediensdilatationcm.f. ficutpulfus inftru^ mento inobedientc,nec
eft aliqua ca quare no facit pulfuin magnum nifi quia non eft ibi
neccftuas.Si.n. foret cum vir tusfitfortts faccret pulfum magnum quodfupple
noneft dc tnftrumento duroJdeo uidetur fortiorem efi"e caufam ini
pedicntem dilarationem in duro ubi eft necelTitas diminu ta. Secundonota
qiinhocduaspofifumus imaginaricas. Prima eft,qu,a pencs po/itioncm meam ftante
fortitudinc cS^obcd,ent,a.S^c.diniinut3 neccfifitatc non folum pcrditur
magmtudo ,n pL^fu,fed ctiam uelocitas & fpiflfitudo. Quia Jgitur hxalix
diaF.rentiacminorantur hinceft q,non opi,r^
tetmultumd,m,nu,mag,iitudinem.Eccntra autcm ftantc necemtatceadem
fiffatinftrumcntum inobediens v&:cofer uata uirtutc diminuitur magnitudo
inftro no obed/ente qri in uirius remanct fortis pulfum uelocitat 3c frequaat
uel in/ fpilTac.Cumigituraugmcntaniur alif drix minus diflFicilcj
uir:uti,quibu8 uirtus cum minori cius dcbilitate fatisfacit ne cclTitatis
plusdiminuitdccius magniiudine,quarc inhisflc puIfusminor.EtpcriJem
parctquarceflFc c pulfus minoc uirtutcfaaadebiliq^ncccfifitatcdiminuta ftantc
obedictia inftrumenti 3c^\p3 paribus.Sccunda ca efl"c por,quia no fo>
lumntd,aftoIes,npuIfu ppaercm frigidum abcxtra rcci/ piendum,fed acrem cafm
fumos &:fanguinem ct fpilm rccipicndum ,n artcria;ideo non.pportionabiliter
mfnorac pulfusficutminoratquantiiasacrisfrigidi attrahcdi folum
fecundumciuscxjgentiamtotius aggrcgati cx ipfofpij dC fanguinc.Qiiantucunqp
igitur minoret ncceftitas dtlatat tS arteria fecundum ex.gentiam corpo^ in ipfa
rc cipicdorum exquouirtus cftfort,s cS:,nftrm obediens:idco nonmultil minuit cx
aEqual,,quia non nifi tantum quantilminus dc ac
rcfngidocftattrahcndu.Sednon/iccftinftro cxrifc duro. 5p! duritie,n..phibctur
nc dilatet fecundu cxigcntia corpoRg in co rccipiendoijf quarc minor cft hmoi
pulfus $ a diminii ta ncccftitatc pucniens alijs paribus» Et nota q, ifta tua»
•» . ponc uidcris poncre aliq repugnatia his q pcr tc fcripta funt fuper fc3m
tcchni circa mlim pulfuu;no tn funt rcpirpnatia cil bn cofidcrabrs. Et nota cc
pcncs dca ec fuftctabilc plus mlorari pulfu cx 3biliiatc uirtutis q iobia iftri
cgtcris pibus Frimo qa uirtus debilis uertitur a d djffcrcntias alias qua rc
cum alrjs fatisfacicns pauca indiget magnitudine. Stantc
ucroduriticuirtusfortiscxiftenspotcft tolcrare, utfortitcr conctur ad
magnifi^candum^idco conatur ad illud quod non facit
dcbili8,minu3.n.dcbilitaturcx forti conatu. Et hec po-' tcft
efifccaufa,quarcinpart/culaimmediatc prscccdcriti dl^ xit nuUa cft caufa
contcntiua qu? plus cfficiat paruitatcm in pulfu C0 dcbilitas
uirtutis.Czteris.n.pibus plus minorac pulfus cx dcb/I/tarc umuds ^ cx
cf/minutionc ncccfifitatia 6C duritic inftrumcnti ut dcclaratum cft» Ex quibus
patct ordoiftarum caufarum in paruiffcando pulfum , quia cum alps
paribuscoftantcuirtutcplusparuificat duritics auam diminutioncccfritatis,&
plus dcbilitas qp durities idco nX la cft iftarum quae plus cfFiciat paruitatcm
$ debilitas Vcl potcft dici hoc non fuiffe Auiccn.bcnc manifcftum idco di/ xit
qj, nulla cft iftarum trium caufarum quae plus cfficiaf paruitatcmquam
dcb,lita8,nontamcn aflcruit ipfam ma/ ^i9psitmmm cltjccrc^aliquam aliam cauiim,
Ucob,8^i,a«c. 6f Pulfus driaru acgre>' darum P R M I I C A Si ucro
ncccffitas mufta fucrit dC uirtus fortis &mftrumentuinobediespp (iiam duntie
ma^ gnitudimnonpotentcffe qumfiatuelox &:uc^ locitate reftauret id quod
decft ex magnitudinc» Primo nota cx hac Irttcra vidctur concludi q» nece/frtatc
au(fla ftantefortitudinc virtutis 8C obcdicntia inftrumcnti» prima differcntia
quxacquiritur cftniagnitudo , dcideplus proccdentc necclTitateacquiritur
vclocitas , & poftca fpilTi'' gradus. .fudo.Huius autem caufa poteft fumt
ex lioc quia pcr magni tudinem melius fatisfft neceff^tati per aliquam aliam
dif-' fcrentiam:idco &c,confequentia tcnct , quia fcmpcr natura de po(TibiIibu3
operatur melius,& alTumprum paret,qa pcr magnitudinem farisfic in vna vice
nccelTitati , per alias au/* tcm non caetcris paribus.Iccm quia pcr
magnitudinemma ior quantitas attrahicur aeris,pcr alias autcm finc magnitudi ne
pauca,fed velocior vel frcquenrior. fortius autem uidetur magna quantitas aeris
fimilis occurrcns opcrari parua fi'' uc velocitcrfiuetardcalrjsparibuSjVtpatet
inalijs alteran'' tibus noftro corpori occurrentibus» Ego autem teneo cp
ftantcfortitudinc virtutis&obcdientiainftrumenti j> quc/* libctgradum
necefTitatis fupra tempcramcntum additum apta eft maiori tam vclocitas qi
fpilfitudo q? etiam magni^ tudotEt motiua tacfla funt fecundo tcchni ubi tcnco
iianc po fitionem» Pro audoritate vcro Auic . dicitur q> non plus voluir
nifi q> neccflfitatc auc^a prius notabilitcr augctur ma gnitudo vclocitas
vel fpirtitudo,cum quo ramc ftat alias fimulcumaugmentomagnitudinrsaugcri. Et
modusquo hic tolerari poteft fatis cxplicatus eft. Sccundo nota cx di-' dis
Auic.hic etiam colligi hanc rcgulam q> ftante fortitudi'- nc virtutis &
auc^a necclTitatc inftrumento cxiftcntc obo dicntc prius depcrditur magnitudo
3C fit pulfus veIox,cuius *caufa fumitur cx his qux
procdiccbantur.Infttumcto.n.du/ ro velinobedienteexiftcntcplus rcfiftic magnae
extcnfioni xp paruae vclociter facftae vel frequcntcr.igitur citius dcfinit
virtus propter inobedicntiam inftrumenti poftc faccre pul^ fum magnum vcloccm
aut frcqucntcr. fgitur 3iCt Quod fi uirtus fucrit debilis & pulfus non po
tcrit magmfican' S^: uclocitas inco non opcrata fucnt non poterit cflre quin
fiat fpifTuSjqua fpiffi^ tudine rcftauret ilfud quod ei defucrit ex magni
tudine 8C uelocicate, &: muf r ar uices tenebunt loy cum unius uicis
fufficientis dC magnac aut duarOi ucIocium.Ethoc quidem eft ficut cum homim
neceflTc eft ferrc rcm pondcrofam , quam fi pote^ ritunauicetocamferct.fi uero
nondiuidet eam mduasparces&feftfnabit, &:fi non m multas partesipfam
diftnbuct 8C feretquamcp partcm quocunc^ modo poterit cum fpaciofitate aut ue^
locuaccjdemdc non ceflrabit inter quaslibct duas oneraturas eius hcct fit m eis
tardatus, q? fi mult^ fuerit debihtatisftabittunc dC ferct cam feftme
&:redibitcum cardicace. Primo nota pcr virtutcm dcbilcm in propofito
intellige> dum clTc non fufficicntem meritofuaefortitudinis inftrume
dcbitc,fcilicct cum dcbita magnitudine vclo'' Pulfu9 dria q uuin ciic iiuu
luuiciciuciij iiiciui. tum moueredcbitc,fciIicctcum dcbita magnitudine vclo''
citate 5(:c.fecundum necclTitatfs cxfgcntiam,ficutin propo/' fito
ftatimcxempliffcabitur. Sccundo nota q» haC fupcr> ucniente debilitate prima
difFcrcntia qu^dcperdiiur cft ma gnitudo:cumcnimmagnitudo vtfupra dcclaratum
cft fic inter caeieras difficiUima differcntia dcbilitata virtutc citius
dclinit poffc magnitudincm $ aliquam aliam diffcrcntiam produccrc.fecundavcrodiff^rcntiaquaEdeperditur
cft vc> lpcita$,inprmapiocnimcrefccntc magnitudinc vclocitas
augebatut^Adtantumtamcn contingit debilitatcmaugcri q» nec vclocltatem nec
magnitudinem potcft cfficcrc,quaf^ efficitur paruus dC tardus , Sc pro tunc augctur
fpifTitudo» virtus cnim intendens neceilitaii faiisfaccrc dC non potc"'
pcrmagnitudinem aut vclocitatem cogiiur in pulfu fpifliti' dinemaugerc» Et
dehoc clarum ponitur in littcra cxcm^ plum» In illa tamen vltima partc cxcmpli
, fcilicct illa $ fi multac fuerit debihtatis (S<:c Jllud excmplum
videturcon' tradicere»videtur enim poncrc q» fi virtus fucrit vltimcdc^
bilitataeft pulfus raruscS^ velox.ponitcnim q»ftabif oCk^
rctfcftinCjAlpcrconfcquens prius depcrdctur fpiffitudo^ vclocitas ; cuius
oppofitum inlittcra ponitur» Quida^ exponunt.Stabitidcftpeifeucrabit in
portando:5^fcr^^^ ftine,idert feftinabit portationem co quod intcr
port*"^,, modico tempore quiefcet, fed redibit cum tarditatc» ter ftabit
ideft quiefcet,quia fiet pulfus rarior,& pcr hoc I3 gttdiuerfitatcm in
pulfu confequentcm debilitatem tam poftquaminpulfucucncrunt varietaies
dicflacqi"^, cfius eft paruus 8C tardus 8C rcmanfit frcqucns ♦ fi
V^^^"^ procedat debilitas acquiritur difpofitio pulfus cadcnti^ ' mcdio :
quia neceffc cft aduenire quictem temporc q"^
betaduenircmotuSjideotuncdicitur ftare in quo tcmP^ virtus aliquo modo
refumttur faltem arterix moucnd^'^ lius appiicato inftrumenro,vndc tunc fieret
feftinc fi^^f P ^ tator,dum quafiad vltimam debilitatcm ducflus ^^'"^L
laborcs intcrponitaliquantulum quietis magis ^o'''^^' ^^l;^ de feftinat motum
fuum . Et quia virtuscft multum dc lis non poteft hanc fcftinantiam diu facerc,
vndc f^"^'^'' / cumtarditatc,(&: fic tandcmeftremanensmotus ^^^^.fji
uus tardus 8C rarus ♦ [ftam forte difpofitionem i"^['^ Auiccn . in pulfu ,
quia primo fit pulfus paruus frequens.deindeperdttur velocitas , poftea
vtpluf^y fit pulfu5 cadens in medio in quo refumit quandam vc'j' tatcm 8c
poftea reuertitur cum tarditatc 8C rcmanct p}'' paruus tardus (5^ rarus, Si
autcm uirtus fucrit fortis 3C inftrument^'^ obedicns/edncceftitas eritmaior
forticudi"^ ^ perata uirtus augmentabftuelocitatem ciim^
gnitudmc.Etnnecefl[i'tasfucrit fortior ctit^^ magnitudmc 8C uelocitatc
fpiffitudo. ,^ Primo nota» cx hoc colligi poteft notabile pf'^'"!ii* hac
lecfiionc pofitum, fcilicet differcntiam prima'^' la? acquiritur cfte
magnitudincm, Sccundo nota ti^^ ^ e(t dicttur maior fortitudinc tcmpcrata ,
quando necefii'^^j(U/ tanta illi non potcft virtus cum fola fatisfaccre ^^L,[0
dine,multum cnim tunc cgrcditur a tempcramento ^ ^j/ tum refiduum prius
cxpofitum cftvfc^pibi L^^r''^^' ^ca^ dem caufa cft virtusnEt poteft totum
patere vf^^L v^*'^ pitulLl»7.ibi.fciIicctLMafcuIorum pulfus 8Ccn ^^^^ jljf
adillampartem.LOmnis quidcm pulfus»! nC^^ fuperius notata aducrte q>
fecundum Auic. vidctur l»f ^ fcqucntiam ualere hic pulfus prouenit a uirtutc
fo^^ ^^^i^ magnus 8C fpiffus.igitur eft velox, licet non ^^^^"/'^^en'''!
tur.cft magnus 8C velox igiturcft fpiffus. Coi\M pfi prius vclocitatem fpiffitudincm
in pulfu ^cq^l^^'^^^^^ hancautcm confcquentiam dcclarandam pf^*'?^ AfUfU^"
primo quod ftantcfortitudine (Strc.&obedientiajf^^ g^^uH' ti.Prima
diffcrcntia quae acquiritur cft magnitud^» .^^f da vcIocitas^Tcrtia
fpiffitudo,5(: hocomncm P"%i, tc''*i pofitofpiffum appcUando qui
noneftrarus r<='P5 gf, V' pcrati,d<:fictcnetargumcntumAuiccn.c5i: noti
f»' M prgefupponcndum quod augmcntum ^pi^'^"*^'"tuuivf praecxiftentis
praefupponit vclocitatis a"^"'^" jtuf ^ hoc vifum cft cxprcffc fupra
in littcra. Tuncarg ^t^f^ Pulfus for . ftantc fortitudinc virtutis cft oWf
dus:igitur cft raru?» patct confcqucntia , ^^^xO^^^a fito confcqucntiscum
altcra partcaffumptifc<3^|^^ fitum altcrius . Scquitur enim pulfus cft iii r
rarus , crgo cft magnus , (S^frcqucns ud ^^'^^^(,3 3 ' p E N. n. •nuItocS
dfj,^' confcqurns non tardus. Poteft «i,™ Pro «S' fr';*™ ^""^"f
"lasnfttidmfs caufe rienS, i''* =""P'«"dmea, proh.bet 8C
adJ^rn^ • ^**. ««"'«^«'n m amplitudme rur''-
"^"^•''"'^'"/q^-dem efficitau! W^^™ P*^'''P'^'"
f"Per.or kum urr»l,emp r"ftam^^ inton Ex quo fatis patet quid
macSaddf in?'*';' '"^- p fi carnis denfita, impediSdfnem ''f ''' ' «ui
?eni:patetqu6dmadcsaii<r,,l, ■ '"8" longriudi- *u ■''Pfumilitf
Tc^S ':'"fr"' ^Ha- '.'nplimdinis.Primauenarum?, • ""'^»
'"^"''"s JcS napoteftconueniere SriSeTrr^^^^^ '*x. ns
tunica:arterix fupraSren. ^ ^"P"'""
n^miuuatadUti.udnemTerr-''™^^''''''' "''''''''"'» «"'iacaufa
iuuatadaugmVn u"!,'"''','?''''''»^ «ed '■««.«agnitudintsueESSS
-feec^r:!:^tri:v'^-''^' ^^«^""''inis.c.i fam u hab..um fuitin
praTcedenTi S '° '"^Pi''» W' ip' «»*.llapar,iculaneceffi.a,au mu « :?,'V
*'«""^-' rtciKre.poni.PrimoutIyautteTatur? ^""^ "^' J
'-multa «ecelTitas aut pro id eft .nu 1 'TJ"'"' "'
'"^" ertia cxpofi uirtutem7din^'i,frn*.m'pu;;!t'
"4,"'^'" P'o «tm ^°''*"0'' folum infurgi. nece r
.T;„^""' "P°'^' ''"^"SXCer^"''"4~^^^
featc^nS"'' ^'''i^^'" ""'■"'^ "'«us qu* necef
^'«S^aduen.^^^tfa^^n^-^-amtcaaouirtu! '«'Perditiomprox.mus. Prtmonotaexift L
■|"'8nitudinemint>,!-^,"'"'"'™n'""P'"''"'eni.f.
o,aiiA, K. ^"^'''^-"'"mmdi^^ Dicirenim q,cu.?utt
Dicim';T*'"'8''''^^''^'''''''"'''"'"^«u y.
ft:.';';'''^A'''^-"i«%''°''''^"'''" '"'' K
;;7-^g"iffca:;^o^^^^^^^^ ffnon Cs?-'^ d ^^^^ZV''^'^"^ quafi vltima
V''r"^°"''" intelligcrcdo 'KfJ»duindiininu»ciiiu84cfi
««poffcfacci-epulfum frcqucntcmq^ rarum : 5^pcr confc^
Suensilladebilita8critcaufararitati8.Sccundo quia virtu» V timate refoluKur pcr
rcfolutioncm fpiritus vel calidi natti raIfs;adcu«usrcrolut.onem fcquitur
infrigidatio Sc ncccifi. tai.sd.m.nuno. rertionotaq, virtutcmfupcrarc nccciri
tatcmmagnftudinrseftvfrtutem faccrc pulfum maiorcm
qjfitoportunummeritoncceiritatis rcfrigcrt]. Hocautcm imaginari poiTumus.primo
prarmiiro no folum fieri cordif « artcriarum dilatationcm & conll. idioncm
ad aerem fri^ gidum attrahendum:fedctiam calelacftum cxpcllendij» Aw
irahir.n.artcria dum dilatatur quatuor corpora fimul.f acrc
frfgidumabextracalidum&fumum ab intra fpiritum 6d fangufncmarterialem:5LfcCundumomnium
ifiorum cxi/ gcntiam dilatatiir 5^: conftringitur artcria. Et fimilitcr dum
confi:ringitur expcllit toiidem corpora acrem calidum Sc fu mum adextra
(S^aercm frigidum adcor, di:ad membra fpl Htum&fanguinemartcriaIcm:idcofecundum
horum cxi^ gentiam conartngitur. Ex quofcquiturq, ftantc nccclTf> tatc
rcfrigerii arquali fanguinc artcriali fpirftu 3c fumo in ar^ tcriis
recipicndoamplior^cxiftcnrcuirtutcforti ^kinftrumc to obedlente ffct pulfus
maior fierci fi non tantus clfct fan guis fpiriius 6C iumus in artcria
fccipicndus,tunc igitur vir tus fwperabit ncceiTitatem.f.refrigcrn magnitudine.
f qui ciet pulfum maiorem /uaptu* proucnirc meritoillius nc>
cellitatfsrcfrigern.Etadhocconfequfturplus deaerc friei/ do rccipi (^cxigattanta
necefiitas uel calidlias. S/cuc.n.aftc ria mulrum d latata multum recipit a
corde fumum fangui ncm 3C fpintum:ita a pulmonc multum rccipit acrcm frigi/
diim,quareimpliori reccpto huiufmodi acrc oportebitip^ fum minus frcqucnter
attrahi,quia tardius calcffct ct fortiu» refrigcrabit,& pcr confcquens
ffcrpulfus rarfor dCmntor^ Etpcneshoc probabflitcr imaginari pofiumus q>
ftantc fortitudincvirtutis^obcdicntia inftrumcnticrcfccntc nc/ Cefi^Mtc folum
fpiffitudo(S!: velocitas crefcetin pulfu» In ca C^iewm pDfitonnccelTitasideftcaliditasaugcatur
quouf^ rantus acrquanrus nuncinf vna vlccartrahitur fit fibipro^ portionabills
ftante fortitudinc 6Cc, non apparct pulfus au/ gerimagnitudinecactcri8paribu9»
Exquo cnim attrahitur tanius quantus tantac corrcfpondcbat nccclTitati et
tantum dlataturartcr.aquantumalqs corporibus in artcria rcco» ptis
proportionatur non vidctur cur pulfus dcbcat magnitu d ncm variarc,tunc cnirri
attrahcrctur plus q^ virtuti conue nirct.
Et"argu.mrq,hoccftcontraAuiccn.inlittcra dU cenrcm c],pnma diftercntia
quacacquiriturinpulfu cftma/ gnitudos&rc. Dicitur illud cfiTe verum quando
necefifita» ftieritficaucfla q>quantitas aeris qui primo attrahitur pcr
vnicam attracflioncm non ciTct ncccflfitatcm cucntationi» cxccdcns,qualitcr non
cft in propofito» Ci^iod tamcn in cafuilIoau(5ianccenritatc augcatur fpilTftudo
vel vclocitas arguitur,qufa varix funt pulfuum caufx contentiux , fgituf
apparctpulfum variacifcd non inmagnmidinc.igiturcX:c» Jtcm ncccfife cft cor
magis refrigcrari prius , 3c non pcr maiorcmacrisattradioncm.igitur pcr
vclociorcm 3c frc/ qucntiorcm.igitii> &c.Et codcm modo potes glolTarc
poCu tioncm tuam contra quatii vidctur proccdcrc coclufio ifta. Sccundo alitcr
confucui imaginari conclufioncm ifta ima/ gfnandoq».a.fitmediusgradus fortirudinis
virtutis.b. fic medius gradus ncccfTitatts:5^.c.fit mcdius gradus inptilli
confcqucns . b . cum . a. fimul ♦ Si cnim nccciTitas ciTcc cxtremalis 8c virtus
cxtrcmalitcr fbrtis ficrctpulfuscxtrc^ malitcrmagnusinftrumcntoobcdicntc
fcmpcr. Ponatur cumhoc.a.gradumfntcndipcrmancntc.b.aequali. Et vi^ dctur quod
pulfu9 fietmaior , quiacodem conatu dilata^ b^t virtus artcriam quo
prius^&.cum hoc ipfa cft fortior & inftrumcntum xqualitcr
obcdicns.igitur maiorcm facict di latationcm.In cafu igitur ^fto virtus fupcrat
ncccITitatc ma/ gnitudinc,quia virtutcplus qp mcdiocritcr forti cxiftcnrc plus
cpmcdiocrftcrfacietpulfum magnum, licctgradus nc ccfftatis fit folum
mcdius.-iS^ wncoportcbitficri pulfum ra^ 'iorcm vt fupra diccbaiur.Caufa autcm
huim cft,quia vir^ 5 ? * R 11 C A Pulfus debilica tis cax» GaF. Pulfus duritiel
ca du" plcx» tiis pnmo fatlsfaciebat neccflitati non folum cum magmttt
dine/edcum uelocirate&frequcntia,necdeficicbat magni tudo maior,niIi quia
non potcrat cum tantogradu fortitudi nis cS^alrys circunftantrjs maiorcm facerc
pulfum , nuncau> lem fortiffcata poteft ideo maiorem facere pulfum^ Huius
exempkim poncre polTumus in corpore temperato quod in
fflediopucritixhabebitgradummcdium fortitudinis virtu tis & neceftltatis 3C
magnftudinis fibi correfpondcntfs,pro cedenteautem xtatcfft virtus
fortiorcalorcmanentc aqua U,quarc fit pulfus maior 5^ (it rarior continue Sc
tardior , in cafu ergo illo fimul crefcet magnitudo in pulfu tarditas 5^
raritas ♦ Et fimilem conclufionem imaginari polfumus variata obia inftrumenti
3C eadem fortitudine ac necenfita^' fcmancntibu8.Hr plura alia hic imaginari
poflfumus.Et pc> lieshoc moderandum eft fupra primum notabilc prgemff' fum»
Item ad perfuadcndum q» ftantc mcdio gradu forti tudinis cum mcdio gradii
nccelTitaiis fi fortis virtus fict ne> celTitatc eadem mancte cur obedientia
infhumenti fiet pu!> fus maior ponatur for.tempcratiflfimus cuius nccelTitas
fit acqualis neccffitati ptatonis:fit tamcn in platonc folum me> diu3 gradus
fortitudinis virtutis vbi in for. eft firmmefor^ tis.Ecarguiturficftantc
obedicntia inftrumcnti ex medio graduneccflfitatis cum fumma fortitudine
prouenic pulfus mcdiocriter magnus , fcd minor prouenit fortitudo C3c> teris
paribus ex medio gradu fortitudinis virtutis quam tx fummo . igitur &C .
Btper idcm medium concludi poteftquod ex medio gradufortitudinis virtutis cummc
dionecclTitatfs ftanteobedicntiainftrumentinon prouenit pulfus medfocriter
magnus. Caufe uerodebilitat(s pulfus cx mutationi^ busqiiidctnfiint,tediam,
8(:uigjliae, &:cuacuax tCo,&:macics,&:humor noauus,
8<:cxerci't{um fuperfluum,&: humorum motus,a^ipforumob Uiatio mcrnbns
fortis fenfus aut cordi uiani's,&: totum iKud quod uchementer rcfoluif.
Primo tiota hic quod quaecuncj vlrtutcm dcbilitatit cor dis <&:artcriarum
dcbilitant pulfum , fiuc mediate , fiuc im^" mediatedebilftent, Tahaautcm
funtnarrata ab Auiceii. Primotedfumdebilitatpulfum refoluendo ex eius inordiv
nato motu in tcdio»Secundo vigiliae cuacuatio macics,ideft caufamaciei
vclmacrefacflfoomnia propter candemcau-' fam. Secuiido nora quod omnes iftae
dicuntur clTe muta tioncs abfolute , vt fupra taiflum eft ♦ Et concordat hoc
di^ ^lum dicfto Galeo , Jn introducftorio pulfuum vbi inquit. fexoluitur autcm
virtus ex malo aigritudinum more5^ac> cidcntium anrmx difficuItatc;5<:fottVdoIore^
immodcra^ fis cuacuationibus» ^ - Et duritfci puffus caufx fiint ficcitas
corporis Ucnacauteius fortis cxtcnfio aut achcmcns fru gus cbingcIatus.Etctiam
cR: cum {julfas m crtfir bus durefcit cx fortitudinc pugtiae , propterea qu6d
mcmbra per ipfam extcnduntur ad par> tcm impulfionis naturac. ro.Primonota
qu^d ad ficcitatcm fcquitur ifuritics , fimt^ literfbrtcfrrguscondenfando* fim
liter fortiscxtcnfiofacit Ipfum pluB ia(ftui rcfiftcntem^cSt! pcr confcquens
pulfum du Horcm,vt patet in vefica multum inflata. Sccundo nota
quoditiforticrifipotcftaccideredurities ih pulfu propte» multas caufas.Prima
eft multa repletio artcriarum euapo> rationcmuhafada^Sccunda mulra membrorum
cxtcnfio hora expulfionis materf ge. Et no^a hoc dcm bic dccrifi mai ximc vcTumelTcde
^rifi ffenda pcr vomitum.In crificnim (?enia pcr fudorem non fit neccflfario
pulfus durus vtin- fra patcbft ♦ Et coUigitur hoc notatum tertio dc Cfifi» Vl^
liroo <»giw»» £1 j6 '>^'-iJ.*,<i*,j;.- AVIGENNLcnftatis ucro caufa!
funt caufac nattifaf^ mollificantes ficut nutriens , dC aegritudmales
molHficantes,ficut hydropifis dC Ictliargi'a ,au^ ca quac ncque funt naturalia
neque afgritudina'' liaficutbalncatio. PrimTnota nutricns eflfc triplex rcmotum
: vcrutn • quafi vcrum nutriens»Hiceftfcrmodc vero&quali v Talc enim
rcponcdo partcs in membro humidiotcs qu _ Cnt diilolutae leddit pulfum mollem
fiue Icncm SC maxf ^ji^ cumfuerithumidum vt laduca huiufmodi» Secun
CumrucniiiuiuKmiu vi ic»v.vuc« w*. „u.u..i.x*v..r - p,- nota quod
talcappclIatrcmnaturalem.Rcs naturalis»« pf^, tur dupliciter.Primocommuniter
vtdiftmguitur prgetcr naturam.& ficcibustempeiatus diciturres nai
lis.Quandocp fumitur res naturalis vt diftinguitur tan» tra rcm proctcr naturam
contra rcm non ti3turaIeoi>'I^^^ licer dicimus humorcs dC membra cflfe res
naturales,c»'' autem&aerem quantucuncptemperatumnon. Sif"'^ primo modo
patet.Si autem fumatur fecundo modo p^^.,^ triens intelligcndo vcrum nutricns
vcrum eft ^"^!^r"'uy/ eft res naturalis,vt patet intuenti. Tcrtio
nota quod i" J,^ dropc caufatur pulfus mollis maxime in hypofarcha»
dentalttcr tamen quandoqj fit pulfus durus in afcIitC'^ . , litcr
inlethargia,qaxeft apoftemai partis poftci io'^*'' bri.Apoftemaautemfnmembro
molli facitpulfifj'^ Iem,in duro vero durum ficut inFra videbitur. ^^^oP men
quod apoftcma in mcmbro mollt facit pulfu'^ ^^^f lem vtplurimum,quiamatcriacft
mollis a qua ^ -po^ vaporcs fS^c.vel quia prpprer apoftema 3C calorcni F j rat
liumidum membri nutrimcntalc fubftantiffi-^i' i^, eft moltc
moIIifTcansartcriaSjdi: ficrcddit pulfuni i^j'. Dubium tamcn cft an ifte pulfus
dcbcat dici comparaiionem ad pulfum naturalem , an pcr ^^^^ (d tioncm ad pulfum
prouenicntcm ab apoftcmatc ^"'^".pj^ dicitur durus proptcr rationes ab
oppofito fumptas *^ .^jj tcre poteftintelligenti. Qijarto nota. Balneatio «'^
dulci tepida reddit pulfum mollcm Jn frigida tn ,A jc4 furca ucl aluminofa
potcft eflfc oppofitum,quia»f»P^* dcretur durus,ut patet intuenti* Et
diucrfitatis quidcm caufa cum P^^^^J^^!^(y tia uirtutis eft grauitas materici
ctbi aut jji^ ris. Etcum debiliiate uirtutis ^fl: pugn^ ^ a: aegritudinis» ^J.
' fLlt^ ■ Primonotaexiftcntcinftomacho multo cibo ^^p> grauantcm ,autetiam
intotomuItamatcria Iium^^^^^jfri' 0 tutem etiam graiianteuirtusrcdditur
impotens a ^^,etuf dumin arteria motum uniformc,proptcr j{ue''^^j
artcriadiflformitcr , sS^Jpcr confcquens fft pulfi*' ^^[^w' Ad quod etiam
concurrit , quia uirtute talitcr ritus quicftinftrumentummotus arteriae
diffor»'' y^ii/'' Uerfis motibus mouetur ; 8C applicatur artcri* dae dCc ♦ modo
iam dicfto» Ex caufis quoqae diucrfitatis efircpWIj^ ^t^ iiarxim cx
fanguine,fcd quod huic cft mouet minutio. ^ - Nota rcplctioucnarum cum fanguinc
cft c^^^^.^^s «^^ tis modo iam dicflo^tum.f.quia multo fanguin« ^ .^^ tum
grauatur 8C opprimitur,tum etiara ^"'y ^"Lj ^^^' porante ad cor
caufatur in fpiritu difJormis oC ua ^g^jfa»^' phlebotomia autem remouct hoc ,
quia «'««"^"f.Lis '^^ L Dubium eft . Pofito quod fit rcplctio
^^"l^frnt^t^j/ tcria utrum phtebotomia remouercr ^^^^ . ^^xM^^^ HtG
remoucrctundcdebcret ficri ucldc "C"'^ ««^ ven 9 .1 n
'"""'"•<'• Debetigicm- ffcri '
^^^^«"'^^"''''■"^'^^"''''^euacuanturarreriapro. ' P^furpoX
* ^'"'"""itatem .nter fe artenjs 3^ propne cS diuerOtas
fuerit circa cor. Sm// ^ ^"'■•C^m.n.lit princpium pulfu»
^i»a»l.inonimbusartenj3. ' c.-,£'"'''f ' P^*f^'-"''Pfiusquaee5in
breuiefFi. «unt cpe funt ftomachi repFo fl^ triftitia et cogita tio m anquo Sed
cuminft5malus fuenthumoJ noncenabitdmerQtas. Et forfitanex co moZ
«'«tremorcordis^fietpulfustremulus. P''™onota.Stomachi repletio vtnotatum .0.
j- Velimmediatecommunica.urcorrp,Zer.f tem.pfiu,
addiapluagma.SimiIir-triCaT.r<, '"'•''''"'T tum diuertendo
virtutem & faciendo ■ "'"l- natis n,™.,,.; ™».:u ..r_- .. "1°
'P'ritum in toto inordi c„j* '™ipnusaddiapluagma.SimiIir-tTiCa&'r<,
'"'•'''''"'^ Plifi " diuertcndo virtutem Si facien,5„ r *
"^ogitatio raul V •'-'n.ouerimotiZcTuSeSmT''';" mot malus i ttomacl.o
exiiles .Hud id '^: ^""-''"
P"euaporationemcommu„c?urcor^t^?'l^''^'"'" OecaufistamenpuIfustrem^^^IoTSfrS^^^^^^^
k neruofis. "P»'*^™» in membris ^«>didturf.ri„.J%rw^^^^^^
^-ritma.tiai..apropterc,uo^^^^^^ "o'"» facSr r »'Poftema in mfbro ner
" '" >nembro „? r •"" ^'"^T^ * apoftema" Prop.
~d f '""'^ y"""" vtplttr.mum mu.tum dewl
^'""'•'C^r ^''" &P"8nam.fimiI(terar,eria vtp.u l^^s
accidit vw -r'" '"«''«uryEx a ' Partcseiusvnifo "oipolfcartcriam
'^'^«"dum omn ^olemagisfunt^^^i^^-ftbleuare.quarealiquapartesiji'' fter
quod tangen j"^'"'"'*' * 3"'?'"^ "^S'' '^^PteiT*
p '„, S;'"'*- Exq&^lfttm percipiturferrinus: vt p,;,^,^
J.tnpuIfutalisapaft^S^^^olutiodubijhicmoueri roli,: r Jurus. Pat„
f""'" debet apparere pulfus vnifor>
'""'>licet„onfi,tn&oh..ncfulfume(repulfum^ T^.- 'ter
dl,l'iia'itr f3.^Iim p/T-M/. "■">iter durusiut ta(Sum eft etc,
JWurimancceE.!^^'^' '"'"'^"'^ fortitudo
nobediteiquodu,^'''"'«''"'^^"'"™ ^'^aon obediwr eiad^
toatiTrabafraa^prajcipuccum neccffitas fubiV to aagmentatur. tcquam imer primdm
8c fcci.dam cadat fyftole mcdia. vcr fans od bj grat.a.ri arrer,a d.latetur
ab.a.termino ad.b. terminum &e uf &:cumfueritin.b.term;noibiparnper
Quiefrar ^rT.^^J r reat quiefcere,deinde altius elcuetur vf^^^ tequam aliquo
modo deprimatur^tunc cntm dicitur bifpu". fans. Secundo nota hoc
contingere virrute cxiftentc ferti inftrumentoaliqualiter duro& inobediente
3^ ncccmtate magna.Nia n.ciret virtusforti. non poflfet arteriammulta
elcuarc.Similiter nrfi forct neceltitas auda non conaret vir^ tuf> illud
racere.S/militer/iinftrumctumforet perfcde obc diens vnicam faccrct puifationem
3c dilatationem.Relrqui/ turigiturhocidcocontingerc,quiavirtu9 dcCt
fitfortisnon potcfl: vnica dilatatione inftrumcntum fufficientcr dilatarc
vndcoportuft aliquam intcruciiirc moram quoufa* fiercc noua applicatio fpiritus
adartcriam moucndam magis al^ te. Tcrtio nota hic in littcra innuitur pulfus
bifpulfantis aliacaufi,quamuisnonefiretinftrumenti duritics &cftno>
uaneceir.ta. euentandifubitoinfurgcns.vcrbigratia. cxiftc teneceir.tatcvnius
gradus dilatatur artcria ab.a.ad,b»tcr/ minum ubi quiefcit , dcinde fy
ftolat.Ponatur igiturq, artc/ ria dilatata ab.a.ufc|, ad.b.A incipiente
quiefcerc fubito co tfngatnoua ncceiritas,tunccontingccparum poft arteriam
nouam facerc diUtationcm antcquam fyftolct , ideo in cafu iltohtbifpulfans
pulfus» Soncini ucro pulfus caufa quandocp cll: mr^ tusdebi((«5,quarde fabore
ad qutctcm ordinatc proccdi t dc qinete ad laboretn , fed i(fc qui in una
permanctdiTpofitionepfuseft uirtutis debi litatcm
fignificans.Etcaudaquidemfbricina quaf eilimifis cxiftit,cfi:pfus figniffcans
fortitu^ dfncm aliquam,5(: cp debilitas non cft in fi'nc,fcd efs dctcrior cfi:
cauda finm'ua,dcmdc mafiua pox ftca,caudareditiua. Primonotaperpulfumdicflumutcauda
foricina intclli/ P"^'"' gcrc debemiis pulfum,cuius proccflfus cft a
magnitudinc in pa ruitatcm uel ecotra,^ cft regularis 8C uniformis ficut cau
^^uda da foricina quod imaginari polTumu3:uel quo ad uarias pul ^oric/n^
fationes fibi inuicem fucccdetcs,ucl in una, fccundum tamc ^"^^ ^ uarias
partcs arterix 3Cc* Secundonota pcr pulfumhunc «^wca» manentcm in una
difpofitione intclligcrc dcbcmus huc pul fumcontinuerndebiIiratc5(:paruitatc
proccdcntcm, non quia continue fit ciufdcm gradus paruitatis dc dcbilitatig fcd
quiacontinuc paruificatur Iicetuniformiter;&potcftdi^ ci ordinate diucrfus
fiuc unifbrmitcr difFormis , & hic cft pc ior illo qui quandocj a paruitatc
tcndlt in magnitudincm cut fatis paterc poteft intucnti. Tertio nota cp in hoc
pufy fu rcpcriuntur tot diucrfitatcs : quia quidam dicitur cauda finftiua,&
quidam cauda manfiua,& quidam cauda redltl'' ua.Finitiua tcrminaturad non
gradum. Mafiua ad certum gradumrcmiflfum.Rcditiuaquandocp ccomra^ rcdic apar-*
uoad magnum uniformitcr . Notum eft autcm quod pri/ ma eftdcterior
fi^nificans ultimamuirtutis debilitatcm. Se cunda minus mala fignificans fatis
intcnfam , fcd noti ultimatam dcbilitatcm . Tcrtia itcrum minus mala fi/-
gnificans adhuc maiorcm uirtutis fortitudinem . Notadc laborc ad quietam ,
idcft magnitudinc ad paruitatem.ma/ gnitudoenini labordicitur. Cadctis autcm fn
mcdio caufa cftuiVtutisfaf^ fitudo&cmsdefec^usautaccides fubito uctiies ad
quod anima 5C natura fubito rcdeunt. Iacob.8,i«;(uic* sr P R I M I C A Pulfus
Primo nota pcr pulfum cadcntcm in mcd^o intclligi cadens pulfum interfe<flum
quiefccntem/cilicet tempore quomo/' fmedio ucri dcbcrct, ficut in cxcmplo
faciliter pateicpoteft, Sc^' quid dc cundo^nota virtutis lafifitudo 8C
pro,idcft defcdus vcl vi rtu ei,us ca, tis lafifitudo confcqucns cxcrcitium 8c
dcfccfais , fcilicet ab Accns fntrinfcco proucnicns vtra(Ji cxpofitio cft bona.
Tertio no fubito taq>pcr accidcnsfubitoucniensintclligcrc polTumus acci^
cucnies des animac:ut fortis cogitatio,aut timor &c. Et fimijitcr etia
dupFr^ intclligcrc poffumus dolorem fubito ucnienrcm. Etutroqj modo ucrum cfl:
dicflum Auic.i^rimo cnim uerum cft q» fu bito currctc animali fpiritu ad locum
alic|iiem ut ad cor ucl ad ccrebrum ipfum infequitur uitalis,& fic pcr
aliquantulij tcmpus impcdit uirtus ab opcrationc pulfatili. Idem adliuc
cuidctius diccndu cft in forti dolorc,vt patct intclligcnti.
Ecfpafmofiquidempulfuscaiira funt motus nonnaturalcsmuirtuteaut in malitia in
enTen*' tia in rtrumentf» Spaf^ Nota pcr motus non naturalcs intcllcxit motus
prg tcr na> tnus du> turam quibus natura proptcr nocumcntum contrahit mem
pHex. bra ficutcontingitin fpafmo non proportionato ad mato
riam.Pcrmalitiamautcmincftentia inftrumenti infclligc^ tt dcbcmus malam
inftrumcnti difpofitfonem , ut intcfam duriticm 8C extcnfionem ficut in fpafmo
ficco. Pulfus autem trcmulus procedit cx fortitudi ^
ncS^mftrumcntoduro&ncceflitate forti, fine iftis enim non prouenit trcmor.
Tremo/ Nota cj) tremor mcmbri,ut fccnda tertr]' proucnit cx equi rfimem potentiaquadamuirtutis&grauitatis
membri , vtquarto bri cS. dc accidcnti ,<ta vt virtus non totalitcr
dominctur grauitati ncc econtra.Ex quo proucnit duellum quoddam vt nfjc in^
furgat virtus SC elcuct membra,quac poft dcbilitata a graui
tatcmcmbrideprimitur&itcrum deprefta infurgit. Et fic proportionatur in
pulfu trcmulo nccciritatc cxiftetc magna uirtutc fbrti SC inftmmcnto mulium
obcdicntc, undc oritur quxdam qualitas uirtutis ad rcfiftcntiam inftrumcti*
Infur> git igitur virtus neccffitate cogcntc ct dilatat inftrumenium qua
confcqucntcr dcbilitata propter rcfiftcntiam dcprimit 6C itcrum infurgit uirtus
8C ccontra,& fic dcinccps. Vndofi autem eftcumciuscaufa cxiftit uir-'
mtisdcbilitas fccundum plurimum StT nonpot (ieri diaftoIes,nifi paulatim &:
paulatim* Primonotaperpulfum vndofumin propofito fntclligc> rcdebemus pulfum
cuius motus fimilatur motui vndarum aquac.Ec colligitur hxc notificatio quario
colligct. Sicut.n. aqua fecundum aliquam paricm cius ab aliqua caufa pulfa
caufat vndam quaccaufatamoucndoaliam partcm caufat aliam Sc itcrum alia aliam
&:c.ita in pulfu tali apparct non fimultaneus motus totius artcriae,fed
apparet ad fimilitudi> nem vndarum in aqua proptcr quod hic pulfus
appcllatur vndofus» Secundo nota virtutc cxiftcmc debili multum ira <J non
pofifit totam artcriam fimul eleuare , fed folu pcr partcm antc caufatur pulfus
vndofus. Ex quo cnim non to> la artcria fimul clcuatur ipfa clcuatur pcr
partcm antc parte, Ccatinvndisaquarum contingit. Et cft cttam cum inftrumcnti
lenitas cius cau^ fa cxiftit,ticct uirtus non fit ualdc dcbilis.
mentumnancpmoIIca:humidum concumone armotumnon rccipit,qu?in unaqua(^ pcnctret
partcm qucmadmodum ficcum quod eft duru recipit,quoniam ficcitasconcufsioni cft
apta & tremori. Etduri quidcm ficci finis fui principi] motu mouetur,mollis
uero humidi partcm pot AVICENNJE# fibile cft moucri & aliam partcm motu
«P^^?^ pati,proptcrca q? cito rccipit feparationcm oi xioncm ctdiuerfitatem. ^
Primo nota multa inftrumcnti humiditas eft \^ fus vndofi hoc
modo.Cum.n.inftrumentum multumm^^ le fit vel humedatur reddiiur in partibus
fuis flcxibilc , de vna partc cleuata non neceffario eleuatur altcra , cum hoc
q> non clcuatur fletftitur,ficut accidit in alrjs co ribus flcxibilibuSjidco
cogitur virtus fuccurrcrc,^Si P^*^ tcm antc partcm arieriam cleuare;5^ pcr
confcqucns cau^^^ repulfum vndofum. Ex quo concluderc potcris mP,^. (ftica cjj
ftantc fortitudinc uirtutis in dcclinationc paf^^' .g^ vcl vcrfus declinationem
pulfus apparens vndofus .^^ catfdperfudorcm fuiurum.fignificat.n.matcriam ^^^^
expclli ucrfus cxtcriorcs porofitatcs quae occurrcns art (5<:ipfam molliens
cftcaufa pulfus vndofi. Nota ta^^^J^ non eft nccclfarium antc quemlibet lalcm
fudorcm an dcrcpiilfum vndofum,qu/a contingcns cft matcria«i forc fufFicientcm
tantum raoliificarcarteriam q» ab c3P ,^ ueniat pulfus vndofus.igitur &c.
Sccundo jj^^i/ijg^ cftis Auic.diJferenriam intcrcorpora durafiuc
f"^^"^..»^o/ da fiiic flexibilia.cnrporis cnim folidf vna
paftclocal'^ ta ftante continuitare mouctur totum, quod non cft rium in
flexibilibus vt pacct. Et ucrmiculofi quidem pulfus ^ formiffi^^^^^ caufaeft
fortis debilitas,!ta uttarditas Q^fP"^^^ doardiuerfitasin partibus pulfijs
^^^"^^"j^Jfj Pulfus undofus quid, 8C eius ca. tur,quoniam uirtus
inftrumcntum in una dilarare non ualet,fed paulaiim &f paulatii^'
Primonotaper pulfum vcrmiculofum 8C for»"'^ . jipr \A intelligcrc dcbcmus
pulfum cuius artcria: motus P^^^^^^jr ficutmotus vcrmiculi.Sicut.n.motus
vcrmiculicft P^g|i|j tcm antc parte,quia primo moiictur eius vna par^i^^^ gjffl
flcxis,deindcaliafigitur(5<:infcquitur,&fic dcinccpS' .f^ iftemotus
paruus va!dc&: tardus,fcdfrcqucns cfi^^.^g^f^ fus,quia intcr vnum motum
& alium non cadit q^^l^jl/j dia notabilis,quia crgo in pulfu quandoq-
pcrcipit^'" jjf/ motus artcriae,!dco dicitur vcrmiculofus. Diff^''^^^'^!^
% micante,quia formicans c minor pulfus. Sccundo fl^^^jg caufa huius cft mulra
debilitas virtutis non po^j^^^ian^ inftfm vclociter clcuarc:vndc cogitur virtus
pcr parteni tcm cum fp''llitudineelcuarcartcriam* =m clcuarc ncc partcs quas
eleuat potcntcr pjf^ citer clcuarc:vndc cogitur virtus pcr partem Caufaautcm
pulfus mali pondcris fiP^e quidcmfuerit indifpofitionibus i^^?^^f^^i\0
tisefcaugmentum necefliiatis.Etfi ^^^^^'iif nibus tcmporis motus
fucritcftaugmcn^^ bilitatis aut necefsitatis priuatio. . fnfj /tfl'? JrJi Quid
pcr pulfum mali pondcris intclligatur PfJ^jlip^ ^ih Ex quo patet hunc elTc
dupliccm,quia quidam pusJ^^J deris quoad tempus quictis,&quidam quoad \f
lus, Primo nota q»caufa mali ponderis vbi "^^P^jtjs lus
quandodebctcflfcquicscftaugmcntata "^^^^bfrf^i enim pcrcipimus artcriam
dilatari temporc ^"^^^^, fcerc arguendum cft ftatim forc ncccflitatcm iK
praintertionotabilidc bifpulfante pulfu <^f^^l-^ Secundo nota q» pulfus mali
pondcris , ^-^"'^^^Lnif quies quando naturaliter debcret erte motus
multavirtutisdcbilitatenon potentis ^^^^^\tnifl^%c tcrminato tempore,autcx necclTitatcmuItum
o ^^tc^ pter quod non cft ncccfifitas ita frcqucntis «^^*^" r^i p«f uit.Et
dc ifto poteft poni cafus fiPis pcr totum ca /j ci» tertio notabili dc pulfu
bifpulfantc. Notum c^* vir tu8 fof tis iion ficrct pulfus talis maU ponflcn^
g^^i t F E N. n, 'ubmera mferms manifeftc funt. Cap.tufum Eft depufObus «afum
fi^ ma. «culorum dC foeminarum. Afculorum pulfus maiores funt 8C fortiorcs
ualdc propter uehemen-' ttatn uirwtum eoriim 8C neccflita. tis ipforum. Nota cf
ois ifte compatatioties marculiK rU- j; r •nina&fottioriec.debent mtellfgi
fflSo & fi^'''°' ^^*' fm latinicHnibns obtinentibus fitUs Efce™ 1
nalitercorrefpondentescxterisparibus utTTr''""
aomafculumtemperammfeminxtemD^^^^^^ choIer.c=c,3l: fic <fc altjs.Similiter
maS • ' ° T" pcll. i„ p'„eriti, &
l.ltantcm"S"Si3"'"t feruantem aliquod regimetiadferuan,!jr
^ ™ , ^ '3bi„„,cm Cmilem^eg,onem & fic r.r- ° * ubl ifta vel aliquod
iftoScefet onn fomtudo maior cum inftrm pomZll "^ '"''or, 3£ fus
™^ior&fortior,&percon~„fA^;T^^ iPfisepul Pr.mum dubi5ci.ca prima
parlecap^^v/^'^'* »ier.s &c.non debeat«(Tefrequentiorl «,1^
^"^""^' quiaficutpulfusinmutiereermir^^^^^^^^^
^e,eft.T,mor,ergo,quebene&ti.fad ma°n ' I"^^^^ ^>>l.er« fu»
necelTuati dirainut* .flcut mZS , "^" yirofux nece[T,tati auaa=,ergo
no^' rt '"'^? velocitate&fpiiTitudine recimpenfari au 'd"
•""''•'■' VdeScit. EtconRrmatur,quiap reandei .-""'?"
■''^ ^^^^^^ k vcl proportio ; crgo ^c. "itcn^ tun;; ^«^^re 5;:c.
^^«.^""m.corifeq^^ vt prjtced^B «^^^'tas .^^^"«ifcdandamqaiaficut
in rtizr^ cftnc! ^becficn^.ideonL'!"'"^'"^ '"J^"' ^
m^gis ^ccciriratistantum mufculo cx partc ^^Jcendan, or!^^^'^'^^ magniHcacur ex
partcobcdie •*»3gi8 obcdicn? citc?'^ "^''^'"^ '"ftfumcntu
J!^*ior facitobcdicntiam non quaclibctlcnitas
li^redtobcdicntianiairu.!??'^''^"^' Sccandocflicct 2' *3nta ficat in viro
8c fi J ^'^^^ "'^" brtitudo virtu> ,
''^«m,necc(Tfta?,fcu'icct&rp^^ proniouenc magnitu ^JJtun,. Vcl
dfcendunucm'''"^?^ "^^ll"' ''^'■'' ^'^^^amtnftrumentiobedicm
'^^^^ nccdtitas p'.us n,o. 5!:^«tobedien.nontamenpt^ fecuS*«^«(ritasquianonfit
''T "J""'.' D O a IIL 140 Etproptercaqjcomm neccfRtasmagftimdi.
ne complecur eft corum pulfus tardior pulfu mu herum &: rarior fecundum
plurimum. Et omms quidem pulfus in quo pcrfeuerac uirtus dC c [pi[.
fusoporcetprocuIdubioq>atucIox.Eft.n.cijan^ te eft uelocitas quam
fpiftitudo, hoc igit ficuc pulfusmafculorumefccardior ica efcranon Nota
primoq»infaminacft neccflfitas diminuta rcfpc^ (5^u mafculi,5(: virtus debilior
(&;inftrumchtum magis ftri (Trum cfi in mafculo, vn Jc non potcft ad tantas
dimcnfionc» magnificari ficiitin marculo.lllud tamen quod ex magnitu
dinedcficitpropterinftriparuitatem virtutis dcbilitatc rccompenfanrur pcr
fpiflfitudinem vcl veIocitatcm,vndcin mulieribus cft pulfus fpiflfior 3C
vclocior in mafculis , ad quod ctiam coadiuuat mulra ncccffitas mundiffcandi
afti/ iiiis mulcis in muWcrcmulriplicatis proptcr retcntioncm fu pcrfluitatum
in eis cic ocio Sc frigiditatc Complcxionis. Sc^ cundo nota q>
ftatefortitudinc virtutis nunq^ fpiftitudoab/ foluituravclocitateiciimcnim pcr
velocitatcm meliusla^ tisfiat rteccfritati qp pcr fpillitudincm virtutc
cxiftentc forti honmagis rctitietfpinitudincm ($vclocitatcm. Cumigic in
mulicribus ponatur Virtus fortis quoadponfe vclocitarc fequitur c]^ fi
inciscftpulfusfpinfiorq^inmafculo cftctiani velocior, Tcrtio nota hoc dcm q»
ftantc fortitudinc priu» acquiritur velocitas i^trc.irttelligidebct
notabiIitcr,dequo Oi tis in techni didum eft. Dubium,quia ficut fc hab^t vc-'
locitasadfpifritiidinemitamagmtudoad uclocitatcm: fcd non abfoluitur fpiHitudo
a uclocitatc , quia prius non abfot'' uitura pofteriori,igiturncc vclocitas
amagnitudine ftante virtutc. Dlcitur q> argumcntum probaret n^fi cffet q>
itt mulicribus uirtus non eft forris ncc inftrumentum obcdic* fui
paruitatc,utfupra tad:um cft. Ex quibus concludunt corrolaria. Primum.Non fola
cfuritics aut mollities rcd'' ditinftrumentum inobediens, fcd etiam inftrumenti
paruiV tas fidut iam dedudum cft. Sccundum. Non acquc bcnc proportionatur
magnitudo foeminx fug neccfifitati ficut ma fculi fu?.patet,quia oportct ut in
mulierc augcatur uclocita» &rpi(TitudoS:noninmufcuIoacqualitcr. Eiplura
alia hu> iufmodi pofifcnt conclLidi. Perfuafioad hoc cft, quia fi fo> la
diminuerctur necenfitas in mfulierc rcfpedu uiri 3c mano» rct fortitudo cum
obcdientia inftrumenti non bcne propor> tionarctur fua magnitudo fuae
ncccftitati Cicut in uiro.-fcdca diminationc nccciTitatis uirtus eft dim/nata .
igit 3Cc, Ex quofcquit maiorc clTc pportionemagnitudinis pulfus ulrl ad
ma?nitudine pulfus mulicris g necciTitatis ad necciTitate qiraplu9^>portionabirrminoratpulfus
imulicre rcfpccf^u uiri dcacfcit ncceflfitas qa ad eius mrnorationc facit mi^
noratiouirtutiSj&aliamulcaconcIudi polTunt, Pueronim uero pulfus cft Icnior
proptcr hu^ mldicatcm.EteftdebiHor 5C fpiftior , quoniatn caIoreftforti's.fcduirtusnoncftforti's
co q? no- damfuntcompIccuPuerorumucro pulfus com paracionc quancicatis corporis
corum cft ma^ gnus,quoniamcorumtnftrumentum cft ualdc molle 5C ipfbrum
neccftitas cft ualdc fortis,8^ co rum uircus comparationcparuitacis corporis ip
forum non cft paruac quancicacfs. Vcrucame co> rum pulfas comparacioncpulfus
complctormn cftnonmagnus,fedcftucloci'or 8C fpiftlor pro> ptcr
ncccfl[itatcm.rn pucris nancp mulciplicatur uaponsfamofi coIlc(%'oproptcr
multam dfec^ ftioncin corum 8C frcqucntfam eius in «'s. Bc proptcr lioc ualdc
cft ncccfsc ipfum cxtrahcre,^ caloremipforum innatum cuacuarc Iacob,8,i,a«ic,
ItJ Pulfus pucroru confide ratur dii pUcicer* Virtus uitaUs dupFr* PRIMICA ^9;
Pr!nlo nota q» cum d(cimus fceminarum pulfus fotepar
uos.etiampucrorummarculorumtn<5^ iuucnum magnos, (nteiligitur hoc totum
coparan Jo pulfus pucrorum ad iuuc nes caeteris panbus 8C foeminarum fiPr ad
mafculos:& cc5 cra»Notum*n*e(l c;^ alias fiacicndo comparationes in gencre
mulierum repcritur pulfus magnus temperatus &c* EtfiPr in ali]s. Secundo
nota q» pulfus puerorum confiderari po teft dupPr.Primo in comparationc ad
pulfum iuuenum , 8C fic pulfus puerorum cftparuus vclox frcqucns &c.
Sccijdo confiderari potcfi: pulfus iuuenis 8C pucri vtruncp compara do
refpe(flu quantitatis .ppria: fux mollis, 8c fic pulfus pue-' rorum no debct
dici paruus,immo magnu8,velox,frequc9: 6C fortis. Ca primi elTc potcft , quia
inftrm eft quantitatiuc minus virtus etiam eft debilior,nccefifita3 veroeft
multa ta eucntationis mundificaiioni3,vt tangitur in lra,ideo ex
magnitudfncdeficitoportctpcr velocitateni 8C ficquentia rccompenfari.Ca vero
fecundi eft,(]uia licetabfolutc ad mi nores dimenfiones dilatetur arteria pucri
^^c.illac tfi dimcn fioncs ad quas ilU artcria dilatatur funt tantx
pportionabi^ liicr rcfpedu pucri quatac funt dimenfioncs ad quas dilatac
arteria iuuenis rcfpccflu efufdem.>^.g.fiarteria iuuenis fitla^. «tudinis
pcdalfs,pueri verofemipedalis,(5(:fiiartcria pucri fubdupla, ipfa tn dilatatur
ad fpacium fubduplum fiue pro portionabile.5^ illud innuit Aui.in Wttera.
Dubium. vr q> pucrorum pulfus debet e(Tefortior,quia virtus vitalis in cis
cftfortior,vt.2.coIligct.5^cai5,de actatibuseft declaratum» 8C innuicur illud
idcm.cf.de regimine fanitatis:fed virtus vi talis cft virtus pulfatilis fiuc a
qua .pucnit pulfus ♦ idco 8Cc, Ad hoc di^ cocedendo in pueris fore pulfum
fortem .ppter multitudinem caloris:magnum refpecflumoUis, veloce vc>' ro 8C
frcquentcm proptcr caufas tacTtas in littera.eft tfi pul^ fu3 paruus 5^ debilis
refpecflu iuuenis propter virtutcm non eflc tta fortem nec inftrm effe ita
.pportionatum virtuti fi^ cut in iuuene contingit.Et dicitur concedendo cj>
virius vi" calfs quoadpoffc vitaminmembris conferuare eft fortior in
pucris qp in iuucnibu5,quo tamcn ad ppftc pulfum ma> gnificare cft
debtlior.Et fecundum principium intellccflum proccdunt au<ftoritaic8
allcgaiae. luucnumucropuirus cft multac magnitudtV tiisfiC non cft multac
ucloci*tatis,immo in fpfa cft ualdc dimmutus & in rpiff! tudinc &: ad
raritate tcndcns.Et illorum quidcm pulfus qui in princi
pioiuucntutiscxiftunteftmaior, Et corumqui funt in mcdio luucntutis cft
fortior. Et nos qui'> dcm i'am dcclarauimus cp calor fn pucrls iuue
nibusfcrecftfimiliSjCrgoncccftitas in cisentp/ pmqua,rcduirtusm luuenibuseft
augmentata, habcbiturergo exmagnitudine quodinipfis rc
ftauratquoddefuentcxuclocftatc &C fpiflfitudi'^ ne.Et principium quidcm rci
undie prouenit ma gmtudo cft uirtus fcd nccedi tas cft appctcns, in^ ftrumentum
qufdcm cft adiuuans. Primo nota cum tn iuuentutc fit vlrtus fortis potcns
inftrm facis dilatarc 8C pulfum magnum cflFiccrc,non tn cft ncccflitas tantae
velocitatis vel fpiflitudinis ficut in pucricia quod in iuucntutc cft pulfus
maior $ in pucritia tardior autcm 8c rarior. Secundo noia.Diccrctaliquis , vr
cj> iftc tcxtus cft contra poncm tuam,quiaa pueritia vcrfus iuucn^ tutem
pcedit magnitudo pulfus augendo5: tii velocitas 8c fpiftitudo continuc
minorando vt patct.tgitur 8Cc, Dicitur hic c^ non aduerfatur,quia hoc non cft
ftantc forcinjdinc 8c virtutis inftf i obcdicntia vel inobcdietia, vt patct cx
di<flis» Fic.n.pulfush-cn^aiorpp virtutis fortfffcationcm 8C am-' pliationem
inftri» Nota tn cp comparando luucnem ad iu uencm illc in quo pulfus cft ma'or
habet ctiam vclocforcm dc frcqucntiorcm caetcris paribiw, Tcnio nou ^ «n ptin AVICENNJB«
ctplo luucrttutis pulfus cft maior auc pp inftrumentf obfdi^ tiam maiorem,aut
quia fimul neceftitas mundificandi cun| necefritate refrigerandi coniungitur,
aut dicitur folum mani fefle maior fed in proccfTu non folum manifcftc maior
JcCl ctiam manifeftc fortior. Quartonota,cx ifta pariiculaW. uitur dubium
tacite poffibilc moueri,quia fi necelfitas eu re aequalis in puero 8C
iniuucnibus,quarcnon pulfus.ra^ tecfolutioinlittera, Scnum autcm pulfus eft
minor proptcr Athu Iitatem 6^ minoris uelocitatis , g p lioc ctia S)C^t
di'mi'nuti'oncmnccc(Titatis,8(:proptcr hoc eftf* rior.Ecpulfusquidcm fcnum qui*
iam multu''* procellerunt in annos cft paruus r arus 5^ t^''^ dus
8<:cftcumeftmollis propter humorcs cxtr» ncos ^ non proptcr naturalcs. Nota
in fenibus fimul clTc diminutam ncccffitatc ^^^^^ &uirtutcm
multudebiliiaia,vn dcbilitaiem efl ^ paruus,(5(: quia cum hoc necefTitas eft
mulium diminujf ctia ratus.Totu refiduu Irac paiet vfi$ ad finem capii"*'*
Capitulum. vitf ♦ Eft dc pulfu complexiont^'''' Vlfus ca Mx fopPonis mhctof^l
eft ncceffitatis.Quod fi uirtus coU^f ti t & inftrumetu crit pulfus ^^^f ^^
] S I* crgo unu eorum diucrfificabit ^ qucadmodum dcfhcft inpraeccdcntibus. 1
i^^' Primo nota pcr complexionem calidam in .PPO^'°,f^ ligeredebemuscopPonemcalidamtodus
8C princip^"" membrorum 8C maximccordis refpecflu copfonfs •ratac
totius 5(:c.Etper necclTitatem uehemcntem jH ccfTitatem eucntandi aucflam
rcfpedu nccefTitatis c^i* in tempcrata complcxlonc.complcxionis,n. cempe»^!*
|> cefTitas nodrmagna nccau(flaucldiminuta,fed mc^^^pfo uel tcmpcrata
&c. Secundo nota q> in cafu in qi'^ ^?^^ fit calfda cij neceffitas fit
aucfla,fi uircus crit fortis <5^'']f ^,1,; obediens pulfus eric magnus
rcfpciflu tcmperatx ^^f quia prima di^ia quae acquiric notabiliter pcr
necefl''? ijjj (flam ftantc forticudincctc.cftmagnitudo.Tacuitau'* ^^i drias
quae per neccffitatis augmcntum acquirunt , P^^^pitU locitatem
&fpifT(tudinem dans cas intelligere pcr dinem* Ec ex ifto tcxtu volunt
quidam concludef^ ccAuic.q» pcrnccefTitatcmauaam ftante fortitud^'"^Afl/
eftacquiri folam magnitudine in pulfu. Ad q"^"'^^^^!!' dendum eft
cj> licet prius notabiPr uariet magnitu^J^' (ii/ adhuc practcr magnitudincm
uariantur. 'TcrtfO '^jj^nl^, pcrfusdcmcfteutrtuteexntcdcbiliaut inftro ''^'^
^^ggii'^ quantijcunqp fit necclTitas augmentata pulfuni ind^ <puenirc
pofife.Si enim deficit uirtus deficit agens ^"^.^^^x^*
ncm.Siauteminftrumentum cft inobcdtens , j^„itii''' feu difpofitfo palTi.acflus
cnim a(fliuorum non re^P ^ nifi in paticntc bcne difpofito. t ♦ de an^ma ♦
''^^^^^'((If^ quo fequitur q» ncceflfitatecxiftentcmagna 8C ali«J" |^ li^
dcffciente prouenit pulfus uelocior aut frcquentto'' jPj|^(lfa' pcrato,nifi fit
excrcma uircucis debflitas aut ^xf'"^^ titi^l menti inobcdientia,a quibus
non folum parifus ^ ^^^tf 8C rarus fft pulfus. Scqultur fecundo q>
pofi'^"^.^^ P^ f?tatc cxiftentc aucfla refpc(flu temperari
P"^^"*" (jjra'^ a qufDus non lolum paruu» - ^ ^^c^^ Scqultur
fecundo <p po^'^' jlcJr P^. ...ac. .^.a - refpc(flu temperari
P"!^"*" (jjratc^l^ uenire in magniiudinctemperatum , qu/a cn nfC
^jrf JD. n. ^..lf.,fl m!if>.«..o 'narUUS ^"^ .^(Jifl^' duos fore pulfus
in his tribus differentrfs , '^'"^'^fa*»^^ tud/nc uclocitatc 8C
fpififitudine omninofimjlf»' ^^^x^ unus illorum eft falutis fignum:alter uero
»"2'" >fup^' (ads hoc corrolarium innUigentj. Et cafuj t«tt» ^
<fla potcft fferi pulfus magnus 8c ctiam 'paruus ^^af"J ftcntc
debili,fgirur potcft ficri tcmpcratus "l '"^.pag'^'';/ toca
confequentia patet. Sequit tertio non ^^.^'Jtflii^. PfiN. 11« EtflcaMtasquidcninon
malx (aetit com^ P««ionis immonaturaIis,erit compfexio forris « lana 8«:uirtus
multfi fortis . Et ne^ exiftimes Spcaior mnatus Q fiicrit fortis
quantumcuna fit mmuatcxuirtute,immoex co prouenitin fub. «tatia
rpiritusfortitudo&Tin animaaudaria.Ca lor uero com plexionis malitiam
fequens quan- K>plusaugmentatusfuerit,tantoinuirtutepIus ««bilitatemaugmentabit.
fui ooert, difproportionata pro nal.ta..m .nftrumenti adfuas exercend«„nnlT
u''' fequiturduasequalesmenfurasc/S ^ "*^''^"'''"' vnam m^gls
nl.uralem qu^^^^ SprStr''"^^ &ficc?3bt,i:p:;r cal,di.a.em cr*cere
i^a^rali.r''''"'"''^'''""''^*'^*^ menfura 8c fin.ilite 1„
" o f'* ' '="""' "°" naturaIitatetunceEvi;,Sf
'°''''''".P'"' Calor.n.quan» 1, r„ '"'•t*"
*"'-N«exiftime, SCc. "«uralial" rotem?:'^''^'" '.'"^^
Pern,anen.iCmforrd"em''H?'''''''^'''''" ^'"""*
«lligere f°«itudine,n rerS»™.^''"'';'!,''"
~nnd„afieitetin.e„,io?AT"'d"''l"«""'i».Ettuhicft
angraduali. Secundonota4caSl?'"'.° l^^^ntitatiuo
augeturc5terisparibu3tantop?u ,\^"r/,? ''?»"'<> P>"»
y.rtut.s,toquia,atoplu8refoIukdefpS"n''''*
.nftrume„tumeidemmagisdifpro£rCm%:^^^^^^ Incomplexioneucro frigida dc<:I,n«
«,.tr '^' ad parte diminutionis , QcuTprooriJlft P'''.'^' 8^
proprietarditasarraritas Cun 'f. ^r?''""" tumfoeritmoHe latitudo
e£Z '"e«"'"^' ffeiusamilitertarditas&Ss Ouod^^^^^^^
faeriteritminushoc.Etdebil ?s qSem 2'''''^ winutioai,
in'a"";"*""n P"""' "««nwad
partem"^ w»gnitudini,i"S"'.'*»iT." PfWpalium dfiarT, f
y-ttus debili, 3£ „/''!•» * rpilTit"d>n".Cum enfm fi « fumparuum
.ard,"^'»' *">in"« V.deturfieri debe? pul '«(If «>nat poni
mee. s * ramnj.Bt ifte textus multum con/ H «, Pulfus •atus.au, *
'"^fniwto exiite molli """tC '''■'.';''*'««"'*.
quiafiJ!?'']'* ''ntelligendo inobedien,.Bt ^ "»?l«tiesau8et,q&\f«ities<mpeditlati,udinemi«
''«",vel per molle in eiw"S' ^ " "° '"^" •»31'
DOC, Xlh 141 a!t|tud|rtem quafttuin cxpcdit cogitur attcriam fccundum
latitudinem ampIiarc,ecoiitra vcro fi inftrumcntum fii du> rum. Tcrtio nota
vt fupra fen prima.cap» dc complcxio^ nibus.caliditas magis attinet fanitati fr
igiditas,ideo trigi ditas vidctur qualitas virtuti magis difproporrionata,vndc
facflo cxccflfu frigoris plus debilitat virtus , quia acquirit rc magis ci
difproportionatam.Et debethoc totum intclligi cg teris
paribus.Poflfct.n.Iapfiisin calidoeflfc valde magnua
&infrigidovaldcparuus,propter quod plus debilitarctur virtus cx lapfu ad
calidum cx lapfu ad frigidum, Et cx ifta littcra collfgc primo cp cuilibct
corpori lapfus ad frldu cctcris paribus cfl: deterior lapfus ad calidum* Sccudo
qicuilibetcorporiiapfusad calidum cft propprtionabilw, lapfus vcro ad frigidum
contrarius cft vel di fproportiona> bilis. Tertio corpus phlcgmatJcifltimum
facilius labitur adcalidum ad f rigidum. Q^uartoq» temperamctum aequalitatis
fecundi modt inpqualitcr diftat ab cxtrcmis ca^ liditatis SC frfgiditatis
totius latitud^nis humang compfonis* Et infinita quafi alia cocedi poflfcnt,qug
tracflata funt fupra fcn prima^capFo dc complcxionibus» Complcxioncm ucro
humidam fcquftur in^ undatio dC dilatatio» Nota caufam pulfus vndofi proptcrhumlditatcm
fupc-» rius tailam ♦ Nota etiam caufam latitudinis pulfus ct hoc q» vna tunica
declinat fupra altcram tunicam, vt fupra plurics cft aflfignatum*
Etficcamquidcmfcquftur coaguRatfo S^dix rities. A mplius (i uirtus fucrit
fortis SC ncccflitas mrca,accidctbifpuiras5^rpafmorusct trcmulus. Tu uero
dcinceps copone coferuada pnncipia. Notactiam caufas duritici pulfus fupcrius
tacfhs , SC^paU fus fpafmofi,quac omnia fupcrius patcnt,quandodiccbacuf dc
caufis iftorum 3Cc* Etpraetcrea cum unihomimacddi^utduo^» f um latcrum ipfius
diuerfificctur compIexfo,criC crgounum ipforuni fngidum a^altcrum caU'>
dum.Etaccidet m diuerfitatc qax proucnit cx caliditatea: frigiditatchorum
duorum faterum pulfus diuerfifiant. Eritcppulfus calidi fatcns, pulfus calidac complcxfonis
& latcns frigidi pul fus complexioms frigidae* Nota c;^ licct mdtus
artcriarum principalitcr ovdinetur adf cordis rcfrigcrium,ordinatur ctiam ad
cucntationcm .iipric caliditatis artcriarum, vndc fi in cordc ftarct
ncccflfitas uni/ formis,variatatamcnartcriarum ncccflfitatc, variarctmo'' tus
artcriarum $ufs non variarctur motus cordis» Ex quo infcrturvcrumcflfcdicfhim
Aui.Cq^latcribus cxiftcntibu? diffbrmibus in caliditate 8C frigiditatc conucnit
pulfuum ua rictas. Sccundo nota q» naturalitcr in corporc quantiicij^ quc
vniformitcr fano cft laterum diucrfitas in calorc & fr^ gorc latus cnim
dextrum calidius cft (inidro , non tame cft naturalitcr haec pulfuum diuerfitas
quam ponit Aui.hic.Dc hac igitur diucrfitate laterum non intcllfgit Aui . fcd
intclfc> <5lus cius cft dc diucrfitatc latcrum rcfpcdu naturalis
difpo> nis ipforum vel tcfpcc^u tcmpcramcnti ♦ ucrbi gratia.cxntc latcrc
dextro in for.calido in primo rcfpccflu tcmpcrati latc ris dcxtri.cthoc
naturalltcr.finiftro uerocxiftentc frigido rc fpc(flu tcmpcrati,aut adhuc
tcmpcrato non fcruarctur ijpoe tionalitas latcrum.cS: fic ctiam non pulfuum
.Similircrcxi^ ftentcfor.fccundum hltudinetotiu.? tempcrato concingcnf
cftdcxtrucn latus calcScri proptcr hepatis calcfa^flionc au^ puftulam finiftro
non calcfado , immo fortaflfc tafs^^ daco tcfpcdlu tctnpcratU Diucrfl tas com
pPoni9 hols cac dfjcrfi tate pul fu9* PR X M l C A N, Et cxhbc quidcm fcitur
q> pulfus in dfaftolc (iia 5^ fyftolc iion cft Iccundum modum accclfio nis
rcccflionis cordis,immo fecundum modu diaftolcs dC fyftoles ipfius corporis
arterisc» PrFo nota ex ifta littcta prius pofita fcquif q, motus arte fiarum
non fcmpcr proportionalttcr infcquitur motum cor diSjita q» ipfo conftricfio
dilatcntur 3C ipfo^dilataiofconftrfn gintur,Hoc«n.ficfequ»turcxdicf^i9 Aui.quia
di(fiumcj.ul fos latcrum diuerfiffcari «S^c.vnde vidcturelTepolIibilcdila tari
arteriam dextri dC conftrigi arieriam finiftri . Arguiiur tunc fic.Conftrido
corde dilatatur arieria dextri.fcrd dilita rai ilfaconftringiturarteria finiftri.igitur
&c.Similiter mo>' tu9 artcriarum non proportionatur motui cordia in
magni/' Cordi9 f*'dine &c.quia ftat in cordc ileccllitatem forc diminutam
acceltio ^inaliquaartcria particulari adau(flam. Secundo ncta cjd 6^re
Pfacccfifonem&receirionemcordisintelligercdebenius ccflfio» dilatationcm
&conftri(flioncm. Cum.n.corfit figurx pyramidaUs cum conftringitur
elongatur 3c acccdit ad ex/ cra appropinquando extcrioribus.Econtra vero quando
di lataiur rcccdit id intrajdco pcr acceffioncm fyftolem 8<: p rccefTioncm
diaftolcm inielligerc dcbcmus. Scd circa hcc Cubfif occurruntdubiamulfa. Primum
dubium,qula hoc vitie tur contra mentem.Gal. in introduiflorio pulfuum diceni s
artcrias cordis flmul pulfare,ita c;^ ex vna liccat fyllog/^arc
fuperomnes,cuiu8 oppofitum Inuitur hic.Sim I ter ducor
conftringituromnesarterixrecipiunt.fed non recipiuntnifi dilarcntur idco dCc,
Secundum dubium cft , quia qua ro/ ncaliquaarteriapoteft acorde hanc habere d
ffotmitaicm cadcm rationcquaElibct.Ponaturigitur q» quxlibet -artr ia veIaIiquaeterm?nat3cadcorfint
huiufmodi.Et argu turex libccontradi(flio,quia dum <Jor conftringitur
impcllit inai / icr*as,igituripferecipiunt,&ficdiIatantur.&ficconfim !
r' ccontra.non crgo potcrunt cil cordc fimul dilatarl ant fimul conftringi,cniusoppofitum
cft hoc , tgitur &c. Tcrt-i ni dubium cfthoc,quia motus artcriarum
confequitur mrtti cordi9,vtaitGal,in librodc vtilitaic pulfus farisad pirirci^
pium.igitur (S:c,Item qiiia motus principiarorum debet feq motum principrj; Ad
hxc refpondetur, Ad primum di citur dicftum Gal.deberc intclFi ftantc VMjiformi
di fpofitio^ nein toto.EtproconfirmaiioncnegaturaTis illud. f.q? qua'*
^ocuncgcor cpnftringifurpcllitinartcrias omncs . Vclne^ gatur illa
confegucntia,omne8 artcriac tunc recipiunt,'girur tuncdilatantur.Stat.n.rccipere&tamen
pro runc conftrin ^i ficut fi habcrcs vcficam 8C comprimeres manibus 3c in
fufflares.Siarctenim pertempusipfamredpcre^uconftriH Ri proprcr condcnfationcm
cius quod in ca coniinerur» Ad fccundum conffmilitcr pcromnia dicitur.Tota autem
cau> fa cft quia artcria non ideo dilatatur quia recipiar , fed ad fi^ nem
rcfrigerci ^^c.ur raaum eft fecundo te<:hni fufficientcr. Ad tcrtium
conccditur q, infcquitur 3C depcndet no tame oportet hunc folum variari
fecundum variciatem difpofi^ tioni9cordis,vt patetdecaelcftiinfluentia aqua
licet depetr deant omncs naturalcs efFccftus,non tamcn folum fic varia Cur«Et
tu de hoc multa conclude ^c» CapPmJx, cft dc pulfu tcmporum
Nucrcqufdcmecumpulfuscff p^r^ uusnon tamcnmomnirCj&ein for titudmc
augmentatus* Gar, Putfus ucrie» , , Primo nota q, hrc littera muhrpliccm pot '
''V^^°^*'^"^'"* Prima 8C eft anriqua q. in pulfu uc ris contideramu^
magnitudinfm cX-fortitudinpm, qua? fter fccompararcpofrumusq^tumadearum
infcnfionem SCte m?IlfOriern.Quraigitur?n verc nccclTitas eft tempcrata 8C
virtus va!£J? »orti8,cum in vere fit tempus tempf ratum , 8C fortitudo VJftutis
fnfequatut tempcramcntum,;dco in vcrc maior iiue iwcnlior cft tiortiiudo pulfus
$ cius magnitudo^ A V I C E N N propicr quod dicitur in vcre pulfus paruus
pauca: inagnitii dinisjfupi- le refpe<ftu fortitudinis elufdem . Et io dicii
Auu in litiera . pulfum in vei c elie paruum.f.refpecftu fortitudi» non tamen
in omni re,quia non refpccfiu cuiuslbct ahtriu* dirferenti3c,quia non
velocitatis 6C fpilfitudinis . In vcre.n» magnitudoexcedit vclocitatem
(Mfiequcntiam cum virtu^ valdc couucnicnter polTit inftrumentum dilatare prout
co'' pctit fug neceilitaiis augmcnio. Ei ex lioc foluuntur quae' dam inftantig
folitae adduci aucfloritate Gal3c Auer.q» pul^ fu9 in vere fit magnus.Nam in
introdu(floiio pulfuum dicit pulfus veris maximos eile 3C foriiirimos ♦ fct
Aucr.4tColli^ gct djcit qj eft pulfus complexionis caUdac.Et huius patei fo lur
o pcr primarn cxpofitionem 6c etiam pcr fecundam . tt Hcllfge maximos I comparationcpulfus
aliorum temporu» Secunda expofitio poteft clTe cj> licet de pcr fc in vcre
pul'' jn V"* fus dcbcat elie magnus vel faltcm mediocris meriio tcmpf
pijlljJ ratiueris,peraccidens tameh contingitin principio vcris ^fpuU' pulfum
elie paruum frequcnrem 3c veloccm . Cum enliti jypft, hyeme ver praeccdcnte
corpora multum fupcrfluccomrnf niter replcanrur& fuperfluitas
conftricftaev& coagulatx t «"^ ceptaculis retincantur fuperuenicntc
vcrccliquanrur fupfltij tates iam di»fta:,qifaccUqi!atx.i.flucntes per corpus
viiiut^ grauantes 3C comprimentcs 6<: calidum fuffocantes funt f^
paruiiatisin pulfu.Hoc autcm contingit in principio veriJ, non autem in mcdio
vel in ffne cum iam calidum inualuf/ rit fupeffluitates tcfoluerit.Et idco
dicit Aui.cf coritiiig'^ a'iquand6 in vci e q? pulfus eft paruus,fupple in
corporibu* ualdeinhyememalerc(flip.Etfubdit,non ramcninof re,u non in omni
parre ueris quta no in medio iiel in fine.VcI in6mnire,q6ia
noincorporibusmildis^^»: brnc rec^ifly^' fortenon tamen inomni re,quia licctfit
paruus fecundilal^ titudincmarteria non porcnte fecundum altitudinem muj' lum
leuari proptcr oppreftionem iam di(flam,non tamrn 1« cundumlatitijdincm
eftpulfus paruus,quia.f tunc cft de latus, Secildo principalitcr nota cj) hic
inuenitur una litter» quae dicit,Et eft cum cft f qualis,Ifta fqualitas dcb^
intelligi refpec^u pulfuum aliorum tcmpoium, quia.f ttifrt to difpofitionis
quac in vcre feruantc naturam vcrie rcpcr^f» m iicre rcperitur pulfus gqualis
refpc(flu pulfus alioium poMmi.cum,n.uirtU9 fit fortis 8c neceftitas pqual.s
uclrn^' tl«a pulfus equalis crit vcl mcdius. Nota tamcnq, coiuP* randopartcs
veris intcr fc in principio cftpi.lfus paruus|?
mediomedius&inffnemaior.Cumcnim in toto vcrc virtus conucnienterlortis ad
magnificandum pulfum riabiturmagnitudoinpulfu fecundum varietatcm nefcfl'
tatis,qurc quia in principioeft parua 8C in medio mcdio<;^^J ^ in ffne
maior,erit pulfus in principio minor,in medio dius 3c infine maior. Nota tamen
cp licet pulfus vcris i»» «lurcqualis refpecflualiorum temporum,iftatamen ffl^
Ijtas cft m3onitudorerpeaucorildem,vt patcbitin fcq^f tibus. Ex quibus omnibus
collige in fumma priino^f ' V"c mcrito fuae difpofitionis 8C per fe cft
pulfus magni'^ fpctfiu aliorum temporum,in principio paruus rdpeS^^. «Q^ finis
veris,Et hgc pofifct efte alia expolitio,i^ in «"^^'^ mediocris,c?;: in
fine maior. Si tamcn quocratur . tcmpore eft pulfus ma;or,an in ? ftatc , an in
vcrc. ^^!^,. dici (^ in corporibus robuftiscft in acftatc ma or pot^t
'"ultum rcfiftercimprcfrioni acftatis.fccundocj, incofp^^ busmultis
paucicalorisfimilitcrcontingit vt in ft"'^"^gjj phlcgmaticis
multis.tcrtio <l>1 cholericis cft pra-cif^^^j,, <^'citur in
littcra.quarto cj, \ gftatc duac funt caufp^quar^' ^ pfomouct
magnitudincm.f.augmcntum ncccffita^^^ » .
paruiiarem.fdebilitasuirruris.Etquiaa-ftas fuam ff'^"^^^ naturam magis
uidetur ref olucrc & debilirarc q^ infl^^^.j^tg ideoporent^orinacftate
uidcturcaufa promoucns pa^"' q^ niagnitudincm,5!: fic pulfus fft minor 8C
non ^^^°^*^^^t fccundum hoc patct quarc in jFcbribus in principio ^"^^^ef
Piilfus,quia fortior cft in promoucndo magnitudioc*" "tas (5
debilitas paruitatem . In procefifu autcm ^^f^^
acciditecontra.Ethicuidctur<;|,inprincipio acftatis p^^^ dcbct cflc magnus
8c in procciTu cum rcfol ""^^''^ F E lU cennfateni f?eri
paruutn.patct cnim cam in taK «ftas notaW mcr imprcfTit.Ecnota hoc quia ad muUa
potcft confcrrc, «-o c t etiam probabilitcr dici cj» in acftate pulfus eft
abfolu ^velocior&frcquentior^in verc.Si.nJn seftatc folilcrcv
iLerctnccefiritasmancntc virtute ficret pulfus fux ncccflita " »n
magnitudrnc proportionatus/ed quia cum hoc debilita tur vjrtus fit minor
ficrct,ideo mnior eft ^ cxigat fua no ceiHta3,ideoneceirecftipfum velocioreA:
freqntiorc ffcri, I a xftate uero cft uclox rpiflrus proptcr nc>
ccftitateni,&:partiiis S^debilts proptcr ufrtutis refolutionem quae cft
proptcr refolutioncni rpiri tus quae fic proptcr calorcm cxtcr^orcm domina tcm
fuperfluum. l!?'* r "^fa «^^'1^ /nftrumcntum virtutis pulfatilis fif
^«ti8, rpjritus fpiritu multum pauciffcato 3c rcfoluto multum de. dcKmr ^f^'^'
^ confequcns pulfus inde crit deb 1(3, Sccundonotaq^
cumdiaFiciliordifFcrcntiaqueff . pulfu fit magnitudo vt fupra dccIaratLl c io
vrrtutc mult^ deb,htataficutcori8itmxftatcipf^ rcmagnKud|ncmmpuIfu$aIiquamaIiamdiffcrem^^^^^^
patct. Tcrtio nota q, qa r ? ftatc necciritas cft ^^^0^ nii tus non potcft ci
cum magnitudiue fatisfaccre ip^^^^^^^ vTdcTccft^Jrft^'^^",^ QuTntS^f '''^
, eiusS A ^"'"'""^ ^"i"' adprincipium Vt nfra
vidcbitur. Primum dubium.Vidcbitur hoc n5 b,kc.ur in xftate no„ «mTn ^V^^t:
•ffTrrJ' "J^' pememat febtrs ,dhuc magnificatur pul"u? X' V' « non
minus debilitat virtutem effeme^a fi,,! ' *<^-''<^'"
fedeffemer,fuperuenie„te remannfrtS::? t^'.
magn>f!candum,ideo&c.Similiterdeira »u n„ ^a^T
Pnmumiftorumdicitur<i,argumentum n^u "^**- . fed iiludeft peraccides
meritSd^potSiP™';»'""'"'^"'.
temtranfeuntis.Di.ftumautemAuTdbetSv''^^'^' merito difpofitionis =cftatis,qua: cum
fit r^r I • ^ f " « «"temdAUitare&pulfumparlracde^^^^
f^-^ndumconfimifeperomnnicTpofov.p"''- ^'^ f"> &melius,q,
virtus ftante neceK^^a. ^ ^"-n determinatum conatus
fttisfacie„d"T"'' Sta^ q"em non pr^eteritquoufcp fteterit
neceCsTnL f'"*''" non ». ^^'"e tamen ncceflfitate in term(n!c .
. " ce&"'™'>3'U' !-> magnificando in ™„^^^^^^^ fatisfadt
vl/°''«w 6tisfacer«.qua tame„ debrtitl^ «Um S awem^Suurfatisfacerepervelocua e3
D O C» III. 142 natus vitra naturaWr ^'^«^""^-J^^."""'^^^
eict enim co potcnsabfolutem^g!^'"^^ gradu conatus naturaK, pul um in
acftatc,hcct no cum n»agnitudincm qua!!^^"'"'»^*»"^ fatisfaciat
ncccffitati rs turanontantuminc fn".?''^''""'5°"'T'- q,n^
fuam propriam falucSa^' neccfifftati fatisfaciat , fcd vt jonatur non
faluarctur ""'^'"•^' '^"^^ augcndo tantu
JPJritu^hinceftchnontanf.?'""'^ "'^'"'""^
rcfolucretur dc yogita fupcr Iioc. Cau^"' *
"»3g"'"<^«»i6 etc. M^uiiirct acGc aliqua Ictitla 6c ao «ftaa
aut fcgfo calida mihi apparct ifta»Pcr fram cnim multo plus intenditur
caliditas 3c nccclTitas qi dcbilitctur virtus , qa in
iraffrfub|tainflamatiofpiritus,facilius cnim fft fnflamatio fpiritus eius
rcfolutio.idco c9<:c.Si autem multum perma> netiraprocedentcmultum
refolutione infpirttufferct pul> fus paruus SC debilis.Et fimiliter de lecitia
diccndum e.Eco traautcminarftatecontingit.Apcrtis enimporis longo tc/' porc
cxhalat facile 3C refoluitur fpiritus,licct non multilcalc fiat,quare maior eft
rcfolutio calefacflio fpiritus,5(: p cbii fcqucns debihtatur plus uirtus
augearur neceflfitas.io ctc. ContraJra in xftatc fupcrucnientc magniffcatur
puUus/ fed fortior cft virtus antcq^ ira fupcrueniat poft.igit an$ fupcrucniat
ira poteft virtus magniffcarc pulfum,6^ pcr co/ fcquens 3Cc. H.iic dicitur
ncgando confcquentia, licet cni virtus antc aduentum irx fit tortior 3;:c.non
tamen acqualir fpiritum fuo applicat inftrumento ficut ira fuperucnicti ♦ Et tu
confidera fupcr hoc. Dubium ctiam cft , quia in dcbitc exercitatoinxftatefft
pulfus magnus» Etinhyemeeflmaionsrantatis 8C tardfons dcbili'tatis,6^ arm hoc
cft paruus , quoniam ixir^ tas dcbilitatur.Etm quibufdam corponbusacd
ditutcalortn profundo tcneatur 8(:aduncturct utrtus fortiorfiar,^!: hoccum
complexio calida eft dominans &C refrcnans frigus dC non per ipfij
patiens,ncc^ frigiditas ad fundum uadit. Notanoneflfc
intentioncm.A.tcmporchycmis pulfum Pulfus fferf magnum 3c fortem rcfpecflu
tcmperati tcmporis f cor hycmis* poribus robuftis,fcd comparatad acftatcm 3c
autunum^/' prcrcaufam radam,quDccaufatagctur ctiam primaapho* in comenro
illius. Vcntres hycmc 3C vcrc, Qaf, Inautijnoautemcftpulfusdiucrfus 8C trahit
ad dcbilitatem quandam.Sed ipfius diuerfitasc propter multitudinem conucrfionis
complcxio nis accidcntalis in autiino nunc ad calorcm nuc ad fngidi tatem. Et
ipfius quidem debilitas e ctia propter hoc.Complexio cmm diucrfa fempcr detenus
cfficit nocumcntii quam fimilis 8C xqua lis,licetfi'tmala.Etquiaautijnus cft
tcmpusna^ turae uitac contrari'um,quom'am calor ineodcni debilitatur &C
ficcitas fic fortior.Tcmporum ue^ ro pulfus quac funt intcr tempora tcmporibus^x
portionantur quae func circa ipfa* Primo nota in autuno fit facilis mutatio dc
calorc ad frJ> o gus SC ccontra proptcr acris fubtilitatem ad quod fcquit
fpi ritus motus in ordinatus ad intus 3C ad cxtra , 5c per confc>
''^"'""^* quens pulfus^diucrfus 3C dcbilis,ad quod ctiam
cocurrit co trarietas autijni ad vitam fccundum qualitatcm cius ♦ Hxc omnia
coIUgunt fecunda primi.cap»dc naturis tcmpofi7.& fecunda aphor.illo aphor
Jn tcporibus quado cade dic SCc. Secundo nota q» pcr complcxioncm diucrfam in
propoff^ CopFo* to tria intclligcrc pofTumus. PrimopcrcompIexione,di> ^i^g^^
ucrfam complcxionem,cuiusaliqutdcftfa(flumcSi: aliquid ^^- .. ., cft futurum
ffcri fiuc ffen9,qualitcrcunq^ fumatur ffcns^Eco ^ ^^^^* tra vero per gqualcm
facflam.Et Rc non eft vcrum,Notum cnim cft q>cxtcris paribus dctcnor cftmala
complcxio ki^ cJla ffens. Secundo per complcxioncm diuerfam intcIW gcrepolTumus
malam complcxioncm compofita.f.vcl cx contrarrjs
vcIcxdiuerfis.Econtrapcr?qualcm fimpliccm. Sicitcrum non cft vcrum di^flum
Aui^nccfic intcIIigit.No tum cft.n.c]^ dctcriorcs funt plures morbi vnus
cftcris pa r{bu9. Tcrtio pcr malam complcxioncm diucrfam intclli gerc pofifumus
difpofitioncm tcmporis diucrfam fiuc diffor mc.f.acrisquoad tcmpu8,quia.f.nuc
calida nunc frfda ctc. Ecdccali intclUgiuirin^po(ito,l5rcmpcr cxtcris paribus P
R ! M I C A huiufmodi tnala complexio fiuc fitin nobis fiueesftra nos quoad
tempus corpus difformiter fiuecontrariomodo alfli cgns eft deterior.Refiduum
fatis patet. C api tul um.x. eft dc puICi regionum. Egfonum quapdam funt
tcperat:ruer aales.Etquxdamfuntcalidx xiliax, ct quacdam fuut fngidc Iiyemales.
Et quafdam ficcae autunnalcs, 1 udicia igi tur pulluumeruntineis fecundum modum
que fciuiftide pulfu temporum. Regio ^ Nota,licct regioautrinalis &
vernalis in qualitatibus fuis autiina vidcantur
conucnire,diciturtamenantiinalis rcgio quarfa^ lis qd 3C cilitcr recipit
mutationes ,(ic lempus autunale auc ^^pter vc ^nalis» t08 auc aliquid
huiufmodi.fcicontra vero dicitur vernalis, Cap.xi.edepulfuqui'puenit excibo
&:potu. Xterius corpori aduenientia 8C ipfum ingredictia pulfus
difpofitionem mu^ tant qualitate fui dC quatitate.Sed qua Iitate,quom'am ft ad
calefaciendum dc cliuauerint aut ad infrigidandum mutabunt ip - fum fecundum
illud. Primo nota q» licct pcr corpori cxtrinfccus adacnientla Sd
ingrediemiaipfum iincUigercpolTimug non folum cibum & potum,fcd ctiam aerem
medicinas SC iiuiufmodi.in pro> pofito tamcn eft fermo de cibo dc potu
quibus non folu co/ pctit corpus noftrum localitcr ingred/ , fcd etiam competit
Ingrc> in^orporisfubftantiam tranrmutarijvndcipfis magispro diescor^' prie
compcttt corpus noftrum ingrcdi.Iuxta antiquam di^ pus no^ ftonem q>
rngrcdicntia corpus noftrum quxdam Iocalit,v5i: ftru du>
q^acdamlocalitcrcXrfubftantialitcringrediunt.Exemplum pPr. primi vt
aer.ExempIum fccundi vt cibus 3C potus. Secil C^uali'' do nota pcr qualitatcm
hic indiffercntcr itelhgcre pofTumus tasdu> qualitatemadiuam
vclpaflfiuam,manifeftam vel occulta, plcx. primam vcl fecundam &c.vt patcbit.
Tcrtio nota hxc variantpulfumautdifpofitioncmvirtutis pulfatilis fortifi/ cando
vcl meliorando aut Igdcndo 3C detcriorando,fiue pcr proprictatcm fiue per
communitatem.ExempIum primi,ut facilis conuerfionfs cibus exhibitus inanito .
Exemplum fc/ cundi vt cibus putridus rcceptus in ftomacho putridos mit tens
vapores cordi aut cafus dolorcm in corde vel orc ftSi,
&ficdcaIrjs.SimiIitercalcfaciendo vel infrigidando necef fitatem augent vel
diminuunt. Etquatitatcqaidemquoniam fi ^quafiafuc rmthetpulfusmmagnitudine augmentatus
SC uclocitatis maioris 6^ fpiffitudinis propter aug- mcntum uirtutis SC caloris
&: permaacbit harc mutatio alfquandiu.EtfipIurimx magnitudix nis
ualdcfuerintcrispulfus diuerfus abfquc or^ dincproptcrgrauitatcmnutrientis
fupra ufrtu.' Jem,quom'am exomni grauitatc proucnit in pul
diucrfitas.Etquidemapftimauit . Archigenes g> cius uelocitas eft tunc multo
maior quam fpif^ iitudo.Et haec mutatio eft pcrfeucrans,quoniam r/c i^ofr
''^^^'^^*'*^*'^^^^^ multitudinis minox ZST"" diucrfitas ordmata.Q3 fi
paa. rati S^magnitudinis uclocitatis , nequc cius
mutatiodiuperdurabi'e,quoni'amm'ateriapau.
cacicodigcntur,Ampliusfiuirtasdefidate£dc. A V I C E N N bilitetur ex
multitudine aut paucitatc qusccuft^ quefucritjlimileserutpulfusinparuitafe
dCur^ ditate ufque ad fine rei.Quod fi natura fortis fuc ritin digeredo&:
couertedo fict pulfus tcpatus» Primonota hiccx didis Aui.hac
diftincftioncm.f.q^titas ^^^^^ cibi auf eftpqualis aut eltin^qualis.Si
infquahs,autdcuians ^^^^■^i ab aequali pcr muhitudinem,autpcr paucitatem .
Vtrumcj t^j^ iftorumpotcftcficdupFr,quia vclmultum Sc extrcmalitcr r vcl
parum.Etfccundum hoccontingit pulfum multum va riari ratrone quantitatis ficut
poft ftatim apparcbit. Scci1 do nota hoc didum Aui.q» cibus gqualis c^titatis
augct S^Cf dcbct intcUigi dcdudo impedimcnio apto ^ucnirc cx partc fux
qualitatis,qui^ .f hoc cibo cxiftcntc tcmpcrato in quali' late fua. Tertio nota
cj) alitcr opcratur cibus q;tumcun.li rcmperatus 8C acqualis in principio cum
occui rit corpori tio ftro,5{:aliterinproccirudum conuetiiiur inchyium , SCa^^
duan conucrtitur in fanguincm Sc rcftaurat mcmbroru fub^
ftanriam,&:aliccrctiamoccuncns corporimultum inanit<>
jS(:dcbiIitatocxinanitionc,<S: alitcr in corporc mcdiocriier
inanito.vcrbi.g.cxiftcn:c vehemcnti inanitione proptcrq^^ cft pulfus dcbihs 8c
paruiis valdc cibo tcmperato ftatim af fumpto fit pulfus fortior SC
maior.Similitcr f\ for . crTct ieiu^ nus S: non nimis inanitus tcmperatus cibus
occurrcns puj^ fum minorando nccclTitatctn aliqualitcr paiuiffcarct i pf^"
cipio,fcd in procellu ipfo in fanguincm 8c fpiritum mutato nerec pulfus maior
cSi: fortior,fcilicctipfo tranfcuntc inful>^ ftanciam mcmbrouim. Exhoc
foiuuntur dubia. ^^^' nybiJ mum dubium.Cibus tcmpcrntus occurrcns in qVitatc
tctn *f peratafacitipfumpiilfumtemperatum .igiturnon magti^' vcloccm^
frcquentcm.patct confcqucntia 5C airumptuf^ arguiiur.Cibuscahdusmq^titatc
tepcrata facit pulfunHA* gnum,frig«dus paruum.igitur mcdius facit mcdiocrem
temperatum vt patct.Et conffrmatur , quia cibo tcmpcrat^ confcruaturcorpusin tempcrie.igitur
permanet tcmpcric» in puiru, Secundum dubium . Cibo occurrcntc calor fpintus
reuocanturadintra.igitur protunc minoratur fus.paret confcquentia 8c alTumptum
fimihter cft notutn;, rcrtium dubium 8C cft conffrmatio ciufdcm.Cibus refr^
gerat caIorem,igitur minoratneceftitatem &pcr confeq"f
puirum.patctconfcqucntia&colligitur alTumptum in I''!' 0^ de
morte5^vita.SimiIiterquiacibu9cft contrarius caIo''L' " fcd
quorumcunqjcontrariorum dcbitcapproximatorijuf»'' ^ lemittitalccrum.ideo&c.
Ad primum iftorum dicitur^ non rcpugnateundcm pulfum diucrfis coparatum d\c\^^
gnum vcloccm &frcqucntem refpedu vnius,(X; tamcntf F / Ipedualterius
dicttempcratum.V^crbigratia.puIfus teiflP^ ratitcmperateexercitatieftmagnus
velox 8c frcquensrc' fpedu pulfus eiufdem quiefcentis,qui eft tamc
tcmperaf"' refpcdtu pulfuum aliariim complexionum . Similiter in Polito
cibus tcmperatus tcmpcrai? qltitatis facit pulfu^» ^\ pcratum rcfpcdu di
ftcmpcrati cibi qui tamen cft mag'^!^ velox 8C frcqucns rcfpedu pulfus repcrtf
tempore inanit'^ nJs.Et fic ccditargumcntum. Ad fccundum diciiur 0»'^ lud
argumcntum probat vcritatcm.f.qj in princip'0 ratpulfum vt
tadumfuit,Iicetfitcontingensoppofitu'^' / |e inanitione vehemcnti vt dcclaracum
fuit. Ex « nancconfcquenciam non valcre.in for.continuc ncccA'^^^ nt
minor,igitur&puIfus.Statcnim neceflfitacem minorarijCt tamen pulfum
continue maiorari. VerumtaP!^ illudargumcntumbene valerct ftante fortitudinc
^^^^? ^ «imul prefuppofita obcdicntia inftrutnentf . Ad t^''?'!^^ confimihter
dicitur ficutad fccundum vtpatct intucnti* tum refiduum littere patct vfqp ib^.
Et uinum ctiamf>pn'ctatcm habcf.Ete qfl^J^ nfam ex multitudi ne ipfiusjtcct
fit fubf i^e P«'^ nitdmcrfitas.Exipfotamcnnon proucnit tantumquantum ilfud quod
prouenit ^^^^^^^ ^ibus,qua: fibi Cmilantur,a: hic quidem eft prcr S*''* 'Pf^^s
K fubtflftatim afb^rk^ multo citius inducft pulfus diuerfitatcm S aiia abana
proptcr vclociorcm cius pcnctrationcm,inducic t».? i^'!"''^"'
fiueminorcm diuerfitatcm propter fubtili. Z ^ letiuatcm,vnde minus grauat
virtus Sc opprimic calotS^Iminus perfcuerathgcdiucrfitas.pptcr eande cam, Cum
autem umum in adu efl: frigiditm pro^ Ucmtexeoquodprouenitcxalrjsfngidis in mi
noraado&: rarificaado actardando uclocitatc luarpcnctrationts.Deindecum in
corporccalc. nt remouetur ueloatcr quod cx co prouenic. Vi num praetcrea cum in
corpus pcnctrauent 5^ fue mcalidumnonclongabitur multum a natura oc accidic
uelox refolutio. ^ PnrnonoravinumfrigidumaAucforpus ineredicn«; n> Ptcr
velocitatem fux pcnetrationis pcnctfat ad S^al^^ fr^g«da,vnde multum 3c
vclocitcr infri$»id;inl • ^ donecciTitatem facit pulfum pa ,u3 tamen
valdcpalT.bilc cft d^faciirrTaSai^^f '^T'^^ acfliiralJr?..,^^^ • occundo nota
cbuinti lemquirca[ImH?V "'f fec^nrm o I^^^^^^^ duoscai^inorac^irJ
^'«^«not. D O IIL 14^ pcf eohrcquens nifi prius calcRant 3cc. Qu» vcro adlu
folii tfigida non funt ita velocis pcnctrationis ficut vinum vn oportct illa
prius notabilitcr caleffcri 3C eorum frigiditatcrn rcmittit cl^ pcnetrcnt,^ pcr
confequcns non lantum cft no/ cumcntum corum ficut vini^Et hoc vult , A,in littcra.Sccu
donotaq»hicquandoc;pinueniturIittera liabens oppilatiV nem dC quandoq?
horripilationcm dC quandoc^ vtrQcp .Ca autcm vtriufc^ cfi: 3C pr imo
oppiUtiois.Cum enim vinum pcnetrct atcq^ calefiat ad mcmbra acftuali fua
frfgiditate air get oppilationcs in crorporibus ad hoc aptis conftipando 3c
conftringendojdeducendoeiiam fecum matcnas dc ipfa» coartando in vrjs 3C
ducflibus membrorum.Pcr corpora au tcm horripilatioi aptaintclligcrcdcbcmus
corpora cxtcnuj^ tamacrapIurimifcnfus,quorummcmbra faciliter pcrcu- tiuntur 3C
patiuntur ab avflu frigidis,quibu3 multum nocu^ mentuminferrcdcbct vinumacflu
frigidum valdevt pa/ tct. Et cx ift:o in pradica fcruandum efi: cj> corpori
multil fitibundo 3C calcfacflo aut famclico nullatenus exhlbeat vi^'
numadufrigidum.pcnetrat enim acflu frigidum ante^ca Icfiat,& pcr confcquens
indigefium multa potens iferrc no/ cumenta. Tertio nota cj> nocumentum vini
calidi non e rantum ficut nocumcntum vini frigidi.Primo quia caPita^ eft
qualitas naturac conucnientior $ frigiditas ♦ fccundo gji vino cxifi:cnte adu
calido naturalis calor proptcr fy mbolci tatem in ipfum imprimitfacilius
ac^ioncm ipfum diuidedo &diuerfi9 partibus difiribuendo 3C fupcrfluum cius
rcfoU ucndoJn habentibus enim fymbolum facilior eft tranfi^ tu5. Nota pro tua
pone iftum textum.Nun^ autcm aug/ mcntum efficitquin in vclocitatcaddat. Gorpu»
aptu hor ripilatio ni qui(f«. Vini Ek hibcndi corj>i fi/ tibundo ac fame
lico ca^» non pra (flicust ^'^x duo ca\V n3- " r ^^'^'^^ d S /^'"^^
^"^edimus mcmb a blcrnatediauXd;^^ ^"P^- ^*cus. to,Cam
auter-nl.^^^i^^^^.^^^^^efacflaauinolimpha «CUS. to,Cam autem in ndSs^TP^
demus,a: iftud fumitu SetiT calidi! qua^volumusadmcmbratrum^^^^^ t^ctt^re
debcnt cxhiberi cum vinoTdrA.fr' ^^^"^"^^ p' cap.dcparalyfimcdicinasei
coriuenirntcs ^^ «n.x,mcapproximarc,vt mitridat~ia^^^ino
Qi?^^Rcumcftfrigidumpcactrau«..>ff.. nocumcnto quodnon fitcx M^'c r -
^?*^"^^^^ quoniamill^VdarurdSSel^^^,^^^^^^^^^
f^fpcnctratiocftitaucIoxut£^^ "eloduspcnctratquim cohtpEr
EtcfasqmdcmimpcdimcnTuS^^^^ P»-*dpa^cmcorporibusqu3^^^^^^^ apta.Etnccpeftficutimpcdi^^
^^tpauscumipfumcaWum pc^t ^^^^' 5^ntcquamad''^^^'t ^ "^'«^tcm cxtS
f^^ftexumo ZuT'^' ' ? ^'^' '^'''^''^ Pro. kfacflionc ipfiSlu?i^T q^^^^f^f^tis
ca r u:, OCirfgfditatC. V A fnmo nota cj, ■ ?5'^ri fi^^' noftrumqultj^^l^^^K^^^
^tum cft cp non infrigidan^^ ^""^ virtualiDcr-tali;^ '^murad adutn
Sl^""'^ occurfu.nid cnim prius Cumautcmipfum confidcratum fucnt utt^^
dc fortitudincm cfficit alia habcbit ludiaa , cutn ipftirn fua centia fortcs
cffiat fanoSjproptcrca Frigi^dum, vt in pro> uclocifcr prcbet augmcntu in
fubftatia fpmtus* Notacj>uinumfaciIIimeconucrtItur infanguincm &fpj
ritunijcX: idco eft caufa multfplicationis fpiritus in corporc# Spiritus autem
multiplicatus rcdditcorpus robuftius 3c foc tius ad opcrationcs . Dixit autcm
notantcr fanos , quia noti quoslibct acgros fortiflcat. vt patct 5Cc*
ScdIicctcaIcfadioa:i'nfrigfdatio qux cxco fiunt plurima corporum impcdiant ,
cft tame cij unaquccpcarum cumaliqua conucnit complo xioncEtcftcum non
conucmtEft nancp cum rcs frigidae cos fortcs rcddunt qui complcxione calidam
malamhabcnt. Skut dixit Galcnusq> fuccus granaticalcfac^osfcmperfortcs
cffic{t,8^ hydromcl infrigidatos fcmpcr rcddit utgorofos* Vmum pri^tcrca unde
cft calidum natUra aut fri gidum natura cft cum quofda fortcs facitct quof dam
dcbilitat^Non tamen fcrmo noftcr cft nunc dc hoCjimmo tn uirtutc cius qua
uclodter ad fpl ritum conuertitur,quontam hoc fcmpcr habct g fui
cflcnti*am.Quod G unum horum duorum tp (iim in aliquo corporc iuucrit
augmcntabttur iii facicndo fortitudincm. Etfi cicontrarium extitc rftminus
fortitudincm facict.Sccundum hoc tgl tur ipfum pulfum conucrtct fccundum
hic.Quo niam fi fortttudincm facict in pulfu augmctabit fortttudincm. Et fi
calcfacict in neccfittate cfficict augmcmum.Etfi infrigidabitmfnorabit neccf^
fitatem.Effecudum plurimumin fortitudincfa^ citaugm?c«um.Nunquam autcm in
nccc(B«tft efficit augcncntuquln inuelociutc addac Aqu^t PRIMI CAN. mel cjd,
toru fuc cus & granatij ticro propterca q? nutrioicntum penctrarc facft
uigorat & limilitudincm opcrationis uini opcra tur.Etquoniamnoncalcfacit
immo infngidat, non tantum augetm ncccffiiatc quantum uinu. Tota littera patet.
Nota tamen per hydromel intelligc tc debemus aquam mcIlis.cS: didtur ab hydtos
gi^cc quod idemcft q>aquaIatine.Succusgranatorum cft tnplex fic triplicia
funt granata.f.dulcia acetofa fine pontica & mu^a, dulciaabaudoribus
ponuntur frigida 4L'humida in primo gradu. Pontica frigida Sc ficca,a quibufdam
plus a quibuf-' dam minus.Mujfa vero funt racdia inter hxc . Ad propofi/ tu dc
his olbus vcril dicit Ga.Totil rcfiduil patet fatis clarc, Capitulum . xij.cft
dccis quac fomnus 8C uigiliac opcrantur in pulfu. Pyifus qaidcm iudicia in
fomno dher ficanturfecundum horam fomni a:fccu dum difpofitioncm digeftionis. Primonota(][>ex
fomno variantur iudiciapul fus.Primo comparando fomnum vfr ad vigiliam . Cum
enim in vfgilia aliter q^ in fomno fe habeat calor naturalij ad mcmbfa,alia
infurgit ncceliuas 3c virtus fortitudo 3C dc bil/tas,& perconfequensaliarin
pulfu diffcrcntiac.Similitcr ctiam quantumadtcmporafomni.Cum.n.in principio ca
loradintra reuocctut & inprocclfucxpandaturad cxtra,6<: alia fit
necelTitas temporc cxpanfionis alia tcmporc rcuo' cationiSjfequitur criam q>
ad horam fomni variantur iudi^ ci3puIfu9,cumeniminprincipiod/geft onis calor a
nutri> mentoahqualiter rcfrigcictur,vidciur<j> in principio digo"
fiis alitcr fe haberc debct pulfus in procclfu cum iam fpi ritus (X:fanguis pcr
digeftionem rcftaurantur»SimiIiter ipr! cipiodigeftionis calor ad intra
retrahitur in procciru expan dituradexterioia,vttangitur inlittera.Iunxit autem
fom/ nu ca d/gone,quia maxime in fomno perficit digo.Et loqui turdc dfgcftione
tam prima $.1.$. j.vt patcbit. » Pulfusigiturin prmcipiofomni eftparuusS^
debilis,quoniammotuscalor/s naturalis tuc cft adcoaftringcndum'&:
fubmcrgcndum &:noad dilarandum & manifcftandum , quoniam ipfc mhorailla
totustcndit ad QccuIfum,proptcrca q> /pfum anima mouct ad nutricns
digcrcndum dC maturandum fupcrfluitatcs , dC eft licut fupe^ ratus a:obfc ^us
proculdubio. Primo nc>ta c2, pcrprIdpiumfomtv vtcolligitur hic^b Puiru3
^"'^♦'"^^"'g^re dcbemus tcmpus in quo calor 3C fpiritus rc
uariatip ^^^^"^^''a^-^^applicantur nutrimento ad ipfum fonfirf
^'^^'■^"^""^'^^upcffiuitatcs maturandum. Scctldono^ v«u C4 cp cx
dtdiis Aui.coiligerc poflfamusplutes caufas proptcr
qua9mprincipiocffjciturparuus&:debiIi8. Prima caufa rcfpiciensparujtatcmtantumsaremiirio
necclTtatis qu3c contingff propter duo.Primo quia cibus in principio nos rc
frigerat,vtfuperfus declaratum cft,&pcr confequens nccef fitatem
rcmfttir.fecDrtdo quia calorctendente ad locum di^ geftionisminoratureius
q^citascirca opcrationem pulfati^ i^m,3c per confcqucns cfiam necefifitas»
Secunda ca tan> gitparij-tatcm5£:debiIitatem,(X:cftqaiain principio fom>
ni non folun, ad locum digeftionis concurrit fpiritus natura
Hsiecietiamammalis^Cvifalis fccundum plurimam corii 'J^' ^P'"'^^ «^irca
pulfatile opc "ILr^^r^n^fr ''^"^^^ P«ncipto fomni J'' ^3?«
P"^'*"*" vlgiliarum aut ad pul^ fumc;ufdcm/nproccflru,vc!
pofTumus ipfum compararc Bdalios puIfusinpricipiofomnifc&,ficutfi
diccrcmugpul AVICENN fum for.ln principio fomni rciri foreparuum &
debilemVe fpedu pulfus pFonjs ctiam in principio vcl ccontra.Ad^^ pofiium
piimis duobus modis intcllfgiiur in propofiiotcf tio enim modo aliquis eft
paruus aliquis efi: magnus, Et €x hoc tanq^ cx fundamcnto folui piit dubia
qugedam, Pf» mumdubium.Cibustemperatus tempcraic fumptusfacit pulfum magnuni
vei lemperatum &fortem, igiturnonia' citipfumparuumjS^debilcm.patci
confcquentia cSi^alTum ptuni fupra in preccdenri cap.ab Aui.quantum ad primam
paricai difiuucti.fed quoad fecundam arguitur quia cibu» calidus in conuenienti
ciptitatc in principio fomni facit pulf'' magnum,ftigidus paruum.igitur
(Sec.patct confequcntia. Secundumdubium.Inprincipiocitfortis virtus , ncceifi/
tas auda,mllrumcnfum obedicns , igitur (S:c. alTumptum probatur.Quod cnim
virtus fit forti? patetcibo conuen:^» yigorantc virtutem in principio , q^
etiam necelTitas patcf» cibus emm auget caloiem naturalcm.fimilt cius vaporc*
faciunt inlbumentum obediens. Ad primum iftoru p»* tct cx difiinc^ione.Dicitur
enim cp cibus temperatus S^c.iti procclfu l^cit pulfum magnum Sc toi u refpcdu
inanitiois, aut tcmpcratum rcfpedu pulfus aliorum ciborum , cfi quo tamen ftat
S:c, Ad fccundum ifiorum diciiurq>in pr'"' cipio fomni non cft virius
forris rerpcduopeiationis pulf^'' iilis. Contra di^tum eft cp cibus tcmperatus
in profclfi; quando conucrtiturad fangumem ^S^c.facii puffummagn^^
rclpc(5lutcmporfsinai)iiion;s.Ponaturcrgofor.temporeia^ nitioii's fore
vigilanrc r ibo temperato tcmperatc intnpto lam cotiuenicnter in fanguincm
fpiritum conuerfo fupcr^ ueniai fomnus.Et fequiiur pulfum in for.clTe minorc
'^fiqi'^ do crit manitus,quia cfi in piicipiofomni.Scd q, ipfc fn «ii» lor
3rgu.tur,ciuia pulfus proueniens a cibo temperato .5 co^ Ucrfo5(: d.geao.
Dicitur ^ pulfus cft minor Cu tcmporc inat,.notm,niri ram fucrit vltimaia . Et
q,illud didum dc cibo debctintclliginifialiudimpcdiat vt fomnus.
Ecpulfusctiamcftmaionstarditatis 8C rarf^ fatis,quoniam J/cetincalorcaccidat
augmefn^^ fecundum conftnd/oiicm &: coadunationem, tamcn prmatus cft
augmcnto quod babct inli^^ ra uigiliarum proptcr motum calcfadentcm.
Primonotahicdemfntc Aui.q, tamcx congregatio"! caioris tada in fomno $ ex
moru eius facflo ad kaitcrfOTaf^ porc vigiliicacciditaugmentum in
caIore,vcrumtatiic a^« mentumfaAumincaloretempore vigilix plus promoii^j
niagnitudinem puIfus.Ex quo videtur patcrc maius cc^^ mcn wni in calore,cS:
maiorcm necciTitatcm tcmporc Ii3e.c.aufaauteiii cirepo.eft^quia infomno propric
non»^ 9Ugmentum nifi extenfiuum.In vigilia vcroaugec gra^^^ l'tcr calor cx
motu,modo plus promouet magnirudicm tcnlioq^extenfiovtpatet.Idco
probabilitcrdici poifci^r clyoaugmenta non forcbenccomparabiIia,Iicct concco^^
PoUumqs etiam in fomno aliqualiter mrcndi» SecO<^^^ q» ficut in vigilia
crcCck necefTifas eucnrandi fta i»^^^'^'!^ crefcit necelfitas
mundiffcandi.Sicutcnim in vig»l'a vap'^ res ^fumi cxhalare polTunf,ita in fomno
non pi'u fcd r^^'^- Jur.Ex quo fequitur in fomno fyflolcm maiorcm clTe le.Scd
contra,quia tunc non minor effct pulfus in fomf»^^ ad principium.Etiam quia
ficurefl: maior neccfTifaS' ci^^^ di in vigilia ita maior cfi;
neceiritas^mundificandi t^^f^/ Jgitur ficut diaftole vigiHx maior cft diafiolc
fomnf , i^^^L ftolc fomni maior cft fyftole viglHae,^^ pcr confcqucn» tum
maioratur in vigilia tantum in fomno. Scd ad ho^g oabiliter dicitur conccdcndo
totum.Dichautem hoc , <J plus pulfus diaftolcm maximc pcrcipimys , non
a"'^^;- ftoIcm.Et cx hoc concludc q, quicg i„tcr diaftolcm Ir lcm
fequcntem SCc.cd minor dC fyftole vclocior ^c» . tto nota q» c tardu» Sc rarus
pptcr caufas fupius afiigi'*^ Et motiis quidctn plus cft ad inflamanda»**
^;^inclin5du«»> "«altii Clbf j;J ■«iupft.. F E N. ir,
arincljandamadpartcm malitief compfcx{o. ws^hcdconftridioarcommcoadunatidtempc
nuntcalorem ad acftuationem. do^lr ^ mtc.iflonem c^conliridio.ideo&c. Secm
do nou motus muUum inclinat ad imcaonem gr^dualem" cipilcem'!''^ iT
iT?'''"''» ''P'"'"™ ad exteriora vnde re cs^s n«,„,„„
calefaaiuus.ideo bene di<^um eft &c «ft notanter ditflum efle
temperatx.cerrum enim nem ""'"P"^'.'^ coftriflio poteft
caufare caloris ex.ina™ «loncltpS:^"" .^f ^"^^'dem
hocfcicsexhoccj, anhelitusfa x.&,pnusa=ftuatiomuItomaioresfuntaS!
wa^acftuat.oneeius,cuiuseaIoreftconftridus proptercauramqu^n^iHseft fo„,CeS
TuSZlTV ''T'''^ fng.d.tat^^ui s=-:Stt-^^ . n cal&u?'"'"''''"
^"'"«"f conueniens.Vbi »'fiduumfatl p^eu*^ "°'''''
~''"''S"'-T'otu.n alm^d qXafc°"|!^"='"^^^^^
•""en.cs «aborSrmotusSiSj"'''^^^^^ efficiuntmotuco
^^^"'''^'"^''orem non
umtnonatipftuscalornlr^^^''!"^^''?"''^'''^' «I...
^^'°':'?^5^Ta'-'«s,immoSciat D O C. 111, 14* caIorem,pro^™7S^^
««ur,&LSs!dS?^^^^^^^^^ »«em&iftaefteiusgerendr '"'°"^^
fcpracbetaugmem^ '^ecefflt, hjbeas reftaSSS^^^^^ '^Pro •^agnftudiaefolar ^ ^^^^
necdrarium eft eempofc digcftionfs plurimum rcccnferat ,5eficfortificaL
cc>r,^pcrconfequen9virtutem pulfatilem , vndc patctq, virtuseftc|turfortior.
Secundo notaq,ttlc ct,ammagni ficatur multum pulfuspropterduo.Priniopropter
virtutis n Zfir.? ''"IJ^^V^^P^'' augmctum,Iicct. n,non (it calor
gradualttcr intcnfus,ea tamen maiora us cx tenfiue,qu,a.f,mulnphcata ea
caliditas in ^to. Ex quo fc quKurm cafu neceir,tatcm augcri A'tamencaliditatemcor
disnonfieruntenfiorem,fcdfoIum ma^is cxtenfam Ex quo fequrtur vltcriu s h,nc
confequentiam non valcrc.pul. fus cft m fbr.maior velocor & frcquctior ^ in
pFoncd: v r tus vtrobiq; eft fortis 3C inftrumentum obediens ie mr i«
for.caliditaseftintcnfior,fcdfolumfcquirurq, Cn intenfior acutior vel
extenfior.Notum cft cnim plus de aerc rcaui ritur ad cucntandum multam
caliditatem extcnfiue cg pau ' cam,cgtcris panbus,^^ magnam fpiritum q^tiiatem
^ naii cam.Et ita de veIocitate& fpilTitudinc diccndum eft Pc
cxiftofequiturq,ftat caliditatem forc intcnfiue minorcm & nccclTitatem
maiorcm. Tcrtio nota q, inftrumcti obe dientia augetur propter vaporcs
&:c.quia efticltur inftrumc tum huniidius fubftantificcftcfla
reftaurationc, ficut patet intuentf^^c. Qiiarto nota q, non augct velocitatem
&c- fupple notabiliter,quia proptcrinftrumentiobcdicntiamcc'
vntutisfortitudinem.^c.ftatnccelTitatem nonaugeri pro> pter augmentum in
gradu,fcd folum cxtcnfiue.quare fuffi^ at magnitudo.f.notabiliicr maiorata.ideo
^^c. Deindequaodo cum dormieatefomaus per^ feueraucnt fietpulfus debilis
propter caloris in^ nati conftri(f^ionem & uirtutis comprefnonem
fubfuperfluitatibusquaeeuacuadae eraatfecun^ dum euonis modos qui fuc in uigil
ns , ex quibus cft exercitium 5«^:euaciones quac non fentiuntun pulfum magnifi
cari cl duplici* ^5 ^ ^^'««iadfaurn.pri„c?;j^^ ^****">quia,f.ad cora
quo ctiam Primo nota q,fuperfluitatumquac in fomilo rctincnrur quxdam
fcndbiliter quaedaminfenfibilitcrcxpellunt. Exc pla horum fatis patcnt. Sccundo
nota fomno fupcrfiucn> te^Lnon fuperfluitatibuscxpulfis tcmporc quo
naturalitcr pcr cxeicitium 8c huiufmodi debcnt expelli virtus conucrti tur
fupcr cas euandas in fomno,&fic fit noua caloris ab in> tra
rctcntio,proptcr quod pulfus confimilitcr difponic fiaif in principio,^!: hoc
vult Aui.inlittcra. Cumautem fomnus in principfo euacuat/ox
ncminuencrint,a:necinuenit aliquid ad quodf digerendum tendsLt declinabit
complexioneni ad partem infrigidandi.perfeuerabunt ergo par uicas&:
tarditas&: raritas inpulfu 8C inceflan^ ter augmentabuntun Nota q, calorc
intus reuocato & dcffcicntc humido nutri> mcntah in quod agit ipfum
membris alTfmilandum ex ipo etiamfpiritumgenerando confumitur multum humidum
fubftantificum,5^adciusmultamconfumptionem fincrc/ ftaurationefcquiturcaloris
rcfolutio&minoratio.&p con fcqucns paruiffcatio pulfus tarditas &
raritas,& hoc intcIU git Aui.Et cx hoc fcructur cano q» corpora multum
inanita laborcieiunio vclcuacuationcnonfunt fomno exponenda nifi proucniat
cibatio,patcc caufa* Vigiliaceciatndiuerfa habent mdicia. Cum
cnimdormienseuigilabitnatura fui deciinabit pulfus ad magnitudinem &:
uelocitatem ordina re,deinde ad fuam naturalem redibit difpofitio.
nem,fcdfubitacaura cuigilato accidit ut pulfus eius ilico cum a fomno remouetur
quicfcaf quo niam uirtus coram eo quod fubito eaenitaia^
&d€indcpofthocredibitad cOpuIfus magnus S5ni fu^ pcrfluita tcs ex> pclli
du^ pliciccr* Sonlct^ ucndfin corpori^ bus ina'' nitis ca> non pra PRIMI
CAN, ticlox rptflus &rdiuerrus ad trcmorcm . Et quO' niam motus iftc eft
fimilis uioleato idco tion ia^ fiamat ctiamipfum.Et quoniam uirtus fubito
mouetur ad rcpellendum naturaliter illud quod acci'dit,ergo motus accidut
diucrCidC tremit puU fus. fcd tamcn fccundum hoc non longo perfeuc
rattepore,tmmoad aequalitatem ctto redit, quo nia licet cius ca fit quali
fortis,cius in durabilitas eft pauca»etcogmtio deftruc^^iois ipfius c uelox.
Primo nota in principio vigilig magniBcatur pulfus.Pri
moquiaaugmentatuscllcalor in fomno,;!^ pcr confeques augmentataeft
ncccificas^^fortificata virtus.fecundo pro^ pter retentioncmmuliorum vapoium
calidorum quorum accidit paulatina refolutio iti vigilia.ideo dixit ordinate
6Cc, dC boc in corporc naturaliter 8C non viol^ter euigilato. Sc
cundononinhominecuigilato violenter accidit vt pulfus quiefcatinprincipiofecundum
dupliccm expofitionc.Piio vt quiefcat.i.vt non pulfet hora qua debet pulfarc ,
vel non ftatim magnific«ur,vS;: fic quiefcat a magniiudine . Caufa cfl,qu<a
in fubita euigilationc accidit fubitus terror, vt tan^ gitur inlittcra ^Si^caufa
patet. Explicit cxpo fup pulfibus fccundu lacobij foroliuicnfu Summafecuda
Doc^rinae tertiac Fenfccudac deurinaSir egcftioe cotines.xiq.capitula^
rap.i.Eftfermovris deurina. larfignificationis difpofitionum uri^ naf non
oportetcredcre,'nifi poftqua conditiones obferuatap fucrint. Primo nota q>
vrina a medico duplicitet- co Vrrna fiderari potcft.Primo vt caufa qux corpori
approximata dupfrv conuenienter poteft fanitatem corpori inducere vel remo^ ^
uere.fecundo vt fignum cum eius difpofit oper fenfum co prehenfa intelledui
alicuius difpofitionis corporis noticiani *S/gnum fchnquit.Signum.n.cft quod
fenfui te ofTcrcns in intellec^ta ^^uidV
aliquiddcrelinquit.AdpropofitumhicdcterminatAui.de urina fecundomodofumpta
prout eft fignum ppter quod dixit vix fignlficationis SCcAc ipfa enim vt eft
caufa altera tiua vel fanattua determrnat fitis fecundd can.cap. de vrt> na.
Secpdo nota apud varios auilorcs vrina dupfr no vtificatur.Primo quantum ad
nomiiiis interpretationem.fe^ cundo quantumad quid rei ipfam perfecfledefc;ibendoueI
'diffiniendo. Primomodo duplicitcr intcrpretatur.Qtii^ dam.n.dfcunt q» vrina
dicitur quafi vna , id eft vnita rcm/ bus.Ibienim propriam vrinarecipitform^m»
Aliteruri na dr citur ab vrirh grarcc quod latine idem eft c\iioA figtiifi
catio vcIdemonftratio,quiapcr ipfam corporis difpofitio> nes nofcuntur fiuc
dcmonftrantur. Alitcr vrina ab vreti dodicftaeft.Eft.n.acutamordicatiua
cScfortiter abfterfiua calida 8i ficca cxiftens.fecundo cafi.cap.de vi ina .
Propter quod abftergic morphcam fcabiem alpharas faphati , cxio cat putredinem
fluentem ab aurc 8C eft fubtiliatiua fplenis, vtfecundocaii.aUe.cap.vtde
fplenetico quifomniabat fe , biberc Vfinam tcr in dicHas autcm
intcrprJctationes tagic Egiatug Egidius romanus dum dicit. D citur vrina,quia
fit in ^renibus vna» Aut ab vrith graEco,quod demonftrat^o fcrtur. Aut quia
quod tangit mordct deficcar vrit. '£"♦/• , ^^""^°ali:cr
dcfcribitur vrina ab Ifaac primo vrinara IfaaC* dumdixit.Vrinacft colamentum
fanguinis csctcrorumcp humorum denaturacoperationibus fadum.Etdicitur cola
inentum,f.aquontas per co'arronem fequeftrata . Sanguine cnim acl gibbumhepatis
franfeunte cum multa aquofitatc, vt cap.de generatione humorum oficnfum eft hac
fupf^ua aquofitatemoportctafanguinc remoueri quae pcr venas craulgcmcsadrcncscum
aliqua q^titaic fanguinii fccum AV1cENN ;e; attracfla colatur 3c pura
tranfmittitur ad vcficam. Ex^uo Vf'f^^ patct caufa materialis,
vrinc,quia.f.aquofa fuperfluitas illo'' qm^ rum humorum.Formalis veroquiatalis
modus aquofita^ plw» tis,Efficiensprincipalcefthcpar,fecundar<um vero rencs.
Etfinalis mundificatio fanguinisa fupcrfluitate aquofa,ga
reddereturdifconuenicnsad nutriendum,d<:forte aliqualis refocillatio
vzCxcx^SC vtmedicus polTit corporis difpolitio^ nem cognofcere. Ex quibus patet
confequcntcr fc haberc vrinam ad humores ficut ferum ad lac, vel faltem
fimilitcr fe habcrc ad fanguinem (icut fcrum ad partcm cafealcm butyrofam ladis
vndc Egidius hanc fimilitudinem (S^ cau^ fas aliqualiter cxplicans inquit. Vt
de lade ferum fe limpidus cliquat humor, Sicliquor vriogde malfa fanguinis cxit.
Sanguinis vrinx cft fcrum fubtileliquamen.vidcipfo?» ^ Tertio nota.non oportet
credere viac figniffcationis cS^c.f» fignificationibus comprchcnfis per vias
vrinx liue difpo^' tionis nifipfuppofitis iftis codiii6ibus,q3.f.no potes euid^
tcr dC ccrie pcr vrina fignificarc nifihis ifpedis vt patebii» Oportetcnim
uturina quac confidcraturG' prima urina quat in manc colligitur. Pfimo nota no
enfc Aui.intentionem alias vrinas altipj^ modo non forc ifpicicndas^immo omncs
vrinac modoso^ bet medicus infpicerc.Seddicit hocad nobis oftendondiH^ cx qua
vrina certiorcm polTimus haberc fignificationc,^!"'*
illacftquamdicit.Qiiod tamenintclIigendum eft coTp^"^^
pcrfexrcsnonnaturalcsdebite ictfto.Potlet.n.ita malf^^ gi itb prima conditio
nihil vcl parum aflPerret iuua"'^'^^ ,^ li. Secundo nota.cj» per vrtnam
maxime intcndimus f^ perdifpofitionemhepatis(5<: venarum figniffcare
.^dig^^di^' nemfadamincis,cumquatumad aquofitatem dzoA^^f
adigeftionehcpatis,qptum veroad hypoftafima digc^^^x 0 ne venarum vcl
mcmbroium.Per vrinamautem coll^^.^ V% in mane hoc certius figniffcamus, Primo
quia cum pi"^^ , ^ fitfamnusnocturnu3,iquofftmaxima humorum dig^^'? &
fequcftratio plus de fupcrfluitatibus horum erit vrin?^^
mixtumq^aIiotempore,&per confcquens magismao''^ ftabitur,quare oportet hanc
efte vrinam primam in ^^^l collecflam. Ex quo patet,quare vrina in fero
compl^f^l gcftioneprandijnoneftita ccrtitudinaliter figniffcatiLi^r fimiliter
urina quoelibet alia diurna. Tertio nota,qu'3 ^l^
citprima.CompIcta.n.digone&coucnicnter fequeftr^^j^
fuperfluitattbustentatnaturacomplctam cuacuationertj ^ cerequareperiftam
poterimus certc figniffcare.Al a'fi;%^ giori tjjc retcnta longiorem 3i maiorem
quadam rccip'' teratiotiem,(5(:pconfcquens redum peruertit iudiciu'"* Et
non permaneat longo tcmporcEt no^ cx nodereferuata. Primo nota dupliccm
expofitionem.Prima cft no»^ P ^ maneat.i.uiolcnter in ucfica non
rctincatur.fecundo n« P «ianeat.f. poftquam cmiffa cft ad cxtra^cX: cft
conditt^^ j5 inferius cxplicanda. Secundo notacaufam efic.fpf,^' giori temporc
in ucfica rctcta debet rcctpit aUcrat«o niaiorem a calorc naturalitcr dcbeat
recipcrc,^?^ -j ju fequcns uariatur in fubftantia colorc cS^c.quarc ^^'^ft
^o<^ dicium . Extra ucro nimio tcmpore referuata altcrat a .^^ ruptioncm uel
ad aliquani uarietatcm difponitur.Et P non fit ctiam ex nocftc rcftruata ctiam
fccunduin o^^P cxpofitionem,ut patct. NequefitillecuiiTscft quiaquam non
&cibum noncomcdit. ^^^^ . _ . "Z,tice^^r Pecitautem maximc mentioncm
dcaqua , ^"'^ JJ^ jnt^l? Primo nota. Aquam non bibit', quia.f.
^^^!"f'ceK - ^•citautem maxime mentioncm dcaqua , quiaiar ^^^^jp eft qui
cx lege uinum nod bibit. Vcl fortc pcr^^"^ ^ibi^ gitpijiijera
potura,quiaoipncliquiduiii P*'"'*'^* „ I F E a non comedit,qu/a fcilicet
ieiunauit,vcl faltem nS debitatti; «ea dimmutam cibi aflfumpfic quadcatem»
Caufa autem Potus clt^quia multumminorat quantitatcm vriiix, quare
peruertituriudiciumaquantitate fumptum» Secundoquia Potu rctrigeratur calor
fupetfluitates fubtiliantur,ipfo igi urnonfumptoconfundeturiudicium. Jicdecibo
fimilitcr ««cendum , quia minoratur quantitas 6c magis adtiritur cnoiera,quare
magis tingitur urina Sc Rt ignea acuta 6C acu> «ocfonsacfieflretfebriens»
Secundonota nonelTe intctio ncm ^uic.lianc vrinam non effe infpiciendam , fed
vultq, anpolitio quampraccendithuiufmodi urina noneft corpo/ "s naturahs
difpoGtio,ideo non cft ccrta nuncia» Ecnonfitquiindbo aut potu rcm tingctcm
accepttficut crocum dC cafijfiftulam, quoniam "nnamtm^endo
adatrmftatema<: rubedinem mutant,8«:fiaitoIcra qua: tlngcndo mutant ad
uiriditatcm,5!:almuri quod ad nigrcdincm 8C uinumquodmutaturinam fccundufua
colorc. Primo nota non cfTe mtcntioncm Auiccn.fcmDer ni». dem .g^^^^^^^^
albedincm .e,v &ci,rrnuSclm d,Tl" ^»'»^ '"beus
Simili.crcroclnenil"'^'''^'^^^^ .d«phor,fn,orum.commen
S,''!'!"?/^'"'^!» fccu uue„,bus &c.,ingi»inaura "Zc
ma^'-"?- ^"''"^ --,qu,,, obfcurum.vcl cft fortc a„raS'
°'"'cu eriim • , "'uummer cari,. s s quod maxime vcrum eft in auiliu,
ri, n "'5 »^-eUnal,sau.r^^rfcl^ Notaalch3nnaarbuftumcft,a;:habctt;nA,„mf -
„ g""rantcm valde.dc qua Sar^accni ,in ' "f^''™ & flaucdinem
capillorum tdeLfiof ! '^="> ^«"tt,„<fi„,,(i contingcns
vri„am,™dc tg?"'"«= hnm!^3"^ qui rem quac cum urina af.v, Caufa
patct P ,^',.P''legmaa'/^t'l''.»^"''? P'''_'g«>» ''=">a„e vrin5
bncholUmrdTn?tr/"ndo,choleram,veroci.rinl„7 si^ntvtpatct, ' ^ccpfeexcrcu/
|f onibus aut diTpopir-^^^^fj^s corporets,aut opcra ?«mnaturxqui^u )"^^»busqaxfunt
^^^*"^ <^ur "i^^wm,aut ufgdfa. mutant,ficut le. ^«inia.n.h»c urmam
^^^'^"^or» ;?»^^temautrubed/ncm p^'''^^ fecundum dtri. mamhxccolorcm
mutant & fubftafttiam qu^ m urma cfl^bdebct.Stmilitcr cum ipfa multis per
manferit horis.Quapropter dixeruntquidam q> poft fexhorasinfpicicndanonefl:,
qm ipfiusa- ^ni hcatio debilitat ,8^ color mutatur,&: hypofta lis
difsoluitur aut mautur.S^ fic fpifsior, quam> uis cgo dicam ncc poft: horam
unam. ^ Nota vigilix, labor reiunium, tingunt urinam acf colorf
citrinumuelrubcum.Dctimoreucrodicendum cp licetfn^» frigidet tingit tamen quia
trahit mater/as ad loca cuacuatio numA'«apoteftdacerechoIeram ad uias urinae.
Propter quod timences frequcntcrnon poiTunturinam ct cgeftfonca
continere.Secundoquia conaringcndocalorem poteftpro uocarc febrcm.Vclalitcr
fupplcndo litteram, ut quidam ex ponuntomniahxcurinamtingunt,aut fupplead
cruditaic mutant ficut rimor cSt^c.Totum pacct ufq» ibi» Vrina praetcrca tota
intcgrccoll/gcnda eft in urinalimagno nc cx ca aliquid cfFundatur. Ec cius
qu/dcmdifpofitioilico aim mingitur non cftconfideranda,ncc^nifi poftquam in urinaU
rehdet.Etobfcruandumcft,nc fol cam tangar, nec^^ uentus,nc pcrturbctur,&:
necongeletur do' nechypoftafisfeparctur,a: feparatio complcat, rio. n.defccndit
ilico cu mingitur , ncq? in ultimo fincmutationis.Et non colligatur m urinaliin
quo aliafucriturina,nifi prius fucrit ablutum» Primo nota .pptcr quatuor urina
cfttota colligenda intc/» grc.Primout ccrte fupcr quantitatc cius polTimus
iigniffca-' Vrina rc.Sccundoneconrentisinurinaaliquidcflfundatur oapcr
^^^^col-* jllaetiamfigmffcamusaliquid.Tcrtioquia tota fimul mc> ^'S^^^^
liusconferuatur&prxfcruatur.Quartoquia iudiciumcolo rts uariatur fecundum
quantitatcm magnam aut parua. Sc cundo nota non e(fc inicntionem. A. urinam
aliquo m5 no cireinfpiciendamftatimcummingitur» Immo fccundum Ifaac in hbro de
febribus fecunda par ticula.urina dcbet tcr a mcdicoinfpicKf.dum
mingitur,quandofacit rcfidc-tiam et quando tecit.Cuius caufa a(Tignatur,quia
mcdicus dcbct omncs uarictatcs in urina contingcntes afpiccrc. in his aut^
tribu5accfdituarictas.igiturc5<:c.lntelle<flu9 igitur Auiccn. cft q>
non folum dcbctafpici quandomingitur, uelq>figni> ficatio tunc accepta
non dcbct acccptari tanquam per fc fuflPidens ad iudicandum ♦ Amplius urina!
pucrorum fignfficatio eft par ua 8C prxcipae mfantium propterea q, h(fle nu^
triuntur,&: quod matcria tingcns in cis cft quie> fcens a:fubmerfa,in
eorum quocp natura cxiftit ex debiIitatc&:muItadormitioncquod maturl t^tis
fignone pcrnccat. Et mftrumcntii quide col ligcndiurina cftcorpuseuiumfubftatia
hnsnf^ tidam,ficutuitrum clarum autcryftal/um. elTccac} drupicv liaac Primo
nota,Iicet in pucro infante (it calor tantus iicut in iuucnc,non tamcn cius
urina acqualis cft tindurx ncc xqua lcueftigiudigonispotapparcrcpg multascas
quas inlF* tangit Auiccn.Pr/ma cft quia infantcs lacflae utuntur auoJ quia cft
album facit urinam tcndcrc ad aliquale albedinpm fc3m modum fuperius
tacftum.Scaa ma per cuiu. ro«% mixtionc cn urina magis urina tingit eft in
pucris „.|1 mcrfa & fopita,p^ pfm phlcgma abundans in pueris t humiditatc
primam sctatiua ipfo^, Terria ca cft, na ipforum ur dcbilis & fomnus in eis
eft „KiItuB & illa u/dcti tur occultarc figna matur<tati8,quare etc. Ex
quo pat« ttrinii pucrorum non apparerc figna digcftionii qu^ P tt 1 M I C A N#
fui calorls dcbcrcntapparcre» Secundo nota noerfc intcili tionem Auic,q> ex
vrina puerorum no debeat mcdicus fi^ gnificationcm accipere,immo dcbet vt
patebic , fcd vult incertiuspoteftfignificaremcdfcus fupra copFonem 8Cdi^
fpondonem pucri per fignum fumprum ab eius vrii!3 cj? fu Dubiat per
difpofitionem iuujenis, EtcxhocfoUuuurdubia, Pri mum dubium, Videturper vrinam
pueri nonparuam im-' mo magnam liaberi poflfe fignificationem,quia infra capfo
de vrinisxtatiimdocetnos cognofcere^S^fignificarc peril^ hs.Itcm cap,
5.dicitdcteriorem eirc vrinam tenucm in puc Gaf, ris&c» Secundum dubium.Non
vrinpueris elfcdebili> tatem naturx propter quam occultctur figniffcatio
vrinx, quia virrus digcftuia in pueris cll: valde fortis,io 3Cc. alTum ptum
coliV primoaphorifmoruincomentoillius» Qiii crc> fcunt»5c:.<r*de rcgimine
fanitatis. i . cai5» Tertium dubii! contra caufam vltima de dormiiione
pucrorum, qa in fom^" no mcliu3 perRcitur digefl:io,vt in prxcedeiui
lecflione, igic dK-betin vrinapuerorummagis apparerc veftigium digc/ ftionfs
poft romnum,(S(: pcr confcqucns dCc* Ad primum iftorum parct non clfc
intcnttonem. A. SCc, fed vult q> noii tanta potefl: clTe ccrtuudo
flgnificationis. Ad fccundu po/* tcftdiciin pueris nonclTcdcbilitatcm
incoparationc adcor poraaliarum xtatuin digcftiua virtutealrjs paribus. Qj^iia
tamen pueri plurimum fumunr nutrimcntum 3c frequcter rcfpccflu fux molis in
comparationc ad xiates alia» , io ma^ gisanutrimentoeorumcalorobtunditur 3C
minus fupfuo nutrimcnto obtinetur.vndc dcbilis potcft dici rcfpccftu mu tnmcnti
incis djgercndf,quia.f. fupcr totalc nutrimcntum in cis digcrendum 3C fua^
fupcrfluitatcs refolucdum aliis pa tibus minus obtlnet calor corum iuuenis , 3C
proptcr hoc potcft dici naiura eorum aliquo modo debilis. Ad tcrtifr
diciturq>Iicetper femcritofomni mi'or dtbcat appa crc digeftionis imprenfio
in vrtna poft fomnum , peraccidens lamcn multum in pueris rcicntis
fupcrfluitatibus in fomno ex plurimo nutrimento gcncratisfepclienribus choleram
ct humores calidos taliter cx fomnoconfunditur iudicium. Et (ic voluit
Auiccn.Non autcm fft hocin altjs gtatibus.Dc in-' ftrumenrocolligcndi vrinam
patct, Scias autemquodurmaquanto plus cam ti^ hi approximas tanto fpifsitudo
augmentatur* Etquantopluselongaseama tc augmetaturin iea daritas. Propter hoc
difFert ab ommbus faUi^ tatibus quac funt m ea,quibus med/ci* experiunf cueis
ondunt.Cuurma i'n urinali colligitur cu^ ftodienda efta mutatfonc frigons dC
folis etuen ti.Et^oportctutm lummc afpicfat ita qu6d fug
canocadatrad(us,cdeoabipfb tegatur S^ficin ca /udiceturdcaccntibus quaem ipfa
apparcnt. Corpus^ Pnmonotaq^corpoijtliquidorum diucrfaijipartiiJ infe liqdil di
commixtbnemhntiumquaedahnt partium commixtione uerfai manifcftam valde fenfui.
diixdam vcro ipfam hfit totalir partium occultam. Alia licet non
penitusoccultam difficultcr tn pcr in fe co> ceptibilem,(X^ non nifi dc
propinquo.Excmplum fecundi ut «nixtio^ vinum antiquum clarum 3c
maluaticil.licet.n.in co fit par> nehabet
tiumdifformiupermixtio,iftatamcneftfcnfui pcnitus igno tripfr, ta
&occuIta,vtin ca nulla pcrcipiatur in fubtilitatc&grolTi tic
difformitas.ExempIum primi ficut muftil nouum ebuN licns.ExempIum tcrtij ficut
vrina.In ea.n.cft partium grof farum 5(: fubtilium aquofarum qux funt limpidx
8CcUrx permixtio.Ciiiia tamen paucae funthuiufmodi partes ct par ux non nifi
difficulter pcrcipitur illa pctmixtio vel falicm tion xquc faciliter,ficut
manifefta cxiftcntc pcrmixtione p> pter quod tion nifi a parua diftantia
& propinquo huiufmo> di permixtio in vrina pcrcipitur. Ex hoc colligitur
caufa partfalis dieii Auic^um.n.pcrmixtio huiufmodi diflF/CuIc'
fi^nonnifiapropinquopcrcipiaturquanto plus rcmouctur VJ:ina a vifu wnto
huiufmodi partium commixtio mjigis oc /I V I C E N N iE# cuttatUf»Vndc partium
groflfarum aquofis partibus jp^f^ xtarum talitcr a longa diftantia ui/is
prohibctur , quarcuili* folum aquofis puijs urina apparctcIarior^Sti minus
fpifia'|' uegrolTa.Econtiaucroa parua diftantia non folum pat"'
bu8aquofisuifis,fedctiamgrofl^isfecum pcrmixtis iudica> birur urina
grolTior.Huius autem oppofitum coniingit liquoribus in quibus eft partium
omnino intenfibilis F^'"^ mixtio ut in uino aut aIio,quanto.n.il!a funt a
uifumagisf^^ mora tanio diff icilius pcr WUjSC fi fint puia potefl: oculus ui^
derc corpora ultra diftantia^cSii pcr confequens uidenturm' nus peruia
gioffiora 8C uifum magis tcrminaniia» Econjt* uero contingit de propinquo,ut
patct intclligenti. can.feruitmedicoin fugiendo ignominias quasfacpcuulg^'' res
medicoinferrctcntantcRuinum aut fyrupum acctofu'^ J
autaliquidtaleprourinaoftcndunt. Exquoinferoq»''^^ L^t " niMachinardusdearca'
le ciat docftus in hoc medicus illc cui f rifijs de Foroliuio in urinali nouo
Sc benc tcrfo oftendit ui'' u nuni maIuaticum,quodafpiciens medicus dixit
ptoccf^f t^^^; iftaurinaeftualdecruda.Etrefpondit Machinardus* medicc bonum eft
ponere eam in loco ubi perfecftius co^^^ ^^^jnj tur.Dcindc afpicicns eam dixit
afpicitc.Et prgfentemwii^,^ totum uinum illud qiiod erat in uiinali
potauit.Etliocuia^' irepidus mcdicus admiratus cft ualdc. Sed dices conf^; quia
puluercm uel arenam potcroinurinali pto\]ccrc3CC0 tingit quod didum eft.
Dicendum eft q> puluis u^U''? ftariin defcendetvS: rcmancbit illius
liquorisputa uini uiU ut orius.Tamchas deceptiones diff cile forct effugerc
infijiitis fcre modis urinac difpofitiones uarientur 3C tci urina diabctici non
uidetur omninoutdicit.A. Sittii»'j^ quia poftet cum urina alius liquor
pcrmifceri aut oftendt^ terius anWiialis iirin3,Iicct conctur Auicc. aliquam
^l^r^^ bis cautclam falubrcm.Tamcn ingcmum in euitando f
dercriptioncmcftutmcdicusfiiigat fc quid tenuc in ur'JJ afpiccrc 5^: ori
urinalis facicm multum appropinquet , g cninidiftinc^eodorcmurinapcrcipiet»
Veletiam "^^'if!, fle<ftaturinaleq,digiti cxtrcmitas urina madefiat.
Pj" |; oftendendo fe uellc fricarc nafum odorct 3c diftincfrc ,
nacritodorcmurinipcrcipiet. Mclius nancjj cftbanCPl-^ uam triftitiam fenfui
olfacftus infcrrc Cp uulgi ignobilis « ridicuIum.S gnumtamcnabhypoftafi fumptum
q"^"^^ ^,. . eft in urina medicum ualdc ccrtificat. Sccundo nota
quareoportctcuftodircurinamaradio folis cftduplf*'^^^^ ^^i^ ma
quiaalteratnotabilitcrfubam urinx.Scaa quia P^}^ j j/' titiudicium acolorc
fumptum. Radius.n.folis tranfi^^^jj fubftantiaminraritatc
c&:dcnfitatcdifformc uarias ' m fpecics aliquandotcprcfentatutpatetiniridc.
Siniil'*^y lux fortis quandoqp debilia occultarc potcft uifibiliS;"
ligitur primo pcrfpcdiuar* Scito ctiam qu6d prima Ggnificatfo fl^^^^a nahabct
efl: de difpone hcpatfs dC uiaru"^ ^^^^^ fitatis fuper diTponcs uenarum
& cis ^:^{o( tibus alias demonftrat ac^rftudmes . F'^ ^ tamen cius
fignificatfo cft illa quae de hcp^^ ftitj&fpropricdedifponc gibbofitatis
ip^*^ ' Primonota q» urinaut flipra diffiniturcft (^^^^^f^^f^ aliorum humorum
colamentum cS^^fuperfluitas ' ' ^po^^ difpofitionespartiumillarum
principalitcrfignin^^^^jjsgj mu9,<n quibus fit humorum quorum ipfa cft
^^P^^Vi^c^^t nerafinirM mfTiio Jllis humorihus fpniieftraiio» . jO neratioucl
ipfius ab illis humoribus fcqueftraiiO' ^to cft hcpar 8C uix urinae.In
hepate.n.gcnerantur ^^^^(fil^l ab hepatc in aquofitatc urinali aliqua
difpofirr^^^J^jjn qua fupcr hcpatis difpofitionem fignificarc P°^^^^^ cO ''^[[
fcdu.n.aliquomodorclucctdifpofitiocaoe. j:fp6n^ , na coletur in rcnibus alia 8c
alia cxntc in rcnibus ^ ^(^1^^^ urina rcnum uariabitur imprc(Tio dC cx
con^q"^ u^"^, urtna rcnum uanauuur imprciuo cx cx »''^"1: Vp^ Je
u'-" , num difpofitioncm poterimus figniffcarc. Bt ^^.^b^tH^
inicUigcnduin, lainenifta mcliusinfaiw ■ p E N. n, ''''Pof'"ones,vt melius
infra declarabitur. Amplius ngnificationcs quat ex urmis haben fur exreptem
funtacceptatgeneribus eenereco. orrsAgenererubftant.*,a:generecIaritatis8^
turbulen«af,8f generehypoftans, &genere qua
mat,s.npaucitatearmultitudine,etgenereodo ns,8«:generefpumar.Sutuero quidam qui
inter hocgnaponuntgenus tac^ius 8^ genus faporis! s. dorubfe,Ki.flceft(ignurfrXS^^^^^^
<ate.Siaquantuateeft Cgnum fumwui, ' f • !"'''''o' PauctatcSiaqualitate
velfiZ tuTa a^Ii- ""^"'ru'!" PHerrrlSrpSmS^^^^^
•'igredine5:c.sfre~rnaSlr'''r.'''-^"'''^ colore, improprie ^^0^^, fl qui
Jmmediate perceS ner T ? ''" '"'™ ' 1"'"«'' or vel
medLeToer ^^^^^^ ' «tia & claritas*i fumT,u,T "^"
P™""''- *•profundo.Pri^^ura "um?r"'"i^^^
'""P""^'' ve! quam reducuur S, Et nTn
vid""^"!? ''yP°ft'fi«d 8enus,ideo bene fun, ^0«™ A^, ' '^^'
^'S<^°'"<n «guftabili&ungibiii qua™ta« "•*"'"'i'">"i'fumpti}
p""^'''C'musgenuscoforfsJnfMi- • Jidquoduifus inelfentitexXS&^^^
nem autnigredinem autqui .°uerlf ^a"*' Etcumfubftanti» j»en..Q rfw
«iftunt. ^rpoOtionem^L^S^g^^^^^^^^^ e.E cumdicimusgenuscUritaSir^"?'
^"•"''■quatum&uftrumliquatSm&^-"^^
nbusinfeS'"^^?"^' ^lns colo! Perceptia^°;gabafpicientefenfunonfu°t
PercipiunfuH„T*''^P^''^ "ot^ Per fe j;«'fdiflerent.iSeam }yportaam.Etinter
w "''^' P',"'"'^ ''°8'^°'"c''t fe^-eiitia.quoniau, '
K*'" «^"lorem cxiftitdif '«ntiam procedit c *'"'''sfub' p,
""^ "naiori permixtione. ij« finionota.StatfuKn-,» • 'yft^Uus
Vkmnid^huwfmnH^£^" pnm., vtalbumc n«wtmodi,ExempIumfccundf,vt D o c, irrr
u$ aer.ExempIutii terrrj,vtvitrummgrum. Exemplurh quar r es&turbulerit,a
necfuntidem nec fe inuicem confequu.
turnccel^rio,b,m.l„ernecrarirasnecclaritas.EtperL>
fequensdiftmdafunrfigno.umgna fumpra a groir.tie & fubriluatc vr,n;r cx vn.
parte d^fumpra a rurbulcnria^ clanrate, Secundonota caturbulenrixeftcum
reipuia: Turbu/ permifcenrur parres diucrforum coIorum,quia.f.opaclra. I«ixc5,
tar ramen paruirans vr per fe non poftrnr a vifu difcerni. f m
pediuntramcncorporis cuipcrmifcenrur diaphaneirate feu tranfparenr,am.Fxcmpfi
graria.fi aqttx limpid^ fnfundat ani6 ftarim rpfa fir rurbulenra,proprerca q,
pcr ipfam dttFiV dunrur c/nerum partes non potctcs pcr fcuifum immutarc
nulliim.n.illorum corpufculorum per fc uidcr vifus jjliibet tamen nemediante
ipfa aqua po/Tir uifus percipcre corpo^ ra vlrra diftanria,(& hoc cft clTe
turbulcntum. Ex ifto colliy gf poreft caufa clariraris peroppofitum.f.abiitia
parriilopa carum cumprpfentiadiaphanamm. Tcrrionora q,inter Clarita/
hanc.f.turbuIent.am&hypoftafimeftdria,quoniamuifus tTsc5
frequenterpercipithypoftafimdiftindcabaquoliratc fcd noripercipir rurbulenriam
vrparer.Alirer frequenrer pcrci p,r hypoftaftm.f.parrcs illas fequeftratas qucE
congrcgatj faaut hypoftafim in vrina,fcd non percipir parres illas que diffufa:
facurir rurbulcnriam in vrina. Alircr vifus urina na turalirerfchabente
percipit hypoftafim in vrina,fednon turbulenriam. Dix.r aurem noranrcr
pIcrunc^,quoniam hv^ poftahs non eft femper quxrenda in fanis , vr infra
capirli^ lo de hypoftafi.Qiix autem fir diffcrenria inrer colorcm 3c
hypoftafimcftmanifcftum (S:c» Cap.fj.EftdeRgnificaciombus colonsuntix. X
cofonbus urinae funtgradus citri^ nif atis Ocut pafeans. Dcmde atnnus.
Poftflauus. Deinderuffas. Poftea _ citragulan's.Poftea igneus qui tinc^u rx
croci afiimilaf ,et ipfe quide cft uehementer cl trinus. Poftea croceus qui
aftiPaf capillis zafara^ ni,a: iple quidem eft quem uocat rubeii darum. Primo
nota urlnac coTorarionemWpIurimn confequf ma tericrum humoralium cum
aquofirarcurinx commixrtone ur.f.maiori quanriratc cholcrae pcrmixta cum urinx
aquofl tate redditururmacirrinior &minori minus, &fic dcalrjsr licernonrepugnetctiamurinamtinginort
merito commi> xtionis huius,fedfimplicis adionis caloris in ipfumJn maf fa
igitur humorali quae in hep«tc generatur plus dc cholera & fanguine
gencrato crit urinae tindura maior in corporc fe h3bentenaturaliter,minoriucro
dC maiori phlcgmatc crit urinaminusiinda&magisadalbcdinemtcndens, Vtru n
tameniftaurinaccolorariofiatingibbohepatisucl ibiinci- .^^^^
piat&additionemalibirccipiatnoncftcura. Secundono ^"T ta colorem
cirrinum fumi primo communiter,& fic dicitur ' deotTinifpeciccolori3nominati,&ficeft
gcnus ad omncs illas fpecies.f.palearcm flauum 8C ruf^iim. Sccundo propric
«xfic eftfpcciescontraa/ias fpccies diftincfla coloris citri^
ni,5::cftcoIorralis qualis cft cirri complctc maturi, primo modo fumcbatur in
pricipio capituli dum diccbatur genu9
citrinitaris.fccundomodofumiturdumdiccbarur , deindc
cirrinus,&ficcftiftcrcrminu9 calor citrinus aequiuocus, Tertio nota q» cum
iftis gradibus colorum adinuicctn fo> lum fccundum magis dC minus intenfiuc
differentibus 5£ nonfpecic,eoq,quilibcteftcitrinuscolornon fint imt5ofi> ta
nomina diftinaaroportuit ut fumcrctur corum diftinSift fccundum fimilftudincm
ad rcs extcriorcs colorc dtrino uariomodocoIoraras.Etillcmcdicuicxiftis
coloribus fcit fignific^rc mehus q ipfis m ur/na uifis fdt ,,,clius rcbu. cxtc
rms noiaris aur fiPibus cis fimilarc.Ex quo patct quarcmuf eum diuerlificant
auCtores in notando iftos colorcj. Pcr co^ lotcmigitpalcarcm inrcUigcrc dcbcmus
cobrcm iimilemi. lacobtS.itauic. Tt i| i PRIMI C A N. paTc3c frumenti qui ab
albo valde pamm diftat aliqutddc tincftura vel citrinitate participans.Per
citrinum vero fecu^ Co!or dononiinarumcoloremiam dicftum . Percolorem autem
palearis flauum debemus intelligcre adhuc colorem intenfiue inten'' quid 3C
lioremjcSiidicitur caftancattus, quia cfi: ficut color citrinus co. fla^
cafi-anearum quando non funt bcne maturar,quia fiint fatis uus iS<:
citrinx,^en:mediusintcrcitrinum5i:rufFum. Ruffusautc co.ruf' color efi: adhuc
in tincflura 3C citrinitate intenfior 3c efi: ficut fus 3C color auri.Color
autcm citrangularis efi color adhuc in ci^ co.citra trinitateintenfior ,
&:efi: ficut coloraranttj benc maturiin gularis quocfi: valdeinrenfa
citrinitasJgncus autemadhuc intcn/* SC co, fior exiften'; cfi: color talis
qualis refultat in aqua tincfta cro/ igncus co,c5<: cft valdccitrinus intcr
C3Ctcros,vt patcr.Maximc vc^ & rube, ro citrinus inter c^teros eft color
croccus quia plu9 habct de clarus tindura 3C appellatur rubcus clarus»
Dubitatur hict fi hic ucl cro^ colorcfi:rubcuscIarus,quarccnumcratur mtcr
citrinosco^ ceu8, lorcs. Diciturquod fecundum rei veritatem dcbetintcr colorcs
cirrinos numerari.Quia tamcn intcr cartcros colo^ rcs maxime appropinquat
colori rubco claro,idco talem af' fumpfit dcnominationcm» Omnes autcm qui* fant
pod: citrmum caffdita tem fignificantjfed tamen feciindum fuos diuerx
fificanturgradus. fiteft quidem cum accidunt propter uehementfam motus &C
propterdolo/ res arggfamenS^proptcr aqua: abftmentiam» Vrtp pa Primo nora cp
color palearis urinx,quia efi album mul> lcaris in tum tcndcs
figiiificat,aut diminutam ac^tionem caloris, aut dicatio, paucitatem
materiaEchoIericacvrinacfubfiancixpcrmixtfr, 8C pcr confcquens calidi
diminutionem.CoIorcf aurcm qui funtpoficitrinum vtflauus citrangularis ^SjTc.
quia per ip'' fos reddirur vrina va! Je tinda Sc inrenfe colorara , aur cau^
fantur a forti calido multum tingentc,aut propter mulr? ma tcrix cholericse
pemiixtionem , 3C pcr confequens quilibcj figniffcat excefifum
calidi.Signiffcando.n . caloris dominin fignificat caloris excclTum.Cum igitur
intcr extrema abin^ Ufcem per latitudinem difiantiafit reperire medium , intcr
huiufmodi colores dab'tnticdium medio modo figniff^a*'» Taleautcm
noneftnificolorcitrinu-!,idcocolor citrinus Cu gnificatcaloris tcmperantiam.
Etpropter hocdixit Auic<% Vriacdi Omne?aurem colores 3Cc» Secundo nota q>
huiufmodi ucrfoi^ colores figniffcnndo intenfum vcl remifium calorem d;fle>
coloi^ in runt abinuicem fccundum fuo? gradus intenfionis , vt quia dicatio,
intenfior citrinitas efi coloris ruffi cj^ flaut, ideo inrcnfiorem calorem
fisniffcar:5<: ficde alnsomn bushoc efi: veriiprg'' tcrq^de
fgneo6<:crocco.NamTicetcroCeirs fit intcfioris tin'' <flur3c:figntficat
tamen minorcm caliditatcm cp igneus , Qa igueus fign-ficat dominfum purx
choIerc,croceus vcro cho ler^ 3C fanguinis,modo calidior cfi: cholcra vt patct
, vndc figniffcando caliditatcm talitcr funt ord/nandi,quia pofi: ci> trinum
flauu5,deldc ruffus,pofi: croccus ,poft igneus. Ter> tio nota iftos colores
contingcrc proptcr iram aut motus fu perfluos et alias caufas primitiuaa , de
quibus debet medi^' Cus efie follicitus inucftigator prius cp pcr iftos colorcs
ad iu dicandum prorumpat.Qiiarcaurem cx famc fiti motu 3C dolorc ifta eueniant
eft prius dicflum» Poft idos uero gradus praedic^os exiftunt gra dus rubedinis
ficut rokaSySC rubeus obfcurus, ct rubeus puluerulentas,&: omnes quidcm
fangui nisdomintum fignificant. Primo nota cp \n tota latitudinc colorum
imaginamur cx trcma duo fecundum ma^orcm 3c m'norcm tincfruram.Cal bum qui cft
color cum miti-ma tin<flura 3c nigrum cii «"3" xima.Poft album
ucro mag"s tincus cft c^trinus,dcinic ru beu.^ qui plus acccdltad
nfgrcdincmjdcodixit Auiccn.poft recedcndotftabalbo&tcdendo adnigium plus
nigro ap/ AVICENN J3B# propinquat nigcr coIor,idco 8cc» Secundo rtota q>
ficut co lor citrinus fupra fumcbatur duplicitcr, ita hic duplicitcf po '
tcftfumirubeuscolor.Primo.f.communitcr ut fe cxtendit ad omnes colorcs in
littera nominatos» Secundo propric vt fefolumcxtcnditad determinatum gradum
coloris rubei quicftcolortalisqualis eft fcarlati color . Primum tetigii
Auiccn.dum dixit.Sunt gradus rubedinis . Secundum tctij gitdumdixit.Sicut
rubeusdi::tcrtionoraper rubeum roftH intelligitur talis rubedo qualis eft i rofa
verc rubea. Kubcu» aucem obfcurus cft adhuc magis verfus nigrcdinem declj^ ^
nans 3C maioris tincturac.Rubcus autcm pulucrulcntus ad'' huc plus ad
nigredincm dcclinat 8c magis opacus» Q^^^ u£'"J! 10 nota.omnes hi
fignificantfanguinis dominium. piffc»J" tcr tamcn lioc videtur.Nam primus
gradus rubcdinis uidc^ jjjtaP tur magis fignificaredominium fanguinis
artcrialis velfal'' tem fubtilis fpumofi.Sccundut, autem uenalis non praeten'
dendo cor ruptionem atit ebullitioncm in co. Tcrtiusautc»" uidetur
fignificarc cbullitioncm lam fuiftc i fanguinc. Q^^^ tus vcrogradus
fignificatin fanguinecorruptioncm.Ci^ii* fanguis corrumpirur aliqux eius partes
incincrantur P^^^' pter quod apparet pulucruletitus . Dc puluerulcnto autcU*
dictum cft fatis . Etmomnibusinquibus cft co!or zafaran^>
atfinensefl:fignifi'cati'o dommt]' cholerac rubc^* Et in omnibus qui
puluerulenio attinent cft gnificatio dommtj fanguinis. Nota primo intcr omncs
colorcs rubeus magfs ac?'^^^'^ ad colorem ^afaranijdco(5^c, Etigneus quidem
magis fignificat calor^^ qprubeus a:puluerulcntus,ficut cholcrainfc^^ hdiorefi:
qu^mfanguis. Primo nota cholcra eft calidior fanguinecaliditatcp^!pj
:iali,Iicet naturali catiditate qux eft per fpirituum P^^^^^L lis i, tial',
'•••->••• Vk».4V4IlMlv VJUlV ipil llUUi»» 1"" ^J.
tbnemfitfanguiscaIidior;feddehocaIibi dictii cft i^^,^, ' Ex quopatet foriiorem
pati inccnfioncm choleram q^ 1; guinem. Secundo nota ex hoc fequi fecundum
^"''^''j-jjis, cj)igneusmagisfignificatcaIorec^rubeus 3C puluerul^ Et
calor quide urinx in f gritudinibus cedctibus trahttadcolorezafaram etigncif^ '
Hxc eft dcclaratio fupcrius dicti q» pcr aegrirudinf^ j tcndentes intelligerc
debcmus xgritudincs valde ca acutas quse funt cholericae» Quod fi ibi fuerit
tenuitas afiquam "i^^^p^t tfonfsfigmficatdifpofitionemSt: q? lam i^^.^i^
ciG non appareat i'n fubfl:anti'a.Si' autem ^j^^.^/ tas fortior fiat dC ufc^ ad
igncitatis pcrucni^^ J minum & ad finem m ea fignificat cp calpf / ^^^^
fanter procefl^it,8<: i'ftc quidcm cft fints ^^^^^^^^{i tis.Quod fi i'n ipfo
clarftas augmcntetar fecundum diminutioncm inccdit, Primo nota per tenuitatcm
in propofito noti iji intclligerefubftantix fubtilitatem , cum.n. hsc*^^ j^ci^
fubtilitate pcccct,principium digcftionis clTct ^'^^^J^\(tiO^ pium
ingrolTationfs,fcd pcr tcnuitatcm «Jcbcmus/^^^^. ncm citrinitatis fiuc
rubcdinis fiuc ignciratis j"'^ ppa^-c^^ff fit fenfus quod in agritudinibus
acutis prius aPF^.^ ^ft urma ignca ,fipofteaappareariirus fgneitatis
fignumprinclprjdigcftionis. Significat ^"'^^"^ Qfl(cC\^!^, potenicm
rcmittcndoflammam choIcrae.<S<: P^^,. jjn/ul' ipfam altcrando 8C ad
bcnignum rcduccndo,l'c ftantU vrinx non apparucrit ingrollatio ^^^intt !4 ii K
F B N. IL Serelt^"'" """" '""-^
«nouerifolim. quin e.;;™ " ?f * PoT" in^^ip^e reftiffcatio in colo^
«mi,t"t " ^"^^^^""^ incipiat.Eaden,.n.ell adlio quo
dum fubfti" * f'<lucit cholera ad mo. tamen ft., ,
"""""^"«■n- Dicitur q, hoc ett uerum Auic s
'''''r""T'"'''°"°"='PP"^"'^- ''ocuult
hibendL" . '''''''^ impediendjm fymptomata &pro b UrStbT, ''i'.or
""'"i^,^''^lW"0l determinatum me. k » aut
emi^''''''"'!"''' fig"up"u.ffcationis cho '"^aagetu
&r''"''"'"'^ Tertio nota <j. citrini/ «um efff ,/r c
^"""^ '"S"'™" caloris , quia ai.gmc
«Beafil"?f^"''^"'^"2'",^"'"'"""'"^E.rubdit<i.ignei
«e E"nrrfi ,f„ f
"'^«""!."""'^""°"fi'fi""i"
fuLirni, '^""'"'P^ficrifimnonfueritordinaca, ideft/1
c^.«?cti„eturSfarX'f°nX^^^^ Eteft practcrca cum m agritudinibus aorrfc
fangumc.-sur/naficut.'prcfa„gufs,STta^^^^^^ «mXS.^ ^'Pofit.one. Cumautetncx
^«'«eftnSSot&r'"^,'''''''"^'* quoaia^Srtrecid.W^
feruenuuaspXc"£S^^^^^^^^ ^imonota non ftanteapertionr venam per viam
refudS XSua'" ms cum vf ina expelli,qu2 (i ei^ttitur , "^"gui-
«mendum,quia figni&e u rt ™e,n imn "8"""> }er.a„,„,ul,amforc&cZ~qZ°'^^^^^
'smateriarepatadprincipaliarembrLinr r"..^""' "'
^slmlocafuffocationis. 'securdono rCHeft^^^^^ 'ft Pe.or,,um quia fanguincm
figniffcat l^, '"'cv '">«.tumquiafl8„ific«urmaio??lo,'^,'"'S.s^A
' ° "ota econtra multa urina &c.el?fi»Trl T""'"
^•'mena,,enuare,uran,ecrffishor7„;"'^i;f:',^'P^^ ; '
^"'."'''="13 & fub,ilitati9,fig„um foTe't maleri?
'«'"'".&perconfeque„,rec.^diua,ionirf^nu™™''"""'
tal&lT"''^^ Pl^sfuerSS'»"^^^ •Jtalbaautrube"'?''''^
cu"}"':"Ta .n ,pf, ^irpont.one °f P»uqrubcd.n.s .derit.a in fua
Pames quoadi^^^J^ «'•"««'' hydrop.ns, f nguntar.p^amto.!""!''^
«ehemeter Pnmonotaicflcmiao, cr l^q? cftaicis inFcaio p . ^Miccm»f.citrinam
& nlofj JJl^tjoncporrifellcipe^qJ'^^^^ ex op.
l>j;^^'^mtoto.Nigraucrocxol';''^ d^nri'J^'^^"^^^^'C"5 ad fDlen
''^"'^^* P'*" ^"^"^ ^♦'^d propofitum de wtt^^^'^^» abu.
^''»*poicftc(rcfcriiio,iu»f.dc U7 tertq. Secundo nora q, caufa liurus eft,quia
pcr harc figniv ™ r^^^^^ dommmm,ua ur ipfam eius magnam quan.
ntarcmfuff.c.areuarc.Econtraaurem figniff caruroppofitu
^pcrconfequenscomplcxJonemhepar^ in poftcrumpa^ racam eirccorrump. ^.aducnruram
cftchydro~X ta h,c per vruiam m .denr.a non,foIum cuacuari poftc cho. leram
qucc eftca an5,fcd cnam coniundi. Terrio nora n«
tantercircdcmidcritiainfuanaturalidifponc ^n n^^^
hcctapparcarurinapaucptincfiurpiniclcru^ a icft" iS maneretm fua
difpoiiuonc:quia.f..ntcndercrur 8c rcmirre> rcrur non oportcrcr timere
hydropem futuram , quoufam Ci rcmitrcrctur uon elTccrationabilcurinam nimis
tincri.Simi/ literfiintcndcrcmr,quiafignum polTct cHc q, virms c(Tcc valdc
potens in cxpellendo matcriam ad cxtrcmitates 8c
Jictionarguercturhydropsfutura.Hx i^ ^.p^ audabihus clTe aliquod accns prxtcr
naturam inrcndi qz il lud idc mancrc ciufdem intcnfionis^Totil patct ufi^ ibi
Poftuerofiintgradiis iiiriditatfs Oait un'na cuiuscoIorcoIoriphifticoE^attmet.Derdecuiu^
cofor e fihs colori crugtnis arris. Poftea illa cuius cftcolor fihscolonireos.
Demdecuius color fi. milaturmdico.PofteaquxfiRs eftfucco porru
Pnmotiotainppofitopcrviridttatcnonfolinntclligico .
Ioremuiride.ppriedcm:fedcoitcr&ci7 magna latitudinc ^°'oru| ^ut extendit fc
ad cotore blauum vcl cceleftcm et participa "'^'^ icm liuiditatc. Secundo
nota q, notanc poft rubcil ponit P^*^''^^* uiridis coIor,quia a citrino
rcccdendo 5C tcnendo ad nigrum poftrubeumcoloremponjt viridis,quia cft nipro propin-
quior. Tcrtio nota q, vt fupra ifti colorcs fumunt a fiFitu^ dinc reru
cxtrinfccai?f colorcuirfdi diucrfis modts colorata/ rum.Non.n.funt ifti colorcs
fpc diftindi , fcd fokl fecudum mag.sc5^minusd.fTercmc,nifiqui8vciret43tcruc
u.Viditate catam a fr/gido forc fpediftincfiam a viriditatca calido ca>
ta.Qi«odnoncftconccdendum,quia per ide caliditasa Iu> minc vrel
coclcftnnflucntia ^ducfla fpc diflPerrct a calidrtatc
43ducfiaacaIorc,Pcrc()Iorcmigit phifticoi^ incelligcrc dc> bcmus colorc talc
qualis cft color in phifticis quse funt Piia quxdam,quommcortcxfiuc
pclliculacxtcriorcftrubc/co
Ioris,interiorvcrocftviridiscolor^sclariadalbcdincmtcn dcntisplus
aliis.Ccjlorautecruginis cft adhuc uiridis ^ iamdicflocnaliqua^tobfcurior.Color
vcroircos cft color ^^^^ lilij cccleftis liccc fcam quofdam cius hcrba!.&
patcc adhuc ^''"S*' q,cftobfcurior.Cxccra paccnc» Primum dubium circa
"^^"^^^^ dca. ISIon vidcturc^colorviridis fc^m gradum tincflur^
co»»rc/ debcat poni poft rubcn,maiorism. tidurx cft color ruben^ °» obfcurus
color uiridis fimilis crugini xris auc phiftirali? «dco&c,
Se^cundtjmdubium.Vidcturq.inordinc n5 dc beat poni viridis color fimilis fucco
porri poft colorcm in> dicum cum lit indicus nigro propinquior. Ad primum
iftorum dici potcft primo q, non ordinatur in gradu m&vi,
ra.,fedingradumalitie,qm^^^^^ acpoftcftuiridisin mahtia,hicfcruatu3cftodor.
Vclalitcr q.Iicetaliqui8gradusrubcdinisfft maioris tinc^urx cpali^ quis certus
gradus datus viriditati8,tota tamcn facftudo vi/ riditatiscftmaioris
tincflurae» Vcl Afcp lypoft d\c\t ordi^ ncm docflrinac. Ad fccundum ucro
drcicur cj, color fimi> lis fucco porri cft obfcurior qp /ndicus color qui
cft ftcut co> lor guadi,dc quo in propofito cft fcrmo* Phifticalis ucro
figmficat frigiditaterti. Et RPr omncs mquibus cxiftituir/ditas pr^ter ca au«
crugim* arris aut fucco porn* Rmilatur hx nano: uehemens fignificant mccndium ;
Vcratamen fucco porn fimfl/s famor cft ca qux crucW Iicob.8»i*auic< t« p 1 M
1 c A Coiortl Primo nota.Phifticalis color 8c irealis & fifis fdico {igni
diuerfo^ ficant frigiditatem,quia oes ifti colores funt liuidi aut liuidi^ ru
indi'' tate participa ntes * liuiditas autem caiur ex mortificatione catio» vel
priuatione innati caloris; vndc vrina tendente ad nigre> Liuidita dinem
propter mortiBcationem caloris naturalis priusin tisca» iftos tranfmutatur
colores, Secundonota q> viridis fimi'' lis crugini gris 8c porralis
figniffcant vehemcns incf ndium cum.n.pracditfli colores in vrina fignififcent
dominiLl choPe erugiiiofg 3C cholerac prallinac quae funt vehementer calidg,
Vrina patet&c» 1 crtionotaq> vrinaporralis eft fanior vri^ porralis na
cruginofa»quia deterior fpecies cholerx ell eruginofa cu 3i erugi/ ipfa
generatur ex aduftione pralTing vel porralis, ut diclum nofa* cft fi.ipra
capitulo de humoribus. Etillaquidem quaf erugmiafrfs fifmflat poft laborem
fignificat rpafmum» Labor Primo nota per laborem in .ppofito uelligerc poffumus
duplex. laborem corporeum,poirumus etiam intclligere labore for Spaf/ tem aut
acgritudinem. Secundonotadupliccmfpafmum mus du'' hanc vrinam
polTcfignificare/pafmum.f. non proportio/ plex» natumad materiani,5^fpafmum
ficcum proportionatum ad materiam. Dedat atio primi paiet cx hoc. Exiftcte enim
vrina&c.fignificatur dominiumincorporehuius cholerar aduftae mordicantis quae
parata eft ad os ftomachi fluere avi membra principalia,fi fit furiofa parata
eft in membris co tracflionem 8C fpafmum prouocare.Sifr poft laborem fpaf-' mum
ficcum.Cum.n.ex labore forti fint membra cxiccata 8C ficcitati parata,<S(:
haec cholera fit vftiua cito poteft fpaP mum caufare.Similiter
proccedentelabore&c. <5^apparcte tali urina fignificat in membris fadam
forc vehemcnteni confumptioncm quac pracparat ad fpafmil,ideo dCc* Ter tio nota
q> ifta fignificat fpafmum in pueris 8C in iuuenibus fcd in iuuenibus
prxcedente laborc cum fpafmus ficcus eis difficilius accidat.fignificatciiam in
piieris,fed non oportec laborem prarccderc,cumfintadilludfatis prxparati.
Vindis uero in puens fpafmum fignificat» Primo nota per viridem quemlibet
ufridem intelligere poffumusquiafi cft uiridis afrigido contingens fignificat
fpafmum repletionalem.Si autem eruginofa uel porralis Cu gnificat fpafmum
ficcum ucl non proportionatum , ut ditfiu cft jideo non limitauit* Quac uero
colorcm ircos habct fngi dftate uc^ hemcntem fecundum plurimum fignificat an tc
ipfam pra?cedi't urina uindis. Et quidam dixe runtqjfignificatuenenummpotu
fuiflTe hauftu* Et fi fucrit in ca hypoftafis fpcs crit uit^. Et fi no,
timcturei. Erugini ucroaens fimilis uchemcn^ tcm fignificat pcrditioncm» Primo
nota per hunc colorcm uiridem antecedcntcm no debcmus intelligerc cruginofum
uel porralem , cum fiant a uehcmenti calidojhic autem a frigido,fed debemus
intellige rc aUqucm de alijs ut phifticale. Secundo nota ifta fignifi cat
frigiditatcm uehementcm,quia mortificationem caloris
naturalis;fignificat.n.uencnum frigidumdc» mortificans calorcmt Tcrtio fiota
apparetc hypoftafi aliquali &c, quia fignificat dominium uirtutis aliqualem
cxpcllcndo ma teriam ^c.econtra ucro cft fignum pclTimum fignificando «nortificationem
8C debilitatcm , idco 8Cc* vrina nl Graduum autcm coloris nigrf alius cfl:
nigcr gricolo^ q««adnigredinemtcndi'tfccundum uiamcolo^ r«s c^oci,ficut eft in
icflcritia & fignificat cholcrac rubcae fpifiitudincm &: cius
aduftioncm cho^ Icramnigram quxacciditcxcholcra rubca&S
gnificati(Scritiam,EtaIius cfl: quicxfufco pro^ ris tri^ pUx, AVICENNJB»
ucnitadnigrcdincmi fignificat cholcram gra.Etahus nigcr qui prouenit cx
frigiditatccx colore indico fiR ct fignatcholcra nigra puram» Primo nota
cholera rubca cum fucrit infpiflfata fit «>»
gisopaca,undeacquiritcoIoremGmilcm croco in quo « ctiam tindura uerfus
nigredinem tendens. Similiter cucn lera rubea aduritur idem
contingit^ideofignificat&c. ut" citur in littera. Secildo nota cj)
vrina nigra nigrcdine pc ^ ueniente ex colore fufco fignificat melancholiam
innatur lem.f.fadam ex naturali^non per aduftioncm, prius*"''^^ urina fiat
tin^fla colorc nigroipfa efticitur aliqualiter opac uel oflFufca,quia no ftatim
a primo modocum ca fit "^^S,. permixtio humoris melanciiolici iam didi 8C
fic ^toct quoufcj^ pei k(fle dcnigretur. Tertio nota cholcra nfg'^^ pura fit
maximca nigro mortificantc,quia non fit ^^^^^ tcrius liumoris pcrmixtio.!nali]S
auiem nonfftipfaficP" ppter aduftionem ficut patet.Qiua igitur praecedentc
uir tate figniffcaturforiisinfrigidaiio,igitur 5c:c»iunceniino ncs humiditatcs
tcndunt ad nigrcdincm» Etadfummumquidcm urina nfgra fig"*^^
cat,autuchemens <ncedi'um,autfortefrfgU5> * mortcm,aut caloris naturalis
fupcrationciTij* crifiin ^ expulfionem naturac , qua ipfa cbol^'^ nigrrc
rxpcllit fuperfluitates. ^i/ Primo nota q> urina poteft fier i nigra , aut
^ptcr flcri^j adrn.xtionem humoris nigri^&fic figniffcat purgati^^^^^^j^
crifim bonam vcl malam.Aut proptcraltcrationem jjpff» ftantia vrinae
contingentem,& iixc eft duplex ♦ aut ^^^^^, ct\o,8c fic eft aduftio,aut
infrigidatio,c5^ hacc iterum ^}^ plex,vel per uiam refolutionis uel
euancfccntix calorJS n ralis ,8C fic eft caloris feparatio,ueI per pofitiuam
'"v'Lc/ tionem,^!: fic eft forte frigus.Bencigitur didum ^^^y^c^
racj>omni3urina nigra,aut fignificat purgaiioncni,uci dium ucl forte frigus
8c mortificationcm caloris, a"^ tioncm caloris, Et huic confonat q) ab
Egidio in ^^\,{o\ citur.Nigrioruring faciesincommoda febris. Q^^\^^^fi(!^
uit:mortcm portcndit adurit.Submortccopraehcdit'^ frigus* Exhispatct folutio ad
duo dubia» P''^'^ GaF.primodccrifidiciturinam nigram fignificarc » te frigus
aut uchemcns inccndium. Auiccn.tamcn P. ^ fjf nit fignificationcs. Secundum qug
difFercntiacft j^jo te frigus 8c feparationem caloris naturalis, fatis patct
folutio pcr iam dida. ^ Quod autcm cx incedio cft cognofciW^^^^jci nia m illic
cft fortis ardor antc ipfam fuit^ trmaucIrubca,a:hypoftafis cftdiuulfa ^..^c
quahs & incotinua,&: non cft uchcmcnt;^ dinis,fmmo trahitadcoloremcroci
cit tcm aut ad ftifcitatcm. Et fi ad citnnitatcfli fignificat multam iVicntiam.
Vcrutam^'1 ^j^gj^ cx frigiditaie fit cognofci t ut antc 'pi^^^.rj/d/fj tur
urina quxad uiriditatcm trahat ^^^L^iCC^ tcm,&:cftfedimepaucuiun(^um acli
^"^,,(11 &:nigrcdo in ipfa eft purior.Etcft ctiam i^cil tcr duas
coproncs diff^crcntia notatur, q^^^^^ urina nigra fortis odor fucrit
fignificaDi c^^/ tatcm. Etcufucritcucaodorispriuan^^
titudinisciusdebilitasfignabitfi-igtd»^^^^
naturauaIdcfucritfupcrataodornon^,^^.j,n^^^ naJIIudautcquodcxcafudoloris aca ti
cognofcitur proptcrca cp ipfu^n tudinis cafus hc cius diflIolati<>*
^{^^9. p B N. n. ii.teof3m
^""f"""*':^""''''''™''''»
""'"^ procedic ad S.milir'1?'"'* 'f'"''*' "'''^'^
* aJj'iione ad intcnlio.c. &DeriHl '^'' " P'"'""
ebiiIli.io.ieni, ftis.a m '"-^Tf"'^ "^'^"
"^»'»'^^"' '•■"'ci propcer uc "«a em fi»" S ''"^'
re.nanen,is. E, fi traliit a J citri '»ittTjT\ T''^"' '^""'^'^
figniffcando multum «lA cliolericaE dominium. Totum patct ufcpibi. ffaS!"'
"^^ ^?^-'"'^'" 'c^ni 'nodS pur Sationiscnfis cognofcitur ficut
quod acciditin fo^!''''*''" 'Plenis «gntuJinesrc foluuntura^doloresdorfi
ar matricis &: febres ftielanchoI,ca:a<:nocunienta quar ex menftruo. ™r
''^'^'P""' '■"«•ntione, 6«rretentio eiusquod « languine Hacre
folebat per anum prarcipue cum nacura 3^ ars in prouocando iuuanret ficut
acciditmu .eribus,quarum menflrua re infwr ptereaq, an ipfam pr?ce(Titur/na
indigefta aquo Tn- P 1''*'in«s maxima copiofa oa ^"-ritm^S^?. ZitZ f
*g'-'tid'bus,a^qu3to plus fieius S/?f ''''^'■''^'■f^'J^'1'''- Etquato
^^^^//.''^'■^'^"'■'■'''«"'■"^•Etquantoma.
g'stuerittenu.sentm/norismal/t/»: P»re7parerrefit-''rr''''"'''°"'^
iii^ee^SSrdltadtl'^-'-^'^"'iact anteceirerit v.i?/ f"^^""
alleuiatio. necliuidi vel viridis Ift 1 „ ^''°J.^''''''S^'^' *no.> citrina
fisnummalumEBcamopnofil^s r'"''"' ''"^ficift.bus elt
Cpr.antode,e,i^r?Etca.^^'^:?^;,^^"^".«>P«uciot&8rof
-beafbS^^^^^^^^ n.gra auc quod hu/us habe tcoIoJem c?rl n"!r'
P°"°'^^'" Jraaliqu/d/neSo^taXS^^^^^ v/rtute itauir iNotavtco'fr.4.
deimerioribus (icur H,k-T- f°'cote„,iua&fortiffcataexpuIfi,aeK '^^^
•^^.'^'^^''''cotentiuadebilitataS^ eml &^',r'^"'"»"''
™"'fica,a II, urinx diarrhcca qu^app uf j "P^''''^ '"<>
cafu non eft timor.Ifcet bene in primo. J^^^tScfuSl^^^^fi-L^fR^pereamtenuemmin
^'•"luItotieaVe P"'"''^"* diuer- Porefueritfufprr";' A
'«longo tem, Wtcumfebrib ' „ '^^""'"''°'^°r ^^"t^ •"gn/Bcab/t
cap/t/sT""'^'''" tuncuehementem f^tido afFuer/
b.WnT"'""P'^""'^- Sed ^«fipientia3^fonS,^
°'^'"^^'^^ a:furd/tas 8c •^';fl«xu„,exnrbu?P'«^fig"^ ' D o a nn 148
CoaStla vlf tutJs In acutis figniffcat crifis pcr alia r cgbnem vn diuertit
materia a vrjs vrinx, 3C pcr confequens rema^ nec v rma in quaticaic pauca 3C
fubtilis,^ ijprie fi apparet dolor capitis 3Cc . tunc.n. figuiffcacur crifis
futura pe; fluxil fansu.n.snaruuii. Scd Jiccres.Contrahoccltau.^oritas
Ifaacqu.dicitoppofitum.Itcn h:i:cvrina dicit priuationc digc(lionis.Iiemhxc vrina
fig„iffcat impoteniiam virtu-' tis» ht tunc patct roUitio. Etefceciamcum
exiaitcaufa fapidis in rene; Ruffas mquf c unna nigra bona eft m xgritudi>.
nibus renum,8(: acgritudinibus lapidis qux ex Iiumoribus proucntuntgro(Tis, a^:
edfi^nifica^ tio mortalis in ^^gritudinibus acutis. Dixicetiz q> urina
nigraen: mala inapgritiidimbus renutn dC ueficac cum uehemens ardonbi adeft .
cdCidc^ raergoaliafigna.Vrinanigrain fenibus noeft bonapRilIudquodfcisnecp
uenit in eis nifiex corruptione mala.Et filV in mulieribus urina ni gra poft
laborem fignat fpafmum. Ad fummil uero urina nigra in principio fcbrium eft
perni. tiofa.8(:filrinearum fineqn non cum ea fueric alleuiatio ne.^
fignificauerit crifim. Notacj,pgtrc3casmciitodifponisrcnriiLwiai?f vrinx ,
potvrinacMrcnigra.Priopgmamlspidisqin longo tpc • cobuftionc recipit,vX: cu
etutur vrina trngit ipfam colorc ni "'^*"* gro.Sccla ca pot circ
vlccrationc 5^ cxcoriatione ad qua '^* fcquit fanguis pei mixtio cu ma
vrinx.Teriia ca potccfor ^ * tisadultiocS^caritasadurcsinpartibus renum cxris
,pptcc qua materix ibi adurijtur et ad colorem nigrum pcrducut, Ad .ppofitum in
primo cafu cft fignum bonum. In alijs ailc duobijs cft fignilmalum
vtpatet.EtficcoIligiturapparcns contradidio in tcxtu,quia prius dixerat ipfam
bonam 3c po ftea dicit ipfam malam dCcideo non folum vrina fcd ctiarn alia
figna funt confideranda.Kcfiduum patct vfc^ ibi. Vrina aute alba fc3m duas
mtentiones e fcic^ da.Vna earum eftcum ipfa efttenuis transluces,
qniLiuIgusquodtransIuceseftalbum uocat fi' cutuitrum qdeftclara& cryftaIIum,cIarauocat
albam.Etaltera eft quac pro certo cft alba cuius color eft difgregatiuus uifus
ficut lac et pergamc num, ^ ifta quidem non translucent uc uifus in
ipfapenetret.transluccntiaenim pro ccrto non eft nifi omnium colorum priuatio.
Primonota pcr corpus transluccns inpponto intclli<>c> rc debemus
tranfparens fiuc diaphanum, pcr quod vcl mc/ diantc quo vidcre polTumus corpora
vltra diftantia , ficut e acr aqua cryftallum SCc.dC talis vt manifcftum eft
,'cft aliy quavrina. Sccundonotatj,huiufmoditransluccns &du Corout
plcx,quia quoidam clarum,5c: quoddam non clarum.Cla^ translu^ rum transluccs
cft corpus diaphanum non dcterminato co ccns du
loicparticipansficuteftaquaautcryftallus.Non clarilvc/ plcxd^ ro cft illud quod
aliquo dctcrminato colorc particlpat , licct quj j non tanro cf tcrminct vifum
fic cj> pcripfum non po(Tit vi^ * dcrc vifus corpora vltra diftantla,ficut
cft vinum rubcum aur vitrum rubcum vcl a^urum cS^c. Ad propofitum vrina V '
transfuccns primo modo cft illa qux cft primo modo alba- qux .ppric non alba
fcd candida dcbct appellari , ficuc via
cctlilacflcadiciturcandida&cftfubtilis.vrinacnirilnon ' rcdditurgro(Ta nifi
pcr admixtioncm matcrii humoralis qux facit ipfam coloratam colorc propric dido
Tcrtto nota illa qux vcrc eft alba habct colorcm vcrc album ficut
cftcoIorlaetis^cXdrdifgrcgarc vifum pcr lucc&c. Nota tamen hund colorcm
qncp cft intcnfum multum 5c tunccii opaca vifum lerminans.quandoqp cft rcmiilus
, 3cCtc cam Iacob»8,i,auic» Tr liij Vrinf al bf tranf lucetis 1/ dicatio* Vrinx
albcdo duplcx* Vrin? al muci laginof? Idicatio 8C vn^ <5luof§ vrinf. P R I M
I C A ta# illa albedine (lat aliqualis transluceittia» Ex qaibui fe/ quitur
pritno non quemlibet colorem enfe fuflPicientem vifum terminare,,immo cum
colore ftat dtaphaneitasin codem» Sequitur fecundo ex didia Auicnon quodlibet
mi xtum ertc uere coloratum coloreproprie dido,ficut pon^tur de urina in qua
c(l vera translucentia quac e(l totalis coloris priuatiojlicet po(Tit exponi vt
dicflum cft» Et plura alia pof' fumus ex his concluderc» Patet etiam ulterius
folutio ad quoddam dubium mouerf folitum contralitteram Aufc.di cetis q>
vrina alba primo modo eft tenuis,quia ftat aliquod corpus grolTum eife
translucens vt cry ftallus. Dicitur co cedendoantecedens 3C negando
confequentiam» non enim fit vrina groffa nifi per admixiionem corpulenti
groflfi»Si igitur ipfa forct Groflfa ipfa foietalba fccundo modo , 8c no vcra
albedine. A Ibum i^imr fecundum intennoncm tranC' lucentis fignificat
fngiditatem omnfno 8(f eftau ferens digeftioms fiduci'am,&: (i cum
groffitudiV ne fucrit figniffcabit phlegma. Primo nota q? tincflura in vrina
caufatur fecundum qua> titatem adionis caloris in aquofitatcm vrinalem: qug
fi fue rit parua apparct guia in vrina tincftura vt fupra dicflfi cft,
Caufaturctiam ex pcrmixtioncmaximecholerxcum ea ip fam tingcnte,autaliorum
humorum ipfam aliquaUtercolo^ rantium.Dum igiturapparet vrina taliteralba vt
dicfium eft,cum in ea fit omnium colorum priuatio fignificatur oino nullam fore
imprellionem caloris naturalis cJigcrentis, cum ctiam fit fine permixtione
aliorum humorum figniffcataca lidonullam in ven(s fieri pcrmixtioncm. digoautcm
fitpcr inifcenclo* Sccundo nota hoc totum quod dicftum eft e(Tc vcrum
fuppofitoc|>non fitoppilatioin corpore Si maximc in vi)8 vrinae,aut cp non fit
raptus materix ad aliquod aliud membrum vel aliquam aliam partem noftri
corporis.Hoc cnim fuppofito vcrum eft dicflum Auic«alias autem non,vt patet in
phrcncfi dC multis alrjs cafibus. Dubium primu circz dicfta. Vrina alba iam
dicfla quadoq^ eft fignum phrc ncfis quod eft apa cafm cerebri.igitur
&c.patet confequen*' tia dC colligitur affumptum quarta aphorifmorum* i *
apho<' rifmo.Ciuibufcuncp vrinaefiunt limpida: &c. Seciiduni dubium.Non
videtur cp auferat fiductam digcftionis , quia ficaufertfiduciam
faluti8,&fic figna cruditatis forentfigna mortis, cuius oppofitum tangitur
primo aphorifmorum a GaP.in commento illius aphorifmi. Paroxifmos 5(iconfi^
fteniias. Adprimum dr c]^ fignificarc potcft phrencfim matcria habente raptum
ad cerebrum,t5<: hoc fupra dicflum eftjtuncautcm apparebunt huiufmodi figna»
Ad fecun^ dum cJicitur probabiliter conccdcndo. Vel dicitur c}> aufcrt
digoncm de proximo,quia ciio non digcritur materia &c» Sedalbaf)ccrtono
critmQ cu groftitudme. Primo nota pcr albam intclligit hic albam vrinam
albc> dinc diftincfla contra translucentias.haec autem albedo non poteft
cfifc in vrina finc grolTitie fubftantiae. cum»n» vrina> lis aquofitas de fe
fit tranfparcns 8c cJiaphana non contingit fpfam videri
verealbanifiperadmixtione alicuius huoris ca ca ad albcdine tcdetis cuiufmodi
eft phlcgma aut fanics, Et ci us qu/dcm al/a cft cuius albcdo cft mud^
Uginofa,&: fignificat multitudmcm phlcgma^ humoris crudi. P'imo nota c^
vrina alba mucilaginofa fignificat phlegv matisabundantiamJnteromnescnim noftri
corporis hu> ^f^!^ Phlegma cft mucilaginofum. Sccundo nota vnetuofa
fignificat liqucfacflioncm adipis , quia licet adeps pcr lc non poiTit
vrincpcrmifccri fed ei fupernatct.atiamen
CummifccturaltismatcrTjsutphlcgmatipotcft ei commi> fccri ut patet. Tertio nota
per albulam dcbemus intclli/ gerc rcm albam flcut eft aqua flumini» dum eft
wrbulcnta /IVICENNjSi# parum»AIbuIaenimvtdicit Vgutioeftquidam fluuiusan #j>
tiquus fic vocatus fuo temporc hodicrno die vocatus tybc/ gdjJJ
rinusaTybcrinoregeibimortuofignificatcnim phlcgma ' tis Iiquefacflionem:quia
enim phlegma eft paruiti, idco non nifi parum vrinam cum diftbluitur rcddit
lurbulentani. Et alia eft cuius albcdo cft unduofa & fignifi cat adipis
li'quefadioncm»Et atta cft cuius albc^ do eft fimilis albular,a: fignificat
phlegmatis li^ quefacfiionem qu^ accidit aut accidet. E t alia dt cumsalbcdocftfimihsalbcdmi
quae cft m bi^^ go cum tenuitate & fanie, dC fignificat cxitaras ulcerofas
in inftrumentis urinar, 6«^ fiabfc^ bx^^^ fueritent propter fuperationcm
materiae crudae non maturae.Et eft cum eft cum lapid^ iJj ficar.Etcftaliaquac
fpcrmati fimilatur , qiJ^l cum phlegmaticorumapoftematum adeftcr^"^ ^
laxitas interiorum 6l a^gritudinum qua^ ^ phlegmatc accidunt uitrco» C u uero
urina (^f^ matis fimilisexiftit8<: non cft fecundum n^^^^ crifis cft
proptcrapoftcmata phlegmatica, |^ mo cum in primis prouenerit prognofticabiti^
apoplexiam autparalyfim* Primonotainfundorepcritur quandocj albcdo qu' ad
denfitatem aliqualiter tendcns 3c vidctur fanies
vrinaeifimiliiiexiftensfignificatvlcerationem in vijs nx a qua humiditas fumofa
eleuatur dC permifcctur vr»''^' Secundo nota q, in hoc habemus rcgulamad
fcien'^"^ vtrum vlceratiofiiin locis propinquis vcl rcmotis
1"^^" jj maiorcm vcl minorem permixtionem matcriei faniofse^^ matcria
vrinali ficut eft de egcftionibus in dyfcnria ♦ Sig^JJ ctiam habcmus diftingucns
vtrum vlccratio fit in uirg»?), \w incoIIovcficaEandiftantius,quiainprimo
cafuexit primo vtpfm.In fecundo autem poft aut permixta
"r^/tionotaq^cuminprincipiofucrit vrina ficut fpf^^ fignificat
maximamexuberantiamfpermatis quodi^'^^ uetur fymptomaticaea virtuteab eograuata
, fed hoC«* periculum cft apoplexiae aut paralyfis.ideo A:c* Et cu m omnibus
horis febris alba fi^P^^ffu/ rit urina cito in quarianam conucrtcf . Et f^^^ na
quidem finchypoftafi eft ualdc mala» Primo nota cj per aegritudincs in ^jpofito
itcllig^''^ "^j/ mus chronicas.Per oes aute horas intelligcre dcbcm^^.^^
gnum aut longum tps in quo continiie apparct Vri"^ ^ ^paf Sccundo nota
cj> haec fignificat pcrmutationem ^^*?" ^^d^' tanam.cum.n.Iongo tpe
permanet alba figniffcat ^^^31' tiam phlegmatis crudifrigidiindigcftibilis ,
fcd pi^'^^fjiiJ longo tcporc retento non digeftoipfum ingroflat,eo ^^^/ fubtile
rcfoluit 6C groifum terrcftrc retinctur , dC 1^^^ ^^^i titurad humorem
mcIanchoIicum,quomuItipIi^^3^*' fcbris quartana,vtpatetinipfaaccenfa putredio^*
^ ^ Et ladca €t m acutis apgritudinibus c t^^^^^^^^ii Nota vrina
exiftcntelacflea figniffcatur humorufl^j^^ffr ^J^ tas 8C indigeftibilitas,&
in febre acuta eft nccelTaf^?^^^,j poi minatiocum accidcniia acuta no
longotempore Vt fit tolerare,unde fcquiiur vrinam clle pcrnitiofa»''* Albcdo
prartcrca urin^ in fcbribus ngfi^t cucp mo fucrit poft tincSura qu? P^^^^^Jt^^
qjchotkrubcaad aliquod mebriJ ^^^^^!}\a^oi apaf ,autad fluxii uetriSj&q?
magis "'^^, ^ fU^ dcclinauitad caput. Etfimilitcr c^^f^j^i^a^
beaeinfebribusjdcindcfubitofifa^t»^^^ F E N. I r. JJP^^^f^^^i-Etcum urmaia
famtate perfeue. infcKL '^™"'' '1'^* 'i^fst acetofo «ntebnbusacutis morte
Qgaabitaut phihifim. 1 r""'" ^""* ' domina- «aut^«„R
"??"'T''''''''''^''"-f''l''""^ 1' '''ok' &max mf ^
''"'™'''-'''"*i""'l * maximc ad ccrcbrum propter leuiratcm
fuam. Scito autem cp ponTibile eft ut urioa Ot alba 8>: romplexio
calida& cholerica.auturinarubea acopIexiofrigidaphlegmatica.ChoIeraenim
ruoea cum declinat a uia urin* 8C non admifce.
turimnaeremaneturinaaIba.Debesergourina « grolsum ac eius fubftantia cum hoc
trahif ad 8ro(s«udinem,^dehesfcirecpalbedorftex^^^^^ 8 duatepb egmatis. Sedcum
urinanJn fu2 CcG. ? a'^'"'^'" t'a«rit fcirede. oesq, cholera rubea
cft occuItata.Et fi in xaritu. rteSuST ''^'^^^ 'cirequ/dcholer: ~"ur fed
perali,™ regtnl^^"' P"--'« vri,,^ eua . ,
»P'''';»P'io-S}.Vrinamu!ta.fe™ndr/ T""''" Hip.4.
occultatiocholcrf quo,.fcjnaturm?nr ''*'' '^°"'^''<^M
auteandemcxpcllcrcinclper "ter^'f'"' P"''''"^ viam
~nft,i^lio.i,„UinorumI^fio Dum n^d"'"'^'''''.'" nalem mtclligit
viam fcceffus Le S.t'''' t''r q* pcrha„cviam expulfa Udct in"
ftirS"''*'''"' "5 »cu,ta,efuacuiconronatlittcrainmrr8i" «
''''yconftriaiohabctc.coriatio^c^llS^^^^ Caufa ueroob quam urina exift.v .
»8ritudinibus frigidis eftunaharum '^"^ fortitudodoIorisquichoSXZff"'
«c«<ncolicaacciditfrigida."""'°'«t h «»»atcli^ f "^^^
P^"* coWcam frigidam intelliHcrc • aUquo?J['^^^^ep.nc»ent.mficata phleg^
.t^^"^"' *ficdeai;^r;^°"/^^"ta^ «i dolore in torn ^
^""^ '""^"^ " cauas^Prin^a f lorc nafci tur fe
eff inflamatio caloris, Ex forii en-^ ' ;«^efebribus>fc^vtcolligitu ^»us
tingitur vrina.feo l"^ 'oto fol ^-^^clolorccatohi;^^^cl
naturamchoIcretr?k^""f"f>'^^aterian.
^','"rchoIera,&acdrc,^^^^^^ "^"Itipl?! J^^olera plus
tingitfl^: vrin, co„^ifc«ur vrrnar.tertia qu.a J^notacxdolofcfftin
venTsm^^^Pl"^ cam tingit. Ter. ^^J^.cahdorum & corun, L^°'"'
^"^''^^^^ ^'P«ai magis tingunt.Et hanc D O C* llh 149 caufam puto
mtcllexiire. A»m littcra dum dixlt^cholcra diP fo^uit,
bcddrcadfdlafuntduodubia. Primum dubiil. DubU# Non yidctur q> fecundum viam.
A.dolor caufct tinduram in vrina,quia totalitcr diltoluit choleram , igitur pauciffcat
cam.fed paucitas cholcrg cft caufa minorationis tindurac (i cut multitudo eft
caufa minorationis.crgo &c.patct confc^ quentia cum antecedentc. Secundum
dubium cft,ga for ti cxiftentc dolorc ad locum doloris concurruntautaitraha tur
matcriiE maxime choleric? quae funt fluerc natfores fed fluxus huius matcti? ad
locum doloris facit matcrias d^uia rta vqs vnn^,3C pcr confequens minus tingi
vrinam Ad primum dicitur pcr diftblutionem intelhgit fubtiliatione cuidatoc^
coniungaturaliqua cholcrxrcfolutio coniunaie ctiamipfiusnouagno.Sicutenim per
inflSmationcm hiK)r cliolcricus refoluitur ita humor non cholcricus in cholcram
conuertitur. Ad fecundum dicitur cp no tota matcria cho Icrica fluit ad locum
doloris fed fecundum magnam ciua partem. Vcl dicitur q, non folum ad locum
doIoris,fed ctia ad loca propinqua attrahuntur materiac ♦ huiufmodi auicoi
funtrencscS^ intcftina.idco &c» Autoppifatioquxfada fuitex fuperationc
phlcgmatis in canaliqui cft intcr fcl 8C mtcftma quaproptcr fel ad intcftina
naturaliter non del fccndit ficutfolebat, immourinae focictas cftci ncccffaria
cum quacgrediatur qucmadmodum accidit in colica frigida. Nota cp ftante colica
fi ffat oppilatio pori fclli pcr qucm tranfmittitur cholcra ad
intcftina,choIera non tranfcuntcad intcftina,fed econtra rcdeuntcad vias vrinae
pcrmixta vri> nx magis ipfam ttrjgit Ex quo patet difltrcntia intcr hanC
caufam tincflurx Sc pracccdentcm caufam» Aut propter debifitatcm hepatis &
fu« inrtu tisdefe(flum qu« interaquofitatcm 8C fangu£>. ncm feparati onem
faccre non ualct ficut accidic in hydropifi frigida,&: in acgritudinibus
dcbilix tatis hepatis fecudum pIurimum,quoniam pro^ ptcrca urina eft fimilis
loturac carnis raccntis* Primo nota q, a virtutc hepatis aut adhuc vcnanl cmul
gcntium ht fcqucftratio aquofitatis vrinalis a fanguinc , 5: hoccum hepar
naturalitcrTc habuerit.virtutcautcm digcftl ua cius dcbilitata non fufficicntcr
potcft fequeftrarc aquoft-* tatem a fanguinc,proptcr quod cum vrina plus
tranfit dcfii guinc debcat tranfirc fccundum naturam vndc vrina rc manet rubca.
Ex quo patct q> a quacunqp mala complc xionc fiuc cahda luie frigida
contingit virtutcm hcpatisidc/ bilitari illud connngcrc potcft. Sccundo
nota,huiu8 vrfx Vrf* Cu coIorfimiIaturloturgcarnisrcce-tis.caufahuiuscft,qa cum
milisUv aquofitasdcfefitficut aquain colorc 3c fibi pcrmlfccatur turccar.
ianguisa pparct color ficut cum aquae pcrmifceatur fanguis uis ca 3c dccifus a
carnibus lotis» Idicatb. Aut proptcr conftric^ioncm quam oppifatio ncs feccrunt
,&f mutatur color phlegmatis in ue^. nis propter aliquam putrcfa(fiionem quac
ei accl dit,8C cius quidem fignum eft aquofitas urin^ 8C eius (ed/men iecijdum
modum qucm diximus dC cius tindura cft tindura dcbilis non lumino
fa^ChoIcracenimrubeac tincSura eluminofa Notaq»prohibita
tran^irationcproptcroppilationcs con> ta"tfs«' tingit vrinam calcffcri
& tigi (Jolorc aliquali, quarc videtur gnofccn
a^i,ipartcindicathancforccalidammaterfam& non cft. dr/ignfif Et cx ifto
patct q» oportct attedcrc alia figna puta Cigmm multi fumpium a pulfu rcgiminc
xtate 5: naturx ? grotaot»,a fiti plcx. PRIMI CA
abinflanuavigUiarLimexcrefccntia vel paroxifmis quan>' tumadhoram
afflictioniSj&ficdcalifs, Secundo nota c]^ diftinguuntur etiam
alitcrputaexgioflitic muliitudinc aut Iuminofitatc,fedminiis,5c
liocfupraefttadum color.n.tin <fturg cliolerac propter igneitaicm 8i
fubtiliiatem fua e lumi nofuSjphlegmatisautem magis opacus,vi paict, Vrina
qaoque multotiensin pnndpio aegn^ fudmam cnc alba fed poftea fiet nigra,3(:
fecebic ficut accidit in ideritia. Primo nota ftante coartationc mater ix
cholenc i prin Cipioicfteritiaeautaltcnus xgritudinis cholerica: urina appa
fcralba proptcr materiam tingentcm non penctrare jjuias vrinaCjUbi tamen
oppiUatione remoia apparet viina Fctens rubca propter admixtionem cholcrc
fxtcntis,quia talis cho lcra tongo tcmporc rctenta fxtebit proptcr putrcdincm
ex - ccffiuam ineaaccenfam. Amplius urina pofl comcftionem albercit,nc que fic
cefiat donec digefi:io fieri incipiat, tunc cnim incipit urinatingi . Etpropter
lioc urinac uigilantium funt albae^St^adiuuatad hoccaloris mnatirefolutiofed
non!uminof^,immo attin^c fufcitati propter priuationem digcftionis.
Primonotaq>diucrfidiucrfasafTignat caufas.Quidam.
n.hancalfignantcaufam,quiailatim cibo airumpto totus calordiuert tura vtjs
vrinoc 5: tenditcirca partcm ftoma'' chi ad digeflrionem complendam,quare pro
tunc minus im primit Calor nauiralis in aquofitatem vrinalem , minorem
etfamcircapartesiIlasfacitpermixtionem,5(; pcr cofcqns pro tunc minus tingitur
vrina.ideo d^c. Ahj alitcr dicunt q> non efl: inconuenicns aliquas partcs
aquofas fubtiles cibi 3C potus fluidas antcq^ fircomplcta digo tranfirc per
mefcrai^ cas&inheparquastantpinutiles virtus hepatis ad venas
cmuIgenresexpelIit.Q,uiaigitur huiufmodi partes aquofae
erantfubtiles,ideoprotunccmittitur vrinaaquofa fubtilis, quarc&c.Ad quod
etiam concurritcf illa: partcs alteri acili tati vrinali pcrmixtacobtundunt
partcs cholericas ac filini'' pharent cas,vndc illg rcdduntur impoicntes ad
tingendum. Maximc vcro vcrificarurhoc fi quis fumat in comefl:ionc diuretica,
vnde forria diuretica non funt cilcibiscomifccn Vigilix da. Secundonota q» in
vigiliaefttriplcx tcmpus . Vnum tps tri^ quo conuenienter expandftur calor ad
extra ad opcrationcs plcx, vigiliarum 3C fuperfluitates ad extra expellendas
quoufquc fupcrueniat neceffitas dormiendi ^i^altcrius fomni. Secun di?m tempus
efl inquoincipit vigilia fupcrflucre cSc^calor accendi a fuperfluitatc eius
propter quod accidit effcmcra in vig liis. Tertium imaginamur tempus quo
vigilia calo/' rem dcbilitat&refoIuit.Ad propofitum hic intelligit Aui. q^tumadprimumtcmpus,quiaq^rumad
fccundum polTi> bile efl vrinam magis ringijicet q^tum ad tcrtium etiam dc
albari contingit vrinam. Ex quo vt fundamento folui piit Dubia» quacdam dubia.
Primum dubium.Vidctur q>urina no debeat albefcerc poft cibum .quia vel talis
forct dccifa a ci" bo nouiter aflfiimpto vcl ab alio.Non primum , quia
nondil efldigeftus,Necfecundum,quia cum illcincorporelongfo tcm traxiflfct
moram maiorcm debuiflfet calor naturalis im preflfioncm fcciflfe. Secundum
dubium eft,quia fupra eft dicfium q> vrinc v/gilantium fint tinc^ar. Ad
primum di^ citur fccundum primum modum q> licetmaiorem traxiflfcc «noram
propter tamen caloris retradlionem (S::c.impcdinir eius tindlura.Sccundum autcm
fecundum modum verifij candi li rtcram patct qualiter fit refpondendum. Ad
fccil dum lam didlum eft qualitcr vigilia in diucrfis tcmpotibus tmg^ rwnittit
tinduram vrin3c,vt patet intuenti. Tmctura rubea in xgritudinibus acutis tnc^
fior cft quim aquofa alba,&:cius etiam fubftan^ tiamclioreft quam aquofa. A
V I C E N N JEt Primo nota tlncflura rubea efl: mclior dCc . propter duo»
.yf{jtti' Pr/mo quia ex alba figniffcatur digeflionis priuatio.Pcr ru^ (sic
beam autem aliqua fignificatur digcftio,cum hgec rubedo ^.^j jq/ maxime fiat cx
admixtione cholcrac cum urina qua: fit a ca^ j^jpff lido digcrcnte aut
comifcente.Cum igitur in acutis proptcr uelocitatem fuac rcrminationis fit
necelTaria digeftio uelox, quiaalias citoterminaretur ad malum.fequitur
<X:c.fecuda caufadfepoteft,quiaexiftentealbedincin urinain a:gi<W'' dinibusacutis
figniffcari potcftraptus matcripcholeric^acu tacad alicjipartcin detcrminatam
aut eius occultatio ,o^de uiatio a uijs expulfionis.hoc autem t malil ut
fupra.i6<5(fc# Nota fccundo quod vrina tubca melior eft qu am aqu» fapropter
eafdem caufas. Sed rubea quac efl: fanguinca maioris cft kos ritatis quamrubca
cholerica. Nota rubea fHguinea figniffcat dominii"? fangui9,choIc|'»' ca
uci o choIcrc,fcd dctcrius eft dilium cholerg fanguini9> cum cholcra fit
naturae magis rebcllis.ideo dCc. Rubcaquoquccholcricanon tami cfttimo^ ris cum
cholera quicta manet.Sed ft extat mobi" lis magni eft timoris. Nota q>
cum cholera pcrmanct in uno loco quieta tnit^^^ riseft timori8,tum quia melius
digeritura calorc naturali» tuni quia ipfa non exiftentc quieta dubium eft dc
raptti 'P' } partc nunc in alia oc non continuc i una P ,
tc,utcolIig(turcxdi(ftis Gal.in commcnto illius aphc»r.D'j
geftamcdicari.&apparctprotunc vrina ignca rubea.E^^ tra vcroeft quando
cholera manet in vno loco quieta,ctaP parct tunc vrina magis rubeaobfcura refpcdu
prsccedeo' tis proprcr matcriam eiTe grolfiorcm» Amplius urinarubca in
argritudinibus rcn^ cft mala , quoniam fecmdam plurimum calf^ dum fignificat
apoftema fi^ in doloribus aP^^^ defipientiam portcndit» Primo nota circa rcncs
cxiftentc apoftemate calido cj*^^ fatururinarubeamateria calida currcntcad
locum ap<J'^^ mofumibi ebullientc&fecommifcentc vrinx , quarc<Pl
tingitur. Sccundo nota notanter didum eflfc utpU"'^'^'^ quia contingcns
eft oppofitum,fcd tamen circa ren^lT .jj rc5(:grauiratcexiftentchocpoflumus
figniffcarc. f^i^^ nota q) CionidcRt defipientiam in doloribus capitis pr''
^^^^ fignificat maienam cholcricam partibusccrebri conjjy^^ nicarijubi
communicata caufat defipientiam. ^ aiTi cotra,quia urina alba hoc fignificat
fignificando n^^tf declinarc a urjs urinac 8C non dcfcendcre.ideo SCc.Vi^f^^l
tubea licct figniffcet non totaliter materiam cholcric^ Vrjsurinar
deuiarc,dumtamcnconiungiturdolorcap'^j^^^^ gandum non cft fccundumpartcm
communicariccf^ Vel fignificatfortctantameiusabundantiam q» I^^^'/gjiiJ
fJumagna quaniitarc moueatad ccrebru^rcmanctfJV,^^ noiabilis quantitas potcns
urina tingerccolorerubco Cunquc urina in apgritudinibus acut/s f tJ^^
feccperit&rficpcrmanfcrit &C non in^^^^^^a^t fccnfumfcccrit perdittonis
aegri timorcrn » ctrenum apoftcma fignificabit.Qaodfi^^'^^^^^^
bedinefueritturbida&taPr pcrmanfcriMP ma in hcpate ct caloris innati
fignabit dcbii» ^^^j^, Primo nota q» urina cxiftctc rubca m
ag';''"^"' j *2ftUt^ ti8,(X: fpfa taliter pmancntc finc hypoftafi
^^^^^^^f,ii Vrl, •nixtj %ec Su EaHy European Books, Copyright® 201 \ ProQu.st
LIC, Imoges reproduced by courlesy of Tlie Wellcome Trust, london 583/D F E N.
n. ^S?"""™'" .^SWenJo njateriam ciim nullam valeat fe/
queUrat.onem &cere,fed hocexiftence tiroor eft perditiois: ttn-m^
""a, dominante materiae fequi «r njofs (Xcfigniffcat etiam apoftema
renum materia apo A^?. • vrini petmifcentem. Sccfi aonota ipfa exiftcnte
turbida aut rubea figniffcare pot apo> e^l g-"^*^ "'"""^
debilitatem.propter enim calidita vi^, u'?^"°"™'P°'^""»''"*'^'''''
rubea, propter V rtuti3debiI,tatenonpotcntem fequeftrare aquontatcab
humoriousefFiciturturbulentia.Non tamen credendil fen> per cum yrma flt
rubea apoftema hepatis ffgniffcari.fed be ""inf X maxle vbi appet
dolor 3C grauitas circa hepar. Amphuscofomm uriaacfunt quidam com^ poimexquibus
eftcolorquicarnisrecentfs lotti raalltmilatur.quietiamfangiiinunaqua dilTo^
luto Gmilis exiftit. Et eft ex debihtate hepatis Et
quandoqueetiameft ex multitudine fanguinis. Verumtamen facpius exiftit ex
debilitatc hepa. ! a!w^.?r.?"^> °'"J''"'°"5 fi^P^^enerit
maH K^'|P'^f^'"^.^'g«='-e"d«debil.tasdemon.
«trabit8<:u,rtutisd.(rolutio.Q,tod(luirtusfor. «
fuenttuncnoneritniQexfanguinis multitu. tus difgregatiuapenttus fepirarc
nonfufficit. beo^inSed.^b''"-''!'''*'" nembeur^^.Tn, intotafubftantia
uri Vri «'■'aliquaaonTlT^ ''""°'°"^^ 1-'" C*
''».='''SteSl'f ^"J"' ^'1"°'''" iP"'" vri'
<«onotavtr„feel^r.^^'"'",""'8"'P'''r'"n'"-
Secun «eft duprr cominge e.p^r^^^'""^^ • Et primo modo po^
"flcx. ftentenonfuffidtVtfeacTp^^I^^P^^^^debiliexi. gurncm vt fupra in
litter, taaut^eftfL''"!?'''"'"' * ft"
virtutedigeftiuadcbilicxiftenteTrW • •"''''
"'"'""^Pati» in^gefttim quem no" omm attrah"
rrlil"r'"'^^ «nam repellunt eius partem tanS inu
i^l"'''"'"";'"'» Vrinavelegonibuae^^pclirr sS '
^Je^r'^''^''"' «emia propterfanguini, dominium vTrtr
'J'»cftr3rebene.Signumautem dS"m " P,°""««=' Dubi,, caufam
5C prscedentem eft cl^„ h" '"'"''»'« vl.i.
Virtuti,fortitudo,inprimo ^^rod?b n,« P;.mumVideture^^^^ e^meamaquofitati
vrinalicommix'::™ 'd^^^P^;"^.'»
""J"='l'"eremanetillacum vrina & efl/dt '
''^.''""' cft iUu^n'''''"""' ''t-C"""
virtuti, peccatum ; ?'ll- J.' '"r igitur* ! nsturalrum.qu.a ponitur fortis
R^i- n»tu?al^e«et'"''''''*^'""'*'^=^"''''.*ficpr^
««ntinadSr^"''^ ^'■"^''''^^^'""'•^"''^•n-S:,' turalis
ra-mfft^J^^^utexpulllualitfortisnon eritali '*"' «lo ftat "'
''«''ili' • Tertium dubium. "* p'.''-Xc;":s^^^^^ in l.ttera
pro parte '^'„■1"°^ '"'^'"'J ^^'P'^'-'"' difl.^ «edit
intelligere. A ^*. ^'^ primum dicitur q. (ic , fej (,„'
^q«iailludraroc&"»dehcpatedi^^^ «t.ad rene, n.itriendos eft '''"*
'"' '"i 'raa ncit facere tinSjtam. A?r""^'f * * Pfl^'"
'n Vri, fuf eft accidenj 5: peccan.1 '*"^'""' '"'^'"'f
<t il 'M'<n.n.pertinct vtileaS"','?''''^' ^'S'^^'"'? ^'mh.P.i D
O III» propoftionatloblcdicftdcbilrs&circaipfum laefam pro/ ducit
opcrationcm,vi patctdc olTibus ccraforum a ftoma/ cho non digeftis. Ex quo
fcquitur hanc confequentia non valerc.Opcratio cnim membri cft fenribilttcr
Ixfa , igit^a.. mcmbrum eft aegrum vclneutrum,fed bene fequitnr ftati tc obicdo
proportionato ad opcrationem, Ad tcrtiil afs dicflum cft q> intenfa
caliduatc in gradu ftat debilitas acflio nis cius proptcr diminutionem in
quanto pcr priuationcm quantitatisfpirituumrcquifitgadopcrationem ficuii afcU^
ticoaut tympanitico fcbricnte contingit» Etexcis efl: ctiam color ofcagmus
8Ce[t citri^ nftas cui admixta cft (ichnitas ^ colori ol ci fitni latur proptcr
uifcofitatc quae cft ia ipCo &: tranC' luccntiam cum nitorc adipino 8c cum
fplcndore fubfl:antiacadquandam rpiflfitudincm trahir. Primo nota q> pcr
vrinam olcaginam intclligit vrinam Vrln»
incoIorccXifubftatiaoIeofimilem.Scitiscnim q, coforolci qI • videtur mcdius
intcr citrinum 8c viridcm clarum»dcclinat cnim ad viriditatcm,& talis cft
colorhuius vring hic defcri 8^12 aJ ptf cum ponat citrinitas admixta
ficlinitati •Eft.n.ficla bli/ tis cuius color viridis cftclarus» Scquitur
cxpofitio fccundum Vgoncm dc Scnis vfc^ zd (irtem predidg Fen. Qiiia non repcritur
cxpofitio Tacobi dc Foroliuio fuper rcfiduum huius fccundc Fcn.idco dCct Hic
nota q> color fumitur hic comunfter ad omnem ap> parentiam pcr fc propric
pcrtincntc ad vifum , ita vt lux 6C apparcntia ex cafu radri fupcr corpus
dicatur coIorcs.Et ad fubftantig fpiftitudinem Sc uifcofitatcm cum fimili vcro
colorc fequitur alia apparcntia,idco, A.dixit hic q> fimilatup colori olci
fua groflfitie 5c vifcofitatc,;Si: cum nitorc adipino^ E t in plurtbus
diTpofitionibus fignificat ma>« lum aut non fignificat bonum ncque maturaiio
ncm neque mchorationcm. lv\ododocctfigmficataeiu3,Etdiuiditurin duas part€?i
Primo ponit rcgulas quafdam.fecundo cnumcrado fpeciei vcl modos vrin? olcaginae
docct modum diftingucndi fua fignificata.fccuda ibi^Et ad fummum.lln prima ponit
fcx rcgulas. Prima oleagina vrina in pluribus difpofittonl bus fignificat malum
aut non figniffcat bonum nccp matu> y • rationem ncq^ mchorationcm.Caufa
primi cft,qufa omnis X olcagina vrina figniffcat liqucfacflioncm piguedinis aut
car ^ ^^-^'"^ nis,6^ talis proucnit ab ardorc\&: vidoria caloris
inflamantis aut putrcfacicntis,c5(: hoc fepcr cft malum.Scmper igitur
fignificat hoc malum faltcm,& non cft hoc per digcftiocni vcl
mclioradoncm,quia digcftio non cllquat; Scd fortafTeraro matcricrum unc^uorarum
cuacuationefecudumoJum crifis figiiatEt hoc quide no e nifi cum pofl: ipfam
aduentt requfes* Ponit fccunda di.q» hec materia raro figniffcat mater^cra
vncfluofarum euacuationcm per modum crifis.Bt hoc non cft nifi quando poft
ipfam.aducnit rcquics,ita q> non .pprie fcd proptcr rcquicm fcquenrcm figniffcamus
iftud,(S^ rar^ eftq»talis quics fcquarur.Bxquopateth^ccotradiccrcprio ri,quia
prarccdens intcndit non dc fc figniffcat bonij vci mdioratiocm . hxc vcro qua
ndocp bonum %nificat, vt qfi euacuationcm pingucdinisfcquiturrcquics^quod
comingic cumpingucdoacalorcfcbrili cliquata fimul cum matcHa
morbiiamacalotcnaturali diminuta <S:digcftacrifi cuac co q> pcr poros
fubtiliata intrauerat venas ' Quac ucro ex ca efl: permciofa efl: itfa cuius
ixn (fiixoGtas efl: facttda,5(: propriac il(a ex qua paraa p R 1 M I c A n;
Pomt Wd tertlam dicens illa vnduofa vrina cft vaMc pcrnitiofaqugeftfgtida,5{:
proprie quando ex ea parua min giturcptiias,Caufapr<micft,quiaper factorcm
(ignificaiur velicmens putrefadio quam non corrigit digeftio. Caufa fccudi e,ga
cius paucitate fignificat cxpuUiuae debilicas, Cum uero ci aliquid mifcetur
quod eft fimilc lotur^ carnis rccetis e detcnor. E t hoc quide plus
comingitinliydropifi&^phtptG dC colicamala» Ponitquartam diccns,cf quando
vrincoleaginecomifcc turaliquid fimilcloturxcai nis recentis cft deteriortj iam
dicfla,quia iftacum fignificatione liquefacflionis fignificat q» ventum eft ad
extrcmam dcbilitatem virtutum nacura^' lium hepatis,Acciditautcm in hydropifi ,
quia in ca eft hc/ patis nocumentum propter e»fentiam,5j: vtplurimum i co^ lica
mala quf cft ab apoftcmatc eft nocumentum harCi vir^ tutum percompallioncm In
phthifiauiem cft nocumcnta in toto,intelligendo per phthilmi cofumptioncm
totius cor poris fiuc fuerit cum vlccre in pulmone,fiue non,
Eteftcutnolcaginapoftnfgram fcquft urma qug prcccflltjS^ tunc quide cft
fignificatio bona , Modo ponit qultam diccns q> qnandocunqj vrina oleagi na
mingitur poft nigram cp fignum eft bonum* Nota q» hocnon cft vniucrfaliter
vcrum.nam fi eft vrina nigra^-' pter vchcmcnsinccndium,(S<: fcquitur
oleaginacx liquefa> iftione tunc nihil eft boni.Sed contingit cp quadocfi
poft cri fim aduftarum m?Jtericrum cum quibus vncfluofa: exubc^ rant iam
cilatis aduftis folac vncfluofg cuacuantur in finc cri (is,tunccnim cum iftis
conditionibus (igniffcat bonum, Maius autcm quod urina fignificat ofeagina cft
q? in die quarta indic2Lt argrum in dic feptima moriturum in aegritudinibus
uidelicet acutis. Hic ponir fextam diccns plus quod fignificat vrina olea gina
in acutis cft apparens in quarta fignificat mortcm in feptima.Huius autcm caufa
cft,quia pcrmutatio foriium Cu gnificationuminquartaadbonum velmalum indicatbo/
m vel malum!<n fcptima,cuiu8 quarta cft indicatiua* Adfummum uero
ofcagfncurinae trcs funt fpccics. Alia cnim cxca eft quaetotacft adeps.Et alia
cftcuius inferius cft tantum adeps.Etaliacft cuiusfupcriuscftadcps Exca ctiam
cftquas in fuo colorc tantum cft olcagina ficut cft in phtlii^ proprie in fui
principio aut in fui fubftantia tfn,aut in cis utrifqj queadmodu eft in
aegritudi^ nibus rcnu dC in pcrfcc^ionc phthifis dC cius finc. Vrinf docet
modum diftingucndi figniffcata vrinac dicfix oleagine P0"^"^°
*^"3S diftoncs ex quibus figniffcatorum poflfumus difti-^io cligff^^^Pf^^^^cft^^^^edam
eftoleaginaq ro'' Varia, eftadeps.Qugdam cuius infcrior pars eft adcps.Quaeda
cuius pars fupcrior.Secunda diftc^Quacdam cft olcagina ta tum in colore {lcnt
in principio phthifis.Quaedam cft olcg" ginatantumin fubftantia.Quaedaminambobus
ficutin rcnum aegritudinibus 8C in complemento 6c perfccflionc phthifis, Vbi
notaprimoq» quandoq(?t3nta eft commix tioptnguediniscumaquofitatcqjnonfeparatur
Gcat qnc^ videmus in rcbus quoe bulIiunt,quandoqj autcm fcparatur, dC tunc alio
quocun.]? dcducfio fupcrnatat.quandoq(? autcm vncftuofitas forti perm^xtionccft
pcrmixta cum fubftantia terrcftri,vt in rcCoIuttone radicalium
mcmbrorum,<S(: tunc ftatin fundo.Ex quibus patctdiftinc^io prima
figniffcatoijt pcr trcs primas, ^ Sccundo nota cj» adcps quadoc^ paucus
cliquatur&permircctur cum aquofitafc,vS; fi fit pingucdo noua tunc colot
eft albus & non olcitScd fi fit pingucdo an/ A V I C E N N tlqua tunc color
cft olcagincus,fed proptcr paucltatcm q^t^ tatis non apparct fubftaniia ita
vifcofa »5!{:grofta vt oleum, fed fonatcum cocuticur.c]uando($autcm cft multa
pingue^ do&noua^facitfubftantiam magis fimilem fubftantiae olci colorcm
colori propter caufam didam quandocpiit eftmultapingucdo&
vctuSj&iftafacit fimilitudinc ifut5a SC colorcHt ideo apparet hoc i
perfecflione phihifis,quia no folum noua fed antiqua pinguecio cliquatur
&c» Ex cx eis cfi: etiam carminius qui malus efi: S>C pcrniciorus,quomam
utriufquc cholcrac Cgnifi^ catadufi^ionem» Dctcrminathicdcaliocompofito
colorcqui diciturcaf Co^^ minius.Etfccudum cxpofitorcs cft color
mixtuscxcitrino caf 8C nigro.Et fccundum alios cft cineritiu9,fed debct
alicuici oii"? j/ triniratiattincrc.Etiftcfignifirat aduftioncm cholcrx
nig'"? «^'L, dC cholerg tubcx,3c idco cft malub <3C pernitiofus ♦ Et
addit dic'^^^ Dynus qjeft pcrniciofus nifipcr modi"i crifis accidcrit.Sed
Vi putocj) ifte colorcincritius non apparcat infi^ptcr adufti^ nc vltimaia cum
qua non ftat polT;biIitas bonp crifis. Et quandoquceftcolor ruheus in quo
carftt nigredo.dC fignificatfebrcscompofitas dC febrcs quac ex grofiis funt
fuperfluitatibus . Qui fi ch^ rior fuerit nigredoad ipfius fumitatc dcclina^
uerit apoftema fignificabs t latcris. Hic determinat dc quartocoloic
mixtodiccns , q> quJ^? VfiC^ cftcolorrubcusiquocurritnigrcdo,&:
fignificat fcbrcsco ^^joiiJ pofitasjfed fi vrina fucrit cIarior,S: nigrcdoad
fupcrioratra ^ijfi"' xerit tunc figniffcat apoftema lateris. Vbi nota
prinint? jjfatK^ liiccoloreftinaquofitatcrubcus^&cftac fi fubtilis ncbul?
nigra elTct cum illa 8c propter ruborcm fignificat domi"'^
autcholergautfanguinis.Etproptcr nigrcdinem figniff^at matcrias groflfas ad
maliriam tcndcntcs,(5e idco figniff^ratfc bres cx diucrfis humoribus non
vnftis,& ideo compofitaS» Sed caufa quarc cum cft clara dC nigrcdo ad
fupcrffcic t^'* dit iigniffcat apoftcma latcris pon^tur a Dyno ♦ Notando non
pcr fe hoc fignificar,fed cum alijs fignis pleurefi .pP^n'' Ratio autcm cft
quia plcurcfis cft dc cholcra 8C facit vrinaf^ claram,quia cft clara nifi
aduratur ♦ Et quia matcria adufta fubtilis fupcrnatat&fupcriora pctit,idco
cft vcrifi»; q>ad pleuram vcnicns ibi faciatapoftcma.Et fortc non (^^^ nus
vcrumcftcj»pleurcfiexiftcntc vtplurimum valdc rumdcciusmareriamittiturcum
vrina:vndc vrioa bo'^? hulamadnigrum tendcntcm, Cap.itj.cfi: de
fignificationibus fubftanri^e urinarin quantitatcipfius8<: inclari
tatcfuiaut turbulcntia. r Vbfiantia urinac cftaut tcnuis»^^
grofia.autmcdiocris. 1 In iftocap.dctcrminat Aui.dc fig"'5^?oc a fuBa
vrine 3C claritatc Sc turbulcntia ■^-r - iffwmiipp coucnicntia qu? vr clTc intcr
turbid/t^f^^^ 8C grofifiticm claritatcm dC tcnuitatc ♦ Et diuiditur i
f»"'^ tcs.PrimoponitabfoIutcfigniffcationes fubftanti* yjjn^ fccundr»
rlaritofic ttithn\entix.tertin r^Ait oA /t^na fccundo claritatis 8c
turbulcntiac.tcrtio rcdit ad fign^ ^ «iae vrinae non abfolutc fcd cum
alqs.fecilda ib/L A»"Pp7i vrina fpi(Ta.-]Tcrtia ibiLCum vrina grofTa
mingfwr- I ^j^^^ ma in duas.Primo ponit diuifioncm vnam ♦ Tccundop ^
figna.fccunda ibiLValdc vcro.iDicitprimo<}>fubft3^^^ ^^f^
vrinaeautcfttenuisautgroflfaautmcdiocris, (^f''' per fubftantiam non
intclligimus rationcm ^"'^^'f '^litatc pl<^' fcd intelligimus modum fe
habcndi in grolTitic ucl gft ^ &infubtilitacc vcIraritatc»I^cdiocrisautcm
cftilla * naturaliffi""* 4' J ,,11(11' Sin PEN. ir, «i«&?uKHll
"'^diocri.Q.,o™odoa.tem gto.n & d^„" '«S^of^ntw di^ium eft fupra
czv.pn,r,o. coC^ . '.•":'""P^>-3ti°neadal,am qu»
debetur tii Vr SuT'.'""!!""'?""'"»'^'!''
difpo.itione,vc iKfDv""''' 1e g^oira.Hicautc- ""'.oc groUa
primo njodo. V aldcuero tenms m omnibus diTpoation^ busmaturationis fignificat
priuationem ant in uenis oppilationes aut hepatis debilitatem et ca. naiium
urmae qui non attraliunt niQ quod tenue eit,aut attrahunt fed extra non
eijciiit nifi quod natura fubti!eexiftit,autmulta aqua: potartone autuehcmetis
frigiditatiscomplbnecu ficcitate.
Nuncponi,fig„,tenuis<S:groirxabfoto.Ecdiuidifin
duas.Pr,nt,opon,tfignificatio,.e,vtinf,enai,.fec.nXrof fa,fecunda .b,L Vrina
autem multum fpifran l>ri ",: ou/
«"oppnmopot,i,abfol..,efignificationes vr^L ,cnuiVfm' dofl.^na in
igrirudinibus acutis.Terrioin pueH, ouartoi fan« vniuerfali,er.fecundaibiLEti„
acutif De ^rfm^d"' '^'"^'"'•IQ-""" ib-LEt fi.niliter
fi 1, ec.l cum eft /' ^'T'^ "^ dificinaione fignificat vrin» f«rdam
e&L '•^"™'''' P^'"'"° ^''«'ationis. tis autem ctl,l^ '"
^"'«•'""""i debilitas hepa^ c~ira;:i?f"T'^
»utine31Ta ;? '""'/"'''''' ^"'"'
P^"-'"" «fi'ti'- vaidefrrquairT'','^"^'''^^i ^i"»''
comple,iovS "n^/f^i-^i-l-^P-^^-ioaqu^c.quin tandum primo?™ 1 / ''«"ate, Vbi no
raIicom^,.r„?,^,'^^„%-''J^^ ™ulcum fi, diftans a mediocT Secun'?' ^'
'"«"ig""' T eftquavirtuscommifcethumorescur^f "°r' *
'''«^'^'O 8ro.r.or vrinacpaquaqu^ebTw u &W,'^'^'ffc
nuis,qu,afi8„,ficatur.t\o„& ir^^^
Gcaturpr.,,atiodigeft,onis6^peccan,iswLTf^"-;^ N Jta ,amen fb non
neceiTario fipniR.,? f "born. «mvtdixide^rinarr:;^"'^™- ««ombus
evften„bus via eft ftriaior & n ' u L * °PP'''' '«grQlTac,&ideooppita,ionesfun,cL&S
'T» 8ro(Ia.Conftac el"^' cap. vifum eft.Et conftat cj, talis fft
quaepcUitur» p '"'^ «n eacft pars fanguinolenta groiTa fitionibusaquontas
P^uribus difpo! fcd a vcnis in ambitQr ^^^"^"^ P""^""
^^P^^^ ''enes t« cocauitate venamr!!"' ^«^"^o no> Wlatio prohibctur
rci o ^l?^ manente cum tamen cft Jns paribus.Maiorcm ^^"^^••anfiius magis
rei fubtilis fcf^^^^iq-^? noninL"^'?"^'""'^?^^!? ^^dan. f
fubtilcs partes diufditur Ev , ' P'''"' ^ '"^' q"g
^^l^^tisS^emuIgcntium 5^7*^'«^icitur q,propter Vena,^ »i?*^eft minsi teniii-i
n..u _ '^«^poris oppilationes vri ^^j^tcft tx^ingi tcnuis,quia omn'^r ^P^'
vipatctcxpu,no notato.Ncc vakiar D O C* III, |(i gumcntutii.Hora qua talis vr
ina mingitur tranfit pcr hara veuarum concauitatem fanguis 6Cd\r\ hilores qui
fint valdc grofliores urina groflfa.igitur urina groHfapotcft trafircNa per
alium modum tranfit vrina 8c per alium nutrimentum, Etvircus fortiuscrahit
nutrimentum ad membra$ peliat aquam ad renes.Po/Iec eciam dici cj>
oppilacionibus exiftcn cibus dc vifcofa maceria piohibeiur mixtio maieria:
humo^ ris cum aquofitacc propter uifcofitatem vnde urina rema/ nct fubtilis,
Pro fecundo dicitur cp dcbilitas hepatis in q urina apparct ficut lotura carnis
eft debilitas d geftiuae ifta hic dida eft expulfiuac uel attradiug.attracftiu?
quid€ cp quia folum crahic fubcilc quod parum cxiftit.cxpulfiuf ucro quia no
poccft expellcre nifi illud quod eft ualdc fubcile.Q^ {[ d/catur vrina fpiiTa
figniffcac oppilati6c8,igitur no temrls. Negatur confequcntia.Nam haec
contraria figna fignificanc q(randoc^ fimiles pro partc difpofitionis »
utraqj.n. iftarum /igniffcat pfitiam rcrgrotTf autuifcofg in ucnis, c^ita
oppila tiones.fedunapntiam talis hijoris curus aliquam partcna^ tura
cnat,aliapntiatali8 cuius partem natura non euacuat* Et in aciitisquideaegntudinibusfigHatiiirtu
tis digeftiu^ debilif ate et mauratiois priuatiocm. Modo ponit fignificvirronem
urfn? tenuis in acuti9»Et di^ . uiditur in duas partes.Primofacitquoddidumcft.
fccildo ^V"^ remouct dubium.fccunda ibiLEt cft ctiam » 1 Dicit prio
""'^/n qi urina h?c in acutis ggriiudinibus figniffcat debilitate
vir> ^f"."* tutisdigeftiuf vS(ipriuationemmatura«onis» Vbi notac^
dicium» urina tcnuis in Fcbribusacutis (ignificatmatcriam humora lem non
commifceri cum aquofitatc urinali , ^ ideo illam non elTe
mamram^^ifperconfequens debiiitatem digeftiua faltem in rclatione aJ humorcm
facicntem morbum . Et io Aur.ad demonftrandum cj> non dicebat abfolutc
fignificari pcr urinam tenuem debilitatem uirtutis digeftiu3e,fed in rc^
larione ad materiam fubdit Sc maturatibnis priuafionem; Q_uod fi qugras vtrum
idem in chronicis fignificat. Ad hocdicendum cj» fic.Uictt autcm Dynus qtquia
nonitaap paret in chronicis C]cm in acutis,i5 fe maximc retulit adacu
tas.Bgoautem multoplures uidiurinas fubtiles in princi' pio chronicarum c^ in
acutis»Et ideo puto q> fic ad acutas rc tulit,quia priuatio maturationis in
eis eft pcior.Nam no da-* tur tcmpus ad maturandum ficut in chronicis,
Etcftetiamcum reliquarum uirtutum tanta figni'ficatdcbiIitatcm,utnuIIo modo in
aquam opcrcntur,immoqueadmodu ingrcdif italabif»
Rcmouctdubiam.PolTct.n.quisdicerc^Potcft nc vrrna cfte tenuis finc debilitate
abfoluta digeftiuxaut proptcr alia rum virtutum debilitatem.Et dicit q, fic ,
quia quandoquc haccurJna fignificat tantamdebilitatcm aliarum uirtutum a
digeftiua ut nul!o modooperentur in aquam ,immo ficut ingreditunitalabitur. Vbi
nota non eitc Auic.mentcm q, ali? virtutes nullo modooperenturinaquam,quia non
pcl^ leretur 6C non attraheretur ad hepar.Sed adco cft aliq aliaru uirtutum
debilis ut digcftiua nullo modo in aquam opcrct,
quia.f.retentiuanonrctinettemporenotabili.Et qura digc> ftiua indiget
tcmpore dctcrmiiiato in fua opcrationc,i6 abp quc notabili permurationc a
dlgcdm^ uirtute egreditur^ Et cxhocpatctquarefupra ingencrali fignificatronc
nopofuie omncsmodos figni/?cationum ingenerc.Nam aliquando cfturina fubtilis
proptcr nimiamcaliditatem rcnum &hc/ pati8,vnde retentiua cft debilitata
& hoc e in diabctica Daf> fioncqu?cfttaIis inftrumcntovrinaequalis eft
Iicnteria fto macho.dccimanonatcrtn. ^goautc mcttiini multosmc ^mi^
dicorumnoninterrogantesdequantitatccum talem urina grcde^:
uidcruntindicajTcdcoppilationibus Sc fngiditate ifirmos ^*'^"^^
admorteduxine.qrcfreqntcinqrcndridcfrcqntlamingen f"»^? ca di&quatitatcciiurinamuidemusualdctcnucm
& translu n6pai/ ccntcm,quiainhoccrrorccftpcricIita«b infirini in totum» il
Vrin? tc liuis pu^ croru in diciunu VrJcda et diutur figml PR1MI CA * Et arina
quidem tcnuis ualde fccundum huc m odum dctenor c in pueris quam m iuucnibus,
quoniam naturalis puerorum urina fpiffior elt urina iuuenum,ideo q? funt
humidio ixs.dC q> corum corpora plus attrahunt humiditates,pro^
ptereaq?materia fuperflucnseeis neceHanacau fa augmenti.Si crgo corum urin^in
fcbnbus acu tismultumfianttenueSjiamualdc elongati erut afuanaturali
difpofinone. Etfihaecineis perfc-* ucraucrit non fignificabit nili
perdiiionem,quo niam cum pcrdurat fignifi^cat perditionem , nifi bona fint
adiunda figna dC uirtutis ftabih's,tunc cnim cxituram fignificatquac accidit,
dC proprie infcrius fub partc hcpatis. Docct modo quid talis vrina fignificat
iti pucris.Et dicit tria.Primum tll cj^ talis urina tcnuis ir\ pucris eft
dctcrior in iuucfiibus.Et ratio cft,quia naturalis vrina pucrorum de/ bci ciTc
grolTa rcfpcdu vrinx iuucnum ^jptcr duas caufas. Vna eft:,quia pueri funt
humidiorcs.fccunda eft , quia pueri indigent attradionc muhi nutrimcnti ad
liepar dC corpus ut fuflPiciat pro augmento 6C nutricationc.Et idco fi eorum
vri> nc fiunt muhu fubtilcs in acutis febribus plus diftant a natu rali
difpofitioi)e,(&:fdeofuntdetcriorcs.Dicit fccundo fi vrinx multiim fubtiles
pcrfeucraucrint in pucris cfi fc.acu^ ta non fign;ficant nifi perditioncm. Et
ratiocft quia figniti^ cant multam refiftentiam materix aui muliam virtutis im
bccillitatcm^cSc: ideom tcporebreui non polTc ruperari mor
bimateriam,cX:perconfequens inacuto morbo mfirmum
Eiturum.Dicitteriioq»quandoq^reliquis fignis bonis ap/ parcntibus.f.fignis
incolumitatis virtutis fignificat li?c vri/ na apoftcma quod accidit inferius
& proprie fub parte hepa tis. , Sed circa dida primo dubitatur.Non videtur
cphiw ditaspuerorum fit huius caufa.Primo quia illa humiditas cft aerea quar
cft fubtilis,& pcr confcquens non eft caufa grof>
/itiej.fecundoquiafenum vringfuntfubtiles 8C tamcfenes
funtlrjmidicxtraneahumiditatcquaemagis vidctur faccrc ad gronfiiicm vrin?e
fubftantifica humidrtas. Secundo dubitatur,quia fipucrorum corpora
multonutrimentoindi gcntjCrgo pariim de humoribus relinquunt in
aquofitatc,<S^ pconfequen> hpc efifet potius caufa fiibtilitatis vrinx.
Pro iftis nota q> d^gcftiua multa idiget humiditate,vt prfma pri ml.SC ideo
pueri propterca cp humidi funt fubftantmcc ror> tem habcnt virtutcm
commixtiuam 3c digcftiuam.Et q»ia multo indigent nutrimentooportetillius multas
fequcftrari fuperfluitares^qux per digeftiuae fortitudincm mifccntur cu
aquofitate 3c fic vrina fpift^a, Quod autem dicit Dynus iftos proptcr
indigcntiam multi nutrimcnti cogi ad capien>^ dum plus cibi benc po.Tint
digerere 6C ideo vrina ingrof fari,iudicio mco contradicit GaK j.techni,vbi
dixit q> tcm/ peratumcorpus tantum appetit q§tum bcnc digcrcre potcft,
&. conftat cp loquftur in omni aetatc. Ex quibus patet ad vtrumq? dubium
rcfpSfio.Nam non fcquit humiditas fub-' tilis,igftur non eft caufa groft^itiei
vrinx.Nec fequitur humi ditas cxtranea fenum cft caufa fubtilitatis,igit
naturalis pue rorumitacrit.Necinfecundodubio fequftur. Multum nu> trimentum
rrahuntmcmbra.ergonon multa rcmanct fup/ fluitas.VItimumautem dic^um
concordarcum diCtis.Gal. ^^progno.aldixltc^ vrina clara dC cruda &diutarna
figtii fic^at apoftcma futurum fub diaphragmatc.Caufa autem cft quia
fignificatur materia rebellis virtuti 3C grofia,& ideo lu gn ficatur nafura
non facict crifim nifi permutationis , OC cp erit verfus inferiora propter
matcrici grauitatem. ^ Et fimiliicr fi hacc in fanis permanferit &
conucrtcritab eis fignificabit apoftcma quod ac ddct ilhc ubi dolorcm
Ctntiant,S>C fccundum plu rimumaccidetcisut cum hocin alchatim 8C iti AVICENN
rehibus dolorcs fentiant.&: fignificabit aptiW^^ nem ad apoftcma . Quod fi
dolor &C grauitas uni mcmbro propric non fucrit,immo funtcotn
munes,figaificabit bothor 6«: uariolas &apofte^ mataqua? corpori erunt
communia.Tcnuita^ quoque urinx in crifi fine ordinc recidiuatio^ nem
prognofticarur. Modo oftendit quid fignificat vrina fubtilia inranispc^: y,/
feuerans.EtiniclIigunturhic fani noninculparc fani,^^' . ^jjjniii' vrinas
habent mcdiocres,fedomne8 qui non funtacflufg'''' ^^, Et dicit primo q> fi
vrina fucrii tenuis in fanis 3C iia ferir,^^: non permutata fucrit ad grolTam
vel mcdiani,ligj'''l ficat apoftema futurum in parte in qua fentiunt dolorem»!^
cit fecundo Si autcm dolor aut grauitas non fucrit uni nK'"
bro.i.nondoieant plus in vna parteq[jinalia,fedinanibit|' lotius tunc
iignificat variolam aut morbillum aut both<"^'/' pai ua apoftemata aut
alia apoftemata que erunt toticorpoii.Dicittertioq)fihic vrina tcnuis
apparu^'''Vj crifi fincordine figniffcat recidiuam. Caufa autcm P^^J^^ eft,q(iia
cum hxcurina in fanis fignificet materiam fup"^. retineri
fcquiturtfcritibicaufa antcccdcns apoftematis^ igiturdolorin vno membrofentitur
fignificat cpn^^[^!^ adillumlocum naturaiam incipit deriuare iuxta fcntctj.2
apho.H,t vhi in corporcdolor &c.Aut ctiam fi dolorelif^^
caufaprimitiuaadillum locum natura ftimulata fup^'^""^ , matcriam
tranfmitterct^&apoftcma faccrcr,cum dolor ff^ hat ficut vcntofa. Caufa
autem Iccundi e{i-,quia lafi''r^j vel dolorc pauco exiftentein toto cum dida
fignifica"^ ^ materia: retcntg fignificatur cp ad mufculos qui funt io
bitutotiusautad cutem natura tranfmitiit materiam J fecundum fui varictatem
quandoq? facit variolas qi'^"^? bothor.i.parua apoftcmata ficut in fcabic
apparct , cp^^ que furuculos multos in totius ambitu. Caufa autc^ iij eft,quia
in crifi quae pcr vrinam accidir, vrina debct groffa vt infra,quia humores
multi dcbentcum ca ee«fl'^J cum igitur crifis eft completa paulatim circa finc
crifiS)"'' na ordinatc fft minus groflfa.fcd fi fubito fiat fubtilis
fig»!!" tur cp cx aliqua caufa impcditur virtus ab cxpulfionc to^^J^ 8C
ideo aliquid dc maicria groffa rclinquitur. Modo qu* liquunt i moibis poft
crifim fubucrfione faccrc cofuc"^ Vrina autem multum fpiflTa fccundumpK^^
mum fignificatmaturationis priuationcm ^ . cundum minus humorum groflTac
fubftant»?'?^^ turationcm. Erit crgo in ftatu humorofafti''' brium dC in
apcrtione apoftcmatum. ^ ^/^ Hic docct fignificarc per vrinam multi5 fpiftain
^^^^jj/ n^J fam.Etduofacit.Primohoc.fecundo icfpondcttaCJt^^^^ fpi (
bioibiLNonautemfubtilitas.lPrimadiuiditur i" " pri ^^^.^[^ partcs
ficut noucm funt rcgul? quas ponit vt pateb"'^ ' j^^c ft' moigitur dicit
cp vrina multum fpilTa fignificat P^^^ ^f[i<fi maturationis fecundn
plurimo.Et raro fignificat hu^.^ groftgfubftanti? maturationcm^&idcoifta
talis ^'^jj 'ggro^ lu febrium humorofarumj.pcndctium ab humoH^ (is8c
multis,quando.f.debct cdc crifis Sc in ap^fjH^Mefi
ftcmatis,poft($.f.fanicspcrvr/nam pcllitur. ^^^^t,^ igitur primo cp vrina
multum fpifta cft de qua I^^^i j niul'' parum fpifla potcft clTc cum narurali
difpofitionc,l^^^jj„ii lum non. Notafecundo q> hxc multum fpi^f an^^
Aui.quandoqi fignificatpriuationcm digcftionis,<3" ^
ngnificatdigcftionem,fed rarofigniffcat digcil'0"^^^ ^^to autcm
eft,quiaquando natura digcrit humorcsgro ^^1 cos cum vrina tranfmittit quia vix
funt (ir\d^"\ pcl^^^ fgitur cum humorcs grofifae fubftantix fint
<^"'^^'!y,a f^^^ hypoftafis grofifa,fed vrina no n fitmultumfpifta,q
tantum dcifto humorc pelliturcum vrinaq»>P'^. multum fpilTam ad intcllcdum
datum.Plurimu^^^^orU^ gitur vrina multum fpifl[a propter
'""^"^"^JJJ[^^,rU»* 0^ F E N. ir, ■"loms.ruiquain
iftocanonc funt cUra. «gntudinibus eft malum. erXmm l
'''>'J"««li3plurimum fignificat pecca.um terici dk^!a °
'^2"l'^«"'- <!> termlnabic morbu9 ante m v « t r
11:^"""'*.P"~"'"^^"="'
""''•'^icit autem no O O C, III, ^litas gnineatdtgeftionem, quas
quidem iubftant.Vco P Jledi habet potentiam eft id in quo 'fiduc a ha iSSn? ^
nwturationis pro ZoZTJ^^^T''''''^ congnofdtJr ex eo ^'^^:^^^:^^^^'»^ tenuitatis
cpgrof gn,f;-atur f"fcepifife. Vel al^S.t'*'.'' ''^^Seftione fi ert
rubftantix.i.(,u:e rufficit fa fubff^''^'''"^^ '3''=» fam,licct non fuflF
ciat facere h^Z '^''«»ntwm vrij j grof mcIbrcxpoficio.Pr'^
el^r'^'""'-*''^^ .V.rtu9 l»bctpotentiamcxpc(Ie?d &h
"!%''"''' S'"'^'* mquo.i.propterquodSt£t •^V'»'" fisn^m
,f»-SedtamcniIb\rinSrXlS^^ ■mum quia «gniffcat m^tcriei rruprTo ' ™ " non
ftimularetur adeiure3?o„ P ementum maturationis. fecundum eft 1, l f "
2"=;.%"iffcaturproptcrea„dem cZamT '°;?''"'f 'S^ftioni, non
abfolute 3c pcn^urrTd dU^r " &ad fundum defcendcnti,. .fi<^^,ff
*fl^°"'' f^Pa' «"« 5 humor qui cum vrina P Uturdcfctn'^^^'^'"
"^ cniff r^^* Exquopatetq» vrinarDi/Taoi;^ "^'cumto KaTfor"'«*P™p'«^«''«"'-S
dv^^fc "''"«b&^ no ve! malo Cff '''""' * ''''P"«
iS?s 'r?'
ai;texaugmemodehx''°3"''''''''™'''=y='5'''"^«:i<Ic.KcDoft "'^
* *geftio„is'!^fens.Nam qii fupat bonitas exp^lfi^ natntequies.&cont a
•"*<^?''''''P''°"'* '^^"«w 'wncvri^ _
"""mdebilitas.
'»'o«-cxifttti[(a^?J;J'"'P''rar«'n<nfebri^
»ft"ftquar.uscanon.Brptr''"^'"' Pottitalfumcan.drcenst;^ illaqux
paulatim cuacuatut lignihcat multos humorcs 8c virtutis debiliiatem,quia non
herct muitu grolTa nifi propter humorum muItitudinem,.S: non
minciturpaulatimnifipropterdebilitatem cxpulfiux. Etpoft ilhm quidem qua:
udlitatem affert fc^ qmtur mediocris urina Qmul cum requie. Canon fextus^Et
caufa cft,quia tandem corpus mundifi catur 3C ideo fit poftca mediocris Sc
fequitur requies. Cum autcm tenufs urma in acutis xgrftudml bus ad fpiditudinem
conuertitur poftquam non adueni t requies fignificat liquefac^ionem. Septimus
can»Et dlcitq, cum vrina tcnuis conucrtit acl valdc groiram^poftillamnon
aduenit requies in acutis acgritudinibus fignificat
liquefadionem.f.membforumaut humorum grolTorum quia prius erat fubtili8,quia
nihil dc ta li potcrat pelli.nunc autcm pcliitur 3C no.pptcr digonc ga (i
itaectfequereturrcquiesjgitur per viam Iiquefadionis, Cunque in fano urma
perfeuerauerit fpifTa et i'n partecapitis doloremfenferit &:conqua(ratia
nem , indicabit ei febrem. Ea:oaauuscan,Etdicitq,quandoperreuerat vrinafpif
^rmx fainfano.i,ncutronondumxgro,c&:iftcfcnferitin partcca^ ^P'*^?
pitis.f.autanteautrctroauta latere conqua(Tationem.i.do/ ^anopcc lorem cum
perturbatione 3C oflFufcatione fenfuum fignificat ^«^""atia futura
febrc.Et mtioc,qa fignat q» humor peccas icipit ebul «^icacio.' lirc,vndc fumi
petent caputcSi^putrcfient facient fcbrcm, Et tame cumhoc eftcx fuperflua
expulfionc aut ajitioneautulceribus in gtibus uiai^ uring. Can.noniis ^
vltimiis . Dicit q. quandoc^ contingit c* hxc.f. vr.nagrolTa in fanocftex
fuperflua cxpulfione/ma> gn3,vndeagitati humores aliquid fuorum
fumorumcapitl commumcant.fed quia citoeuacuantur nonfequiturfcbris*
Qiiandocpautem figniRcatapcrtioncm oppilationum pro pterquammaterix grolTae
rctentx cxpelluntur , aut ^^«1« propter vlcerain viis vrinx,proptcr qua:
mingitur fanies multa5i:tamcn non fcquitur febris» Non autem fubtilitas &:
fpifsitudo utrxquc maturationis CigniRcmc pr/uationcm , nifi quia maturationcmfubfiantiac
comitatur mcdiocri^ tas.Spifsx ergo maturatio cft,utdigercndo adtc nuitatem
mutetur.Et tenuis maturatio eft ut co^ qucndo mutctur ad CpiCs itudincm.
Hicrefpondettadtodubio.Pofietcrtlm quis diccrc»Sta tim diccbatur vrina tcnuis
fignificat priuationem malura tionis.Et nuc dicitur cp multum fpiiTa idem
fignificat,quod videtur falfum,quia fpifTitudo eft contraria fubtiIitati,'cS:co
trariorum fignorum dcbent clTecontraria fignificata.Hic rcfpondctur q> vtnc^
fignificat priuationem maturationis^ ratiocft,quiamaturationcmcomiiatur
mcdiocritas inmo do fubftantix.Ideo maturatio materigfpifraeeftjVt attetiue tur
verfus mediocre,tS; maturatio fubtilfs cft vt in^rolTctu 8C cortuertatur ad
mediocritatem vcrfus fpilTitudin^m. N*^ ta tamen hic q» vrla tcnuis no io
fignificat priuatione m^itZ rationis,cja figniffcat fubtilc humore^faepe.n.eft
pronter h.,> tnorumnimiamgrolTiticm qug oppiUtiones facit/ Amplius urina
fpifsa queadmodum prius di ximas,quando::p cft dara transluccns , quado^ cft
turbida. V crumtamcn i ntcr fpifsam transfu^ centcmSt: tcnucmcxiftit
difFcrentia,quoniain Early European Bod<5, Copyrighl © 201 I ProQuesl LLC.
Imagts reproduced by courtesy olThe Wellcome Trusl, London. 583/D Vrina fpififa
du plcx. P R 1 M I C A N, rpifsafrSsIaceftscumofuinuridat nonfiufit par tes
iplius inundatae multum paruae, immo ma^ gn«e in ea accidunt,unde dC eius motus
funt tar^ dudC cum fpumat Bt eius (puma multarum am^ pu}Iarij,& iplius
ampulla^non cito rumpuntur» Hic ponit figna claritatis & turbulentip vt
mihi vidctuft Et hoc ideo in ilto cap*cjuia claritas dC turbulcntia putantur
habcrcconucnicntiam cum grolio 5«: fubiili . Ec ideoetiam mifcet ngnificationes
gtolTac dC fubtilis.Uiuidiiur autemin duas parteStPrimo docethorum
figniffcatiocs figillatim»f» clarae SC turbulentx.fecun Jo quando in eadem
vriiia appa/» ret clariias 3C turbulentia quo ad diuerfa tenipora . fecunda
IbiLAmplius tres debe3,~|Prima in duas.primo ponit vna diftintfiionem sS(i
differentiam inter claram 8C fubtilcm ♦ fe^ cundo ponit fignificationes.fecunda
ibiLt't qug quidem.l Dtdt primo q» vt didum cfl: fupra cap.primo huius fum/
mar. vrina fpiifa quacdam eft clara translucens,^ qugda eft
turbulenta,Dicit,fecundocj>inter fpilfam translucentcm dC fubtilcm lunt tres
differcntig.Vna cft q> quando grolTa traf lucens agitatur mouetur tardc.
fecunda cp quando agitatur ampullg non fiunt parua; fed magnf.tcrtia cft q>
in ea fTt fpu ma multarum ampullarum,s&: iftac ampullae non cito rum^
puntur,fed in fubtili vrina contraria contingunt ♦ Caufa au^ tcm cft,quia
grolTa cft grauior (5^ terreftris magis ac magis vircofa,5<i propter
grauitaiem tardc mouctur.proptcr tcrrc'' ftrcitatcm non facilcin paruas partcs
diuiditur propicr vy fcofitateminconculTioneffatampullac5c: non cito rupunt; Et
quccquidemhuiufmodt cxifh't cx phle^^ matc gcncraturbenedigeftoautcholera
uitelli^ na fieftin eatmcf^uraadcitrimfatcm trahens.Ec
Otmcfluranoneftmeafignificat phlegmatis m> tref refoIutionem.Et hoc quidem
in epilepiicoru urintsmultum exiftit. Hic ponit figniffcationes clarx 8C
turbfdae prxmittendo (igna grolTg 3c fubtilis^Et diuiditur in quatuor partcs.
t^rimo ponit fignafpiflr^clarae.Secundo tenuis . Tcrtio fpiitse finc
limiiatione ad claritatcm.Quarto turbidac abfolutc .fecun'' da ibiLln
tenui.lTcrtia ibiLSpifta autc.lQparta ibiL^d _ vliimum.l
Circaprimampartemattendcq» textus co/ fpiffg 8C muniter inuenitur affirmatiuus
q, vrina fpilTa Sc clara gcne clarc c5 ratur cx phlegmate bcnc digefto.Sed
omnes aucftores dicut fnalis» litteram cffe corruptamjquia dcbct dicerc ex
phlegmate no bcnc digefto.Et dicunt manifefte patcrc pcr fcquentia,quia ftatim
dkit qi ii i ca cft tincfiura ad citrinitatem trahens eft cholcra
vitellina,fedficftfinc tindlura cftcx liquefacftioue
vitrciphlegmatis.Modoconftatc^^vitrcum phlegma non cftdigeftum.Etidcofacpc
apparctin vrina epilepticorum iftavrina,quiainci8talephlegma multum
abundat.Puto igftur hanccxpofitioncm cfte veram,licet poftetdici ^ ■proptcr
phlegma vitrcum ben«; digeftum fiat vrina fpi^ia» Nam ipfum bcnc digefti^ cft
tamcn vehementer groftuvt fup dfydC hoc no erit gencralic',fed in paucioribus
vt fup df^ I n tenui aute in qua multa exiftit tincT:ura fct t tinc^ura no efCe
proptcr digeftionem . Alioquin digeftio in primis non magis operatur fubftatil
qudmcoloris permixtionem, propria nancp di'> geftionis operatio eft
fubftantiam efRccre,dein^ de i pfatn tingere. E t digefti o q uidem
in fubftan^ tia mefioreftqaam incolore. Hic ponit figniffcationcm tcnuis.Et
diuiditur in quatuor ficutquatuorr^galasponit.Etpatcbinpartcs Icgedo. Pri
muscanoncftnotus. Cirra tamen hunclocum caditdu> bi tatio,quia primo vidctur
cnfe in verbis contradicflio ♦ feca <3ocontradi(^iocumdic5lisfupra.6^tcrtio
non vidctur fnia vcra in fc» Fnmo.n,ad probandum <j tin<flura non c pro^
Vrinae A V I C E N N ptet digcftione infcrt q> alitcr natura operaretur
fubftailam prius coloris pcrmixtioncm,ac fi ex oppofito fcqueretur ha:c
falfum.videiur igitur velle cp natura no prius operetuc fubftantiam co\otem,dC
ftatim dicit oppofitum , vt pa-' tct. Secundum patct,quia fupra caj5.de
coloribus dixit.ct color quidem vrinacin 3egritudinibus'acutis incendentibu»
trahit ad colorem ^afarani dC ad igneitatem,q) fi ibi fueritie nuitas aliq^
maturationis fignificat difpofitioncm,5^ ^ inccpit,fed non apparet in
fubftantia.Iftud exprelie contra-' dicit pr^fenti regulse. Tertium autem patct
cx hoc fecun^ do,quia natura in cafu huius textus dedit colorcm per dig^^
ftionem,&: tamen non fubftantiam,igitur no femper pri"' apparctin
fubftantiaq^in colorc digeftio, Pro ifti^' ^I'"^" tendo fuperflua 3c
non vera dida cxpofitorum eft prirno"^. tandum q> poffibile eft pcr
acftioncm digeftiuac virtutis dari colorem manifeftc&nonmanifeftedari modum
fubftan^ tic,vt in audoritatc ftatim allegata ♦ Nam ftat pcrmixrion^ humoris
multum citrini valdc paucp quatitatis notabilif f'')
gcreaquofitatem,<Sc:nonnotabihteringroriare eadem. cendum fccundo cp natura
prius in digerendo intcndit darc modiim fubftantig colorem.Nam digeftio eft
picparatio ad expulfionem,taIis autem habctur pcr modum fubftati* non per
coIorcm,i6 digeftiua virtus pcipue in nocitiuopf'"' intendit modum
fubftantiac inrcndat colorem. Ex cf^ fequitur cp cum virtus digeftiua multum
agit digercdo atit multum digcrit oportct cj) multum det dc modo fubftanti*
quam intcndit,quia iftcproprie&pcrfe fequitur opct^tio^ ncm digeftiuoe
virtutis.Et hoc intcndit Aui.hic cum dixit^ operatio digeftiu^ cft prius darc
fubftantiam,deinde eam gcrc. Nota tamen q> cum hoc ftat cj> fimul detur
color fubftantia medrocris& q> prius <S:q> poft.Sed non ftat^^P
multam cS(:forremdigeftionem dcturcolor 3C non modiJ» fubftantiacquia femper
foriem 5<:multam digeftionen^jl quitur modus (ubftantlppropinquus mediocri.
Di^^^" "'1 tcrtio non cftc Aui.intentioncm c;^ color multg tincfiurc
i "j^ na tenut non fit quoquo modo pcr digeftioncm , fe^ ^'j!^ quod non
cft propter intenfam digeftionem vcl multar","^ cut multa cft tindura
, & hoc modo legatur ♦ In ^^*^"? tenuiinqua exiftitmultatincflura
fcitur tincflura non^ propterdigeftionem.f.itaintenfaminfuogcncrc,ficutct'^^
<ftu ra . Na m hoc non cft propter mult a digcftionem , J^^/
pterinchoata5i:dcbilem nondum apparentcmin ^u^^^^ j. tia,vt dicitur fupra
cap.de coloribus in audloritatc Et hoc probat. A.ibi. Alioquin dicendo'q>
alioquin.i*^^. clTct q? dicatur & tindura eflfet propter multam dig^.^^
tuncnaturaprius feciffetinhac vrina fubftantiani ^'fLjf vrm? iftam coloris
permixtionem.Nam vt cgo ^'''l^^jy fi digeftioeft multa 3C intenfa oportct
cj> fit manife^^^ « ftatitia.Modo hoc eft rcpugnans in cafu noftro,quia
f^JP^^p nimus vrinam tcnucm. Non vult igitur Aui.ifff^ i. ^ pofito fui dicfii
cj? digeftio prius opcretur fubftantian' ^^^^, lorem tanqp
abfoIutefaIfum,fedtanclp rtpugnans opP .^y regule.Ex quo fequitur cj>ideo
oppofitum fucregul? j poftii3ilc,quia ad ipfum fequitur aliquid fibi rcpug^^^^*
jp/ quopaterprimocfhicnullacftcontradic^iocum ^.^^f fupponatur in modo argucndi
falfum ce q> natura pr'"^ tatur fubftantiam coIorcm,immo vult hoc eflc
^^j^gfc» repugnas oppofito rcgul^Et ideo nc quis putaret f hoc enfe falfum
fubdit c}> digeftio prius opcratur UJJ^^^j
q^colorispcrmixtioncmj&intellfgitadfenfum fc^ ^^^5 tabilis propofiti» Et
fic foluitur oppofitum «^"^'.HJLneai^ tradicflione litterc.Similitcr
fccundum «Jecontradi^"^^^ ^5 dicfta capituli prseccdcntis.Nam non
intcnditabfo'»^^ ^^jjjg fit propter digeftioncm vt dixi, Ad tcrtium ^^^^^\cgof.
patet cx fecundo notabili.Et idco hanc Iittciani,no j^gf cendo alioqui pro
quia, vt dicit unus modus ^V^*' jjcit poncndo fententiam partts fcquentis ly
alioqum, ^.^jf (Ua cundus modus.Ncc addcndo vnam negatiocm v tcrtia
cxpofitio»His cnim modis cxponcre non V^ura U^'^ ficarc li«cram,Ciuod
fiqugtatur vcfum omni? Vfina 5^ Vrinx ' Pcr ^eftif per dfgcftloncm. Puto c;^
noti. Natn comingtt vtfv nainting,proptercbuUitioacmacalorc putrcJinali vtpot
couig, lecunda quarti capitulo de fignis fumptis ex tenuita> vring,dum
dixir»Si autem fucrit rubcdo aut nigredo fctas ^cauiain hoccftrcs comingenj
,aut vehcmcntia virtu^ qualitatis ocgritudinalis imprimentia in aquam. Cro
«otamen q,aquoatas pura non tingitur , nifiproptcr comv "ixt,onemaIicuiu6rcihumoraliscumca,vt
cxpr<rnfc vuft ^^len.pnmodccfili.fed hxcpars humoralis quandoquc
«agistingitnon propter maiorcm digeftioncm , fcd pro> Fcr maiorcm
cbuUitioncm proptcr quam illc humor ffc '"tenfius coloratus, Etproptcr
hoccum urina tcniiis i'n acuta qgri MmeperfeucratGgmficatmalum , a:Q>uirtus
aigeftiuaeftropita. Ponitfecundam rcgulam ad modum rorrolarrj diccns q>
propter caufam didam.f.q, prima digeftionis onatioeft «ccrcfubftantiamfcquitur
cj>vrinatcnui pcrfcucrantc in xgritudmc acuta cft /ignum malum fignificas q,
virtus cft iopiu.i.remi(raagcnsindigcrendoaut non digcrcns.
Cumautemunnamuidcrfs tcnucm in cufus partibusrubedints dC citrinitatis fuent
diuerQ. ws laborcm cognofces inflammantem. qu^hl'"^"'
'T^^"'^'''' * ^^""^ uicferis vrinam tenuc »^ fta fign ficat
laborcm inflammantcm. Vbi nota intel ctfinfuol'^"^ '^ino E^^^^^^^
^^"'"^ixtus cx rubco 8c ci. i^O-itud neS^ «nflammatiuum poflfumus
intclligcrc humorumTa i exabundantia AutfccundopcrlaborcmTntcHjr.n^ '"^
^PParcntium. l3eaonem,utinteUigiturKa^^ pnmo.EthocmihiWSrvc;^^^^^^^
Etrucnuisfucntfuentcpmcarcs quxfuntn. ^«hocefTe propterphlegmatis aduftioncm.
CTn v^rf 'T" '4 "'^ ^^^""^"on cxiftcntc ^gritu>
»cni eft u ^T- r P"»cga,4t,3 aciultionem . Caufa au> autex.vr^. ^"J;^'
« ^«">^ ideofunt aduH^ alborum mcmbrorum ficut vc/ica aur acgntudinc
crit cx phlcgmate adufto» nora congelatur a infpifsatur. 'lUeft quicun,
p"rm!„ autliquefaa.oncm.Et hfc ««n eft qula fi
^^0,0",,"^""' «ngeUtur. Caufa au. Wplurimum fubtilcs non f
P'"" ^!?"'"^" ando eft grolTa
p"°'^;'««ntvrinamgrolTam.Btideo «nifica, ipfo, muItos.^^S'
^'7°^"'" comm.xtionem fi. P'» liaucl^ifj <-nm™- ^'"aoque
autem eft grofla pro/ «"^^incsVcal^^"2^^^^"^ > P^"^ D O
a IIL i^^ Aduftimum ucroturbulcntiaur/nx cft pro^ pter terreitatem cum
uentofitate quac aquofitati admiTcetur,cx iftis nancp cum admifcentur pro^ uemt
turbulentia 8C cx ipforum abinuicem fepa rationeproucnit claritas.
Ponitfignificationem urinx turbfdx abfolutc» Etdicit Vrinx
<]^fignificatpermixtionempartiumtcrrearum<5<: ventofita turbida
tiscumaquofitatcvrinali. Etratio,quiaqu3ndo iftacduac idicium
rcs,fcilicetventofitas5(; pars tcrrea admifcentur in vrina excis
prouenitturbuIentia,Etqiiando feparantur prouenic claritas. Et hoc regulx non
habent dubium» Nam omnia alia clcmenta funt peruia praeter terram , 3c ideo non
habcc aquam rcddercopacam.Tcrrea autcm pars non manercc fparfa pcr totam
aquofitatem nifielTct ventofitati coniuda ipfam facfcnti natarc,aliier
dcfcenderetadfundum» No> ta tamcn hic q> vcrifimile cft contingerc cfle
partes terrcaa cum aqua ita ut vrina fit clara.Nam non cft dubium cp vri
nxaliqux funtclaroc 8C non gcneratis vcntofitatibus in eis ficntturbidae,igiturprius
crant ventofitatcs & partestcr-' rcx ftantc claiitaie. Et alTumptum patct
quando vrina gitur clara & per infrigidationcm fft turbida,ficutuocamu9 cas
corruptas quac poftca cumad igncm calcffunt clartffca^ tur. Imaginandum cft q,
quendam modum mixtionis Vrm« partium humoralium cum aquofitatc fequitur
claritas, efto ^"'"'^"1«'' ctiam q» partcs tcrrcx fint mulrac
non defcendentcs ad fun-' ^^* dum,ficut clara eft cryftallus non obftantc cp
plurimum fic tcrrea,5(: vitrum cuius multa pars cft terrca ♦ Tamcn rcgu^ la.A.vcra
eftinfecSt^maximchabet verum de rurbulcntiji
qu3cacciditaquofitatiperfcpcru'e,quacfit turbida per ad-* mixtionem non ucram
partium tcrrcaf??. tn hoc.n.cafu opor tct q» fit proptcr partcs tcrrcas
co?un(^as vcntofitati.Et cco tra partcs tcrrcac opacx coniunc^x venfofitati
fufFicicnti aj fubleuandum cas in aqua funt fcmpcr caufa talis turbulcn^
tiae.Etiiapatctgcncralcfignificatum urinx turbidx, Amplius trcs debcs attcndcrc
difpofitioncs. Eft nanc^ cum tenuis mingitur , 8C deinde infpif fatur quac fis;nificat
q> natura laborat in matura> do,(cdnondum matcria ci undiqueobediuitcc
cft paticns , 8C fortafse cftcum membrorum Q^» gnificat liquefacfiioncm. Hic
ponit figna claritatis 3c turbuIcntiae,qu3ndo in cadc vrina apparet claritas ct
turbulentia diucrfis tcmporibus cc turbida quae remanet turbida.Et diuidit in
trcs partcs, Pri^ mo ponittresmodos confidcrandos.Sccundocoparatduo»
ilIorumadiuicem.Tertioponitquafdam fpecialcs regulas fecunda ibiLlHa vero
qug.liertia ibiL Vrina quoqj.-] rtcni prima in tres fccundum ircs difpofitioncs
confidcratas . fc> cunda ibiL Aut mingitur.l lertia ibi L Aut cft
difpofitioO Dicit in partc prima quod tu debes attendcrc trcs difpoft> •
tioncsmurinaquarum vna cft quod quandoa,» minsitur u-^
tcnuis,ideftcIara&:pofteainfpift"atur&firturbida , &ifta
'"'^*'** figniffcat cp natura laborat in maturando , fcd materia non cx
toto obcdimtydC eft paticns,& aliquando fignfffcar liquc^ facflioncm
membrorum* Nota igitur primo cp Auiccn» narrat illos trcs modos turbidac
vrinac,quos ponft Gal. pri^ mo dc crid , licct non ponat eo ordinc. Nota
fccundo q» in urina quae mingirur funt difpofitioncs cx altcrationc 8C
pcrniixtionchumorumtamacalorc naturali quam putre^ dinali intra corpus reccptae
mcrito quarum difpofitionum u rina extra corpus pcrmutac et ideo ex
permuiatione extra corpus cognofcitur , quomodo paflfa ajcrit intra cortxia J3^
.«/«ria/^hiimorum difoofirinn^a . ^ modua criplext
& corporis 8C humorum difpofitiones , vt dicit Auer auar> fo colliget.
NotatfL^^o^^^^iunnamingiturcIara&po ftea turbfdatup fignificat quod Partes
humorales funt xtccumaquofitateurinalipcropu9caIori8 naturalis. Nam cx opcfc
putrcdinali pouus mingitur lurbida fcd hoc Iacob.i.i,auic, 'v« ^ P R I M I C A
opus fignificatiir cffc debilc,quia pcr leucm adioncrt acriJ concinemis
pernfiutatur.Q, edam urinanon mingiturturbi dafigni{icaturcj)inhumoribus nondum
cftfortrs putrcfa^ <fi:io,ec quia ab acre cxteriori cito hanc altcrationem
recipiut figniffcaturq)funtparati» Ex quibus patet primoregula Auicen.elfe
veram,q>haccurina(ignificat q> natuia labo/
ratmaturando.i.aliquomodoagitcalor naruralis inhumo' res/ed mareria non ex toto
obediuit» Patet fecundo q> vc rum dicit Gaf.cum dixitpnmodecrili.q^h.xcurina
figniff cat q) humor nondum eft motus fed erit in proximo.i. non> dum
vehemcnter bullit nec multum digcritur,fcd in proxi/ mo cfl: futurus in co
motus ebullitionis. Vltimo nota cp cx mcmbrorumtX: adipis liquefadionc
conuenitmingi uri- nam claram qiip per leuem congclationcm turbidatur, quia hoc
eft dt! natura pinguedinis quac dum cft liquida 3c dtlTo^ luta eft
parua,fedinfrigidata cftopaca.Et Auiccn.hancfub dit fignificationem quain
tacuitGalcn . IocoalIegaio,quia raro accidit . Autmmgitur fpifra SC poftca
darificatur& rcparatiirabea groflTum fubtus ftans dC figmfi^ catq^natura
lam feparauit matcnam QC ipfam maturautt. Et quanto maior fuent clantas dC
maior defccnfus infenus &: citius magis fignifi / cabit maturationem» Ponit
fignlficationes fecundac materici. Et dicit q» vrina quandoq^ mingitur turbida
3c poflea clarificatur q> pars grolta ab ca fepa tatur 3c ftat in fundo 3C
ifta llgnificat na lura iam maturauit matcriam.Et quanto magis clai iffcatur
&citius,tantocftccrtius fignum maturationis. Ht fimilitcr quantomaior cft
dcfccnfus inferius, Primo igitur nota jdchis tribus mancriebus fcciffc
nientioncm Gaf. primodc crifi,5£; Aucr.4.colligcr,5^ Auicen. hicita q» putatur
com^ fiiuniter ab expofitoribus deeadem difpofitionclocutos fuif fc.Sedaliter
videturdixiifeGar.defigniftcationc huius, 3C aliter Aucr.&aliter Auiccn.
Nam GaF. quardccrifidixit Ita.Scd quae mingitur turbida ct poft paulatim
rcCidct in ea fedimcn laudabilc fignificat argritudincm abfq? mora digc rcnda,
Auicc. hic vt vidctur fic dicit q> fignificat matcr/am cflc digcftam non
dicit digcrcndam. Aucrro. autem quarto colligct videtur hanc poncrc quae primo
eft grolTajpoftfub tiliatur& poftctiamingroffatur ficut accidit pktucp cum
urinadimittitur,dchacdiciiq» fignificat pigritiam naturae poft incgptiopciis
principium,undcfic dicitad littcra. Sed lirina groffa quae' poftea fubtiliatur
3C iterum ingroflfatur, quamuis haec opcrc natura: proccdat pigritiem natur^
figni 6cat poft fufccpti opcris principium. Ego libentcr in hac diucrfitatc
vidiffem quid credidcrunt antiqui cxpofitores fcd non inue nio Dyiium aut
Antonium dc Parma aut Miv dinum aut Marfilium ifta dccIarafifc»Dicoigitur
iftud,quod putofuilTc dc mentc iftoi^audoij^. Pro quo nota urina ^ qupmingitturbida&clarificaiur
quandoc^ mingitur paijj rurbidaiSiiclarificatur bencpcrdcfcenfum hypoftafis
lau^ dabilis^&hxccft difpofiti^urinarum complctam digeftio nem
figntficantium in morbis marcrialibus, Nam quiahy/ ' poftafiua materia non cft
cx toto clara nec cft commixta uc ro mo commixtionia cum aquofitatc fed per
uicinitate,ideo oportct q» cum mingitur 3C per motu cft mixta reddat aquo
fitatcra parijpcr ofFufcatam.Et de ifta puto q» loquat Autc»
Jiiccnimfignificatnaturamdigcflfift'e<&: fuperaffe materia»
Etidcodicitq>quantomaiorfucritclaritas fupplc cumdc^ bita fubftahtia
&citior dcfccnfus magis fignificabit matu^ rationem. Qi^iaedam autcm cft
vrina quac mingitur vcrc turbida,quia intcnfx turbulcntfae, 3C omnis talis
fignificat vcn^n^ntem cbuHitioncm.NamGar.de illaquae clarificav
tur,(Xeftdcqua!oquimuritad'cit.Nam vrina quae clarifi>
caturpoftpauIuIumfignificatiUudquod rcmanct dc aug> inciito tf ruona dc dc
agitatione di<fla cltc parum . Vult igi^ tujf ^etiara ifta fignificat
augmcntum fcruoris didi^^m V I C B N N agitationcm,5c: pcr confequens omnis
alia urina niulturtl turbida.Scd de iftis quardam eft quac clariffcatur pcr
defce-' fum partis tcrrcftris ad fundum 3C ifta fi fedimen fuerit lau^
dabilenondicolaudabililfimum, eft cnim impolfibilci'* ifto cafu fignificat ut
dicit Ga,q> cito complcbuur digeftio» Erit autem fedimcn laudabile,quod non
erit malac fubftan^ tiacnecmalicoIoriSjlicet nonex toco omncs habeat condi^
tiones optimi fediminis,fed dc hac non loquiiur Auiccn»W'' ^^^j,
pra.Etidcoomninodifpofitioncs eafdem intclIexerunt»A. 3c GalV Caufa autem didi
Gaf.eft quta ex quo etiam in principio ita turbulcnta urina non potcft clTc
fine praetcr ni* turali cbullitione quac cxcludit complementum digeftion'*» Scd
quia cito fit fcqueftratio fignificatur cj> vcftigiuni calo' ris
naturalisfit foi tccS^uentofitatespcrebuIIitionem putr^^ dinis ibi
exiftcntisfuntpaucac parum rcfiftcntcs,5^ideoj^|' tocomplebiturmaturatio. Si
ucro vrina mingitur turbi' da 3c clarificatur pcr defccnfum ad fundum,fcd
poftea c/to corrumpitur proptcr acris imprglfioncm^hacc eft de q Auf»
loquitur,^^: ifia fignificat pigritiam naturac in digcrendo^^ modo quo prima dc
illis de quibus Auicdoquitur. Et ita i'" aucflores non dc cadem penitus
vidcntur loqui difpofitionc in his locis proptcr quod non ponunt cadcm
fignificais» Aut eft diTpo mcdia in tcr prfmam alterai^ cxqLiacumperdurauerit
&:natura fuerit forti^ 8C ufrtus fixa fdetur non ad maturationep^^^''
ucnieturintegram.Si uero uirtusfixa non ntcrittimendumncpcrditio pr^ucniat matii!'^
tioncm. Cij aut perdurauerit dC tfmorofa fig'^^ non afFuent fignificabit
capitis dolore, qni fig^ ficabit ebulhtioncm dC ucntofitates uaporofa^* ^
Ponitmancriemteriiamdicensq>quando(^ cftdif^P^fj,^ ^t^i tio mcdia intcr
primam 3C fccundam qux eft q> vrina f^^t gitur turbida,(X: ita remanet&
ifta fi hoc modo pcrdurai^ virtus cft fortis fignificat q> nunc.i»paruo
tempore per Jod" tui adintegrammaturationem.Scdfivirtus non fucrii^'|j ^
fignificat timorem,nc mors pracueniat maturationeiri' P pcrdurauerit hoc modo
3C non fucrint ibi figna alia tir^^^^^ fa figniffcabit capitis doIorcm,quia
fignificat vcntofitajf ,^ 3C cbullitionem matcrici» Et in hacetiam tcriia
difp*^!; Jie diuerfimodc videntur d^cerc GaL3c Auicen, Narfl^^
dicitq>h3ccurinafignificatcommotionem 3C augt"^"^. feruoris quae
cft in fanguinc cflfc in fummo augmcnti fu*'^
Auer.itadixit.Scdfiabipfoprincipio apparuerit S^^^^^fflO in eadem groftitudinc
pcrmanfcrit fignificat multam ""j^^j^
rumebullitioncmacalorccxtrancofadam 3c proP^^Lu^ eft malum fignum. vidctur
igitur q» non fignificat ^^^,^1 nictur ad maturationem fVitcgram cum fignificct
A\o motum putrefacflionis. Pro iftis nota q> ut dixi i" ^c^ ne de
magnitudine febris fccunda particula aphorif"* pugnat matcriam forti motu
moucri ad putrcdinend ; .jj,/ mcn digcri (5^ cffc propc complemcntum
digefti<"^' ^^tc moproptcrca digeri uelocius natura magis
conante?^^^i(i tia magfs apta recipcrc faltcm cx parte eliquatioofs ^ j^,fi
tatis uaporationis fupcrflui,undc nos uidcmus "^•''^^lilifCf mos gcnerari
in aqua cum uehcmcnter putrcfit pg^j^i^ <n carnibus» Nota fecundo hanc
urinam rc vchemciitcm motum putrcdmalis caloris. ^^^is , ^ mcn quandoq? cft
coninn(5lus fortis motus dtg^^^. hoc cft cum uirtus cft conftans 3c non fint
alisE jf^a ficationcs.cS: hoc voIuit^A.^ hoccft innuit ^^f»^" ^^(Ci* xit
mcliorcm prima,(5^ cx his patct concordia au^^t'' ^ Hfa ucro quac cx tcnuitatc
ad turbuleti^j^^jjii uenitj&fic proccditmeliorillacfi: q^^^^rin^ Icntia
pcrmanet fccundu plurimas h^**^^* .^r c^t'' quo^ mul totiens fit fpifl[a dC cft
hoc P^^^Pjdoa^* fum uirtutis,a:non proptcrnaturar cxP .^jj %2 Sed urina quse
aquofa mingitur araquofa rcma /^et hgnum eft pnuationis maturationis peniV-
t«s.bturma fpi^ralaudabilioreftqux adexeun «"
elthcifis&rmurtarreparationis QmuLEx hu iulmodi nanc^ fanaf paralyfis et
quod eft ei fiPe. Ponit quafdam fpeciales tegulas. Et diuiditur i quatuor,
tipatebunt partcs. Deprima dicir q, illa qux mingitur tcnuis 3C ex tenuitaic
perucnitur ad turbulentiam eft melior illa qua: permanet in turbulcntia fecundum
plurima3 ho ^as ^urpFm» Sed hocuideturcontrariumdido GaP.pri^ nio dccrifi.Nam
quac peruenft a claritatc ad turbulentiam ««citelledcieiiorem iftarum trium ,
undefichabet Uttera. Vrinaquapiurbfdafitcxtctius fi;:»niffcat q, nondum eftei
■notuSjfederitinproximo.Neccifario igitur harc urina eft carum
detcrior.EtpauloinFra.utinauerofccuda ut didum «it inter has duas eft media»Nam
ipfa cum gcneretur a c6< niotionequGeeftinultimoffnc&ftatufuo intantum
dimi> nuta eftin malitiaaburinafignificatcq, nondum eft mo^ tus e.us,fed
crit in proximo inquanium cxcedit in malitiam unnar^ fignificantcm q, illemotus
iamproximus eft ut fc> dctur & quicfcat,5c coftat c;^ urina fccuda apud
ipfum' eft ct ^m8iturturbida,&ficrcmanct,tcrtiaucro mingitur clara Hi?
urinTr^?'" "^'^; ^^«^«"^«rdia igiturdiccndumhac ^^^ bonis,fed
quandocft bo * Qui.?(> r a^"''^ , &t»rbidatur cito, qu«a |fta
hgnificat d/gcftionem proximam , &hoc cft raro
^aP.jgiturloquiturdccaquandobonum figniffcat. Et.A. d^cu hoc,qu,a vtplunmum eft
dcterior , quia raro cft bona ?en" r ^"'"^^* Secunda regula eft
q, multo ^tens urma fit fpiiTa propter cafum uirtut/s non proptT P fionem
matcr.^. Et pofTumus hic intclligerc turb dam loqumifuimusdeurinaalba. QmnaTepS
nim fpiffarum ifta eft melior qu^eft fecilis LVl * "'J"*'
&eftmulcxfeparauo„is,quia1neaficreq:^ ferjsmuIca:perquam,oca ma.eria curbul
& „1.^^ emffitiei dercendic,& flt hypoftafis quia ifta fipn^
■oremma^obediemiamlaliquaa^a E e. cal?! c"-^ "15 expuiri per uias
urini materia morbum facience, Cum urinagrolTamingitur, 8<:d«ndcproce
enaofecundum ordmcm attenuatur 0 multa !"conueniens cxiftit. Etcum
ipfapoft rpmm »*^ftai'?"'''''" ^^'"f '"'^^^^^
indemuK^"* '"'^"o •«ultot.ensreff
'""'^""'■"!,"''n' '""'i"^
^"'•n febriumacuJ^^TT"" I """'^ ex qua nondum
Prouenientium , Que fit repPo ^ modus cft extraneus- - In hactertiapartcratx-.
t. ^,^«fignificarcpcrmfS I."^ ^"P^^ P""<^'P3li 7° docct
Ci2n\^cor^ ^^^"^"''♦fctdiuiditur in trcs partcs.Pri
*'^nurbS.^;t:S':™°''- '^SUlaf»^ **"^'°Ponitoiiar^,m rvtrauaoam.» iiter ut
«>«ccrncntc8 maxS'l?i'^^ «trauagantc, "'^"SnmcauoncB rcrum cnurf
DOC UL 1^4. tiamfxtamm/ccundaibiLVrina turbulenta multoticns,! " " *
tertia ibiL Vr ina corpori»"lPrima diuidit in tor partes quot funt
regulae. De prima igitur dicit q» quando vrina grof>
fajmingirur&deindeproceJendofecundumordinem atto nuatur fi fit multa eft
conueniens.Ratio regul^ eft quia fignf ficat hanc elTc purgationem naturalem.
becunda reguU eftc;^urin3di(fta.f.groifamuItaqua:fecundum ordinemac tcnuatur
quando eft poft turbidam aut fpiiTam paucam eft fignum bonum,5i: hoc cft quando
iirinR fpilla ct turbulenta apparct qux mingebatur primo paulatim , fed poft
fubito &f3Ciliter inde Sc poft eam multa quatitas facilc mingitur# Et cum
ifta multotiens refoluiturj. finitur a-gritudo fiuefit
acutafiucrepletionalisfiuefucritrcplctioexqua non prouc
nftmanifeftaacgritudOj&iftemodus nrince cft extrancus. ^'^ise Et redc
fecundum q» dicit Dynus Auic. voluit hic ponerc "^o^J"» fententiam
Hippo.in illoaphorifmo quartx particuIx.Qj.ii ^''Cranc^ busurinacgrolfxglobofac
«Si^c. Caufa autem verificans cft quia quando hacc multa tcnuis cmittitur poft
pauca grof famautturbidam fignificaturq>matcrfaeft digefta pcrfub
tiliationcm fadam a natura 3c pelliiur.Dicic autcm hic mo'' dus urinx
cxtrancus,quia rarus.PIcruncp.n, fft mutatio con trario modo,quia cxfubtili
proccdituradgrofifam cum antc digonem plurfmum natura non pellat humorem cu
aquoft tate Sd poft digeftionem cxpellat. Et tu nota ut in comcn to voluit
GaP.q> pcr tcnucm intelligimus mcdiocrcm. Et io Auiccn.dicit
proccdcndofecundum ordinem attcnuatur» Qriando cum urma naturafis colons fuper^
fluaeftfpifsitudo plerunc^ fignificat bonftatcm expulfioms multarum matcricrum
, cui exeundi afsociatur facilitas. Etplerunquefignificatperx ditionem
propterea qu6d humorum fignificat multitudinem etuirtutis debilitatem. EthocquC
dem demonftrat egredicndi difficultas fi^ paa^ citas eius quod egreditur. Hic
ponit tertiam regulam diccns qjurina fupcrflua fpif> Vrine fii fa &
naturalis coloris fignificat quandoq? bonum quadoa pcrfiuac malum.Bonum
fignificatquandocxitfaciliter&multa,ga &fpilTge fignificat cxpulfioncm
naturalcm multarum matcrierum. nalisco^ Malum fignificac quando cgrcditur pauca
8C paulatim,quia loris idi-^ fignificathumorummultitudincmfuagroflfitic,
d:virtutis caiio, " dcbilitatcm fua paucitatc. Vrinaquidem fpiTsa bona cft
quac cft cnfis segritudinis fplems Stffcbnumpermixtarum in
quanonexpcc^aturacqualitas, quoniam natu^ rainexpellendo impeditur. Ifta eft
quarta reguIa.Et dicit q» urina fpifta qux cft cri>
fis3cgfitudinumfplcnisautfcbrium pcrmixtarum eft bo^
na.Etcaufacftquiaiftafignificat finem illorum morboru confumpta
matcria.Etfubdit in ifta non cxpcdctur f qua litas tn modo fubftantia:,quia
natura impcditur in cxpcllen do.Et notaq^ durantc crifi non vult quod expcdctur
acqua litas vrinc,quoniamnaturacftoccupata in expellcndo hu^ morcs ita groffos
nonobftante ^fitit digcftiq» urina pec totumtempuscrifis eft groflfa. Vrinaad
ultimum turbulenta ngniRcsLt hu^ morummuItitudinem&: naturam ab eis occu^
patam m maturando eos. Iftc cft quintus can.dc turbida iftis incidentcrimmfxtug
dicit urina turbida ultimate fignat humoijj mPtitudine et nam ab cts ocCupata
in maturado cos.Et ro eft,qa ci5 fign! ficctmateriacxpcllionditc]^ natura
laboratin maturando maximc quia fignificatur non funt integrc digefti, Vrina
fpifsa in qua fedimen cxiftit arcnofum fignificat lapidem. Iacob»i.i,auiCt
Vw H Early European Books, Copyrighl © 201 1 ProQuesl LLC^ Images reproduced by
courtesy of The Wellcome Trusl, London. PR I M I C A N, Vnnx Hiccft fextus
can.dices urina fpififacijarcnofo fedimi ultimate ne figniffcat lapidem, Ex
quo.n.eft fpilfa fignat materiatn turbidac grolTam vifcofam.Et quia funtibi
arenulae ligniffcat q,in> Uicatio.
fpilTatur^^induratufinlapidemautinrcnibusaut in vefi/ ca,De lioc ramcn infra
cum de liypofiafi dicemus. Vrina rpilTa qaa?apoftemat(j ligmficat apcr^ tioncm
cogtioCcitur ex eo qiiod ei admiTcctur,5<: ex co quod prxceffit. Exeo.n.
quod admifcetur ficut pure,qiiod malus odor dernoaftrac et cxeu tibus quae cam
ea feparantur ficut petala alba dC rubea aut ficut furfur aut alia ab iftis ex
eis p qu^ cognofcftur. Ex co quidem quod pracceffit , qni ibi prius fuitOgnilicatioapoftcmatisaut
ulceris m uefica ant rene aut hepate aut in partibus pe^ (^oris.Etngnificat
huius apoftematis apertio^ nem,fianteipfam urina fuit fimilis loturac car^
nisrecentis quod eftexgibbofitatcapoftematis. Etfiegeftioralisfuit apoftematis
qc^eft incius concauitare.Etfianhelitus coanguftatio praccef fit dC tufiis
ficca dc dolor in membris pedoris pij giciuus,tuncapoftemaquodeft apertum eft
late ris dC exiuit a parte arteriar maioris» Ec fi in pure illo cfcmaturatio
conueniens efc. Hacc efl: feptima regula diccns cp vrina fpilfa cognofcic
figniffcareapcrtionem apoftematis pcr ea qux prxcedunt, 3C pcr ca quac cum
vrina commifcentur» Illud autc quod commifcet cum vrina quae fignificat
apertionem ajSatis eft fanies qu^ cognofci'fur,quia foecer,aut quia illud qiiod
mifce tureritaliquid dcrebus qux a membrofeparant ficut peta la alba aut rubca
aut furfurea aut alia ab iftis ficut funt quae^ dam filofa, Sed illud quod
pracceiTit vrina 3c facit cogno^ (c'i cp figniffcat apertionem apatis eft q>
prius fn hoie illo fue rint figna apatis in iterioribus,ficut verbf gratia in
rene aut vcfica aut hepate aut in partibus pecftoris , etiam fi ante vrinam cum
fanicfuerit vrinafimilis lorurac carnis recctis fignificatur apa elTe in
concauo hepatis/ed fi fuerit antc an^
heUtusanguftatio&tulTisficca&dolor inmembris pecfto tis pungiriuus
figniffcatur cp hiit apa in pedore fanies cxiuit ex latere arteric
vicinioris,& fi pus illud cft maturum crir conueniens. Et mendccp numerando
figna que funt anteerupiionem apoftcmatis dixitaut vlceris. Nam vlcus non
praecedft eraptionem apoftematis,i5<: ideo per vlcus dc bemus intelligere
exituram» Aut hoc veriffcat, quia aliquan do vlcus cum debilirat membrum cft
caufa apoftematis,et tale vlcus prxcedit illius apoftematis apertionem» Eteft
cum fanus cuacuatus quicxercitiurcfin quit mingit urina, ficutpus dC uirus
tenue , quo ipfiuspurgatur corpus dC eius aufertur laxitas quam exercittj
dimiftione confecutus eft. Haec eft o^flaua regula quae poftet tamen potius
poni pro Vna contingentia.Et eft q> contingit hominem fanum min gerc vrinam
ficut pus 3c virus renuc,5£: maxime cum dimi fcritcxercitium,&per hanc
purgabiturcius corpus et remo ucbiturabeoIalTitudoquamfuerat confecutus proptcr
di^ ««inrione excrcitij.Et hoc contingit Qa na mam hanc aggre^ gata digerit
digone fn nocitiuo fincefus putrefadionc, dcin ae expellh per vrina.cS:: hoC no
e vcijz pus nec vcm virus cij in ea no fit putrcdo,fed eft ficut pus ,qa fifis
illi.Et hic fumi turlanuspornnicoqui non cft segcr^Nam cx quo lafifitudi/ nem
patiebat poiius erat neutrum q^ fanum corpus cius. Et cft ctiam cutn m hepatc
aut m co quod cft coram iplo nuntoppiiationcs &DleruncBCOti'n' AVICENNJl»
gitutcanimapcrtionefiturina fpifia propterea q?earumegrediturmateria,6(^haec
talis fpiffiw^ dononeftpus. Sed inipfaquaeeftpoft apoftc^ matis
apertionemeftpus.Etcum hxc urinafue^ ritcum fpiftitudine dC ad nigredinem
traxcritK cum ca fueric in latere finiftro dolor erit tunccX parte fplenis.
Etfcdm hanc cofiderationemfifi*'' pra femur fueric aut in fummitate uentris
crit tuncex parte ftomachr» Hocautcm facpiuscftc* partehepatis ^t^cannalium
urinaf. Hic ponit nonam regulam dicens q» contingit fieri oppl^ latioiies in
hepate aut in eo quod eft coram ipfo de mcbris, vt llomacho aut fplene aut
pcdore»Et contingit cp pcrap^f lioncm harum oppiiationum mingaiur urina fpifia,
quia^fl aperiuntur egreditur materia carum,quia faciens cas.Eti»* non eft
pus.fed illa quac egreditur cx apertione apoftcwi^"^ cft pus 3l.
difccrnuntur abinuicem.Et fi hxc vrina trahita^ nigredinemiSi^prxcelTitdolorin
latcre finiftro iigniffcatjl^ q» cft a fplene.Ht fc3m hanc confiderationt? ii
dolor fucrit pra fcmur aut in fummitate uentris crit ex parte ftomachi»"
fiindi anteriori8,fc!d tii pfm eft ex hepatc, quia hepar eil*"* gis
vicinus vijs vrinx.Et ifte cail.eft manifcftus. Vrinaturbulcta multotiens
fignat cafumi^^'^ tutis. Cuncpuirtuscecideritfrigiditas fuperabi^ quaceritficut
illa quac exterius infrigidat. Modofacitq.cftdidum.Er diuiditur in trcs
ficuttrcsrj gutas de turbulenta vrina ponit* Ibi fecunda LTurbule'''?
enim.-|tcitiaibiLVrinaquaEurinis.-l Dicit primoq»'"}!'
totiensuiinaturbulcntafigniffcatcafumuirtutis.f.naiuf^"' & vitalis regcntium
totum corpus,vnde neq, valcni (^f ftrarehumorcmabaquofitatcneq; putrefadioncm
P^^^i bere nec retinere humores,6^ ideo fit inde vrina turbida- quando cadit
virtus tunc urina cft frigida Cicm illa q^if l riiis infrigidatur. Ncc cftin
ifto cafu fntelligcndiJ 4»"*' vrina ex toto mingaturfrigida ficutaqua ,
fed valdc pi^^l caliditatis.Namtunccalorrelinquit membra longio^"* corde
8c etiam in ipfo corde paucificatur» Vrinaturbulenta quaemalo uino aquac
ciceris eft urina pratgnantium aui hnrf'": apoftemata calidalongiteporisin
interiori'""' Hacceftfecundaregula inquadicit q> urina turho^^'^^^
qux fimilatur malo vino aut aquac ciceris eft vrina P^f^.^, tium
<S::habentium apoftemata calida longi tcmporis in terioribus. Sed hic funt
duo dubia. Primutn , ^"'^^jj, prxgnantibusdebetefTcvrinaclarafimilis
vrinis Tgitur non turbida. Secundo quia apoftemata loop poris dcbcnteftecx
materia frigida quac non facit ^i^P^V/ tatem rubcam fimilem vino. Practerca pleri1fc|?
gtjc ma in interioribus 8c non apparct huiufmodi urinaji^f P^^^ experientia. Ad
primum dicimr q» prggnantcs ?^^^-M poris, quia parum menftrui retinucrunt, 8C
quia con»*'' funtuiae(S;:idparummcnftruiquod fupercft tendit a ^jj nas
raatricis 8c fuuantur in digerendo a calido fp^'"'^ g^iu^ nideourinashabentclaras.Sedprxgnantcs
uicin^^ P quia multum menftrui retinucrunt,^ quia illu^f"''''^i,afl''
gitat a ucnis matricis in alias 8C eft mali coloris, ^ doq^ aliquid tale
emittunt cum urina 8c faciunt nf^^^L^a^ bidam didi coloris, Ad fecandum dicitur
q» aP^ .g ^at ta in interioribus duobus modisco fint longi ^^'"PSt^n^
caufa didae urinae.Primo quia hepatis uirtutcm ^^^^o 3* undcfit urinacum
pcrmixtione fanguinis maU*Sc<^^jj^jpaC ab illiscadcm refudat materia quse
aduftionem j^is^ «S^mingitur.Etidcohxctalismixtacumpartc fang _ i aquofttatc
rcddit urinani dicflimodif ^ ^^g^ Si F E N. fc rt-^ q^,3j ^|j.|V,js aiiiiorum
aut animafium .ailariilarur & dl quaft mulachach npea quod Cit multurn
turbida corruptioaem humorum <:orporisagni'gcar,quod cn ma^ts fignificac cic
PnU crudum in qua aliqua cahditas ogata fuit ec
»puicijgrortauencofitateebullirefecic,a<:p[3hoc pierua figaificac capicis
dolorc uenturum auc ^Ubacha(,a<:cum Rfcuerat fignificac lcthargicu Hjec eH:
tcrtia rcgula /n qua dicit q> vriiia fimilis vrinx «Mnoruin^aliorumfubiugalitim
±cil quafi mulachacli, ^uiaeftaiultumturbidi Ugnificat corruptionem humorii
''"'"tl ^'^'"^pWeSinatiscrudi^inquoper oponemcj' %liciji
ventofitas fuit gnata,* ideo agnificat capit(s dolo/ «H, '^m
ventutuinaucalabaclnl. Nota primo q. mulacliacli aqua qiia vtuntur Sarraceni
quae eft cx aqiia rofata cum nijfcj Si ambra 3i gariopliyllis 3i alijs
odoriferis & eft ual dc tutbidi.Sed alabachal eft fgritudo in quaa cetebro
phle gmadefccditadinferlora.-Sivocatur ftillicidium Ime fpcs «tarrhi.Et tunc
verificatur regula.quia turbulcntia ifta no nt ime humorum putredine vt eft
dciii fupra.Secundo line ventofitate coniunaa parti terrei. Tertio qma ift, nec
ni' gra eft neccitrina nec rubea maximephlegmatis lianifica^
wtputredinem.Qiiarro quia ibi eft oppilatio ligniflcatur * coicat capiti,&
ideo fi retinebit taciet dbbrem capitis iuxta aphorifmi fententiam.Qiiibus
vrini conuerfoe turbatx ve 'utrubiugalm5:c.Etfinoretincbitfaciet catatrlium
dciTi. Vrina qjx colori alicmus nicbri ?mM cum Perdur.«yi^r<cudmenim/l(o
membro fignificat.
ma"eftrvrinrr'^r"'f'''S"'''>*'""'«'l"''"°^-
P"' mix^onT^^^er?^'!"''" «'^«""'f * ^-^'o' det vrine
ex per. bra Sip"c3 a n" ."""'^*^'^ ' ■"ebri
colore, tii mc r>t fec,.ndum <alem colore fignifica t ^1
P""^"*^
..Plicatfupetfluitatesexpellen'das:^i?ern1r;g°:;r."4?"' .
Etquidamdixeruntquidctimmfenori par. tcurmaetueritaliquid quod pulueri Qt QFe
autfu mo prolonaabitur aegritudo.S^ Q in tota perdu. argritudine prognolticatur
tnortem aut phlc ''ii,, "-udum quod a pure difcernitur fcetore. ij^'
fttiorfn"''' ''?"''f "^''^"f
.ur^^g^-itudofignificaturbnga.Etfiperduratin totaisri • apf
;P;°S"°fti':»'"r°«''"?i« PWegma crndum qu^od diin^ j
'■"'""■ Pc-fo^toi^^^-Egoautcni hocexprelTc vi. «'bacUrarP"'''''
'^""'S""'""s vrina efe iu?"!"' ^"'^""'
videtur ob curitas ac fi fu. ^'''«"f
^^^^^'"Pauc,!l,ma ran/espe lKur,& cumagitatur '^ni
qua("pt^™"' =■ ""^" ^/«"^"' ''otiens au.
clinamus url^''? """^'"''<>'«''««'• de. f'''nus
ille;fii„'''';^""''"P«'e™ apparet i.,«a fup„f;,ij nonfi.f^ L.S
"'Punnaeftfoetortuiic eftfanies. «„„._ 'n urina eft foetor tunc elt fanies
. fi ut,.„ «fcdinedTuTlio?d'n, 'P''''S'iiacrudum cuiaccidit PU'
'''>Protelaturfigfe'P'""'''«"on dominatur humor"
""" Wus 113^1.-^ f^'^ iumnt maiores tanto
fe.YSta^^S;"»''^'"'""''''» Haeccfttertia rcgula inqua
diciturq>urina quse habet Vrina par£esdiuerfasfignificatq>quantopartcs
illae funt maiores diuerfa^
tantonaturacoperacioeliaudiofiordc-naturapluspotensct tu Dtiu. pori plus
apcrti, Nora igitur q, multoriens in vrina func partes humorales aut iii fuiido
aut natantes qux non funr co iuncf£ae,immo percipiuntur ab ahjs diuei fx,0^
quandoc^ co uenitq^iitdcfuntpartes membrorumut petala Sc tiumbi. Cum igitur
fint partes liumorales rcgula ell: uera»Sed fi finc partes membroium tunc
quanto tucrmt maiores partci tanco fignificantur ulccra pciora» Vri.ia tn qiia
iiideficur quafi fifa adiniiiceai mixca figaificatquod fuicmida poftqaaiTicoi^
tus fuic complecus. Q^iarta rcgula cfi: q> urina in qua uidentur quafi fila
adin Vr ina uicem mixta fignificatq» fuic mida poft coitum. Et nota q> in q
fuc haec fila funt giolTa alb.i cx parte fpermatis , qu jc remanfit ueluti in
uirga pofi: coitum quae cum urina e.xpellitur» gjg^ Cap.iifj.
Bftdefigaificacionibus odoris unnx* j Ixcrunc quidam fe nunquam uididc I argrum
cuius urin^ odor ficficucodor unnae fani. Inifiocap.dctcrminat»A. de
fignificationi/ bus urinc per odorem.ht dwiditur in duas partcs.Frimo po nit
quorundam didum circahaec.Secundoponit regulas fi/ gnificandi fecundum propriam
intcntionem. fecundaibf L£t nos.l Dc prima dxit quofdam dixitfc fe nunquam
uidilTc acgrOjCuius urinaeodorelTct fimilis odori fani. Vbi confidera c^. A.de
hoc dido nullum ponit iudicium ucrita^ tis aut falfitatis.Scd ucritas cft c|j
non repugnet fimilem in- ucniri odorcm in urina unius acgri 8C unius fani.
Primu9 cafus.fi fanus ctTct chDlericus ^(iacgernaturalitcr phlcgma-' licus dc
aegrorarct parua acfgritudinc cholcrica. SccunduJ cafus cfi: ubi fanus uteretur
quadam dixra permutantc odo> rcmurinacutafparagi pcrmutant,deindc utendo
aliadiarji cxxgritudinchreturincodorcmfiremilli. Tcrtius cafus cfi: ubi
agritudo non communicaret nocumcntum hepatf & urjs urinx cSi: ucnis.Nam tunc
non oportct odorcm urinae pcrmutari,plurimum tamcnuariatur ineodc hominc odoc
urini,quando dc fanitate inculpata tranfit in fcbrem putri/- dam,quia«J^ca
quibus habcturinaodorem non feruant.p/ portionem adomnino fimilcm odorem
priori. Ecnos quide dicemus cp cum urina nulfo m5 odoremhabetjCoplbnis
frigidicarem fignificac 6(:fuperfiluacruditacem,a(:plerunc|5eciafignifi'
cacinacutis^gritudinibiis morcem nacurx. Modocxcquitur fecundum .ppriam
intcntionem. Et tria facit.Prinio docet figniffcarc per prtuationcm odoris.Secu/
do pcr odorem.Tcrtio pcr pcr mutatione certi modi ad pri^ * uationcm.fccunda
ibi LCum autem odorem."! tcrtia ibi iti ffneLlnacutis
aegritudinibu9."| Dicit primo priuatio Vrinse odoris pcnitus in urina
fignificat frigiditatem copronis 3c odor pr< fuperfluamcruditatcm.Etinacutis
acgritudinibus plenlcp uataein^ fignificat morccm. naturac.i.mortificationem
caloris natura dicatio, lis. Vbi nota c|> cum odor fundetur in fumali
uaporatio^ ne calida dC C\c,8c urina naturalis dcbcat haberc odorc acu>
tum,fequitcj>priuatiociusfignificatpriuationcm huius ua-'
porationis,<&:idcofrigidiiatcm,& quiafrigiditas eft caufa cruditatis
figniffcat cruditatcm.In acutis auicm aegritudini bus,quiaplurimumpendcnta
materia calida noii uidetur quod urina fit facfla hoc modo pcnitus fine odorc ,
nifi quia iam rcfolmus eft calor naturalis 8C cum co etiam prarterna^ turalis
ut in fcbribus accidit eliquatis in quibus ciiam anbcv litus eft frigidus.Et cx
hoc patct quo modo iaacutis hfcarl nafignificatmoricm naturx. lacobtS.itauic*
Vu PRJMtCAN. Cum autcm odorcm habucric foetidu ct matu rationis
fignificatfoncsm ca fucrint critipfius ca fcabfcs aut ulccra irtinftrumcntis
unnac quae fufs cognofcuntur fignis.Quod fi maturatio non af'
fucritpoPccntutfitcxhoc&poPcutfit ex putrc fadionc. Caq^ bxc in fcbnbus
fucntacutis ct no fucrit ca mebroru urmae ent fignu malum. Hic ponit
figniffcationcs ex odore pofitiuc.ft diuiditur iti Vrinx fex partcs fecunduni
fcx rcguIas.Et partcs patcbunr, Prt fcetidg maigiturrcgulaeflc^^foetorinurinafi
(itcum Hgnis digc^ idicatio» ftioniscxparte.f.fubftantix vring iSi Iiypollalis
fignificat vIceiaininftFis vrinx.f.vcficaaut rcnibusaut eorfi fcabie fed fi non
fucrit cum fignis digcftionis tuc potcfi: cfie cx ifi:o & poteft: elTe
.pptcr putrcfadionem liumorum abfi^ fcabie &vlceribus, Vbi
notac;^odorfcetidu9 in rebus tjuocno cxtota fpecie fimt fcctidx non fit nifi
exputrefacftione» Idco cum vrina naturaliternonliabeat talcm foetorem ,oporret
q» Iioc fit in ca e.': putrcfavftione rci fccum commixtx. Talis autcm res aiu
eft fanrcs aut alius humor vtplurimff. No^' ta fecundoq» quando rcfiduiim coi
poris cft fanum non ob/" ftantc qj in vrjs vrinalibus fit a'gi itudo tunc
vrina multo/' tiens apparet digeliajimmo digeliio in vrina Cignificsit fani
tatcm ctdominium Caloris naturalisinfocisqupfuntfupra vias vrinx vt inCra
dicetur.Cum igitur vrina ell: digefta SC haberodorem fcetidum non eftnifiex
putrcdine vel fanie ab inflris vrinx,5c hxc iion funt nifi cuni vlcere aut
fcabic lneis,cS^ fic patetprimapars rcguIac.Cum aurem drgo non <ft in vrina
tunc ciam potcil elfe q> putrcdo tunc non efl ni fi cx viis vrinx.Et ideo
poteft etiam clfe cx vlccre 6C fcabic ineis.Sed potcft etiam elTc q> veniat
ex fuperioribus mem>' bris 3C tunc fignificat putrefacflionem in eis
prefertim in vc nis.Vrinaigiturfoetida cum fanitate mcmbrorum vrinae fi^nificat
piv refaclionem in vcnrs.Si igitur volumus difccr nerecxquolic
talfsfoetor,hocfitpcrpropria figna ulccrum l-enum dC ueficze pofita
decimaocftaua tcrtrj ct dccimanona*. Etexhocpatet tcrtiapars regulg q»quando
talis urina foe> tidafueritinfebribus acutfs & non fueritcaufa membrO''
rum urin? eft fignum malum,quia fignificat matcriae mor^ bi fortem putrcdincm»
Et cu ad acredine traxcrit fignificabi t putrcfa c^ione quae efi: in humonbus
frigida hiitibus fub ftatia,quos calor fupauitcxtraneuSjfcd fi xgrita
dofucritacuta crtt fignu mortis dC fignificabic mortcm calons naturalis 5C
dommium frigidita tis in natura cum calore extraneo. VrJrtae acris in/ dicatio*
Vrinx acredo quid, 3C eius ca» Sapor acetofus dupfr» Ifta eft fecunda regufa in
qua d'cit cj> quando urina traxc rit ad acredinem fignificabit putrcfadionem
q\ix accidit in humoribusfubftanti3efrigid3E,quosfuperauit calor cxtra^
neus.Scd fi fucrit acgritudo acuta erit fignum mortis et figni ficabit mortcm
caloris naturalis dC dominium frigiditatis in natura cum dominio caloris
cxtranei. Vbi nota primo qjpcrodorcmtrahentemadacredincm intelligimus illam
quae habet odorem acctofum. Nota fecundo q>
odor acc> tofus fit ex caufis proportionatis ad facicdum uaporcm atle/
tofum. Nec talis fumalis euaporatioinuenituri rcbus corru ptis,nificum
frigiditatepcr priuationemforrcm caloris na^ turalis. Nota tertio ex his qux
dixi in capitulo dc humori> bus.q, acetofus fapor fft duobus modis. Vno modo pcr uia
digcftionis incompletae ucl complctxcum paruo calore na> turah. Aliomodo
pcruiam purrefadionis per quam calor innatus rei exhalat in rc habcnte fubtilem
8c humidam fub> ftantiam ficut accidit in uino.In urina igitur cum odor fuc>
fjtacris autacctofushoccontingit.Aut humorcs naturav Ktcrhuius faporisficut
phlcgma acctofum & mcUnchola puttcnmfSi ideo fcpataniur ab cis parics qux a
natura cx/ AVICENN Jfi» pelluntur cum urina 8c tunc fignificat
puircfa<fli'oncfnfn hu moribus fubftantialiter frigidis. Aut quia humoribus
aliji tantaacciditputrefadiout refoluatur pars fpumofa natura^' liscaloriseorum
undeffuntacetofi.&: idco lioc crit ciJ tnoj'' tificatione naturalis caloris
8c dominio caloits cxtranei. Bt quiaacuta ggritudofit
plenlqjcxcalfdishumoribuSjideoin illa urinahociignificat mortem,quia fignificat
defecftuca^ lotis naturalis cum multo exttanco» O dor uero qui* ad dulcedincm
trahit (angui^ nisfignificatdomimum. ^,^^ Ifta eft tertia regula in qua dicitqj
odor trahens dinem figniffcatdominium fanguinis. Etdiciturodor uul^ cis ficur
alrj odores a faporibus deriuantur,ut.2,dcanini'*(> ^.^^q, in dc fcnfu dc
fenfato,^ quartocoIligct.Et patet caufa r^gU'' ^^ff, Ic.quiafolus fanguis
interhumorcscft ucredulcisexhisqu^ dixiincapitulo dc humoribus» Et quae multum
eft foetida cft cholenca. Hic ponit quartam dicens cj» urina multum foetida
fig"''' ficat cp eft cholerica fenii> intelligendo de illis qux funt
propterulccra&fanicm. Scd qua:rftur propter qui^"*^ ^
q>ranguineifuntfaiidiodoris magis q}cholerici SC taf"^" mulius
foetor in urina fignificat muliitudinem choler3C' ^^.^
HtcdicitDynusduphaterurinampolTe fferi muhutn^^. ^^-^ tidam,fimiliter(S(:fudoiem.Vnomodo,quia
multuni hof''J ^^^t^ bilem 3C molcftam odoratui noftro.Secildo quia ualdeacu
.^fi teimprimcns.Primo modofanguinea urina,6^ fimilitef "'J .p, dor funt
magis foetidl cpcholerici,5i:hoCuuIt Gaf. defi'^^ re.s.tlierapeu.fccundo modo
funt raagis fcctidi cliolerici * hocuoluir.A.hicdeurina.Forteautem hcctin
fanguinc^'^,^ fu3 fuperfluitatc facilius atcidat leuis putrcdoproptcr^^"
ditatem dc humiditatc,unde facilius fftfcctor in Cadorc(^^
guineocYjchoIericOjtamenuchcmcnsfcctor magis acc'"^[ • cx putredine
cholera: cum putrefft. unde fella quando ru"'
putridafenfiegoeflfcimolcrabiUsfcetoris. Etcx didis?^ tes aliter rcddere
caufam» Et fostida ad acrcdmcm trahens cfl mcRf^* Ifta eft quinta regufa dicens
cp urina fcetida ad ^c^^^^^l trahcns eftmelancholica.Etcaufaeft^quia phlegma
fi^^P tredine non eft aptum ita faccrc, ficut melancholia» Cunq? urina foctidf
odoris m fanfs perfe^J^^^^ uetit fignificabitfebrcs quac cx putrefacfiion^^^
cidunt,autmmorationemputrcfadionis q^f jj ipfiscftretenta.Ethoc qufdcm
dcmonftrabtf ihco alleuiationem habuerit, ^ Vf|J* Iftaeftfextareguladicens
q^urina foetidi odoris P^f^gj ^^^^/
"eransinfanisfigniffcatfuturasfeb.putredinis,quia'*^' ^^ji ^J^^ ^igniffcat
abundantiam humoris apti ad putrefcendun^^^j^jy J.^jtiff» ^igniffcarcjjpurgaturcorpusaputridohumorc
ineo j plicato.Etfi hocfit tunc ftatira poft illam alleuiaturi^^'^'^ eius.Et
caufa paict ex didis. f n acutis aegri tudinibus cum foetor uf
mitabiturarpoftca ab ea remoucbitur ^^^l^J^ ablatiorhacc fubitoS^ poft ipfam
non tafucnt rcquies fignificatio eritcafus UiW^ * Iftacfttcrtiaparscapituliin
quafadt quod f^^^^gc^ Dicit igitur q> fi in urina acutc aegrotantis fticrit
fc^f ^ j^u^ ftea foctor fubito remoueatur & non fequatur •'^'J^^jjfio
figniffcatcafum uirtutis.Ex quo.n.non fcquitur all« ^^^o quitur cj, matcria
mala rcmanct,&quia foetor ''^'jlg^pell^ uetur figniffcat quod uirtus dc
materia non potc» re,(S^ ideo fignificat quod cadit uirtus» caP'^* '0. 0* K
Cap^.Eftdefigna urinx ex fpama affumptis. Puma acddit exhuiduate 8C uctofita
ce^iecta m urma(e ca piecti one min^\ In iftocap.ponit figna cx parte fpumjr»
Et ly— r,mB^, diuidit in duas partes. Primo docet quomodo «atlpumain
vrina.Secundofuas fignificationcs.Ibifecun "a.Lfct fpuma.l Prima in duas»
Primofacit quod didum «;it.i>ecundo remouctdubium.fecunda ibi LVentoHtas»!.
. IJcprima dicit q> fpuma fit ex ventofitatec5<: vifcofitate p in
vrinale.Et fumitur hic ventofitas pro vapore 3c a'c> «■c pro vcra
ventofitate,<S^ conftat iftac dux funt caufx niatcriales fpumx cum fpuma non
fit nifi aggregatum am pullarum,quarum pars circundans ex vifcofa 3c contenta
«Jt(ubt!li9aerea vel vcntofa.EttuprohocIcgc quac fcripfi m cxpofitione illtus
aphorifmi. Strangulaiorum c5<:c. Ventofitas uero cum urina egredicns auxiliu
proculdubio pr^bet i'n fubfiiantia urm« dC prx - cipue cum uentofitas in
corpore fuperaucrit que admodum in urina acciditoppilationes haben-- tmm in
quamultac funt ampulfe. Rcmouetdubium,quiapo(rctaliqui9dub?tare vnvcnit
Proculdub oprgbetauxil,um ingcneration ^«urcumruDi vrinxpcrmixta ^««r:^ •
«umabundant vifconshumoriC aTri^* "'"P<"'
Jnc.n.<f}cm,a.Eteftcum paruftatS Rmtudinc figaificat,quon.-a Jpfius ma'
r^,^.*' %natuircofitate.Suf ucromulri udSK^ «e qin.pfius mmtudofignatuSat?^
*anipuIlarumtardafign.ficatu.rcofitatcm L»; — — » oia (ignonibus.Ec primo
narrat difpones fn, (■^* P"quas ipfa (?gnificat.Scaoex!llisdoc«feS3"
r P" S"' i^leritiatf ''^ "'2''? '■"'•^•i-citrina fi/n"
MUru habet opadr «pelltt.tdeo vifcofa pa« «'«.quod non a';^''»^" colorcut
appareat in fpuma color «"tse.quiapropter mu^/P^^^^vnnarum non mult^
J'»lba. DicitfeSnd!!.''"!.^'''''''''''^'"^'"''''^^''" fpu
,15« '.perraagnitudinem* P"^*''S"'"'^'' ">asnitu.
^fcofira,em,;ateridX'"'P'>'l»'""', «gnificanc ^^'n. Dicfc
certio ^ Cifi ""? '«"^' ,;^ma fignat muItaVe^^^^X'"-
"5"''""'.^"'' ^oc iir, ht^^^^^u remancntcs m argri
tudinibusrensngnantuetontate & uiTcontatc. AajummuuerohQor uiTcorus in
earitudimbu*; ute,^illudagmhcacgranu[a qua: norauimus.
P3citquoddiaumcMiccnsq,paru^ampu!rx inargrl tudinibus rcmim fignant
uentofitatem Sc vifcofitate hoc qn rcmanct.Etadfummum defignatmalum, quiairimor
uifcofus in c,s cft malus,quia figniffcat iiumo^es JloTd^
frfgidKatem&liocfign.ffcantgranula quxnunc nomina>
uimus.f.paruaeampullxremanetesftatimdid^a:c. Co Ampul^ /idera iguur liic pnmoq,
paruxampullacfuntduorum mo Ix in uri dorum^Qiiaedamapparentinfuperffc/c
urinoe.f. inmedio nadupli circa latcra urinalis qux non funt cum multitudinc
ita ut dc citer/ beantdicifpuma.Etquxdam funtin mcdiourinxinfra fu/ pcrffcicm
quae vnr quafi moueri aut afcendcndo aut defccn^- dcndo ficut athomi qui func
in mcdio folis , 3c oes iftx am^ pullxuocanturhicctiam granula liccta.pprietatc
modcrni mcdicidicat granula illas ampullas qua funt i mcdio. Co> Iidcra
fecundo q,in xgrirudinibiis rcnum.f.qri dolor cft in Granu^ rcnibusiftagranulafignificantq,
matcriafrigida trahic ad lumsjdt rcnes,& fi eft do or ipfc augcbitur ut
colligi potcft. i s.tcr tt,.cap.2.6c:hocuoIuithic AuicCaufaautcm quarc hec gra
nula hoc figniffcanteft,quia figniffcant ucntofitate^ mlm uifcofam circundantcm
quxfuntutpPm a frigiditatc, Cap.Yi.Efl Sagaificationibusfpef^i hypoHads»
Nprimis dicemusq) medicoru couo aicntia m ufu nois hypoftafis &: fedf^
rninis larecelTit a uia cognita.Dicunc n.hypoftafimautfedime no iHudtoi
quodinferiusdefcendif , fedomnem fubftatiam quxfpifiiorisexiTtitcnfent/ac
cpaquofitas &:eab eadiuifa fiucfitfufjjcnfafiuefit fupra»
IniftocaiS.Auicc.dctcrminatdc fignonibusfumptiaab hypoftafi.Et diuidic in duas
partcs.Primo ponitdcfcriptio> nem huius nols fc3m illa figniffcatione fc3m
qua cft in ufii medicoru.Sc3ohgnones.IbifccndaLDiccmusigit.-l Pri moigicdicit
Anic.duo.Primumcftq, fignohuius nois hy/ poftafis ct firr fcdiminis fc3m q,
hodic medici utunt illis no minibus rcccffifauiacognita,idcftabufu ^prfo
fftoruuo> cabuloru» Dicit fecundo mcdici dicunc 3c intclligunt Hyp(v pcr
hypoftafim ct fifr fcdimen oem regrolTioris fuKx $ cft ftafis qd urinalis
aquofitas 8C ab illa diuifam,in ca tn fupple conf-n^ et fcdi^
tamfiucftctinfundohucfitnatansfiuepcndcns. Notaigi mcn tur primo q> fecundum
cocm /igiione hoc nomcn hypofta> * fis dcbct figriarc re fubftante non re
natante» Dr.n.ab hv> po3 quod cft fub 3C thefis quod cft po. Mo rcs qux in
urina apparcnt qnq^ funt in fundo ct .ppric dnr hypoftafcs» Qr\^ pcndetin
mcdio,vS(:dnrgrxcouocabuIoenxorcma. Qn^ natantinfupcrffcic^iidicunturncphelcs.VuItigitur
q,fcc5 dum piitcm ufum uocabuli dr hypoftafis dc oibus iftis rri> bus
modiSj&iorcceflfitauiacognita.i.a pprietatc fui ufu» primarrj* Nota fccundo
q, non omnis rcs groflfioris fub- ftantix quam aquofitas urinalis dicitur
hypoftafis.Nam iti urinagronfaautturbidainquanullaffc fcqueftracio mcd'ci
dicunt non cffc hypoftafim.Ibi tamen funt partcs humora Ics ingrolTantcs
autturbidantcs aquam, qux funt groflfiori j fubfiantix aquofitas.Scd quia non
funt diuifx ab ca tdea non dicuntur hypoftafca.Dcbcnt autcm ita cflfc diuifx
\rt a fcnfu difccrni poflfint, > Dicemus igitur qu6d hypoftafis multis cO'
gnofcitur modisXexfubftantia fuiSc quantita- tc a:qualitatc8Cfiru fuarum
partmm,ctlocofu« a:teinpore,a:quafitatcfuar Permfxtfoms. l2cob,8.i,auic» Vu ii^
PRIMI CAN« Excquitur de fignificationibus»Et diuidic in duas^ Irt pru ma
cnumerat fpecies hypoftafis per quas fignificat,Sccudo pcr illasdocct
fignificare.fecunda ibiLSignificatio vero»! Inprimadicitcj liypoftafis
figniffcat multis modis,f.cx ful fubftantia,quantitatc,qualitate,fitu partium,
loco,fui tc- porc»f.fui defcenfus dC qualitatc fuac pcrmixtionis»i»q> muU
tum fitcommixta cia aquofitate aut mulium feparata,uel faciliter commifceatur
cum urina per agitationcm aut non» Sunt igitur fcptem modi quos mcdici confiderauerunt
in q> bus eft vtilitas.Nec cxpedcmus liic fuftlcicntiam, quia ifta diuifio
non debct cfife generis in fpecies ♦ Eft cnim fubicdi in accidcniia nonomnta,
fed quae vtilia funt ad fignifican^ dum fuper corporis difpofitiones»
Sigaificatio uero cius cx fubftatia fui eft,quo/ niam liypoftafis aut ent
naturalis laudabilis dc^ monftrans dtgonem dC maturationcm naturale dC hacc
crit alba dC defcendcs mfenus, 8C cius par tcs continuae dC fimiles dC acqualcs
, dC oportebit ut fit rotunda Iiabcns figuram acquahs fubtihs fi milis
hypoftafi aquae rofaccae. Hiccxcquitur fignificarc pcr hos modos ♦ Et diuiditur
in fcptcm.Sccunda pars incipit diftantcr a prima per quatuor columnas
ibi.LHypoftafis vcro figniffcatio cxquatitatCt"! tcrtia ibiLEius autem
fignificatio.lquarta ibiLEx ipfius uc ro fitu»lquinta ibi LEius autcm
figniffcatio cx loco»! fexta ibiLSigniffcatio vero."l feptima ibi
LSignificatio autem.T Prima in duas.Primo fubintelligcndo vnam diuinationem
hypoftafis exmodofubftantia,quia aliquaeft naturalis& aliqua non naturalis
ponit fignificationcs naturalis. Secudo modorum non naturalis.fecunda ibiLNon
naturalis ucro»"] Prima in tres partes.Primo enumerat conditioncs 8C figni
ficata naturalifiimc hypoftafis.Sccundo comparatilla puri fiuc fanici laudabili.Tcrtio
rcfpondet quibufdam tacitfs du brjs.fectlda ibiLEt ^portio.ltcrtia ibiLEt
naturalis Qdhl Primo dicit c;^ fignificationcs hypoftafis cx partc fubftan>
tiaefunthocmodoqjquandocj hypoftafis cft naturalis 8d hudabilis cuius
figniffcatafuntdigcftio5^ maturatio natu^
ralcs^&iftadcbetcirealbadcfcendcnsad fundum 8C cius partes dcbent cffc
continuacfimilcs &3equalc9 rotundac (i< Hypo>
guraexqualisfimilishypoftafiaqucrofate* Vbinotacj^.s. ftafis na funt
conditioncs quas.A.hic ponit in hypoftafi naturali 8C turalis
laudabilidemoftrantcdigcftioneni naturalcm. Vna cft &lauda
c;^fitaIba,6<:hocideoquiafit pcr digcftionem mebrofuni bilis co tertiam
fecundum vnam viam,aut quia eft pars chyli fecil <3o oftu dum aliam.Modo
tcrtia digcftio dcalbat ad naturam mcm Pj^^» brorum conuertcndo.Et hanc caufam
aflfignat.Gaf.primo Gaf» progno.comen.vlti. Secunda conditio eftc^ defccndac
inferius.f.adfundum vrinalis &huiuscaufacft,quiacnip>' fa fit terrcftris
refpecfvu aquofitatis,&: ideo grauior nifi dcti> ncaturaventofitatcdcfcendit.Nunc
autem cum cft com^ plcte digcfta eft ab ca cxdufa ventofitas. Tcrtia conditio
eft q) partes eius dicunt elTc continu? adinuicem, quia diuul
fiohypoftafisfignificatJ^non vniformiter proceflit a(flio naturae in
materiam,5^ ideo non eft copletc digefta. Quar ta conditio cft q» cius partcs
fint gequalcs adinuicem di intcl ligitur xqualitas in fuBa, quia vna fit ita
grofifa Cicut alia,5: caufa cft cadem quae prioris conditionis. Qiiinta coditio
eft partcs fintfimiles in corpore proptcr cadcm caufam» Sexta conditio eft
q> fit figurac rotundae, vbi nota q> ucrfus fundum debct cflfc ffgurae
rotundae,fed fccundum fitum alti Hypo^ tudinis debct eflfe pyramidalis figurae.
Cuius caufam licet ftalif op pluresaflfignet Auer.^.colligct.crcdo tamcn cflfc,
quia cum timapy hypoftafis expcllaturmixtacumtota aquofitatc vrinaliiStJ
ramidaf poft pcr partium dcfccnfum congregetur accidit illud quod figur*.
incafupuIueri8,vcIfrumcntiabaltoadcumulum fecicndu quoniam tales cumuli funt
fupcrfus acuti dC lati infcrius» t7uidamautcmdicuntlioccflfc,quia calor
naturalls hancff/ guratn intcndictCuius fignum cft quia cor cft talis feur», A
V I C E N N iB* & qula calorc naturali agcntc quacdam partcs furtt fubtiti^
tesquasoportetinacutum tendere. Et de iftis locutus ei€ Aucr. Septima conditio
cft q» fit acqualis fubtilis.i. lu tahypoftafisinmodofubftantiac mcdiocris ad
fubtilitate decliuis.Namtalisfuperfluitasquae cumvrina cxpellitno debet elTe
multum grolTa. Vltima conditio eft explanaii ua feptimx fit fimilis hy poftafi
aquac rofatae.Nam exper ti funt medici cp naturaliflf/ma hypoftafis eft in illa
fubtiUt te.f.hypoftafis aqux rofatac.Etin hacintelligiltur du^qua addit
Ifaac,quarum vna eft q» cum aquaconcutitur mou uerfus rurfum.Secunda no muliil
faciat turbidarc vrina* Na expcrtum cft hac codoncm cucnirc qn cft optima»
Etproportiofuac Ilgmficationis fuper matU'* rationem ma^ in toto corporccft
Qcutproporti(> fignonis materia: puris albi Icnis fimilis cffen^ tiac fuper
maturationem apoftcmatis . Sed eft rpiflTum dC Iioc cft fubtile. Hic oftendit
habitudinem hypoftafis ad faniem.Etdicj* q> proportio fignificationis hy
poftafis iam didx ^['P^f/^fl^ turationem materiac in toto eft Cicm proportio
puris alpJ lenis 3c fimilis cflfentiac fupcr figniffcationem maturatio^^
materiei apoftematis,fed tamcn cftdifferentia, quiapi^s fpilfum achypoftafis
eft fubtilis. Et cgo dixi (^^^^'^f^^ utranq? pofitionem de praccedentibus q>
non oni"'"^ habet hy poftafis ad hjmorem digeftum,ficut pus ad liu .
rem apoftcmatum digcftum.Nam liypoftafis eft fup^J. ^ tasaliquomodo apud
utranq^ viam. fedfaniescftip' principalitcrdigeftum in digeftionehumoris
facientis^P^^ ftema.Sed in hoc cft fimilitudo vtrac^ figniffcat ^^^^-^^/
tioncm. Notatamcnq»hicpcrpus dcbemus appt^P^^^-g te intelligerc pus in apoftematc
genitum, quodoportc^ groflfum pptcrca q» cft in loco conftrido 6c refoluitur
j^j' fubtile plus in hypoftafi,.ppterea q> humor cx quo fi^ ]h poftafis eft
in vcnis cum multo alio humorc, vndc pr^'^ lur refolutio talis qualis eft in
fanic apoftematis» Ethypoftafisquidcm 8C fcdiminis Gg(^^^^^'^ tioncs funt
bonac,h'cct tfndura defici at dC 2C<\^^^^ Iitas. Vcrum ^qualftas apud
antiquos "^f^^^^ J/ tindura» Aequahsnancjquac non tantii clt ba fed rubca
cft mehor a Iba quac cft afpcra» Hicrcfpondct quibufdam dubitationibuJ, Et ^^jfju^
in fex partes.fecunda ibi. LAmplius.l tcrtia ibi Lv^^^^cr^ tcm.lquarta ibiLEt
hoc quidcm.lquinta ibi L^j ''l ^tr^ lcnti3.~]fexia ibiLEt in nullis.l Dubium
primfi |jgfif dcficicntcaliqua iftarum conditionum fintbonae ^'^^cti^
ficationcs» Refpodet igitur q) licct dcffciat fi"^^'^?^,!!*'^
dcffciataequalita3,tamcn figniffcationes eius funt ^^^^^^ Dicit fecundo tamen
meliordifpofitio eft ^^f l^b^^ tindura.& ratio,quia hypoftafis aequalis no
alba ic^. ^^t cft melior hypoftafis alba inacqualis ^t! afpcra* jn^ ta $
quemadmodum in multia corporis difpofitio" ^^j^jj, uenitur magis 3C minus
in bonitate 3C malitia M * jj,tiJ' 8c ita inucnitur hypoftafis laudabilis,licct
non ut o^ Ratio autcm fccundi didi oportct q> reftri ngatur a ^ di eft,quia
modus fubftantix non datur hypo^?[^giit^^!l li nifi a calorc digercrttc.
Albcdoautcm ^^^J^\^ifl*^L tatc mixta cum hypoftafi:vt colFr. j . pgno"^^^'
9 abfolutc laudabiliof cft in bona hypoftafi «q"?" do. Scd forte
dicitur q, talis alba finc acqua^g^^rfiif^^P^,^ | !um fignum,cuius oppofitum
dixit hic ^"'^^"'fitiie'^?*^ cft Hippo.fccurtdo prognofticorum ♦
t^''^"*^? jjypoft^^ cum dixittflJiba autem i&lliquidalcnisiinala*»^^
^al' Plicit\ F E N. II# EcGalcommento fotIem,iitpatctlegcntK Hic dicitHlp; ib|
nominare hypoftafim quae non vcic cft «qualis,fed «nixta ex paruis partibus
ventofitatis 3i humoils, vt GaUdi cit in commen, Dko fecundo q. hxcjii: fi fit
mala hoc no «it quia nullomodo fignificet bonum,fcd quia eft mala rc>
«pC(^tuilIiusq|eftoptIa,;Sj:refpe(fiuiIIius albxin qua partiii auierluas eft
maior,quia partes non funt ita ad parua condi UJle.No igr uoluit ibi Hip.cp
omnis.alba liquida 5C lenis fic ««ala/edaliqtaliscftmala copatiuc,qa.A.hic non
negat. Amphusplurimae hypoftafcs fccundum co> lorcmunn«cxiftunt.fedcxcis
quae diucrQRca^ turallDa cftmeh'or,poftinam rubca, & poftip^ ckrim^dC poft
eam illa qua: c ut arfenicum, ^ mahtia quidem a Icntigmofa incipic . Tu au '
tem non attendas illud quod alt] dicunt.nam al^ bedo erit quandoc^ non propter
maturationem oC acquahtas noneft niii propter maturatiox ncm,S<: dealbedme
cft quae eft proptcr uehcmen tem uentontatis commixtionem»
Hicremouctfecududubiu.EtctaIc,utruhypoftafis dc/ bcatefteeiufdemcoloriscu
vrla^cXiquiscftordo hypoftafi» mahcolorisaui bonr. Dicitigiturprrmofoluendo addu.
^lum cp plurcs hypoftafes funt coloris vrine» Dicit fecun do quando hypoftafis
diucrfiffcatur a colorc urin? mclior eit aiba.fecundo loco rubca.tcrtio qug cft
citrina . quarto q cft licut arfcnrcum,Sed mala abfoluie.quia plus mali c$bo
nifigmficat,aucquianonfignificatbonum incipit a cJlore er?Il!r r
f''""^'* ^"^^^d hanc partem rcmouet dXo
non'''i°^"n^'"' P''"^' ^"bn diccns,c^ tu dc prtmo do eft Z
'''^'^.'r i';;^ dnt ahi,fupplc dicentes cp albc ^oeftmchorc^(ubftantia.Etrati^
r«uem^^°? •'''^'"'^'^"'"'>^"^"^° quandoq^proptcr
mul> ftaG la il^bm/r^Ka''"^ I^VP^ ne«;Xr.^r^l?J*-/J^"-$5^^nifi
proptcr maturatio> «Oticn5conuenitq,hypoftafi3 eft fuperLitTs «hum; • '
^ntev;inan,AqaUfuperfluita,.^„"o;e:,"' colorealiquomodoilliaiiuseft
fuperfluita. ideoconue„T, "«mhypoftafim fimilari vrinf i„ colore Ca S '
^quandoc^diuerfiScatur!colore,&hocpoteftmutecau lis co„„ngere.Namq»adocp
materia hypoftafis eftgraui» j.roua non bene commifc.bilis cum aquofitate &
de fe co' loteliabcns vnumnonfaciletingitur^.p,er aliquid nuum « humore alio
commutum vt verbi gratia.hy poftafis fiat nigta & non aquofitas aut alba
aut rubea. Nota tertio a, nypoftafes ab albo procedentes in citrinum vfcs ad
coW «ethumores 3 quibus deciduntur carere digeftione,aut nrm a.,^ p1 . *
"^^S'^ nigrum funt tcdenies fienifirSr aut fortcmaduftconcmautfortc frigus
vtplurimum albaNlT^'^ nasomnirubJacft ^^^? ^'ll"f,^"r^ ^f''
conditiones bo. geftionis^quo^nt'^'^.'''^'"' f 1 ^^^^^f '^"^"^
^Ji catdomi^^umhTmo^-'^^''*^''^^'^^^^^^^ tudinem morb?& ^Tj^n^Nan^
fign.ffcet longi. •«enti.2 7.Citrinaa>ir;^P^^'^''^""^^P^^-^^^^^
choIcranonmuUuS^ »€m habet citriniti^Jr ^'^"^-Et fi^n^^^s arfcnico qa
maio/ «i rnbet citrmitatcm magis accenfam chofam fign ficat,
MalaeautcmhypoftaGsmcoatinuiiasmelior cftquamipRuscontmuitas .Et hypoftafis
qui'-^ dcm mala cft quam e uicino fcics , Bona autcm hypoftafis dcqualoquimur
purl affimilatur dC phlcgmati' crudo cum tenuis fucnt . Vcrutamea pus ab ea
differt pcr foetorcm,&: phlegma crudu feparaturabeaconculcatione fuarum
partium. Et ipfa ab utnfcp diffcrt fubtihtate 8C lenftate. Hic rcfpotidct
tcrtio dubfo»Primo facit quod dicflum cfti fecundo notiffcat malam & bonam
hypoftafim. Dicit ig? primo q> incontinuf tas malac hypoftafis eft melior
fua con tinuuatc,quiacontinuitasfignificat completum dominium f rigoris
coagulantis aut caloris adurcnti9,incotuinuita8 non tantum figntficat
dominium.Et fic foluitur dubium an Ccm pcr mclior fit continua i nconitnua,
Dicit fccundo cp q Hvtjo^ Rt mala hypoftafis paulopoft diccturJed bona
hypoftafis fi ftgf^ milatur puri & phlegmati crudo quado ifta funt
tcnuia»Co bona gnofcitur tamcn a purc vel fanic per foetorcm . Et difcernit * a
phlegmate crudo conculcatione fuarum partium .Na par*» tesphlegmatisfunt
vircofiorc8& difFicilius abinuiccm fc> parantur concufia vrina.Et tu hic
per pus intclligc pus apo-* ftcmatis non generalitcr.Hypoftafis autcm optima
vtrocp iftorum cft leuior 5c fubtflior» Et hapcquidcm hypoftafis non queritur
nfR i'nfgritudi'nibus,quoniamfnfanitatenon rcquf ritur , 8C illud cft quoniam
non dubitatur qum i'n corpore aegri malac rctentac fint matcnar, 5C in ucnis
ipfius quae nifi maturcntur portcndunt corruptionem . In ucnis autcm (ani non
fcm^ peroportct cfTe humorcm quifit cxcuticndus» fedfieftmehuscft
qjhocfignificcntcxcis fupcr*' fluitatcs quap in cis fupcrfluunt ex dbo a
dfgcftio*' ne pnuatar.dcinde fupcrfluit fuperfluitas qu» in urma
fichypoftafisfiucmaturafiue nonmatura. Hic rcmouct quartum dubtum.Et eft vtrum
inurinis b<j nis fanorum fitcxpecflandahypoftafis.Etdicitcf non qux/» ritur
nifi in aegritudinibus,& idco in fanitatc no rcquiritur# Ratio autcm cft quia
non dubitabitur q» in corporcggri fint retcntx malx materiacin fuis
vcnis,quacnifi maturcntpor tenduntcorruptiortem,fednonoportctq>in vcnis
corpor/s fani fit humor cxcuticndus. Dicit fecundo quo ad hanc par tcm,<^ fi
hypoftafis inucnitur incorporc fano mclius cft vt ipfafignificct in cis fanis
fupcrfluitates qux fupcrfluritcxcf bo priuatodigcftione,deindccxilIis
fupcrfluit fupcrfluitas dcfcendit,&: fithypoftafis in vrina fiuc matura
fiuc non ma tura.Ethiclocus eft notabilis. Nam primo cft dubium» WyP<»^ Vtrum
in bona vel pcrfcJ^a vrinafanorum debeat clTc hy/ ^^''^ poftafis.Er
videtcxAui.q»non. Primohic.Nam finorc ^ebcat quirfturnifi in icgritudin bus
intelligitur cp non rcquiritad elTci' vfl bonum fignificandum,5(: idco in fanis
ad fignificandum bonum non rcquiritur hypoftafis^fi.n.perhocquoddicitnon ^^^*
rcquiritur intelUgcret iblum quod non eft necefifarium cflfc, fimilitcr ctiam
non requiritur in cgritudin;bus,quia non ob> ftantc q» habeant humorcs
maIos,ftat tamen virtutem noti digcrcre& n hi' cmfttcrc dcillis per
vrinam,vtacciditiprl crpiis morborum . Sccundo hoc idem apparct cx fuo mo
loqucndi in^ra in cai5.de optima vrina,vbi dixit cp debct ha berc hypoftafim
albam, & hoc non dixit abfolutc,fed cum conditione fi hypoftafim habeat
innuit q> poteft' ce optia finchypoftafi. Scdoppofitum vultGal.prlodc crifi
vbi dixit.Laudabilis vcro vrinarum cft iHa qu^eft boni coloriJ
inquaeftnubcsalbalcn-s&acqualfsaut rcfidcns in fundo vafis aut natans in
fuprcmo aut pendens in mcdio.Et fauda biliorharum trlum cft,cu!U8 nubcs
fubfidet qi fit cuius nu'» bcspendccin medio deinde tertia cuius nubcs pendctin
P R I M I C A N, fupremo.hae ttan:^ fpecics vrinae fignificant digeftione.Rc/
liquarum vero omnium fpccicrum vrinac quaedam Cigniii> Samim cantcontrarium
digeftionis, 3c quacdam perditioncm . In dupTr» hocdubiorerpondetDynusq»fanorum
quidam funtfani optimcautfimplicitcr,quidamcum latitudine.In vrinisaijt (anorum
optimc no rcquiritur hypoftafis 3C iioc propc duas caufas,Vna cft quia deffcic
materia.vt. A.dicic . Non enim «ft in corum vcnis humor cxcutiendus.fecunda ex
pteagcn tis,quia vt dicit Dynus.hypollafis fft a calore narurali 8i p/ tcr
naturam /imul,vtalleg.cxC?al.In fano autcm cum latix tudine poteft
cireiiypoftafis.quia ftat in eo matcria fugflues & agens,quia aggregatum ex
vtroq^ c^lorc, Sed hpc rnlio Gal; cftdigna tauto viro.Primoquia allegat
Gal.malc.Na Gai.primo prognofti.commen.vlt.vuli tj) hypoftafis I hoc differt a
fanie , quia caufjc facicnti hypoftafim non coniun gitur difpofitio vcl calor
pracicr naturam ,fed bene in fanic, Alrj func qut dicilt in corporc faniifimo
^optimc rcdo nuni^ apparct hypoftafis.Et ratio quia in co non funt iwmo rcs
mali qui fint cxcuticndi &fupcrfluitas tertiac digeftionis fufficientcr per
poros cxpcllitur.nam ($to naturalis calor cft fortior tanto illius
fuperfluitatis diiTolutio eft occultior. Di cunt fccundo q> in venis fani
ftat effc aliquam partcm excu ticndam pcr vrinam.Nam non omne paruum quid abuda
liac Iwmoris trahit a latitudinc faniiatis fimplicitcr,licct non fit in optimo
cius gradu abfolutc, Alrj vero dicunt q> non in qualibct vrina fani
fimpticitcr fempcr optimc recfli debct clTe hypoftafis, vt pura in illiB qux
minguntur poft digeftio nem fanguiniscompIefam,fedincuiuslibet faniffimi optic
rccfli vrina quac mingitur in temporc digcftionis fanguFs re/
quiriturhypoftafis.Ecprimum horum dicfit voluilTc.Au/.. fiecundum vcro eft id
quod dixic Gal. primo dc crifi cum di xit.Ec dico qpdiu fanguis permanet in
femita digeftionis in omnium vr/na quae mingitur videtur fcdimcn lene ^qua
fcalbum plurfmum.Etconftat^ loquiturGaI.de vrinisfa norum^&dchis quac in
illa hora minguntur loquitui-jVt dfit tn loco ftatim allegato.Et fortafTc hic
modus cft vcrior» Ec rcftatdubium dequa d/geftione IoquiturGaI.5^ rcfpondo tur
fecundum Pluf^ commcntatorc cp dc digeftionc in hc> pate.Scd apud fecundam
opin-oncm fupra pofitam dc hypo ftafiintclligcndumcritdedigeftioncin vcnis 8C
mcmbrfs quae eft tcrtia» Secunda diff<.cft de illa partc.Sed fi eft.mc lius
cft vt boc figniffccntcxcis fupcrfluitate? a digeftioe prf uatae.Nam mclius
vidctur fignificarc fupcrfluitaics digeftas $ indigeftas vt conftat igicur non
eft melius cp GgivRcct lii perfluitatcs SCc. Hic locus eft vnum de principijs
funda> Trulla> mcntahbus opin^onis.Monachi.Nam dicit Monachus cp cft
humor excuticndus in vcnis fanorum mclius e vt ille hu> mor fic fupcrfluitas
cx cibo veniens a ftomacho ad bepar q[ '^"S?*^ ^^S^^ onc fecunda,& cft
apta vt cxpellatur cu vri^ na&fiathypoftafi^ matura autimatura.nam ift?
fupcrflui/' tatcs func i nter alias mmime I^fiuae corporis Sc cx hoc vulc
nypoftafim minimc eflfc ex humore geniio per fecundam di gcftionem tanc^
fupcrfluicas digcftionis tcrtig.Nam fi fic cx ciletmelius elTet vt fic ex
digeftis indigeftis humoribus, Qiii vcro volunc tcncrc aliam viam dicunt q» fi
elTet huor cxcuriendus in vcnis fani,aut fi eft hypoftafis in vrinis fano rum
melius eft vt fignificec fuperfluitates terti? digeftionis cibf quaefunt
priuatac digcftione principalitcr intenta a me^' bris 8C funt aptae expelii cum
vrina. Si quis autem infpccu lari vcllet polTct eliccre q> hypoftafis i
fanis fit ad modum» Trufiani 3c in infirmis ad modum pofitionis fecund^. Et in
macifentis quidem cfl fedimcn paucum quod defcendit fecundum fanitatis
diTpoQtione, arproprieqii(*excmtro ututur &artibus fe exer cent
«aoorions.EtnonmuftipIicatur fiuiufmodi' fiypoltafis nifi m corporibus pinguium
ocioCe umentium. Et proptcr hoc etiam i'n urims ^gro^ jrummacrorum non eft
expecSanda fiypoftaOs tantum quantum m urints aegrorum pfnguiam, quoniam eorum
aegritudo multotiens receditita qjnildefcendir.Etmultotiens liypoftaQs in eo^
rum urinis non peruenit ad hoc ut defcendat,fed tri pleruL^ e modicu eius in
eis natas aut pendens Hic rcmouet quintum dubium infercndo vnum corrola 0s^i
rium.Dubium igitur cft vtrum in omnium corporum fano jj^j urft rum
vrinisgqualitcncquiratur hypoftafis.Etdicittj indi ^gjingac
fpofitioncfanitatisin macris5i vtcndbus cxcrcitio multo ^jjusiic
5(:artibuslaboriofisparumdcfcenditdefedimine fiuc hy- polbfi in difpofitionc
fanitaus,immo non mu Itiplicaturhy pofta fis nifi in corporibus pingiiium c5^
vtentium ocio. In^ fcrtfectindocorroIarium(|> inurinis macrorum acgrorum non
eft cxpcdanda hypoftafis ficut in urinis pinguifi aegro^ rum. Et
ratioquiamultoticnsacgiitudo macrorum rccefl'^ fineiioccj>aliquiddefccndatadfundum
.Sed pleruncpcin cis fedimen paucum pcndcns in medio aut naiaiis in fuptC''
mo.Etcaufaomniumiftorum cquia humores macroruni funt pauci fubtiles iracile
refolubilcs nffi clfenc mclancholici qui etiam funt paucorum humorum.Nam fiue
apud opini<> nemPluf(^commentatori8,fiuealia multitudo refolution» ct
moriis ad cxteriora paucificat hypoftafim.Ad quodiuu^t q> ex phlegmaticis
humiditatibus cum digeruntur multa queftratur hypoftafis,non iic eft ficcis,
EtinnuIIisquidemurinis hypoftafis tlicaca mingiturdefcendit niOin eisquacualde
matur? funtjimmo in eis parum expcc^adum eft.EtpIti^ res ex hypoftafis
coloribus funt fecundum pl^ rimum fecundum colorem urin^ , fed melior c% eis
quxdiuerfificaniureftalba^poftquam cd^^' beajdeinde citrina. Remouct fcxtum
dubium.Et eft vtrum in vrinis ft ati«« rcfideat hypoftafis.Diccns in nullis
vrinis ftatim cil i^^^ guntur rcfidcthypoftafis nififint valdematurg.Nadc ifti*
in defccnfuparum cft cxpcdandum.Et caufacft,quia vco^ toiitas non eft comixta cum
ca.Rcpctit autem q, plures co^ lores hypoftafis funt fecildu colorcs vrinp,fed
illaij^ qdiucf^ imcant melior cft alba,dcindc rubea,deindc citrina.
Nonnaturafisuerohypoftafis afia cft fimi''^ fafurac inteftinorum corticafis qux
eft furfurc* autherbinaautfimifagineaaut fimifis arfeni^
rubeo,auteiquodeftuaIdeci'trinum,aIia eft cz^
nofa,aIiaeftadipina,&aIiaeftfaniofa,&: aliafl^ muciIaginofa,&:
aliaeft quseeft fimiiis {rudf^ rermentiinaquafoIuti,8^aIia eft fanguineaf^^
gui^rugalis,afiacapilfaris,&:aliaeftarenalisg>'^' nofd & alia efc
cineritia, Hic cxcquitur de alio mcmbro.f.dc hypoftafis non n^^^J ^||sj^
«lisfubftanriar.Etdiuiditurinduas.Primocnumerat ^^\&^* dos non naturalis
hypoftafis ♦ fecundoeius fignification^^* p, Jecunda ibi.LSimilis vcro."I
Xn prima dicit cp de(p'c^f ^ nypoftafis nonnaturalisfubftantiequacdam eft
cori^f.^/ eft plurimum modorum.Nam vnus eft corticalis niilis rafurf
inteftinorum furfureac,aliu8cft hcrbin* j3l'f^j "niilaginec,alius illius
quac eft fimilis arfcnico rubeo,aut ' ^ quod cftvaldc citrinum.fecundaTpccics
cft hypofta^^ ^j^y nora.tcrtia eft ad/pina.quarta cft faniofa^quinta
IT,"^! (c 8'nofa.fexta cft fimilis fruftulis fcrmenti in aqua cJ'^T^''^/
Pfima eft fanguinea fanguifugalis.odaua cft capillar'^ ♦ na eft arcnalis
granofa.dccima eft cincritia» Vbi con» 9>licctnaturalis fitunius modi ,tamcn
prptcrnatura ^ «wultorum modoruin,Gcut recedcrea mcdio cft «n"*"*^
non obftatite ^ mcdium fit vnum» SufF/dentJa aat6 ifto/ rum aecem niodorum
poteft aflrgnaii , fed oportet c;^ fuiv Seuir lupcr expeitentia cp aliorum
modorum non inuenian «uraNamnonpoteftcadereindiuifionibusper fe notis nid
xpericntiamediante.Namrationonprobat quin pollitec o;itiola,ni(i q, nunquam eft
vifum acgredi olta per vrinam, lodimittendo modorum fufficientiam fequamur partes.
Sirntlis uero rafurae mteftiaoruin corticalis, auaeltpetaloidcsmagnarum partmm
rubearu autalbarum, quaefigniBcatfccundumpIurimij q?reparatacfuei*untexmembris
qu^Tunt propm qua membris a quibus diuiduntur unnx dC funt membramingendi
.Etalbac fignificant q> funt cx uefica propter ulcera quac funt in ea aut
fcabie autcorrofionem.Rubex autem carnofee fignifi cantq^funtex rene.Etex
petaloydibusquidem funt qu* funtcolons fufci dC obfcuri, aut fqua.
mispifdumfimiIcs.EtIia.ceft uehementer ma. a,6Commbus fpebiis hypoftafis quas
nomina. uunusdetenor , &fignifi'catpetaIorum mebro. rum radicahum rafur am.
Verum duo prima ip. Jms genera nullo modo impediunt,immopIe. runque uehcam
mundandofanant.Etdixcrunt quidam cuidam homini fe in potu tribuiffe catari des,quicorticesaIbos
quafi ucnofos minxir,qui cum «n^aquofitatefncabanturrcfoluebatur & ia
gebant tmc^ura rubea quifac^usefanusaruix J fpicere fi petala funt natantia*
quandocj abfc^ fanie , & ctia melius videntur vrina circuuoluta fortitcr vt
natent» No ta fecundo q, hacc petala quandoq? liabent fubftantiam du/ lam, vt
caro vel paniculus &: tunc non ambigitur cp ftjcrint partes membrorum per
cxcortationem vcl corrofioncm fc paratae.Et cum funt alba lata funt ex
vefica.Cum oblonga paucxlatiiudinisexporis vritidfbusaut collo.Cum rubea
autcitrinaexrcncSupraautemvenireno poirunt proptcr „
Viarumftriduram,&:iftaomniaimpediunt;X: funtmala fi ^^P^^ gnihcantia vlcera
in iftis membris . Quandoq^autem hxc , petalanonfuntitadura,immo cumfricantur
digitis refoI> J^^^YI.'* uiKurinaquaadmodumpaftarautlutiaut pinguedinis 3c
ifta aliquando funt ex membris mingendi.Nam quandodj in eis congregantur
quacdam res vifcofead modum pann^ culorumadherentium vefic3c& parictibus
venaruni<5i:Do rorum & proprie funt alba.Et de iftis fisit illud quod didii
c de illo qui fumpfit in potu cantarides , 3c ifta non funt maU nec per vram
figni nec cau(e,nam exitus eorum f^nat oppjy lationem,^ fignificat fanitatem.Et
de iftis intelliglt Au'ui*% tertio di(flo.Et ideo dixit duo prima gencra non
impcdiac fdWcct quandoq? non vniucrfaliter intelligendo. Aliquando hxc petala
qux lioc modo refoluuntur per fricationem funt fimilia fqtiamis pifcium
&fufca,*S:ifta figniffcanr liqucfa^ dionem membrorum radicalium,6<:ideo
non funt nifi mor tal;a.Acciduntau(emquiacarneeIiquata<5^ inlocis calidis
permanenteeliquata tranlitin hacforma p vias ftridas co latori].Scd cum
veniuntad veficam ibicoagulantur s5^con uertunc in pctala non tantoexnte
ibicaforc prohibet illam coagulationij.Exqbus particulas omnes planeintelliges.
cut fuiu decem ^'^'^mt in dccem pmtsfu ro.nfeptimaibtUQu3:autemfr,,m, "
'°lLCapillaris ve> nofa.-1Nona ibiLltrirurnD™'^''-^?^"''
""L'^-' Circa primam partem nota Petala d.lr^'^^?""'^-!
..calis ab Aui.hic pon.tur ex parte ital " brL"""'!? quorum
cfuo funt manifeftclatitudN ad re„m? n.fefta.Et iftos modos tresVubdiuidi t j
c^rp ^ wr modus iftius eft hy poftafis petaloide, «um.quia partium manifeftf
logitud ni?&^^"r communiter eftfurfur. Secundus modureft '
Z'"'^-*' Prafunditatisfimilis furfuri. Tettireft ,; ,' 'ft crinoys fimula
frumcti , q eft a "na tr Lo^'t T'"?,* «0 igitur Aui.d.ftinguit
fignificata S "nH^'<^ ' *«n3K.ertioter.,j.fecfidaibiLEteanTnTe,H^K^^
«°ydis vero.n In primaparte didt quam "'p'^'''-^"'"
,^.^dehypoftafifi.„iirrarurein.eftinorurrd;"T"'''* '^'f magnarum
par.ium albarum aurrubearl^ S"'fi«tt„ fu„, „ ^,„bris
mingendi.f.veficTv7n'^"'= °'
vke"''"';;''^^-Etalb«figniffcantT.r.,„,;,'^^^^^ f"nt fufcafef *
^'f^^J'^'" ''"«'l^n, f,„, omnibusfpecUbuf
'ftafuntuehementermala.Btdeterbr ■«embrorumradiri^XP"'*»"' nom,tiat,s
fignifica, ,aru°5 ma nullomodo!™''^'''»-.^'"--™ *^"'^ ^ftTduopr ! do
fanant. Qua™um ^?'^ P'""".'* "'unda dWe cuida r p^tu
cl.ll^'''» 'ft * '^''.''^''^ dte cum fricabantur in aon^r «'bos g ■
«''<aurarubea,q:?K«-;efoluebantur & tingebatu? ^oq. petaU fiue partcs
law m ^T"'''. '«'^ P'>^ ^Pleruncpcumfanie
v„l™''<'odi<flomi.iguntur in vr(.
•'''Qpor,eTiei,urcumVr„&''?"'" """'^2""
Vidcris m vrina agitarc 3c p Ec ex ea quidem qLix efl: ficut rafura inteftmo
rum eftquaedam quac efl: mmoris (atitudmis duae prnedic^ac& rpiflfioris
fubftantiac quxfi ru^ bea fuerituocatur herb!na,&: firubeanon fueric
uocatur furfurea . Et herbfnac quidem fi fuerinc rubeacpartes
pferunquefuntpartes hepatisadu dx 5C plerunque eft: fan^uis m eo aduftus dC plc
runqueeftetia ex rcne.Sedquaceftexreneeft ma loris continuitatis carnofa^aliae
uero dua: plus milant ei qu« no eft carnofa et frac^uras c magis recipiens. Et
cumiuehcmenter trahit ad citrinita^» tem eft ex renc proculdubio , quoniam illa
qu« eft ex hepate ad rubedinem trahitfufcam dC qua doque aftbciatur ei in hoc
illa quac e ex renc. Fur furea uero hypoftafis q uan docp eft ex fcabie ue^
ficae5<:quandocpeex liquefadiQne membror^ Efdifferentiaintereaseft 9 cum
iUicin radice membri f uerit pruritus 8C foetor erit ex uefi ca,5<!
propriecum pus prius midij fuerit, &:prxcipue cum aliae fignificationes
urinaj demoftrauerinc maturationem&fuerint uenac fuperiores fanse
complexionis,S(: no fuerint in eis macula immo in uefica.Sed fi cum
inflamationefueritS^uirtu^ lis debilitate 8C membrorum mingendi incoluy
mitateS^coIorfufcitatiaitinuerit crit tuncexli^. quefa (fiionc humoris. Modo
ponit figna fecundf mancricKf.quae habet airfuris
quafilatitudinem^^grofifitiem.Et dicittria» Primo dicic cj, de hypoftafi
corticali qu jdam eft minoris latitudinis ^ dux preJiap^maioris
fp'<Titudmi8.f.profunduatis qqul do^ eft rubca,quandocj non fcd alba.Et cum
cft rubca vo Hypo> caturherbirta,&cumeftalba vocatur airfurea» Dicitfc-
^a^» cundo ci> herbina fi cft rubea aut (iifca figniffcat liqfat^iio"^
herbinc partium hepatis aut fanguinis adufti 3c quado(j eft es rcnc, idicatio.
P R l M I C A fed fi eft JurtiUm primorum tunc cft magis tiahcfis ad rubcdinem
fufcam,& non cft ita dura carnofa , immo Iraci^ lius frangitur 8C
diftbluitur^Et quando vehcmcnter irahit ad citrinitatem cft .pciildubio ex
rene.cSs: ifta eft quam dixit fii^ Hypo» pra /imilem arfenico ualdecitrino»
Dicit tercio q>furfurea ftalis quandoq; eft ex fcabic veficx,quandoq^ ex
liqfacflione me furfurcg brorum.Et liorum differentia cognofcitur hoc modo,quia
li caufadu cftillicfcetor&dobrcS^pruritus m radice virge.f.circa pe^ plcx.
«flinc crit ex vcfica 6C proprie fi minxerit pus,^ proprie qil alig
(ignificationes demonftrant vrinac maturati6em,c5^ no fuerit macula in venis
fuperioributi lotius corporis.Sed fi fuc rit cuminfl5mationed<:debilitace
virtutis cumincolumi late membrorum vrinoe SC color fuerit tufcus tunc
fignificat qjcftexIiquefadionehumoris.Ht caunv liarum diucrlitatil funt fimiles
fupcrioribus.Scd folum cft diuerfitas,quiacum funtpctalaparualufcarcfolubilia
fi'gnificanc humorum li^ qucfacilionem,magnaaiitem membrorum.Ht lu ex his con
fidera quod non rcpugiiat hacc parua clfc cx mcbris , 8C illa niagna ex
humoribus* Etcnmnoydis ucroplurfmum cflexaduft/o^ nc fanguiniis quae ad
rubcdmcm traliic . Et mul^ toti cns eft cx liqucfa c^ione mcmbrorum ^ eoru
rafura fialbcdint attinct.Et quandoc^ cft ctiam cx ucfica fcabiofa fccundum
minus . Et tibi qui^ dcm poflibilc cft,tii modtim difFcrcntiae inter eas
intclligas pcr ilkid quod lam fciuifti.Siautcm ni grcdinf
attmeteftcxfangumisaduftione dC pro pne in fplcnc.Omncs praeterea petaloydes
hypo ftafesquac nonfunc cxcaufaquac fitin ucQca rene cannalibus urinse m
aegntudinibus acu^ tis malum portendunt perniciofum. HypO'' ftafis cri roydis
caufd » Hypo/ Itafis cri roydis nigrgca. Nunc ponit figniffcationcs terttj modi
corticalis . Et dicit tria. Pnmum q> plurimum hypoftafis crimnoydis eft ex
:aduftione fanguinis,(Sc: ifta trahit ad rubedincm, 8C cft illa q| eft
fimilisarfenicorubeo,5i:multoticn9 eftex liquefaclione membrorum 8C eorum
rafura fi attinct albedini,6^ quadoq^ licet rarius eft cx vcfica fcabiofa.
Dicit fccundo cj) polti^ hilceft tibiconfidcrandofuperius di(fla vt intelligas
dC co^ gnofcasiftorum modorum differentias,ex colorc,f.3<: duri>
tieinfricandocXfpalTioiicmcmbrorum/edfi attinet nigre^ diiii cft exaduftione
fanguir>i6 in fplene,quia illc eft niger, , D/cft terrio q> fpccfcs
hypoftafis petaloydis quac npn (nnt cx rcnibus aut vefica autporis vritidibus
in acutis ggrituJP bus oRendunt malum pcrniciorum.EJt caufa cft quia oftcn^
duntliqucfactioncm 5^: aduftioncm maturatioi oppofitas, 8i miiltum ipfam
prohibcntcs, Sed dubitatur quae iftaru triumeft pcior,an petaloydes magnarum
ptium,an furfu^ rca,an crimnoydes.Et vidct cp furfurea ex aucftoritate Ifaac
&TheophiU.Sedq{>iIIaqua:cft magnarum partium vult.
Aui.Etvidcmuriftiau(florc3difcordalVe.Nam Aui. videc vellcqj nunq^eftmagnarum
partium fufca,nificK mcbro> rum radicalium cUqiiationc,fed aliae ex humoru
pofi^unt co^ tingerceliquatione.Itcm videturcxtimaftcqj non fiunc pc-' tala
lata nifi propter profundam eIiquationem,vnde partes multx vifcofae dC tenaces
cliquantur,fcd in crimnoydc &:in furfurcaminus tcnaces.Q^ fi dicatur
crimnoydem fieri,p>' pter nimiam aduftioncm incinerantem.hoc Aui.non videc
voltjiiTe,quiaftantcvianon poteft radicalium mcmbroru niobilluni tanta ficri ab
imrinfecoaduftio, vt propter iUam '"^."J^f^tio.fed plurimum quod
facit calor in mcmbns cltdiftoluereparte>vaIdcgIutinofas,quae cum funtmulrae
Conucrtunturinpctalamagna.Et ideodctcrior cft iUa ma> gnarum
partwm.Etcgoiudidum Aui.magis approbo. Et tu qufdcmiam rciuiftiex hac fumma c^u
nofa^dirpoluionem,&: plurimum ciuseft cx rc^' A V I C E N N JE; fle &f
quandoqj ipfa non cfi: ex renc. Nam cx rc^ nenoneftmfi cum caroeftfanaccarnofitatis,8^
non eft m corpore liqucfac^io . Et urina quidcm matura uenarum fignificat
fanitatcm, quoniam renum scgntudmcs maturationcm non proh^
bentunncc,quiaiprafupra ipfoscxiftit. Hic dctcriat dc hypoftafi carnofa 3c
dicit duo. Pritnu"' ^ y cft q> lu cognofccs difpofitionem hypoftafis
carnofac ex liac ^J^^ fumma.i.cxhis quxfuntnunc didadccorticali.Idauteq^ ^^^^^
fcitur eft plurimum hypoftafis carnofa eft ex rcne,qa aha ^ vrinalia membra
funt neruofa,fed quandoqj non eft.Nam quando tltex rcnecft intcgrccarnofitatis
fanac.i.durac,(SiiP tunc non eft in coi porc liquefadio.Et per oppolitum intclU
giiur c|> quando hypoftafis cft carnofa& non dura , tunccft ex
liquefadione membrorum Sc cft detcrior» Dicit fecuii do <j> vria
matura.i.digefta figniffcat fanjtatcm vciiaruni.J* fupra rcnes 3c non
figniffcat ita rcnum difpofitiocs . Etrati» cft,quiamaturatio vrinf cft fupra
rencs.i.pcrffcitur in nicm bris fupra lenes. Scd hic cadit ditficuItas.Nam in
diabcte vnna cft pcnitus cruda, vt primo de crifi.cS^. i a.tertij ♦ 8C ta mcn i
jlla patiuntur rcni s,igitur renum pafiVo facit vrinain indigeftam. Pjfterea
vrinarpaticntiumlapidcmcSi^vIce'^ j-a in vcfica plcrunrj? fum indigeftp,vt
notat cxpcricntia , <^ dicatur.is.tertii. Dicc^ aliquando funt ifippaftioncs
reiii» paP noncommunicantesfuperioribus mcmbris 3Ciunc vrina rfouni
apparctdigefta.tjnq^coicanturhepatit&: venisd»: tuncva' (Jupl^J'' riatur
digo vring pcr illos.Et tu hic elice rcfponfioticm. Hypoftafisucroadipinaadipfs
&r pingucdy nis dC etiam carnis fignificat h'qucfacSioncm.B' carum peior
cft qu^ auro aqu^- fimilatur. Duo aU icmipliusprincipia cognofcuntur cx
paucitat^ a£:multitud(nea^ commixtionc QC fcparatione, quoniamcum
eftmulta&: feparataexiftimatu'^ fit cx partc rcnis 8C proptcr
liqucfadioncfu^c adipis.Etficftminus dC maioris commixtion»^ cft ex loco magis
rcmoto.Et eft cum in urina ftumalbumgranati grano fimile ui(um fu^r^^
SCeritcxadipercnis. Determinatdeadrpina5:dicittria. Pr imum cft ptna fignificat
hquefacftionem adipis 8c pinguedinis ^ quando carnis,fcd ilia qug eft dctcrior
cft illa qux fimi^^tUf ^^^^ auro aqua:,& cft aurum aqug lela fuper aquam
putrida ^^<f ' tans cum nitorc auri 8C liuiditate. Dicit Cecutido q>
P'"'' pia hypoftafis adiping vtrum fint ex longinquo aut ex r^^^l bus
cognofcuntur per muhitudinem &feparationem traria.Nam quando pingucdo cft
muha 8c parum P^'^*^)^ fu ./ eft ex renc.Et quando eft pauca cS^muIium
commixta^^^^ H^j pia renes a remotiort loco. Dicit tertio c}» cum fucrit v»^.
(lii^^^^, granumalbum in vrinafimilcgranogranati figniffca'^^^ pin^ ^ ex rcnc.
Vbi nota primo c}> circa rencs multa pig^^^
uciiitur,quequandocliquatur,quianomultumniorat ai^J ^uiH^ adueficam
tcdat,ideo&multacft&: parum comm»''?^^ b^f^' aquofitatc.Sed cum
pinguedo fupra rencs eliquatur P'''^^ <3^iaillalocanoniantum abundanr
pingucdine. ^^'"•j^ | quia multam viam tranfitanre($ad veficam ^^L^iU a
calorc qui primo eliquauit 8C multum confumitur 8C lum mifcctur aquofitati.Sed
de illa qug eft fimilis g^^^^^pj naticonfideraq>eft exadipecx concauo rcnuin
q"* ^jfl cum cliquatur parum tranfit in poros 8c ftatim vcfica.Si autcm
alongiori locofucrit nonfiet ad grani granatorum. r vS^ Saniofa ucro ufcus
fignificat q? apercS pfoprie in mcbro mingedi,&: praccipuc fi
ritfedimenlaudatum adfundum dckcn^^ ftii nio dic I X niofx
fica^vl*^^"" ^igniffcationcs faniofae dicctis faniofa ffgnn r ff.
'"ofxin gendi\i'7^ . ■ ■ dicatio, tendcnradfimH''''^"'?ri" ^^
memhL 11 Y^' ^ ^''^P^" acuitatem vnV mcmh ^Pr""°'^ dnrad
incurrcndum vlcera al/a embra mtrinfeca^vnde multo plures.inueniunair cum vl
rerenumautvelicDcc^-aliorum membrorum mteiioril g irS
A.f^"''^".'"'^^^ vlccre venit prarcipue viarum vri. ■ ^3ufam q,
etiamaliorum membroril iccra non ita faciliter per vrinam euacuatur /icut
vlcera il wrum v,arum. Nota fecudoq^cumin vrinaapparet hy fun rf t"^'^'^''
f^'bftantix Hgniffcatur cp nicbra ^upfora alh'« r P'"^^'^?"^ '^«Pa^-
a quo maxime fluere polTct dc ^•n3mcrnbrisfanie9cumvrina.;X:fdcotuncmaxime/ipni>
";3tur vrcusinyij3 vrinx. Seddiff.eft quomodoin tali vnna ,n qua eft
hypoftaas faniofa apparct fedimen laudabi nK..^'""i "'i"^'^
iHudquod vidi pcr experientiam o, Inbcntes vlcera inrcnibus^vcficanon femper
minou^ fanieminomnifua vrina,immo qu.ndoq, eam rmlYZ .
,7'"^7^^tuncnoninconucnitappareretdmcnU^^^^ le. Vulc igf tur. A.q, in
illis in quorum vrinis uuTnl^ m Mmen laudabilc^^ qu.V, faniofum S^^^SZ
»nonincomrenicftni. e.iftentibns fupe^^i'^^^^^^^^^^^ Hicdeterminatdemucilaginofa
Fr -j- . «^o fact quod didum cft.fecando f res.tertionf^n;.,, J: ,
^"".^^.'^«cet vftare duos erro^ catione mucila; irT'-"
pini,t,q,nypoitalis mucilaginofa fian^ff'?,*^p • iftorum quatuor.Caut humorcm
crudum muLm^^^ Pore, Autq, multus talis humor egredS^ "^^^^^^ vnn^ Aut
tertio crifim apcrtionis v.n^ Cc^^^^^ crifim dolorum mndurarum.quartum^^^^^^^^
P^net in fequemi parte. Caufa autem^ft M ^ff^'?'^ Poftaas mucilaginofa
accidit,quia multum '"^ "^"c laginofo pellitur quod pl
^§^^"(1 "^^^^^ ^^Puinoauteftpropte7abundanCet^^^^^^^ ^^^Propterea q.
maturatus cft talis humor & terS qu? ab ilfo oendebat.Et tunr nfn.f^,.,!: '
^gf' tudn r, ^ numor « tern ticea.l"! . ''"o.pendcbat.Et tuncpfurimum
eritcrifis S,'' ila ufW^^* ^ ^^^'^"^ ^^""'^^■'^"^
P^n^entium E n t l'";'"^.«J''gicrifisaliorum morboruma talibus hn^u
^^ ^"°^3 feqmtur iuxtafnUm fecundi aphor.prle gdcul^^ Ntar ^^^-r
^^tatemfi^niecat wr^'f '^''^ '.T 8?n.^^^^^ famofa exiftu cu^ D o c. ni» I
niatis &: ems partes faciles funtad coniungendii a:fuperandum,&:qu^dam
ex ea eft qux cum aquofitate ucliemcnter mifcetur, 6t:quafdamex ea quac
feparatur,fed cruda eft turbida 5^ fpifx la dC non facile coniunguur necfacile
feparatur. Docct v/tare errorcs funt duo, P rimus cft q, tu de> bes fcire q,
hoc phlegma mucilaginofum plerunq^ fubtiliat & putatur q, fit hypoftafis
IatidabiIis,quod fupple eft falft/. Et cx hoc infert Aui.q, in morbis acutis
non eft conffdendil m eo quod apparct fccundum fimilitudinem laudabilis hyv
poftafiscum nondum fucrithora maturationis nec fuerint prxfentes eius
figniffcationes.Et fubdit q> hypoftah's muci> laginofa quando:^* GgnlHcat
vehemcntem frigiditatem ccv plexionis renum. Sccundus error cft q, aliquando
eft hyy poftafis faniofa <X:apparetcruda Sd mucilaginofa . Et d;ffe- rentia
intcr eas eft,quoniam faniofa eft cuni i^cecore 3c cru^ da fiiie foetorc.Et
faniofam praeccdunt dgtn apoftematis in .aliquomembro,non {}ccam cruda.Et
partes faniofaefaci/ litcrfeparanturquandovrinaleconcutituriie laciliter con^
iungutar qua Jo dimittitur quietum,fed in mucilaginofa uef cruda cft
oppofitum,immocft turbida fpilTa,qux nec faci> Iiterd/uiditurinpartes
necfacilitcr fcparata congregatur. Circaprimumi<»iturerroremattende q>
fgcpe Tnco deciv piunturmedici.Namacalorefebrilifxpc fubtiliatur aliqa
phlegtnacrudum5(:hsbctfimilitudincm laudabilis hypoy ftafis SC noti cft, Et
ideoadhunc errorem vitandum opor'' tet primoconfiderarc naturam Sc fpecicm
morbi in fe 3c ui deie vtrum iniantotemporedebeateflemateria morbidi>
gefta.fecundooportcrconfiderarealias conditione^ omnea dcai fupra de laudabili
hypoftafi vtrum fit fimilis hypofta Ci ^quQ ro.ciro dcfcendcnscS^ctertio exalijs
fignis figniffcati tibus matcrip digonem dcut fputum fcccs, 8d quedam alix
diCponeB magis a loge digone figniffcates.rcfiduiim e c!aij£. S9 Medic?
cari.pctf cus, ne decip(9 turinhy poftaO* Et urina quidem in qua pfurima
mucifagino fahypoftafisapparetquando eftcxuberas cuni m
finepodagrxapparet&rdolorum arthetico^ rumfigmficatbonum.
HicponitvnamrcguIamdi.q>vrtnain quaeft plurima hypoftalis mucilaginofain
dolorum iundurarum 6C podragaceftbonum fignum»Etcaufacft,quia fignificat cb
cxpcllitur critice bona crifi» CapiIIarisauteftpropterea q> humor occul^
fusconfolidaturexcalorem ipfum agentc qux quandotp e
albaquandoc^eftrubea,&eiuscon foIidatioeftinreAe.Et ferunt quidam quod ia
eiuslogitudineplerucjpalmi menfura inuenit. Hicdocetfigniffcatacapillaris
hypoftafis.fccundo cau^' famdicensqjhypoftafis capillaris eft propterhumorcm oc
cultumquiconfolidaturproptercalorem inipfum agctemt Etiftahypoftafis
quandocjteftalbaquado^ rubea,c5^ eim confolidatioeftin rene.Etquidamdntq>in
eius longitudic plcrunq? inuenitur mcnfura palmi» Et tu dc hac vidc Ga»
4«aphor.7 8.commento.vbi talcmrationemadduci&ad ofi>
dendumq>piliiftifuntex materia ingrofifata in renibus dC ibi adufta a
caIore,quia illi qui hot? patiuntur funt vtentea grofifa 6C vifcofa
diaEta,vtcomcftioncfabarum 3c cafci ♦ Ec non curantur nifi cum mcdicina
incidcnte & humedante ct fubtiliantc,&praecipucdebetuclligi fi habucrit
refpccftuin ad rencs.Et ibi GaKnarrat cp mcdietatcm brachp hijit unus talis
pilus in longttudinc.Ego auiem in mote alcino vidi ho minem qui pilos quotidic
per multos annos minxit nodum curatus crat cum multorum mcdicorum confilia
fccutu» eftct, Caufa autem proptcr $ in rcnibua gencratur n5 in alijs mcmbris
eft,quia ibi cft colatorium ftfi<fios par<a Hypo^ fta/is mucila^ ginofac
f podagra &iu<flit rai^j do> loreindi cacio* Hypo» capilla> ris ca
3c eduplcx IL C PRIMI C AN, habetie^a quo oriumur pori vritidesJn tranfitu
igitur pct poros matcria tccipit fubtilitatem pili 8C pendet pilus in po ro
vritidcexcapite vnodumcxalioftat adlixrcns colaio-' rio*EtIoct commoditas
inalrjs membris non inuenitur. Qtiaeautcmfermcntiinfun fruftulis fiPis exu
fiitdcbihtatem fignificat fl^omachi dC intefimo" rum &rdigcrcndimalmam
in ipfis.titclt pleru^ que caufaeias comcdercIac8^ cafcum. Hypo^
Docetfi<.>nificaiahypoftafis fimiHs fruftulis fcrmenttrti ftalis ^^^^
diirohitl.dicens lioc fignificat debilitatem ftomachi Fis fru^ ^ imcftmorum Sc
mahtiam digerendi quandoq^ cft pro ftuF fer-' P^^*" «^ooieftionem lat^tis
8C cafci» Vbi noia q> hic non dc/ fncti in> diccre rextus frumenti
fruftulis fcd fcrmenti ♦ Nam vru ^icatio fimilis fruftulis frumcti eft illa qug
vocatur crimnoydcs» Etdel1acdicitGaK2.progno.commento.28.qj non poteft ficri
pcr hunc modum cp partcs cibi tdigeftg vcniat ad uias
vrin^durcvterant,immocftexaduftionchumorum ♦ Sed iftaeftlimilis fruftis
fermcnti quod eft ad fermcntandum pancm dilfolutum inaqua^&funt quadam
partes albocual degroftjc(icut fermcntum (S(:ift3r accidunt mododicfro.No
Igitur beiKdixit Dynus cum concellit hanc eire manericm ' aliamcrimnoydalis
hypoftafisapparcntem in fanis.fcd.A» fupracSiiGal.locoallcgatolocutumcfifein
acgris. Modus autem quoaccidit hpc vrina autcquiaa ftomacho talespar tes
tranfeunt,aut qufa cx chylocrudotales gnant in hepatc, Arcnofa ucro fcmpcr
fijT;ni'ficat lapide qui c5 fohdatur aut confolidado procedit aut qui refol^
uitur. Et quac quidem cft ex cis rubca cft ex rcnc, 6^quandononeftrubeacft ex
ucfica. I 'onit ITgnificata hypoftafis arenofac.Et dicit q) ifta fcm-' pcr
fTgniffcat lapidem qui confolidatur aut confolidando^> ccdit,aut lapidem qui
refoIuitur.Et fi c rubea eft ex rene,«Si R cft altcrius coloris cftcx
vefic3,& per lubcam intelligas ci> rrinam. Vbi nota primo q> arenofa
drt a crimnoydi,quia eftduriortSi^communiterminorum partium» Nota fccun doq)
renes fortem habcnt virtutem digeftiuam rcfpecfiu uc ficf .Et idco fuperfluitatcm
diu <n cis retentam fibi in colorc a(Timilant,cS^^pterhoclapis&arcna
rcnum funt rubeiaut citrini.fed vcfica cft alba5i: dcbilis
digcftionis,<S;ideo lapis in eagcnitusauteftalbus autfccundum colorem
humoris, cx quo fir aut aliquando nigcr. Nota rertio q» eft differctia inter
aicnam fignificatcm lapidem qui coagulatur , 6C arena fignificamem
diftolutionem.Nam prima eft groftior 8C \/\^ fcofior 8C mollior.fecunda
cotrarrjs mod's diTpcMittur. No ta lamen vt vuft ConciP. primo epidimiarum ♦
illa partc, Aminrcnibus dolor pondcrorus.quandocparenulac a reni>' bus fum
albae fed raro.Et ego teftor me Venetijs iam vidif/ fe mulierc quQE poftdolorcm
renum vclicmentiflfimum qui verfus pcdine exrcndcbatur adminiftrato balnco
minxit la pides plures albos ad modum aluminis rochac combufti. Ex quo patct q»
ticct vtplurimum fupcrfluirates fibi affimr fcnt non tamen fcmpcr, Et ex lioc
patet caufa quarc pili dc quibus fupra quandoc^ funt albi. Plurimum autcm quac
cincrttia eft phfegma fignificat aut pus cui propter longam moram ac ciditcoforis
mutatto k fedio partfum eft qua doc^propteraduft^oncm quac efaccidit.
C>etcrminat figniffcara cineritiac dicens cp plurimum q3 figmficat cincritia
hypoftafis cft phlcgma aut pus,cui ^ptcr longam moram accidit mutatiocolorts 8C
fecflio.i.minora^ tiopartium.Etquandoqicftpropteraduftionem qu3C acd^ dit
ci.Cineritia autem differt ab arcnofa in durftic,quia non
tantumcftduraajminorcsvaldc partes habct ficut cinis» Ercaufa huius eft,quia
non videtur alia materiabenc muta> bitisia hunc colorem dc modum fubftami» $
duf didf . Hypo^' ftafig arenofae idicatio Arcna fi gnificas dupFrt HypO'^
ftafisCf/» reriti? dicacio A'V h SafiguiTugalis ucro hypoftafisfiuchcmctttcr
eft mixta hcpatis dcbihtatcm fignificat.Et fi ml^ nus hac fignificat uulnus in
cannalibus UYinxct continuitatisfolutionemm ipfis . Etfi fucritfc^ parata
plurimum eius erit in ucfica dC in uirga. Etnosquidcm pcrfcrutabimurhocin
particuia ribus ^gritudinibus in capitulo dc mic^u fangul nis.Et ii in
urinafucrint ficut fanguifugas rubeac infirmo fplcncm habcntc rcfoluctur ucl
arcfccC fplcn ipfius.Scito autcm q> fnacgritudinibus ueli cae non multus
argrcditur fanguis,quoniam cius ucna: mixtae funt in ipfius corpore calcata:
guiixdC paucaf. Hicponftfignificationcs hypoftafisfanguifugalis i^"^^ 0^ ^
guinep.Et dicit fcx.Primum cftq> talis hypoftalis quando' gjjfngs
quccftmultumcommixiacumaquofitate ,<5<:figniRcatiif^ f^^ia/
biliratemhepatis.fccundum eftqWicftmixta , fcdminuiJ»^ gnificatfolutionem
continui in vijs vrinx.ieriium cft multum feparata tunc eft ex vefica,vel nigra
. qiiart"*^ eft,c]jdehocmagisdocetintcnio cap.de midu fanCi''"^^'
quincum cft cjjfiin vrinaapparentficut fanguifugx i" gidopaticnte
fplencm.i.grollitiem fplcnis lignificat falut^"* illius morbi.fextum eft
q, tu fcias q» 1 a:gritudinibuS vclj^^f non mingitur multus fanguis,quia vcna:
fuac funt com«^'J''^ tae cum fua carnc calcataj anguftp 8C paucp. Et tu coivi^^
ra hicdicifanguifugalcfanguineaiiypoftafim . Ettunccc'f ra caufa primi
di(f^i.Nam cx hcpatis dcbilitatc accidit q» poteft fequeftrare aquofitatem cx
fanguinc,c9«i idco mulii'^ defanguinetranfitcum vrina,itacuma renibus no p^f^
benccolari5<:multum de fanguinc vaditcum vrina,^|^'^ rum cft commixtus
propter longitudinem vise qua vcnii''? fimuK Sed dices.Pori vritides funt
neruofi , ergo ex ^or^ folutione continultatis non egrcditur fanguis. Hic
dici^''' q> funt neruofijtamen in eis aliqux funt venulp quibus aP^' tis
fluit fanguis,mrnu8 tamen commixtus ab hcpatc vc^ niens» Scd ite eft
difficultas quomodo cx fplenc vcniat la^ guis ad modum paruarum
fanguifugarum.Cum.n.fp^^'?-^ to magis diftet a vcfica hepar,magis comixtus
debct e aquofitati fanguis a fplcne veniene ab hcpate. Hjc citur cp fanguis
iftc pioptcr fui grolTittcm 8C vifcofitatc"^^ niifcctur cum
aquofitate,ficut ab hepatc veniens.Na»rt giiudo vix maiorem facit pcrmixtionem
fi cxtcra Cif^^ P ria.Dcindc cumdicit. Hypoftafis ucro fignificatio cx
quantita^^^^ fiusfumptamultitudinequidemfui pa^^^^!^ te declarat caufae ipfam
cfficientis multifudii^^ij| autciuspaucitatcm.Otcx quatitate quidcrn
inmagnitudincautparuitate fuiefi: qucadi^ dumdixtmusin hypoftafi mucilaginofa»
Hicprofequiturdefignificaiionehypoftafis pcr ^'^^^J-r^ modum difpofitionum
confiftentium in ca.f.per lionem quantitatis.Et dicit duo, Vnum cft q> hy^
multa dcclarat multitudincm caufarfacicntis ipl^^^f^^g ia ca pauciratem. Dicit
fecundo q> de q^titatc hypo»*^^^^ «nagnitudine&paruitatceft queadmodum
^«^"^^jtu^i^ hypoftafimuciiaginofa. Vbiprimonotaperi«a8 .j^,/ ^
nemautparuitatcmhypon^afisnonintclligi cius ^^^^^0^ ^if^ dincm autparuitatem
quoad fui lotalitatcm fcd P^^^Jpoila tudinem 8c paruitatcm intclligimus quo ad
parics "yj^ ^ j^^jp i>s,ita vtilladicaturmagna quxhabet parrcs
^^g^f^fiib^ ^iuf' econtra parua habcns partes parua8,ita cp in hypo^^^^tibu^
(^i^^ tc partes diuerfas,quf dam cft qu^ compofita c cx P j^j^, ^\cP
parui6,quaedam exmagnis.&dchoc modo ^^^^!Lf^i(ii\iV
Scdtuncfuntdugdifficultatesr Prinia,ga hypo|J*^^ la cft m fgris Sd m fanls
pauca.Scd in fanis caufa hcttnshy^ '^[•^'^"\'^fta»Tiplior>igitur non
eft verum cj> multiiudohy Poltalis ngnificet multitudinemcaufg
ipfamFacientiStCt mi nor patet,quia virtus eft amplior in fanis 3c virtus eft
caufa «tjciens hypoftaam, Secimdadifti.Non videturq» ligni «catio hypoftafw
magnx modo dicflo fit quemadmodum 0'ctum eft in mucilaginofa,quia niucilaginofa
multa eft bo num fignuminfine morborum,fedaliquandoeft malum ii gnijm in
pnncipijs fignificas materiae multitudinem.hypo Wafis autem magnarum partium
eft femper bona , vt vult Gal. 2.progno.commen. 2 s.cum dixit.Qiiod eft quia fedf>
«icn diuerfjm,cuiu9 partes funtmagna.eft fuper virtutis ft gnificationem
feciindum magnitudinem illius fubftatigco/- Pofitxexpartibus ilhssS^
redificationem digeftionis eius. partes autem paruac figmficant cj> materia
iam vincit natu^ ram sSc: fugiauit eam, AJpr<miim iftorumdicitur cj> Aui,
pcrcaufamtacientemhypoftafimintellexit improprie cau fam matcrialem.f.lnimorem
vndc deciditur» Ad fecun^ dumdiciturq,hypoftafismagnarumpartium cft bonarc/'
Ipec^u hypoftalis puarum partium , licet vtraq, no fit opti jna.bt d.citur
q> fimilitudo iftius <n comparatiouc ad muci laginofam eft intelligenda
q, ficut magnrtudocS: paruitas ft gnihcant in muciIaginofa,itain hypoftafi
diuerfarum par> iium magnitudo5c:paruitas partium,modoin mucilagino fa
mehoreft multa pauca. Ettu iftud mtcll.ge non vt duct Dynus dicens q, hoc
quando.|, cft cx dommio virtu. ti8,qu3n.1oq^exmuItitudinc materia:.5<:
conceJens q,hy. poftafis paruarum partium qiiadoq, eft ex dnio vinutis,cu ws
oppofitum exprelTe vult Gal doco allcgato. Ejas ata^mficatioexqualitatefmecxcolorc
quidemtpfms,quoni'amquxexea nhn cft fi. gmhcatmaliimfecundum diuifioncs quas
nox ficatcaiorem fortem S^^gdtudineS^^ Etexeaqufdemqu.allLflq^^^^^^^
:ficutdix.mus.8^qu^dameftn;alafic?t « gtnofaautfaniofaautfpumofamaturatiSo^
traria. Viridis quoque femuaeftad nigram do ore uero eius efc quemadmodum
dixfmus in his quac prxmiflTa funt. Modoponitfignificationcs qualitaris
hvriAn-afio . fien^catio„e5di«nsq,hypoftafis n|g?"cTS r^i^^^^^
«""ffione. nominatas Jfecundum modS d Z i„ ''-""1"
^°^"bus.(^ R malus color niger patet S Vehemens f^gu^ congelans autcalorem
adurentem^^?' . Uta eft mala cum hypoftafis eft^i» ^*-*' Ir.
"S"'8^='- Vbinotaq.quemadmodum^dfi''""» I»co
allega,o,qu,ndo vrlna nigra eft propter crifi '^^^^^ n,. ? "«eKcarum M
fionum bonum o o c. iir» l6a ' *«' alK^?* '«^«carum & eft fignum bonum ,
it, hyZiT'' C'"'' ou^nl''"-"'^ «iftcs eft ahquado fignum bo^um V
2, »"^°"°;1P"">odum crifis fempereftmala Cln''' «liquando
talis "^' multitudincm mater.ei mala immo <». hypoftfc^^';f *8eri.urfedraro
Dicitfecun"^: ftidium, Vbi no^^ ^"''''^" dominium fangumis 3<
f, ccreexfang^srmfe'''"^
qwcftfaffidiumrarO^'\''''''°?''''''''^'''^"'.".'P'""''
P'aftnguinisinhcpa^vuerr «""'T "1""'' *'«t«tioq,
hypoftafis dt inl fi "T"''T °* *Wtud.nem infid ofa,SS8n,ficat calorem
fortcm 8i doab llla cft pcriculofa praefcrtim multa cxiftcntc matcria, Dicit
quarto q> hypoftafis alba quaedam cft bona dc qua fupra dicaum cft , quedam
mala ficut faniofa mucilaginofai dc fpumofa»Et fpumofa eft illa dc qua dixi
fupra,cum dico batur q> aequahtas eft melior linttura. vide ibi. Dicit qul
to i]^ viridis eft femita ad nfgram.Et hic per viridem polfu mus etiam
intelligere indicam & ir ealeni 3c phifticalem.ee omnes iftt colores funt
minus maU q^niger in quo termina^ tur,Iicetaliqua nigra hypoftafis aliqua
viridi fit minus ma" la. Viridisautem vere viriditatis figuificans
choleram ^ina riam cft pcffima,nec eft via in nigram» De fecunda par-*
tedicitquod dcodorc hypoftafis omninodiccndum cftfi^ cut fuperius didum eft
dcodorc vrfnae» Exipfiusucrofitu & cx lenitatc quidem flif
8t'diuuIfioe,quon(am lenitasSi^ ^qualitas inhy poftafi laudata eft
meIi'or,&r in non laudata e dc terior.SeddiuuIfiofignificatuentoGcates fl^
di^ gerendi debilitatcm» Ponit fignificaiiones cx fitu partmm adinuiccm,(S:
comp hcndit hic Icnitatcm i fuperficic ^eafpcriiatcm 3c diuulfionc dC
coniundionem partium adinuicem.Et dicit lenitas 8C acqualitas in hypoftafi
laudata cft meIior,fcd in non laudata cft dctcrior,fed diuulfio figniffcat
vctofitatem &digcrcndi debilitatcm, Vbi nota q> ficut lenitas 3c
aequalitas in hy/ poftafi laudata fignificat vniformedominium caloris natu^
ralis fupcr matcriam,ita in mala figniffcat vniformc domW niummale
qualitatis.DiuuIfio autcm figpiffcat vcntofitate, Sediudiciomcoquidamfuntmodi
diuulfionis qui aliquid aliud fignificant vt hypoftafis circularis vcl
pcrforata»Narn ifta iudfcio meo figniffcat matcrici vifcofitatcm
<9<:grofritie 3c cum hoc plurimam caliditatcm ♦ Modus autcm cft quia a
medio vnnae plurimi fumi furfum via rctfla afccndunt,g
prohibcntcongregarihypoftafim circa mcdium vrinali»! fed circuquaqj defcendentc
matcria vPr in circulo 3c fui vl^ fcofitate poft vaporum rcccfium non coicidunt
partcs» Eius autem fignificatio exloco fui cft, quonia autefi: natans S:
uocatur nubcs,aut pcndcns dC haccquidemcftmmcdio fiians quar cft maions
maturationisquam prima.Etcx pcndentc iKa mefior eft cuius rugae 5^ fimbriae ad
mfcriora dc clinanf,autad fundumdefcendensquac cft mc^» lioris
maturationis.hocquidcm cftdc hypoftafi laudata. Non laudata uero qu^ lcuior cft
mclior cxiftitficiitnigra,a:hoci'nfcbribus acutis 8>C fiy mihter fi humor cft
phlcgmatfcus aut mclancho Iicus,quoniam eaquarcftutnubcs mclior cftea quac
infenus defc€ndi't,figni*ficat cnim| eius fub^ tilitatem nifi cum caufa
natationts fuerit multa uentofitas.Etfinofucntita natans cft mcIi'or$
pendens.Etinferius defcendens cft dctcrior- Ponit hic figniffcationcs ex locis
hypoftafis in vrfa.f.aut fupcrius aut inferius aut in mcdio.Et primo in gcncrc
bonae velmalcfecundodatcaufasnatandi vclad fundum defccti dendi.tcrtio ponit
regulas fpccialcs in figniffcando pcr loca hypoftaffs^rccundaibiLEtcaufa quidcm
natandi."lTertia ibiLCunqi in principio.l In prima dicit cj, hoc mo figni
Hypo-» ffcamus cx loco hypoftafis.Nam aut natat iuxta fupcrffcicm fta.a Id>
autpcndet in medio,&ifta figniffcatmaiorcm maturationc cotri- inhypoftafilaudata.SfJdciIIameliorequphabct
quafifim^ pl"'"" briasadfundumdcfccndentcs,quiafigniffcaturcbin
parte dicaiio, matericimagisproccflitd(go»Alia vcrocft dcfcendcns ad
fundum^&lifta figniffcatmaiorem maturationcm.hic emo du8 iignificandi in
hypoftafi UudacatScd in non laudata illa P R I M 1 C A N, qu« cit lcutoi* cft
mclior ficut nigra,& hoc e in fcbribus acd ris.& fitnilitcr fi
hypoftafis fit humor phlcgmaticus aut mc lanchoIicus,quoniamrrubc8cfi:mcl(orq^
pendcns , &pcn dcns mehbr fubfidcns , quia ifix fignificant fubtiiitatcm
nifi brtc fueric pendcns cx vcntofitate.Et fi caufa non (ucrit vcntofitas tunc
mclior cft natans pcndens,& mcHor pen dcns fi:ans in fundo» Scd liic
attcndc q) in corporibus fa nis i quibus hypoftafis apparct,melior fignificatur
digcftio cx hypoftafi in fundo pendentCjcS*: meUor cx pcndcnte cx natantc, vnde
in temperatodcbitc excrcttato 3C fi minus dc hypoftafi appareat in tcmperato
quietato,tamcn illud apparens c i fundo, Attcnde fecundo <j> in acgris
folent do «Ttores hac diftonem poncre cp hypoftalis aut defcendit ma gis
fecundum groflfiiicm humorum minus fecundu fub/ tilitatcm» Aut magis defcendit
quia caret vcniofitatc, 3C mi nus quia vcntofa.Autiertiomagisdefcendit cx
operationc naturx digerentis.Tunc dicunt q» maior defcenfus rationc operis naturac
(Si^rationecarcntiac vcntoGtatiscft mehus fi/ gnum,fed maior defcenfus rationc
grolTitiei huniorum c dc terior, Sed hoc planum eft cx his quae dixit» A.Nam
dixit cp hypoftafis laudata eft meliordcfccndens nifi caufa natan di fuerit
vcntofitas.In nonlaudata quoe eft de fubfiantia hu morum leuior cft melior,quia
iftihumorcs lcu/orc9 3C fubtV tiorcs facitius a natura vincuntur. Etcaufa
quidcm mnndi fuperfiis cftcafidi^ tas cutn qua eftacuitas 3^
ucntofitas.Hypoftafis autcmdiuulfain groflTa fupcnus natat,3(^ pro^ pnc cum fit
leuis QC in tenui dcfccndic infcrtus,cc propric cum fit grauis» Ponithic caufas
natandi diccns cp caliditas iS:aaiita9 ma
t«ricifunicaufan3randi,quiafaciuntmateriam leucm 6Cet vcniofitas,
Dicitfccundoq» hypoftafis diuulfa in grofla vrina fupcrius nataf,& propric
fi ipfaeft IcuiSjtunccnimfiit trcs ca^jffguia Iata,Ieuita9 dC refiftctfa
vrie.fcd in vria tenui dcfcendit dcorfum,&,ppriccum fit grauis,Et caufa c
clara» Cunquc i'n pnncipio acgritudinis apparct pcn dcns dC natans poftea
perfeuerat,fignificat q> crf^ fis cum exitura ueniet, Macilentorum ucro
atgri tudo plcrunquc rcmouetur fcdiminc bono nata te aut pendenteiquemadmodum
diximus in pr^ cedentibus, Ec cum inter nephelem &:enacorema fithypoftafim
fuerit aliquid fimile telac araneac aut denfitas erit fignum malum.EtmuItotiens
quidcm natas fedimen non bonum apparct cx quo^ucniDtcrronSed iftud
eritprincipium ma^ turationis dC permutationis ad bonitatem ,po^ ftca
pendebit,dcinde deiccndct, dC crit fignum nonmalum.Quodfipoft ipfum malae proucnc^
rinthypoftafestimor quem in primis habcmus fietneceflarius» Hypo^» Ponit
quatuor particularcs m^dos fignificandi cx loco hy ftafis cx
poftafis.Ecdiu/diturinquatuorpartcsfccundumquatuorrc loc^ fi^ gulas. Primo
igitur didt q> cum in principio aegritudinis gnatiois 'apparct fedimen
pendcns SC poftea pcrfcuerat natans fignin cxepla cat q, crifis vcnict cum
cxitura.Nec inconucnit q> in princi>' q\stdtUp pioappareat natans fedimcn
figniffcans occultam digcftio^ nem»Caufa autem di(^i cft,quia materia cft quodamodo
di gcfta & incompleta,6^ idcofictcrifis impcrfcda quaepluri^ mum cft crifis
pcrmutationis. Sccunda rcgula cft tudo macilcntorum plenincp rcmouetur cum
fediminc bo> no pendcnte aut natantc, vt didum eft fupra.& caufa c quia
jp(i paucas habcnt fupcrfluitaics 3C cafdem leucs»Ex quibus fequicur ^ in
quibufdam hypoftafis pcndcm aut natang u> A V I C E N N giiificat
complementum digeftionis» Scd tunc dlccrcf acquae pcrfecflam digeftionem
figniffcarctfcdimen natansff cut ftans in fundo,Negitur confequentia,quia
digeftio coni plcta in humorc cuius fedimen ftat in fundo eft pcrfcclior
digcftio in humore cuius fedimcn digeftum natat, Scd tu
iniftoconfidera.fortc.n.noeft vcrum nifi vtin pluribusqf fcdimen bonum in fundo
eft melius natantc» Tcrtia rcgil lac^ quandointer ncphelem&enacorcma
fucritaliquid f»c tcla: araneae aut dcnlitas eft fignum malum»Et caufa cft 3^
fignificat multitudinc 3C diucrfiiatcm matcrierum, quarutn vna non
digeritur,f«illa aqua feparatur illud fimilc tclc a ra^ nep» Quarta regula cft
q» multoticns apparct (editnen na^ tans non bonum cx quoprouenitcrror^Scdiftud
eft prtnci'' pium maturationismalacmarcTiei&permutationis ad bo^ num.Et
egohoc plurics vidf.fed fi poftqp natauerit ffant n/ poftafes maie.timor qui
hcbatur in pricipiofiet necclTatiu^* Et tu cx hoc colligc q> hcct fufpedc
loqucndum lit cum^J dcs malam natantcm ncbulam,non aiTeriiuc tamcn cft
"^^^ dum 3C prognofticandum malum nifi pcrfeueret» Significatio uero
hypoftafis cx fao tcmpo>'^ cft quoniamfi uelociter poftquam mingitur dc^ fcenditcft
ligntficatiobona fecundum maturif* tem.Etcumtardedeicendit eft fignificatio
pri'' uationis maturationis fccundum qazatii^^^^ fucc difpofitionis.
Modoponitfigniffcationcscxtemporcdcfccnfus hyP^ ftafia.Et dicit q> velocitas
defcenfus hypoftafis figniffcatb*' d^l' nitatcm maturationis.Et tarditas
dcbititatcm illius . Etho^ Jiip in vrina fignificantc maturationcm.Nam in mala
3C def^^'* dcnte proptcr materiei grauitatcm pon propicr maturaii'*'. ncm cft
oppofitum. Significatioaufcm formae commixtionis ^P^ fius cft ficut diximus cum
de midu fanguinis ^ adipis mentionem fecimus. Docct figniffcarccx
modocommixtionis.Et dkic(p'^f cium cft dadum ficut dicfhimeft de hypoftafi
faniofa ^»^.]J guinea.nam multa commixtio figniffcatmatcriam a lonS' quo
vcnieniCjfcdfcparatio&paucacommixtio cft ilg"^ propinquitatis»
Ethxcdciftocapfo. Cap. vi.cft dc fignificationibus muTtitudi^ nisurinae dC
paucitatis ipfius. Rina quac paucac 'exiftit quantft^j|^ uirtutis fignificat
dcbilitatem ► Et ^ quaf cft minus eo quod bibitur rrf*'^ tionem fignificat
multam dC ^^^^^ habere5^aptitudinem ad hydropifim . IH^^ quac cft
multacquantitatis quandoc^ Rg'^* ^^Le
quefadionem,quandoqucfuperfluitatiKn"2^j fedarum in corporc in una
cuacuatione.Et quidem diflirentiam intcr cas cognofcerc P «nus fecundum
uirtutis difpofitioncm. In hoc capPo ponit Aui.figna fumpta cx qua^J^^^^tra^
Etprimoponitgcncralia figna.fccundo fpccialw»'' <^a ad quafdam alias
difpofitiones.fccunda ibiL Y^' a«^' li»! Dicit
primoc^vrinapaucacquamitatisfignin^.jyffi^ litatcm virtuti3,Et vrina quae cft
minor co quod o ^gtfi^ gniffcatmultam rcfolutioncm,^ ventrcm.i.fl"*"
.^j^qua & aptitudincm ad hydropem.IUa vcro quac jfj^at
iftatisquando.7?Iiquf^«^ionem,& quandoqp Pcrfluitatum liquefadarum in
corporecuacuatioo ^^^rc cit fecundo quo ad hancq» nos poftumus
<^^^^2\^(pjia^^^ ttomiftorwnmodorumin Ggnlficato f«<^""^°
jj^ucit Virtutis» Nota igitur cj) vrina dicitui' abfofutc muttaaut pauca in
refpedu quantitatis mediocris qiix inucnitur in tcmperato debitc redo ♦ Vrina
autem dicitur minoris quantitatis^eo quod bibitur,idefl: proportionabiliter
minor ? Potui corrcfpondcat. Secundo nota cp vrina pauca prp crtim refpcdu
dcbitg quantitatis cum tanto potu fignificac dla"'
'^*^*""'" quatuor»Nota cp fit nccclfarium ifta quatuor «icta
elic cum urma paucc quantit3t!s,fed aliquod illorum» Jndc fi mrnglrur vrina
pauca modo dido ♦ Aur efi: virtus ^fbilis. Aut e(l multa refolutio. Aui fluxus
vcntris. Aut apti «udoad hydropcm. Et patcr» Nam cx quo firantc iftopotu
nonmingituraquofitas , hoccfi: quia retinctur autaliundc Pfilitur . Si aliundc
pcllitur non vidctur cp fit nifi aut p ven *fem,(X:tunc eft multus fccclTus
quem liic fluxum dicimus Vcntris» Aut per vias infcnfibilcs & cfi: proptcr
multam re/ »oIutioncm.Siautcm rctinetur , autcfi:proptcr debilitatcm
«xpuIfiuaercnum&hepatfs.Aut proptcrca q»ad alium lo^ cuni dcclinat vt
burfam vel ad cocauum vcntris,6l^ vtroci? •Itorum modorum efi: aptitudo ad
hydropcm. Et ex hoc Paiet cuius virturis dcbilitatcm dicit. A.figniffcarc
paucira> jcm vrinae.f.expuIfiuXjlicctproptcrdigcftiuaE ftomachidc fectum Sd
attracftiux rcnum hoc polTit cotingcre. Tcrtio «Jota^multitudo vrinx quando^
cft proptcr caufamin «lembris vrinalibus,vt proptcr fortitudincm attradiue re^
«umqucm3dmodumacciditindiabetica,quandoq?accidit «xcaufacxtrinfccaficutexpotu
duritici pharmaci. Ethos ^uos njodos tacuit Auiccn.tanquam notos. Sed quandocft
« caufa communi toti corpori tunc eft proptcr alique duo> ^in modorum
didorum.Autcnimcftquia liqucfiunt hu/ ^iditatcs qux fluunt cum urina non dominio
virturis fuper niatcr,am,&acad.t cum virtutis debilita^ geft.on,s
prxcedcnt.bus.Aut cft quia mate ias iam eliqua .^s v.nc.t natura,5^ab illis
corpus mundificatur vt i mul «Politionaoi quac quaadocp miagit multa quan
Jo:^pauca a^quandocp retmetur c(l fign?S mabT* ^ eft fignificatio /^or.
Vrmaqaacmacutis segritadimbas gatta ^^muolantariemingitar fignificat in cerebro
p cuiiieatum quod neruis accidit 5c mufculis Prim. ^^^^'i'^ '^^nbtis. Sed tur
a/' r ^^^^^ ^a^t ^^^^^ minuitur et attenua propriecumcftalbaa:ad cgredienda
facilis. '^>Us.f3^^^^^ - fex partes fccundum ^^^in^niuItitudo.nquS^^^ wnu
|icxtaib]Lttcuti,inxgricudm«tl lii D O C. IIL 151 prlma diclt quod urina mali
coloris cft malum fignum,fcd quantofueritampIior,tantoeritmagis nuntia falutis
, licut nigra Sc groih cil fucnt interfeda eft magis fignum ma^
lum,intclligendo interfecffam illam quxfineordineabfcin/
diturautpaucificatur.Htfuit dcclaratum fupra in capitulo
dccoloribus&incapitalodcrubftantiaurinx. In fecun>
dadicitqjurinadiuerfarum difpofitionum qux quandoq^
mingiturmuIta,quandoq?pnuca,quandoci:{ rctinetur figni/ ficat pugnam uirrutis
contra naturam Sc hborem , quia uir> tus non dominatur,i&: ideo eft
fignificario mala. Jn tertia dicitqj multitudourinxinargritudinibus acutis
poftquam nonaduenitrequies fignificat hcdicam auc fpafmum qui cucniet propter
inflammationem^&ratioeftquia fi£*nificat cliquari corporis humiditates a
caIorc,cS: fifiiiliter eil de fu" dorc. In quarra dicicq» mingcrc gurratim
6<: inuolunta^ rie in acgritudinibusacutis Qgii^^cRt nocumentum accidens
ccrebro 8C neruis.Et ideo fi hocaccidit cum quiete Febris £5»^ cum fignis
falutis,quia poft figna digcftionis incegrx figni> ficat fluxum fanguinis
narium. Nam figniffcaV q>materi3 tcndft uerfuscaput,
<S!:idcoIacditccrebrum , fed prima.f». illa quae purc mingitur guttatim 6C
inuoluntarie finc iftis Cu gnts (Sticum feb.acuitate fignificat dcfipientiam
proptcr no cumcntumccrcbri 8C corruptioncm infirmi ,quiamateria motaad
ccrcbrumapoftemabitctmoricturinfirmus quia non mouetur cum uidoria naturae. In
quinta dicit quod quando minuitur urina fani 3C fubtiliatur , 3C cum hoc toto
fentiturdolorgrauisinrenibusfignificat apoftcma durum in partibus renis,qa
fignificat fuperfluitatcs grolTas. Ht pcr fanum hicintclligimus ncutrum. In
fexta dicft q> multi/' tudo urinae in colica fignificat utplurimum profperum
cueii tum 3C proprie cum cft alba , quia fignificatur quod matc> ria
dtucrtituralocodo^oris Sc pcirtur SC quod noneftclf^ quatio , quia cft alba Sc
facilis cxitus.Exhoc cnim fignifica tur quod cftcum dominiouirtutis»
Caprmocf^auum. Efi^deurina fana 8C optima. I
AEcen:mediocrisfubftanti:t&:fub' I tilistindurae ad citrinum trahens &
hypoftafis fi ibi fucritbonacx albe^ I dine8<:lenitatea:acqualitatc&
figu.' rar rotundac dC odoris temperati, neque fcetida, neque extinc^a. In ifto
capitulo dctcrmfnat dc urin^ optima.Et primo il-' lamdefcribit.Secundo ponit
unam rcgulam . fccunda ibi LQi"^^3m autem.l In prima patct quid dicat.
Declara> tum cnim eft cx his que dixi in capfnib de hypoftafi^utrum m urina
fani fit opportunum cflfc hypoftafim,& fn capitulo dc fubftantia & dc c
olorc 3C de odorc. Dc fpuma autcm ni/ hil didt,quia in optima non dcbct clTc»
Qaidamautcmdixcruntquod cum hmoiuri na fubito in acgritudine quac cft in ultimo
acuita tis uifa fuerit,fanitas dicfequenti aderit. Ponrthic rcgulam quod quidam
dixcrunt quod quando ifta urina fubito,ideft modicum poft principium apparuc^'
rit in xgritudinequxcftinultimoacuitatis faniras crit dic fcquenti. Et puto
quodintelligacde ptima fcqucnti criti/ ca , '3C fuppofito quod perfcucrantcr
apparcat ♦ Nam hoc cft illud quoddfcit Galcn.primoprognoft. commcnto.ir?» GaP»
cumdicitdcfftaurina. Etadfummum fiurina moratur fccundumhancdifpofitioncm in
dic primo ucl nodcqux cft poft ipf*""» ^ ^'^ ^•^cndo 8C nocflc qux
cft poft ipfuni nontranfibitxgritudopcriodum primumcx pcriodis dic/ rum
crrifis. Et in hoc caufacft clara, quia maicria fignifi' catur fummc d gclta
iX. xgritudo cltualdc acuta idco in pri madiccrit(cacxpc(^andacftcrifis perfcda
8C cum fanita" tcUrgcloqucndo dc fanitatc» !acob,M»auic, PRrMI CA
Capitulum nonum. Eftdcunnisxtattim» Nfantmurm^ad lac^is propnetatcm tra hut cx
partc nutrimcn ti cor u et j)g humiditatcm coplbnis ipforu dC tunc
dcchnantmagisad albcdincm. Hicdeterminatur de
vhnis actatum, EtdiiiiditurinquifT que partcs.Primo ponit quales funt vrinx
infantium. Secu do puerorum, Tcrtio iuuenum. Quarto primorum fenum, Quinto
decrepitorum, Etpatct partium diuino. In pri^ madicitquodvrinaefnfantiumtrahunr
ad lac^is fimilitu> dinem, quia lac eft: eorum nutrimcntn & qnia ipfi
funt muf tumhumidij&idcofijnialbx.Etpatctquodquia funtmu! tum humidi corum
calor eft fubmcrfus dC non gcncrat cho^ leram rta multam vt vrina tingatur,
Pucrorum autc urmac funt rpidtorcs 5^ grof^ fiorcs unnis luucnum dC
turbidi'orcs,&: nos lam nominauimus hocante, Vrinae Haec cft fccunda pars
in qua Auicen.dicit quod vrJnx grolTx puerorumfunt grolTiorcs vrinis iuuenum 3C
turbidiorcs* & turbi^ Et huius caufa pro partc dicta cft capitulo primo.Nam
mul d« ca. fomnus multa comeftio Sc foriitudo cxpulfiuac funt caufa grofifitiei
SC turbuIentix,&iftudincapituIode fub/ ftantia vrinx didum cft» luucnum
ucro urmac ad ignis formam trahut &rubftanti'a: mediocriratcm. Haec eft
tcrtia pars in qua Auic?. dicit cp vtinx iuuenum trahuntadformamignis.ideft
habent tincfturammediam inter rubeum 8c clarum 3C citrinum > quia vtroc^
quodam^ modoparrtcipans fitrut vrina optima,nam hoc intcmpera>' tis in
iuucntutc inuenit,5i: idco vrina optimi coloris eft fub> ftantiac tnediocris
proptcr complcmcntum digcftionis Sc fortitudinem rcfolutionis» Et urmacfenum ad
albcdmcm &: fubtilitatcm cfttn cumfunt groffe fccundum fuperfluitatcs
tncisexi(lcntes,quarum euo multiplicatur. Hxc eft quarta pars in qua Auic.dicit
q, vrinae primoru fcnumfuntaIbaetS£:fubtiles:albacpropter paucitatcm cho^ lcfae
sS::caIoris,!S::fubtilitatcmhabcnc proptcr debilitatem cxpulfiuae.quandoramen
ineis pcrfeucrat fortitudo virtu^ tis cxpulfiux,quiafupcrflLjitate8 habentgrofe
contiiigit quod faciant vrinam gro(Tam. pecrepitorumuerourinaemaioris funtalbc^
dinisactenuitatis.efttamencum pr^dic^a grof fiticseisaccidi't,fcdraro cum urina
uchemcntcr tucrit grofta apti crunt ut lapis eis accidat. Hxc cft quinta SC
vltima pars in qua dicit quod vrinse dccrepitorum funt magis albae vrinis
primorum fenum dC inagi3 tcnues,quia magis deficiunt in eis iS^calor &
virtus. Contingit tamen quod propter multitudinem plurimam & fuperfluitatum
faciant vrinas gro/Tas , 3C liocfignificac in cis fiiturum lapidem. Nota tamen cp in
tempore gene> «ationis lapidis vrina attcnuatur,quia fuperfluitas
retinetur«. Scdantcquamrctineaturhabenc eas grolTas. C3pitulum.x.Eft de uvinis
uirorum S: muficru. A V I C E N N Jff, muItitudincm,&:propter amplitudincm
canna lium,unde cgrcdiuntur ca quaeab eis excant,^ proptcrilludquod
cxcarumrcfoluitur matricr bus dC ad urinac inftrumcnta tcndit . MafcuM ucro
urinas cum moues turbantur ct dcclinat ea rum turbatio ad fupcnora,& cft q?
fccundti pl«^ rimum turbidcntur. Scd mulierum urin^fcf^ non turbidantur cx
motionc proptcr paucamfc parationem fui,& habcnt fecundum plurimun» fupra
fummitatcm fuam fpumam rotundam, ^ fi turbid^ fuerint earum turbidario pauca
crit^j^ urinis uirorum ifico cum mulieribus commifc^" turfunt
filaadinuiccm tcxta. Vrinar prapgnan' tium funt clarcac fupra carum
fupcrficicmcft".^ bula.Etquandocptrahuntad colorcm aqiiafcj'' ccrum
autaquaf pcdum citrinum in qua coq^^' turpcdcsanimalium &:inipfa eft irinus
ctfupf^ fummitate carum eft nebula , fed quocuncy ' dofueritinmedio
uidebiturficutcofum carmj'' natum dC cft cu in cis funt uclut grana qu^
dut(&:defccdut.Cucp irinus maifcftior iaeritcf^^
imprcgnatioisprincipiu.Etcumlocoipfiusfi^^' rit rubcdo crit in fine
impregnationis dC,pP^^^ turbantur cum mouentur. Paricntis urina (c^^ dum
plurimum eft nigra 8C in ipfa cft uelutatf* mcntum dC ficut forditics. In ifto
cap.ponunt figilones fiue difpones vrinai^ ^^fi. tes fexuu
varietate&^difponesppric fcxibus. Etdiui< qufnc]^.Pnmo ofidit qles fu nt
urine mulici abfolucc^J^^j qles mafcuIoR?cor>anrrr» mM?;*...« t--.:^
r^.iIorW"' I Vlierum urina: fcmpcr fant maioris groftitiei 5C albcdinis et
minor/s puf^ chritudinis cpuirorum urinap. Ethoc -I
S^Jtdemcftproptcrdebilitatemdigey -■--p''»"^""'K6"-.w
:„,,eniuntiir^«"H-'': .^^^^ ftiua.carum&proptcrycrfl«itat«mipfarum
S^T^^:^^ fculoi^.lterna ibiLIn vriniB viroi^.lquarta ibt lV^'^ Vft
gnatui.lqu.ntaibiLParictui.-l In prima pte dicit ^f,^ A nae muhj Cum albiorcs
& magis turbidce vrinis vir^Z, ✓ niinus pulchrc &
magis grofif^c.Er in hoc aflfignat q^^f ,0^^^' cas.Frima ga no ita bn
digcrunt.Secunda quia narr j, gant multas fupcrfluitatcs.Tcrtia qa canales per
quos urinaegrcdicfuntamplimagis^viro^,vfi partes g"-^'
^aciliusemmunt.Qiiartacftrupcrfluitatca quae a i^%f coicantur pcr poros ipfi
vcficxcum a matricxrefol^.^''^ & in vrinp inftra tendunt. Vbi nota q,
collil ^eCicc^^ lieribus cft latius $ in uiris,'Si non habct ita anfra^^^l^^ V
collum veJicae viroijj Sc ifta eft via quar in eis liquafuntnota.
Dcfcaapartedrcitq,uiinxuirO"iJ^/^^j, jnoucncturbidanti^ earu turbidatioeft
vcrfus fed urinx mulieru parn turbidat pf> paruam cai?f ^'^^"'pri^
iione^S: utpFm hnc in fummitatc fpuma rotunda- ^^^^/ mi ell,quia uiri cu bona
habeanr digoncfaciut ur^'"^^ M bus
fitrortisfequeftratio,&iopercomotionc tni ^^^^^^iD^i ta
manifefteturbidataquaquaccratmultu clara» ?^^^ti^ mulicrn cii pp cam oppofita
non multi^ fcqueCtr^^^' ^^{,(/ iinr turbidac parumper patet q»cx comotione non
>^^!. j ^(l | dant,Turbidatiourin3euiroR?eftuerfusfuperiora,^IJ'.^^,,ii
maior claritas.5(: dicit q> mulici?? urinp hnt utpFrn '"ig^ji;^''
^ltfj^ mitatefpumamrotundajcS^puiointelhgitfpun^^tif .^^p^i rcntc parictibus
urinalis qux ioftatibi,qa ni"?^'^*J.0c^^ eftcius ma. Dc tertia dicit q, in
urinis uirora '^^^^%cic^ (/. mifcent cfi mulieribus apparet fila adinulcc rexta
, '^nir W4 qa de fpcrmatc remafit aliqd in uijs uirgx.SC illud xgii^. bblogn eft
Sc extorfionc fui in cxitu Sd circuuolutloj'^^ ^^^te 5#j„ urina fit ac fi ecnt
pl^ fila adinufce texta. De qu^' ^^{(0» ^,/ dicit cp in urinfs pgnatiu
iniieniunt iftac difpone': fu^ / ' fCftd" Early Europ.an Books, Copynght ©
2011 P,oQu«st ILC, Images reproduced by ccxirtesy of The Wellcome Trust,
London, 583/D l P E N. lu ■ ' ^ lo^^m Jn tT "'^" P^""™
l"^^^''! Wbent colorem citrmum aqui pedum.i.aqux inauaco.
quuncurpedes^^&q„,„docpeilibicolor irinus.T.S ,X -""ditione™
coloris S quandoci,acciderenon vtpIurimum.Nam vtplurimun, co
^rearumeftctrinusdecliuisadfubalbedinem.quiapla" ''^f^,""nM.p\m
habentdecitrwitateffi ante quia calor
.ftadd,tu,pr.cipueinprindpio.Iftiaute*mcoIoVrom^^^ 8un K ,umorumcongregato.um
,n matt(ce refolutire «q.w .npr,nc,p,o,ftihumoresfuntin proprtj, coloribus
& laeo quando refoluuntur partes eorum SSt eo\o,« 2 ' et fi l,3c modo
intelligatur illud concordit cum h S „ ' » '..ertij. vbi diat q, in finc
prxgnatbnis ^ i^"-^" '^'"' «tin vrinalibus eaTsmbedoinloco
"L'^'^ •^lPio pr*gnationis fubalbedo. O .ar»^""^!'?"''^
P"' ni modo apparet in medio vrinamm? '^'^ * °">^
ficutcotumcarminatum,* ffiP:^!''^"' "'"f f q«alis,&lioc quia
ventofu J'! Ij* hypoftafis alba , fed no D 01C, ni. I6z K •utg^anaquSrS^^^^^
Jmpuna:dequibusdixTr^Dra,n "V ?','^''"'"« P'™»= ftquuntur motum
aquoS n^P""'" '^' 'P'""' ' *
P»*ntadruperfici:^":5 '; "^^;-^;'^^ , . ficut partes quxdam aauofi,,,
r 'S'"tione vrinx i, "p,s attenclcq,raroiftafig„,i, -'contenta. Tu
tame I PJ^g'»"'^™ »non pr=egnan e r& Doaf " ''^'■«tnamu»
'"P;»g™appare,e,&ideogrS care.Subd,tetiamc^ cum in urin(s Drl» "
"""^"' •"^i
ftiorfuemcoloririnuseftprincpium'^;^!"'"''.''''^ manife ?)ag,s ad
^ubedinemeritinfine,&e^oh™^^^ ^ qumtapartedicitctvrrnxpatie^tiumfun,^^^ «ft
ficut attramenmm fcriptorum,&ficrordif« P '" «ftquia
tuncemittuntruperfluitates nouem ru^' '"'"'"^ «'cxmenftruoqux
runc denigra ^ 5 f Leruncpconfertmed.co cum amma (.uunnascognofcu propterea
qu6d cumiaeis iple cxpentui- r^p»^/*. j •
J»ntfamnonLblatr''''''Ti^''"''l^^'''' 2«*naut acuteftai?;"'^^
'^•^'r"'" f»««ocapreoSS^^^^^ ^^acIarJSS'''^""^^^
Iiiiftocaprodetermmatcle diucr/itate vrinamm alioru rTs^plTnf '"""^'
diu.diturinduas par. tcs.Primo dat caufam circa lianc determinationem.Secun
doexequituufecunda ibrLQ..idam autemO Pn^ia par" patet.
.Inrccund.d.citquacuorJ^rimumefta, vrS •
norum.nvrmaheft/icutburyrumIiqaefadum,yram^^ turb,dagroiracumturbiditatevCf,.,3exter.ora
apparentc f T quod.taacadit,qu,aa/,nus mu!t..s generat fupeSat s
8rolTa9degenere phlegmatis,quiae/t frigidum c5e ficcum an,mal,vel forte
fuperfluitatem quandam l„berin fecunda digcft,onefequeftrarequx->propriecate
Cai caloris itami. fceturcum vr,na,vt non fequeftretur 6^via^ habet lara^ lac
tamen hsbct fubtile propter viarum ftriiruram dc fnoi
ditatemnonrefoluentem.Secundumeftq, vrinx fubiuoa* Ifum, vt eq-jorum^ mulorum
funt citrinx,quia ifta anima l,afuntcahd,oraafino,^medietasfuperior vrinx videmr
clara,,nferior turbida proptcr fuperfluitates qux defccnddc &funtmultx.
Intertiadicitq,vrineouiumfuntalbetra
hcntc9adatr,n.tatern&:darx^ideofimilesmuhumVri.
n,8liom,num.Ethu,uscaufamdicuntquidam quiacarum compIex,o hunian r eft
vicina,fcd ifta: non habcnt fubftan t,am ideft modum fubftamia: vrinx hominum ,
quia funt fubt,l,orcs 3C „1 c,s defcendrt rcs ficuti amurca , quia talen,
fuperfluitatcm funt apta: multiplfcarc. Jn quarta dicit q, ynna caprcoh cft
clarior vrinis ouium , quia funt paucrorS fupc: fluitatum . fimilantur tamcn
vrinis ouium 8c hom,V num,l,cetnon habeat fedimen proptcr paucitatcm fupcr^
flu,tatum caprcoli dc non habcant fubftantiam groflkm ficut
vnnachominumproptercandcmcaufam. Dc ali]9 autem non dixit Auic^quia nimis logum
clTet , &:qa cx ifti» polTumus in alijs multum coniedurari, maximc quia
rpofe cft ,ta docftum eac vt cumfcj driam cognofcat 3Cc,
CapiWaiTLxjf.Eftdcrcbasarnsqaarannisnml latur difFerentiamtereas atTurmam.
Yrupurmacctofum 8C omncsliquo- qmfiuntcxaquactmcllcct aqua tKubus QC rchquis
quf funt cx cro^ co a^: cis fimihbus quanto plus tibl appropmquauens crunt m
clarftatc magis aug. mentati.btquanto pbs elongaucns ea confide^ ra,an oportet
ut augtnetetur grofiitudo . Vrina uero ab hocediucrra.HydromeIIis prxtcrca fpu
maeftcitrina&raquacficuiJfedimen a lateredc^ fcendit,dC no m medio nccp
ordinatc necK habec motu. Sit crgo hoc fufficicns in nominando di. fpones
urinar^. In libris ucro particularibus pcr- aenient ad tc diuiUoncs
difpofitionum urinsc. In ifto capitulo docct diffcfcntiam intcrVcs quafdacn
art.fic,alcs dC vr.nam . Et funt trcs . Prima qu^d fy^ rupum acetofum 8c aquam
ffcuum 8C aquam mcllis 3<1 aquam tincflam cum croco quanto magis tibi
appropin/ quaucris tanto vidcntur clariora 3C a longc vidcntur m j giB turbida
♦ Scd in vrina cft oppofito modo . Et cau> fa cft quia in vrina multae
partcs humorum funt coin/ mixtx quac a longc non fcntiuntur , fcd uidctur vrin
carcrcillis corpufcuIis cS^ clara , <S:cum appropinquat vi> dcntur &
apparct turbida . Scd in iftis alns o^^^^^^^ non funt commixta non apparct
turbulcntia dc fcda bngc uidenturobfcuriora proptcrdiftantiam^^T; cunda cft
quod fpuma apparcns in aqua m«.|irc Ja •> na , fecf m urini fani fpumi
apparcc alL ^ r r cundidi.fhcftincapituIodcfpa'^,p^i^^^,^^ gronr,t,cs & Cimmns
, undc non tollitur pcr acrcm fn. clufum citrmitatw apparctitia , utcontinglt
io ic^critia.- Iacob,8,i.auic, Xx ij Vrina difccrne rcab alqs liq ribus
fnftiprr pcipuc j> odorc polTu fnu8» Egonis' picxin HLimor quid» P R I M I C
A Tcriia diffcrcntia cfi: qp aqua ficuum habet rcdimcn huti litcr dcfccndens
non ftansinmcdio^j: non iiabet motum, 6C intcllfgit Marfilius per fcdfmen non
habcre motum non habcrc ordinatum,& ratiocft quia carct ucftigio calons na
turalis digcrcntis ad medium» Sed conftat cpin mulcis hominum vrinisfcdimencft
laterale , & iioc quia in princi pio congrcgationis a fumis afcendentibus
fuit ad latusde/ pulfamd^ proptcr ventontatcm prohibcntem defcenfum ibi
manftt,quod forte fimiliter accidit in aqua ffcuum» VI> timoponitfinem tradlaiui
^patcr» Plurimum tamenquo hxcdifcernunturameclicocftodor pcr quofdam occulto»
modos defcrendo ad narcs vrinam, CapPm.xitj. Eftdefignificatfombus cgefiioms»
Geftiopleruncp declarat exfuiquan titate quod eft ut cofiderctur fi eft mi^ nor
eoquod comedit aut maior auc .tqualis . Etnotum quidcm eft qu6d ipfius
augmentum eft propter humorum multi/ tudtnem.Etpaucitas propter ipforum
paucita/' Cem,aut quia ex ipfa QC inteftino monoculo dC in colon QC iti fafcijs
multum fuit retentum quod cftfignum colicam praccedens aut proptcr cx^ pulfiuac
debihtatcm, In ifto caj5.determinat dc figms egcftionum fccundum variarum carum
difpofitionum confiderationcm.Secundo oftcndit qualis debet clTc cgeftio
laudabililfima. Tertio ex/ cufat fc . fccunda ibi LQi'* vcro cx cgcftionc cft
mclior.l lcrtiaibiLEftautcmcum.lPrimadiuidiiur inquinq^. Na primo enumcrat
figniffcata quantitatis.Secundo modi fub-' ftantix.TcfiiocoIoris. Quartoforma:
/iueffgurae. Qijinto temporisexitus.fecundaibiLHtcognofcitur*ltertiaibiL£t
cftetiamcum colore.l luaria iblLEg^^^io quoq.tplenli^.1 quinea ibiLEt cft cum
cx hora.l De prima dicit q» cgc^ ftioplcrri($cognofcriurfupplctanquam fignum
difpofitio nh corporis cx fui quantiiaic. Et in hoc oportet cofidcrare» An fit
amplior co quod comcdit aut minor aut xqualis illi. Et ccrtum eft q» augmentum
cius fupra iftud, quod comedi tur figniffcat multitudinem humorum. Pauciias
autem Ci^ gniffcat paucftatcm humorum,aut q> mulium de ea fuit rc>
icrrtum iriinteftino monoculoaut in colon aut in fafcijs aut ininteftiniscircunuo!utisd<:cftfignum
colicam prarcede» aut fignificat expulfiuae dcbilitatem. Vbi nota q> licet
egc^ ftiopropricdicaturfupcrfluitas digcftionis primx,tame« h'c fumitur
cgeftioproomni fupcrfluitate tranfeuntc pcr co cauum intcftinorum & cgredicnte
per anum, fiue fuerit hu>' mor fiuccarofiuccibusfiucaliud.Sumiturautc hic
humop large pro omni humiditate dC iliud quod comcditur fumitur
procommuniadcomcftum5(:bibitum» Nota fccudocj^ cgcftioncm maiorcm aut minorcm
aut gqualem cffc comc-' ftis dcbet intelligt pportionabilitcr» Nam cx ctbis
debct iti corpore quaedam quanti tas fupcrfluere in digeftionc prima cxalijs
plus (Scalrjs minus.Ettucdicimus cgeftioncm gqua Icm
comeft!S,quando.f.eftinquantitatedebcnte fupcrflue re.Tunc minor eft quando ab
illa quantitate deffcit» Et tuc augeri quandoillamexcedit,nam noneftdubium
q>incor poris fubftantiam debetaliquiddecibotranfire. Exquo
patetcaufaprimxpartisreguIie.Nam ii egcftio augethqc ^,quia cum ea eft plus
dehumiditate qp debet eite, 3C talis vocaturhumor.Contingittameqjhxc humiditas
amphor eftquandoqi,quia dccibofumptonon tantum tranfiuitacf hcparquantumdcbuit.
Etcontingit q> fit dehumoribusa toio corpore vel ab aliquo mcmbro flucntibus
fccundum miilfO' modos,dequ!bu3 vtdcndum eft dccimafcxta tertif in cap.cJefluxu
vcntris omn'um modorum SC decimaqnar ta tcrtn n cap.dchum'd:tatibu8 qu bus
accid t vt cgrcd'ati tur cauDi hcpatiSt^S^ dccimaicriia tcrirj ca.dc lubridiatc
ft«> AV1CENNJS ; niachf ♦ Ex quibus patct cj» licct egeftlo immedfate
tatutir fignificat fuper ftomachi c& inteftinorum difpofit(onem,ta>' ^
mcn potcft fuper alia membra fignincarc. bccunda parS Ego"^ rcgulae
patet,quia fi cft paucum lioc,aut cft propicr paucita (pw tcm humorum
rcmanentium in fece quia fugitur plus debi to a corpoie,aut quia non obfta tc
q> rcmancat dcbite humi da,tamen multum remanetin inteftinis&
maximeinmO'' noculo proptcr fui coponem 3C in circunuolutis fed in reao non ita
remanet.Et hoc fignum pr3eceditcoIica,'quia mulra cogrcgata fuperfluitate fic
eius exiccatio 3C difficultas exitu» dc dolor. Qnqt autem cft pp debilitatcm
cxpuHiuar, vn rc> manet qnq? in ftomacho vcl multum morac 3C dilloluiiur» Et
cognofcirur etiam ex cnTcntia fui',quon!afn quod cx ca humidum cft aut
figaifica t oppi latjp nesautdigefi;i'uaemaImam,S^ pleruncp fignin^ cat
meferaicaedebilitatcm qux humorem non lU git,af quandocp eft proptercapitis
reumatirmi^ autproptercomeftionem rei quee egeftionc hii^ medat.Quod autem mhumidouifcofum
eft p'^ runq^ fignificat Iiquefac^ionem, &:hoc eftcum foetore,8(fpIerunq?
fignificat malorum hum^^ rum dC uiTcoforum muftitudincm, QC hocnoncn multa
exiftit Ienitate,6(:plerunc^ fignificat ni^^ trientia uifcofa qusc comefta
fuerunt QC non p^^ cacumcaloreforti in complexione dC noniU^'^ inter ca
digeftio bona.Sed quod cx ca cft fpi^^^ fum fortitudinis caloris fignificat
ebulIitioncii| aut multarum uetofitatum permixtionc. Q^^ , autem ex cgcftione
eft ficcum autlaborcm Bc2LtdC refolutionem aatmultamurina: proi^^''
cationemautigneam calorem aut nutrim^f^'^ ficcitatem aut multam moram in f
nteftin!s,fi^^ infuo dicemuscapituIo.Cuncp humiditas fi^^^ quod eft durum
admifcetur fignificat quod ^'"f^ ficcitas eft proptcrca quodmultu fuit
retcni^'^ humiditatibus ipfam exire prohibcntibus^fP pter priuationcm fellis
pungcntis 8C feftinani'.* Sed cum ibi non cft longa rctcntio nec huiTi|
tatisinintcftinisadfunt fignificationes cati»^^p ipfa eft fuperHuitatis
faniofat dC pungent»^ fufio quac abhepatefluxitineo quodeftcj'^ ipfo , 8C fua
cuacuationc non quicuit commifccretur. Hicdocctfigniflcarc ex modo fubftantix
in W' 8C duritie 3C vifcofitate 3C fpuma. Ht diuidit in q»""^^^far*
moponit fign ficatahumidaccurrcntis . Sccundo v^j^^jjro
Tertiofpumofar.Quartoficcae. Quint(5comm<xtf ^^jjjhU ^^^\ 3c molli.Et paries
patebunt. In prima dicit cp ^^^^grui^i W mida figniffcat aliquam quincl?
iftarum caufarum,q (ij/ g% prima cft oppilatio.f. venarum intcr ftomachum
^^^^(tp^ ^^'^ na 3C hcpar vtplurimum,quia humiditas cibi non P ^gyfj
netrare,poteftctiamoppilatioaliarum vcnanrm « ^^^^gui^
humidaecgcftionIs,vtinfluxu hcpaiico oppilatii? ^^^c* nco. Secunda cft malitia
dfgeftiuc virtutis , q^'' ^f,nii»' ne digcrit. Et hoc potcft cflfc cx malitia
^'g''^'"!!, tfah^f' chi , quarc hepar humiditatcm illam malam " '
jfclj! Potcft fecundoelTc ex malitia digeftiux hcpf"* » ^ iflfc/t|^ morcs
genitos mcmbra refugiunt, Sc «ilftun; , vt>fj na . Et
potcft cifc ex malitia digcftion;» m vc. vj cholct ica palTionc . Tertia cft
debilitas ^^^^l^c t\2c mcfcraicx, qux non fugitchylum» tt (orttof^ ligiwr
dcbilius atira(fliu«hcpati5,qu»"*^^|jiijtjii Vifco ■fpi «nof^. P E II.
<3cbllita8 mcferaicae vt habet vldeti dcciitiafcxtai ec«5# Qyarta caufa cft
rcumatifmus defccndcns a capite ad «tomachum,tX:perhocdaturinteIIigi fluxus
abalijs mem^ nns ad lloniachum.Hi.n.rcumatifmi dupliciter faciunt egc uionem
mollem.Vno modoquiahumor ei commixtusea oiolliat.Secundo quia digeftionc
ftomachi impcdit» Quin jacaufteftaifumptiorei vel cibi humcdantis ftercus.fctin
noc comprachen Juntur medicinac folutiuac lubricatiux leni
UU3C(Sc:quocunq?modoper ventrem cdudiuac. Etliquis Vultillam caufarum
diftindioncm rcduceread bimembre potcrit illud facerc,fed non curo. In fecijda
parte dicit q> VifcoHtas mfccchumidafigniffcataut liqucfadione incor
pore,S(: hoc eft cum foetorc,et caufa eft quia liquefadio pitt giJcdinis aut
carnis aut humorum eft a calore putredinali Sc aduftiuo,quorum cft gencrare
fcxtorem» Aut figniffcat ma^ lorum humorum uifcoforum multitudinem , 3c ifta
non eft multum lenis aut acqualis , immo in ca cft inaequalitas, Q_uandoc^
autem fignificat nutrientia vifcofa, qug fuerunt •rotneftain non pauca
quantitate i^cum calo. c fortiin com plexionc ita q> no fuit intcr ca
digcftio bona. Et ifta funt cla ra. In tcrtia parte dicit fpumofa egcftid
fignificat cbul/ Iitionem fortitudinis caloris aut pcrmixtionem multaril ve>
tofitatum,!S:noncft dubiumc}>inforti cbullitionc eftper- mixtio ventofitatfs
cum humiditate fi fpuma fferi debet» In quarta parte dicit cgcftio ficca
fignificat aliquod ifto J-Um quinc^. Primum eft hbor.f.apparcns & multa
refo ^«lo, vndc in itincrc fumus ftypticf,<5<: hoc patct , quia parti ae
liumido rcmanct in fupcrfluitatc» Sccundum cft mul- taprouocatiour hx,quia
humiditas trahitur ab inteftinis cc «•cmanet fuperfluitas fiCca. Tertium eft
Igneus calor , vt accidit ,n febribus. Quartum cft ficcitas anfumptorum. Ou.ntum
cft multa mora in iteftinis, vt accidir muttis ha>
<lccgerunt,cX:cgeruntfquibaUs Sc illudacddit idcricis, tr^^rrn^''''-^:''}^
pars ficca cft al.quamduarumdifpofirionum/ Ca efti '^ ^^a^''' primxdigeftionis
fueritdiu retcnta in 1. mwh^ f^^Pe.fluitas n.s^nonfuitcumiUavcreco;m7x52';i'^
rnim proprcr logam moram exiccatu Vrc^^ c^^ dtur cduatur cum co humiditas in
qua natauit , ficut^ufn! doc^ acciditin.acritia propter priuationcm cholerac
nim. vacu^^^M^^^^ fignaq, intcftinafun vacua ab humiditate hgn.ficatur per
talem compofitio' ncmcgeftion:s quod virulcntia acuta fuit tranfminTa ab
hcpateautabahomcmbroad tnteftina qu;. compulit ex. Mfiuamad expcllendum
egeftionem antequam lalis hu> "»:duascommifceatur cum fece,
Eteftetiamcum colorc fui dignofcitur egc' '«o.Eius ucro color naturalis igneus
eft leuis exi Itens igneuatis.Qui' fi augmentatur feilis QoniR fat
muItitudincm.Et fi minuitur fignificat crudi latem &: maturationis
priuationem. _ Ponitfigniflcatacaloris.Etdiuidlturin quinque Pnm t^^v
coIoris.Sccundo albi. Tertio n^ri 0^ «Witatis.EtS,UT ' T% '^'^^"^ leu s
ticmfeI!is.idcftS2^P '^i'' u'm, '"^^^'^"di! cruditatem&piuaSem^^
•^otaprimoqu6dchS,'S^"??^ l"' ^'^'^«^ fnteftina, vt ca ftimt^etad f
" '^T''^' *?^tibus,vtdicflumeftfu;'a;.?.-T^^^^^ «winnatctinnaturah
egcftionc cftgjjj^ D O C. III. f63 dusq|ucm
Aulcc.vocatigncum,fedIeui9lgneitatis. Ejiquo patet quod magis tinda debet clTc
fcx qu am vrina natura^ ; lill"ima,nam vrina eft infraigncn vt patct
fupra. Caufa ailt eftquia muhacholera rcquirirurad benc abftergendum 3C
ftimulanduminteftina5<:nonficrcquiriturin vcfica, tm^
moplurimamiiltumobelTet. Nota tamcn fecundo quocf quando cft egertio maioris
citrinftatis fignificat abundantia choIeraeifciUcet in quantitate vel in calore
. nam vt in capi-' tulo de coloribus vrinx dicftum cft calidior cholcra cft ma^
. gis tingens in acquali quantitatc. Scd forte qui^ritur cuiui '
digcftiuxdebilitatcm fignificat cj^cftio minoris tinjflurx. Et hicdicitur q>
pUirimum figniffcat debilitatcm digeftiug hepatis,quia hepar no ficit fatis de
cholera nec calid.im fuf/ ficicnter.Potcftautcm contingereq» exindigeftione
ftoma chideffcit tinc^ura,quia illam fcquitur indigeftio in hepate,
(5<:quiacitiuscgrcditurcgeftioq^ dcbita quantitas cholerx fibi commifccatur,
«Siiquiacft multa quantitas egeftioni* qu3c ab «quaU cholera minus tingitur. Et
fi albus fiat qua ndocj eft eius albedo pro ' pter oppilattonem in cannalibus
fellis,&: hocfi' gmficat i(f^eria'am. Etficum albcdine eftuirus raniei
habcnsodorcm magni apoftematis figni ficat apertioncm.
Ponitfigniffcationcscgcftiomsalbac.Etdiuidic in duas# _
Primofacithac.Sccundoponitduas contingentias . fccun> ^g^nif da ibiLSanus.n
Signiffcationcsiieroegeftionis albgfunt ^l^^ "^'
duc.Primacftoppilatioincannalibusfeltis.i.uiaper quaoi Sn^f'*^ cholcrica a
fellc fcrtur ad inteftina , SC hoc figniffcat icfteritia ""P*^*» 8C
hoc fignificat qiiando cft finc multo fcxtorc» Sccunda h>
gnificafioeftq[>fifuerint fcces albx habcntes fcxtorem fa-' nici 5^ fcx
fuetit ficut uirus , tunc fignificat apenionem ma> gniapoftcmatis.
Sanusquoc^ quinon cxcrcitatur multoticns cgcn'tuirus5^rani'em quaseftei
purgatio dCcuz cuatio laudabiIis,quoni'am propter hoc remouc tur ab co lafiitas
quar ci propter priuationc exer> citnacciderat qucadmodum diximus in unna»
Pr^rtcrca fcitoqjegocoloremigneum ueheme^ ter fupcrfluum habcns multotiens m
hora finiii ^gritudinum fignificat maturationem , dC mul^ totiens fignificat difpofitionis
mahtiam, Ponit hic duas coniingcntias ♦ Prima cft quod fanus qui dimiitit
excrcitium cgcrit quandoque aliquid quocf cft virus aut fanics , qux cgeftio
eft et purgatio 3c cua ^ cuatioIaudabiIis,quoniam pcr illam remoueturabeolaP
fitudoquaeex dimiltionc cxcrcitii ei acciderat ficut dicflum eft fupra
contingere in vrina* Modus autcm eft , quia cx dimiltione cxcrcitij multoticns
rcmancnt humorcs 8C muU toticnsfuperfluitatcsdigcftionistertiaequx caufant
laft^itu'' dinem,fed pofteadigcftacc& in fanicm coniierfae emirrun^
tur,vndcillacftfanic8largc accepto vocabulo, vc defcri>' pfi in capitulo de
fanie &dixi fupra in capitulo de hypofta> ft,& ramen non cft in
vlcerc aut apoftcmate genita. Sc^ EgoiJfi ' cundacontingcntiaeftquamtudcbes fcire<X:eft
quod cgc citritrje ftio vehcmcnter citrina ignca fuperfluc, quandoqucin fi/
funfluc nihus morborum figniffcat digeftionem , dc quandoquc Cu wncein*
gnificat malitiam d/fpofitionis corporis . Nam cum fcqui dicatio. tur cam
alleuiatio Sc eft multa fine forti fcxtorc facilis cxi tu9 , SC pracceflfcrint
figna digcftionis in vrina fignificat materiam ita maturam vt virtus eam
fufFiciat expcllere. Quandoquc autcm cft pauca difficilis exitus fcetida muP
tum,quam fcquftur morbi augmcntum SC virtut/s imbecif litas fignificatur icpletio
nimia,& tania humons malitia Iacob»8tiiauic* Xx iq PR1MI CAN, Bt abfqi
digonc ftimulct uirtutem ad cxpcllcndu» Ex qui bus patct cj) digcfti humorcs
non funt conuerfi femperad hypoftafis naturam i&:colorcm.Bona autcm talis
cgoacci" dit in finc morbi ad falutc tcrminadi,6^ mala quac dida eft in
ftatu morialiSjpoicft tn talis mala apparcrc in principio.
Etnigraqmdcmfignificattalitcr qaalitcr fijt
urmacnigr^fignificationcs.Significat.n.aduftio ncm fortem aut aegritudinis
melanchohac matu/ rationcm aut nutricns tingcns aut potioncm rci' quac
mclanchoham cuacuat.Scd prima e mala. Hic pon^t fignificata nigracegeftionis.
Et diuidit in trea. Primo ponit in genere (ignificat:oncs egeftionis nigrae»
cundodocctcognofccfemelanclioliam puram &:illam di' fcerrierc ab alrjs
iiumiditatibus nigris.Tertio oftendit neccf fitatem fignificationis
melancholiac purar &aI(orum humo rum nigrorum.fecnda ibiLEt illa quidem.~I
tcrrra ihi LAd Eg5nis vltimum,"! Deprimadicitqjnigra egeftio figniffcatta^
nigrfin/ liter qualiterdicflum eftde vrina nigra . Nam aut fignificat dicaiio» vchemenaincendium
aut maturationcm a-gritudinis mc> lancholixautnurrienstingcns aui porionem
rei cducentis humorem melancholicum. Sed videtur hoc non cfte vc> nim.Nam
vrinanigra fignificat aiir uehemens incendium aut fortcfrigus aut
mortificationem iiinati caloris aut cri> fim aegritudmis
melancholiac.Hlcautem enumerado figni> ficaia nigrx egeftionis dimittit
fortc frigus 3C mortificatio^ nem caloris innati.Et ponit duo quoc ibi non
ponunturcfcili cet alTumprionem rei tingentis 8c potum rei cuacuanris mc lancholiam,ideo
non funr cacdem li«*nificationcs. Hic di^ citur q» nec ibi nec hic omnes
fignificationes cxpreftiir , fed ambobus locis coniundis exprimuntomnes.
Etidcoopor t« cp iftc locus fupplearur pcr illa quac hic dicuntur , dC <ftc
pcrillaquoE ibi 5:: non hic. Etilla quidcm qua? efl: purammclachoha non
fufficientcr cognofcitur cx colorcfui, immo cognofccnda cft cx acrcdinc fui
& pontici tatc dC bulhtionc tcrrac cx ipfa. Etcfl: mala fiue fit cge^
ftiofiucuomitus. Etexipfius proprieiatibus cft quodinfe lummofitatem habct.
Hicdocetcognofccre&difcernercmelancholiam pura achymonigro.Etdicit c^^ad
cognofccndum qjcgcftiocft nigra propter puram mclancholiam non fufficit
cognitio co lori3,quiaaIiquandocftcolor nigcr &non eft mclancholia pura^fed
cognofcitur ex acrcdincfui 8C ponticitatc 3C cbulli
lioncfuifupcrterramcftmalafiucfit cgeftio fiuc vomitus
&dcfui3proprietatibuscftq»iftamcIanchol(a habet lumi Humor nofitatcm.
Notacrgoq>humormeIanchoIicu9 purusdf^ mcPicus citur humor melaiicholicus in
quomaximc intenfacftfic purus Citas tcrrcftris & ifte non cft nifi
melancholia adufta quam quid 8C vocat fel nigrum Hippo.quae idco dicitur
pura,non quia no eiu8 iudi habcatcomixtioncmalteriushumoris,fed quiamagis
pu> cium. ram habctficcitatcm tcrrcftrem. hacc igitur habet acredi'' nera 6C
ponticitatcm mixtas 8c bullit fuper tcr ram cum ^rj citur,vt dicfium cft prima
primi in capitulo dc humoribus» Chimus Chymus veronigcrdiciturdcomni humorc
mclancholico nigergid fiucpuro, vteft dicflum fiuc non puro» Et tuhiccogua
quodcxiftoalitcrpoflfcnt cxponi illi trcs aphorifmi quar^ ta
particulae.Egcftioncs nigrxqualisfanguinis. Et dyfen tcriam fi a fdlc nigro ♦
Et acgritudinibus quibufcunquc incipicntibus&c. Ad ultimum ucro humor
mericus ^urus pcr^ necans cft fccuadum pPm cu cgrcditur.f: cft mor tisfignificatio.Chym^
ucro nigricxitus mufto^ ti'cnsconfert,a:illudcft,qtn mcIanchoUar radiV AVICENN
iE. calis exitus ultima corporis admixtionem figft^ ficat dC humiditatum ipfius
percmptionem» Facit quod dixit.Et dicit cp ad vltimum in figniffcationf bus
nigrae egcftionis hoc cft dicendum q> humor melancho licus puruseftpcrnccans
fecundum plurimum .i. quando egrediturfigniffcatmortem,Scdcxitus chymi nigri
quan>' doqjeftconferensj&caufacftquia exitus melancholiacra/'
dicalis.upurac ad fenfum dicflum figmficat vltimam corpo ris aduftionem 8c
peremptionem humiditat/s ipfius, no fic autem chymi nigri exitus,quia hoc
poteft clfe propter dige^ ftionem, Nota tamen talis melancholia poteft maturari
(SJnon egredi per feceftum vel vom\mm^8C non erit morta lisomnino,qaeftpauca
vtpatetinherpefthiomeno. EtboC nota ut faluent diVla GaF.in
commen.aphori.allegatorum» Et ad hunc intcllec^um in .pgnofticis vituperat
Hippo.hu mores puro9,quia cum vltimato exceflfu qualitatis dortiin^
iismeis,hi.n.figniffcenttotiu8corpori8 complexionem
iIIamquahtatemdecIinare,aIircrnon cffcntliocmo purir Viridis autcm cgeftio
caloris innati fignifi" cat extindionem. Hicdocetfigna viridis.Et dicit
q>egeftio viridis fig"'^^ catextindfonem innati caloris» Hic nota cp
viridisqua" «' ^ doq,cftircaIisautfimiIisindicoqu3cfignificat congelaiio^
P' nem,^^periftam viammortificationcinnaticaIoris,quan^ J ^^,, doq,.autem
fignificat choleram ^inariam aut pranfinam,*^ ^
ideoincendiumtalevtindefcquaturextindio pcr via«flf^ Iolutioni3,vtroq, igitu.
modo fignificat caloris innati extin^ ctionem. Ethocinrelligatur finon fucrit
propter oleta rcmi,ng.„ y^i^ pucris in quibus cx Icui aduftionel»' Cils accidit
egeftio viridis. Et fimiliter fuica» Ponit figniffcata fufcac^Et patct. Egeftio
quoq; pleruncp ex fui cognofcitur for ma ex abfentia:fciIicetinflationis fuat
aut cxi^J natione,quoniam inflata ficut ftcrcus uaccaeO^ gnificatuentofitatem.
pocctcognofcercegcftioncmcxfuiformaJ.ffgura,^'^'
nabetpoftexitum.Etdidtq.inflataficut ftcrcus uacc^f gniffcat inflatiuam
ventofitatcm» Scd dices tu quo taoo^. hanc rccipit. Dicitur q, paulatim
attracfia humiditaic ao ncpar pcr mcferaicas fft minus, dC minus fluida ita q»
t^''^. inmonocuIocS:coIoncopIcturconftantia 8c grolTities ^"^'^
debethabere.Etideo apparitio cgcftionis foimata: in^L fcntcria figniffcat
fanitatcm intcftinorum fuperioru^ «nonoculi.Et quando multam habct ventofitatem
po»^ non feruat figuram quam habct in cxitu ♦ Scd cf^^ carct ifta 8c cft
dcbitae fubftantix fcruat cam» Et cft cu cx hora fui cognofcitur,qm cuin
ftionis cxitus fcftinat & hora qua egredi fo|*^^ anteccdit Ggnum e malum ,
quia fcllis fig"^^^ , multitudincm &:uirtutis retentiux debil/t^^^!?:*
Et fi cius tardatur exitus digeftiuac fignifi^*^ bilitatcm QC inteftinorum
frigiditatem» Docct figniffcarc exhoracxftus»Sc3oponiifig"^^^gf,
quorudacoiuncflorti ibi.EthumiditatiStQcfdicithicP* Et humiditatis QC fomni
multitudo ^^3 fcsfignificat inflatiuas. Colores ^^^^^^tno
&:diucrfimalicxiftunt, &:nosipfos ml*^^ minabimusparticulari. farff
EaHy European Boots, Copyright® 201 1 ProQuest LIC, Imoges reproduced by
courlesy of The Wellcome Trust, London. S83/D F E lU Pacltquoddiilumeftdiccns
q, mulntudo huinidifatis o^ioaimiigniflcatventofitatcm inflatiuam quac cft
caufa «onini,6<:colore3extraneicS:diucrficommixtictiatTi figtii/ ncant
mcjlum,quia fign.ficat humorcm malum commixtu «utimpotentiam virtutis fupra
cibum aquandum. QlJceuerocx cgcftionc cft melfor cft mac^a quxdtdmilium
partfum,a: m qua aquoncas Qc citatt eft uehementer admixta , caius fpiffitu^ ao
eft Ocut mellis fpifTitudo,^: cuius cxitus cft fa «Ns^nonpungit^&cuius
color attmct citnmV rati^^oncftmultifoetoris ncq^ cft priuata foe^ ^fc, dCnon
habct j^urgulationem nec^rugitum ^ non habet rpumam,cius exituscftm horain qi?a
foIet,&: fecundum quantitatem qux ei quod comeditur eft propinqua in
quantitate fuK Hic docct qualis dcbct eHfe cgcftio laudabilinfima. Et pri mo
fact hoc.Sccundo ponit duo notanda . ibi I ETfci o 1 Dc prmia drcit q, illa
egcftio qux cft omnium mclior dc> bet liabcrc dcccm coditionc9,Prima cft cu
mP, cHr l «uraa,.Q.«it^ta eoXot
"''V""'''""''"^'''' P^f" Ptet cauftm di&m
r °* c"" '"'""' ^''""'"'i P™' fe'ida,qu
rn^ra^l """ "'"''"™ .odeb«habereXem
P'""»»™ ""'"■"^ Septitna cot^ditioc,. non I
rerer"""'-"'" deleaantem. neqp ™gitU3.hoc.n'fignificat
ad.^i"';'"'^'"' g"tg„lacionc debet elle priuata cu.;
d^geftioeft oott^'"'^!^ non h,beat fpuma.r, W° tnd mcau^am IJJ
dmocte«tuseiusfiti„liorafolitapr^^^^^^^^ d.^^an,.Decima conditio q, fit
quamltis DronZ P"'"' bo,uxtan,odu.x,dia,m iSptincipio capitX'
""'''^' ^audab.I,sneq5omn(se.asIen.tas,qufaquadoc« D O C. 111. 1^4 n
Parte fim.lem.&r quandocp Oint propter ad^
J;;tatemnoneIifa!;dab.I.sn.ficamrnS;?ca ^ssjrrSr'^^- ••Pon t coniungatun
•«lecj^Z^ntlnh^ Pterbon.-tatemdi-eS; . '^'^'^* q"3ncIoq,funtpro>
^q^^alecalorispr^Cl?'''^ dominium ^^teliquantf5.Ft ouan^ adurentis aut
putrefacicntis ^^tJonibus.Et modu?d1l? ^""^ " deterior.bus
figniff. •^^'Poris alleuiationc au com'""^.' " ^""f
'°i!7' ^ dcbes fcirea, nor. 11 ''^'■n'*'^ eft ^J^bilisNj^rnlr"'"^^
"^^deKr.v^'^ elTeuentoiitas ncq/rug '^'^" P^"^^tim
intcrfeead,EtiI intcrfl catuf ponfibile eft q, hoc fit proptcr virus molcftans
, quod cft ci admixtum,5<: non pcrmittit ut ei adiungatur , id eft ut vna
pars altcrr iungatur» Efl autem cum plcric^ folficiti fuerint de fignl
ficationibusquac infudore dC alijs apparentrex bus,uerutamen de ipfis loqui
proprius eft m fer^ moneparticuIariJnfermone quoqj particulari
fimihtcrrepenesexpofitionis augmentum inrc cgefliionis dC unnae 5C reliquorum»
Hic cxcufat fc a dctcrminationc de fignis fudor/s fputi Cjadctcrminarcdeiftis
vrfibi melius i pticularibus librts Et lic cft ffnis huius Iccturac cd laude
Dci finc cuius nutu no cadit foliu cx arbore,q fit bencdivftus in farcula
farculo^f. Expofitio lacobf dc partibus fuper Capitulum feptimum. Doc^nnae
fecund* Fen.irj. De regimi nc eius qd^coracditur q^ bibitur.Ca.7 Portct ut
fanttatis conferuator ftudeat nccibl ipfi fubfiantia fic aliquodnutrimcntum
medici.' nalium ficut ofera SC fruc^us 5C rcliquaab iftis,quoniam fubti^
liantiafuntfanguincm adurcn tia &:grofl[a funt ipfum phlcg^ maticum
facientia 5f corpusgrauantia. Inhoccaproprimoagitdefubftamia^Si: qualitate
cibo^ rum uitandorum 8c fumcndorum.Sccundo de hora como» dendi qualitate
ciborum fccundum tempora anni &: mc fura corum.ibiLOportet prxtcrea.lTcrtio
de corredione malorumc.borumaflumptorum& hora comedendiitcrii SC uitatione
faftidtj dC corrccflione vn^us cibi per alium ibl LCumautemerror ceciderit in
comcdendoH Q-iartodc motibusc&raccldentibusanimaepoft comeftionem
&nu> tribiluatcciibifecundum temporaanni&menfura rcpfetio nis itcrum
5=: corrcctionc fuperfluitatis eius, Sc modo dccu/ bitus 3C coopemircE poft
comcftioncm . ibiL Amplius par. uus motus poft comeftionemna^intodc modo
menfura^ tionis cibi penes uf rtutem,& dc uicibus comeft/onum & df
uerfitatcciborum fecundumcompIexiones.ibiLEtcibi quj
demmcnfuratioexiftit.lScxtodcordine ciborum infuire
ccptione.ibiLNutricntiapractcrcaordincm infui receptio/
ne.n^^Pti^io^eregionibus ^ufibus 8c raritatc corporis &ufucarnis multae^
frigiditatecomplexionis confideran dis in cibatione.ibiLRegiones quoqp naturas
habctO Oda uo dc maliiia diuerforum ciborum in eadcm menfa uel rcfc dfonc SC
prolongatione comeftionis 3c bonitate ciboril qui bencfapiunt»ibiLEt
nihilquidem dctcrius eft diuerfa nu tricntianNonodcuicibus fatiantis
comcftionis 5c mali» fequentibus,&mutationcconfuctudinis incis ibiLExufci^
bus prartcrcafatiantisnDccimodehisqui dcbcntanrcbaf ncum 3C cxercitium comcderc
3C qui non , 3c dc motu ante comeftioncm 3C poft , &dc.puocationc uom/tus
corrupto defidcrio(S::dormitionc pinguium poft balncum &ante ci-' bum:5i
unica comcftionc in dic. ibiLCorpora praeterea»"!
Vndccimodedilationcfomnipoftcibum,& abftinentiaa fortimotu&potuaquac
mfiparu.ibiLAmpIius noilico "1 Duodecimo dc iuuamcrttis 3c nocumcntis
toleranti» f ' &fitis&rcmcJnscorum.fbiLSitimautcm tolerare "ITcr
tiodccimodc nocumcntis uini poft cibum 3c rerum rliil/ cium 3C oppilationum 3C
groflfitiei acris & aque ^ dboriirn groltoruminhabcntibas intcftina calida^
cibigroiripr? mifiofubtilim ftomachouacuo,^ quodmelius cftpr?mit terc grolium.
ibiL Vinum quoq^ poft cibum.l Quartodc.' cimo dc corrcctionc fupcrflux
rcplctionis dc natationi* cibi Iacobt8»i,auic. PRIMI C A aut potusin
ftomacho.fbiLCum autem in aliquo comec^en tc»lQil«odecimo dc minorationc cibi
fenum a fenio, dc dc his quac contingunt mutantibue regimen degrolTo ad fubti
lc,(S^cconuerfo,ibiLSi veroaliqu s,! Decimofexto de cor/ redlionc nocumentorum
calidorum frigidorum &grolToru nutrientium dC comparatione fubtilium ad
grolTa , dC de iiis quimelius tolerantgrolfa ,6(:de nocumeniis quaeab ipfis
accidunt. ibiLEtcalidorum nutrientium irapedimenta.~l Decimofeptimodefrudibus
rccentibus quibus quandoiS: quo ordine conueniunt dC nocumentis eorum 8c
confimilifi multipljcatium crudos humores, 8C corredionc corum per exercicium
3c fumptionem pofl: eos alicuius quod ipfos dc^ primit.Et dc caufis quarc
nutricntia aquofa Sc cliolerica gc^ iicrant febrcs.ibiLFrudus ptcrea
recentes»"lDecimoo(fla^ uo de conucieniia oleruni cholericorum dC
infipidorum fuis temporibus,5<:decauteIis contra cibos nociuos dum necef/ fe
elt eis wii^SC de modo nutritiois repletorum malis humo ribus fubtilibus 8C
refolubilium corporum.ibiLOIera vcro cholerica.lDccimonono de nocumentis
alTiduac comeftio nis fuccorum dC vncfiuoforum frigidorum ct acetoforum ct
acutorum SC faIforum,& de clbis tardae aut velociter defce/ dentibu8,(S(:
de necelTitate phlebotomiac laborioforum grof fac diactatorum poft fubtile
regimen 3C iratorfuibiLNutrien tia quocp ficca.n Vigefimo de iudicrjs
nutrientium ex partc fuaecompofitioniscX: nocumcniis diuerforum ciborum fi>
mul alTumptorum,5c: dc hora comcdendi in acftate, 3c nocti
inentotolerantiacfamis.ibi LNutrientium quoq?indicia,~j Vigefimoprimo de acubeb
dC firabc Sc vuis 3c nabit 8C gra nis granati ^tanz 3C gallinis & iuribus
pulloruni &:gal^ linarum&hacdo^^agno&^ebrabcgi iS^alliies 3C
compa> rationc nocumenti panis ad nocumentum carnis.ibiLAm> plius
fciredes.") Prima pars eft pracfens rextus in quo primo.phibet cibos
medicinales.Secundo noiat cibos ehgc dos 5(:potusJbiLOportet autem.")
Tertio dilTuadet alia ab his.ibiLAlia aute.n Quarto nominat frucius
nutritiuiores fuadens vtfeftinefuperflua purgeturab eis gcnita ibiLPru iflus
tamcn,"! In prima particula dicic q> qui vult fua fer^ uarefanitatem
debet attendere ne fubftantia cibi cius fit nu
tricnsmedicinaleficutolcrafrucftusvXlreliqua ab his velut legumina radices
fungi tubera feu trulfl^qeiia nutricntia me dicinalia fubtiliantia ficutallia
cppe porri grana iuniperi fan guinemadurunt.Etingroftantiaficutportuiaca pira
efcula phlegmaticum reddunt 8C corpus aggrauant humiditatibus iuperfluis
relaxantes neruos chordas 6<:iun(fturas.EtintelIi' gc per nutriens
mcdicinalc omne nutriens pariicipans cum virtute nutritionis altera virtute
corpus altcratc qua dicf mc tctur medicinalc,ficutcalefactiua aut infrigidatiua
humecta tiua auc deficcatiua,aperitiua vel oppiIatiua,fubtiIiatiua vel
ingroftatiua Jtem intcllige hunc palTum de regiminc fanita tis
conferuatiuotemperati hominis velei propinqui» Nam corpora lapfa f rcquenier
indigent cibo medicinali corrigen te fuum lapfum vel praeferuante a peiori»
Oportct autcm ut cibus fit talis qualis funt carncs haedorum QC uitulorum ladentium
par-' uorum&fagnorum annualium. Ettriticumab cxtrancfs rcbus purgatum quod
ex mcffc fana fuentcolledum cui nullum accidit nocumetum &res dulcis
conucnientiscomplexionis, S^ui^ num bonum odorcm bonum habcns. fccunda dicit
q> cibus conferuatiuus fanitatis debet ef-' letalis qualcs funt carnes,quia
funt fimiles humanac naturg gapcaeficri fanguis maxime carncs hacdorum et
vitulorum dC puorum lacflcntium 8i agnarum annualium» Et triticum
«"""^"'^bonjnireextraneaficucpulucre nigella filiginc
collcaum cx fana mefifc non fub acre pcftilctiali vel plu"'o fo vcl
tonitruis fulguribus &alrj9 impreflfionibus ignitis terato,cui poft
colleaionem non euenit nocumetum putro fcidionis vcl gcrminationi» vel
cortofionis a gurgulionibui AVICENN/e» autmurlbus auc nimia vetuftatc, Cuius
eIc<flioncm ficcfc^ Ff"JJ|^ fcribit Gaf.primodeelemeniis.ca.i.
Frumcntorum qui^ W r i dem maxime nutritiua funt qu3c valde fpiftam 3c commaf
m'""' fatam habent totam fuam fubftantiam,ita vt vixa detibuJ
diuidantur.Plurimum.n.alimentumdant huiufmodi cor/ poribus cx molc minori,ficut
contraria his quae dc facili qul dema dentibuscomminuuniur.
Poftcomminutioncmau^ tcm raia videntur d<:laxa modicum cxhibent alimentunt
cx mole muIta.Si aiitem 8c ponderarc volucris vtroruncp aequalem molem inuenics
grauiora muXtoc^ fpilTiora. HxC autem funtcolorcrubicundiora laxis» Etiesdulcis
conu^^ nientis complexionis vt lac 3C oua galling rcccntia maximc pueris 3c
infantibus conuenire nofcuntur , 8C vinum odori^ ferum fiuearomaticum dc cuius
virtutibus cS^ fuuamcnti* dicetur in capFo fequcnti. C^uacrct hic aliquis quare
ortij'' fitPrincepstnterciboselcdos volatilia euchima ficutpi*'^ los
gallinascapones perdices fafeanos pleuuerios becqua^ cias alaudas pinchonos et
iuniperellas,cum delrcati fintciD &:cIc(fti,qucadmodum capoli campeftres 3c
aqua carn^» Dic primo cj> cos fubintellcxit in hac generali claufula» rcs
dulcis conucnicntis complexionis . Dic fecudo q> carnc" quadrupedales
plus conucniunt iuuenibus temperatis rjc^ quenrantibus cxercitia
corporaIia,quia magis nutriunt. xtailludGaP. j.dealimentis.ca.i7. Eftautcm
genus otn^ niiim volatilium animalium paucioris nucrimentifi conip^ retur
generi peditatium.Et quia dc regimine taliumhicag|' tur,ideonominatcarnes
quadrupcdum. Sedcarncs VO^f lium plus conueniunt his qui relidocorporali
vacantcon Irjs ftudijs&contemplacionibus , quia digeruntur faciu
alrjs.Iuxta illud GaF.ibi.Digeftibiliorefthac tame carov latilium animalium 8c
maximc perdicum . Et g^ner^n fanguinem clarum mundum fubtilem fpirituofum,
mf""^ cxcrcitris 8c rlcuationi intelledus aptum. Secundo q"*
ritur.quarc filuit dc pifcibus eledis vt rogeto gournaudofj leta vuiuria
merlcngo macrello plaicia quarello lucio p^^"!^ o0 vendofia cancro.Dic fi
vis eos intcllexit fub rebus duic' ' tcti btis conuenientts complexionis.
Veldicet melius cjin f^^j, ^<^' minefani.pureconfcruatiuopifces non
coueniunt,qui3^ nis pifcis frigidus cft 3c humidus,& rccentcs gencrac P»'.^
ma aquofum 3c mollificant neruos , vt ait Princeps.^*<^yj ca.depircibiis.Vcrumintereos
cligibiliores func lam . nati.Sedparum veteres ante legem Chrifti moderate tes
pifcibus vfi func.Lexautcm Chrifti vel ritus illius Ife^ inrerdicescarnes
pluribus annidiebus impulit hondi^^f/^^y vfum pifcium.Et quofdam impellit leccacitas
potius rum bonitas, videlicet eorum quorum palatum ^'^^'"'^tur 1 por
deledat amplius fapor carnium» Tertio q^^^^jj/ quarc praefert cxtcris hscdinas
carncs cum Galcnus .^^ I corumprincepspraeferatporcinas. Aitenim ocftau^ ^^jj
geniofani.ca.2.Caeteris carnibus porcina laudabili^'' porcus montana incoluerit
poft porcu haedus. Et , alimentis.ca.primo.OmniumquidemigiiureduIi^^f^l^^jgjfl
I J"oporcorum eft maximc nutritiua. Et huius expcr'^ glj/ euidentilTimam
athletaehabent.In exercitrjs enim busalteriusalimenti xqualcm molem in die
inf^PI"^"^ jju^ cundum pofteriores mox debiliores fiunt.
"[(jjuifl lem confequenter dicbus hocagcntes non debilior^^^ p(jf fed
&:magisfinecibo planc videntur.Et pauIopoft?^.j.^gfC cinae autcm carnis
fimilitudinem ad homines a cft ex eo quod quidam comedcrunc humanas (([^((^
porcinas nullam fufpicionem habcntes fecundum g ^^^^ ipfarum 8c
odorcm.Compcrtum enim eft iam "^^r^^n^J^ a malignis reccptoribus
h{>fpitum. Et P^^.^^P^^/ang"'* huius . capitulo dc fan. ait.
Sanguis hominis ^^^tnfti porci funt fimiles in omni tc,8c fimilitcr carncs
^^^^^icc^f funt fimiles in omnf re,ita vtquidam fuerint q"»^ ^..it 0^.
lunt iimiies in omnr rc,ii4 vc quiaam rucnnt , ncm hominis ac Ci ciTct caro
porciA occultatum ^.^^,^01 vfqucquo inueti ^iicrunt in ea digiti hominis.Et ^
pofcifjf liget.c.de carnc ait.Ec Aui ,dicic q» mclior caro ^Vjbus ^
«to,<S;quaafcntit(jc«roiftafic naiuralior "^^^gua P E N. tU o^^^nf'' '^liuni
ambuIantiumAhoc docec Porci 8d ^tK ,« 1 j.. * iuuenibus fortibus fanis
laboran> '^«di. na^^^^^^ difpoficisad oppilationes 3C his qui impinguari
qa^Ei^untcaroporcrc^te^ li.iiihtudinem eius cum humanis caraibus . Secundo quia
vaUe nutritiua eihTertio q.i(a gcnerat alimentii fta. ^ile^ortiter refiften»
refolutronu Qiarto quia vertiturin partes corporis tales loco deperdicarum .
Hanc conclulione Probant allegata iam ex GaU^ Prin.^ Auer . Et Gah ^ .dc
aiUmentis.c.i7.ait.Porcorum carnenullum aliud amplio. fi3 nurrimenti habebis
famere .Et Rafis»4.AImaforisrc.4 inquit.lVAuIropracterea vtentes
exercitio&miiltum laboia tes maion d^: grolliori indigent nutrimento. Dic
fecundo ^ Ucut inter carnes dometticoru animalium domcllici por cicaromchor cft
practatis hominibu5,ficintercarnes Cyb ucitiium animalium caro apri. luxta
illud Principis fecudn can.c.decarne.Chriftiani verodixerunt SCqnlcos imitan.
tur mehor caro fylueftris eft caro porci fylueftris . Na hoc q, eft leuior
carnibus domeftici porci eft fortis nutrim? ti 5^ p!unm,,^eft velods
digeftionis , &eft mel or c6 e fe poteftmhyeme, Dic tertioq,iuuenibu8
temoe^It^. citio mediocri vtentibushxdinxcarnesfunr r^. '^^^
liores.IuxtaiUudRafis.3.Almanforl c dc v^r^ nium.HxduIina caroeft temperata
nullam^n r k litiam vel malitix admixtionL Vui^"';;^^ neret fanguinem
laborantibus tamennon p"" tina autcm «to hedulina «rn, 1 fr ff
'.exiftit. Arie ^t„3 laaeus vitulus laudatur & n„ t-^ ^ quiritur quare C
c-t>« «nimaiTu mn/c ' ^.8""^ «id annuali,. resiiircis
&bobue,ciuiafua ficcira.n i:;."""': f""' melio/
tecorrigitur.Sedcarnesanimalium hSd?''' funt me hotes i„ iuuentutc & in
adolcfccmfa der"''"'""'» fua mm,ahumiditasficdtate
iuucntutis tnlir,f"""'^"« «pr.n,itur,&ab humiditate
ptim"L« ,• °c^r T.' ''^'"^ ncs caftrati arietcs funtmel.ores &
m?nus vif r f ^'""'^ bus agnis,&iuuenesporci laaentibTDorrMr ?
Gal.,.deanmcntis.c primo.Sicu tauTcS''''"''' ?um ftatus statcm idonei
euc<fl/cis , L™;" 1"* ■uuenibus fant,fic bouinarum qu:. ame
ftatur^J; Wmplexionc multo bo8 porco ficut & vl! , fl * "^"
"'oquidem igiturquxcuncpanitn ltna,urte""°-^ ^'ntcompIex,onemaiuucntu,eincomSuSn!'">
''wed^atur.humidorumautcmnaturaab acm/.V 'P'"'
»nrum,tquoddcScitadconucnien,em cucralSm M vituli perfcais bobus mcliorcs adXa
°" ^»;"es,fcd & h»di capris.H=ccGaI.E, in,e|&"^"'
hnc " n,u,cm „a,em p,;^^^ latflctanimTE o" '
^'"""'"'^'nquacremcntumeiusv Velinformap,^f,'Jfr
"'^'n''''™'" ^^' *'ixum « farina tri.ici f? 'f''?'- J^" Ti' ?
°""'' «l"e C g^ncrant humor ^ Vp:^^ ft°"'='^°
''''^'"='""' , g^offo nem & gencran, cZlu "'
""'''«"«'«'"'an, fpk 'an,ur.Iuxta illud G^T''''"' f!
dise! «"tquscun^perhscfc/ ™'",'°™"? Ponuntur gtoffichymi
fun?^'''"?-';"™''',™ '""^' cop^. «linien,ipcrheparobftr^,A-
','"'' def«nfus & exituL ;:«',&Iapidum'i„renisge'"'
«""erfifaeaed/gefantur&h,""*-!;^""'"ffi'
»r Dene m nguinera conuerwn^ D O C. III. tur»Quae autem cum mellc pracparantur
ffunt mixtx virtu tis ta.p vtiq^ melle habcnte fubtilem cliymum ^ quibufcu que
applicatum fuerit omnra fubtiIiante»Hgc Gal. Dic fc cundo cp triticum clixum
eft cibus grauis dC indigeftibilis. Frume-' Scd fi digcratur lortiter nutrit Sc
roborat vtcntem ♦ luxta il ti elixarl lud Gal.primoalimcntorum.c.4 . Quoniam
autcm iX^ipfe noxa* cgo vadens aliquando in vilis non propc ciuitatcm cxiftens
cum duobus iuuenibus eandem mecum etatem duccntibus perueni iam ad rufticos
poft;$ cenaucrant 3c mulicrcs fadu ras panem,deficieb3taiitem
panis,c6tinuoqufdaminncie9 iri patellam frumentum clixauit,]deinde codies
falibus mc> diocribus comedere nos precepit.Debebamus enim vt vc> riffimile
proptcr id facere fatigati ex »tinerecfurictcs,comc- dimus igitur
illudauide.Sentiebam quoq? in vcntrc'grauc/ dinem ita vt vidcrctur in ipfo
lacerc lutum . Et fcquenti dic indigefti fine appetitu per totam dicm cramus vt
nihil pollc mus comcdcre,^ fpirftu (nflatiuo pIeni,doIenies quidcm c» pita
iS(;caIigantes vifu,neque cnim fcceirerataliquid fubtua quod folum rcmcdfum eft
indfgeftionis.Quo 3c nos tiic cS clufimiis cfife graue 3c indigcftibilc edulium
Cic preparatum frumentum.Erat autcm 3c hoc non experienti ^mptum rsi
tfocinari,vbienimnccpfarinacomeftavt dixf prius facilc digeftibilis eft fi non
elaborctur pcr falcs'& fcrmcntum^S^ commairationem 3c tritionem
&chbanum,quomodo quj» vticp non intclligit non elaborantes rortilfimum
cire. Virtu tcm attn habet magnam fi digcratur ffc comcftum frumcn tum 5^:
nutriens cft fortiicr corpus 3C robur infignc cxhibct vtentibns ipfo.Hgc
Gal.Idem iudicium habc dc fcrculo di-» do frumcntaria quod fit ex frumcnto
elixo in ladc quofgpc galIiciviuntur,vX:eftcibusdele(flabiIis5edetry& dc
ma^ croibus italicorfi. Dic tcriio q> triticum fub forma panis bene
fermcntati 3C alTati in clibano moderato ignc cft cle> ^us
cibus.IuxtailludGaKc.fccundo primi alimcntorum. Optimiautcmpanum pro digeftronc
funt qui maximcfcr^ mciitati&quiaflrationcm habucrunta commenfuratoigne
inclibano. Etiterum codcm ca.ait.Optimus igitur quidc panis ad fanitatem homini
eft ncq? iuucnr ncc^ laboranti q plurimum quidem fermenti habet 6^ plurimum
falis ad plj rimum autem a piftore formari claboratus ♦ Codus autcm in clibano
conimcnfuratc caIido,qui vero pcniius infcrmcn tatus nulli vtfljs cft, ' Alia
autemab iftisnon rcfpicias niQ fecan^ dum modum fuennt medicationis aut fecutv
dum praeferuationem» In hac tcrtia pariicula didt Prin.q» alia cibis iam
nomi> natis 3C fibi fimilibus non funt rcfpicicnda nccj, aftumcnd» pro cibis
dcdis.Scd conuenicnter aflfumi pnt dum cafus cxi git cibi aliqui cx prohibitis
via mcdicing, vt fi vcntcr confti patusfticrit prua comcdi piit 3c poma coda 3c
boragincs et blctg.Et fi nimium laxetur citonia& pira coda . PolTuntcc fumi
gratia prgfcruationis vt in regionibus calidis 3c i pfta-
tcfumunthomincslacfiucas acedulam poma arangix ma' lagranataacetofa
vtpraefcrueniurab immodcratis caIori> bus 3C lapfuin febrem» Frudus tamen
nutrimenti magis fimifes funt ficus dC uuaf ualde maturac 5C dacfivli in
regionu bus 5C ciuitatibus in quibus e(Ie confueuerunt Verumtamencumaliquis
harc comedent Q fu^ perfluitasindepueneritadipfa feftinet euand^
Inhacquartadfcitprimo^intcr frudu8,frucflus magii nutritiui & fimiliorcs
fcu^pmqorcscarnibus innutricdo Vux 8t funtficus a: vuux valdcmatur?&
da<fiy,i in rcgionibus ffcuunii &c,uitat.bus m quibus
cftccofueucruiit,De ffcubus &uuis trimeca Gal.tcftatur
fecundoalimcntorum.c.p.dicens Vu^autcm ^ ficus opore.i.fuccofx quafi capitales
exiftunt^Etcnim «u> PRIMI CAN. tritintmagfsomnibus oraiijs.i.fion
cuf>odj|)iIi^us frucfl}/ bus hxc,&m:n:mefunt cacochyma ,<5!i: maxime
quanda fuerint benc matura.Eius quidcm rgkur quod cfl: nutrire ip fa maximum
fignum eft,quia qui cuftodiuni fi udus vinca^ rum com*edenre8 qurdc
induobusmenfibus quibus cufto/» diuntaut fohs fcmper ficus cum vuis aut modicum
qnid in tcrponenres panis impinguantur fatis , non tamen fortis 5^ compacfta
efl caro ex ipfis gcncrara , ficutqup carnibus fed laxa 3d vacua,pp q(J Sc
cclerir cotraliir cefiante edulio- Miniis autem ffcubus vux,nutr!unt,5L maximum
bonum ineft ipfisceleriterfccedcre, proptcrqtiodli Sc rerincantiir aliquando
tscdunt fatis non habentibus iiocmarurjs ficubus fi.n.non fecedant notabiliter
digcrantur autem m ventre be nc non nociuum dant alimentum corpori ♦ Palam
aiitem q> ventcr magis fubmittitur fola carne raccmorum fimulcum Da<5ivlo
^"^^^ abforpta fine acinis 6c fine tunica compofita extrrnfc ri1 nutri
cu?;.Dcdac5lyIis vcrocap.2 f»dicfli libriait.Omne8auteda>' metum ^^^'
indigeftibilcs funt 8c \xCnii capitis ampfiorfs comeft/, Q^ui autem ab ipfis
diftribuitur in corpus chymus grolTus quidem fcmpcreft,autem aliquid^^ vifcofum
t]uando da^ dylus fticrk vncltuofus ♦ Q_uandoautcm tali chymodulcc
doadmifcetur,ceIeritcr quidem ab ipfohcpar obftruit.Loc dirur autem &
phlrgmonicans 3^ nirgefccns fumme ab edu lio i pforum.confcqucntcr autcm hepar
5C fplcn oppilattir ct lacditur, Secundo dicit hic Prin. q> fi cx vfu nunc
dictonl fruduum fuperfliiitas prouencritfcftinantcr educendaene piat ggritudincm.Dc
ficubusquidem dicit Gal.c.8,fecundi alimcntorum ,cp imptent ventofitatc ventrem
-Sc hepar , 3C ipfas pcdiculorum multitudo fequ':tur,propterca ncc|?mul' tum ex
eis alTumendum eft neque affidue vel poftea eft bi/ benda vnomane
vncia.{^.diacatholicon veldiaprunis drfTo tuti in quatuor vncrj^ fericaprini ad
mundiffcandum fan» genitum cx cis dc vuis vcro.c.*7.aft,Ncquc enim digerutur
bene fi retincantur,&: fecundum cas quxad hepar cS;: venas diftributiones
crudum gcr>erant chymum non facilc couer.'' tibflem
infangurnem.Purgerurigitur humor indc genitus prouocationc vel vrinae vel
fudoris velcdtic^ionecrudi hu moris cum dracmis tribus diafinicon.Sed de
da<ftylo dicit in aggregatore.Serapionis.cap.de co quod calcfit &
gcncrat fan.groftum 3C conucrtitur cito ad choleram , 8c cft malum il^is quorum
coplexio eft calida 3c hepar calidum, 3Ccut cu roaduenir colica 3c fcjuinantia
SC bothor.Ijt colica eft oppt^ latio in hepatc5^ in rplene,5i: deteriores cx
eis funt magni 3C qui funt dulcio.es,»^:: non funt conuenienr es allquomocfo \V
!is qui funt calidp comDlex'onis.TIli autem qui non funt cali de compIcx'onls
3c no funt debilis narurar fi vtuntur cis im pinguanturab eis.Hxcibi.Qtiod fi
oppilaucrint vetmulti^ plicaucrint choleram dtniw,\.].3c, f .reubarbari 3C fcrupu>
Iu<? vnus fprcxnard/concjuaflfati^;: temperati per nocflem
inaquaendiu»gcumtantillovinialbi,dei"dc cxpreffi fortilTi tnepcrftaminumin
vnciistribus feri caprinitS^ mane bi^ batur tepidum hora quarta. O portet prf
tcrea ne aliquis comedat nifi pofi: dcfjdermm, nequc in hoc tarderur cum
defide^ rium ebullientnifi fiieritmedorumutebnorum dcfiderm& habentiQ
faftidiu,quon!a tolerare fa mem ftomachum putridis replet humoribus»
InhacfecundaDartcprimoagitde hora abftinendia cV bo vctfumcndi cibum cxabfentia
vel pntia M\dtrr\,?>tcZv dodequalitatcciborum fecundum anni
tcpora.ibiL^" mepraetcrea nutricns acflucal dum.lTcrtiode malitia Fa>
Qu^hcr "^!^'" f+enl.tate poft faturitatem in fertil^tate cX: econtra.
ra comc ib Lbc^asautcm q, nihil eft dererius faturirarc in tempore dendtl- ^^'
i" P'""^ part/cula dat duas reguIas.Prima eft q, nullus
vnc|.comcdatfineappetftufiueverafame,quiafc qmm cx hoc immodcrata replciio quae
cft prfgnans mater AV1CENN iB. agritudlnum materialium nifi vcntris bcneficio
natufaaut ars prouideataut abftinentia corrigcns hunc dcfccflum fub-'
fequatur.His.n.adiuti muiti crapuloii fineiamc fgpc fecibo replcntes
perfeuerant fani. Secunda cft, nullus tardetaut difterat comeftionem cum
defiderium cbullierit.i.appcti'' tus cibi manitefte infurrexerit,nili mendofum
fit illud defi' derium,(icut inebrtjs 3c paiientibus faftidium,quia patf ra^'
mereplet ftomachum putridis humoribus. Eiufdemfniac meminit Ralis.4.
Almanforis.cap.^.dicens.Et prartereaca uendum ne comeftio poftqp appetitus
fuerit tardctur,tiifi petitus mendaxfucritficutcbMis vcl faftiditis
accidcrcfo" let.Sed poftcjjhomoquiebriofus non eftappeterc incfp^'''' 8C
nutrimentum quod preceftk ncc multum necgrolin fue^ ritipfa
horadcbetcomedcrclinedilatfonealiqua.Scd haeC praccepta vidciur prohibereomnino
ieiunium quod in Itg^ Chrifti multum commcndatur,6<:deeo dicitur cj? mentcn*
eleuat vitacomprimit,virtutcB largitur 3c pra:mia,quod^V ^^jjra^ falubritcr
inftituium eft animis corporibufcp curandis. V^' , rum ars mcdicinac legi
Chrifti fc colormar in hoc la^'^^! ^'^^^iiiiif
fobrietaicm(X:cibipotufq>parfinioniam,ft'd non vfq"^^ ^
macerationcmcorporumtitolcrantiami^^amis acerbc o^^l choleram acuit pronificat
ad iram,caput dolerc facit 3C a"^ git,vire8 dcbilttat,ac robur corporis 3c
ftomachum rcpl^ putridishumoribus.Quia dum fibi cfuriCtidencgaturcibus attrahit
htiores a mcreiaicis 2c venis hepatis.Tuxta illud tertio
virtutumnaturaiium.cap.i j.Si vero ieiunus cogi''*'' manerc vcntcr in
hoctemporea venis quacin mcfcntcrio^^ hepatehabebitcibum.Etpaulopoftagit.ita
igitur 3C vC^ ter in quo temporc itKiiget quidem ipfe cibo comedit 3»^* nondum
animal in hoca venis qux fccundum heparr^Pjf* Et cum hcpar hac hora fit
innanitum non Cnm abire, f<e^ bi retinet laudabilem faoguinem . Trzr\Cn
igitur ad ft'>"'^ chum quod inutile aut corruptum eft.Propterea fuadct
V»' mitus antc comeftionem poft tolerantiam . famis diuturn^' ne cibus rcceptus
in ftomacho fordido putrefcat 3C corr^f patur per malos humores attracfios ad
ipfum tcmporc ^i^^ | mis. Artcde primo circa hoc dicit.Nifi mendofuni dr ' I
rit.qj duplcx cftfamcs. Vna vcracft,alta mendofa.Vcraf! Gal.ita defcribit
aphor.fccunda.commento illius can » V»' indigentia nooportct laborare.Ccrta
famcs cft cum P^»^^ cibo indigct vndc immenfus fequitur appetitus. Sed m^"
j fa fameseftcibiappetituscorporc non indigcmc . Ef/^'^ vera fames fit ex
conftricfiione 8c corrugatione venaru ficp ftomachi proccdentca fucf^ione
membrorum 'O"^'!? .j rumcibo indigentium,ficmendofafame8foIet ab ^ quac
conftringunt&: corrugantorificium ftomachi ^.j^ Cibo non indigentibus,vt ab
ac^tu frigidis ftypticis ^on^ ^ aut acetofis . Aitedc fecundo q> ebrrj
frequenter in ^^^^^^i mane famefcunt famc mendofa, vcl quia vinuni /^^^/ »n
fuis ftomachis pra? multitudine digcti non potcft '^^^, maclio acctofatur,vel
quia conuertitur in humorcs e^^/ luxta illud Gal.tertio complexionum.c. 8 . Ex
pof^^'?." perfJui viniffuntapoplexiac paralyfes tSc: ftjbct 3C ^P' '^^^{,
&fpafmi&thctan!.Etharomne3 apgritudines frig'^^ ^{i/ ; Et mendofa famcs
cxcitari folct vt modo dic^um cft ^*^/ faPJjj \ gidis 8c acetofis oriffdo
ftomachi occurrentibus» qfi cib^ de tertio c)> faftidium proprie eft
dcfcc^us appetitus ^^^5« <^ ' 3c vbiq^oportet , vt clarcinnuiturfecundo
ptofJ"^ -{jia» 1 caii.illo.Exfignishufusquacputribilia funt
con\e^^^[^^^^i(^ Vbi.n.fcribitur in translatione a gracco faftidiuin P^!j^yjn.
intranslationeabarabicofcribiturnon dcfidcrant^^^^^^e Et iftud accidens
oriffcrj ftomacho dicitur ab Alcxa« ^.^.j^ coinfignifecundopracfticae
fuacanorexia q^^^^f^^^efi^ aut ex diftempcrantia aut aliquo humore i
^^onj^^"^ j,ppc^ le. Sed quxrct aliquis exquo faftidium cft deteCty ^ ^
titus quomodo in faftidiofis eft mcdofum ^«^^^'''^y^poft^' dupPr. Vnomodo quia
non appetunt quando 3C ^^^^f\bii* Vtinanitocorporc ppea cp os ftomachi ^
^jtaljfii' vcl aliquQ humorc quafi plenum apparct«Scd in»* C.S V SVPER CAP.
VII, *fi7eS't:iY«7'^'''«''"'""."^^ n« «endofun, fuatn 03^™
^ confequent.am , quia locus a toto mo ad vt
norS:"d»^'"'""^ detetmi„atione diftraliente, «fthomo™ '
"i'?""^"'"""'^'"""''^
'«otno.ergo no opotr.?~/'?°'"°''°'''"'^^PP"""'
^J"'""» "°n Wt c »0«^/^^^^^ '"f * "^-^
corporeagcnte cibo,li non ,1 • ? ftomach. .adari qua-runt poftq- furrexerOt
huSe^i:"^''" '^'^,^"'' ""««^n^ fuorum^ftomachors'
S1:o.T"'"7m -^^P^f "^' P" ''lumptum cibii. SUicoraios
ftomachilaxitatequadan, prius afficiebant, D o c. n, p B N, rir. 166 Praeterea
nutriens adu calidumco I^IM ' ' o ^***'^ fr<g'dtini aut quod parua: (it
«UditatisAnecp caliditas necp frigiditas ad re Perueniant quam fuftinere non
pollit. '«^tumatcporc.tcrtiacft,ga tranfien fux ' C^H T^"^"' •^«igat
imprcdum frigu ab acre ci^ atrraSo " ^'^''f'^ "^ali,^ calorcm
imprcirum tcmpo e ^ftiuo T^^.^^S- ^'t ^ frigus cibi in aTftatc 3c calor i^ hvm
c no. q^ftomachus cos tolcrarcnon S^H^^ Tr cumcnto.Nam vchemcns ^^^^5^, "°
PorcfacilcpenetransparticuKI'" '^'^ ^encicdigcftiux noccf^ m^^^^^^ ^.^rem
infcrt quod cft neruofum^ ^«^'"lentum ori ftoma Vtcontingit Ari.p ZTnT;
"^"'"^^^^ ^"^"^'^ ^P^^'"^^^ P-ruafus a med is rc^
'" ^^^^^^^^'^^ ^ibcrccontra D^i^?^ P^'''^^^'^^^^^^^^^ i" febrc
«p.primo.Sedcalornimius V i/:^^ T"'^ confuetudinis pPortct prarterca vt in
hycmc ^^.1^'"/°^? cajS.^.diccs. in-ftatcacftuaPrfrigidusl^Eft
d'/T;rn,squalcsfunttunccumab g^^^^^^ a cibisc^Ii qui fupcr niucm infrigidantur
quibus n.n "'"i*^' ^i^ f nim fupcr niucm infLTa^ „^u b m^f
^".^^^««cibo «ntcmporcma,nicaIoH^^™ - *'tatc debcmus fumcrc
diccns.Obferuanrr ^^^'bus in horis edatur frigidis.QuodS
*^^hora.,manfionesfaltem fint frt^dx. """ P°^^'"' !f ^Pore
fertilitatis quam fatnes fequ«w7n / ^ J^eftdeterior.Vfdimusen,'mm£
G«eexpotS^f^^ ^omeftione Ct
^cpleaerunt&'''"^"*^''^.'"*"'' ^«^^^^ ^ »utrocati
interierunr Inhac tcrtiadatPrin \l tepletionis faturitas fe.?
'^'T*'*^^"^^^*^""'^ ^^>'n gene
^tatcmporcfcrtilitatiseft^*'!'''^^^ faturitatcmdiu frequ^ ft^rilitati8.Cuius
cauff t'T' ^"'"^ ^'^T^ ^^"'«ite' exmutationccoti&-^^^^^^
^^'V^dcbilitasvirit,;^ ^|f^uantc& pcnc fuffocame ; ''°'"P"» «^pug
deficit,praecordia doIcnt,v| ditur,deindc fc rcfoluit radicalc humidum abundc
dc pafc,. eft,Danab,l,5ergocftconfuetudopIar.um quiante iciunH5 quadragcfimale
crcbra & copiofa ciborum igluuie fuos u " trcs farc,unr,credentC8
iijdc melius rolcrarc didum ieiuniu Qutbus elTet mehus paulatim airuefcerc
parfimonix cibi S faltarc , epcntc de crapulofa plenitudine ad fobriam rcfec^?
ncm, Sed contra.ex plenftudrne quaccuno, acPritudin ffunt cuacuatio
fanat.aplior.fecunda.Famcs efpo feon"« f turitatefibienfe videturapta
medicina.Dicid verum eft gradatimfubfcquerctur,'S:modeftaforet,fcd tepercv -
(Sradcxtrcmum inanitionisdeduda vires corporeas n"'*^' tus encruat naturac
inimica. Sccunda rcgula eft in gen vacuitatis velinanitionis pcfiTima eft
diuturna famcstcm! porc ftcrilitatis quam fequitur vehemcns faturitas tcmon
rcfcrtilitatis.Cuius ratio cft triplcx , Prima eft mutatio qu» fifubjtade
cxtremo inanitionis ad cxtremum repIetioni«c Nam tabida fame attriti vcnicntcs
ad tcmpus aut locum h tiliratis ncfciunt feruare modumjccunda eft , quia
virtu/df geftiuadiuiurnafamc valdcdcbilitata digercre non Dotefi. cibum
copioOim voraciterafrumptum.tcrtiacft nuia inani ta mcmbra fibi
trahuntauidcindigcftum nutricnlquodcL lor corum fame rcfolutus Sc dcbilitatus
digcrere ^oti poteft Vc crgo fucajbit S<: cxtinguitur vel in membris
crcfcunt ct mulcplicantur fuperfluitatcs quas rcgerc non valct corrum puntur
igitur & tandcm corrumpunt, Tcrtia rcgila e co^ uerfioeft dctcrtor.i»peior
cft diuturna famcs tcmpore ftcri^ litatiscf^fcquiturvchcmcnsfaturitastcmpore
fcrtilitatis fit faturitas hora fertilitatis quam fcquitur fames hora fterili
tatis» Hanc regulam probat^Prin.cxperimento diccns fc vidiftemultosquibus
dcfuitcibus temporc ftcrilitaiis Doft: hocabundanrecibotemporefertilitatisauide
feeo retJl^re. fuffocati mortuifunt, Sedinftabitaliquis quia ftatim fT xit cp
nil deterius eft faturitate quam fames fequitur & mo do dicit cp famcs quam
fcquitur faturitas eft pcior & fic fer mo cius implicarc videtur
contradrclionem. Item omnc pcccatum quodcun.|,fitmagnumfitmaiusin tenuibus ^
ingrofifionbus dipds, vt ait Hyppo.aphor.prima^Scd famS poft fatumatciTi eft
velut attcnuatio dia:taE,& faturitas poft f^mcrri eft vt e,us
mgrofiatio.ergo fames poft faturitatcm c pcor.Itcm fatur,tas poft famem
poteftfaciliter pharmacn* corrig,cduccndohumores ex faturitatc multiplicatos
Ccd ex famc fort, cont,nuata poft faturitatem prouenit danum ir reparabjlc.
f/upcrfiua confumptio humidi radicalis quod ita purum nunqfj rcftauratur» Ad
primum dic faturitaa quam fcquitur famcs cft pcftima in gencrc repletionis Sed
famcsquamfcquiturnimia faturitaseft pcflrima in scnere vacuitatis.Et ita non
implicat q> vtraq? fit in fuo generc oef fima&vna peK>raIia fimpFr»
Vclfi nona tcrminoa quo fcd a tcrmino ad qucm dcnominatiois feccre mauis dic
traf mutationcm a faturitatcin famcm forc peflfimam in gencrc
vacuitatis.Etafamcinfaturitatcm pcft"imam in gcncrcrcx plctionis, Ad
fccundum dkcp vbi cxccftus non cft vehc mens ad mortem pronus,minor crror cft
in ingroflfatione qpfubtiliatibnc diaetx^quia per fubtiliationcm nimiam dctf-
citur virtus 8C per ingroflfarioncm confortatur.Scdin veho mcnti cxceflfu
inclinantc ad mortcm citfus gimitingroflTatio nimia q5 fubtiIiario,ficut vidcs
in tendentibus ad morte vit tute iam pcnc rcfolura dum aftantcs nftuntur eos
conforta/ rc viac anhclitus impcdiuntur Sc protinus fuffocantur »p ' Similc
vidcmus in lampadccuius ignis dcbilis paratus tindioni citius
depcritmultitudinc olci fupcrfufa ffi na te» Ad tcrtium dic fimiIitcr,Nam
faturhas Vch^ ' tinuafapoftlogamfamemfubitooccidit.Famcsvcm^r^'» repletioncm
longo tracfJu temporis» Quarta rcJ f fi omnis vchcmcns rcpjctio fiuc cx cibo
fiuc ex potu fft ex pcr; ^ nidofanucpernccab,I,s,nquacuncJ difpofitione
temporr. & corpon8,f,(S: icmporc fcrtilitatis & tcmporc ftcrifitatf» «
lA C OB V S temportbus mcdi)S,Siin corporcpinguisS^ macro5(! mmc dio.Quot nanq?
homincs fuperflue fe rcpleuerc 3C fuftocati imerierunt.q.d40ifuiiIcq>eorum
noncft numerus.Nam ca Iprinnatus fubomniexcelfiuamultitudinenuc cibi (iuepo tus
fiuc humorum fiue fuperflu/tatum de facih cxtinguitur
(icutignislampadwfibilupcrfufocxceiriuo olco vcl vino vel aqua vel alio hquore*
Cum autem crror cecidcrit m comcdendo auc bibendo aliqiiod medicmalf um
nutrientium re^ gendum enc quomodo digeratur dC maturefcat, dC
ipfeeftcuftodicndus a malitia complcxioms quxexeotimeturaccipfendo poft ipfum
quod liteicontrariumdonecdi^eratur.Ciiiod ergofri gidum fucritffcut cucumcr 5C
cucurbita tempere tur ab eo quod ei cxiftit contrarium ficut allia dC porri.Et
fi rueric calidum tcmpcrctur cum eo etia quodeicxiftitcotrariumficut cucumcrcs
SCpor luIaca.Et fi oppilatiuumfucrit fumaturqd ape^ riat 2^ euacuct,dcinde
famem diu tolerct. In hac teftia parte primo agit de corrccflione malorum ci
boruma^fumptorutn.fccundoiierumagitdc hora comedc di.ibiLEt "cq? ipfc necp
omnes qui faniiatem volunt.lTer tiodemalitiafaftidn.ibiLKtpricicreaniUft
deterius ta/ ftidium&.ppciclQuaito dc corrc<flione vnias cibi pcr 1
aliumfibifupcralTumptum.ibi.LVerumtamen quandocp c ZnrC\ neccflfe eft aliquem
cibum.l In prima parricula dat quin ; quc regulas.Prima eft fi quis errauerit
in allumptionc cibi ^ ^io-^ aut poius medicinalis iniendere debct digeftioni
cius & ma corr 5,e/ ^^0,^^^ pcr digeftionem fpolietur a viriutc medicinali
" * quacorpusaltcrat,d^parte3ipfiusaptxmarurationi fiatbo nus fanguis.lit
ad illud confcruni mancre in qiiiete,c&: nil fu permittere
quodeiusdigeftionem polTt impedire nifi fuerit illi ficut medicina.Solct.n.mclius
digcftiofieri tempore qe> tis temporc motus piopter fixioncm 3c adlierentiam
ma ioris digcrentis ad digcftibilc,5<: natura foli illi intcnta ciiius
fuperat 3c digcrit ipfum, Sccunda cft.iUe qui crrauit in fu inendo cibum aut
potum medicinalem exceftiuac qualitatis preferuandus efta maliiia complexionis
quaMimeturcxhoc fumendo afiquid fibi contrarium donec digeiatur , vt fi co^
mederit carnes falfas 3C finapum de quibus timctur fupflue
«■alefieri,veU>ippocratem biberit fuperbibat ptifanam,vel
fugatdegranisgranatiacetofivcldcgranis berberis. Tcr tiacft.cibusfrigidus
mcdicinalis vt cucumcr cucurbita cor rigcndus <S<: temperandus eft cibo
mcdicinali calido ficut al liis 3C porris Jfta nanque fcfe prohibcnt ab
impreltionequa !itatiscxccJTiuaE,(5<:exhorumcommixtionc quafi quaedam
tcmpcries prouenit.Sed contra.cucurbita communitcr genc rat humorem fimilem
humori qui fit cx eo quod ei mifcct, luxta illud P rin.fecundo huius^cap.de
cucurbita.Et dc pro-' prietatc quidem eius cft c;^ gcncratur cx ca nutrimentum
ho mogeneum ei quod ailociatur.Nam fi comcditur cum fina"
ptgcneraturexeahumormalusacris.Autcura falegcnera^ tur ex ea humor falfus.
Autcum ftypticis gencratur cx ea hu tnorftypticus.Eteftomnino nocitiua quibu*
dominantur melancholia 5C phlcgma 8C bona cholericis . Haccillc.Si er/ go
mifccatur cum allijs 3c porris generabit fanguinem acu>
tumchoIericum.Conceditillud&dicqjallia 3C porri cu- curbitismixti non
faciunt vtfanguis bonac fubftantiac gc^ nercturexhisjcd
reprimumearumfrigiditatcm &;hu.<5<:ue hcmcntiam nocumenti quod
infcrrefolcnt ftomacho &co lon.Tcfte Prin.cap.prxfaio de cucurbita dicentc
.Et ecx cis quae gencrant«gritudincm ftomachi valdc 8C ipla vc> hementer
nocct inteftinis 8C colon etiam propric. Qj^ar> ta eft.cibus mcdicjnalis
calidus vt allia C2epe porri corrigev llus5^tcmpcrandu8eftciboErigido
medicinali ficut cucu^ . DE PARTIBVS mcrlbusla(fluci9 aut portulaca qtenuR
prohibeatur ab im^ preflionefupcrfluarcaliditatis. Quinta eft.fi cibiis mcdi^
cinalisfueritoppilatiuus vtpanisa^muscafeus cula fumatur poft cos illud quod
aperit vias oppilatas,(xqo cuacuatoppilantem humorem vel per vrinam vel pcr
fecc fum.Confequcnterdiufamcmfuftineat.f.tandiu donecni» mor gcnitus ex
cibogrolTooppilatiuo fucril vnitus mcm' biis(S<:oppilatiopeifcdefoluia.Sed contra.tolcrarefamen»
rtomachum putridis replethumoribu8»Concedeid deramc vcracuminanitione
venarumiSt: membrorum 8C non dc feme quac eft cum oppilatione 3c replctioe
uenaium cx gro^ fis humoribus. Attcnde circa hoc q» non cft tutum mif<C^ re
diurctica fubtiliantia 8c apcritiua cum oppiIantibus,qu^^ faciuntea penctrarein
vias ftricflas.Iuxta illud Prin.fccu"^ do.can.cap.de cafeo.Subtiliatiua
quidcm augmeniant oia litiatxj cius quoniam faciunt ipfum pcnctraie 3C
impcll"" eum.Scd poft digeftioncm 8C pcnctrationcm opilatiuoruH»
aperitiua conueniunt ficut aqua ciccrum , fcmc anifi , <^3t" vcl
fcniculijVcI euacuatio ex rcubarbaro vcl agarico quit'^ ineft vchcmens virtus
deoppilandi vias 3C cduccndi huj"^ ics oppilantes eas cum incolumitatc
finc grauaminc, dcfextamrcgulam fi vis q> ficibus medicinalis fit ti"^'
aperitiuus ficui grana iuniperi orobi 8C milij folis qua' q"^
doquccoguntfortitudincfu.xaperition-s nimisfxpe min? rc cum iiis mifcenda funt
vel danda poft eos aliqua fiyP" ficur rofcfumachthus &:fimiIia.Et harcfatis
innuiiurinP'".^ cedcnti,quam ideofortcPrin.noncxprcffit,quia cibi cinales
frcqcientius lacdunt opptlationc cj^ apcrtione. Etnequeiprcnequeomncsqu!
fanitatem h^^^^ re uoliint aliquid comedant nifi dcfidcriuni ^^^^
ritcertLim6i:itomachus dC fupcriora inieR^^^^ primo nutricnte euacuata fuerint.
Quod enj!^ incorporceftdeteriuseftnutriens fuper nut^^ quodnoneftdigeftum
mittcrc. Inhac^fecurdaparticularefumit vnum quod pf^f^^^ ratininitio
fccundaepartistanq^rcgulam valdc t^o" ^j,/ trm in cuftodia fanitatis,vt
forrius imprimat mentibus^^^ dientium.f.q» ncq? illc quf fumpfit cibum
oppilariuu^JJ' ^ aliquis quicuncj; cuftodire volcns fuam fanitarcm mederc
aliquid nifidcfidcrifieiccrtum fuerit.i.uera" ^ &ftomachu9 5!:tria
gracilia intcftina cuacuatafintap[ .j, fumpto cibo.Cuius rationem reddit,quia
nil eft ^^^^^^^^^6 humano corporc intromittere cibum fuper alium Q eft digeftus
fed digeri incepit . Nam fijperaflumptus prioris digcftionem inchoatam impedit,
8C digcftio P ante complebitur qui tranficns ad hcpar per ^^^^^f^^fHidi cet
fecum cibum fuperaiTumptum indigeftum j^n^^^ humorcs multiplicabuntur* Attcndc
q» hora co^ ^^^({t non cft ftatim poft euacuationem ftomachi&intelf"
j^,^ gracilium a priori cibo fcd poft complcmentumj' ^Q^i digeftionum. Tuxta illud
Aucr . fcxto colligct.cap'7 j^^^tJf» verocibandicftcumomncsdigcftiones fuerint
c^'^^j|tjiJ Sed id non obreriiant hominum plurimi quibus «^^^^giltifJ»
comcdereindie&intcr prandium!&: carnam '"?^'^^,tiP^^ faciuntodo
horarum ad Iong5us,quo interuallo^^'/* Ju* ri potcft vel non completurdigcftio
prima quf taillud Prin.tertri. 1 5.tracflaru.?.c.8 . Bt qu3W]^^^^ i0
aequalisrcmancntixcibiinfto 3c cgrefllonis ciu^ quod intcr. i j .horas vfquc
ad« 2 1 ,horas» Et praetcrca nihil cft deterius quaifl ^^l^^^^tti^ & propric
cumfucritfaftidium cx ^^.^^o(^ ti'bus,quoniam cum faftidiumfuenerit^^^^f^ fis
nutncntibus hacrcditarc facict ^"'i^^.jinS^ dolorcs arrcnum &:
diTpnaam po^^,5,i,. SVPER C A P, VW fpknk dC hepatis groffiticm &
phlegmat/cas afgntudmes&mcIancohcas.Sedcum ex fubtf-
"busaccidentnutrientibus prouenient ex ipfo Kbrcs
acutac&rmalignac&apacaacuta mala. Inhactcrtiadicitcj,niiactcrius cft
faftidio in rcgiminc «nitatis maximccum proccfifcric cx malis nutricntibus.Ec
«ntcuigcpcrfaftidiumdefedum appetitus horis comedeny «',quo non obftantc
faftidiofus comedic horis fuis folitis Cu^ wm folcbat diu pcrfcuerans in
iftoerrorc.Nam fi hoc faftiv aiumprocclicritcxgrofiTis nutrientibua vt porcinis
carni/ Dus,anguiIIis aut tcncrs poliiderc facict vclut hcrcditatem arihcticos
dolorcs 3C dolorcs r cnum 3c rcfpirandi difticulta> cem quac difpnoea
dicitur,& podagram qua: cft gutta pedu ub arthetica cadcns,^^
ingroflfaiioncm fplcnis dc hepatis et Pnlegmaticosaliosacmclancholicos morbos
ficut quoti/ «Iianas quartanas fclirrhofes 5c ccdemias.Nam fi groiri hu»
cxtiutrietrbusgrofifisgenerarifolitipaulatimin venis accr uati vcl accumulati
aicrint dc natura no fuflFiciat per folitas vtascos foras
pellcrcmittitadiuncflurasadquas folet mit> tcrc quafdam humiditates,nc
tcmporc motuum nimiu cxic ccntur,quac quia fupcrfluunt inducunt doIorcm.Et fi
ad re^ tics yrina duccntc tendat cos oppilabunt 3c diftcndCt 3c do lerc
faccnt.Et fi ad pedus fluxcrit vcl dc cercb H fcende
r«aftmaveld.fpnaamillicgcncrabunt.U^^^^^^ muxermcadpedcscoadiuuantibus
la^tudinc viarum Zt ^cT ^f'''^ ^'"'"^ P^^^gram.Si vcro fuerint in he
in cis.Et fi putrucrint m paruis vcnis vel porofitatibus nlt ^^^^^^^^ ^ r^^^
ftcndenntindeprlTniTnrfTT"r""' fis quidcm ermeS 1 '''^
adcmia.ScIfrrho cis E feft^ . verocx phleomati. ficutcauron&ce::jr."S^^
humoribu.cxtalibuscibisg ITarj!^^^ in venis
1'gnaficutherifipeUformicaherp^^^^^^^^ acutismaliquodmcmbru&facSs^?^^^^^^^
Verumtamen quandoquc nccenTp .r- cut.II.qui nutrient.acomedunt aSu aut falft
taruSeXs^^^^^^^^^^ 2-.Et.ft.squ.demhocfuK^^ 5 tum noneis necenTarium.Et horum
conr.o.- g«iomeft diTpoatioeorum i?^^^^^^^ f;«-ns poft ahquod tempus
conrequente/admT fcentquodueLtodigeritur&eftaS^ ri,i? ^"^*"^^
particula datcxccptloncs ab illa i ^ rcl7''"'"^**Q."0din corpore
cxiftit d« ?ius!ft'^'^ Vrumtamcn^'^'^^^^^ «tur fupraairum cfbn^^ ^T^'' vmutc
&opercpoftea mi cibipr^.afTumprSj^^"'.'"''^''^ "^^litia
mumeftdcillisQu/Vr'*^^ f«mplis. p,-^ vel P^pcrata,vel nu,II? tiutrknm acuta
ficutalli,, ^emntinfaIc,vcIproo jundiam,quia comedcba' ""r ^?^'''
^^rc «;bu8. Vel cx ncccfl^tatc Z "^an.bus fc vcfccntibus t, 'jPfo quo fua
digcftio nni?^ '^^^cntcs ahud,poftca tcmporc *»Pcra«Umium ficut cucurbitas
mclQnc. m fticutwercs vel corum fuccos vcl ipforum aqua9,Hi na^
qucrcprimuntcaIorem5^acumcti falforum^ acutoru dC pracferuathepar&fanguincm
ab inflamationei&: incedio, Et iftud rcgime feu ifta corredio fufFicit eis^Nec
idigct excr dtiOjimmo nocet eis concitans calores &coadiuuans ad in
ccndiumJnhoccafu putotutius fuperbibcre bonum haufttl ptifanx vel fyriipum
aliquem infrigidatiuum velaquas di> (ftoruminfipidorumtx^fumerceorum totam
fubftantiam, in cufus digeftionc natiira laboret iam altundc fatis occupa ta»
SecOdum exemplumcftdcillis quorum difpofitioco traria eft difpofitioni
nuncdid:orum»r«qui flimpferunt ci/ bos grofibs vr caulcs carncs porcinas et
cafe um plurimum 3C poftaliquod tempus eis immifcucruntacutum cibum uc locitcr
digcftibilcm vt foeniculum anifum carui vel cinamo mum,vel fuperbiberunt ncdlar
aut hippocratcm. Exhi» cnim groffa prccafiumpta fubttlianturcS:: prohibentur
op/ pilare vias tranfitus corum fi conucnicntibus tempore dc menfura
fiipcraccipianiur. Amplius paruus motus poft comeftione ipfa>
cibuminftomachoquierccrefacit & propricca dormicndi poft ipfam uoluntas
affuent. Accide^» tiapraptercaanimx hornbiliaa: motus corpo^
reifortesdigeftionem fieri prohibent. Inhacpartcquarta primoagit deeflFedibus
motuum5^ accidcniium animx poft comeftionem.fccundo dc quanti/ tatc nutritionis
ciborum hyemc 3c ceftatc ibiLEt in hycmc quidcm.^^Terriodcquantitateciborum^
potuum fecun> dumcomprchcnoncm ftomachi.ibiLEx ciboctia.lQuar^ to dc modo
decubitus 5^ cooperimcntorum poft comcftio' nem.ibiLOporrct prartcrca.'! In
prima particula dat duas rcgulas. Prima eft q> paruus motus vt fuauis
incefius poft comeftionemfacitquicrcerecibum in ftomacho.l.dcfcen/ dcrc ad
fundum ftomachi vbi cclebratur digcftio melior quiacarnofuseft,^;: maximc conucnit
ralis paruus motu§ dum volunias adeft bcne dormicndi poft comcftionc ♦ Per hunc
cnim clauditur oiiffcium ftomachi,& prohibctur afcc fus plurimus vaporum 3c
fumorum ab eo ad ccrcbrum co> turbaniium fomnum.
Sccundacftq»paflfioncshorribiIcs ai ficut tcrror timor ira fliria rancor
triftitia , 8C motus cor> poris fortcs prohibcnt digefttoncm ficri,quia
diucrtunt calo rem 3C fpiritus a loco digcftionis 8c cibos in ftomacho rccc
ptos cxagitat,(Si: no finnt ftom fup cos ffgtdonec digcrant» Etin hyeme quidem
cibi pauci nutrimcnti non funt edendt ficutolera, fed nutnens magis e cdcndum
quod c cx granis SC fortis foliditaiis cc in af ftate huius contranum. * Motui
poft ci/ bum* Animl accntf9 cococtio nc prohi bcrc. In fccunda dat duas
regulas» Prima cft.cibi pauc? nu> tritronis ficutbletx caulcs atripliccs
fpinachia boragincs 8c a lia olcra non funt comedendi tcmporc hyemali,fcd
potius cibi multi nutrimcntf,forti3 roIiditatis.f.eompa(rtx& (piflg
fubftantix vt ri^um panicum milium triticum 3c grana fi^ milia.Cuius ratio eft,quia
innatus calor tunccft fortififimus 8C fomni longiflfimi non parum iuuates
digcftioiiem aftum> ptoijj.TcftcHip.aphor.prla.can.illo. Vctrcs hyemc &
vcrc caPiflfimi funt natura 8C fomni logiftimi» Et Gal.in comen* dicentc.
Virtus naturalis acflionis fi cibum in ftomacho bc> nc digcrit tcftatur
corpus in hycmc fecundum naturalc cur^ fum bcncfchabcrc,quiahoc tcmporc
augmcntatur calor in intcriori corpore 8c fomnus fit longift^imus ,
fupctfluitasl terti? digcftionis cxpcllitur $uis non fcntiaiur . Fumofa n» cum
anhclitu grofta cum vrina cgreditur , Hypoftafis qilo> quc vrina
faeculcntior cft $ in acftaic,^ quantitas minora> tur vrin3e,corpus
magi8nutn'tur,caroaugctur fanguismuf tiplicaturordinatione modum
noticxccdcntc.Harc il/c* Hf librodc virtuiccibariomiii»c,j»dc cibarijB gto(L»
^t.Et Cibf hyema^ / • lA COB VS-* melfQS eCk cj^ fa»mntur haec cibaria in
hycoic proptef Zggtc gatioiicm caloris ininterioribus corporis 3C
longitudiiieni Cibi fonini, SecunJa eft.in azftatccontrariumhuius conuen/c
{ftaiis» fcilicet cibi mjlti nutrimcnti fortis foliditatid ficut grana no (unt
cornetiend/>fed potius c/bi paucac nutritionis vt fpina/' chia hducx acedula
portulaca blctae borago attripliccs 3i fimilia.Abhisenimcalorcxtcmporcillatus
corpori rcpri-' mitur^fanguis modicusgcnerarifoletcaius culiodiae na^* tura
dcbilis rcfoluta vacat attcntius.Non enim furiF/cercc (anguinem plurimum rcgerc
dC protegerc a corruptione,5<: quodexh sremanetfjperrtuum purgandum leuc
cxiftcns fac/Iclabiturad inferiora.Prin.vcro tra(fcatuprimo parti-'
culacfeamdjcancicaccanticorum regimcn ciborum aefta/' tis latius diffcripfic
dicens.Tcmpore qLiidcm xftiuo cft cibi quantita-i minuenda,cftv-|? tuncad
fubciliter nutricnda decli nandum,vnde vitandGcfunttunccarnesgrolfx SC vtcndil
eftolcribus 3c USth fpccicbus 5C pifcibus rccentibus , hae> do ^iTagno
mediocris ctatis,pull£s gallinaccis,carnibus quo quccapodarum ideftalaudarum 3C
coturnicum» Inftabit allquis primo.in xft:acc maxima fft rcfolutio quod
oftcndijc debilitas viriumcS;^ m,icrcdocorpori»,fcdcum cibus dctur ad
rcparationcm folucorum quantltas ipfius horum quanti'^ tatircfpondcredebet,i?£:
fubftantu ciusvix rcfolubilis & compadla forct.Itcm dixit prius
Prin.primifecunda'docf» fecunda.fummaprima.c.<».c;^hycm5 cftmagis conftrin'»
gens matcrias,^!: in ipfa cft plus neccnfarium fumerc ca que
incidunt5(ifabtiIiant,(S£:q>aegriiudmum hyemallum plur!
mxfuntphlegm3ticx,5£:inipfa phlcgmafft muItum.Non frgoconucnithyemalitcmporc
nutrien!» ex granis fortis foliditatis cum tale fit oppilatiuum. Ad primum dic
q» \l/ cct in xftatc maiorfiat rcfolutio vndc maiorcibus Sc nutri tiuior 6«:
rcfolutioni rcfiftentior compcterc dcret , virtus ta^ medigcftiua
plurimumdcbilitata fcrrc non fufficit tantum
&:talcmcibum,quarcoportcrp3ucum (^fubtilem dariqui digcri pofTit,fcd
frequentius dandus cftvt rcfoluta reparct 3C refolutioni refiftar, Ad fccundum
dic q> licct hycmc propter robur innati caloris 3C virtutis digcftiux cibus
nu-' tritiuiorS^magisfolidusconueniatjCxpcdit ramcn in eafac pc vii
fubtiliatiuis 5^ aperitiuis , Hcut pctrofelino nafturtio ,
fcEniculoanifo&fimilibus, vtoppilationcs dC multiplica'' tiophlegmatis
prohibcantur, Exdboetiam nulfiis ita cdrcpfcndLis irt non fit ibi f ocus
fupcrfliiiis , fed ab co cft rctmcadijs rcliqufjs dcfidcrfj adhucfn anima
matientibus, haccmmfamisrcfiquiepoft hora unam dcftru^ untur.Et in hoc ufus c(l
confcruandus,quoniam dcterior comeftioeft quacftomachi facit ^ratiita tcm,5(:
deterior potuseft qui temperamencum cgrcditur 5(:mftomacho natat. Et fi ahquo
die fuperfluxerit fequcnti die famelkus mancat (bmnoutatur prohxiore laloco
temperato i'n quo ncquecalor fit ncqac fri^tditas. Qjio d fifo/' nus ei non
aducnerit multo utatur inccnfu fuautV tcr,&rconti'nuomquo non fit quies
nequc rc^ quicsS^parumpuri uini bibat. RufFus mquir.' InccflTus hi'c mihi
placec &: propric poft prandiu^ quoniam bonitateoperationis coenac
pracparat^ ^nhactcrtiadattrcsrcgulas» Prima cft,nullus ncexd ^AU^ •'^P^cndus vt
in eius ftomacho non fit locus vacuus ju "^'''^'tji^immoquifquca
ciboccfifarc dcbct,<pfo adhucallquidappetitushabcnic.Nampoft horam vnam
rcliqmx raniis.i.appctitus rclicflus ccflfabunt.Caufam rcgu U d3t,quia dctcrior
comcftionum cft quoad mcnfuram ci biquaeftomachumaggrauatficurilla quxtotam
cius Itn^ pUt concauit^tcm.Et pcior potus eft qui cxccdcns tcnipcra*' r DE
PARTIBVS mentum natatm ftomacho.Nam per vtrumquc dJgeftfofe
ditur,5(:caputgrau3tur fumis>5<; vaporibus cum necoslto/ machi bcne
claudi poir(f,ncc cibus 3c porus ad ipfius fundu liberc defccndere qui
digeftioni deputatus eft ficut os ipfi"' appetitui.Scd caufaccfraiionis
appctitus rclidi poft horanJ vnam cft,quia fundus ftomachi celTat trahere ab
ipfiusore 8C hepar ftomacho fanguinem rranfmittit pcr proprias
nas,5;:vaporescibiquosdigcrcn3caIorcIcuato3 ftomacM rcplent
vndccelfatfjinies.Et inhac rcgula Prin ♦ intcrfcrij vnum documcntum.f.q>
vfus in hoc cft conferuandus.i.c^ fuctudo circa modum rcplctionis ex cibo&
potu confcrua' ri dcbet omn { tcmporc fi bon a fucrit , fi vcro mala ficut irt
multis cft morc brutorum vitam agcntibus qui non ceifant cderedonecfaturifint5{:faccusrcplctus
non fubito rel/n' quendi eft.Omnis nanquc confuetudofubito 3c fincgrat^* tione
ablara illum cuius cftoffcndft,ut ait Prin.trac^.pr'«]^ r^^M fccunde particuloc
canticae canticorum, Sccunda reguW ^ eft./kjuiscxcibofuperflucfumpfcrit
vnodic,abftincat ac| ^ bodicfcqucntifaltcmdonccpriordigcftu3fuerit,c5^
I^g'"" ' dormiatlocononcalidoncquc frigido fcdfcmpcrato,qu3^ tcnus
mclior digcftio Rat vnito calorc circa intcriora 8C noij vigilijs ncccuris
difpcrfo. Tcrtia.fi nimis replctus dorm^ reneqdiucritdiucontin-iefuauitcr
incedat finc quiefcendo amotu vel rcquiefcendo ab opcribus vigiliarum vtpermt^
tum fuauem abus dcprimatur calor excitctur , fumi 9C^^ porcf! a cercbro ad
curem rrav^i diuertantur,6e bibat mo^Ii^ cum boni vini puri quod cibum
dcprimit.calorcm cxcitaf? 3C digeftiuam confornt.Hr fuper mcclTu fuaui poft
cibHf^f ba RuflPi allcgat famofi mcdici,quorum hic cft ferics.fn<^[' fus
h'c,fcilfcct poft ci bum maximc poft prandium miH' P]* cet,qiit3 praeparat
bonitatcm operatronis ccenx idcft co^^' luuat ad d^gcftionem perffcicdam, qua
pcrfedtaftomachuJ difpodtus reddituradcoenafufcipiedacomodccri appft'^^' OpMtt
practcrea ut poft comeftioncm mofuperdcxtrumfatusdormiat pauco temp^^
re,deindefaper finiftrum rcuofuatur , poftea ''f uo(at fe fuper dcxtrum.Etdebcs
fcircquodmu»^ ns coopenVi pannis et ceruica I clcuarc ex ilfis
ftuntquxmdigerendo fuuant. BtzdM^^^ quide ut mebroi^ fitus ad i feriora fint
declinat^' In hic quarta dat tres rcgulas» Prima cft q, dormit^"'"^
^jjhj poft comcftioncm primo pauco tcmpore fupra latus dcjf'^ .^^,
dormircdebct,vtab orcftomachi quod tunc crit fuff^^J quia dcclinat ad finiftrum
latus cibus libcrius ad ft1^Ji"J* \ fccndat fua grauitatc.Poft fuper
finiftrum latus fc rcuoWj!^ vtheparacubansforis fuper ftomachum vcluti gall''^^
per pullos fuos addigcftionem cibi coadiuuct.Dcindc ^^'^^^
uoluatfuperdextrumlatus vtftomachus hepati ^^^9^^^ ^ tur ficut Icbes igni quo
plurimum iuuatur in digcrc""^^^^ Attendc q> dormirc folitis vno
fomno intcgro finc .j^f ptione ferc tota nocftc, vt pucris mos cft , dccubitus
"l^ cftfupra dextrum^Tum quia cibusabore ftoma^^''Lj^ hunc dccubitum
libcrius defccndit ad ipfius funJuni' quiafortiushcparinfluitftomacho calorcm
quando '"^^^; «i.Namcalidumpromptiuseft ad afccndendum$ ^^^^^
fccndendum.Id docuit Hip.primo prognofticorun' * ^ 0 tnquit cft inuenirc aegrum
iaccrttcm in latcre dcxtro J^^^jjjj ftro,mcIius tamcnin dtMro^ quae habitudo
fanis cft lcti''' fis.Btcnim iacerein modum fani mclius , Verumt^^^etf
hocconfuctudo attcndcnda eft,ficut notatGal.tn ^o'" .jj, to. Sccunda
eft.digeftio iuuatur bona coopertu'|? ^iarS corporis &cxtrcmitatuin,tS:J
cleuatione capitis SC ^P^^c^ fupra ccruical vel fupra puIuinar.Nam per
coopcrfur ^^^y feruaturcalorinnatus membroruni,&:extcriora q^*^^ porc fomni
frigida rcdduntur calorc rcuocato ad »^^'*' tiott« hibentur per cooperturam a
pcrcuflfionc 8C pcnf^ ^^p^» frigoris nojflurni.Scd dcuatio capiiis dC ^P^^l s V
"p E R c A p. vir. porum turba,..r &fomni.epro(i!ndior fitliis non
in.crru. nZ\n f •"^/'""■""'•i-funimarie loquendo bo.
num e(J pro conforH.,one digeftionis v. fl.us membiorum .nfenora declmen. hora
fomni.i.a v. c.pu, collum & hu
mer,nmaI.,orestruncocorpor,-,,&trunc.rscorporis,ibn, & ped,bus propter
caufas d,<fias in cleuatrone cemicali". Etcib.qu,dcm menfuratio exift.t
fccundum urum&u,rtutem&utmenfurae.usmeoqufS nareftu.rtut.sflttal/scum.-prumrec.-p,-tqu6dd
grauamen non afferat, &: ut hypocundria non
tenda„eurnecp,nflet&rtig.tumnonfac,rtZ natet.Et non accdat ex eo naufea
neque canfna dender,um.nequecafus neque .ngenn p.Sna nequemfomnietas.neque.pnus
fapor /n^ fuT buspofttempusreper/aturrquon/amcur^^^
logutepusfapore,usrentustuer/ter.rde3s Xnhacpartequintaprimoagitdemenfi..» • r
confuetudinem virtu.em.fecundo de fi», m' •'^''^"'''^"
t=equan<i.a.is.ibiLDeclara.urautem n-I— 'i'"''"'''^'"
ComcllionuminhisquicxcibodiJI, r ° «ff quifcrrc ncqueunt .^na vtewnZ"
ca!e(Iun.,& rbiLlllcprarte,ea.nQi,attode n?. ■ choliciscl,olericisfani;,
"ei;i"2r'"''' P™P'''' cholicus prarterca.T Inllr^'^
?'^""''V '^'l^^^^n- .^mcnfuracibidebitsenuamir'""'
P"f'"!'» ^icit primo pencsconfuctudinemTv"^elP;^''^^ •^idcm quia
confue.udoeftT,., " '^«'''"nudinem 5'lq.alTuefcen.esinemwra'^^^
'"'cmperatedi3.,,„,rv'ra,t Af ,f"' ^'Sro.ant cuiS non tum.Penes
virm.em v«o Lm , ' '^^"'cuh problema *"™P^'cibidaridebe"vnf^^^^^
Ppteft,&: nutritiua vis ammiUrc C " ' «J-gerere cp v,t,us nutritiua
pro r7Z^:^:\"''''"^ «^ndSZrz cundod,c,tcpinhominccuiusnauraisT'*r''^
Se fura c,b, debe. eiTe ,alis q, in elus "celr, "' "^f.
cond,„ones fequentes. Primacft n •"•°'''''^"'f".ur gtauamenaliquod.quiacibus"
auan^ ftolT" '' Plexaturab codelcaabiliter,ffdq. odam
mi""'^''" '<>veb.acontriftame,quarcnonbened7<,, °
"'^"8''=''> .^embenenutrit. Sec Jnda eft ^ l^"
''ypocundria.i.par.esla.eralesqus^^^bcoft^^^ «"damur.quiaex horum tenfiine
fe» 1? '^"^ """ime 8"iScatur.an.u8cibiem(Tu,clnl
'°''"'^"'^''o fi' t» o C. U. F E N. m. l6S tftcaufaquaremuUipfgues
plurimum rcpleti Tunt mapi* famchci ficcs cholcricfs & inanitis. Odaua cli
^ nont &firsSc«^^ uerfionemcaloris5;fpiLuma"lo f;X r •na eft .1, non
accidat ex eo .nfomn.e.as f^ ^ ", , mainlcaohorafomni,quxtuccue.,irefXcl l
os ftomaclii quoda.nmodo dcdinansnonT, cIaudi,fcdcflSma.abundcad c'Xum°
.X'tits^ inquietans ipfum. Vndecima cft q, i„ crufluarinMi
emiiri.diupoftaau..p,umob.,mn?nfentL.u^^^^^^^^^^
airump..^u,ad,ausfaporpoftlongum tcmpus repertu,e- dctcr,us (ignum cKdum
rcmitur fVatim poft airumptum c| bum fign&ansct ftomachus longo tempore
quali rtl «?r inc,bum,necpo,u,te,pr.Tualcrc(cudigercre ipfum ^
Dec(araturautcmqu6d cibusnt temperatus oimex .pfonon prouenit magn/tudo /n
pulfu 8C m anhelitu pan »itas , hoc nanquc non acc/d/t nili proptereaquud
ftomaclius compr/mit d/a. p!iragma,a:proptcrhocfi't anbelitus paruusS: infpiHatur
&r cord/s neceditas eipr^betaugme tum. Magnificatur ergopulfus quon/aminmr
tute non cxi(l/t dcbilitas.
8"'Scaturtan.uscibie«elTu,q,;o„fo,^!^';"'^"£uo ^hum
fedhepar&rple„em quVrelW ^ab «''"entairiftcre procofortanda ftomach
A^.V"' Po''"" »''''i*did,usciLnoninflet.i.(SruttJ''^^ Ter feAo
vcntofitatem inflatiuam q™=eZft"'^'""« '"
rcerib^s?q:^r^'„^' rug,tum.,.ventofita,em mol^^„ ^"'^
fliacam^"'^"''''^" P="Tio""" '°^''''« v I
dot, r,^ '""P^» «iot.&adoserurrp''''''"^^'"' ''^
"i^' ^'S« *8 ftfe . <;ftq.nonacc<datt ^''"'"'
«^"ebrum f «ur. Ex hac enim fio^-e^"'""'^' vomendi q„i „3^^
'".'a «''abco&potL^l^^f^^^^rq-grau^ Pf^digeftione.
Cir:,'/"^'"''?''^ «'num.Qiiod dupfi.feJT."'^*
"°"'"*"^'' appetitum „ f"8'dus de fe eft ^el rZ'
P^-^^^ f-vel f"a qualitate , 0'?,
2''al«a,eacqu/fi,aexdtainT-^''P°''™'^'''cc,ofuXl
,»''udi^.emfu,quanS'^«-"edigeftionisprop,ermu^ ^*'>fita.tmf,i8idamphk^^'';7'at
'" itemacho veli„ In hac reeunda drct q, c,bus declaratur clTet temperatUS
rrt,.- qual,.a.e<S.quan.,.a,eduobu6fig„is.l3Hniumeftciminon - * •
proucn.texeomagni.udoinpulfu.fecundum cft cum non prouen,.exeoparui.as inanhclitu.
Sedinftabit aliquis prl n,oau<Sor,.are Gal.hb.de introducendisin pulfu cTs
,0 d,ccn.,sc|, c,bar,a commodera.a magnos isrvehemenrra
&c,.os&fp,(Tosfadun.p„lfus.Secu.,dopcrPri„5m fc n,f,li, f.""-
^'"'.^"'"'•''P- ' ■•dicen.em.^ ficib, r,a3:qual,a fuctffet
pulfus in magnitudine augmentatu'* &velocMat,smaioris&fpiffi,u<,i„?
a,f8men,u«
^''^"'^«^^^^(''•^^"'"^"•'"•'•'"''"'P^^icuUepre^^^
„sd.cen,cm.fWn,ffcau,rergopulru8 quoniam in vrtuTe non ex,ft,.deb,l„as. Dicc^
Gal.& Prin.loqlTumuHbTdl de magn„ud,ne modera,a rolita contingere p^ft
refertionc. Prin.veroh,cm,enditdemagni,udine excefliua pulruefey cundum trcs
d,menfiones vltra curfum nature fol-tum cu5 cibusexccdensoperarifoIer.Quodil
valde cxcefierit pui; fum c3;c„ d,uerfum & inord^natum . luxta illud Prin
caB iamallega,o,Et fiplur,me magnitudinis valde faerit er^;
p„lfusd,ucrrusabfqucord,neprop,er8rauitatem nutrien-
.,sfuperv,r,u,em,quon,amexomni8raui,a,e prouenit i„
puirud,ue.fi.as.Au,d,chunc.ex,umfui(Te corrup,um vel a fcr,p,or,bus vela
translatore,& ipfum taliter debere fcri-' b,.Dcclara.ur auiem q, cibus fit
temperatus cum ex ipfop ucn„ magmiudo in pulfu & non in anheli,u
paruitas.E. hoc declaratur requen.i fcrmone^vbi primo reddit rationem de non
parui.a.canhelitus excibotemperato.Hocnanque in>
quit,fcihcctparui,asanhcl(iusexcibononaccidit nifi pro< ptercaquod ftomachus
nimium repletus comprimit di»' phragma . Erpropterhocfit anhclftus paruus &
frecuen» poftcibum nimium&nccelTiras cordistdeft euen.aiirw caloris eius
prjtbet ei,fcilicct anhelitui auDmcn.nm f, .i«,quiaadaudocalore cordrsex clbo
cZ^ LT" virtutis motiust pefloris neceflirio tit anheli,,,. f..l
frcqucntia fupplcat quod deeft in magni,ud2 1 tcSecundoreddit rationem quare ex
cibn ?r '"'°'^'?
ca.urdicens.Magnif;ca.urerypufJ'S°Pf"'.'"'?;;,^' puira.ili non
exiftir debilitaf .''potenTiS tam de cibo temperato^ de nimio non pttucnicnte
vrqu» r I ACOBVS adhotfquoddfucrfum&inordinatumcfficiat pulfum qUia Vtcrcp
pulfuB) magnificat» l Ile praeterea cai poft comeflioncm accidit ca lidicas 5^
calcfadio non una cotum comedac ho rafcdpaulatim per inter(ialla,propcerea ncei
ex rcplctionedifpofitioacci'dat,qaaf fit ficut tremor
quampofleafequaturcaloriicut fortis fcbns cu calcfit cibus. A mplius qui
quantum ci futficit di gercrcnon poteftcomcdcrcnumerum multipli^ cet QC
quantitatem mtnuat. fn hac icrtia parrtcula dat duas rcgnlas . Prima efl: cp
illc Parcicn non debct comedcre cibum fuum to:um vna <SC cadem ho^' di cibi
rafeddiucrfis vicibus 3C pcr intcrualla cui poft comcllio/ «tio» ncm accidit
caliditas cxtranca 3C interiorum calcfadio , nc ircmor authorripilatio fibi
fupcrucniat ex rcplcrionc cibi qucm fcquatur fuperfluus calor vclut fortis febt
is ca lcfado. cibocalorecxtranco.Subifta rcgulacadunt cholerici 5^ rari
macridebilesmaximcinoEftiuotcmporc «Si: in rcgionibus calidi9,in quorum
ilomacliis vcnis (S(:hcpatcfupcrfluit cho lera , qux ccdens ailumpio plurimo
cibo fupra membra fpargitur trcmorcm faciens ,5^ cum natura ncquc choleram
fllam ncquecibummultum rcgcre fufficiat putreffcnt am^ bofcbremgcnerantes.
Secnndacfl.illedebct multiplica rc viccs comedendi Pe u numerum comcfl:ionum 3C
minuo iequantitatcm,fcilicctminu9fumcredc cibo quaquc vicc quam fi totum vnica
vicc comcderct,cu!us ftomachus tan^ tum cibum digercrc non potcfl vna vice
quantus fibi cibus ncccflarius cfl.Sub hac regula cadunt fenes a kn\o,5C prac r
gnantcs illae quarum foetus cfl: lam magniffcatus propter dc bilitatcm fjarum
virtutum,5^ pueri 3C illi quorum floma" chus cx creatione nimis paruus efl
proptcr diminutionem capacitatis fuorum flomachorum» Mclacholicus prattcrca
nutrimcnto indigetue hemcntcr humedantc&: pariJcafefacicntc.Cho !cricus
ucro co quod humccf^at 5^ infrigidat . Ec illc quidem in quo fanguis calidus
gencratur bonus nutrientibus indiget frigidis dC paucinix
trimenti.Etilleinquofanguis generatur phlcg maticus nutrientibus pauci
nutrimcnti indigct inquibuscaliditas fit & fubtilitas. . • Inhacquarta
particuIadicItprImoq>mcIanchoIicus in Qui digctciboquivehemcntcrhumc<flct
8C parum calcfaciat, bi qbus vtpcr vchcmcntiam humiditatfs fux mcmbra
humccflcn-' «.^P^f^ni rcfolutio fui radicalis humidi quod cx.lc cft prohibea/
tis adhi^ tur,5(: melancholiae ficcitas in qua abundat rcprimatur oC bcndi»
impcdiaturadeficcationc.Etpcrcaliditatcm fuammodcra tam calormclanciiolici
modicus cxiflcns fufcitctur 3C viui'' ficctur,& mclancholix ipfius
frigiditas minuarur . Signari'' tcrdicit parum calcfacicntc,quia fi multum
calefacerct ci^ bus cius deficcaret ipfum propter refolutionem a forti calo^ rc
deficcatio vero fibi pernecabilis cfl . Eiufdem fcntcntiac mcminit Gal.fcxto de
re^imine fanitatis diccns.Humcda^ reigitur cos^fcilicct melancholicos oportet
6C calefaccre, «ritautcmhoccxercitijs commodcratis ^(^cibis humtdis dC calidis
5«: vinjcariori8porationc& amplioribus fomnis. , Sccundo dicit cp colcricus
cgct cibis humecftantibus 8C 'tn^ frigidantibus vt per eos corrigantur lapfus
fuac caliditatis 8C Cic.Sc prohibcanrur vltcrius labi, Sed contra . calidio^
racalidioribu^indigent adiutortjs , frigidiora frigidioribus ^ ficciora
ficcioribus 6<: calidiora 8C ficciora calidioribus 8C ficciorihus,vt a.t
Gal.tertio the.Dic id vcrum effc in rc/ gimitie pure conferuatiuo quo non cfl:
fccurum vti in cholen cc8^quia pfoni funr dc faciU labi ad detcrius,fcd
fcdu<fliuum DE PARTIBVS rcg^mcr^ vel pr xferuatiuum cft eis tutius quod
contrarijs _ moderato vfu.ruxtaillud Gal.tertiotcchni. CaIidiorem<>'
ficciorcmcrafim non calidj: ^ficcx diactac faciunt eucra^ lam perfe(ftc,fcd
quxtantum eucrata crafifrigidiora 8CW^ midioraquantum :^naturaerat calidior 8C
ficcior. 'r^''^ tiodicitquodfanguincus lapfus in calido 3C humi.in qn^ fanguis
bonus calidus gcncraturidefl plus dcbito multip»'' catur egetcibis frigidis
paucx nutritionis,vt fpinacliijs ducis accdula violarijs h igidis quidem gratia
rcpracliion*' caloris,pauci vcro nutrimenti pro diminutionc fanguinis» luxta
illud Gal.fexto dc rcgimine fani.cap.fcxto.Humidio^ rcs 8c natura calidiores fi
quis fubalterarc velit corum con» picxioncm ad ficciorcm 5c frigidiorcm fpccicm
oportctpcc conrrariatn diactam ducerc, fi vcrocuflodire per fimiha» Qjiarto
dicit q» frigidus 3C hu.complexionc in quo fangu'*
phlcgmaticusmultiplicaturindigetnutricntibus pauci tiU' trimenti in quibus
caliditas fit<i fubtilitas fubftantia: ficuj auiculis alTatis 3c vino albo
antiquo . Caliditas quidcm ao rcpr.ririonem fuae frigiditatis.Subftantiac vcio
fubtilitasa prohihitioncs oppilationum.DecompIcxionibus talibuso,
citGal.fcxtodercgiminc fani.cap.y.Liboriofac (Sc: qu» cO
humiditatcfrigidaccomplcxioncsfunt maximc hac rcutn'^ tisoccupant
cgritudlbus.Profunrautcis balncatioctcxcrC tia 3C digta fubtdior,(5^ vnc^ioes
modcrate calefacientes. Nutricntia prxtereaordincm in fui reccptiO" nc
habent in quo fanitatis conferuator CoWicU^^ cflfe dcbet,nc illud quod.fubtile
cfl: dC cito digeri^ tur poQ: fortc nutricns quod fit co durius in cib^?
fumat,quiapriusdigeretur quam ipfum,^^*^' pcr illudnatabitnon habcns uiam
quapcnctref» putrefictcrgo8^corrumpctur dC corrumpct»'' lud quod ei
admifcebatur» Inhacpartcfcxtaprimo prohibctfumerc clbum fub^i!^ ^o^^^^ fupei
cibumgroflumfccundolabilcm fupcr fortcm duri^' ^0 ibiLrfieetiam.lTcrtiopifces
8C fimiles cibos pofl: ^ori^ cxeicitium.ibi.LPifccs quo^.lduarto doCetquibus
f^yP tica conueniunt antcabum.ibiLHominu practcrca.lCi'.' to quibus conuenit
grofTue fortis cibus 3C quibus ^^^^^ 1 ibiLEt cfl: eriam."} In hac prima
particula dicit pf'"'^^.? cibaria inter fe habcnt ordinem prxpofitiois 8C
pofl:po"^'^g nisjcirca cuius obferuantiam conferuator fanitatis ^
attentus,quiaqu3cdamprofuntordincferuato qux ^'"f^j fteroordine miniftrata
nocent. Secundo dicit q> f^"*?^^ confcruator debet cfle attcntus,ne
cibum fubtilem cit^"^-^^ flibilcmfupcrponat duroqui tardc
digeritur,&fubtil'^ -^^/ usdigeretur&obftaculogrolTitranfirenon potcrit
^^^^/ pcrgrolTum natarc,quare corrumpetur fuperflua nc&corrumpct illud cui
commifcebitur.Idem coot^ jg/ ratquarti prima.cap.primo.dicc3.Et nosquidcm ^^^^
te terremur quod cito digeritur,cum accidit vt nutri^^/^^^g/ cedat quod tardc
digcritur.Et timemus ne cum eo q$ tur,&: fiat fecundum modum quem iam
declaraui»ij^^|j^pf trarium autcm huius rcgul3ecommunitcr,8(: vt >"P
'ifjjfli' obfcruantgalliciprxponcntcs carncs bouinas ^^ ]^^^^^ nas puUis
perdicibus caponibus fafcanis &altis Y°'^|^fiif^ facilis
digeflionis.Nccctiamcis vidctur dcelTe ro,qi^' j^uj dus flomachi carnofior
cxiftcns 8C calidior cact^f^^ 'fnb^ partibus ita cito digcrit cibum
pracafTumptum g''^... grtjf ftantiarficutpartcsalixcibumfubtilcm.Itefi
fub" ^ec* fo prgcmittatur prius digcretur,quia fubtilis,tuni ^ ^^^d ptus
in fundo ftomachi^ prardigeftus fupcrA"^^ \'|aap^''^ ad hepar pcr
meferaicas ducens groftum fecuni , q fua tofundoftomathi cibus ftatim
effluit,& groflus jplica^ grauitatctcnditinferiusoppilabit crgo vias 8C rn
qc{% bithumorcsgroftos& indigcftos.Itcm ^l^^^f ^^^^i^iilibi»*^ .pidius
rccipimus vtroqj,pfcrcndo cibosgroilo» s y p E R c A p, vin Nam j»fofri
pracafTampti tempore famis plunmum,'& fiJbtiles poftea delicati fapidi
dcmulcent guftiim. Pro rolutfone dic primo cp Ci diltantia cibi fubtilis a cibo
grof fo modica fuerit 3c proportionata diftantiac fu!idi lloma' clii ab alijs
eius partibus in virtute digerendi qualif; efc di ftantia pulli ab
haedo^ethaedi a mutone cibus grolTus prc fern debctfubtilipioptcrrationes nunc
allcgatas. Dic Jecundo q? fi diftantia vehemcs fuerit cibi fubiilis a grof
lo3(:iniproportfonata partibu^ n-omachi adinuicem f(> cut lacftis a carnibus
bouinis cibus fubtilis non iiico poll: gronfum recipiendus eft proptcr caufam
quac in littcra t a gitur.Nam fubtilis prius digercrur & cornlpcrur 3C cor^
rumpet groftum » Dic tertio q» cibus fubtilis vehe^
«Tienrcrdiftansacibogroftbpoft hunc fumi poteft fine 'nagno errore tanto
interuallo q> groftlis , cibus pramif' fus ita cito fuerit complcte digeftus
Qcm fubtilis poft ip/ ftjtn receptus maximcfigrolTus nutritioni non fuffecerir,
Tunc cnim pariter finc offendiculo fui chyli libcre pcr mefcraicas tranfibuntad
hepar» Iftectianon pnmo comcdcrc dcbct cibum JabiIem,i'tautpo(l ipfumcibum
fortemScdu rum in cibo fumat, quoniam cum ipfo labetur eum ad intcftina
pcnctrabit co nundum tam intcgrc digeftio quantum debebat. InhacTecunda par
ticula dfcit primo q» fanitatis con^ fcruacorpoftcibum labilem non debct
comcdcrecibLi fortcm durum ut poft aqua pulli vcl aquam piforum car nes cerui
aut boufs,quia cibus labili. uelociter defcendcs fecum ducct groffum nondum
digcftum , qui vias hepa^ i,sftr«das opp,labit 5^ humores crudo. multiplicabit.
Comranum iftms pradicant gallid prscferentes labilc» num blctarum atr.phcum 3c
fpinachio,/& pureras piL ticulxfccundxcanticardiccns. Eft
autcm^'^""]^- lubricum ftypcicopr^eponendum Ec kTc T -^^ a
pr:.ponatur humidum liquidum fty ptico cftT;."''* 8C praeceptum in regie
8C ordinc cibi. Et ad idem .a - prms lab,1.8 cbus & tranfire nequiens ciro
corrum^e m ^corrumpet ahurn Jtem prarferendo labilem brlficiul
ventris,mcrtcnetur,quodcftcamaxima cuftodia: fan7> tatis.
Attendcq,GaF.Iibrodevirtutccibarr^^ Pnmotracftatmsrcnamparriculxpiids 5^
pr^eccdentis fub quaruor regulis. Pria eft aliquandoaggregat h^i"^
comeftione Oja cibos lcnientes corpus & cibos ftvot-
cantesipfum.q^fipfaemiferitlenientes 3c fcquantur:.ll' «^uitcr dcfcendent cibi
poft digonem fuam. Et in his ul b's approbare vr prxallumptionem tabilium
ciborum «n^aginansforteqjcumlabiliscibusdigeftus fuerirl i!' Jnfcrius,(S: tunc
naturaoptimc doda qualit' 3c nrT'' beatopcrariclaudetfundaftoifupcr cibum du^^l
fitd,geftus,veIquodheparfagct chylum cibi lal^lir^ qa^ufdam partlbu. cibi
fortis durifrcfiduum ^oa^^^^ X tfe^^^ Secundaeft.qn p^^^,^ ^,
«S^defcenrumd^^^^^^ ^a''' T'^^ fuad^corrrtmp^^^r^i^ bum.Fx his cW ; ^^*'''umpit
corrupt.one fua aliiTcj. lenien. accipiru S^^^^ ^'T "'^^^ ganem fua 3c
ftypricu^o;!?'.^^^ P?^ di ^^erbis innuit cibos leu.tcr dcfcendm.Tn hi, ';nibus
inrcruallo tanto f;"^"^ P°^^ ^^^^^^^
^^efccnfuiapci,Tu„c.„^i;^^^^^^^^^ t) O a IL F EM. IIL 169 & breui tempore
digeri poterunt lapfuri cum cis, Quar taeft.&idcm eftfi aggrcgataliquis in
comcftione I^a ci bos vclocis digoms alios durae \r'e\ tardx digeftionis in
fundo ftomachi\,pptci ea quta fundus ftomaciii cft ca^ lidior 3C potentior
fupcr dfgonem multiiudinem co^ pofitioniseius quac eft in eo dc parribus
carni3,c5<: os fto> machi fupcrius cft neruofum frigidum debilis digonis.
Et inrelligeqiidem cft quoad hoc q, ficut durus labili co modepraeferripoteft
interuallotanro q, vcerq^quafifi^ mul digcrarur,fic grofiiis fubtili tanto
intcruallo vcl fine interuallo fi fubtilis cibus ad grolTum fc habcat in poflc
digcri fub hac proporrione qua pars fuperror ftomachi fehabetadfundum ipfius in
poffcdigcrere^cS^ ficut labi/ lis ftatim poftdurum in ftomacho receptus prius
di«>eri' turpoftea corrumpitur vSl corrumpit durum , fic fubtilis fumptus
ftatim poft grolfum fine proportione modo pracnarrata. Pifccs quoqj6rquaf
cisfimifatur poft [abo riofum exercirium comedendi non fimtxorru pentur cnim
<5: corruinpent humorcs, In hac tertia particula dicit <^ pifces 3C alij
cibi fimilcs eisin vclociratecorruptionisficutlac oua peifica mcIo>
ncsmoraracemi non funt comcdcndi poft laboiiofuni exercitium,quia calor
ftomachi laborc inflammatus cor rumpit co9,3C ipfi corrupti corrumpunt humorcs.
Con-' trarium huius afierit Princ. tra(5latu primo particulsc fe/« cundac
canticoc func diccns.Pifcis notus habirans in rupi/ bus eftcibus congruus
vcxatoab exercitio 3c labore.Ec" Auerro.incommento huius cantici ait.
Pifcis pctrofus habitans in rupibus cft ille qui natat inaquis fupcr mon^ tes
-5»: rupes tranfcuntibus 3c currctibus. Et intellexit pcr hos pifccs fquamofo?.
Et paulopoft fubdit. Melioraute ex cis cft petrofus motuofus ratione magni
motus 3c fub tilitatis aquarum inter rupcm ^5^ montes cxiftcntium. Ite
dicit Prin.fecundo cafi.capitulo dc pifcibus. Et non func conuenicntes nifi
ftomacho calido valde. Ad primutn dic q» Prin.in canticis 3C Auerro.Iaudant
pifces in vexa^' to ab excrcitio 5c laborc non cadcm dic qua fc vexaucrijt
cumtuncafficianturcalorcextranco quo corrumpuntuc de facili pifccs,fed ali^s
fequentibus diebus poft rcmilTio ncm huiufmodi caloris ut humiditate fua
contcmpcrcnt ficcitatcm corporis 3c iuncH^urarum quam laborinduxit. Adfecundum
dicquodPrin.Iaudans pifces in ftoma^* cho calido ualdc dc calido loquitur
calore innato non ad'» uenritio.Pifcescnimfuis frigiditatc dC humiditatc
con> tempcrantjipfum* Hominum prcctcrca funt quidam quibus
conccduurcomcdcrcillud in quo uirtusexiV ftit ftyptica antccp fuum comcdant
cibum. Ec ifti quidemfunt ftomachi laxitatcm hntescx quorum ftomachis cibi
defccnfus fit uelocitcr, a:nonineismoratur ncquc digeritur. Qua^. propter
ftomachi difpofitio 8C eius complc^ xiofemper eft confideranda. Inhac quarta
particula dicitprimoq» comcdcrc fty/ pticaantccfbum quibufdacoccdic,V5
paticntibus rela'* xationc ftoi, de quoi?? ftoachis cibus labi folet an cius
di> geftioncm,ut citonia cocfia uel diacitonite damus paticn^ tibus
lubricitatem ftoi ucl fluxu ueniris in principio mcn fx quatcnus fua
ftypticitatc claudant fundum ftoi,cibu9 quoq? rctincatur doncc fit digeftus*
Attcnde primo nonfoIumpraEfercndafunt ftypticacibis patientiumlu bricitatcm
ftomachi,fcd 3C cibis ftypticis 3c rcftridiui? funtnutricnd^JuxtailludGaF.
libro dc uirtuic cibario^ tum.cat jo. Sicomingat cibum dcfccndcrc dc ftomacha
Iacob*s»itaufc« Yy 1 A C O B V Wtcfui digonedcbcntadniiniftraricibi ftyptici
ftrlngc r-A*
"^^"'^""tquibusdominaturautpoticitasautgrolTities» ^mi
aa> Artende fecundo q, ciborum conftringentium quidam SirJr n?'''^ ^VP^^ Vcl
ponticitatc , ahi ficcitatc , alri triplicitcr, groflitie.Iuxta illud
Ga,ibi.Q.u funt citonia, grana myr n,frudus fpinaealbx , & fubftantiae
lentium , caftancar, glandcs,vinum ponticum quae ftringunt ventrem cum
ftypticitate&ponticitatceorum.Rr^um panicum miliu
fanfchordei.i.hordcumtoftum frac^tum Ilringunt ven^ trem cum ficcitate
ipforum^Carnes et,:i leporis 3: cau^ lcs codrpoftefFjfioncmaquxprimaEab c^scum
eorum fecunda lac coL%m (trin^unt venrrcm fua gro/fitic. Attcnde tcrtfo q>
ficut in lubricitatc ftomach» miniftra' hir ftyptica fic inmora nimia
fuperfluitatum ciboriiin ftomacho & intcftinis coucniut Icnitiiia.Iuxta
illud GaP, ibi.29.cap.Cum fuperHuiiaics tarde defcendunt dc fto^ "lachj?
3d inteftmis dcbcnt fumi cibi lenientcs 3C mordi^ catijiquibusfuntaut dulccdo
autacuuas autfilfedo ut iusautaqualcntiumaut caulium quic lcniunt vcntrem
&brodium g^Ili5r panis multum furfurcuSj&oIiue con
ditcfumptcantccibum,cS(: lac fubtilc multac aquofita^ tis&blctasX: atriplcx
& cucurbiia^; melo &ffcus 8C paftulac 3C nuccs 3c mora 3C pruna.
Sccundo dicit hic Prin.q> i>p ca5 didas confcruator faniratis fcmpcrdili^
genc'attcndcrc debctordinandodiactam ad difponc ftoi fi fucrit lubricus ftridus
vcl mcdius 3c ad eius copPonc fi calida vcl frigida (ucrit humida vel ficca vt
lapfus corri/ gatoblationccontrariorum.f.calidafrigidis humida fic> cis
lubrica ftypticis 3C ftypticalubricls. Ereftetiam aliqiifs homiriiim in caius
fto^ machodbus corrampftur fubtilis qai cito di^ ^cri folet 5c fortis qut
tardac folef digcri in ip-' fo digcritur. Erh^c quidemcft ciifus ftoma^ chiis
eft igneus. Et cx eis eft qui huic cxi fti t co^ tranus quorum quifc^ fecundum
fuum ftoma chtrm cft rcgendus. In hac quinta particula dicit primo q> cibus
fubtilis fa Ctlis digoni3,pullus oua pctrofi pifccs in ftomacht» quo^ rundam
vfticorrumpunt &groiri duri difficilcs digcri ficut panis a^mus caulcs bos
porcus ccruus digcruntur. Ciborum Huiufmodi funthi quorum ftomachi funt
vchcmentcr raiione calidi 3C vclut ignei.Talcs rcgi conucnit cibis groftis
du> virius ftoi ris,* vitarc Irucs 3C fubtilcs cibos.Iuxta illiid GaP.ca. 1
. cxhibitio» libri de virtutc cibarioi^. Etquidcm nccclTarium cftq» ho cui
dominiil cft copPonis calidae , & cuius ftomachus calefit vclocitcr
ppgcncrationemcholcrac citrina: ,5<^^ illc! cufus ftomacho gcneratur multa
cholera citrma auc aliundc fibi cffunditur nutriat cibis grofits durg digonis,
Etenim cos digerit ct non digcrit co? leucs fubtilcs facihs digoni8,quia
cholera cft potcntior fuper icnibus cibis 3C corrumpit eos 3c non poteft corrumpercgrofifos.Etideo
inucnimus homines qui non digcrunt carncs pullinas 3C
quxafifimilantureiscxcibislcuibus. HjccGaP. Seca^ dodiat hic Prin.c^cxcis-cft
quihuiccxiftit contrarius.i.. aliqui hominum funt in quorum ftomachis cibi duri
for> tes digeri non po[funt,3^ leucs 3C fubtiles bene digerunu Attcndc q» Ga
r. I i b ro dc vi rtu te ci bar ioru m . cap. 2 , Pri/
niodcfcribithosfubtilcscibos.Sccundo dcclarat gbus
conucnitdiccns.Ciborum.n.quidam funtex quibusge^
neraturfanguispurm&fi^tilis. Etdicuntur ipfi fubti> !'antcs,quia fanguis
qui gcncratur cx eis quandocommi rccturfangu niqufcftin vcntsrcddit rum totum
fubti> Iforcmcpprius cflfct ficut medulla panis frumenti lota
plunbuslotionibus &carnes pullerum 3C aduragi.i»tur> turis 8C fafeant 3c
arcellsc omnium auium &carnes par> uorum pifcium m qmbus non cft
vifcofitas 8C cucurbita di almcfcM.aqua piforum & quae a(limilantur
ei8,& hu> DE PARTIBVS, nifmodi gcnera ciborum confcrunt ci qui non
moucrtir, ^^iiliincuiuscorporccalornaturalis eft debilis , 3Cq\Ji non poteft
vitarc qu(ngenercturinhepatcautfpIcneop>' piIatio,aui in renibus aut in
pe(florc aut in ccrcbro aut in iunduns fuis aliquid fupcrfluitatis.Hscc Gaf.
Tertio di cit hic Princ. cj, vterq? pracdidorum regcndus eft fcdm fuum ftom.f
habens ftomaclium igncum cu groifisdU'' ribjd: habens debilcm frigidum cu
fubtilibus cibis. Regioncsquoqjiiaturas habenc proprias 8(fufusfuntresextra
rationem. Ethoc quidc obferuandum c(k^dC oportetuc cxpenmctam
inhocroneuincat.Eftenim cibus quiTolecco mcdi in quo ahquod cxiftic nocumencum
, ^ cftconuenientiorbono nonufitato. Inhacpartcfcptimaprimoagitdc regiminc
corporU penes rcgioncm 3C vfum.Secundo peiic/figuram 3C co^ plcxionem.ibiLVna
quxq;prxtcrca.~lTcrriodcditnif'' fionc cibi de fc boni noccmis alicui. ibi L Ex
holbus.1 Quartodefiducia nonhabenda in malis cibis,Iicctbcfie
digcrantur.ibiLllIc vcro in quo."lQLimto dc cafu in quo largacomcftio
ciborum bonorum corporibus impuri» concedi folet.ibiLEt fjcpcetiam lSexto dc
rcgimiiicra;; ri corporis.ibiLCum vcroalicuius.lScptimode ffcqu^ ti minutione
comedentium multam carncm , ibi L^*^^^ plius qui.lOdauodc remcdijs quibufdam
confcrctibus frigidis.lbiLEtillecuius.l Inhacprima paiticula cii^ .j^jgio cit
primoq»rcgioncshabct proprias naturas fccunduoi qiias variatur regimcn incoIcntfumcas;vt
incolaetriuin ' pnmorumclimatumex forti calorecum ficcitatc fuarii rcgionum
funt debiles rari macri refoluti quaiefrcqucn'' ti cgent refeaionc cx cibis
fubtilibus frigidis 3C humidi^* fct contrarium eft de incolis trium vliimorum
cliniatU» Illiverodcquartoclimateuclutimcdn mediefchabent» Ci^lf,;
Sccundodicitq,vfus.i.confuetudo habna circa cibos ^^^oi^^ SC potus eft rcs
cxtra rationem.i.extra regulas ariis tnc^^ cinac,quia confuctudincs funt
fingulariiim, 3C rcgular dicinac funt vniuerfalc3,fed fingularia fub artc non
cado[ proptereorum innumerabiUtatcm ct inftabilitaiem.V« cxponecjj
vfusfuntrescxtraroncm.f. contra c^tnon^^ artis medicin3e,vt c;^ malus cibus
prncferatur bono qu^" fitmelior,quiaconfuctU8 vclquia inconfuctus liuman*
ratio ccdit cxpcrimento, vt humana ratio dicftat q» hae^^'^ nac carnes uel
mutonin? facilius bouinis digcftibilcs (^^^ 3c cxpcrimentum docet q, aliqui cx
confuctudine mcli''* digerunt carncs bouinas hxdinas. In quo cafu ftaii"
experimcnto 3C non rationi,quia confuetudo eft altera tura.Et haecconfuctudo
fundatur in familiaritatc fuhjj^'! lixquaefolocxpcrimcntocognofcitur 3c
maximccSfe'^ ad bonam digcftionem ciborum 3c potuum. luxtaifjC^ GaP.fecundo de
regimine fani.capitulo quarto. Fami''?^ ritasvcroquaceft fccundumtotam fubftantiam
cxp^^^. niento folo cognofcitur. Maximam igitur virtutcin^''-^^ gefttone eorum
quae comeduntur 3c bibuntur non f^^^ dum vcntrem folum fcd 3c fecundum totum
corp^'. hepar ca quac fecundum totam fubftantiam famil'^''' a habet.
Tcrtiodicit& hoc quidcm obfcruanduj»'^ * videlicct vfus fcu confuctudo» Et
oportct vt cxpc^^jj tum in hoc.f. vfu vincat roncm, puia quia cibus alj^"^
mali habcnscomedifolitusconucnientior cft «^'j''' ^,tl non
vfitato,ncqficonfuctudoconfiliomcdici f"^'^^I^ji. da cft,licct mala fucrit
i cibis 3c potibus. luxta illij^ capituloprimodcvirtutccibariorum. Etnon ^^*'^
ja, fam immutarc confuctudincm cum eft longa SC ^^^^n/
fiififitlaudabilisvclnonbonaquando non '"^"^Lido quidncceflfitatis ad
mutationem fuam. Nam <^o"'%od «ft natura fccunda ficut memorat fapicns
^'^PP°^*^^tn^ ncmineataliquidinduccns^muteturabca coflu 3 V P E R C A VIL tior
reruoi in cis cft q» mutetur ab ca paulatim, Haec ilfe» Attcndc licct
confuetudincs aliquae quibus mali cibi quiaconfuctipraeferunturbonis, videancur
prima facic rationecarcre,non tame penitus racione carent,vt decla^' rat
GaP.libro de virtute confuetudinii.cap. fub a!iqui> bus ^pofitionibus. Prima
.ppofitio eft.ficut panis pa> ratus dicitur poft immixtioncm farinje cum
aqua ferme lationem vS: decocflionem ficcibus in ftomaciio poftdi"
geftionem.Ait.n.ibi.Q^uemadmodum panis frumenta rn.f»piftorc3
dicunturcoqucrcnoncum moientcs Sddiy uidcntcs in icnucs particulas comminuut
frumenca , fed cum fuper hoc madcfacicntes aqua 3c fcrmenro mifcen^ ie8,deinde
cooperientcs aliquo fouentium dimiferint do^ nec vt ipfi vocant fermententur,
Jfe: poft hac per clibanil autcamimimalTent,itaincisquae in ventrem tranfglu/
tiunturnoncumineum tranfglutita fuerint digefta eltc aimu8,fed cum ficut c]uce
coquuntur frumcnta fccudum qualitatem tratifmutationem habucrint^ Sccunda eft.
ficut oportet iriticum in pancm bcne pracparatum con>
uertiperartificiumadqualitatemnobis propriam fic in ftomacho cibum ad
qualitatcm nobis magis propriam Aii cnim ibi.Qucmadmodum autcm in panibus in
Dto priamnobiscomcdcntibusduci oportct qualitatc quod
coquiturtriticum,ita5^invcntrc adliiic niagis in pro^
priorcm.Nominoautcm.ppriorcm alteram altera fecun dum fimihtudmcm futuricx ca
nutrituri corporis, Tcrv tia cft.diucrfis corporibusdiucrfanutrientia funt
ppria. A,tcntm.bi.Al.udaIt)corpori nutrimcntum proprium eft.Et proptcr hoc
an.malia ad propria ucnruni niitrimc ta.ndodea natura duda,fubiu^alia quidcm ad
hcrbas palcam5^fcxnimicS^ho,deum,Ieones vcroad carncsfi'
ri".lT'^'^'"P'* Q'^artaeft.ficutprop«nur<^ t.adiucrfificantur
ngcnerihu-; r,..y . ""'«^«^ nonparua drrapropriorum v. ^nirif
''5"''"'" Se'l"S gener.bn8 inueniun.ur differentix
"'"^"^ necpguftarepotentibus vinumfflmurt.^^", ftante,
biben,ibus,& his quideXum KL''' '"'l! .r,«u.„ carnescun,
deIe<flationecotnedemibusX"'* tjbusautetn imriftanter.his vero
..eq.odorem ftinemibusnecpefum. aumta Zfi.t eft h ""'^'
*IeaabiIiu,qUmclb^a^sfeS p^^^^^^^^ l'aritatcm natursecum ci3,ct quia vidcnrnrL
u ft.'biIcs.Aitm.ibi.auoniama'utcX^^rh:b^ tur primum quidcm illius oportct mcmo
Li f /ff u n.incsdcIcaabiIiusaIns,aliafccu~Sa^^ naiurxvcnirecpadeorum efum
ma£»i<i a^ZT bencdigcftibimieiseircvifo,.Scr^^^
abindelcdabilibus&indigcftibilibus, ScTtai^""' fiietudocft figna
a:ca,pprictati8 naturalis qua c.^uJ^^p' qu.s cft delcdabilis 8C bn digcftibilis
. Signum
o. i '^*' qu.a confuctadeleaabiliterrecipiuntai bn TiT '"^.^
^"tdocctcxpcrimentum, Ca vero quia vo&"^^' quem cbum fibi
alTuefacere indeledabilitc7 ^'fi"; ^^'^ citvtcibusp^^^^^^^ delcdabihsfaS
1"^"« f^cfluB fi^ gnum eft h4 ][^^8c(^: autem&vtcaff J • Qn, cis
quidem indcS ?"'T «'^"'f^^""' ^Tp^fi. bus in principio.S
aut^' ''^V""'^T. dinem fuftincat ne* in??l'^'"^ "S"''
^^^P^^ ^«^uetu cum nocumcm; Xt^mf 'J^''^f' "^^ fecit de cibo prius
indcleSlr 'ff '2f"""<Jo «^iuuatiuuinVquia fic^^ noauo
deledabilcm . )H « licut quifc^ hoium cibura fuum « |. D O a IL F E IIL 173
terat ad lu^ nam fic altcrat ab eo,6c quodammodo trahit ad fimilitudinem cius .
Ait»n»ibf. Ca autcm huius talis cft qucadmodumalccracfecundum qualitate
comeftoi^r^X: bibitorum fingulum,ita id difponit alicjualiter id quodal terat,
Ovftaua eft.quia non folii id quod nutrit alieiac nLitriens fed etiam nutriens
aherat nutritum quada modi caalteracionequaq? viLCneccireeft in ^cellu tcmporia
alterationis modicas itcratas peruenirc landem ad ma> gnam 5^: notabilem
alterationem huius quod nutritura nucrientc talitcrq^alteratiofada alogis
cofuetudinibus adfiritudinemacccditproprieratis naturalis. Ait.n.ibi. Qhioniam
igitur non folum alterat quod nutrit ab co qcf nutrit;fed 3C id alrquarr
altcrat brcui quadam altcratione neciumcftbreuequandahancdignaronein tpefieii
vc in aequalitatem accedat .pprietatis nalis ea quae a dlutur^ nis
alfuetudlbus.Igic in eis quje comedunt 3c bibunt in^ ucnta clTc mihi vr
caalTuctudinu virtutis. Hacc Gaf, Vnaquaccp practerca figura dC complexio dbum
habctcoQuenientcm &:co(imiIem ad quem mutandum fi uoluntas affuerit nocu^
mentumei faci'et&: impedimentum. Jnhacfecunda dicitq» vnaquaecp figura.i.
habitudo corporisincarnoiitatepingucdincmacic 8C mediocrita'' te 3C quxcj^
copfo cibum .pprium habct fibi conucnien> tcm 5C co(irem,qiie fi quis
permutct noccbit ct impedict niaxime fi fubito illud fiat,qu!a fundametil
delectationi§ dfgeftibilitatis 3C nutritionis confiftit in couenicntia qua dam
3C fiPitudine occulta nutricntis ad nutritum» Ex hominibus quoqj eft cui
aliquod mtri^ mcntum bonorum 3^ laudabilium nocet , ip^ fum crgo relinqucrc eft
ci conucniens. In hac tcrtia dkh cp aliqui laudabilcs 3c boni cibi qui bufdam
hominibus nocent vcl naturalitcr cx quadam proprictatcfingulariocculta qua
uidemus quofdamita abominari vinum alios carncs alios pifccs alios frudus
aliosijuccharum.Quod fi ex eis guftent commoucntur vehementer vcl ad vomitum
velad naufeam , aut acci> dentaliter ficut cum quis fe repleuerit abundanier
3c ex> cclliue aliquo bonociboutouisautlacte quandoc|? abo> minatur
illumlongoicmporc,vcI cum cibum aliqucm fordidem parari uidcrita coco mcmor
huius hodiohabec uel propter humores corruptos in ftomacho facietcs abo minari
aliquos ex bonis cibis prius confuctis 8c bcnc di" U<ri\9^3C appeterc
carboncsaut lutum aut crctam , ficut communitercontingit praegnantibus primo
vel fccun> domcnfefuaeimpregnationis.Et conueniens eft utom>
nesiftirelinquant hos cibos quos abominantur <&:qui nocenteis vcltota
vita fi naturaliteroderint uel tempo^ re quo eos abominantur et noccnt eis.
Illcucro inquomala digcruntur nutricn^ tiaob hocnondccipiatur,quoniampo(i dics
mipfo mali gcneraljuntur humorcs afgritudi ncsfacicntes 8^ pcrnecantes.
Inhacquarta particula confuIitq> fi in aliquo malicf> bi
bndigerantnonidcodecipiat neqp cofidacq^ fmunfs crit a nocumcnto,quia poft dics
fcu^^ccfifu rpis ffti mal( cibigcncrabunt in co malos humorcs cx qbus fict
perni tiofae aegritudines vt cx meFicis cancri 8C lcprae, ex phlc'* gmaticis
apopFiae 8c paralyfcs,cx choPicis caufones6«: herpctes.Huic cofonat qcf in
.pucrbio dici folct. No gau dcat malis cibis utcntes,qrii fi in pfifi nocumetu
no fcn/ tiant,futui?jtiipericulnnoeuadet.Ethoc coftliu infcruic
hicPrin.necredataliquiscofuctudines in malisfp ob> fcruada9,tmomcl<u8eft
3C fecurius paulatim ab eisacf laudabiles 3C bonas confuctudines fe transferre,
licetprc dictum £it ftatim q> vfus eft obfecuandus» IacobtSti*auic» Yy
Raricorpo ris nutrivK tum* I A C O B V Etraepeetiamconccditurcifn caius corpo
rc mali habentur Iiumores ut rem bonam lar^ giter comedat,5<:propriecum
nonpatitur ue trcmfibifolui propterca qu6d eftdebihs.
Inhacquimaparticuladicitqjfacpc cacochymo cor> pori conceditur abunde fumere
de aliquo bono cibo ma/ ximecumfuerit adco debilis q> pharmaciam fuftinerc
non poteft pcr quam piirgentur eius mali humores ♦ Per hunc.n.cibumconf«rtata
virtus interdum malos expel/ lit humoreSj^cibo fumpto laudabiles gcncrat. Scd
co tra.non puracorpora quantocunqj magls nutries tanto magislaedes, vtaitHippo.
aphorifmorum fccunda» Et GaP.in commcmo ait.Cibi fubeuntcs corpora non prius
mundiffcata a malis humonbus corrumpuntur,quorum quantitas neceftc eft vt
augmentetur Sc qualitas nomu^ tctur.HocpIurimum patiunturquorum ftomachus ma^
lis rcdundathumoribus.Ftcm debilis nopotcft multum fuftincrc cibum 3C brnc
digcrcrc , no igitur dcbet aliqua rcm bonam largiter comcdcrc. Dic primoq>
fi virtus cacochymi rolerarc polTit purgationcm malorum humo rum tutiuB cft 3c
melius eos fcfiinc purgarc replerc ci^ bi8,vtnuncaIlegatumcftcxHippo.& GaP.
DicfecfM do q» ft debilitas cacocliy mi fuerit in uirtute digcftiua no eft
dandus largc cibus proptcr rationem didam. Dic tcrtioqjcorporicacochymodebili
3C inepto purgationi proptcr actatem pueritiac vcl infantioc vcl proptcr impre
gnationcm cibus poreft dari abunde non quidc fiPi'; imo contrarius
cacochymiaequatcnus per eum conFortcc vir tus 8C humorcs peccanres
redificenr,ct plus pot largcda tus dummodo dJgeri polTit ^ fub pauca
quanritate, quia plus confortat 3C magis rcfiftit fuac corruptioni 3c fortius
rcprimitmalam qualitatcm cacochymiae. Cum uero alicuius corpus rarum fuerfc SC
ad refoluendum facile nutriendus erit ex nu^ tricntc humido quodcitodigeratur,
Iicetrara corporamagis toIcrarcpofTint nutrictia grof fa dC di'ucrfa,& fint
loginquiora ab hoc ut cl^ intri nfecac ea laedat dC magis apta recipere cx^
trinfccarum caufarum impedimenta. In hacfexta particula innuit quatuor
.ppofitioncs.Pri^ macftcjicorpus rarum facilitcr refolubilc cibo humido
quicitodigcriturnutriedumeft.Humido quidcm utfua humiditatcrcfoluta reparct (S:
refolutioni refiftat tam ab extrinfccoqpintrinfecocalorc.Cito digeftibili
quatenus vclocitcr rcparct quod rcfolutum eft ficut velocitcr refol uitur
humidum in tali corporc. Etquia ctiam cibuscito digeftibilis communitcr ratus
cft 3c ita fiPior in fubftatia nutricndo corpori.Scd GaP libro dc virtutc
cibariorum cap.i.contrarium huius afFfrmatdicens.Etquandocor^ pu9 rarum
fueriioportctc^ corpus nutriarur cibis multis grollis ficcis 3C uifcofis
proptcr multitudinem cius quod dififoluitur dc corporc.Et hoc regimen cft
conucnicns dc tlcCcftitatc nifi fit in aliquo mcmbrorum corporis txfio vd
dolor* Dic primo q> in rcgiminc confcruatiuo raru
corpusnutriendumcftcibishumidis cito digcftibilibus proptcr caufas di<fla5,&:
id voluit Irc Prin. Dic fccun/' do q» in rcgiminc rcducfliuo vel procfcruatiuo
a lapfu nt'' ««ioin raritatcm&rcfolutioncm immodcratam corpus DE PARTIBVS,
oppilationes difpofita ficut dcfa corpora,fed latarumuiV rum cScTapcrtoi^
porofj^.Et quod plus timec cx groffis ci'' biscftoppiIatio3i:morbiquiexea
ffunt. Scd contra» corpora dcnfa funt robuftiora 3C calor cft in eis magis for
tis 3C magis vnitus.Cuius rei fignum cft,c]^ habcntes fto machiim fpilfum
melius digeiunt habcntibus ipfum tc^ nucmcS^rarum.Proptcreadixit Hippo.aphor.
fecunda» Inomnibus xgritudinibusca cjuac circa vmbilicum 3C pedinem
fpiltitudinem habcrcmeliuscft, nimis verotc nuc 5:: tabefac^tum malum. Et
C^aP.in commetoait.Sub hypocundi ia locos no oportet elfc dolorofos fcd mollc»
a:quales&tencro8,quiaIiquadogroft"iaIiquado fubtilca funr.Crrofii
tamen funt meliorc8,tabefa(fli & tcnuesma lifunt^i^malum
fignificant.Significantcnim dc(edlonc locorum eorum,d<: cibum in ftotnacho
non bcne digcfi^ nec fanguinem in hepatc bcne cieaium . Dic primo q» denfa
corpora caeteris paribus habcnt digeftiuam for tiorcmetcalorem innatum.Nam
virtus vnitaforiiorcft feipfa difperfa,iS^ calor ffxus in denfo corpoic fortius
agit q^fixus in rarOjlfcut ferrum candens fo; tius comburiiaf dentc ftipula.
Dic fecundo rara corpora meliu? to^ lerant groftbs 3C diuerfos cibos quos
digcrcre poffuntde fis corporibus proptcr caufim didam. Facilius.n.fup^^
fluitates talium ciborum labuntur ab cis propter latitu^^ nem viarum 3C pororum
maiorem in eis. l crtia pf^^ pocft.corpora rara plus elongata funt corporibus
dcnfi* a nocumentis ab intrinfeco venientibus.Qufa benctrart fpirabilia funt
cX:ab cis Iiberiu j piodeunt fumi 3C vaP^' rcs (5;:humorcs corum minus
conculcantur^faciliuspC* trant,libcreeucntan(ur;(5^fijperflua quxqt per mcatu»
^3prios.pmptiuseffluunt. Qjiar:a,pp6eft.corporar3 ra facilius Ixduntur
corporibus dcfis a caulis deforis CO' porioccurrentibus vta vcntis validis magnis
cautna''' bL\s 3c intenfo frigore 3C corrupto aerc. Penetratur cni'? facilitcr
ab his propter apertionem fuoi^ poroiii3C Viar''
nimiam.Simileiudiciumfacdecorponbus mollibus*^ dur/s vt de raris 3C denfis.
fuxta illud GaP.Iib.de opti«"! ^nftruc^tionecorporis.capituioodauo.
ConfeftiniaU^ quod eft durius tempcrato corpus difFicilc palTibilc*»* ab om
nibus quae cxtrorfum , quod uero moll/u s cis cjfi* introrfum,ita autcm 3C quod
quidcm dcnfius cis qugfj' trorfum,quod vero rarius cis qux introrfum» l tn
q> raritas corporis cft falubrior in abunde nutritis <> tiocibilior
cum tcnui diaeta. luxta illu J Galeni ibi . ^^^! tas corporis in
tranfpirationcm quibus plus fcrtur fana^* uior cft,quibus vcro minus
acgrotatiuior. Ampliusqufmultacofucuit comedcrc neQ ociofus fueritferrequeterminueredeb^^*
In hac fcptima particula dicit q> ille faepc phlct)^^^ mandus cft qui viuit
in ocio 3C carnibus abundc confi^ uit uti. Quia ex efu carnium multarum multus
gc"^!" < in co fanguis,(S: proptcr ocium pauca fft ab eo rcfolu^'
' it3 m mancr crgo fanguis cSit^muItipIicatur in venis ipf^us Vt non poltit a
natura rcgi,fed tandem fufFocat aut p' monescfficitautfynochamgencrat,ad cuius
cuacua^' nem nullum fccurius promptius & facilius recn^^^^ inucnitur quam
phlcbotomia. Et i1Ie cuius compfexio ad frigiditatcni^^^ clinatfangueris
bibcredebet triphcras , -••iwiij r^niatcm cx rcioiucioncm immoacratam corpus
viiuctL leingucris DlDtrrcucuci iripncri*» > ^ Mrum nutricndum cft cibis
multis groftis ficcis & vifco cis qux ftomachum dC intcftina dC ucnas q^^^
ns,utpartcscorDori8 fucccdcntcslocorcfolutarum dcn^ r j.n fp^rtcscorporis
fucccdcntcslocorcfolutarum dcn iiorcs fiant,&: plus rcfiftcntcs rcfolutioni
3C contempcra tcs raritatcm corporis maximc fi corpus in raritatc mul^ tum
Upfum fucrit.Et id GaP.intcndit in vcrbis nunc allc gatis. bccunda .ppS
cft.corpora rara mclius dcnfa to Icrarcpntnutricntiagro(l^a^diucr(a,quia noti
funtad funtiuxta ca mundificare confueucruflf* Inhaco(5iauadicitq>homincs
frigidae compJ^*'!j^aj dcbcntbibcrclangucris&triphcras & alias quac
mundificare confucucrunt ftomachum «s: ^ J "a 3C vcnas cis propinquas .
Attcndc primo^l ^ langucri* C.S Early Eufopean Books, Copyright © 201 1
ProQuesl LLC. Images reproduced by courtesy ot The Wellcome Trust,
London. 5VPER CAP, VII. Jangucris funt clcduarfa ftomacho conucnicntU quac
nuntctccitonrjs vd pomis vci prunis vddiacitonitem Pontia condiia diaprunis.
Attcndc fccundo cp tripherc wnt contcdtioncs quarum bafcs funt mirabolani. Et
ea^ rum virtus fcuproprictas cft manutencrchomincm in iu
ucntutc&fanitate,3^retardarccanitiem dC fcnedutcm « confortarcomncs fcnfus
8c rationcm . Et du* harum' aclcnptionc8.Cmagn?& parux tradutur a
Principc tra. i.tummac primae quinti canonis. &a Mcfucpartc fcifa pnmx
digonis fummac primac fui antidotari]. Attedc icrtioq,mcdicinaraliac qu?
mundificat ftom et intcftina cn uenis libi .ppmquis funt hierc cx aloc 3C
diaciminij 3c djanifum 3c diatrion pipcrcon 3c ftomaticon 3C fimilia. Et nihil
quidcm df tcnus cft cj^ diucrfa nu^ tWcntia fimui adiungcrc.Et poft hoc in
comc^ dedoiepus plongarc. Cum.n.poftrcmumnu tncns aducnit primu iam mcipit
digcn,nutrie iis crgo partcs in digcr cndo non fimilantun Inhacpartcocflaua
primoagitPrin.de maliria ^^^:r. & portea prolongare tempu, in
comedendo,quia primu» lcs cibi diuimilcb fiunt in dfa^..-« 4 r iicjjcir^
roediumaHigerint^ndefi, ™ *8'ftioni» ficut ofla qZdZnM V^"^'''"'
."elancliolica qu.da^'a„lJ™/te'"." cerebru 3c nucha,
«ft»eorum?rb:3,'^™f°;7';conueniens , ergo «um "hero8eneusri.em frtrii^r,
''."'."'"P'''' * ."rplurescibi^vnusrdoc^^^^f^l^^^^^^^^
«rf,usfapi,„,eliusnu.rltvrftaZX,^^^^^^ plex-oftomachi quadigerircibos eft
pluHm* nea aha ,n fundoalia in medio alia .n fuor ™ ."^c nesems
diuerfitatem cibus varianius eft Lr^r mtis bmta qu=e natura aguntur &
dirigunmr JhZ,''»"- M<nft,llibilificutoues&bouesequos& mu1o^ ? *uerfas
calidas cum frigidis hun?idas cum fi ' ««ngroirisfrtquentercomederTcuriSS
*:na8et. I.emf^peindigemuffuSfei"^"''
f<n"»laxari,quandovidelicerconftipa i ?u3 "ceptus natat in
ftomacho.quo cafu debe^,? gon,enf«!enitiuafumere^infi"eft;p-r'l^""lacho
affert.non enim fupplcrc potcft cum • ^ninutrienrium '''''^^'^ * *«^fo>
infubtilitate&».T '^[«^"«P.'"""''"?'
««e,ficutpu|fe*"'f«''!"^^'8^'^'°"^^ * difficuT. uiniscarnibus
^h^'?"»'»"^»^''''^'"''^»'^'"'» & bo- gradatione ficut
Z^""^ P"" ^*" «Jwdao,
doq.nu,rientiadi^er&?'~,'^?*"''V Vno modo via fimnl "?"'
P"''upliciter. Viaroedicinf velalte "'°'Jo t) O C. II. F E N.
IH, ratc duabus vcl tribus horis paufando intcr bonos & co> fabulando.
luxta hfc dic primo cp adiungcrc diucrfa nutricriiiaplurimum abinuicem
diftantia viapura: ciba iionis detcftab,Ie eft & nociuum corpori,quia
oportct cfV bosinftomachorcceptosad vnamfubftantiam liomo^
gcncamrcduciquxeftchylus ,3cin hcpate chylum acf aham homogeneam quar cft
fanguis,cX:in venis cap.lla. ribus fanguincm ad humidiiatem homogcncam innomi
naram.naturaigiturindiuerfis cibis plurimum laborac in hac rcduaionc,ne^ benc
plene dom.nari poteft diuct fis abis 8C pcrfcde cos rcgcre, 3C eft ac fi
mittcres in cati dem ollam pifccs pullos 5(:carncs bouinas ac fimul co^
quercs,nunquid pifces prius diirolutiefient 3c pulfi fimi> liter cp bos bcnc
cocflus. Dic fccundo q, nutrientia di/ ucrfapauc3c3c:gradat3cdiuerfitatisfatis
apte polfuntfi- niuIcommifceri,quia fatis Icuiter fimul digciuntur , fiunt ex
eis chylus 3c fanguis fatis uniforme6,Iicet mehus fit 3C naturae Icuius unico
laudabili cotcntari ferculo ma ximeunacarnisuelpifcis fpc.Exhoccnim
rcdditurdigc ftio mclior brcuior 3c faciIior;fangui8 magrs purus 3c fpi
ritusfplendidior^ vitafobria qua: iiutrix eft fanitatis quia communiicr minus
comcdimus dc eodcm ferculo dc diuerns,co o, appctitus rcnouatur ct quafi
reuiuifcic dumpcnefatureltcxunicoferculofibi prxfcntatis alqs ferculfs ut
cxpcricntia docct. Dic tcrtio q, nutrientia plurimumdiftantiaabinuieem fimul
admifccri poflfunt uia medicing cibationc uel altcrum uel ambo , ut in con>
ftipatis&nimiiimlaxis fxpc commifcemus in cadcm mcnfa Icnitiua fcrcula cum
puris cibis vcl ftypticis prx^ fcrcndo lcnitiua in conftipatie 3c ftyptica in
laxis. Id ctia faciunt aliqui compefcentes prius fuos appctitus cibi» paucx
nutritionis carncs comcdant ficut ltalici,nc fan guis in eis
nimiummultiplicatus carbunculos anthraccs 3C febres fanguincas malx putrcdinis
gencrct ficut fit in gallicis 3C teutonicis in Italia morantibus , 3c
fcoccidcn> tibus efu fuperfluo carnium potu uini 3c vcncrcis ♦ vndc iam
proucrbialiterdiciturq,ItaIia eft fepultura gallico» runi» P''^ ^"^"^
^ prolongatio in comcdcndo modc^ ratc facfta fcrc una hora gratia bonae
mafticationis dC tranfglutioniscftlaudabihs 3c plurimum confcrcnsad
confcruationemfanitatis,quia pcrfcda cibi .tiafticatio cum
morofatranfglutionefineingluuieeft vcluti mcdia digcftio.Scd mala mafticatio
vcl digcftioncm cibi impc dit vel vchementcr rctardat.Cuius rei fignum eft quod
facpe in cgeftis apparent petiae cibi malx mafticati. Scd ingluuiofa
tranfglutio plurimumaerc immifcet cibo , dC indc cft q» ingluuiofe comcdcntcs
ciiius 3C cx minori fa^ rurantur partim cibo partim acrc plcni qui fcparans
in> tcr ftomachum digcftioncm cibi impcdir» Dic quinto q, prolongatio in
comedcndo cum interlocutionibus dC paufis duabus ucl tribus horis cft plurimum
nociua,quia communitcr plus comcditur ct bibitur,digeftio intcr tur batur
fupcrpofito vltimo cibo primo qui iam diu digcri inccpitjtcmpus pcrditur in
uoluptatibus 8C animus gra> uaturquafifcpultusvinoabo&fomno vcl
fomnolcn^ tia,^ fit vita hominis morc Sardanapali uita porcorumr Ad primum
obiccfium dic q, mafla fanguinis fuff/cicn tcr dfuerfa eft in fuis partibus ad
alendum quodlibcc niembrum» Ad fecundum dfc quod I^ccr cibi diucrfl
deledabilius vnico fumantur &quoad hoc melius dfge rantur,multa tamen
prxftant impcdimenta ncc^ fimpli^ citcr melius d/gertirur propter caufas tadas
in primo di^ cflo» Ad tertium dic cp digcftio fit vtplurimum in fun>
do,nccpftomachus eft impIcnduscibo,& maior cftdif> fcrcntia cborum
uchcmcntcr diucrforum partium fto machi abinuiccm. Ad quartum dic cp bruta non
funt iiadclicataenaturaencqp tc«"P"atac complcxionis ficut homo,ideo
mclius fuftinct diucrfitatc hcrbarum 3c nihi> lominus vna pr? fcrfit multis
'fi fcparatc fint 8c cx ca fntit Ia€pb»s,i*auic» vy ai I A C O B V S,
habcant,hac(| contcntant fobric ca vfi. Quod fi ir ratlo'' nalia in cibis dC
potibus mcnfura feruent qi turpc eft hol ronc fiindo modu ncgligcrc» Ad quintu
dic q> .pbat ter tiu dcra, Ad fcxtu dic q> ^bat quartu» Ad feptimij
d!cq»cja/inepane&faIcpfimiciboi^non fapiunt utilis efthoij^comcftio cu
carnibus pifcibus ouis&alrjs,iSi: di1 phibetur adiudio ciborti muhi'i
diuerfoi^e dc carnibus pi fcibus fru(flibus autherbis intelligi debet,ct g
potagia ferutahjsin cad?mefa,gralcnitati8,vtprm faciutuel vt minus dc alqs
comedat fame cum eis frangant. Oportetpractcrcatefcireq) nutnes melrus
cftquodmelmsfapit propterea qu6d dorm^ chus dC uirtus rctentiua uehementer ipfi
appli cantur cum bonx fuerit fubftantia! , 6c fucnnt omma pnncipalia mcmbra
fecundum cora" parationem fibtadinuicem conucnicntia 8C fana, dC ifta
quidem eft condmo.Qiiod fi cotn plexiones fanae non fuerint dC mcmbra in fuis
complexiombus diuerfificentur , fueriti^ hc" para ftomacho diuerfum
fecundumdiucrfita tcm,quac fit fupra naturalcm non crit iftud co^ fidcrandum.Ex
impcditncntis uero nutrietis multotiens bene faporofi uehcmcnter groffi e
qu6dporeeft uthocx comultum comedar. . . In hac fecunda particula dat tres
regulas. Prima cft, illudcx nutrientibus eft mclius quod cft fapidms fcu delc
dlabilius guftui duabus condonibus obferuatis . Prima cft c^hoc nutriens fit
bonae fuBae f.non corruptac ncc uc hcmenterdifpofitf adcorrupiioncmfcdfamiliarc
nutrie do corpori.Secuda eftqjomnia mcmbra principalia nu^
tricndicorporisfintadinuiccmconucnicntiain fua pro^ portionedebitat^fana. His
conditionibus concurrcnti^ bus quod mclius fapit mclius nutrit,quia ftomachus
fuis virtutibusrctentiua<X:digeftiua vehementcr fibi appli^ catur quo fit vt
opcime digcrat ipfum cum omnc agcns naturale foriius agat in propinquum in
diftans. Hanc rcgulam praemcminitHippo.aphorifmorum fecunda di ccns.Parum
dctcrior cibus 8C potus dctcftabilior quide fnclioribus magis dcledabilis cft
appctendus.i. appcten ti dandus.Et Gaf.in comen.ait.Ois cibus fapidus in qut)
quifc^ delcdatur cum accipit a ftomacho completus reti nctur 3C cum magna
delecfiationc digcritur plus cp quil^/ bct aliu8,qui fi fit abominabilis fugit
, vn vomitus fafti^ dium inflatio& rugftus gnantur.Et primo de virtuteci^
bariorum cap. i .aft.Et qn funt duo cibi acquales in boni taic et eft uoluntas
appctitus decliuis ad unum eo^i cx hts magis dcbcmus darc rcm apperitam prac
alia , quia con'' ucnicntior cft naturae fuac dc habilior fcu facilior ad digo
rcndum.Et quandofunt duo cibi, quorum vnus eft altc> ro melior,&
appetitus in eis eft declinans ad peiorem,eli gimus cum fupcr mcIiorem,dam tn
no timeamus cx eo nocutnentum ma^us qp ex co eueniat iuuamcncum pp dc
lc(fiabilcm fumere fto ex quo mclius digcrit ipfum.Haec
Gar.EtHip.iteF^.2.regimi3acutoj?«ait.MaIa nacj dieta cibi ucl potus quae fc3m
fife.i.confuctum fft , fccurior cft inomnitcmporcfanitatem tucri $ caquae
melior cftfi in ca fubita mutatio fiat, Et itcrum ibf paulopoft. Cibos folitos
6C fi illaudabilcs fint lcuius fcrunt&potus fimiPr: infolutos autcm acgrfus
3C fi non fint mali 8C potus fifr» Attcndc non folum cibi dclecflabtliorcs cS^:
magis fa> pidifuntalti8praEferendi,fcd etiam mcdicing dummodo virtutcm
habcant adilludquod cx eis quaentur » luxta illud GaP.4.de regiminc
fanitatis.cap. 1 1 . Vnai comunis dcbctcllcintetiofaccrc pharmacum
dclccfiabilirfimum inquantumpo(Iumu8,dummodo adcis ytilitatem vir> DE
PARTIBVS. tu9 cuftodiatur.Non cnim hacc dilToIucnda cft gratia de^
lecftationis, Secunda regula eft.fi complexionea mem brorum nutriendi corporis
non fuerint fanac , fed mcbra fucrint in fuis complexionibus contraria prxtcr
naturam ficut hepar calidum dC ftomachus frigidus, non erit iftud
confiderandum.i,intelligedumq) excibis delecflabilior 6C qui mclius
fapitofteratur,fed q^ii magis prc)deft corri'' gendis lapfibus 3C maxime lapfui
pcriculofiori» Contra quam rcgulam multi gallicorum 8C teutontcorum gbus
excrapula ventereft litigidus cS<: hepar calidum natura frequentcr crrant
appetentes ct accipientes pro calcfacflio ne ftomachi calida acuta ficut fortes
fpccies dC falfas , cx eis allia cgpe porros 3C fortia vina,nectar ct
hippocratcm 8c finapum Sc falc condita quibus deleciatur 3c etiam ca Icfitcorum
ftomachu8,fedipforumhfpar cxhis fupcr^ lcfit6<:fanguis
vriiur,dcindedifponuntur ad lepram 3C maniam&:hydropifimdecalidacaufa,&
cjacorum h^'' par in fubftantia fua quafi nullius eft fenfibilitatis furrc-*
punt hi morbi latenter 3C infperate . Tcrtia regula clx* cibi dclcctabiles SC
faporoli uciiementer groitiut tartg ra ftones &alia a^ima fodcrara
carco,friimciitaria murcn? anguillae cumfuis falfis id maiitiae liabent 3c
impedin'^ ticj> pofifibilecll.i.facilehominiutcx eis mulium com* datpropter
fapiditatem fuani,ciuapropter nonbcnc.dig^ ri polTunt dC uias oppilant v^^^
corpus aggrauant grolTis tt . vifcofis humoribus ucrws 3C membra replcnies.
Ncmo crgocofiderat j>f>fapiditaic qihiabundefumptibnJJ^ triac,imo
laguoribus 3c chronicis morbis utctcs adapt^* Exuicibus praeterea fatfantfs
comcftionis mclioreftuthomo una dfe femel fi^: altera dic bis mane SC uefpere
comedat. , Inhacpartenona primodocet quoticns in dic fan'^ jjiiJ'^''
comedercconuenit.Sccundoin hoc obferuare confuct'^ ^^fli^^ dinem.ibiLVeruntamen
in hoc»"l Tcrtio quoiicns debj lis comederedebet.ibiLSed qui
digerendi."! Q,uarto3" accidit folito Comedere femel indiedum redibit
ad ^if comcdcndum quidfinocte illa non comcdcrit.i^' LEt qui
femeUlQ_utntofpcciaIitcr accidentia conting^'* re folita non confueto ccenare
fi coenauet it. ibiLEt fi nauerit."|Sexto contingerc folita confuctis
ccenarc fi (^cxnaucrint.ibiLHt fi non coenaucrit."! 1 n prima p^f.
culadicitc^comeftiomelior cx fatiantibus comcfti^Jj?^ bus quo ad vices
comedendi eft ut homo fcmcl vna comedat&altcra dicbi9,puta mane femel 3C
fcmcn vefpcrc.Et cap. j.trac.primi fecundae particulac canti^* canticorumait.Debctautcm
adminus comedcrcfe»'^^^ inter diem 3C noctcm 3C ad plus bis. medium autem ' tcr
hgc cft fi comcdatur ter in duobus dicbus . Et incom.illius catici ait.iMagis
quidc teperatus «"^^^f medcndi cft vt quis comedat tcri duobus diebus.E^ ^
qm opinati funt actus digeftiuac pcrficit in tribus
nibusinfcxdccimhoris.Eccoftatq> laudabilior ^?. reficiendi cft cum rcficit
quis ia perfecta digonc cib< P fumpti.Et.<?.colIiget.cap.7.ait.Noui
medici fentiun^^ coucnicntiain tpe comedendi teperatis coprowboff tribus uicibus
duobus cclebret diebus^ctfifr cxcrc^* balncijdcbcntfieri tribus uicibusduobus
diebus* .^jj, Viir mihi magis ucritati appropinquare , 8C et t,}t Aucn^oar
huicalTcntirc vr. Hacc Aucr. Scd . aliquis.Primo,quia continuc rcfoluimur 8C
cibus <1 phibcndurcforonc(S: rcparationc refoluto^ ^"^^rW ...
^""""".gtl cft ,crgoc6tinuccibi8 cgcmus^&pcr
coicques cot^^^^ti - continua ficut flumead manutenetia cius «"^1^.^,^^?
nuoifluxuaqux» Itcdcdccemillibushoiunin^ ^^flo g fcruct hac rcraftl,ut tcr i
duobus dicbus «^omcj^Jjjf^ cft ucrifiFc gcnus holum uniucrf ii a ucra rfa fic
i^o * Itcm tcr io duobus dicbi» coracdcrc modo hjc S V P E R C A P. VIL
Primvidelicct vna die femel 8C altcra dic bis^f. manc 8C vefpere eft de die in
diem vfum fcu confuetudinem pcr> ")urarc» Icem infantihus quia
crefcut,oporret ad minus Dis yel tcr in dic cibum miniftrarc,.^ fimiliicr
fenibus a f«;nio,ciu{acalorhorumeftlicut lucernaad extinguendfi parata quac
modico 3C frcquenti oleo indiget, hc Prin inhacli ttera fatiantcm comeftconcm
approbarc vr qua fuperius rcprobauit parte quarta capituli ffl:iusJ$. iilo . Ex
cibo etiam nulliis cii ica replendus vt non fit ibi locus fu/ perfluus. Item in
icftatc bis a J minus in dic comcden^ dum cfl:propter refoluiionis fortitudinem
quod faciutre Ifgiofi vitac aufterx 5:ar(ft3c ficui cceleftini 6^ cartufien-'
fes.Iuxta illud GaF.primo aphor.com.illius can. Etqui^ bus femel aut bis in
a:ftate cibus multotiens crit dandus «&:paruni.Multotien3 quia indiget
propccr facpilfimam dilToIutionem.Parum ppuirtutisdcfcdioncm. Simili ra
Moncpluriesindiccomcdcndum eft in rcgionibus cati^ dis 3<: complcxionibus
cholencis 8C artificiis laboriofis •^oiHefti "'^''''^^ ^A"'^^ 'Snem
vt fabrilibus. Pro folutione i(U ^^h^l d. T °^'f.^f "^'^
!"^"^^«^ P""io ^ comeftio fatians du. Plicue! ?J'^"''
comeftione fufFic.enti p vna refc ^^» «Ttione m qua tancum cibi fumitur et non
plus quantil fto machus 8C hepar vna vicc bcnc 8C pcrfcde dioererc oof
func.Etdrhxccomcftiofatians vt prandium vel cana comparationcadicndaculum
vclreccnaculum vbi pan c. bol, accip.utur & femcl bibitur ad
.cfocillationem na turaeS^confortat.oncmfpnuminhyemccontra pruinas
5<:fNBus,m xftate vcrocontra calo.cs.AIio mododc co meft,onc fat.sfac.entc
penitus appetitui p,o una hora nul la defideaipartcrcferuata,dc qualittcra
prarfcns noin tclhg.tur .ta vt approbctur velit laudabn' , fed dc pri"
digo pnoris quse magis pracfum^ in r"]'"^ .^^'^^-^^ «^afuilTe
^biscademdL At enSe^e '''"^ mcdcndi ter in duobus dicbus no, "cft
Penl.'' "f- ni ncq^ortempori ne^omni rcgioni fcdSfi '^^^^^ perato in
:.tate iuuentutis vd pHm^l^^^ «e tempcrato,^ i„ vcrc vcl i„ hycmc nonTccuDaco
lanbusncgocrjs^cxcrcitantifcmediocriburcxe^^ fohto rcfici.Proptcrca dixit
Hippo.aphor "^^1^^ femclaut bis aut amplius aut «^^^33^^^^ .nH
dandumvcroaliquidtcmporid^rcgoi;^^^^^^^^ tudini. Attcndc quarto cp in vicibus
rnm. A "^"^ gulaRafis.4.AIma'nforis.?ptimmav^^^^^^^^^ -ndiccomcdant,phlcgmaticifcmcI,tcmp
ratTS nei tcr in duobus dicbus, fic.n.fcruantur ab .'mmo^ «'s rcpletionc 3C
inanitionc, Ad primum obic^um ^licct cibus acftu cibans vltima digcftionc di
Jft ;>nuc fit ncccftarius proptcr rcparationcm parfium"'''?" I"tarum,non
tamcn cibus qui ab cxtra fumitu n?- '1^''' qaantitas cius vna vicc fumpta
fuffidt pro m?.r u^' "^: ^-ecundum dicq, fercomncs fur^us fiTri 1 P;
7"\^crapul^,pr Jcrcntcs bonum V „7„rv r Ptuofumbono fimplicitcr
delcdabili,vclcrca?a J^^^^ humans vt ThcolL;' (r..„nr vel ..(ril'^^.'^^^
"^^"^* human* v7Th *^P''.''^''''''"r"'r'^"^^ mcdici.
Ad '""^^is ut cescomcdcndife7un"5^^'^ confctudo n^ '^^!^^^^^^
confctudo ficut ^.T"^':'"^"cf dum aitc„dc.
Adr'^''"^'"f ' '^^cu„' lertiumaticndc^ Z'"""".^
^^tis ^(3 qui„tu primu refpondct attc„cJc medere coaf«e«« fenid comedat
debiliiab^ D o a ir. F B N, iii. tur&f laxabitur emsuirtus. In hac fccunda
particula dicit Prin.qiin vicibus co^ yfus co> medcndiconfuetudouehemcntcrobferuanda
eft, quafi mcdendi praEpondefansomnibusaliisquarfuper his iudicantucl „,^311
atteftatur.Et hoc probat in toro refiduo huius partis nong ^q^p^ tangens
inconuenientia qua: fcquuntur cx mutatione c6/ fuetudinis in uicibus 8c horis
comeftionum. Et primodi cithiccffiillequibis indie comcderc confucuit folum
femel comcdat uirtus eius debilitabit (5<: laxabit.Et p uir tutcm pot
ttelligi corporeuni robur uel uirtus motiua uo>
luntaric,ucluiriusuitali«5(:.iaturalis quacomncs laxanc diminutis calorecS^fpiritibusexpcnuriauel
dcfcducon fuetaccomeftionis.Propterca dixit Hippo.j.rcgimisacu lOf^,
Quifemeluelbis in dic comcdcrc confucucrunt a folito ufu in alium fubiro
mutentur,nocumctum cis ge^ ncrat 8C defcdionc.Et Gar.Iib de uirtutc cibarioril.
cap. primo.Q.uiconfueuitpranderc5(:rcmouct ab co 8c cft contentus coena
magniffcat nocumcntum fibi.Et qui co fueuitacciperccibum ali qua hora
dctcrminata &mutat ad aliam practcr iftam horam dcclarabit fibi nociua» Sed
qui digf rendi debilitate habet et bis co medere debet,6^ raro comedat femel
i'n die, Inhactcrtiapariiculadicitc^ho.cs dcbilis digeftiux dcbcnt comcdcrc bis
in dic,& raro contetat i femel in dic comedcre.Tales funt meFici nales 8c
fencs a fenio,(5<: cho lerici rarac contcxtur ar maximc in ftomacho, 8c
conualo fccntcsqui fcrrcncqucuntunauicc tm cibi quantumeft: eis necelTarium
prodic naturali,quapp indigcnt btnaui cc pafci.Et licer phlegmatici debiliter
digcrant, de his tii nointelligiturlrapfis,qa plusalrjs abfc); nocumctofcrijt
iciunifi muliitudine fuarfi humiditatil circa quas inna tus calor occupari
folct horis ieiunij.Iuxta illud Hipp.fc> cundo regiminis acutoru.Quoril aiK
phlegma cft dnan» cis maximcfiiciunatcotracofuctud.ncfuafacilius fcrac
ieiunin,quarcrcmclindiccomcdcrcprctcr ufum facilc fuftinct.EtGaP.in com.ait.Ca
aCn tolcratiae cius fup quc uincitplilegmaiciunrj 8C fufccptionis cibifemcl
iaonfa cft in cis quae praemilTa funt in fcrmonc meo.In co fupce que uincit
choPa quod cft,qa iciuniii facit 08 amarii uchc^ mcntius $ fuit . Humor aute
phlegmaticus qn digcritur in illofpatio coucrtitur 8c mutat ad fanguinc» Scd
qug> rct alivl^ qua^e dicit hic Prin.dc hfitc digcftiua debile , 8C
rarocomcdat fcmclin die , vr.n.q> quac;^ dic bis come^' jjercdcbet.cn utrtus
cius una uicc non fufffciat tatum di> gcrcrc quantum cft cis ncccftarium pro
uno die» Dic ujs cp pcr hoc intcdit cximcrc quofdam.f. phlcgmaticos,
Vcldicqjhominesdigeftiuoe debilis cum fuperfluxo rint in comcdcndo ucl
fcnfcrinr in ucntrc grauitatcm ali/ quacoucniteisutdicfctinti cotctcnt
unicacomcftione. EtquiTemelmdiecomedereconfueuitfiad bis comedendum redibit
accidet ei debilitas a: pigritia & laxitas.Et (1 fine comeftione pcr^
manfent node illa debilitabitur. In hac quarta particPa dicit primo cj> fi
cofuctus fcmc! comcdcrc in dic fi fc rcducat ad bis comcdcndu fupcruc^ nicnt ci
debilitas 8c pigritia 8c faxitas, vt fi no cofucucric pradcrc fcd comcderc
folnvcfpertfna hora,tfic fi pradcat aggrauatus cibo dcbilitabit 8c pigcr fict
in toto corporc, 8C laxabunt iundiirac 3C chordx cius.Tuxta illud Hip. regimi''
acutoi?«.Quibus aute no eft cofuetudo prandcrc 8C pradcnt,mox dcf?ciunt corpora
(om , 8c aggrauant 3C torpct atq? mollcfcnt. Attedc cp plus fol.to comedcrc no
iducit dcbilitatc uirtutis .ppric & p fc ficut minus foU
tocomcdcrc,fedpacciis qa nomiuitcas fortitud.s uirtu
iis.f.Iaguinccalorc&fpnm,fcdaggrauat ^^-tute fupfluo podcrc cibi,Iuxia
illcf .G.fup illo ucrbo Hi.nuc allcgata^ IacpbtSti«auic« Yy iiq I A C O B V
Etnonaccidunteisacddcntiaifta nifi quando fft cibus fupcr virtutem eorum in
loco ponderis,quod cft quia de^' bilitas uirtutis in eis noncft ex eis quae
propriefunt eifi^ cut quod de confuctudine eius eft vt accidat apud prma^
tionem ciborum, Secundo dicit hic Princeps , quod (i
illcquipranfuseftuelreditad bis comedrndum contra confuetudinem nocfteilla non
comederit ficut confucuit debilitabitur exmutatione confuetudinis 3C dimilTionc
comeftionis horafua» Et fi cozmaent non digcretur . Et accidcnt ciruc^us acidi
dC malitiaanimac, dCnzuCes. dC ons amantudo, 8C lenitas uentns , propterea quod
ftomacho immifitrem quamnoncon^ fueuitjS^accidctei aliquod accidentium quac
accidunt ei cuius nutriens non bene fuit di'ge> ftum qux nunc rcies cx
accfdentibus. In hac quinta particula tangit feptcm accidcntia quac
fupcrucniunt non folito cccnare quando ccenat, Pri'' mum eft q? cibus quem
rccip/tin coenanon bcnc digC'' riiur^quia fuper eum ftomachus non conftringitur
nec dcledabiliter amplcxaiur ipfum , fed ab eo rcfugit velut abinfucto.
Secundumeftcru<ftuatioacetofa» luxtail'' kid Hippo.fccundo regi.acu.Et fi
ctenant cum illo , fcili-' cct prandiocruduantacidc.Supcrquibus ucrbis Galcn.
\n commcnto ait . Qj.iod fi coenauerint cum illo cruduac
erucfluatbneacctofa.Etnos quidem fcimiis q» erudua^ tio acetofa fit ex frigore
ftomachi,5(; fit muhotics ex phlc mate quodaggtegaturln eocx multitudinc
ciborum , 5C quandoq^ fit cx cibis tcmperatis in quantitatc fua , 5C vir tutes
eorum funt frigidae, Tertium eft malltia feu fub^» uerfio animx cS: eft
infeparabilis naufea ucl cafus appcti> tus.Iiixta illud Pr/n.tcrtrj. i j.tracfl.quinto.capPo
odauo. Etfubucrfioanimaedicitur naufeainfeparabili8,(5i: quan
doq^diciturdeftrucHiioappetitiis^cuius caufa cft graua^' mcn ftomacho illatum
ex cibi multitudinc contra cofuc/' tudlnem. Quartum eft naufca proptereande
caufam. Qjjintum cftorisamaritudo,5(:iIIud accidens choIeri>
ci3cucnit,velhis quorum ftomachus cholcra perfundi/ turdumcholera
ccdensfualcnitatc multitudini cibi pc titos ftomachi. Iftudtamen
accidens magis proprium cft 5c faepius euenit his qui non cccnant. Scxtuni eft
le nitas fcu lubricitas ventris.Iuxia illud Hippo.fecundo rc gimints acutorum.
Alijs funtqui naturae mollitiem pa^' tiuntur propterca cj> ftomachus
eorumcontra curfum na turae fu3caggrauatur,cui vidclicct inanitio
fueritalTueta. Non.n.bisimplcri & bis digcrcrc pfit. Scptimum cft
aliquodaccidentiumcuenieniiumci cuius cibus nofuit
digeftu8bcne:fcilicctanguftia dC inquictudo 8C rcuolu>
tiodclatercinlatus^&corruptiofomni proptcr cffiima'' tionem cibi indigcfti
ad caput quac nunc fcies cx accidc> tibus vidclicet particula fcqucnii,quia
hgc ctiam coenan/ tiacciduntutibi dicetur. Et fi non co^nauerit accidet ei
dofor oris fto machi 8^ mordicatio : & uidebitur fibi qu6d
ommaciusmteriora&rmteftma fint fufpenfa propter uacuitate ftomachi et
propterca quod mfcipfoconigitur QC contrahitur. Etmmget urinam ^rdentemydC
egeret rcm ardentem. Et cftcum in extremitatibus accidit frigus pto^ pterea
qu^d cholera rubea ftomachu mfluit. Ethocqutdem eftmai^is mcholericas habcn^
dbuscomplexiones,&:fimrtiter in cisqui ha" bent i*n ftomacho choleram
rubcam 8C non in DE PARTIBVS. toto corpore.Etcorrumpcturfomnus 8C dch tercin
latus reuoluctur» Solii Inhacfexta commemorat o«Jlo accidcntia quae con-'
tingerefolentfolito coenare quando non cocnat. Pri^ " 3 mumeft
dolororisftomachi proptcr choleram vel Iw^ ^^^^ moresputridosquitradunturad
ipfum tcmporc famis» Secundumeftmordicatiodi^ftiorificrj velftomachito" P
tius vel inteftinorum propter cholcram quar ex iciunio acuitur 3c illic
cffunditur. Tertium eft q» omnia mcni braeiusintcriora&intcftina
vidcnturquafi fibi ciTcfU'' fpenfa,quia proprer vacuitatem in fe colliguntur 8C
con^ trahuntur. Qiiartum eft emilTio ardentis urinac pro^ pter choleram iibi
immixtam quac ex ieiunioacuitur^^ muIiiplicaiurfSc^partim cum urina euacuaiur.
Quin'' tum cft cgcftio rei ardcntis ut fecum cholericarum vcl aduftarumex
pcrmixtionccholcroc vcl fuperfluitatc de cocftionis tcmpore ieiunij. Scxtum cft
frigus quandoq? contingens in cxtremitatibus propter cfiulionem cholcr? ad
ftomnchum,(S^ id cliolcricifj euenirc folet, (5<:his quo^ ftomachus cholera
rcpletur 8c non totum corpus, ficut nt intypis tertianarintcrpolatacqicxircma
frigcnt propt^"^ rcuocationcm calorisad intcriora. Septimum eft <^or
riiptiofomnipropter cHfumationcm cholcrac Sc puirido rum humorum attracftorum a
J os ftomachi tcmporcfa mis. Otfiauum eft reuoluiio inlccflo dc latere in latu»
proptereandcm caufam. Aticndcq» Hippo, fecunclo tegiminisacuto.plurima horum
cucnirc affcrithis q"' prandiumprxtcrfolitum relinquunr
dicens.Similifcrai' tcm qutbis in diccomcdcrc confucuerunt , fed poft pr3*>
diumdimiferuntcorpora eorum in fedcffciunf,atqucab opereomni excunt.ideft
ceftant 3c prxcordia dolct, adct^ ut eorum uifcera fibi e(Tc fufpenfa videantur
, vrina cho lerica viridifqt?coIoris,ideftcitrini,ftcrcus inccfum. OjJ^ dam
autem horis habct amaritudinem, oculos obdu(^os ideft fubmerfos,timpora
formicantia.ideft falientia , ^t'^ gidosfentiuntarticulos. Plur/miquidcm
quiprandiufl" omiferuntcoenamnequcuntexplere. Quiftccenant machus corum
grauatur , fomnum ucro molcftiorem $ fi pranfi (iierint duciit.HarcHippo. Et
non intelligash?^ omniaaccidentiacontingerecx vnica dimiftionc c«o*
uelprandijcontraconfuetudinem, fedcx dimilTionibu* plurimis continuitatis vcl
facpeiteratis» Corpora practcrca habcntibus in quihf^ cholera rubea magis
adunatur cft ncceflTe Ccp^ ratimcomcdcrCj&uttam uelocitcr Ct qu^f^^ nus
fitantcquam balneentur. In hac partc decima primo agit dc ordine
comefti<"*^ adbalneuminchoIcricis.Sccundode ordine cxerci"? balnei
ad efum in a!r]s.ibiL Alia vero.lTcrtio de «Dotus ante cibos 8C poft.ibiLEt
qucadmodum.lQ^ to de fignis 8c cura corruptionis appctitus.ibiLC^*''''^^'^^,
praeterea.l Quinto de hora 8C vicibus comeftionts^^ minum pinguium.ibiLQutautcm
exhominibus.T hacprimaparticuladicit cp necede cft illos f^P^^\c ideft modo
proprio ab alijs diftinc^fo vcl pl^riesin ^ comederein quibus cholera rubea
magis a^^LinaiuM sbundantius aggregatur . 8C tam cito comedcre dc quod fuge
comcftioncs fuis exercitijs pracfcrantur* ^^^^ tcndc primo quod comcftio
cholericorum antc ^ tionem , ideo ff t ut corum cholcra non cbulliat ucrtu ^
ftomachi , dolorcm facicns vcl fyncopim '"^"^^"(1/(7
acutiftimofenfuparticulacillius. Et proptcrca cof«,jj^^ lalis balncum pr
acccdcns debet efte modica ♦ ^^^l^iiflcc Princ. capitulo qufnto docflrinae
pracfcntis. Et 1/ nc cholera cbulliat rubcafi hoc fcccric , 8C fc balncauerU
SVPER CAP, vll^ balncaueritantc balncationercm debct fumcrc fubtilcm quam
comedat^Et qui calidoe cxiftit complcxionis chole raabundans rubea hoc ci
nccelTarium eft ♦ Ex eis autcm quibus ifti dbantur melius eft panis <n fucco
f rucftuum infufus aut in aqua rofacea. Hxc Prin. Attcnde fccun/ QO jp hoies
vchemcni?cari paucis vel nullis idigent excr citrjs,fed fu^Ficiunt cis cibus
balncum & fricatio eum ofo fuauisJuxta illud Gal ♦ fexto dc rcgimine
fanitatis . cap» quarto.QuidamautcmiSc^corum qui vehcmcntcr calidi funt
complcxionc ncquaq^ indigent cxercitijs,fed fufficit cis
a_bIatio,i.cibu8&:balncumfricatis oleo mollibusfri^ catiQibu^* Acrc
cnim.i»acutum ct calidum mordax quod tranlpiratur in cis non vaporofum ncquc
delcc^tabile fcd mordax humor,^: his quac poft cibum lartanrur balncis. Et
quidam corum incredibilc qualitcr impinguati funt ta lidiacta^HaecPrinccps»
AlfattcroabciscxcrdfaKdcbcnt 8C ctiam balneari,ddndedban',rcd comeftio
balncatio nem nonpr^cedat.Quodfialicuincceflfarium fuerit comcderc ance
exercitium folum panem talirumeredebetmenfuraucdigeri poffic an-
tequamfuumincipiat motum. ^ln hac fc(?unda particula dicit primo q> alij a
cholerfcls dcbentpnuscxcrcKarivt fupcrfluitarcs tcrtie dC quartc
d.gcft,onumpurgcntur&caIor naturalis viuificctur dC poriaptcntur rccepr,oni
nutrimcnti , defndc balncari vt Sftca b^^ ^^^^^- abftcroantur mcmb^^nr 'ut''''
"""^'^ ^«bftantialis humiditatis rcpa Se."%"^^i^'-^^^
trahercturad quia fortirer 3c diu eft eLercirr,'/'^ "^"'.^ ^^^'^'^ '
tempore vehementcr al drpancmVo^^ ^^^^^"^ "'enraraqaoddigcri pofTit
pfi" nuatTn'^^ fari , alitcr traherctur indigcQ r^i?,?'^^
««cisoppilationcs» "^embracaufaturus Et quemadmodum oportec motum qui eft
^ntecomeftfoncmnoncfTedebaem ^aSf feeftne,otusquieftpoftipfa„,g^^ cx fuauiter.
Tn hac tcrtia particula dicit q, ficut cxcrdtium ante co>
mcftion,^debctc(rcfortcquat^^^^ ^'«as,,ta dcbet c(Tc poft c^omeftionem dcbilc
molle r 1 ^^^quatcnusconfcratdcfccnfui cibi vcrfus fanTm ^ •«achi vbicciebratur
digcftio mclior Xonlr.. f^cutiatcibuminftomachoquodigcftbciu^fr.'^^ vdpcnctrct
antccius digcftioncm/ '"^^'^'^' Corrupto prapterca defiderio quodarl...
dechnatacutas & ncquedulces dnSt nen. unauofas,^ihi1cftmelius quimSa^^
cumaUquotaUq^alccftoxymdcurrTff^^^^ prouocarcpoftpifc^s^ tuifcudcC quo tali
qtialc cft o "v^',^ *P^°T'' ""T r SignavcrocorruptiSn"?''^
natadrcsacutas&nollrf.^^''^^""^^ appetitus dccli. tendcprimocT
ppcZ f •imio lupercxccdcnte propriam fpc^ D O a !!♦ F E UU 171 cicm luxta illud
Gal.quarto morbi . cap» 1 1 ♦ Covruptio autem dcfiderijfi fucritin vltimitatc
quantitatis Ht ilU fpecics quac deaderium caninum nucupatur . Caufa cius ve
eritpelTimushumor acetofus pungene ftomachum, vclquiacorpiis vltima di^Toluitur
dilTolutionc vndcci^ buscontinuefftneceflarius^Aliomododc dcfidcrioma>
lorumciborum velrerum improportionatarum nutritio nipropter humorcs corruptos
iffcientes ftomachumJux taillud Gal.ibKDcfidcriumautem malorum ciborum
clTcdicocummalihumorcsincIufi fint in pelliculis fto/ machi 6C coniundi.Sed
hocdefiderium habent prxgnan tcs cum hibent malos humorcs in ftomacho ,
quandoqj enim amant acetofa <3C pontica,quandoque acuta,quan/ doque cimoliam
carboncs 3C teftas ollae &. fimilia.Et dc ifto corrupto defidcrio tcxtus
prcfcns intclIigitur.Dc quo dicitPrin.terti].! j.trac^.fccundo.cap.io.Qtiandoinfto
machohumor aggrcgatur malus diucrfus a confucto m
qualitatcfuanatura,tuncrcquiritaliquid ci contrarium,
quapropteracciditquibufdam appetituslutijmmo car/ bonum5(:tcrr3cc&:gipfi^
rcrumhuius gcncris proptcr qualitatem qux in cis cftexiccantem aut incidcntcm
co/ trariumqualitatihumoris, Etrcdius adquod alteratur
iftcappctituscftvtfitdccliuis ad acctofum 8C acutum^ Et
illudquodcftmagisconuptum eftvt fitdccliuis atf cxiccandum & ficcum ficut
cft lutum Arcarboncs 8c tc> ftae» M ttendc fccundo in hoc dcfidcrio non
diligun^ turduIcfa£X:vnduofa,quianonhabcnt virtutcm mcid/ uam&abrafiuam
corruptorum humorum a fupcrficic ftomachi ficutacuta,fcd potius fubftatiam
Icuitcr abhis cori;uptibilem. Attendetcriioq>faIfipifccsantc vomi tum
comcfti dupliciterconfcruntdcfiderio corrupto.Pri nio abftcrgendo fua
nitrofitatc corruptos humorcs a fu-' pcrficicftomachi.SccundoftimuIando fua
acuitate fto*' machum ad vomitum. Attende quarto q> radix raffa*' nioxymelli
mcorporatafiuc fimplici fiuc diuretico fiuc fquillitico vehementcr confert in
ifto cafu proptcr uirtu/ tcsinci/iuam abfterfiuam &rprouocatiuam vomitus
qu^ cft in vtrifquc.Iuxta illud Prin.tcrtii'. i j»trac.fccundo,c»
fecundo.Etcxrcgiminccxpcrtoadhoc cft vtfumat pi/ fces falitos 3c rafhnum infufiim
in oxymcllc, Attcnde quinto cp non folii in ifto cafu conFcrthoc rcmcdin , fcd
etiam plurimum valet quoque mcnfc datum ad cxpurga tioncm phlegmaium
multiplicatorum in ftomachocx dc bilitatcdigcftionis qui non habct quod ipfum
cxpurgctff cut intcftina choIcram.Tuxta illud Gal.quarto dc vtilita/ tc
partfcularum.cap. 2 8»Ego dcniquc vidi aliquado quc dam ita difpofitum in
raffanidibus quf pcroxymcl mul/ titudincm qu/dcm incrcdibilcm quadagroftiffimi
phlcg matis vomentem confcftim autcm fanum corporalitcr facflum,(5(:nimirumtribusmcnfibus
antcrioribus nccft aliud quid bcnc habcbat ci eorum qug fccundum vcntrf ncquc
digeftioncs.Qiioniam igitur ncccftarium cft in vc trc 8C inteftinis gcncrari
talcm fupcrfluitatcm pcr alia dc monftratum cft.Vna autcm ipforum cft fanatio
folilob'' latio corum qux grolTa Sc vifcofa diuidcrc& incidcrc 8£ cxpurgare
poflfunt.Hacc Galenus» Qui autcm cx hominibus pinguis cxiftif, oportet ne
ilicocum cgrcditur bafneum comc d2Lt,(ed expc(fletetparuum dormiatfbmnum. Et
huic quide femel comederc t dic e couemes, In hac quinta particula drcit primo
q» homincs ptgucs non ftatim poft balncum comcdcrc dcbcnt , fed tardare
comcftioncm5j:parumdormirc priufquam comcdant vtdaloreorum tunc occupcturin
d^minutionc fux piti gucd/nis &. humiditatis fupcrfluac quae pingucdinis
caufa eft, Sccundo dicit cp pinguibus conucnit folum fcmef indlc comcdcrc
quatcnus iciunio fuo tollamur rcplcfic» lACOBVS pinguedo 61^ fuperBua humiditas
, quibuf dirponuntur ad fubitaneam 6C imptouifam mortem fuf^cacioni« velapoplexiae»
AmpUus non ilico poft comefiionem c dox miendum cibo natance. Inhac parte
vndccima primo proMbct fomnum fta^' tim poit comeftionem.fecundoforiem motum .
ibiLEt a forii.lTertio potum aqu jc plurimae.ibiLNcque polt ip (um*1 Jn
iiacprima particula dicit q> noti eft bonum Quaccauc dormire ftatim poft
comcftioncm dum cibus nondum da port ci" defcendit ad fundum ftomaciii,fcd
adhuc natat in eo , ga bum» fi tunc doimiatur calor intcrius fortiffcatus
operans in cu bumfaciteum abundeeffumarcadcaput vnde fomnus fomnijs tuibatur
cerebrum repletur 3C caput dolet. Sed huius contraiium detcrminat
Prin.cap.quinto ttac . pri> mi partis fccundac canttci dicens.Eft qiioquc
fmmcdiatc poft comeftioncm dormicndum accfjbcndo donec ad lo cum digcftionis
peruenerit cibus fumptus. Dic q> il^ lud didum Principis conditionalitcr
intcll.gitur , fcilicet fialiquis doi miat immediate poft comeftionem dormiat
accumbendo.f.nonproftratu9,fcd capiie^S^ fpatulis ele^ uatis.Iuxta illud
Aucr.in commcnto dic^i catici.Cogruit quidcm vt cum quis dormit immediatc poft
comcftio'' nem dormiat accumbendo capite.f.crecfto donec ci^
busadinfcrioracorporis dcfcenderit ,&hoc vt replctio capitis a
fumistSirvaporibus minuatur.Nam fomnus im mediate poft comeftionem fatflus
rcpletcaput fumis^;: vaporibus , Hacc illc. Et a forti motu qiianto plus efl:
pofllbilc cfl: abflinendumneabusantequamdigeraturpe netretautfinedigeftione
labatur auc propter inundationem corrumpacur. In hac fecunda dicit quod
quilibct fortis morus ftatim poft comeftionem polTetenus eft vitandus vt cibiis
non penetrct ante fui digcftionem nec inferius defcendat a fto machoad
intcftina fine digeftione proptcr apertionem viarum a motu 8C a caliditate quac
a motu fit nec in ven> trccorrumpaturagitationibus6;i inundationibus ipfius
ineo.Haccenimaccidentia foriismotus poft comeftio^
ncmoperarifoIetJuxtailIudGaI.Iib.de virtutc cibario/ rum cap. i .Et in quo
motus fequitur cibum ddcendit ci busdeftomachoprarterdigcftionemfuam dC intrat
vc^ nas finc mutatione 8i adducit in hcpate 8C renibus oppila t^onem 5c morbum
in reliquis membris, ^aliquado cft mcmbrum debile vt ftomachus 8C natat in eo
ctbus cui non iniungas fomnum donec defcendat cibus dc ftoma^ cho. Sed inftabit
aliquis,quia videmus laboratores grof fis vti cibartjs ficut fabis caulibus lardo
bene falfo cafco 8C tartis,& fuper his fortibus moueri motibus , nec con^
qucri folitos de indigcftionc vel oppilatione,immo uiden tur iftos groflfos
cibos melius digerere ex? poft cibum qc^ fccntcs, Ad id Gat. primo dc alimenfis
cap ♦ fecundo ait.Carnes vacue.i.membra innanita tota die laborantiu cripiuntex
ventre non folum femidigeftum fcd ctiam pe nitusindigeftumhumorem aliquando
poft cibos labo^ rant.Etpropterhocxgritudinibus grauilTimis pofterius
iftiacgrotam&antefenecft^jtemmoriuntur.Ft hoc igno rantcs multi beatificant
ipforum robur corporis videtcs comcdcntcs 3C digcrentes qux nullus noftrum
potcft in^' duccrc S(rdigercrc . Qiioniam autcm in his qui multum taborant
fomni profimdiores fiunt , 8c hoc multum ipfis
addigeftioncmconfertproptcrhocminus a prauis cdu Irjs lacduntur.Si autem cogas
cos vigUare pluribus confc qucntcr no(5libu8 mox aegrotabunt ♦ Hli quidem
igitur vnumhicfolumbonum.f.fomnum profundum habct ad digcftioncm malorum
ciboruoi.Hgc GaU DE PARTIBVS Ncqucpoftipfummultabibenda cfl: aqiia qux mter
ipfum &: corpus (lomachi reparatio nem faciat dC ipfum faciat
natare.Sedexpe^ dandum eftScI non eft bibendum donec dc ftomacho defcendat.
Ethoc quidem dedaraC rupenorum uentris lenitas.Quod fifitis ei* ne^"
c-effitatem fecerit modi cum aquac fngida: fU'' gendo fumat 3C quanto plus
fuerit frigida tan to minus ex ea fufficiet.Et hsec quidem qua n^* titas
ftomachumaIIeuiat8c: colligit. Adfum^ mumuerooportet utpoft comeftioem bibaC
quis dC non omni hora comedendi quantitatc aliquam quse cibo conferat. I n hac
tertia dick primo q> aqua plurima non eft bibc ^^^,{{11''
dapoftcomeftionem,nedefluensinter ftomachum SC^^^ tan''^^' bum a ftomaclio
feparet dc ipfum in eo natarc faciat,i"* j-^niti"'*, mo potus
difterendus cft doncc cibus defcendcrit dcfto' ^.^ddl"'
macho.Etfecundacanticac.tracft.primo.cap .quartoaii» r^.^^ Eft etiam vitandus
potus aqux in menfa nifi rationc ad'' hxrentiac 3C tardi defccfus bucellg.Non
eft etiam {o(ticn da aqua cum cibo ncc in egicffu a balnco.Et Auer.in co"
mento ait.Caufa quidem huius eft , quoniam cum funi'' turaquafupercibum
priuscj^ ftomachus calefeccrit ip^ fuminfrigidatipfum^^incrudat.Eft etiam caufa
quaij fupernaiet cibus fumptus I ftomacho, 8C quare etiam adhereat dC vniatur
eidcm vt conterat ipfum ficut cxig^j tur.Acflio nanque ftomachi fuper cibum
fumptum fftC^ terendo&coqucndofimuljvndeficut cum infunditur" mul 3C
'm magna quantitate aqua in olla proptcr hoC t3t^ datur fibi dccocflio in eadem
, fic quidem contingit in^^ ipfi ftomacho.Haec Auer. Secundo dicit cp cibus a
ft^ machocognofcitur defcenclific per alleuiationem fup^j rioris partis ventris
quac eft regio ftomachi , iia q> paf^" laleuis&vt
vacuamanifeftcapparct. Tertio dicit <t fi fitis infeftaucrit ct coegerit
bibere ante cibi defccnfu'»'^ fumatur tunc modicum aquac quafi fugendo . Et
quan|^ frigidiorhocaquafucritjtantominus cx ea fufFicit , q"'^ fuo frigore
fitimextinguit ficut humiditate. C^iiarto^' cit hocc modica quantitas aquac
ftomachum alleuia' ^ colliojt.AlIeuiatquidcmafiti.Alleuiat ctiam cooper^'*^ do
ad defcenfum cibi.Colligit autcm fua frigiditaie dunans parres ftomachi.Et
fecunda canticac.trac.p'"''''^ cap.quartoait.Si tamen quis ex modica
potentia tol^.'!^ di fitim vrgeatur,fumat ex ea parum tantum.f.q» dcci^^^
tio5^impuIfiocibiadinferius ftomachi complcatur tcnus ibidem digeratur. Sed
contra dicit Hipp ♦ 'Jf'^^ rcgiminisacutorum.AquGc vero nullum «nueni vfi' '
nifi quia in acutis bibitur morbis.Et paulo iufra dlcit* gitum facit in
ftomacho nata,quia tranfire moratur frigiditatf pertinet 8C indigcftibilis eft.nec
vrinam P^^^^ cat,non nutrir,quia naturalitcr non habct fecem. Hr *
incommentoaif.Hancergoaquamquamuis fit aqu3rum,tameninuenimus eammotariin
ftoma<^"?^0 poreIongo,quarefacitaccidere incofecundum P'"'^'^^/
rugitum.Etlibrodeaquisait. CJuoniamautcm np/ trit aqua fed folum eft vehiculum
cibi Hipp.& ^^''V pocS^ Erafift.vidctur.Et proptcrea ncquc vitalcm ^ j lem
putant eam conferre . Et hacc eft caufa quarc melhcratuma^oxymel&yinum
darcin a^g''^^^" fuif abfccdendo ab aqua. Ad primum dic cp Hip » ^ -^i aquae
non ineffe virtutcm aliquam confortandi ac ^j.^ di vtalijs
potibus,ncc3pfubtiliarc aut apcrirc y*""^jrarc qua acftiua.q» fi
pcnctrct 8C cibum cui comifcct ^^^^/ faciat hoc fibi incftc cx fubtilitatc
fubftantiac. ^^^if\e^ dum dic q> aqua modica fugendo bibita nequc
"^^^on^ quc rugitum facit,fcd plurima bibita» ^^^^' 5,1 p ''tisto sVpER cAp,
vn, ctdc c;^ aqua oon nutrit 8c q» vinum mclius cft aqua tam «n Unis in ggris
non vcliemcntcr fcbricitantibus, At tcndctanien cj»ficutcum cibonon conucnit
aqua pluri n>a,Mc ncc vinum plurimum . luxta illud Gal . libro dc Virtutc
cibariorum capFo primo* Nec oportct vnquam St» rccipiat cx vino multum in
principio acccptfonis cib? nedefcendatc bus cum vino 5<:prohibeat
dfgcftionem propterea q» feparat intcr fubftantiam 8c primum ci' bum,quia
quandoquc non tangit ftomaciius cibum non mucatipfuminfimilitudincm 6C
conuenientiam corpo^ ns fcd rcmanct in co indigeftus. Q_uinto dicit q» ad fum
mumideftbreuitcr «Xrfummaric loqucndo noninomni hora comcdcndi fcd poft
comcftioncm dcbet fumi quan^ ntas potus qu3E ciboconfcrat.f.primitus modica
quanti^ tas quafifugcndoquicibopcrmixtusrcddat ipfum plus pallibilcm 3c capacem
digcftionis , 8c is potus permixti^ uus dicitur.Poftca quantitas maior dum
cibus in ftoma> cho drgeftus aicrit, vt ducat 5c faciat pcnctrare cibum 3C
18 potus diciiur ducfliuuB.Eiufdcm fcntetix meminit Ga. iL- ^'""^^
cibariorum capitulo primo dicens.Et dc l>et liti tales qui accipiunt cibum
cum co fumere dc vino qtiodtantumfedctfitim,&abftineantfc cum quantita^
tcqua poflfunt5^quiefcantdonec digcftioffat,poftea fu^ ^^Zt^r ^f^tc r,"'
°P'^"f^Nam ipfum adiuuat f„ vll/ r ri''^;^^ "'^P'""^"
^ «ngrcdiatur h .3 r^?u ''^l-''.? " ^^^^^c^^nr nec a rapicnti. f "'T
1 ^•^/'^^^"^ > prandri & cc^nc bibunt fatis 3C vltra fatis pro
pot.bus pcrmixtiuo 8c condudiuo. ^^^^^^^^ nocec,3.a.il. qu^EchoIcricis accidunccx
toW «"conuenicntibus dHo dando priufquam comet n?,r ^t^l ' ^
"'"^^ Tcrtio rcfmnfl^r ro.: ^_'*"t»>b(Le>holcra c
ditatcs.ndigcftasp unmaspartim cas digcrit c&in fat^. gutncm vcrtit partim
refoluit , corriPit i^itur v7r. lapfum frcgMitat. humiditaT IZZT.^^
^ft;toIcrarc fitim & fuperdormirc noccnt patictibus ch'
Ur,casfebres,quiacaIorcm acuum , choleram multirjr. Jnt,^ omnia mcmbra
fupcrflue ficcant 8c ad hccftir^" difponunt. Scd contra dicit
Hip.vniucrfalitcr ncm!^ «'^cip.cndoaphorifmorum quinta.Q.uibufcuncf, eftTfi
dcriumnocftubibcrcvaldc fiticnt^bus fi fupc^ht 1 ^
ncmabfqu&^^^^^^^t""'"*^^^ penurrahUaltVr'"^^^^^^^
^"?^>c bcrc non fup^S '"^^"'b^ ^^^"'^ ^^P^dit bi>
aphorifmiianUasTrr TJ"^ parua cft co^ «"«do.Sihumidi. tatusextinguatuTsi.
"''^^P"'"'""^ ^"^*"^"^ bibcndideUSi:»
tiam oportct darc.S cx m P^''"' ^^^""^'^'«^c > lici *>»Si
enim dormierit qS^* vino^on mdigct potu da t, «•»^i«uatphicgniatico9 5^ noccc
cholc/ D O a n. F E N. III. 17+ ricfsJuuat equ/dcm phlcgmaticos , quia temporc
famis calor naturalis digcrit humorcs crudos 8C in fanguincm conucrtit
pinguedinem minuit 3C aliquid rcmittit dc lap^ fucorporis
intrigiditatc&humiditatcNocctautem cho Icricis plurimum , quia choleram
acuit corpus dema>' crat • 8c ipfius caliditatem 8c ficcitatcm ad vltcrio/
rem laplum perducit, Cholcra praeterca rubca abundantibus cx tolcrantia famis
accidic ut cholcra rubea ad ipforum dcfcendat ftomachos . Cunque ali^ qaid
comedennt ipfbrum corrumpetur ci^ bus. Bc in fomno in uigiltjsaccideteis il^
ludquod nominauimus excis quarci acciduc cuiuscorrumpiturcibus. Eisquoque
accidit uicomcdendiuoluntatem amittant. Quibus tunc dandumeft aliquid quod hoc
dcponac 3C eorum refbluat naturahi cum eo quodeft Icne dC non faftidfcns ficut
pruna & parum xirafcet . Cunquc dcfidenum reucrfum fue^ ric comedant. I n
hac fecunda primotangit nocumenta quatuor euc> Famis ttv
nientiacliolericisex tolerantiafamis. Primumcftderi lerantiacin uatiodiolergad
ftomachos eorum.Nam fames facit cbul biliofit no lirc choleram,qux quia Icuis
cft dc facili ftomachum pc/ xa» tit 3C prarcipueos cius. Secundum cft corruptio
cibifu pcr famem accepii poft deriuationcm cholcrx ad ftoma clium tam ex
permixtione cholerae cum cibo q^ex calore extraneo indutfio g cholcram 8c
famcm. Tertium c ac cidcnscucnirefolitumexcorruptioncciborum in ftoma cho ta m
in fomnotp in vigiliis Jn fomno quidcm turba tiocercbricumphantafqs^iifomnijs
horrcndis & reuo/ lutionc dclatere in latus.fn vigilijs autcm dolores
capitii &:ftom3chi,fcetororis&eru^iuationis fcxtidae» Qiiar/ tum eft
depcrditio appctitus propter infe<ftionem oris fto niachiexhumoribus
corruptie 8C corurp fuliginibus 5: cxtranco calorc. Sccundo dat remcdia contra
ifta nocu menta,^!: dicit q» dandum cft medicamen quod deponat hoc.i.cuacucta
ftomachotamcibumcorruptum cho lcram fibi infufam.5(: rcfoluat eorum naturam.i.foluat
uc trem patientium hoc,^^: fit illud medicamen lene fcu lenl tiuum,vt totum
infcrius lubricare faciat ad intcftina , dC non fit feftidiens ficut
caflfiafiftula vel manna ne natei in ftomachoIongotemporc,fedpotiu9 appetitum
cxcitani ficutprunaaliquidacetofiatis habetia,^ parum xirafcct idcft rob de
fuccis fru(ftuum folubilium laxantium ven/ trem,vtthamar!ndorum<&:
granorum vtriufquc mali/ granatidulcis videlicctcSt^acctofi fimul exprefiforum
c5 fuis puIpis.Tales enim fucci fiue pcr fe mfpifiati ! forma rob:fcu non
infpifTati cum fua vi falutiu^ quadam accto fitate participant qua appctitum
cxc,tant,&: ftomachum ad cibum dclecflabiliter fufcipiendum praeparant ♦
Tcr tio dicit quod quando redierit cius appetitus poft purga-^
tionemcorrupifcibi 8C cholerae , tunc ftatim comed^nc ne rurfus ex fame noua
deriuetur cholera in ftomachuni quaecibum corrumpac. Licetcorporahumfda cum
humiditatc na ^ turafi habcntcs ucloci rclblutioni fint aptt^nc^»
quctantumfamistolcrent quancum corpora ficca paucae humiditatis habcntes nifi
humidi^ tatibus plcna fucrint alqs abeis qux funt in fbbftantia mcmbrorum
corum,cum bon« fucrint conucmcntcs , & rccipicnc ca ^ lACOB VS patura eas
in nucnmencutn m elfedu cotn> plecum conuercac. In hac tcrtia particula
refpondet huic tacitx quxftioni quis lcuius famem tolerat vel humidus
humiditace natu rali vcl ficcus paucachumiditatis.Et refpond« diccns,q>
habentcs corpjra humida humiditate naturali funt apti vcloci folutioni , nec
tantum famis lolerant quantum (ic-' ci corporc,nifi pkni hicrint humiduatibus
alijs ab his qu^ funt infubitantia fuorum membiorum bonis conuenien libus
5i:aptis,vt pcr aifcus nutritioni^ a iiaiura fiant nutri mentum complctum in
cflfedu»f.cambium , 8c tandem pars membrt pcr alfimilationem intcgram . Cuius
rci fi^ gnum cil pueri pcr naturam humidi difficiliiis fcrunc ieiunium iuuencs
6C fcnes per naturam ficci . Et infan^ tes natura iiumidiirimi minimeomnium
fcrilt iciunium, vtaitHip.aphorifmorum prima»can.ilIo,Senes facillimc fcrunt
iciunium.Ef huius rcddit rationem Galcnus com/ incmohuiuscanonis primoparticulx
aphorifmorum.Ec quicrcfcunt,dicens*SublUntiaautcm in^antuli cfl paru
terreflris,ex parre enim maxima aerca cfl: Sc aquofa , iu^ uentu* perfecla h's
contraria ell.quicquidautcm dc fub" ftamia humida dilmluitur multo magis
eft: q? quod de fic ca (S^ fi in calore fint paria vel arqualia ♦ Et ad id efi
ratio quia ficca corpora funt humidis duriora . Durum veio plus molli refiftit
refolutioc fui humidi radicalis,ficut cla " rcapparetincandenti ferroA lignis
incenfis. Scdinfl:a *^^'' bit aliquis q> limili rationc homincs fanguinei
minus to/ lcrare ponfent 'ciunium qi cholcrici.contra id Gal.8.mc>
gatcchni.cap.S.Sedtamcnhxccorporaquat calida func SC humida lolerabiliora funt
cholericis in paticnda fame &fiti.Et propterhoccum iulfumerit triduanum
iciuniu fuftiincre non nocct cis ficut cholcricis. Dic q> fangui" nei
mchue choleric^s proptcr tria fuftincnt faniem. Pri mo quia amplius habent dc
fubftaniifico humido. Se> cundo quia plus habent de humido nutrtmcniali.
Tcr^' cio propterea cp calor eorum naturalis cft rcmiffior 8C mi nus acutus
quia iund:us humido , fcd fi fanguincus di icholcricus elifent eiufdcm actaiis
SC fimiles ingraduca^ loris 8C xqualitcr prouifi humido nutrimcntali
fangui" ficus mollis minus famcm tolcrarct cholcrico duro Gcut puer
iuuene. Vinum quoquc poft cibum cfl ex rebus magis/mpediencibiis ,
quoniamdigericuruc lodcer&fpenecrac&^facic penecrare cibum cii nondum
ficdigcftus,8^: facichcreditareoppila tiones QC putrefaiiionem» Inhacdecimatertia
parte primo agit dc nocumentis vini poft cibum.fccundo dc nocumcntis rcrum
dulcium QC oppilationum.ibiLKcs praEterca.l Tcrtio dc nocumcn lis
groffiticiaeris &aquae 3C rcmedtjs corum . ibiLGrof/ Utiespracicrca.l
Qiiarto dc nocumcntis groftbrum borum in habcntibus intcftina calida.ibiLEi
prgtcrca."] Qumco de nocumcntis cibi groili afifumpti poft cibum
£ub<ilc in ftomacho vacuo iam prius receptum.ibiLQui autcm ftomachum.l In
prima paiie prohtbct vinum yim poft dariftatimpoft cibumdiccns,q»vinumpoft cibum
cft: cibu cxhi> exrebusmagisimpcdientibus.i.nociuis ,quiafacilcdigc biU
noxa, ritur&pcnciratproptcrpropinquitatem cius ad fangui'' ncm 5^
conucnictiam cius Cum humano corporc 8C fub^ lilitatcm fubftantiac ipfius.Etex
veloci pcnctrationc eius triplicitcr nocct.Primo quidcm,quia pcnetrarc facit
8ck cuniducitcibum cui immifcetur nondum digcftum. Sc
CUndo,quiahcrcditarefac(t:ideftdiu pcrmancrc oppila^ tionesinyijsftricflis^vtin
venis capilaribus hepatis ad quas pcrducit paties cibi grolTis nondum digcftas
. Tcr do,quia cft cauu putrcdinii proptcr conculcationem hu^ DE PARTIBVS morum
&prohibitionem liberae cucntationis corum in partibus oppilatis» Attende
primo (j> nec ftatim antc cibum nec hora cibationis nec ftatim poft cibum
cft plt* rimum vini dandum pcr modum du(jliui potus , fed pa^ rumcxeotutcdari
potcft his qui confueuerut hora comC ftionis modo pcrmixtiui potus.Iuxta illud
Prin ♦ cap . .1.^ quenti.Supcr cibumtamen duas brialas aut trcs biberc »5
iionnocetciquiconfucuit.Etcft briala pondus. j.vnc. ttende fccundo q) hoc vinum
quod cum cibo fumitur noneftaccipienduminprincipio comeftionis nc ftatitn
labatur indigeftumad hcpar,necinfineiplius ncfupcrni tando cibo liberc 3c
abunde cffiimct ad caput , fcd quafi inmcdiocomcftionis. Attcndetcrtio cj>
huius contra^ rium pracfticar hodic nobiles 8C clerici maxfme in galli)' poft
gratias bibcntcs vt cibi vias a micis abluanc , 8C reli qnias inferius
dcducant,vel potius vt fauccs irrigcnt ,5^ crapulofa voIuptatcdcmuIceant.Contra
idGaI.7.dc in^ genio.cap.y.Oportet tamen nihil poftcoenam bibi Vtct
busdigeratur.Cumcnimbibiturcibusnatat in ftoma'' clio non adhcrens fc ad
fubftantiam ftomachi propier miditatem inter ipfum 8C cibum cxiftcntem . Sed
Galc' nus vifus quodammodo leCcatoribus compati ftatifl* fubiungit.Sedcum
fitimhabentes non bibantpoena crit fine iuuamine.vnde oportet tantum potus
dariquantun* in fiti mitiganda fufficiar^cibo autcm digeflo quantu nC
cclfccftaccipiant.Hxc Galenus. Res praecerea dulcesad faciendas oppi'*^
tioncsfunc ucloces , quoniam nacura eascra hicancequam digerancur.Ecoppilaciones
(\^^ dem ad mulcas perducunc aegricudines cal^ qualis eft hydropifis.
Inhacfccundadicitprimo q»rc8 dulccsficut mufc*^^ tcllum lac funt aptac dc leui
facerc oppilationes , quia ifl^ ^ bramaximchepardcledantur in cis plurimum ,
qu^r^ trahunt ea prius completc fuerint digcfta Ad id ctia«> iuuat q, dulcis
fapor fundatur in fubftantia grofla iic^' aitPrinccps fccundohuius.tracprimo
cap.tertio. j^'^ tcndc q> dulcia oppilant hcpar 8c fplenem , quia trahutj'
ab cis cum fcce fua proptcr delecftationcm antcquam
gcrantur,feddeoppilantpuImonem , quiaab cis in iijf traniixu pcr meri nihil
nifi fubtilc ad ipfum refudat , <^^^ guis geniujs cxrcbus dulcibus ad
pulmonem vcnitia**' purificatus i*n hcpatc prius 8c in cordc fubtiliatus.Dc
pate quidem t&:jrplcncq,perduIciaoppiIentur fidcm ^ cit Hippo.tcrtio
rcgiminis acuiorum diccs . Dulcis pof^ Vifcera inflat fplcnem videlicct Sc
hcpar . Et Gal. i J-^r^ gatcchni.cap.p.ait.Omnc dulcccaufa cft apoftcmatisj,
hcparc 8c fplenc.Sed de pulmonc q, per dulcia deopp"
•St^hcpar&fpIcnnon.Gal.ieftaturtcrtio rcgiminis a^^ torum.commentoillius
canon.DuIcis poius ^^ic'"^'. tjj brum cui aduenit nocumenium poft hcpar cx
vino du eftfplen.Resautcm noneftitain argritudinibus pu^^^^j nis quando eft
rcientus in canis quar funr l co humor fus.duod cft,quia pcnetratio cius in
hepate eft c''/* "j, quae dicuntur oorta amola ad venas ftricflas quae
fu''' .j- Vij rari? latcreciusconcauo.Inpulmoneautcm accidit cont'^^ illius
quod eft,quia quod pcrucnit ad canas eius penetrationcmciusinvcnis multis 8c
digeftionein . in eis. Secundo dicit q> oppilafioncs pcrfcucrantes ta ^
pcrducunt ad tales morbos qualis eft hydropifis.f\V^ ^ oppilatio in hcpatc
aicrit ipfum debilitat , P*'"';.^^/^ nitIibcrctranfircchyIuni,fiinporo
fellis cholcra r ad hcpar,fi in poro fplenis melancholia , fi in ^'H^ JJ^^tuf
fanguisaquofitas, vndc multum la-ditur 8C ju» fanguifica virtu8,&
rupcrfluitas vel chymusaut cnr afuo prohibitus naturali curfucirca . Imoges
reproduced by coorlesy of The Wellcome Trusl, London. SVPER CAP. S/IU paulatim
aggrcgatur , dcin tumorcm dcuat qu3c funr caulae prop.riae 3C potiorcs
hydropifis, Grodicics pr arterca aens & aqaar &: qudm
maxitiieinacftateeftcx efsquardbum corru. puntldeoquenon cftmalum utfuper ipfum
uinum remperatum bibantaut aquam cahda m qua coda fuent xiloaloes & maftix.
In hac tertia dicit primo q, grofifltics acris 3C aqux cft ac
corrumpcntibiiscibum maximein xftatc, quiacom^ Sonv ''"^'^'^?^ "
commrxtionc qui calorc arftiuo vcl de leui corrumpuntur, vel ad corrupt o>
ncmproni ffunt.Grolfus igiruraerimmixtuscibo quat,
dom3ft.catur5<:cumcotranfiens vfqucad ftomachurn ruptioncm fuis-vapor.bus .
Idem efticit aqua grofta 3^ l?T^ ^ "^^^^" f^^i^ ^^bum in ftoSo fut
8rolT,c.e5^,ndigeftibilitatc, Sccundo dicitTu6d non cft malun, contragronf.tiem
aeris ^aquo^ bibTc S^r^aS—^ XccrccS^^^^^ > tateseffidaf ftf /P^"'
"^'^tofi- In hac mdcetiam proceder. ft^na^^al^dlS^^^^^^^ habcnti inte.
^JP"e meUn7h^Scu?Tf ^^u^'^ ""««^vtdbusTpS^^ bouem vel ccr^
machum 6^ partes eius e! d!f?'";°^'^^^" extendentcs fto Wia
P[;^«Pfi««grolTitiemAadS^^ Via. atem vifcerum,itaq,?on^^^^^^^^^^ cali^ quam
plurima cocom STelfi'''^^ «d;c aegritudo dida md^n^houl ^ '"^e pro.
natfomcntisproueniTn exS "bus cx myrach vcl partLs d 0^^^"^e «bri
vctricuIum.Bt ^3^^ cc afifignat Princcps tcrtn prima trac au. r ^
''"^'"^ ««oquidcmfuamdiccnsquodSh^^^^^
•"ipfoadunanturfupcrfluitatcsS^^^^^^ «eftinorum &aduruntur humorcs
''"P^^^^ «dgenus mcIanchoIicum,&Td!f '^.r ^ "°""!r^"ntur
jutnonfaciuntcucnirc,&Xtrxc^^^^^^^^^ -adcaput,&nomlnaturh.ci„^ «nchohca
myrachia- Sccundo alTignat ITr ^ "^^^ ^"^^ns.Et ipfa multoticns
clcuatur aSem ^^»' «ns Pt^u'"^y^^^^'^* Tcrtiocaufam Thco,^^^
«"famqao^J^^^^^^ «ntcftinorum. ^ua»: ^...-.-^ °*^"«ama lorumauos
nonnnm:«,..r. V^arto D O C. II, P H N. IIL 17S tfciquocirca ncceftc
eftinucftigari . Namdc fpcnc ma> h humorcs cruginoli ad os ftomachi fluunt ,
prxicrca cau fa pallionjs ccrebro vel oculis ab ore ftomachi con^
dcTcT?H"c Gar^ ^"""^ humoribus afccn.
Quiautemftomachumhabetuacuumcuui rcm comcdit fubtilem ftomachus poft ipfam
ftringitur.Ethpoftearem comcderc uoluerit groflTam refugtetab ea ftomachus
nequc cam digeret quare corrumpitur nifi inter catem^ pus pofitum fuerit. Et in
huiufmodf quidcni difpofitione melius cftut grofllis dbus pau> latim
praemittatur , quoniam ftomachus tunc afubtilinon terrebitur,
Inhacquintadicitprimoq,quando dbus fubtilis in
alicumsftornadiovacuorccipiturftomachus fcfupcr cS ftringuampledcnshunc dC
rctincns auidc , quia famc> hcuscS:vacuus cxiftens hunc ipfum recipit-
Sccundo dicitcf fiabusgroftusfupcrmittatur cibo fubtili talitcr rccepto
refutabtt eum ftomachus,nccbcnc digcrctipm. quia lam fibi de bono fubtili
prouifum fuit,cuius digcftii ct d.ftributio ad membra a groifo fupcrmillo
imprditur* corrumpetur crgo grolTus velut derclidus a regiminc na
tur3c,niiiintcrairumptioncsgrolTiv&:fubtiIis tantum in^ tcruencrit fpatium
q, fubtilis fit quafi digcftus antc aduc> rum grolTi. Tcrtio dicit quod in
tali cafu vacuitaiis fto machi melius cft vt grolTior cx cibis Icui procfcraiur
qui« luncaleuinon terrebitur ftomachus co quod groftior cibusinfundo
ftomachirccipitur auidc proptcr famem vbi celcbratur digeftio melior,^ iHic tam
cito digcrl do tcritficut cibuslcuis fupcrius rcccptus, Cumautemin aliquo
comcdcnte rcprctfo fuperfluxent , aut quodcft in cius ftomacho aliquis
inundaucrit motus autaliquis miTcc^ turpotus ad uomendum crit propcrandum; Qnod
fi hoc ei defccent aut uomcrc non po^ tucrit , aquamcalidampauratimbibat, quo-^
niam repletioncm dcponct dC fomnum afFo rct . Ad dormicndum crgo fc profternat
8C quantumuolucritdormiat . Quodfi hoc no fufFeccntautcinon aducncrit confidcra
G tc naturacxaifabit cxpulfionc bonum crit . Et fi non luua ipfum cum co quod
ucntrcm fuaul tcr foluit . Et calefedum quidem cum tali qualiscft triferaa:
zuccharum rofcgcftiocin facicns aut mixtum cum pauco origano mura
bato.Etinfrigidatum quidcmcum tali qualc eftciminummurabatum &:fcn'ze 8c
cambr/. fct quidam *^ijdam aliorum quos non nominauit d^ ^ decimaquarta
primoaglt dcremcdtfs quf ''n ponum caufam ineo oppilaijQ bufdam contra
comeftioncm nimiam Sc inundationcin crair^oo,/- n rt — Qiir*.
cibiinftomacho<X:potumfuperfluum immixtumcibo* Sccundodc rcpletione potus 3c
repletione cibi quse hara cft melior.ibiLEt potu qiiidemlTcrtio dc rcmcdtjs
alnt contra repIctioncm.ibiLEt ex eo quod cft,~| hac Dar ticub dat quatuor
rcmcdia contra rcplctioncm fuperfluS cx cibo modo accepto vel cotra
inundationcm motus ct bi in ftomacho illius qui fumpfit cum , aut contra aliaue
potum immixtum dbo nimis abundantcr Primnm Clhifupet fi""tinmefer;lW
''f'' oPPiUtioncs ^^'^ |°deinterioriburcf5^«°nfi;,^P°^^^^^ i'*
'"yrachi3e,& J^* ^^^s mclancho>
niachocoadunatosv"^P'°Pi''"V^^ C ni difturbati funt 8cn P^^^*"^
^<>mnia,quorum fom natio mcntis Jteiii a^cr ^**^"*" vcrumctiam
fit ahc! cundriaca nullus oo^a "^^^edicitur inflatiua 3c hypo, fttm 8c ab
omni boito dlr^''' * ^'''"^ tri ;'unt$ maniofisJtem ^'^'scuc
'^"tiushacpalTioncvcL ''^^^^ "*n,quo,um plunmi funt fplcnc^
cftfcftinantcrprouocarcvomitum vdpcr impulfiocra
fatisprofundamdigitiinorc,vclpcr<mmittcrcin osp?- inundato/i
namoleointm(ftam,(5itmUarecuin caradccc IiDgcif,vcl tcincdia,4« lACOBVS per
bibcrc oxymel cui fucrit imprcfl*a virtus raffan/. Sc cundum eft bibere
paulatim aquam calidam fi vomitus ei dcfcccrit aut vomerc non potucrit,quia
facicndo dcfce^ dcrc cibum rcplctiocm ftomaclii dcponet 8c affei ct fom
numclongandocibum ab orificio tSc: proiiibcndo mulii^ tudinemafccnfus vaporum
acibo ad cerebrum . adue> nicntcergodefideriofomniftatimfe profternat ad
dor^ miendum vt fomno iuuetur digcftio cibi ,^ dormlat ior «iterquantum
voluerit.Aquaen.m calida cum raro bibi tur ftomachum lauat^: ventrem
icfoluit.vt ait Prin.ca. fequentf. Tertium eft.cafu quoaqua calida non fuffo
cerit vdfomnus nonaduencrit confiderarc aitendcrc
flnaturacxpulfione.i.fuafpontanca purgatione excufabit modicum ab
adminiftratione medkina: , quod fi feccrit bonum crit necopus cft alio lemedio.
QLuarium eft, cafu quo natura non cxputerit iuuare repletuni cum fuaui aliquo
folutiuo vcntris.Et hoc foluiiuum diuerfificaturfe cundum complcxiones
patientium , vt fi patiens calefa^ «flus fuci it foluatur ipfius vcntcr cum
trifera vcl cum <fuc charorofatolaxatiuo.f.elcduario de fucco rofarum folo
velmfxto cumpauco origano murabato,ideft condito cum mellc aut (juccharo.Et fi
infrigidatus fucrit purgetur cum cimino murabato.i.codiium cum ^ucciiaro aiu
mel lc.Etcumfcrie$cj,ideft affodillo , & cum cambri,idcft caulcfcu
aquacaulis. Et potu quidcm fmplcn mclius cft quam rcplcri cibo.
Inhacfccundadicitcjmcliuscft.i.minus matum rc^ plcri potu<$ repleri
cibo,quia potus facilius dcfcendit aut rcfoluitur,nccitaoppilat,necadeo
ftomachum fuo pon> dcrc grauat.Et Hip.aphorifmorum fccunda ait , q>
facilc cft.i.facihus cft replcri poiu cibo.Et Gal.quinto de rc giminc
fani.cap.fcxto ait,q> oppilationcs qua: funt a uino fu nt modcratac,cas vcro
quac a cibis quibufcunquc uifco fum vcl grofium opcrantur humorcm non facilc
cft fana re. Attendc tamen quod continuare excelTum in potu v/ni pcriculofum
cft , a<: ad mortifcras pcrducit ocgr^ tudincs ♦ luxta illud Gal . tcrtio
complexionum ♦ cap.8» Bxpotationcfuperflui vinifiuntapoplexicc &: paralyfcs
^fubcth 8C alifturdiai, idcft Icihargix 3C cpHcpfiae 8C fpafmi&ihctani. Et
cx co quod cft conuetitcns fumcrc cx atocpoft talem qualis e ftcibus hicad
magnitu dmcm trium ciccrum aut mediam drach.alocs &:mcdi'am drach .mafticis
dC fexram drach. baurach.Etcxcoquodeftlcuc cft fumcrc cx tcrcbintina fccundum
quantitatcm duorum ciccrum aut trium , 8^ eftcum ci admifcctur quanium ipfa cft
aut minus ex baurach . Et cx CO quod cft conueniens dC uehementer lauda^ tum
cft parum cpithimi cumuino .Quod fi nihilhorum fufFcccrit dormiat fomnum lon-^
gum , SCdicunaacomcftioncabftmcat.Etli allcuiatusfucritbalncct fc&: panum
calidum «cntri fupcr ponatS: nutricns fubtihct . Etli oimhoctoto non digcftus
fiicrit SC grauita^ tcm Qc icnfioncm QC pigntiam fcccrit (ci^s qu6d lam ucnse
rcplctac funt cx fuis fupcrflui^ ratibus,quoniam nutrimcnto mulio 8<:fup€r^
fluo Iicct accidat ut i'n ftomacho digcratur, raro tamcn digcritur in ucnis ,
immo inip^ DE PARTIBVS fis rcmanetcrudum<l3<:cxtendit cas 8C qum^
doquefunduntur «S^gcnerac pigritiam dC la/ borem dC alyccs dC oicitationcs . i
pfe igiiur mcdicaduseftcumco quodex ucnis cxpellit. Quod fi ncquc hoc fenferit
immo fatig-atio^ ncm tantum aliquo lemporc quicfcat, dcin^ de fatigatiois
fpeciem mcdicctur cum co quod modo nominabimus. Inhactcrtiatangttprimoquaiuor
folutiua conucnicn ^^^j^jjqiij tia his qui fe nimis cibo repleuerunt. Primum
cft fumc P ^.^.j reexaloc ciootrinoad magn.tudincm trium ciccrum.Dc uyfflc quo
Jicit Mtfue primo fimplicium cap. primo.AIoe cft °rV de niclioribus 8c
fublimioribus medicinis habens prxro 0 gatiuam fupcralias
mcdicinas,c^Cj^.n.intentio folutiuifc cuduni plurimum fit dcbilitarc viriutes
3^ membra quac funt minere virtuium SCa&enc illis nocumentum ^ptcr illud
quod diximus cadit hxc intentio ab aloc. Non cniit» folum non nocctimmoinucniiurad
confortationem mc'' broiumdebiliumaddciCjiSt^adrcditionom eotum in^^ prias
virtutcs confcrrc. iiccundumeft fumcrc drach.J» alocs cicotrini ct drach.
^.mafticis 5l fextam parte dracli» vnius baurach.i.fpuac nitri.Ei lioc medicamC
cft nicliu^ primo.f.aIocfimplici,quiaaIoe folum miniftratum c dc
tardcrcfoIuentibus,6topcratiocius vixpcrtranfit hcpar, (SJapcritoriffcia
vcuaiumapcrtione fanguincm fpargcO tcMaftix veroprohibet ipfumab nperticne
venarum, &baurach acquiritei folutioncm facilcm Sc protcnfio' nemfuac
virtutisad longinquas partes, Tcrtium caC^ cipcredeterebintina quantitatem
duorum aut triunici^ ccrum.Dequadicit Prin.fecundo huius cap.de granoVj ridi.Et
prouocat dc lcnit ventrem cfi accipiiur ex ca aucl lana vna aut nux in iciunio
abfque nocumento & mun^ ficat vifcera dc abftcrgit rencs.Kt Gal.quinto dc
rcgim^^ nc fanitatis.cap.8.ait.Accipiunt autem cx ca quandoq^f quidcm nucis
mufcatoc magnitudincm,quandoquc vct<> duarum vcl trium.Ncc folum innocue
ducerc apta naf^ cft,fcd 3C vilccra omnia cxpurgarc hepar dC fpleneni ^ rcncs
8C pulmoncm, C^uartum cft conuenicns SC vchc mcnterlaudatum.f.bibcre parum
cpythimi cum vin^^ Dc quodicit Mefuc infimplicibus capitulo de co q"^.
prarogatiuam habctfupcr omnibus folutioncm facicnf'^ bus cducercmelancholiam.Educitcnim
facilefinc n^^' ftia. Secundo tangit alia quatuor rcmcdia cafu quo P*^^ dt(fla
non contulcrit.primum cftdiudormirc fupcr i^^^ pto cibo,& tota vna dic
abftincrc a cibo vt attcntius ti2^ tura occupctur in digcftione cibi
praraffunjptij&' c^ longo fomno iuuctur. Sccundum tft fi rcplctus pcr
alleuiatus fuerittunc balnccturin aqua calida,vtpcr ncum fuperfluitanim
edu(^iofiat,5^cibus digcftus P^^^ trationcm acquirat.Deindc fupcrponat ftacim
vcntr'^ pannum calidum cuius calorcconfortctur ftomacni' grauatus cibo,poftca
vtat cibo fubtili, qucm ftoina^ grauatus faciliter tolcrct 8c bene digcrat.
Tcrtitnii^^g afiUmptio fortia medicaminis trahcntis a vcnis ^ lis ab ets
humores,ficut diagredi] vel pulpae colW.^f da vcl lapidis la^uli,fi cum
fuffragijs omnibus P^^^.^^ti cibusnondum fucrit digcftus,tmmo induxcrit g^^ in
hypocundrijs 8C tcnfioncm in venis 8c pigrKja" ^ to corporc .Per hacc cnim
fcitur q, vcnx iam ^«"P'^ Ler^ fupcrfluitatibus illius cibi,quia licct
dbus multu? ^j^ fluus in ftomachocapiatdigcftionem,raro tamcD ^^^^^
gcriturinvenisproptcrfuimuliitudincm ^J^^^.^.O^iO^ Vcnarum.&quia
noncisalTiftunttot nem carum coadiuuantia ficuti ftomacho , .^,an/
ineiscrudusindigcftuscxicndcns ca .^j^diJCit tum vt ipfc fundantur,& in
tofo corporc P'^''"' ^ aU« fuagrauitatc,5^UbQremaaamtudincm^^ SVPER CAP.
Vlh apoftenjofam , ppprimcndo laccrtos 5C cxtendendo fua
n^u^titud,ne,^alyccg.i.cxtcnfioncs brachiorum &:alio rum mcmbrorum
motiuorumA ofcitationcs multitudi nc ventohfatisaflfodaniisipfumcxopere caloris
dcbil.s neum. Q.iartum eftcafuquo non fenfcnt hxc.f.gra uitatem tcnfionem
pigriiiamalycesofcitationcs fed folfi fatigat(oncm cj, quicfcataliquanto
temporc.Dcindc fjc^ curratratigationifuacfpontanesccum rcmedni ciu* inFc ma
diccndis.Ccap» i fi.doftrinx pracfentis. Siuero aliqms inaanis multum procefTe.
rit , ncque ipfum corpus cx nutnmento tan> tumrecepcritquanttimrurcipicbat
dum cfTct lutJenis&reiusnutrientiafiant tantum fuper.
Huitatcs,nontantumdebet comedere quantu lolcbatjimmo minus»
Inhacpartcdccimafcxta primo agitde fubtiliatfonc ^g.mm,s fcnum a fcnio.fecundo
dc illo quod fcqu itur ad ingroa;at,onem regiminis , biLEtcumnic qui ?cl r^'„
mgroirarc confueucrat rcgimc fubtiliaucrit O Tefti^d" maloqaodfequiturad
fubtiliationem rc^ minl bii fn ■"f'"". niodebcntpi^r^S^^^^^^^ Attende
Tene. , fe^ c.b,s euchimis f^cmT^dt^Zn "'''' Vti autc nir aut laboret in
eorum di|efti' „Tn ' "'""^ vexe. d-CftGal.primoaphorifmomm '
"^'"''""^ horum n^facinimeferunHeianTurS^cre'^;':;'"
''''"/'«. S?^ feranr.nequeciborumm;,!^ "'"^"^
f^<^i'«" ie "nt.quoni,mf^„e.?SlTcet7;r""'™^^
n«.quicumfetee«inguaturpaS''.""*\'''''^""'P»
ft«ri,quoni,m(ipIu,nimio abrr.T •' ^"ni '«inguetldeohoc^aTp^uS::;!^^^
ft">at.ne$adcapie„dummultumr<;S™dtfttt «^^sgroflitudoimpeditea. •
^^8^">i^ «ngrcdictu po\'"/;t"'" ''^
^t''"'"'.^^ ^oc ^^^!^ Priu. prohibuT^f^/T^ 'ftu^ffcr Poros.Scdiamcum^"^o
vcnas i^ grolTiticsproh h" '"^ rcgimi» dcq.acrtrfe!'^^^°^^v^"^^Pl^n.
^aT'"" noftri corporis Vn^"^ ^'^ habcread foramina ^ ' n? ' fura
q, cucntctVuff-,"'°^°?<^^<nf'^«=»^"sfubtaIi^g «^nonfinat eas
put^^^^l^^ humiditates quas continrn, ^«•hiimori.dt: id va '^ occupct qui d.u^
«»^0 do fic q, repleat ea, Tf'^ Alb «^cns rtutrimenti quod f phmtaftica locum
tc> J?bo nc vacuum ffat.Ec ift.M ^ P^I'' «^aretibus '^^«^corpom^^demac atf
debilitationis v"! ^f*cioni8 cius , Tertio m^do fic tj 176 propter replctioncm
nimiam vcnarum & pororum cx hu miditat.bus acr non libcrc poflfic cas
ingrcdi & euentarc humiditatcs contcntas in cis.cS: iitc modus eft cafua
potif iima putrcfa Jtionis humiditatum quas continet. In fubtiliante ucro
regimen cum ad ipfum mgrollandum rcditacciduntoppilationcs. ^ In hactcrtio
dicitq, ficonfuetus vti regiminc fubtiW trans cratfcipfumadreglme
grolTum,accfdTr^"in^^ p.Iatioes.Cuius ratiocft duplcx. Vna q,gro(Tum
rcgrmf dc fc oppilatiuum cft praccipuc viarum qux cx tenui di« ta pracccdente
quodam modo conftridx fucrunt . Sccun do proprer multiplicat^onem phlcgmatis
cxdiminutionc digeftionis diactx grolToc infolitx.. Et calidorum nutricntium
impcdimcnta cmcndentur cum fyrupo acctofo & quam ma ximede feminibus ,
quoniam ipfc eft maeis iuuansquam omncs fpecics fyrupi acctofi (i fuerit dc
zuccliaro : fed Q fucrit dc mellc (Implex fufficit. ^nhacpartcdeclmarextaprimoagit
decorrcdiocca^ 1. Joruni nutricntium.fecundo frigidorum.ibiLEt frieido rum.m
crtiogroirorum.ibiLEt qu» cx cis.-lQ.iarto dc comparat.onc fubtilium ad grolTa
. ibiLNutriTntia vc/ ro.nQinntodehisquimagis rolerant nutricntia grolTa OC de
noaimenro quod ex eis tadem anfequunt.ibiLExer c.tari prxtcrca.n In prima
particula dicit cp nocumen^ ta calidorum ciborum debent corrigi cum fyrupoaceto
fo,5(:miximccumiIIoqui fitde fcmlnibus . Talis cnim plus cxtens fyrupis
acetofis confcrt fi de cuccharo cor«> poficu,fucrit,fcdficxmcIlcffatfimpIcxfu&:^^^^^^^^
mbus. Attcndepnmoq.fyrupusacctofu9 fimplcx cft duorum modorum. Vnus quidequi
fftcxaceto 3C aaua cumfuccharomixti8,&ipfeinfrigidat rcprimens cholo ram
qux cx cibis calidisoriri folct Sc multiplicari. Aliua d3tfimelpaucumfuerit,minustameti
primo,cS: chole/ ram rubeam cum vrinacducit. Attcnde fecundoVfy rupus acc
tofuscum reminibusffccxaliquo iftorum U rum firiiplicium dc co(flis in co
quibufdam felbus.EX eft duplex. Vnus eft in quo fcia Calida dcco.^a ftierunt ff/
cut fcmen api] 5C fxniculi quem dcfcribit .Pr/n.cap.fcca do fexti trac^atus
fummae prim x quinti caii.Et ipfc calo facit maxime cum melle fac^us , 6i:inon
tollit nocumen/ tum calidorum nutricntium nifiper accidens educcnd cholcram
genitam exeis cum fcce aut vrina. Alius eft in quo fcmina frigida decoc^i
fucrunt vt lacfiucx portulac^ fcarioIe5(:endiui9cvcIcuairbitae mclonis
cucumcris5(: citruIi.Et.ftae^optimenocumentacalidorum ciborum
rcprimit,raaxlmcfifueritcum <fuccharo fac^u? tamfua frlgiditate fua
apertionc qua cholcram educit. Attcn
detertioc|,nutrientiacaIidaGal.Iibrodcvirtute cibario CibicaR rum fic fummatim
recolligit . Qiia: funt frumentum co^ aum SCpnivs deeofacftus ciccra
fcnugrsccum dacflyli fi> famum canabis vux cSiCpanfuIg dulccs apium rutha
raflFa nu9 rapac paftinacoe allia Sc ccpc porrum antlquus caf^us uinudu!ce,5i:
calidius cft vinum dulcc citrinum antiqui? Caridbi corrc^liot
Etfrisidorumquaecx cisfuntcum hydro^ mellc 5:fyrup3 ip Tas ^ diacimino* In
fccunda dicit q, frigidorum nutrlcntiuoi nocumM> taquxcxcisfuntfeudcrclinquuntincorporibus
w tV ^ bus cis dicuntcmcndari cum hydromclle & fvruiv> lofi^
us.noximelle&diacimino.Perhaec.n.toIIiturfri^di^^ corum dC inciduntur
phlegmata qu? gcncrant 3£ a^iatur oppilationcs quas induccrc folcnt , licct
cnim non iint cx fe groffa,f3epe tamen generant grdflfas 8C vifcofas humf>
ditace8,IuxiailludGal»librode viitute cibariorum.cap» tertio • Nonnunquam
ctiani gencratur accidentalitcr ex cibisfrigidis chynius grolius propter
debilicatcm caloris corporis 8c inobedientiam digeftionis dC fubtiliatiois fug,
ficui acciditexcomeftionc fruduum ante maturitatem,
&excomeftionecitruUorumcucumerum carnis citri5^ Hydrome laAisacetofi.
Attendepiimocj» hydromcllie ex aqua lis modus &mellefa(fcitrcsfuntmodi.
Vnuscfthydromel multa: triplex. commixtionis qiibd ex quatuoraqug p;tibus 8c
vna mcl- iisfir,5<:hocCalel^cic6i plurimum reprimit frigusipref/ fum
percalidoscibos.Aher cft hydromelmedix com^ rnixtionis ex parte vna mcllis 8c
o.^oaqua: conftans.Dc quodicitMefueinantidotario dift!tt(ftionc fcxta cap.de
aquamellisq^fedatfitim 8C valctad acgritudines frigi/ ^SLSjdi proprie qua: funt
i cerebto 3c ncruis, & confert ad tulTim humidam 3C mundificat pedus a
(anie 8c humore grolTo,3^ confcrt vi^s vrina:,*S^ non permirtit lapidcm in eis
gcnerarfjiSi mundiflcat pcr vrinam&confcrtcolicoe, 6C lauat 6<:abrtergit
vifcera,5<: foluic 8C mundiffcat vcn^ trem a tccibus,^ bibitur loco viwiin
xgritudinibus ner uorum -Sc iun<flurarum,& cft bonus potus ♦ valct ergo
ad rcprimendum nocumcnta facfia cx nutticntibus frigidis# •Tertius modus clt
hydromel modicac commixtionis ex fcxdccimaqux partibus velpluribus conftans 8C
viia inellis,(5iismodusnon reprimit fufficientcr nocumenta frigidorum ciborum
nifi cum fpecicbus calidis aromatf/ jetur vc cum piperc gai iofilis cinnnmomo
vel (^ini^ ibere, Attcndefecundoq^ oxymeldiureticum vtl fquilHticn • ■
raultomagisrcprimitnocumcntaciboiuminfrigidantin ' ^ fimplex oxymel ex aqua cum
mclle 8C aceto fa<ftum, quiacalefaciiincidit(5caperitmulto plus fimplicf. At
lende icrtio q> cibos frigidos fic brcuitcr rccolligit C^al. Cibi fridi»
caj^. 1 6.dc virtute cibariorum.Hordeum 8C omne quod de eo fit milium panicu
bathcca.i.melocucurbiia citrutli pruna petfica 8C quae dcdinant ad acctofitatcm
8C pomi/ citatem ficut vu? paifulc frudus dicfti palmg 3C radix eius laduca
cndiuia portulaca papauer poma pira mala pon^ tica funt frrgida ♦ Ccrafa vcio
quac funt acetofa func £rigida fubtilia fed acetum eft frigidufn fubtilc noccDS
ncruis ♦ Hsec ilU, Et qua? cx eis funt grolTa complexioncm ba bens cahdam cum
fyrupo acetofo dc fornbus fcmmibus 5C complexioncm habcns frigi^ damca
corrigatcum paucodiatrionpipcreon aut dtacalamcntf» Cibicrafn cocrctftio. in
Kac ter tia d/cit cp nocumcnta or la cx cibarrfs grofiTiS
bomocsndaccomplcxionis corrigcrc dcbet cum fyrupo acetofo dc (eminibus fortibus,vt
fcminibus apij 3c iocny culi.TaIis.n.,phibct'oppiIationcs quckuic ex groffis
coiin guntCibis,6<:incidithumo!e3 grolTos 6C vifcofos ab cis genitos ,
&fubtiliateosabfque vehcmcnti calefa(5lionc* Sed homo frigid? complexionis
malitiara grofforum cor rioere debet cum modico diatrionpipercqn vcl cum
tan> tiUodiacalamenti. Artendc primo diatrionpipcreon cx tribus piperibus
atbo longOvS^ nigro hdum poteft da rifatis citopoftalTumptionem grolTi
nutrientis vt coope fcfiir ad eius digeftibncm.Sed diacalamentis feu diacala''
wieikuffl non debet dari poft cibos groftbs donec in fto^ macho digefti
fucrlc,ne fua virtute fubtiliatiua cSs^ apcfitt'' uaforri dbos penccrarefaciat
ante fui digeftionem.fuxta iUudGaUquartode regimincfani.cap. i i.Pharmacti dia
calameniis maneeft vtendum fecundum matutinalem fricationem ante
exercitia&: balncum.Et poft cibum no cft A/^cnd um diacalamentis ncquc
aliquo alio pharmaco, xqupd £ortiorem reddiiionem,ideft p<netrationem facit»
^on ?tvn> rcddi tunc melius cft fcd digeri quae aflumpta DB PARTIBVS
fuftt.Melius Igitur eis eft quc auKilio aliquo ad digcftioflf indigcntinhoc
tcmporcdari phatmacum diatrionpipe^ rcon fimplex,fed 8C ipfum piper folum vtile
nunc fi ma/ ioreft ncccfTitas6<: pharmacumex fucco citoniorum ta/ dum.HxcGal.
Attendefccundoq^Gal.cap.fequen/ ti.miromodoextollitdiacalamcntum
inoppilationeme biorum folidorum dicens,c^ cum in folidis 8C non in vc^
nislncilthumorcscrudi cum vlccrofo labore omniuiii optimum pharmaco: uni eft
quac cognofco quod diacaia mciuis dicirur.fubcdiar cnim groiTa 8C vifcofa 8C
euapo ^ rat 6<: vrinam mouct 8c nienS rua mulicribus» Atten^ ciblC^' dc
rertfo cp ahi grolTi nominatia Gal.libi o dc virtutcci baHorum.cap.tcrtio funt
lenticulac Icporcs glandcs W pj (Tibehepataouadura&frixa lac decodionc
infpifta/ nmi vbie(f^amuftumcoc^um cxprelTum cxvua poM immarura^caioceruina
vrfinabouma vcntres 8C\mc^^^ na lupini giana pini rapp fafcoli panis a^imus
dadyli /"1 gi filamum Ia£>ana ccrebella omnia cnfpulj: mclongi? fces
duri vifcofi cafeus aurcs 3C labia 8C extrcmita^ tc8 mufculorum, Nutricrrtia
ucro fubtilia magis funtfanita-' ticonuem'entia &: confcruantia ,
&:uirtutcm mmus luuant 5C foriitudincm dC groffa futj^ ifiis
contraria.Eiigiturquiconfortaticncina^ gct nuiricntia fortis chymi funt ncccffana
cC uchemcntis famis contrarium . Vcramtamct^ cx ci's non multum comedat ideo ut
digcrant» In hac quarta dicit prlmo q> cibi fubiilcs mag?s con^^ niunt
fanitati fcruandp 3C cam magis conferuant fed i^^^^ nus iuuatK
virtutcmcorporis.i.robur eius 8c fortitudi^^f mcbrori^ prgfertlm motiuorum.Et
cibi grolTi contrar|JJ facirit.Ratio primi eft,quia fubiiles facilius feruntut
3C «• geruntur leulus q^grofti,& funt minus fuperfluici no o? pilaiiui,5(:
liberius tranfeunt per vcnas ftri(flas fimiles^* pillis.Etfecundicauff
funthiscontrari?,fcilicet g|;^!| funt difFicilioris digeftionis grauiorcs
ftomacho ««agjj ' perfluicifxpeoppilantesdifficilistranfitusper vias ftr das.Et
caufa potiflima cuftodig fanitatis eft vix c'"^ rum(5(:fupcrfluitatum
maneantaperta- quatenus libc pcnetret cibu« ad membiorum nutritioncm.sSt: ^P^.
laiei finc impedimcnto ttanfeant. ad expulfionum Vj^ ' Sed caufa quarc groffi
fortificant 8: fubtilcs no fic «1^« ^ groffi veriuntur in partes corporis
compac^as ^^^bil^ firmasfubtilesautemfiuntrararcoTporis partes fubi»^^^ tenerx
citorefolubile9,& itcrD fanguis 8C fpiritus ex S fis p,eniti funt plus
corpulenti ii^magis refiftunt refo» ni.Etifta funt intelligenda quando utcrq?
gtoftus oc tiltsbenedigcritur,quia ncc fubtilis fenitatcm f^^^ua , .g groflus
fortificat nifi digeratur. SeCundo dicir q» "
tiagrolTafortishumoris&ftabilis nutritionis Kint i'.^^i celTaria qui
confortatione.i.corroboratione corporis diget ficut illi quem pparare volumtis
fortibus e%tT ^ & funt contrarium vehemcmts famis.i.magis b^ofam famem
^cibi fubtilcs,quiadtutius in ^^c^x^ pcrmanent 8C fortius refiftunt refolutioni
qug cft ca ^5 bidefamis.Scd famdicus cx his quaq, vice modic muitum comcdat vt
ea mclius dtgcrcrc valeat lan* j^/ mcdcbilitatus.Iuxtaillud Gal.librodc virtute
c rum.cap.tertio.Oportct illum qui comcdii cibos g proptcr neccfljtatcm dammii
appctitus in cis vtj ^^^,^ cx cis accipiat non incommixtos.i.non folosj^'^
d< libu s ncquc affuefcat cis.Et pau lo antc ^^^f '^^'i^^g'^ quando 8C
quibus groffi conueniunt djcens.c. cs fa cum inueniunt corpus^calidum muUi
labons^^^^,,n bum(S(:muItifomnipoftcibum d,gcrumur cx^^^^^jafl^ corpus
nutrimenio plurimo aan^J^^^^^^^jgjionc S V P E R C A P, Vlh <onfortationc
pIurima.Et melius cft <^ fumantur haec d> baria in hyeme proptcr
aggregationem caloris ir * ribus corporis 3C longitudinem fomni»Hxc nic.
Exerdtatipraeterea&: multi laboris magis lunt tolerantes nutrientia groOfa
quos forfi^ tanmdigcrendo ea luuat fortis fomnus, dC quia i'n ipfo fiunt
profundi ; Sed acadit eis propterea quod multumfudant 8Cex eorum corporibus
multa refoluitur quantitas quod ipforum hepata ex nutriente rapiunt illud qiJ
nondum fuit digefi:um , prseparat eos ad ^gritudines perniciofas in fine uitx
aut in eius principio, dC proprie quia funt in fua confi- dentes digeftiua quod
ex fua habent dormitio ne quod defl:ruitur cum eis frequentes accidijt .
uigiliac proprie cum fenefcunt. % cibi, '^^^ quinta dicit primo quod iiomines
qui fe forti^ ter exercitant 6C multuni laboraiit groHos cibos plus to^ lerant
quam ociofi , 3C forfitan iuuantur in digercndo C03 a forti fomno,quia
communicerfomn! laboraiorum funtmultu profundi. Nam natura fatagens fatigationi
laborumfuccurrerccSi:fpiritusabunde quos laborrefol^
uitfomnorcparareprorogathuncquantum poccft qua^ dam mduvfla ncccnritatc . Dicit
tamcn forfitan , quia aliv quflaboratorumficciccrcbrimalc dormiunt» Eiufdcm
fcntent^meminitGaP. primodealimentis capitulofe.
cundo.<^,on,amauteminquitinhtsqui multum Iabo> rant fomni profundiorcs
fiunt,a: lioc multum ipfis ad di f.^lT<? h^'^ "^'""^ « Pr^uis
cdulijs Ig^ tenT^fu confcqul Hn..Iabori:K^^^ machoprius$fueritibtd-mTr a
3»qu'da fto> ^nt5.^I.i":;^^ tahs hum.di ab his refoIuitur,vnde fit q,
mcmbra i mum inanita fugunta vcnis ven?abh%r e ' ,a Z machorcsin m7L
^'""'V^''^-'^"*' vcntrc non folumfe. m«d.geftum,fcd ctiam
pen.tus indigeftum alfquando hu morcm quando poft cibos laborant. Tum proptcr
necef fi^atem rcparationis rcfolutoru. Tum cx forti calorc pe motum acquifito
vchcmenter trahentc. Tcrtio dicir ^ raptus vchemens indigcfti cibi per hepata
laboratorf «l;rponit cos ad morbos pcrniciofos vt paraly fes hydro ! P>les
arthriticas apoplcxias fpafmos i ffnc vita: veh nrin c>Piofent]'quodeft
initium ffnis vitx maximequfa ron. ^^unt in fortitudinc fux digcftiu^ quam confcqui
folen cxfmsfoa>nisprofundis,fcdhxcfortitudodigeftiu^^t^^^dcffciteis^^^ovig^^
^^nitcr cucnit in getatc.fcnn vcl fcncdlutis propter defi? D r'T''"^^^'^
humiditatis fuorum ccrcbrorum p cTu™"^^^^^^ ^iontc^^^ rius ifti-*gri an
gan^^f ^"1'"'^"' P"^^^ 6 "'"«"t^^^aniefencdlutcm
mortuntur» nifiS''- ^^centes non funt boni daS°r^"^ cholera rubea abua
comlL r"^^''^-Eteosante comeftion? ' ^ mora 8C melones 6c perfica &
pruna. DOC. II, F E N. III, 177 Qi;odfiaIns regantur rebus & non ifl:iscrit
meIius,quoniam omnis res quac fanguincm aquofitate implet quac in corpore
ebullit ficut fuccus fruduum extra,Iicet ea hora iuuamcn^' tum praefiet,tamen
ipfum ad putrefac^ionem parar.Et fimiliter illud quod fanguinem hu>
moreimpletcrudojicet quandoc^ conferatfi cut cucumeres dC alcheted. Et proptcr
hoc qui his nutrientibus multij utuntur febribus fiunt apti,Iicet prius
infrigident. Et tu quidem fcire debesqu6d humori aquofo pleruncp accidit utfiatpus,3<:hoceritcum
non refoluetur dC In ucnis remanferit.Et cum ifti exercitrjs uti ce
perintantequam huiufmodi aggregenf aquo fitates,&: ilicocum fruc^us
comederint etiam cxcitenturrefoluenturaquofitates i^x dCmi^
nueturimpedimentumquodper eas habent. Oportet praeterca
ut qui frucf^us comedit poft ipfos incedat, dcindefuper cos comcdat aUV quid ad
hoc utlabantur. In hac parte. 1 7* primo agit dc rcccntibus frudibus
quibus,cS{: quando compcturtt,& de fuis cflFcdibus.Sccu>' do dc cffcdu
nutricntium gcnerantium aquofitatcs& vi^
fcofoshumorcsi&cholericos.ibiLNutricntia vcro."] In Frudluum prima
particula datnoucm rcgulas circa vfum fruduu vfusrcgu/ & effecftus fuos 3C
reprelTioncm fux mahtiae» Prima lae»^» cftfrucftus reccntes nonconucniunt nifi
laboriofis homi nibus Sd cxcrcitatis cS:abundantibus in cholera rubca 8C
tcmporcaeftiuo. Erintclhgitur hacc rcgula dc frudibus frigidis 3d humidis vt
ccrafis prunis pcrficis» Dc quibui fccundo dc alimcntis capitulo fccundo dicit
GaP. Sunt autcm omnia liarc mali chymi.Et folummodo utic^ quis ipfis in
profcdum vtitur fatigatus cx prolixioribus itino» ribus5i:fuffocatione
vehementi.Tunc.n.profunt mitiga tia quidcm ariditatcm
corporis,infrigidantiaautcm mo» diocritcr quandoquis ipfa frigida aftumit.
Humcdarc quidem igitur fempcr liabcnt,<nfrigidarc autcm non ha> bcbiint
calidc difpofitionrs vtdiAum eft. Non.n.tatum frigida proprrjs complexionibus
funt vt & ficalida offc> rantur infrigidcnt. vcntrcm.Indigcnt igitur
fupcradiccfia frigi^li^^'^ contrariantccaliditati carum quac fuilt fecun^ dum
vcntrem 8c hepar partium ♦ Haec GaF. Sccunda cft frucflus rcccntcs comcdcndi
funt ailte cibos alios ♦ Et hancintclligedc frucflibus accipicndis gratia
rcfrigcrn &*humcc5tationis(S{:dcIenitiuis vcntris dc dc frucflibus
ftypticis cum fumuntur gratia rcftringcndi vcntrcm, vt piris 3C citonrjs.Nam
prxmiiTi cibi fua ftypticitatc ven>' trcm ftringuntvSipoftpofiticis
dcprimunt alios ad infc^ riora conferentcs ad digcftioncm 8C fccelTum facilcm,
Ii> cct fint ftyptici.Caufa vcro quarc rcfrigcratiui &:hume>
cftatiuipraefcrunturcibis cft vtappctitum comcdcdicx^ citcnt,choIeram
rcprimant,fanguincm tcmpcrcnt , 3Cnc corrompantur fi vcl poftponantur vcl
immifccatur altf» fcrculis tardioris digeft/orfis.Etut eff/cacius prpdicfla opc
rcnturcxpcdit&intcrualloaliquoante cibos alios acci^ piantur,&modicum
vinifubrubciautalbi fortiter Iiin> phati fupcrbibatur vtlcuius tranfcant fux
roridac partcs ad hepar^i: vcnas cSiiferuorcm tcmpercnt cholcrae 8c fan
guinis.EtlicctrcguIaritcrcS;:vtinpIuribu8 dicfti frucfhis pr^comcdi
dcbcant,quandoq^ tamcn poft alios cibosac cipiuntur,vtfaIfugincmhorum
velacumemitigcnt vcl fcruorcmpccftorisautccrcbritcmpcrcntin difpofitis acf
maniafnvcladphrcncfim vd ad cauma pccfloralium, Ocutnowtum eft partc tcrtia
capituli praefcntis.f ilia* lac3b.9»i»auic» Zz lACOBVS Vcrutamen quandocp
necelTc cft aliquem cibum wt f c fimilcm cibofuperalium mittcre cibum qut fit
ei ficut iiiedicina»7^.g. ficut illi qui nutrientia acma comedunt
autfalfa,deindepofttcmpusjtn quo nondum complcta fuitdigeftioconfcquentcr eis
adiungunt res hume(f?:an> ics» Tertia rcgula graiia cxempli nominat Uos
fiudus Chryfo^ dc quibus dicftx regulae inteUiguntur.Pr imus cft chryfo^ nicla.
tnela^Secundus mora. Tcrtius melones» (^uartus perfi/ ca»Q.ufntus pruna.De
chryfomelis quidem dicit GaF.j, dcalimentis.cap,io.In perficorum generc dc hapc
funt ditFercntiam quandam habentiaad melius»Nec|?.n,limt^ liter corrumpuntur
fecundum ventrem necp acetofantur videntur autem multis
dclccfl;abiI,iora,c5<: proptcr hoc mc liora ftomacho.Et in
aggregatorio.Serapionis . capitulo dccisfcribiturcj>!axanccholeram
6^genetant humores grolTos.Et itcrum ibi aucfloritatc Rafis.Quidam patieba
airfamolitatcs ab aliquohumorecxiftentc in ftomacho fuo 5C dedi fibi in cibis
dc chryfomelis recentibus , 8C fe^ datus eft fumus ille^quarc poft hoc vfus cft
infufione eo/ rum affiduac.Er ego non crcdo cj) reperiatur cibus aliquis
{irfgidior ftomadiOiS: magis lucratiuus ftomachi ipfa, d:'funt meliora ftomacho
c'^pcrfica , dC auferunt faftidiii cibi.Ef qui vulc ea comederc fir>e
nocumento fumat poft illa anifum 8c mafticem de vnoc]uoc|j.drac.i.vel.drac.rj,
&bibatpoftea vinum purum bonum autvinum dulcc Mora» cocflum vd mel.De
morisautemfcribitSerapioninag' gregatoreauctoiitateGaF.cjjmaturi mori
faporeftdulcis ftypticuSjvS^ virtus eius tertiaeft,qu3e mollit ventrem,c5^ irj.
- fuccus eius confert multum in medicinis ori9,5c: rob eius "^i- . iuuat
in muhis inquibus eft necelT*ria ftypticitas pauca» Sed immaturorum fapor eft
ftypticus acetofus ♦ Ec vir'' tus eorum fecunda cft quac retiner, Et virtus
tertia eft vir tus quac retinct vemrem retentionefofti,&conferunt vl
ccribus inteftinorum 3C fluxui,inomnibus pgritudinibus qua:fiunta
f^uxibushumorum , cSt^admifccntur poftqua. tcruntur cum cibis ficut fumach. Et
qui vulr ex eis fumc tc in potu poteft cumaqua aut cum vino.Et mora quan/-
doiiuieniunt ftomaclium purum ^i^ comcduntur antc ci'' bum cgrcdiumur a
ftomachocito , Sc properare factunt' cxitumialiorumciborum.Qiiando vero
coniedunc poft cibum.>Sc:inftomachofunc humores cito accelerant ad
corruptioncm,cSi:con;upcioeorumcft mulrum nocitiuav ^tquando
mora.noncormmpumurin ftomacfaofinedu, biohumectanr,(5^non infrigiciant ni(i
quando cowedun tur fola.Et cjuod euenit ex comeftione eorum corpor i eft
nutrimenrump3tjcb*mficutcx cibo meionum nifi quia mora non funt ita
nociuaftomacho , necita prouocati*' uavomftus ficut melones. HxciUe. Etde moris
cft re^ gula communis cp foh intcrfrucflus comedi debentantc plcnam
rtiaturitatcm.f.media inter rubeaet nigra>Et dil comcdumurintegre maturagenerantfebres
putridasan tracc5&carbunculos,c5<:muItiphcanToIem tcmpore pc Mebnet*
"*«^o«ibu6autemfcrib« Scrapion aucflori^
"tcGa.capituIodecis.McIonismaturi ftibftatia eftfub tiliSjcSc:
nonpcrfeiflc maturi fubftantia eft gro^Ta. Et vir^ tus prima cft virtus quae
infrigidat Sc humecfiat mtertio gradu.Ei fecunda virtuseft quaeincidit
c5<:abftergrc. Ec tertia virtus eft quae prouocat vrinam SC mundificatca>
tcm,cS^propricfemeneius quando deficcatur cS^ tcritur 6C cribratur vS^
adminiftrat in lauaturis corporis*Et GaL fecundo alimcmorunv* capitulo quario
meloncs pepo^' ncs vocat^&de ipfis ait.Tota quiclem igitur natura ipfo/»
rumcftfrigidiorcum humiditate copiofa. Abfterfioum autcm aliquid habent propter
quod dC moucnt vrina8,cc icceduntfubtus.i,ventrem laxam magis cucurbitis cSi:
melopeponibus j ideft longis mclonibus . Quod autpm abitcrguntpotcsaddifccrcrefricando
fordidam cutem, proptcr quod & fi morphcam quis habcat fiuc Icntigines in
tacJC vel aipho8;idcft maculas fupcrficialcs. abftergut DE PARTIBVS Sc hos.Eo
autem quod velut caro ipforum femcn abftcr git magis quareacj arenofos renes
congruit. Paruum au-' tem operatur chymum in corporc,t5c: magis quando nort
benedigeritur,tuncauteni 6c colicos facerc confueuit. Et enfm antc corrumpi ad
vomitum idoneus eft ampliuf(^ comeftus,nifi aliquis fuper ipfum aliquod
cuchymorum cduliorum comederitmouebitomnino advomiiu. Scd p /j^,
deperficisaitGar. fccundo de alimetitis capitulo. i !7.<J *^ 8c horum fuccus
Sc q> velut caro facilc corruptibilis eft, &omniquidem prauus. Quarc non
oportct ficutquae^' dam poftaliud alimentum offerrc, corrumpunturcnim fupcrnacantia.Mcminilfeautcm
oportet huiusquod cft commune in omnibus quaecunq? cacochyma humidac^ cSc:
lubrica Sc facilc fubirepotentia propter hocoportct co mederc ipfa priora
alijs.Sic enim ipfa ccleritcr fubcunt et illis uia faciilt» V Itima autc fumpta
fimul corrumpunt ct alia.Sed i^crapiQnioaggregatorc.capiuilodccis.aucflori tate
Diafcoridis ait.fAatura ex perficis funt bona ftoma^ cho 8C moHiunt ventrem ,
immatura vcro ftringunt , cSJ quando dcficcantur ftrinp,unt fortius. Et
decocftio fic^o^ rumquando;fcilicetbibiturprohibet fluxum huraidita^ tum ad
ftomachum 8C ventrcm. Et quado ficca trita pul ueri.<^antur fuper locum
\'nde fluit fanguis abfcindunt Cum.De prunis vero dicit
C^ar.capitulotrigefimo.fecun^ dialimentorum.Alimentum quidem igitur paucilTi'!'^'^
cxfruc^uiftocorpusaccipit.Vtilisautem cft humecflarC
&infrigidarcmediocriter vcntrcm volentibus. Subd"'' cuntautem ipfum 3c
hxc proptcr humiditatem SCvtfco^ fitatem ficut 3c alia quxdam prxdicflorum.
Ineft auten* ipfis exiccatis cftc vtiles Cicm ficubus. Etopinionem ha^ bent
multi optima aliorum efte quac apud fyriam in mafco nafcuntur.Secunda autem
poft hxc qux apudhy; beriamHifpaniamnomfnafam. Optima autemipfor^ fum quxcunci;
mediocrfter ftypticantia magnaq^runt <f^laxa.Quxautemp.arua6<: dura 8c
pontica praua eduliuiii funt,iS^ad ventris fubdudionem. Decocfla au^ tcni in
meUicratohabente plus meltis fufficienter laxant* Et fifofaquiscomedatipracS:
multo magis fi fuperfor" beat mcIficratum.Pafam autcm confcrt fubducfiion^
ventris poftoblationcm ipforum fupcrbibcrc dulce^'^ num & imcrrumpcre
aliquod tcmpus,(5<: non mox pra"^ derepoftipfa,fed& hoc communc
omnium quicunci? laxant uemrem in memoria habeatur» Quarta regu[^ cft,melius
cfi: ajj cbnfcruationem fanitatis rcgi cibis ali]* utcarnibuselc^is 8C non
dicflis frutflibus. Cuiusrati^ eft,quiaomnequodimpIet fanguinem aquofitate
ebufj liente in corpprc ficut muftum 3C alij fucci frucfliuum Ijum exterius in
uafe pracparant fanguincm ad puff^^ ctionem,Iicet pro hora qua fumitur
iuuamentum prp^'^ humectationisc&rcfrigerti uel lcnitionis . Hac
de caul^ Princeps febricitamibus prohibuit fructus quarti P*^'!^^ tractatu
fecundo.capitulo feptimo dicens. Et omne^ ctus nocent febricitanti cum
ebutlitionc fua Sc corriJp^'.^ he fua in ftomatho.Ineft autem haecebultitionis
P^^^^L, tas fuccis fructuum tam interius in humano corpo''^^ exterius in uegete
cx calorc folis dcrcticto in cis cui« ^ turabantur.Rclinquantur ergo pro
rccuriori rcc^""^^.,^^ fructuum uCus.SC maximc rcmoHitorn quos uufg^s
t> tos uocat.Sunt enim fcmiputrid/ 8C immaturorum ^ " - mes
habentiumcSitcmporcfufpectodepeftilentia.fc^^^ comeditur dc mclioribus aliquid
fit iUud modicum ^^^^ iinotantuminunarcfcctionc, Quimarcgulacft» «llud quod
rcplet fanguincm aquofitatc pratrparat ip ad putrefactioncm ficquod implct
ipfum humore c phIegmate:fcilicctuifcofoindigcfto ficut cucum^fe ^ chcted:ideft
citruUi difponunt ipfum ad putrctactio^^^^^^ Replens quidem aquofitatc
fanguincm P^^P^^^.lu ^quo^ ctioni proptcr cbullitionem comingcrc folitam -f^^o
fitatitScd repIcHS humorc crudo feu phlcgmate prarpara' V S V P H R C A P. Vlh
praparat ranguincm ad putrcfadionem oppilando fibi Vias <X:prohibcndocum ab
cucntationc qua ind/gct.Op piUtio vcro potinfima caufa eft fcbrium putredinis.
Sex^ ^aregula cft. ilJi ffunt apti febribusqui multum vtun-' turhis
nutri€tibus»CJpIentibus fanguincaquofitateueliiu morc crudo , qu?a prarparant
fanguincm ad putrcfacflio/ tiem . Putrcfadio vero cft caufa quafi immediata 3c
coniun(fta putridae febns , licet a principio conterant infrigidando 8c humedando»
Septima regula eft . hu^ mor aquofus relidus in venis itcrdum fit fanics» Et
iftud Rtcum non refoluitur fed remanct in venis vbifinon putrcfiat conucrtitur
in hypoftafim quac Cum vrina cxit, « fi putrefiat putredine forti cfflimante ad
cor tunc gene rat rcbrcm , fed fi putrcffat putredine modica non effu>
«nantc vfqucad cor in fanicm vertitur ♦ Nam natura fa^ ciens de poftibilibus
quod melius cft tcntat primo cx eo faccrc alimentum dealbando ipfum , quod fi
non polTit in hypoftafim albam ipfum conuertit , c&: fi id non pofiTit
facitindefanicmquamcum vrina expcllit. luxta illud Princprimi fccunda.doc^rina
tertia. fumma fecunda.ca pitulo tertio ♦ Et eft cum fanus euacuatus qui
excrci> tium reliquit mingit vrinam ficutpus 8c virus tcnuc quo Ipfius
purgatur corpus , & eius aufcrtur laxitas quam exeratrj dimiaione
confecutus cft. Odaua reoiila cft cum poft vfum fruduum rcplentium fanguinem
aquofi' latibus vfi cis ccpcrint cxcrcitrjs vti prius ffi in vcnis agv gregatx
fuerint &:multiplicatac aquofitates,^ etia ftanm poft corum efum fc
excrcitaucrint refoluetur aquo ^ZmlT "^' exercitium , 8c diminuemur in.
CommoJaquaecxcisventuraerant. Quorumprimum cft difpofitio fanguinis ad
putrefactionTm , SccunTm Si ^ adh.rcnti. n" MLuiZT^'^' conucrfiodictarum c^it::"
=r ^^^^^ eas cx. "a. Nona eft ftarim f^^a c "iordax& vlccrati
buIanduTdldXTos a'S '^'^^ per motum partrm pcr cibum CcraffumD^^
.nfcrius,&citodigcfti tranfeanta7;&^^ ^ve humectationis, Attcnde quod
duplcx eSm poftfructusconucnit.Vnumfuaue dcambulatiuumft^ timpoft eorum
afifumptioncm vtlcuius defcendantad fundumftomacht, Aliudfortius ilico poft
fuamfecun^ aam digeftionem vtaquofitates cx cis gcnitae ftatim rc> «oiuaniur
prius $ in ucnis accumulentur» 178 Nutncntia ucro quae aquofitatcm gcnc- ranta:
humorcm crudum 8c choleram gcnc> rant febrcs proptcrca qu6d ca qux cx ipRs
runtaquofafaciunt (anguincm putrcficri Sc qnae cx cis funt uiTcofa &
groflTa, proptcrca quodforaminaclaudunt, dCex cis cholcrica iacoqu6d
corpuscaIcfaciunt&: proptcr fan- gumis acuitatcm quae pcr ca gcncratun In
hac fccnda dicit quod tria funt gna nutricntium Pe nerantium febrcs.Primum cft
nutricns quod fanguincm .mpletaquofitatcficutdictifructus.Sccundumeftillu^ c
nsporcus anguilU,citrulli,cucumcrc9. Tcrtiumeft mitricns multiplicans cholcram
, ut allia, ccpc, port^^"^f^brcmgene^^^ ^quofitatrs fangumcm pcrducit ad
putrefactionem . Se. cundumucroproptcreaq,humorgro(Tus uifcofus abco ^jmtusopp,
atporos& uenuU, ftrictas quarc rctincn.
^«mmidcogcncfacfebrcm^quiacorpus^^corfupcrca. lcfacitca!orccxtraneo,& fanguincm
acuit at$ chokru ^atctticicns ipfum pronum inflammari. Olcra uero cholcrica
quandoque multum confcruntmhyemequemadmodum qux cx cis funt infipida ,
quandoquc multum confe. runt m acitatc. Inhacpartc^is.primo agit dc vtilitatc
olcrum tam choler.corumc^infipidorum.Sccundodc remedijs con^ tra malos cibos
cum necefi^: eft cis vti. ibiLQuod fiali^ cuKlTertio dc rcmediis contra
nocumcnia dulcium ibi LEt cui quidem.lQluarto dc rcmcdifs contra nocumcnv ta
acctoforum. ibi LEt cui acetofum.l Quinto dc rcmc-» drjs contra nocumenta
vncfiuoforum&aliorum faporcr. ibiLEtfimilitcr vnduofi.l Sextode modo
regcndirc/ pletosmalis humorfbus fubtilibus.ibiLCum vcroalicu^ lusOSeptimo de
rcgimine corporis facile refolubilis ibi LEtillumcuiusO In
pnmapariicuIadicitprimo<^*oIc OIcRtcafb racholcnca ficutalliacepcporri
pcttofelinum nafturti5 tuvfus! quandoq, plurimum in hycmc coferunt. Primo
quidcm quia armant corpora contrafrigus^Sccundo quia rcfiftut malitqs aquarum
3c pruinarum qux tunc inualcfcunt proptcr fohs impotcntiam ad puriffcandum aercm
dC ^luas.Tcrtioquia rcfiftunt multiplrcationi phlegmatit a, trigori iplius quod
communiter in hyemc abundat dC incidunt vifcofos humorcs.
Quartoquiaapcriuntoppi/ lationcsquas fuo frigore faepc inducit hycms, Sccun>
OlctuinO. dodicit(j,ficutoIcracho!cricaquandoqpconfcrunt mul/ pidorum ^ tii in
hyeme fic infipida oIera,ficut fpinachia laducg vfo vfus» lariae portulacae
multum profunt in aeftatc , quia contra aeftus corpora noftra armant,choIcram
rcprimunt fan^ guiiic iempcrant,rcfolutionibus pfimis quac tuc ffunt ob>
ftant,nec^ putrcdini funt ita difpofiti vt frucftus rcccntcs Quodfialicui
ncccflanum fucrit nutrfen^ tia comcdcre mala,paucis uicibusi 8^ tion frc-
qucntibus cis utatura^cumeis mifccat quod fitcis contrarium. los cibos cum
coacflus fucnt aliquis vti eis , vcl quia non maloru f« habetbonosaut fatisdc
bonis, vcl qu/a wubcfdt al^" mcdoru» comcdentibus malos cxpecflarc bonos
rcliais malii ratio. velquianotari timctdcfingularitate 8c Icccacitatc cuin non
contcntantur aliorum cibis,ucl pcr intcmpcrantiam cogitur friandula lingua
ipfius malos praefcrrc bonis vcl afiumcrc malos rclicflis bonis. Primum
rcmcdium eft raro non frcqucntcr malis cibis vti.Nam qui raro mali9
vtiturmaximecumdclecflationc natura corrigit corum malitiamneqppcrdurat,fcd qui
frcqucntcr maliscibis vcfcituracquiritabcishabitum malitiac 8c indc altcra^ tur
natura eius ftcratis vicibus ficut gutta cauat lapidcm Secundum eft q,
admifccat cis fuum contrariuin yt fi pecccnt in caliditatc commifccat frigida.
Si in frigiditate calida.Sf in oppilatione apcritiua. Addc tcrtium quod parum
cx cis qua^ vicc fumat.Iuxta proucrbium. Mo^ dicum non nocct nifi modicum , vt
naturapotcntior ffac adcorrigendum malitiam corum* Etcuiquidem rcs dulcis
nocumcntu prsr> bct acctofa bibat Cicat dC acctu 8C granata ct fy
rupijacctofumfcmexumo acri& citonns & his fimi'Iia,&: ufum habcat
cuacuandi. - I„ hac tcrtia dicit primo qupd illc cui dulcfa noccm Ciborum bibat
aut comcdat al.quid acctofum vt bibat acctum uc dulcio cor
comcdatgranagranatorumacrium vclfyrupum bibat rcdio, acctofumfaaucx
vinoacctofo& citonns & fimilia W Iacob,Bti.auic« zz ij - .TAC:Q:BV:S
llcJt (liccum yu3e z^ccrbx vd fuccum ber beii?. Atten Dulciti no de c^ tx vfu
dajcium tria nocumenta aaicntur in iiis qiM cumenta* aclcapronifunt*Primumeftfafi;idium
propterea q^du.V ciafui8caliditate5(:iiumiditatcleniunt 6C applanantori- gcium
ftomachi induccntes illic difpofitioncm contraria
inanitionii5(:corrugationipartisil!iu3 quoefunt caufafa^ mis» ^>ecunwtjmeft
velocitasinflammationis corum 5(i conucrfationis in choleram. Tertium
eftoppilatiohepa'' tis ♦ Contrahacc tria valcnt acetors , quia appetitum fua
acctofitaie prouocant fua frigiditatc inflammationcn^ prohibent SC fubtilitatc
fux fubftantiac oppilationcs apc^ riunc. Sccuiido confuluit vt illc cu( dulcc
nocumetum prsebctjVfum habcat euacuandi poftcotinuationcm dul
cium,vtpcreuacuationcmfaftidium tollatur5(: cholcri/ cuslvjmor cxdulcigeniius
cuacuetur Sc hcpar oppilatu apcriatur.Etadliocopcrafublimc pharmacum cft rcu-'
b^rbarum cum cndiuia 3C fpica^S^ pauco vinoalbo» Et cui acetorum nocucrit port:
ipfum mcl fu fnatautuinum antiquum,8(:hocqmdem fa^' ciat ant e maturationem
&: digeftionem. AcefoforiJ In hac quarta particula dicit cp illc cui noccnt
acctofa correctio poftca fumat mcl auc vinum antiquumantc digcftionem ctnocume
autmaturationem acetoforum, Attcndc primo quod a» nocumenta aceif acctoforum
prouenire folita in difpo fitisadhaccfum.Primum quidcm infrigidatio 5(:
dcfic> catioquibus nocetpIurimum*naturalibus mdachoHcis. '^»'-' Sccundum
cxafpcratio gutturis. Tcrimm pundio orifi^ c.nftomachifi
vehcmen9fucritacetofitaseius.Q,uartum conftricflio pccftoralium 8C exdtatio
tulTts. QiJintum no> ccrcgcncraliteromnibus mcmbris neruofis
&:iundura> libusfua velocipcnetrationc qua ducunteis fupcrfluita"
tcs 6C pcrueniunt ad ea cirm fuis nocetitibus infrigidatio^ Bc 8C
cxiccatione.Et hi«^ ferc omnibus obuiant mcl 3c vi^ num vctus prarcipuc
dulcc,quia guttur lenium, os fto*"^ chi mulcent , pcdlus dilatant , tufiim
non commoucnt jNi compcfcunt,(S<: fua catidttatc mcmbra ncruofa 3C iuntftu
ralia confortant. Attende fccundo quod ad obuiandu nocumcntis acctoforum iubct»
Princcps poft haec quod tnel aftumatur aut vinum antfquum prius quam com^
plcatur digeftioacetoforumin partibus aptis nutritfoni velmaturatio in
fuperfluitatibus corum , quia plurima fuorum nocumenrorum proucniunt ab cis
antc com" ' plcmentum fuse digcftionis in ftomacho ficut cxafpc-' ratio
gutturis , mfrigidatio dc exiccatio ftomachi ,con ftricflio pcdoralium ,
prouocatio tuCTi^ , mordicatio ptis ftomachi* ^ Etfimilitcr unc^ofi nocumetitum
pontiV co emcndat Cicat funt caftancae 5C grana myr^ ti QC Gliquf dcfyria fi^
anabat QC zarorc, ^ amaro ficut enula muraba dC falfo 8C acuto fi^
CUtcaugamachSt^alltjs&^cepis dC cconuerfo. yj Inhacquintaparticuladicttprimoquod
nocumcnta ^"^^ vnc^tuoforum vt buiyri axungiae medullarum ofifium ce
criTro febrorumc&:olcorumcorriguturquatuor modrs.Primo "^"
pcrponticadefuperacccptaficutfuntcaftane3e(S(:grana myrti dC filiqux de fyria :
ideft grana xylocaracfle dc rc> gfonefyriar,<&:anabat: ideft mcfpila
vel fruc^usfimi^ |is cis 3c ^arorc: ideft forbae , 8C cft f r ucflus fimilis
piro in ngui-a^dc quo drcum quidamquod non eft forba fed "milis forba:»
Secundoper amara vtfuntabfinthium amygda^ae amarx , nuclei prunorum 3c
pcrncorum, g.. ; cmila muraha : ideft radix enulx campanoe condita» Tcrtio
pcrfalfa ficutfunt falis fpecics &p.fccs 8C car^" nes in falmuria diu
cuftoditi vcl fatc plurwo prius con-» (pcfC , &caugamach : ideft cibaria
fimpljcta 3C conw PARTIBVS pofitaquaecomcdunturpoftcibum ficut capparcs dCcM
ux, Sic cnim cxponitur in fynonymis Auiccn.5(: in mar ginali
gloiralittcrgpraEfentis.Et fub nominccaugamach cadunt etiam acuta quac poft
cibum comcduniur ut com poftac]uadragefimalis,anifumc6dftum,cinnamomum condiium,«Sc;
fimilia.Qiiarto per acuta ut peraIIia(S:cC'' ^^^^^
pas,zin$ibcr&:pipcr,gariophyllos5d finapium. At-' pocH' ten(ie quod
nocumenta uncftuolbrum funt fedare appctt'' r"*"
tuminduccrenaufeamautfaftidium , aut natarcinfto^ ' macho et cire caufa natationis
atiorum ciborum tardc de fcendcrecitoinflammari. Iftis incommodis primoob*
ftanrpontica,quia fu>i ponticitatc dcprimunt infcriusd»' bosuncfluofos
c5(:orificium ftomachi relaxatum pcr co» rugant 3C inaniunt pcr uiam
exprcfifionis 8c fua frigidita/ tc 3C terreftrcitaie prohibent eos inflammari»
Amarauc-' rouehementerabfterguntcralliiiem un».^tuoforum a fu^ peificie
ftomachi.Salfa 5(:acutaincidunt5(:u{as rcferant unctuofis cibis SC rcprimunt
horum unctuofitatcm,ficut clare apparct dum linguoc oftcruntur unctuofa mixta
fal'' Cis* Tunc cnim toUiturabominatiounctuofitati» , 3C(i^ por corum fit
gratus guftui. Secundo dicit 3c econuer-' fo: ideft ficut fapor unctuofus
emendatur pontico amaro falfo 3C acuto , fic ponticum amarum falfum^S^ acutum
cmcndari folentuncfiuofocibo , quia cibusun^ ctuofus reprimitaufteritatcm
pontici 3c fortiiudinc fu» contractionis 3C cxprefi"ionis,6i: uchemcntiam
abfterfio^ nis 8c exafperationis amari 3c fortiiudinem abfterfioni»
6(:ablutionis (5^dcficcationisfaIfi,6^ fupcrabundantiafl» acuminis 8C
refolutionis 8c incifionis acutorum*. Cuacroalicuiuscorpusmalis fucrit
rcpk" tum humonbus cum fubtilitate ipfum nutri'^^ tibus laudabilibus
copiofe ipfum rcficc, In hac fexta particula refumitunum quod acquatente*
praemifit.^.illofeptimae partis capituli pra:fcntjs.Ktf?P*
ctiamconccditurciincuius corporc mali habcnrur hu^ morcs , ut rcm bonam largucr
comcdat 3c propric cu^ non patitur ucntrcm fibi folui proptcrca eft debilis*!^^
fumitinquam ut addat quibus humoribus corpus rcpl^^ tum copiofam cxigit 3C fuftinct
refccrioncm.Et dicir. ce copiofe cibis laudabilibus corpus rcplctum malis hij^
moribus fubiilibuscS^cholericis» Cuius ratio tactae»*' fuper *§*praedicto«
Etillum cuius corpus ad rcfolucndum 6^ cilc fucnt nutn' humido quod uelocitcr
dig^^^ tur.Garenusmquithumidum nutricns cft^ ab omnibus qualitatibus cft
fcparatum oCei quafiinfipidum,quom'amncquceftdulccn^ qucacetofumncque amarum
ncque acutU neque ponticum ncquc falfum» In fcprlma particula dicft prttno
"looAhomo dc rcfolubilis eft nutriendus nutricntchumido facilis « ^^^^
ftionis. Humidoqufdcmad rcparationem ubere^ folutorum& facilis digcftionis
, qu«a rarum «^^^jP^gaii^ dcbile 3C dcbilis digeftiu* , impotcns diger cre gro
ficilia. Vel quod uerius eft quia nutricntfa fubt» cilis digeftionisfuntconformiora
raris corpori^^^jj^a, intelligc fub hominibus raris pucros 5(: «nolles ^^^^,
tos teneros medrj calorts 8C cholerjcos "ehcnriem j^^, nuatos.
SecundodecIarataucto.GaIen.quide^t^^,,^> midum nutricns quo ifti debcnt
refici dicens . ^^^g^ midum nutriens fecundum Galen.eft id quod e ^ tum
fcuelongatum ab omni «ccllentifapore ^^^rufti cft dulcc magn? dulcedinis ncq.
acctofum ne^ r^gfi iof»^ ne^ acutum ncq? ponticum necj f alfum , SVPER CAP,
VIT, ..pidutnycldulccdinisrcmiflfart Nam qualitas cxcdlctis Pjusaitinctmedicinaequkm
nutribili humido» Tertio «icit quod homo rarus mclius tofcrat nutriens groffum
quamfolidus compadus, Ethoctertium di(fium cum primodidopartrculae praefcntis
fuit pnus tacflum illo particulae feptimae capituli iftius.Cum vero alicuius
cor pus rarum fuerit et ad rcfoluendum facile nutr iendns eric ex nutrientc
humido quod cito digeratur , licct rara cor poramaglstolcrarcpofTintnutricntia
groflfa 3c diucifa. Scd hic ca rcpcti t ut addat fccundum drdum dcclaras au
ctoritateGal^^quidcftiioc nutricns humidum, Nutriefttia quoquc ficca. afflduc
comedere fortitudmefn cadere facit dC colorem corrum- pit dC naturam ficcat. Et
ex imduofo fit ociofi tas 8C aufertur defidenum. Et exfngido fic ociofitas
<3^ fubnlitas . Et ex acetofo fit fe- nium. Et fimiliter ex acuro, Er ex
falfo fit ftomacho nocumentum , 6^falfum etiam im^ pedit oculum. Amplms cum
unc^uofum nu^ tnensd: conuenicns comeditur poft malum nutr/ens corrumpetipfum*
In hac partc decimanona. Primo agit de nocumcntis afliduccomeftionis liccorum
3c vnduoforum 3C frigido rum&acctoforum acuiorum 6c falforum. Sccundode
cbfs tardc aut velociter defcendemibus . ibi LNutriens ?ZVJJT "''^
Phlebotomix hbonofo. um Tbtl ''T"^ ^"^^'•^ ^^g'"^^" ^ir^^o.
SimS"™^^ ^ir,^ :^ ^'i-^i-Tc praeterea. I In prima part cula d ^ ST.,'';'''
f'^''' -""«'ftiociborcm ficcorum prl ris m/v^ fort.tudinem virtutum
vel robur corpo. to«virtutem,mma,rn7quTab'^ '>''"' «lorem&fpiHtus
vicales^c^atr, eS„l"^"'"'™ p.t calorem corporis eis
na.uralem.quia Srdt .^f'"'"
V.u,ficuscutisvelfuperficieicorpor'isprocedi^ ,afangu,n,sex,erius&leni.ate
cutis quas minu IrtalTiduanoficcorum. Attende qu6d cibaria ficca^
h,3qu,buscompetuntficdefcribunturaGaIen. librode v.«ute cibariorum . Cibaria
ficca conueniunt ei cu .uscorporetemporeiireg,onecS:!ocodomina,urhu.^i. d tae .
Quorum funrlentes «ules fanich.i. ordeum no. uuni toftum ante ma,ur.,atem,cicera
&omne quodall. tur&quodfrigitur.&omneillud in quo eft plur^um
vinialmuriaceti&finapii.aicaroomnis animalis anli. qu>. Secundodicft
quod ex nutrienie vnduofo Cr... PjnguedineSioleofftociofitas : ideft pigritie,
corpo sl Wx.ta9motuum,quia per artiduationem vnauoforunl
"laxantur&remolliuntur nerui chords 3c U^m,^., Etper talenutriens
aufertur defiderfum , quif^'" ?! nftomacho&natarefacitqua: cum eo ibi
funf T ,endequodPrt„<..capitulo tertio traaatus prim fecun^ * ^='n-fic
defcribit opera vncfluofi . Et operat^neg v"
AuoGtat.slun,leniff?a,,o&lubrificatio&decoaopa? wVoniT"-'°
J'" quod ex cibis frigidis fi, ociofua ' ni« <Ji«,r • ^ hum d.tatis per
v.am ind geftin. d3 o^. infpilTando procedi, , fic Z um «^ir,^ r
"'''.''•.^»''" • lib^dc virtme cibario 4Xnc r^^^^^ *«*cens
.Cibar«fr.g,d,debe„t «inifttarieiquicaU. DOC. ri. FBN, ni, ,7^ dieftcorporisin
tempore regione&lococalidls.Dein^ de ,ang., hsc d.ces.C^uorum eft ordeum &omne
quod deeofi,m.I.um pa.iicum bateca : ideftmelo cucurbita
fcll^m^lft^ffH''*" Q.uartodici,q.exacetofofit AcetororS fen.t^m : .deft
aff.dua comeftioaceti & aceioforum facif nocumeca accelerare femum &
mo, tem , quia fuis frigiditate &
c,tated,m,nuuntradicalel,umi:ium&caloren^1n,»tum qu=efuntpr,nc,p,a
v.,a«,& i.„roducu,„ paulatimTr"
pnamfenr,complex.onem.lB,deoperibusacetoror*Lm
d^c.tPr.nc.fecundohu,ustra<fla. primo capitulo teni™ Operationes
acerofitat.s fun, infrigidario & i„cir„T auinto d,c,t & ex acuto
fimiliter : ideft r.cm ex aHidu» comeftioneacetoforumfftfenium.fic tx alTidua
come/ ftione ciborumacutorum,quiacibiacutificu, piperata alliata &fpecies
coquina: vehementer calidoe violentia fuxcal.d<tatis calorem innatum
fuperflue refoluun, .S: humidumrubftan,<ficum ,amruocalore $ fua ficcitate
excenr,ue confumun, . licei ergo acuta primo occurru ca lefac.an, tandem ,amen
infrieidan, & ficranr s. .« Cffi, -
dicitc,amduacomcftiofalforLnocet^^^^^^^^^^ Iis,Stomacho quidcm fupcrfluitatc
fua: abfterfionis S deficcationis& pundionibus quas infcrt oriffcio cius.
UciiUs vcro vaporibus^ fumis acutis nitrofis quibus minuuntur humidiiatcs corum
Sc tunica: ficcantur 3c corruganiur, vndcpcrdunt parucitatcm vilioni vtilcm
&:velutmccdrariam. Et dcopcrationibus falforum di> ^fr^''"''^
'"^i^V '''P''"^^ Opcrationcs falfedinis funtabfterfiosXiablutio
&exiccatio,&prohi betputrefacflionem» Septimodicitq,cibus vncfluofus ex
fe laudabilis 3c conueniens quando comeditur poft malum nutriens corrumpunt
ipfum,quia & natat in fto^ niacho^: malum pracmiflfum quodammodo fublcuat
quo fit vt vtcrc^ male digeratur» Sed c5tra,didum eft parte.i
B.capitulipracfentis.nocumcntum vnduoficmc dari pontico amaro falfo ct
acuto,& cconuerfo.crgo aim his nutrientibus qux funt mala : quia diftcmperata
con-. uemuiitunAuofa quatenus corrigant fuae qualitatis cx^ ceilum, Dic primo
q» pcr malum nutriens potcft hic. intclhgi nutriens paratum
putrcfacflioni,ficut lac malum oua ^ pifce3 non bcnc rcccntcs. Dic fccundo cp
fi fub "'"'f"irm compr^hcndantur ponticn ama rumfa fum &
acutum adhuc vcriffcatur q, vnc^uofum fuper alf quod horum ilico rcccptum
corrumpit ipfum 45> ptcrrationcmdictam,fed praealTumptum vcl dcccntcr
ciadmixtumcum modcraminc corrigit ipfum proptcr contrarictatcm cius cum
ponticoamaro falfo vd acuto tam in quahtatibus $ in opcribus» Nutnens quoquc
uifcofum cft tardius ad defccndendum, 8C fimilitcr citrulli cum fuis corticibus
uelocius dcfccndunt quim cxcorti^ cati & fimihtcr panis cum fuo furfure
uclo^ cius dcfccndit quam cnbcllatus. In hac fcoinda dicit primo ^ nutricns
uifcofum vt Vifcofora carncsporcinaccafeusanguillaetardius dcfcendit fn fto/
nocumcta macho 3C a ftomacho non vifcofum ♦ Cuius ratio cft: duplex. Vnacft
tarditas &difFicuItas digeftionis c^us quia fua vifcofitate fortitcr
rcfiftit diuifioni cius a calore digcftiuo.Alccraeft,quiafua vifcofitatc
adhxrct lateri^ bus vafiscontinentis^cSjficut nutriens vifcofum eft tan»
didefccnfusaftomacho,ficchyIu8 cius tardx Denetra^ tionis adhcpar,& humor
eius tardae penetrationis arl I,* bra» Sccundodtcitq,citruIIi cum fuis
corticibu*: rAm; ftifuntuclociorisdcfccnfus cxcorticati, Cuius ra^«
SScrratji^^^^^^^ Cuiusrcifignumeft,c,ficumcorti?ibtSD cucris macuias oitis
carum foeditas minuctur. Tertia Iacob,«ti»auic« Zz Dulciu no cumenca« lACOBVS
dicit panls comeftus cum furfure fuo Vf locnis cTerccn^ dit cribdiatus:ideft
confcdus ex tenui fai ina a fuo fur^ furepercribrummundata.Huiusrationem icddit
GaP» primo de alimentis.capitulo fecundo diccs. Et li quis fru mcntis molitis
fequeftrauerir fubtilillimam tarinam 3C cx reliquo kcetit panes quinominantur
furfurei paucita^ tcm nutritionis ipforum experitur» Supetfluum autcm facientin
ventre multum Sc propter hoc fccedunt de faci lijfimulautcm&quia abftcrfiua
virtute participat fur^ fur,merito (egregatio ipforum fit vclox intcftinis
prouo^ cati8 ad cgeftionem» Labonofiprafrcrearcgimen ajm fubtilia^ tur dC poft
rem comcdic grodam ficut nzum cum lacf^c pofl famcm acuit fangumem dcRt m
ipfccbulliatundcmmutionisprouemt ne^ ceflitas,h'cctparum fitcx quo
fuitmmutus,Q^ Omilitcr iramhabens» In hac tcriia dicit primo cp quando homo
laboriofus fortis exercitrj fubtiliat in pi imis fuum regimcn ira vt fg'' pc
famcfcat , poftea comcdit fuper famem eius groffum tiutricns vt ri^um cum
Iadlc,gcneratur inde fanguis acu^» tus&ebulliensinfepropter caloris acume
tam a famc quam a labore ♦ Et huic eft ncceffaria minutio fanguinis dato quod
ex proximo fuerit phlebotomatus , quia quan^ dofanguiecbuUicnsacutusin corporc
incipit multiplica ri nifi mmuatur SC cuentctur cito febrem gcnerat» Se>
cundodicit quod ficut laboriofus giorfac diactatuspoft fubtilc rcgimen
indfgctphleboromia, fic homoiratus, quia ira eft ebullitio fanguinis circa cor
leuiifimc pcr> ducesadfebrem nifi aliquid inflammati fanguinis mi^
nutionedetrahatur* Scire pratterea debes quod dufcc nutriens
rapitnaturaantequammaturefcat dC digera^ tur3c^corrumpit fangumem. Inhacquarta
dicitq>natura rapit auide dulccs cibos a ftomacho ad hcpar pi iufquam
digeiatur quod in eis eft vtile chyliffcationi 5C antequam maturetur eorum
fupei^ fluftas propterdelecftationcm eius maximam inconna^ turalirate
drAcium^SC ideo dulce nutriens corrumpit fan/ guinem^quia replec ipfum
aquofitateindigcfta ex qua redditur aprus ebullirioni 3C putrefadioni. Attende
pri^ moq^opera dulcis fic meminit Princeps fecundo huius» capitulo
tertio.Operationes autem dukis funt digeftio5<^ lcnificatio 3C multiplicatio
nutrimenti,5^ natura diligit ij> fum 8c virtus attractiua attrahit tpfum»
Attende fecfv do cp dum dlcitur hic q> dulce nutricns corrumpit fangui
njcmintclligituriddedulciinfummoqualia funt conge'' latum vuae
permaturac&mel 8c vinum quod vulgo mti fcadellum dicitur.Nam dulces cibi
moderatae dulccdinis caetcris funcaptiores ad generationcm boni fanguinis.
Nutr/entium quocp ludicia quando fiunt ex parte compofitionts ipforum. Experimen^
tatores nancp indidCzlt) dixerunt qu6d lacciJ ^•cbus acetofis edendum non
efl:,nec^pifcescu ia<f^e,quoniamindead acgritudines perueni^
turpermanentesficut lepra, nec^ comedide^ bet meftcumraffanis nec^ carnibus
uolatiliu, nec^ fanich pofl:rizum cum Iade,nec^ in pul^* mentoponaturoleum aut
res unc^^uofa quac ia acneo (tetit uafe, necp comedatur aflTatura quae fuit
aflTata fupcr prunas refia DE PARTIBV5 In hac parte vigefima.Primo agit de
iudictjs niitricnj tium ex partecompofitionis uelcoaftumptionis uniuscii
aItcro5(: modorum pracparationum fuarum.Secundo dc duobusmodis nocumentorum
cliuerforum ciborum^^ qualiter veteres circa hxc fc habucrut.ibiLCibaria quo-'
quc.lTertiode meliorihora comedcdiin acftarc.ibiL^^ inacftate.lQLuarrode
nocumento toletaniiacfamis . ibi pj^tsi^ LFamc quoq?."] Jn prima particula
dicit primoq» it''' ,^jjcib'"^ dicia nutrientium quadoqj trahuntur ex
parte componis ^jgjjlj/' vel prncparationis ipfoium.Ec circahocdat fex rcgulas.
Pnma eft.Iacnon cft comcdendum cum rcbus acetO'' fis ficutexperimentatores
indisc Sc alii expcricntrjs cdo> ffii ccrtiffcanr.Et id nobis fenfibilitcr
apparet. Nam mQ/ dicum accti lacti it romilfum vclocitcr diftoluit SC coagu lat
ipfum. Secunda regula cft.pifccs non debent comc di cum Iade,quia gencrantur
indc manfiuc acgritudincs» f.habituatae Sc infanabiles ficut lepi a,quia fe
inuicf m cur rumpunr,ita vt ad quartam digeUionem pcruenictcs no
nntimmuncsabomnicorruptione, fcd paulatim altcrcc colorcm Sc fut5am cutis Sc
mcmbroium.Et hacde caufa multiplicantur Icpro/i in partibus flandix
igelandriac5^ honandiaccooperaniibusadidfalfifl &'acuti6 balncis^i ftuffis
poft comeftioncm quibus farpe vtunc. Tertia rc^
gulaeft.meft.i.lacacctofumcoagulatum non eftcomc-' dendum cum raffanis.Nccp
mcft cft comcdendfi ci1 car^ nibus volatilium.Katioprimi eft,quiaIacacetofum
coa^^ gulatum eft grotfum oppilaiiuum difficilis digonis tardj defccnfus.fcd
raffani virtus eft calida fubtiliaiiua apef'*' ua pungitiua.Iuxtaillud
Car.j.dcalimcntis cap.^Jy.R^'' dix vero cft eorum qusc comeduntur quotidie ut
obfos.'* falfamentum magisqi alimentum fubtiliatiuac virtutl* ens Sc ipfa
videlicct cum hoc cp calefacit manifeftc,pr3C''
ualet.n.pungitiuaqualitasinipfa.Siigit raffani cijlatff^ acctofo coagulato
cdantur facient ipfum dcfccnderc ant^ fiii digon^.Sc penetrare in uias
capillares in quibus fua d fcofitate adhacrcbit Sc vchemcter oppilabit cas ita
ut ui« poff"ir oppilatio folui vri forte fequctur icfteriiia ucl hydf^'
pifis»Eft&aIiud in raffanomalum.f.q>ineocft fubfta'' tiaquac eft velox
ad putrefacicdum vt dicit Princeps.?' cafi*cap.de co» Scd inftabit aliquis quia
de raffano co^ muniter dicitur cp non d/geritur fed digcrere facit, ca ig'*^
mcftficualdcdifficilis digonis raffanus ei pcrmixtus ful' liliando SC incidcndo
ipfum cooperabit ad digonc eius^ ^ Item mos eftapud plurimos comcderc raffanos
poftf* bos groffbs ut digo corum inde iuuetur» Ad primu dij q>licetraffani
cummeftcomefti fubtiliem aliqualiter<^ incidantipm,nontnfufficientcr5<:
practcr hoc ing""''^ mala fuperius tacfta. Ad fecundum dic cp mos
ill^f^' probatur a Gaf. z.de alimentis.cap./is.dicentc. AdmirJ ti autem eft Sc
medicoij? 8C idiotarum illos qui poft co^n* crudas comeduntipfasbonae digonis
gra. IpfiquidC''^; aiunthabuiiTcfuff/ciemerhuius expericntiam. Quiaujf imitati
funt ipfos ocs laefi fut.Scd ratio quare mcft no edendum cum carnibus
volatilium cft,quia carnes vo' tiliumfuafubtilitateprius dfgeftac funt q^meft
incip'*^ digeri.Autigiturpcnetrabunt5<: tunc ducent aliq^^^i,
meftindigeftum,Aut^hibcbuntur penetrarc peroP" culum mcft,&: tunc
corrumpcntur 8C corrumpent nj^ QLrartacftq)fanich.i.ordeatum noneft comedenau^^
poft ri^n codu cum lacftc.Cuius ro eft,quia ri$u in cocflum cft groffum
oppilatiuu difficilis digonis» Ura tumvcrofubtile lubricumcito digcftibilc, aL^o^^^j,
ita fit ordeatum multo citius n^o digcftum ^hibetur fire pcr ri^um cum laae
quarc corrnpit 8C corrunip;' fum. Attcnde primo q» fanich generali nolc oi°^^e,
libct grano panico Sc fruc^u comcftibili fracflo SCrn^^^^ raro in aqua
pFimaJuxta id inuenies in pFibus jcb iftius&alioR^ librorum mcdicinae
fanich trnict , ordei,fan chri<ii ,fanichmilij ,fanich pomorum. V P E R C A
p. vir. piroTji.Sed fanich fecunda Alnia.cap.de fluxu vcntfis ffc ^^^'^oordeum
fratfcum operrturaqua iSL'buI!/c vCcy ad fpiilitudinem aqu3c,deinde colatur,d*^
quodderceiiditert fanicii» Et irtud efl ordcatum feu ordcum mundatum,qcf
yaldelaudaturinacutis palfionibus.lanuen» vero fupcr lUo verbo fanichafuVerum
vtaccepi apcritifif/misoric^' ^tiij talil:>us fanich vocatur cum accipitur
ordeum nouum an ^f^fl plcnamaturitateinduretur5^poniturin vafc acneo Vel tcrreo
3i fuper ignem leuiter torrefft , deinde tufum Ventilatur donec totus cortex
abfccdat , deinde frangitur infruftra ficutid quodfar dicimus» Artende fecundo
qu6d communiter vbi in libris translatis ab arabico fa^ nich fcribftur,in
translatis a grxco loco eius fcribitur po^* lcnta qux etiam grarcealphita
dicitur* Quinta eftq» olcum vclalia rcs vnvfluofa ficuc axungia vel butyrum qux
ftctit in gneo vafe non ponatur in pulmento nec im^ mifccaturcibisgratiafrixurx
vel aliter.Huius raifonem reddft Prin.fecundo huius cap.de acrc diccns.Oporrct
cj^ dcm vt caueatur vfus dimittcndi illud in quo eft falfedo aut amaritudo aut
pingucdo,ficut funt olea dc carnes, aut acetofitas aut dulcedoin vafis aeris dC
bibcndi cx cisjp^ facnim,fcilicctvafaarristranfmitrunt proculdubio cin^
«5ariam:idcft diffandunt in ca qux conttncni ex dicftis cru
ginem3cri9,(S:ifin5ar,idefterugogriseft vcncnum. Scx
tacft.aflfaturainonfuntcomedcndx ncquc cx carnibus ncqucexpifcibusquaEfucruntanfatx
fupcr prunas refin ideftpentadadylifeucathapucixmaioris quac& kcrua
dicitur.Eteftarborinmagnitudinc ficus parux habens
foliafimiliafolrjsdulliidertplatani , vt ait Scrai5.cap, dcea.H?c arbor cft dc
gcncrc mcdicinarum laxatiuarum vcnenofarum,cuiusprunaediff(,nduntaliquid fuc
vcnc/ nofitausincarncsautpifccsqul fupcrcos allair.ur> Cibamqaoc^dmerri
adaabusimpcdfunt parc(biis.Vnaearum€fl:proptcrdiuerfitatem corum ia d.gereado
8c quoniam quod ex eis f^^^^^P'^^^^^ non eft 6igc. ftum.btrecundaquoniamalfqu(s
plus poteft cxeiscomederc^exuno cibano . In teSre quocp antiquo qui
cxercitabantur ia fugerunc abhocContenticnim crant folius carnis co. meftione
in mane dC folius panis in coena. K.r ^ • ^"h^^^^cundadiclt
primoquiddtucrfitasciborum (oru m cadcm mcnfa vtplurimum carnium differcntium
«lociinl'? '""'t""^ plurlum pifcium vcl plurium fruduum
'«iieta, nocctduobus modis ♦ Vno quidem proptcr diuerfita/ ^em maiTx cibalis cx
qua duo furgunt ♦ Primum eft ^'fticultas maior in digcftionc ipfius» Sccundum
eft disc ftio quarundam partium eius longc antc alias vndcfefc 'nutuo impcdiunt
♦ Alio modo quia communiter pImq comedunt homines cx diuerfis cibarrjs quam ex
vno tcuiuifcit enim quodammodo appctitus nouis fibi prc* lentatis fercuUs.
Secundo dicit quod tcmpore antt quo liomines cxcrcitijs dcditi ita attcnte
fugerunt a di> uerlitate cibariorum quod contcnrabantur comcftio ne folf us
carnis in manc , fcilicct hora prandtj , 3c °^ meft,onc folius panis icoena .
Scd mos inoleuit ift^, fapcrcvidcturcibusfincpanc , immoquifquc cibus^
fuctudoattcndcnda cft & obfcruanda. Etmxftatcquidcm meliorcomcdcnAho.
racxiftit quac eft frigidior. Inhactcrtiadtcitquodhoramcliorcomcdcndi D O a II»
F E IIL iSo poreaeftiuocfthora magisrccens feu minus calida,vi/ delicct
antequam fupcr noftrum hemifpherium fol mul tum eleuetur ♦ Tali nanque hora
magis vtget appc/ titus , virtus d/geftiua val.dior eft nondum refoluta ca lorc
folis . Et per cibum tunc fumptum aptius occur ritur caloribus venruris ,
fuppofito quod tcmpus he> ftcrnp comeftjonis fic fuerit ordinatum q,
horadiei rcccn tiori digeftio cibi hefterni completa Cucrit dC iam inftet
tempus nouxcibationfs* Famem quoquc toferarc ftomach um quan doquc malis replet
pluribus. In hac quarta dicit quod tolcrare famem quando/ quc replct ftomachum
malis puribus: ideft faniofis hu/ moribus vcl putridis aut aliter corruptis ,
quia ftoma^ chus denegato fibi cibo ab cxtra trahft a mcmbris, qux cibo egenria
ficut ftomachus non finunt abirebo nos humorcs fed malas putridas
fuperfluitates ♦Idem memoratum cft partc fccunda prxfcntis capituli fub iftis
verbrs . Tolerare famem ftomachum putridia replct humoribus . Et hic reperitur
vt altius mcnti hx rcat ♦ Et additur quandoquc proptcrea quod fxpc to/ lcrantia
famis phlcgmaticis prodcft , 6C caufa huius fupra tada cft, Amplius^circdebesq?
alcubeb cum digc^ ritur multi exiftit nutrimcnti,fcd tarde dcfcen^ dic &C
in monoculo moram facit, In hac partc vigefimaprimaprimoagit dc alcubeb*
fecundodcfurabesJblLBtfurabes » iTertiodc prohibi tionc vuarum Sc permiirioegranorum
granatorum poft capita afiLjta.iblL Ex hominibusnQuarto dc tanc 3c pul !o
cius.ibiLScire quoque debes.nQiiinto de meliori mo^ do afiationis gallin3rum ,
ibi LEx gallinis , -jSexto dc iuribus puni Sc gallinx.ibiLEtctiamfcirc debcs.n
Sc ptimo de hxdo.ibi . LH^dus prctcrea.HOdauo de agno# ibiLEt
ag""9nNono dc cebrabcgi^tbiLZebrabegi quo
que.lDecimodcallues.ibiLAllucs quotjn Vndecimo de comparatione nocumenti panis
ad nocumentum car> nis.ib'LAmpIfus fcirc dcbcsO In prima parricula di^ Affa
car> citq>alcubcbeItmuItxnutritioni8dum bcnc digeritur, nisvfus^S:
feddcfccnfusipfiusefttardus5<:protrahitmoramin in/ nocumeta» teftino
monoculo » Eteft alcubeb nomen arabicum fignificans carnem fuper prunas aflfam
♦ Et cft cibus plurimum vfitatus inhisbaflffs rcgionibus apud caupo>
nes(S(:tabcrnario3 ad quos afflucntcs manc lccatorcs uc defidcrium bibcndi
excitenr laminas tcnucs porcinx car/ nis diiflas carboneas prunis fujjponunt
quas non bcnc cocflascumpanc comedunt & vino fcpeliunt , & tar> dc
dcfcendunt,tumquiagro(Tx,tumquia vifcofe,tuni quiadifftcilesdigcri . Et quia
morantur in monoculo, fcilicctinprimogrofiTorum intcftinorum quod 6c faccus
dicitur manica 3c orbus non competunt conftipatis nccp difpofitis ad coIicam.Dc
hoc didt Rafis quarto Alman-' foris.Caro fupcr prunas affata multum nutrit ,
corpus na quc <?orroboratatcp velocitci' nutrit^Hxc etiam eis qui multum
fanguinis fluxum pcrpclTi funt confert ♦Tardc tamen digeritur,iitquc vix vnquam
tota omnino digcri*» tur. Quae neque poft alium fumenda eft cibum ncq? cum
eaaliusfumidebctcibus,fedfoIa omnino cft fuir^nda Et donec digcfta fit nullus
alius fumat cibus . Poft cuiuft comcftione potus fumcndus non eft nifi in parua
auanti> tatcmaximatamen cogcmc ncccflfitatc, Et furabcs eft nutncns bonum
cunquc ,0 ipfa fucrit capc uentoQtaics cxpdlctv^ I A C O B V S, cum (sepe non
fuenc ta ipfa commouebiC uencoGcates* Inhacfecundadicit primoc;^ furabcscfl:
cibus boni nurrimcntijcSildicitur aliter taphca^ dc eft ius carnium aut pifcium
conditum fine ijuccharo 8C alio dulcore , anheto luris albi & fale imiiris
cum oPo pauco quod a Gal.quarto de rcgi^ nucrimetu* mine fanitatis.cap. i ^«ius
albfi dicitur* Secundo dicic q)fi'ifti brodiocacpc fucrit immixtum
educetuctofitatcs, fi no,commoucbit dC fufcitabit eas.Et fccudo huius cap»
dcCxpeait.Et i(icubi(^acum cxpe minus eft inBatiuuni co eft finc cgpe. Et pcr
({icubi^a intclligit furabcs ♦ Cu ius ratio cft,quia cgpe Icnit ventrcm SC
comcftum cxpcl'' litnocumenrum vcntofitat/s vcncnorum,vtait Prin»di^ {io capFo*
Scd contra.cgpc gcnerat ventofitates vt ait Scrapfin aggrcgatorc.cap.dc cgpc
aucfloriratibus Gal.iS^ Diafc.ergomixtum furabcs reddct ipfum magis multi^
plicatiuum vcntofitatum» Dicprimo qjcaepc codum in furabcs cft minus vcntofum
multo fit crudu. Dic fccundo q) licci c^pc ctiam in furabcs gcnerct vctofitatcs
aliquas ipfas tamen laxando cducit» Ex hominibus prscterea funt qui putat uua^
pofl: capita aflTata utiles exi'ftcrc,rcd non efl: quema dmodLim ex
iftimant,i'mmo uehemen^ ter funt malae,& fimihter nabit.Sed comedcn^ dafunt
talia qualia func grana mali granaci abfque fuis oifibus, In tertia primo
dicitaliquos putafTcquod vuoe comc^ ftac poft capita alfata vt vituli aut hxdi
funt bonx,5(: uti^ lcs,fed non cft ica,immo vchcmenter noccnt,quia capita
animalium,f.ccrcbrum 3C carncs cirCLiuicinx ei aflaia et comcfta funt
phlegmatica vifcofa diflFfcilis digeftiois <S^tardi dcfcenfus^Et vuae
fupcrcomeftac cito digeratur, (&ncqucuntc3 tranfireproptcr
capitaprgecomefta fuper^ natat altis 3i corrumpuntur 8C corriipunt alia,<S^
cffumat ad caput fufcitatcs dolorcm capitis dC inquictudinem.Et
fialiquandofuerintinuentae contuliflfc pcraccidcns fuit.f» dum fibi viam
inucnicntcs intcr parictcs ftomachi 3C ca> pitacomeftalubricabant infcrius
cum capitibus 3C pcr fluxum ventrisalleuiabanturftomachus&vifccra» Sc^
Nabit 9d» cundodicit q^nabitfimilitcr cftmalum poft capita af^ fata ffcut V uar
. Et cft nabit potus qui fit ex dadylis 8C R " cubus vcl cx alrjs ab
vuis.Talis autc potus fua vcntofita'- tc natat in ftomacho 8c natarc fac/t
capita comcfta qbus fupcrbibitur,& fu« dulccdincoppilat hcpar ficut 6C chy^
lus cx capitibu s gcnitus,5(: fic addit in malitiam, Tcr^ tio dicit q» poft
capita aflata comcdcnda funt fiuc fugeda grana granatorum acctoforum finc
tranfglutoc fuorum of fium fcu Iapillorum,quia ccrcbra comefta cum carnibus
inollibus qug funt iuxta ea faciunt naufeam dC delet appe titum,& fuccus
granorum granatorum acrium tollitutru quc horum,o3 ftomachiroborat,fumo3 a
capite prohibec SC coopcratur ad dcfcenfum cibi.Praetcrea incft ei mira^ bilis
proprietas in prohibcndo corruptiones ciborum 3C humorum in ftomacho.
Sedcontra.iftcfuccus cftfub" ftantiae facilis digcftionis.digcriturcrgo
prius qp capita, 6c cum tranfirc non pofifit corrumpetur 8c cortapct alia*
Dicq>hicnonfumitur viacibifcd in pauca quamitatc via medicin9,& cum
cxplcucrit iuuamenta fua vcl facili' tcr rcfoluctur vclimmifcebitur alijsabfcj
corruptionc^ ptcr incpiitudinem ciusadcam» Scirequoqucdebes qu6d Canz cft ficca
dC con(tringitucntrem,fed pullus eft humiduscc yentrem foluens. In hac quarta
pariicuU diclt primo <j tan$ cft ficcgco DE PARTIBV plexioniscomparationcad
homincmqui^ cibo ea vH^ &conftringit ventrem.Eteft tan^auisin palato habcns
dentcs.f.anfer aut auca,^ eft de genere auium aquaticaijf ^
cuiuscarnesgroflefupciBuicgfunt difficilis digcftioisdc aucs clinantes ad
mclancholiam» Sccundo dicitcp plus lan^ r^'»
fcilicetanferuIuscftliumidaecompIexionisjS: foluensVc
trcm,^&:ha:chiimiditascS£:folutiua vis infunt ci«ex humi> ditate
conaturali adolefccntig feu primjr aetati.ficut.nibo^ ^ ueuitulus
&:hircohacdus humidiorcs funt 8C labiliorcs, ^«or; fic anferuli aucis,hoc
exccpto cp anfcruli quadam maiori vifcofitatcparticipantproptcr naturam
fuaeaquacitatis» Ex gallinis uero aftatis melior cft quac i'n uentrc haedi
autagni a(ratur,quoniam ciusco feruatur liumiditas* Tii hac quinta particula dlcit
q» meliorc» cx gallinis af^ fatis funt hac C\ aflfantur in vcntrc hgdi aut in
vcntrc agnl, quia phuntrmodum prohibcntur adeficcationc fupfly'
ignis,^conferuaturin cis fua naturalis humiditaStScdaC tendei froportct q>
venteragni vcl hgdi fit optimc mufl^ datiis.Et id maximefieri conucnit in
macris gallinis noH habentibus pingucdinem 3C humiditatcm fufficicntes ff
tegere eas a penetracionc violenta 3C arefatflionc ignci ^ , loiis.Ft
fubgallinisintclligefi vis faemcllas perdicum fafcanoMim quc funt galling
dcfcrti. ' Et etiam fcirc debes quod lus pulli uehem^ ^j^^^ ter temperat
humorcs dC plus etiam quam i^^ gallinarum , led tamen lus gallinarum
magisnutriens. Ii) hac fexta particula dicit primoq» ius pulli.r.colat'''''
pyllirf vel aqua decocflionts eius vchemetcr tcmperat hunio»^' '[iaP
ficq>caIefacitinfrigidaros6;iinfrigidat calcfados , ^(^^^ /^i fegencrat
temperaruni f^nguincm bonum clarum in"'^'' dum. Sccundodicitq>ius
pulliplus temperathuniorf* cj^iusgallinxjquiaminus habeidcinflamabili pingu^^^''
ne,5!: ccilor pullorum cft minus acutus proptcr huoiiil^^*
temetatishcbctanfcmcum.Etidcoius pullimagis t^P*^ ceditur .nacutisfebribusq^ius
gallin^. Tertio dicit<? ius gallinarum cft nutritiuus fit ius pulli,quiacft
carfl^ fius fpi fl*ius 3C pinguius ficut docct cxpcrimcntum. Hapduspraetcrcacum
fuerit fngidus cricf^^ lior proptereaquodeius quiefcit uapor. In hac fcptima
particula dicit q> hxdif carnes funt ^.^-iif'"
Iiorcscfuifridgq^caPae,proptcrcaq>infrigidisiamvap^ quicfcitcS<:rcfoIutus
cft. Attcndc cp hoc torum g^'^". animalisabundarinfumisaut vaporibus
fcetidis,<S^ maximcmanifeftaturin hirco & fanguinc eius,poft<ar
capra,minus vcro in hgedo.Et talis vapor fe plus maO' ftat in carnibus horum qn
calidg funt dC pori aperti» Ec agnus cumcftcaliduscft melior,propf^ reaquod
ipfiusmalus odor refoluitun In hac odaua Bticula dicit q» carncs agni fijt
«"^J^J"^ //^ efui caP? ^ frid?,quia calor ignis rclidus in eis
to\^'^[. L/ foluit odorc maUl .pprig fubftantiae fifem ptngu«^'"i^^
frigcratx repta in cis cx abudaria humiditatis 8C "^f. ^ fitatis
fanguis.Et talis odor no inucnit in ful5a carniiT n ^ di q ficc? funt dc fc fcd
in huiditatibus fluetibus eaijj | calor dctcgit fcerorcm harum,frigu3 vcro
toUit vcio iat,&cconucrfofitinniutonini3 fcuagninis carniDi'»' Zebrabegi
quoqueca calcfacfiis <iatur «J^^^ oportec uc fic i n co crocus, fcd cum non
(Sis ^n co cflc debec crocus. SVPER CAP, VIR ' ^n^hacnonapartioiladicitq» fn
cebrabegi non debei 'mifccf i crocus quando datiir fupercalefacflis vcl
febricita |ibus,augaientarct cnini difcrafiam ipforum*Scd non ca lefadtis cum
croco dandum cfl:,quia crocus cordialis eft, ^hominemhylarercddit^Sed fubpauca
q^titatc dcbct inimitti cibis vel per fe alTum!,quia multum ex eo eft ue nenum.
luxta illud Prin» j .huius.cajS.dc eo.dr cj> tres au^ ^eb .
'■^'^cipfo^-n^erficiant Iftiffcando .Eteftaurcuspondus. quid
«'fach.j.&.t^.Eteft.fcbrabegicarococfia cum aqua,cui * poftca admifccntur
acetu 3c crocus.Et cft f rida q fa ngui tie 8c cholcram reprimit rubea,atq<
caFm hntibus hepar, nec no his qui in hepate oppilationem atq; ?(flcritia &
fe> brcspatiumurconfertjphleborhomatis quoq^ auxilium pftat.His
veroquicatarticumhaufcrunt vclqui l neruis Ixfionem patiunt,fiue q corpora
iiabcntcs macra 5c debi lia neccllc hnt ca corroborare at.jj impinguarc,nocumcn
tum tribuit,deficcat»n.(^ fubtiliat.Carnium vero & fan> guinishabentibus
muhirudinem,arq»hi8 quibus fangui/' nis 8c cholerae rubcac multitudo nocet
congruit , ven> trcm ftringit,tcftc Rafi quarto Alma»cap ♦ dc vinutibus
carniumex artificio. Allucsqaoque Ifcctcxzuccharo fiant ficut phcludes,nial^
tamcn funt propterca quod op pilationcs faciunt fix^ fitim» Xn hac dedma
partfcula dicit ^ allucs funt malg pptcr %dc8, oppilationes quas faciunt 6c
fiti qua incidunt , licctcx cuc charo ffant ficut plicludcs^i.pcnidig clconfici
untur cx cuc charocodto,multum claboratocum florc amidi doncc fit ptenfum ad
inftar chordse tracflb co cx clauo paricti af
fiPe8gIand.bus,&ficrcferuatur.& pctia:talcs pcnidicdi cunt que multum
valentinafpcritategutturis 8c tulTi & Uu "'aJ r P^:""»^"^^
maturantcs matcrias pc(flora Itum&lfaciluanies fputum.Sed allucs funt
confc^iones cx pafta a^ima dc ^uccharo aut mcllc ficut n.K? I li tae crifpulx
quxcxpaftafuaacima v a. ' m"^"" "i'^^'
faciliconuerfionccarUadchr^^^^^^^^ dulcedinem fitim cflFiciunt.
"^*"^' Ampli'usfa'rcdcbcsqu6d impedimcntiiha tilscumno
digeritureft.Scdcarnis impedime tumcumnondigcriturefi: minushoc. In hac
vndccima partJcuIa dicit prio q, nocumentum «Jt panc ^ucnies qn no digcrit cft pPimum.
vndc dici fo^ Iet»Ois replctiomala^panisautpefifima.quiaftodiuinia^
cetgrauansipfumpIurtmiTj&opprfmitpeaoralia . QcF «defccnderittandcmdcfto
non bn digcftus oppilabit hcpar 8c mcferaicas* Sccundo dicit q> nocumcntu cx
car ncrpucnienscumnodigcritcftmulto minus nocumerr. Panis.ni.;, r.!„e
nmnnrff««,«? U. ^Il D o a ir; F'fe n; uh i8i nccptolcratcamnifi uehemcnter
fangufncus^ Quod fi noih'conocumetuali'cui'fccerit,recun
dulogitudinedierufacietcu in anis pcellcrit In hoc capPo prioagit dc regiminc
aqua: .fecundo dc rcgiminc vtni.ibiLVinum ueroalbum.lPrima pars cft prarfens
tcxtus. In prima partc agic de aqua qux con^ ucnit complcxionibus
tempcraiis.fecundo tangit opinio> nemquandam circa mixtioncm aquarum
remittcns nos ad priora fupcr elecflione 8c corrcdione aquaru.ibiLEni
pyricorumautcm.lTertiodc nocumcnto aquac bibitae quando non conuenir,^' dc modo
fuccurrendi neceiruati eius dC occurrcrtdi fuis nocumetis.ibiLScias autcm q>
bi^ bcrc.lQuartodcrcmedifscontra mcndofam fitim,vS:
nialoquodfequiturobedicndoei.ibiLEtfiti quidc men/ dofa.~lQuintodecfFedibu9
aqux fccundum qualitatcs cius primas acfliuas.iblLMuItam quoqp aquam . "1
In primaparticuladicitprimoq^aquaplusconucnicnstem pcratgcomplcxionieftqtcmperatacftin
fortitudinc fri/ pcfatoopti gidiiatis.i.nontrigida vchemcntervtnix,ncc vcluti
tcpi da,fedfcnfibilisfrigiditatis,5^illacuius infrigidatio fca cft cum niuc no
aq immixta,fcd adhibita dc foris pcr mc dium vafismaxielimalacfthmoi nix,vcl qa
fitcxuapo ribus corruptisjvcl cja cccidit fupra malas plantas vcl in locis
infcdis. Secundo dicit cp in niuc ct bona talis eft difpo vel ,pprictas,q>
aqua rcfoluia cx ca nocct ncruis 8C mcbris anhclitus &oibus
intcrioribus,nccfuftinct alicja itriftanr finc nocumento talis aq potu nifi
vciicmcnr fan guincus (ucrit.Et fi cui alicri vtcntium nuc non nocucric in
procellu tpfs noccbit pfm.Dc talibus ags dicit Gal.li-'
bcllodcaqscap.f.Q^uaccuncjvcrofunta glatie&niuc difToIutaemalaefunt.NaqficogcIant
cxprimit ab cis id qd' eft fubtiliflfimum ,(Sc: funt durg 8c in frigiditatc
cxcede tcs.Dura at aqua & frigida ncc]^addigcftioncm necpad urinatioem eft
idonca;mala vcro eft pecflori 8c lareribus 8C fpafmos fufcitat & tetanos 8C
eruptioncs in thoracc 3C fpuitioncs fanguincas 8c cmpy mata, 3c pcrmanct fccun
dil vcntrcm multo tcmporc gurgulationcs ibi opcrans» Empyricoruautequidam
dixerunt quod interaquamputei &:flumfni's non cft facicda contundio,nifi
dum una earum defcenderit* Etaqaxquide elec^ionem iam demonfiraui
i^uSjS^fiftemendatione eiusquapex ea mala cttfid tamen fi aceto admifceatur
rcc^ificatur, In hac fccunda particula dicft primo aliqs cmpyricoi|t dixifte
cj»aqua putci non e pcrmifcenda aq flumis i cade rcfe(ftionc nccp vna altcri
fuper bibcnda doncc altera ca^ rum defccnderit a ftd.f.Ncc vidciur hoc
cmpyricum pc nitus carcrc rationc,quia licut diucrfitas ciborum cft ft5 •=s
conturbans ipfumjficdiucrfitas aquaru dc quibus - - iiucumeto grauis pani8,quia
carncs plus proportionant humano corpori ct alicra velocitcr dcfcendit altcra
tardc, Attcndc q, cm^ vjl m.?"""' peaoralia^Et fi tranfcant
indigcft? ad hcpar py rici dfir qui reUais caufis 8C ccnttjs morborum fiRnis
^"^ma vei meieraicas minus ftabiles 3C magis curabilcs oppila ;nfi.ndiinf
vpI ncr nmn«ac .^r...,.».;.. qw» nones induccntq^ panis trahcntibus
mebrisauidius fuc. cum carnis proptcr fimilitudincm q? fuccum panis. idcm
facobus dc partlbus fupcr hoc capFo. viij , Dereg itniQg aquae &: uini
Cap.viq; ^niplexionibustcmperatis aqua ^^»^uenientior eft qu» in frigidita>
tis foriitudinc tcmperata cxiftit , .-..^...^«Jcufus infrigidatio cumnfuc
deforis nt,dC prxcipuc fi nix mala fucrit . Et in niueet bonahuiufmodicxtat difpofitio,quonia
q3 «tcarcfoluitur neruis & tnembris anhelitus ^^cumentum fac it dC omnibus
intcrioribus ct pyrici d..- -j •>if •••w>^s/tui*« ugiiia . 8C curis
intcndunt, vcl pcr proprias cxpcrientias , vcl per ^"^* cxpcrieniiam
fuoiji pdetfclTorum vclargumentoa fimili* luxta illud Gal.Iib.dc itroducflionc
mcdicotjz.cap.tcrtio» Empyrica vcro fccfia quac ad concurfus fympromatnj»
accfitium incidetiu in acgrotantibus afpicit, & attcndcne ad fymptomata
confcrentcm curamobfcruat , nccj paf^» fioncm fcit necp cSs inquirit,fed cft
contenta coru quae in fymptomatibus fccundu expcricntia affcruntur. vfu vtit
autcm 8C hyftoria praccxpcrtorum 8c fimili tranfitiocab cxpcrtoad
incxpcrtum.HaccGal.ibi.Dcindc fubdit prin cipalcs intctioncs empyricf
fcdgdices^Caracficricat igr. i.infigni«t vcl coftituunt&cmpyricShcrefim.Hec
Gal. primum quidcmadconcurfusafpiccrcfymptomatij ct nccp ad pairionc ncc^ ad
caufam» Sccundum vero in concurfibus obicruatio eorum quae per cxpcricntiam cS
gruunt» Tcrtiumhyftoria praeexpcrtoruiHf jduartn I A C O B V autem
fimiIistranfitio,vt fi quis conccdatalicui fpcltam quam non expertus eft
proptcr fimilicudincm ems cum frumento perexpcrfentiam fibi* cognito, Sccundo
di-^ cit hic.Prin ♦ iam fc prius dcmralTc eledlioncm 8c cot^ redionem
aquarum«Cprimi, i Aoc* 2 .fumma, i .cap. 1 A^ malg Tertio dicit q» fi aliqua
mala aqua cu accto pcrmifceat corredio» rr cfliffcatur inde,quia frequcntius
aqua potabilis vcl cft "'^la groflfitie Sc tarditatc defctfus eius a
ftomacho, vel quia difpofita eft ad putrefacflioem. Acetil vero fub/ tiliat
plurimum (5(^3 putredine vchemcnter przferuat. Sc/as autcm 9 bibcrc aqua cum
ahquis cft iciunus &^ poft cxcrcitium QC balncationcm &C propric ucntrc
uacuo dC fimihtcr fiti mcn^ dofac nocfiurnac obedirc,qucmadmodum cra^» pulatis
accidit bC ebri js,&: cum natura i'n digc rendo nutriens ftudct fatietate
aquae iam (um cicntcrpraccedcnteuehementer eft impedics. Et fi multa quidem
fuerit ncceffitas oportcbic utinacrefngido cempercturfit: collutioe orfs
cumaquafngida.Demdeff hocnon fufFecc^ rit cum uafe bibat ftndi orifici j,Iicet
hoc quan doqueebrio conferat &rnon impediatur a po tu aquae ieiunus.Q^iod
fi quis ieiunus abftinc rc non potcrit quin aquam bibat , &C proprie
poftexercitiumbibatprius uinumcum aqua calida tcmperatum. AQ potus In hac
tcrtia gticula prlo tangitgncp cafus i cjbus po^' pcipuc no^ tusaqcftuehcmenr
ipediestS: nociuusi Primus eftin xiusqfi. holciciunojtnc.n.liberepenctrataq
bibita nullo Ipedita rctinaculo vfqueaditima mcbroiji principaliLi mortifi''
cans fuum calore innatij. Secundus cft in cxcrcitato for ti cxercitio,&
fiFr ftatl poft coitil.Na tuc pori corgis funt multu agti,quarc pcnctrat aqua
in .pfundo membroriJr Tcrtiu s cft poft balncatione maxime qu fit hpc balnea'»
lio ventrc vacuo,ti5c .n.viae funt vchemenc agtc , quarc
laedcnspenetrataquautdciTie.Dctali potuaq dicitPru
quarti^tf.fijma.j.ca.vItio.Ex potu illius in ieiuno 8C poft
baIncu5(:coitritimetcorruptioc6pPonis 8i hydropifis. Quariuj c biberc aqua
frida obedicdo fiti no(flurn^ mc dofg.Na g eius potupiiibenS refolutio 3C digo
iiiroris fal fi vel vini fortis vcl altcrius acuti facietis fiti,& cito
poft potureuertiturfitisitafortisutan. Qyintus cftpotusaqi dum na ftudct in
digcrcndo cibu,& hoc fi pracccfierit fa^ tictas aqu? fufffcics ad bona cibi
pcrm!xtionc,tnc.n.dig5 ncichoataipedit,ficutfiinolIapIcna carniir bullicntium
aqua frida fuperfunderc8,& calore innatu q digo fft pPm Sitisfcdan
dcbilitat. Secundodicitq|»fimuItatuerit ncceflfitas miti da ratios gandi
fiti,puta quia nimis vcxat 3c inqctat oportebit vt te^ct id acrc
frido.i.mitigcc fitis g ifrigidatconc aeris qul infpirandus eft,&
gfrequentesablutioesorisciiaqfrigi da, Vt fiti pacificata fuperucniat fonus
digcres mam qu^ cft fitis ca. Tertio dicit q> fi ad mitigationc fitis no
fuf/ ficiatifrigidatioaeris ifpirandi&ablutiooris ca aqfrida
bibatfitibundusaquafrig^idacuuafc ftricfli orificr) ficut c phiala vcl aqria gracilis
roftri , quatcnus aqua ^lixiori decurfu fupra orificiu ftomachi fortius fitim
mitigct et dc «a minus fumat ne digeredoij? digone penttus ipcdiat^ Quarto dat
cxceptione a prlo cafu q phibeat aq potus
!*5'""5^'ce3,q,ebrroqnc^pficitneclfditipfc fi ieiunus Dibat Qc copula
hac Iram fic cil priore.Scias aut q> blbcr aquacumaliqs ciciunus vehemer
cipedie9,licct hocqn^' quc cbrio cofcrat,& non ipediat a potu aq
ieiunus.Cuius ro e,ga iciunus cbrius no e olno iciunus nec i fto vacuus,
fcdadhucibihetreligasaliquashcftcrnge crapul? quara aittolitas
aquamitigat,acft.inachus per aquara ab illia D E P A R T I B , V abluit,(5i:
repffis vaporibus ctfumis pparaturftomachuJ ad rcccptione noui nutrientis»
Quinto dicit q» fi qs iciu nus abftinere no polTit ab aqux potu,maxie poft cxerci>
tiu,qa uehemcnt inquietatur quafi fyncopi^as ex rabic fl tis bibat prius vinu
aqua caFa limphatu,polt hoc fupbl> batfatisaquxfiidac,
Attcndeq»Pri.quartifexta quge de venenis numerat inter venena aquam frigida 1
ieiuno bibita,&ctuinum purumin ieiuno bibitu.Aquaqdefri gida,qa qiiqj
copFonc corrumpit dC hydropifim inducit. Vinum veropuru,ga fppefacitaccidcre
pracfocaiionem 8C dolores 8c inflamationc,^ ^pric poft excrcitium 8C la
borem,ficutaitibiPiin.vtigiiur vtriJt^ pliibcat abim preffione fug venenofitatis
fuadet hic Prin.q> j^mifceaiuf vt fefe cotcperent,& fit aq caPa,nc vinu
&aq penctratcf fubito corrumpat calorc fuis frigoribus adualibus» Et (iti
quidcm mcndofa impcditus fcircdc betqu6ddormircctfitim tolcrare ipfa fcdat.
Naturacnimtunc matcriam fitim hcientcm refoIuit,&: propric cum intcr
tolcrantiam SiC fomnum coniundio fit.Cunque natura dig^ ftiua
cxtingueturproptcr potum bC obcdicn^ tiam cius rcdibit fitis mcdofa proptcrca
qu6d humor {\tim faciens clcuat eam.Oportct prae tcrca ne fitim habesmcndofam
aquam ingut'' gitando fumat immo fuc^endo. In hac quarta dicit prio q> fi
ipeditus mcdofa fiti fup« hac dormierit(&: no bibcs ea toleraucrit fcdabit
p hoc^^^ tifimendofaeius.Proptereadixit Hip.apho.j.Quibufc3 sitfj'"'.^^
(^eft dcfideriijnoctubibercvaldefitrentibusfifuthoc {ni^i^^* dormierit
bonueft»Caauthicreddit,qa natura f> fomnii reuocante calore ad intcriora
refoluit matcria facicnte Cuh pcipuc dil coniildio fit intcr tolcrantia fitis
8c fonu fic ^ tolerantia fiiis fomnum no ^hibcat,fed fimul hurJc (tca
copatiat.Et huius fignucft q,ftati poft fomnij rcperif fi'' tis cuanuiffe.
Sccundo dicit cu in ucxatis fiti mendo la tioCturnanaturadigeftiua.i.calor
naturalis digeftiuu* cxtuiguetur pptcr potij aq fridg 8c jjptcr obcdirc app«^'
tui cius mendofa fitis no io ccffabit fed cito redibit .ppt^
reaq>humorquicftcaipfius falfus aut acutus fufcitabit ea dilapfa mfcrius
aqua frida bibita. Ex potu igit aq dig^ ipediet 8c fitis no cxtinguet» Tcrtio
dlcit q> hns fiti dofafipfcdationeipfius biberitaqua fridano debcte^ fumerc
ingurgitando feu trafgluticndocu magnis haufti^ bus,fed fugendo paulati 8C
quafi labcdo, Sed inftabit aliqs q> aqua frida fugedo fupta vr porius
incedcrc ardo^ tl 8C augerc fiti ea mitigarc , ficut fabri fortius icedufl/
igne (iipafpcrflonc aq frid? ,qa modica aqua non fufJi^'^ Vinccre fuij
contrariiTjimo quada antiperiftafifortificaf* C)ic fi huor cxtigucdus aqua ut
cholera aut falfu pbj* congregatus ect i fundo ftoi ad que ftati labit aqua
frf|? bibita magis expediret igurgitare ca cu magno hauftu fugcndo fumcrc.Sed
ca coiunc^ta mcdofae fitis eft ifiltra«« circa os ftoi vbi aqua pFima figi no
pot quare mclius cj* vt Icto tranfitu cotinue irriget orificio ftomachi
mttlg^^?j jiti non cxtingucndo digeftiuu calorc, nec incrudandoc» bum vel
humorcm in ftomacho contentum. ^ Multaquoqucaquam frigidam bibercp^ *«alum.
Quod fi uehcmcnter ncccflarium «^it fit poft fufRcientcm comeftioncm .
At^P",^ aqua tcpida naufcam facit , dC quac m^g « calcfada cft quam ^fta
cumfrcqucntcr bibijj*^ «'^firmat ftomachum,fcd cum raro bibi wr »^ wiachum
[auat dC ucntrem rcfoluit. jjf/ In hac qnta dicit primo q> gnalitcr malum e
^*^?^ pc bere multa aqua frigida,quia extinguit inatn calorc <fiu8 offcdit
8C ftoachuin dcijcit,& mcbris o'^^^^'^ SVPER CAP, VII. obcft, Secudo dicic
q> fi neceffitas vehcmens fjuxcrit ad bibcdilfiraquafrigidamultalicutfitis
aFr iplicabilis 6C veluti furiofa,tuc bibenda erit pofl comeflioem furticicn
5£,vr gmixta cibo no liberc labat fed corrigat 8C cotcget «Pius malitia»
Tcrtiodicit q^aqua tepida bibita naufea «nducit,quia ft:omaciium
rcmolUtcSeiaxacOcnanq; tepi dum eft remollitiuum 3c relaxatiuum ex propria
natut a» Qiiarto dicit q> aqua caFior tepida frequenter in potu fu pta
aomaclium infirmat,fed raro fumpta lauat hijc 3C uc trc Iaxat,qui3 faepe fumpta
ftomachum remollit 3c appc/ titu fedat Sc calore difpcrgit,fed raro fumpta
reperit huo res ftomachoadhcrentes quos lauando cducic <3c materia foecum
quac eft iteftinis rcmolliens 3c viam dilatans fuis caliditate
&:humiditatcinferius mducit» Vmum uero album 8C fubtilc caf cfadis eft
meh'us,no enim capitis efficit dolorem fed for^ talTe hiimecflabit dC dolorcm
capitis alleuiabit qui ex ftomachi ardore prouemt . Et loco qui^ dem ipfius
ponitur illud quod tortellis aut pa-^ ne darificaf propric cum fadum fuent dua^
bus horis antcquam bibatur. Inhacpartefecundaquaceftdcregimine vini primo agit
dc calorc fubftantia faporc actate hora potus ordine quantitatc vini.fccundo de
iuuamentis vini 3C toleran tia ipfius,& rcmcdio c5tra muliitudinc fut
potus»ibiL Vi numpraEtercanTcrtiodenocumentis vini 8C fcmedns
ContraeaAdiuerfitatefuorumcffeauum penes coruc a tcm,& de vm,s abluto &
mixto , 8c prohibitione vini' iri «e,uno,&pofl motum fortcm .ib.iauod (iex
cibo 1 ' vel bts quolibet menfc inebriari feai oub pius oc mmus conucnit
vimirt-. r: «•a«m.ibiLEbrieta,isautcveloctasofeS'i' dis procurationis
ebrietatis velocis ebriet Hs f^' vole„tibus.ibiLQuod R quis citol In pr?ma Zr
'" Uqu.eftpr.fenstextus^ri™oa8?tdeSL'fS & fib^pport,o„ali.fecundo de
sroflfo dulci.ibiL Vi^u™ todehorapotusvm, ib,LEtv>nu,n quidem . loJinto q.
nulla hora potus v,n. copetu poft malum cibH.ibiLSu Y
Pefcibumvero.nSextodeordinevinorum.ibil Btap^K ^>Mb5
"■'.ISeptimodemefurapo.usfubcibo bibendi.ibiLSu C>'
nf^^.r","!!";^ . '".^''•"'Partedicit primoo, vi"
«SUtat. album fubt.Ie p lus cp alia vina conuenit calefedU •
liueanaturaficutcholericis&fanguineis naturalibus fil u« ab accidcnti ficut
Calcfaflis ex ira vel mora in fole vc 1 «"ctio.Cuius rationes duas
ailignat. Prima eft a, „s Jac,teapiiisaolorem,quiano„eft vaporofum &
f„Vn"° fum ficu, s^^J^j, humea^i &° lcmab,tdolorem capitis
proucnientem exardore ftom. Ch,,qu,a uarubtiUa,ione&aperitione& vetd
peneTra. «onc cholcricos humores pcr vrinam vcl fujorem vel fe I «t?a; S
t?" -f;-.'"i7^.^'''' * hT::! capitis.
At"cndc"'^'"""t?'^'r'\"'f^ aauofum r„m^ ^P"
vinum albumfubttlc intellioi, mllatur fccuda colo^l^"/7 eft lucidu 8C
puria & co^r^r^^^"'u ' ^'^P^^""?:''".
aquanontolcrataquemiw^f?^^^^^ tiquis paucifcrumSm 'A''^"?"''^ do
hor\»i«^ - 7.^"*^ efii.Omnino ucro in ftypt ca
ohocvinanonexccd,tfcdcaoifariae.olutahnsftypu D O a IL F E N. IIL iSz
citate.vjrtutcc'tfiPeeftaq,necJcaputdebiie tage-s neCb 1? ' " ' .
P"^'^o"<^ virtutc roborans & humorcs humedans 3c inodens
moderate , Hoc at 8C febriotanubus ,n.pencuIofiusdaturaI,js vinisdect ma
I.aasaq^^vm.effugit.mulcotiensaucicapit: dolores
fedatpropterfluentesmventrehumores.HecGal. Sc cundo d.ct h,c I^n.q, loco vini
albi fubtihs fi non hcatur fum, pc v,num quodclanffcacur tortellisauc pane
papuc cum fuent fadum pcr duas horas ance<$ potet . Et fit hcc modo
Dccoquuntpaaul^/naquafontisclara mundaU pida,deindecolaturcS:: inhacntromitcunt
torcelle ue I na nisattrahentis fibi quod hancaquapertuibat enra red> diC
hxc aqua fubtilis et clara ut uinu albu fubtilc aqfnm. Viniim uero grofTum quod
cft dulce ed: mc Iius illi qui pinguis uult efTe & fortis . Ab op^ pilatfonibus
tamen cius fibi caueat. Inhacfecundadicitprimoq^vinugrofl^ildulcecmev
liusalnsuuushisquiqrutiprguationem cc fortiffcaiionc '^'"•'^'"^^* co,
potis qu,a plus nutrit , ct eius nutrimentil elt folidum groliumfortiterrehftcns refolutioni Juxta
illud Gal tcr^ ^"^^^^» tK3aIimentorum.Q.uodquidemigitur grolTa urina funt
mag,snutritiuafubtilibus,et natura ipfoium inlinuat 8c
cxperientiatcftat.digcruntatfecundiT uentrem 3c diftri buuntur magie q dulcia
aufteris tan^ utiq* 3c caFiora fc cunduuirtutcentia. Secudodicitq,uoIesutiuino
g,oP fo dulci cauerc debct ne pcr ufum cms oppilationcs incur rat/umcndo.f.uel
cu co uel poft illud aliqua apcritiua fi/ cut aquam ciccril cicorcc uel
cndiuiae, Attcndc q> nul^ Iiluinuintcfaedulcedjsinuenituruncjfubtile aut
lucidij fcdoctaIeeft:caIefacicsgroirumitatardicxitu9 3c trnop pilans hepar 3c
fpicnc q^-til habct de grolTitie . luxta illud GalJibello de
umis.cap.fecundo.DuIce uero uinum nec fubtilc certicudiarr nec hicidri inuenies
uncft.Calefacic au '»*5 tcoeuiniT dulcc& gronfueconfiftetia.Qiiantu aut
nt?c!> patgrolI,tietmefttarditranfitus»Vnn6foIil non deob>
ftruicahquaobftruc^arunciculai^fcd etadijciet obftru^ dionKbc ppea nociuu fi t
hcpati paticnti,cc maxFc qn ad^ hucphIcgminac,Imodcraiu3 vcro nocumentil
ombitur qn a grofr.s huonbus obftrucfiil fucric hoc uifcus fuel qn ibecilhcace
pam ficuc I heparicis paftVbnibus, dercep" uerohepacf,nocet
fpleniadulc.bus uinfs , non tn pulmo qn in branchqs habecgroflfum humorc.Hsec Galenus,
Vetusautemrubeummclius c(l complcxio ncmhabcntifrigidam 5^ phlegmatico»
Inhactcriiadicjtq>uinurubeuanciqui5cmd alns Viniueto
uinishoibusfr^ecopronisetphr^^ bco rcmiflar rubcdis fubuhs fubftanti? quale cft
i gallris uis uinil bcIn^.Talc nac|, corrigit lapfu fuae friditatis 8c apit
oppifoncscucnircfoliias fridis phlegmaclcis , et'digcrit phPata coopans ad
conucrfione eorij in fanguine ct dioc/ riE faciFr,ctcito penetrat,eteis pbct
alimetil mudu et fpi rituspF/moSj&fuauetuftas additincaFitate eius » Teftc
Serap.inaggrcgatorio.capdeuite.auc%ritatc GaKdicen tc. Vinu cfl in fecundo
gradu caliditacis,& uetus ex co eft in tcrtio,& muftum eft in primo
gradu. Et uinum quidem poftquodlibct omnium cibariorum bibereen: malum, qucm
admodd liuiuscaufam lam intcgrcdccIarauimus.Non crgo bibatur niRpoftquam ipfum
fuent disc (lum S^dcfcenderit. ^ \ n hac quarta dicit q> bibcre fupcr
QuecunrL ^-u ru.grolTusfueritfiuerubtil.s fiuc^callra^Mu? fiue bonus fiue
maluspriusqp foerit digeft„s eft mais: Cuiuscaufam fupcnusdeclarauitin parte. i
..capFipr*' cedctiti3*illo.Vinumquoque poft cibuin eft ex «bu» IACOBV8* ina8'3
impedientibus , quoniam digeritur vclociter , 8i,
pcnctrat&:fadcpenetrarecibunicum nondum fitdigC'' ftus,5^ facit hereditare
oppilationes 8C putrcfacflionem» Super cibum uero mali chymi bibere uinu dum
comediturautanteaut poftquam digc>' ritur eft maIum,quoniam facitmaiumchymu
i'n extrema corpons penetrare. In hac quinta dicit cj» malum cfl biberc vinum
fupcr cibum gcneratiuum mali humoris quando comcditur
&anteipfum&pofl:quam fuerir digefi:us,quia penctra^ rcfacithumorem
malum cxhoccibogenitum vfqucad cxtrcma corporis ad quac fortc pcncrnrc non
fufficcrct fi nc viniauxiliocSiconducflu^Etintcinge pcr cibum mali chymi cibum
qui multiplicat humorem alium a fangui/ ncJuxta illudGal.libro dc virrutc
cibinorum . cap. i Cibariorum mali chymi tres funt fpecics ♦ Eorum funt
quaefemutantinphlegma,6i:quxdam quoe fc mutant incholeram nigram,(S^quaedam
quac fe mutant in cholc ram rubeam Jtem intellige cj) vinum fuper cibum mali
chymi non cftdandum via potus condudiui , fedquan/ doquc conuenit via
medicincvt poft frudus 8i herbas frigidas (Silad digercndum phlemRticos humores
dCmc lanchoIicos,6<:adedu£flionem cholcricorum cum vrina» E t a paruis
quidem mcipere mehus eft quam a magnis. In hac fcxta dicit q» melius eft
inclperc a paruis vini» infortitudine^^amagnisfi ineadcmmcnfa diuerfa vi^
nabibantur.cinia quod rcfudatex debiliad hepar ante complementum digeftionis
non ficincendit iiepar 5t:fan Vinu pot€8 guinem ficut quod refudat ex uino
forti. Sed contrariu an dcbile huius fjcpe pradicatur in magnis conuiuijs vbi
primum inpotu prg fcrculum vinum cft maluaticum vel vuarnacia vel ro''
mittcndu» mania vcl vinum cocflum vel mufcadellum vel vinum aufoniae vcl
anulatum,vulgariter didum galand cum to ftis tenuibus panis albiaitati. Item
maius nocumcn^ torum vini non cft nifi in ccrcbro ficut ait Prin . in hoc
cap.quia rcplet ccrebrum fumis & vaporibus,fcd ceriil eft q> vina fortia
noii in principio fed in finc fumpta Ifbe rius effumanttSl' cuaporant ad cap.
Item vina fortia dantur ad confortandum ftomachum 8c virtutcm digc^ ftiuam
ipfius quac vigct in fundo , quia carnofior , igit""^ debentprius
adminiftrari. Itcm os ftomachi Ixditur a vino forti,quia foedat appctitum 8C
pungit os ftomachi, nocct crgo in finc mcnfae. Dicprimocj» habentibus re gfonem
membrorum animatorum vt cercbri 8C ocultv rum raram 8c dcbilem vina fortia non
competunt , 8C fi dcntur dcbcnt potius dari circa principium aut mcdium qp
circa fincm proptcr rationcm fccundam praetacflam» Et plurimum crrant qui in
finc menfa! dant his hippo^''* tcm vel nccflar ex mellc cum nebulis intincfiis
feuobla^' tis acimis ad modum viparum . Eftamant enim hacc ad ccrebrum abundc
8c diutiuscx tardo defcenfu panis a^i/ mi perfufi vino. Dic fecundo q>
habentibus hepar fu> pcrfluecalidum ficutfrequenter eftin difpofitis ad hyy
dropifim de calida caufa,i&: ad morbos de mela ncholia adufta vtadlepram
cancrum fortia vina non congruut. Et fidenturmeliuseft vtcirca finem mcnfac
dentur $ circaprincipium,quiacibo immixta nec tam vclocitcr nectam abunde
nccita cflfrcniter tranfeunt ad hepar» Dic tcrtio cp habcntibus mcmbra
naturalia 8C animata fana tempotcfrigido tolcrabilc cft praeaflfumcrc in
pran> dio vipam ab aliquo vinorum aromaticorum prgnomi natorum,maxime
habentibus in ftomacho phlcgma cx CompIexionc,vd crapula congcftum ad
confortationcm digcftionis 8C fubdudionem ac maturationcm phlcgma DE PARTIBVS,
tls; Dic quarto quodabundantibus in crucfluatioibu^ 8C vcniofitatibiis circa
orificium ftomachi,vcl in aquoQ tatibus cffluentibus ad os immoderatc cum
faliua,vcl in (rigidatiscircadicflumorificium vel habcntibus appcti tum
immoderatum 8C quafi caninum tolerabilc cft circa finem prandrj parum
hippocratis vel necflaris fumcrccii paucis nebulis fcuoblatis intincflJs vt
fuocalorc prgdicta corrigat» Dic quinio q> pcrfecfte fanis volentibus in ca
dcm menfa diucrfis vti vinis mclius eft prcfcrrc debilia fortibus.Tum quia
delecflabilius capiuntur,&auidiu8ea veiiter ampIexaiur.Tum quia fic tunc
minus lacdunt he par,i cuius cuftodia valdc poft cor attcdendum cft , quia
nccclfarnfiime funt opciationes eius 8c ipfum cft facilH' me dilToIub ile a
caIido,quia no cft nifi languis male coa guIatus.Nocumcntum vcro quod cercbio
inferunt fbrtia vina leuius prpterit rcfolutis Rimis 8C vaporibus ab hi9
cIeuatis,immoIapfus cerebriinfrigidoi5: humido quart doquecorrigiturpotu boni
vini.SoIutiones obiecflorum trahunturcxhic dicftis. Super cibum tamcn duas
brialas aui tres. bibcrenonnocetei quiconrueuit,6<: fimiKt^f fano poft
mutationem. In hac feptima dat exceptioncm ab illa rcgula' quan> prgmifit.Et
vinum quidem poft quodlibet omnium ci^ bariorum biberceft malum dicens.Non
nocet ei quic^' fueuitbibercfupercibum duasauttres brialas vini.Nc^ quc etiam
nocct fano poft phlomiam bibere huc uini n^^ furam.Super cibum qiiidem vt fit
capactor digeftionj' vino remolljtus 8C bene permixtus . Poft phlebothonii*
autem vt confortct corpus 8c rcparet fpiritus cx phlebo^ ^ thomia refolutos.
Attendequod briala eft idem quo^ P"^^ caduSjCadus verofccundum Papiam vas
vinacium ^ft ^^' tresvncias continens. Vinum praetcrea chofera abundantrbus
rubea confert ,propterea quod choleramru^ beam unnam prouocando cxpelht . Et
hU'' midis propterea qu6d humiditates maturaf» Et quanto magis cius oddr fuent
bonus ^ ipfum fucrit mehus &C faporis melioris magis conferens. In hac
particula fccunda primo agit dc vtiliiatibus Vi^ ni incholcricis 8C humidis;
fecundo in penetrationc 5 bi 8C incifione phFatis 8C cducflione cholerac 3c
facilitatio nclapfus 8C reprelTione maliti? melancholif 8C re^o^"^'
ncIaftitudinum.ibiLVinum quoque.nTcrtiode liabi^j^ dine cibi ad cerebrfi fortc
3C ad cercbrum Ic aut cuius.1 Quarto dc intolerantia vini in hominc hili<j
nPr^Jr^Mc FriMpntiiHpm.nOuinto de rcmcai) bilis
pccfloris.ibiLEtillcquidem.lCiuinto in multo potu vini.ibiLAmpIius qui.T
prf^^r^j te dicit primo q> vinum bibitum proficit abundanti in cholera
rubea,quia prouocat vrinam,& cum ca c ram rubca educit.Et idltclligedcvino
fubtili fub^^ ^j, VeIaIbo,quodvcIdebilcfitcx fui natura vclfortit^ . ^
phetur.AIioquinmuItiplicaret cholcram per cop^ ncm ipfius in eam,&: fupcrcalefadioncm
hepatJS ^ Sccundo dicit q> vinum bibitum proffcit ^^^}T^(^iO
phlcgmaticis,quia maturat humid/tatcs coru ^^ r{zct\^ calorc 8C fubtilitate
fubftantie fubtiliat incidit ^rl^A Phlcgma 8C humiditatcs crudas aquofas , vcl
«-^'^. ^tan^ cxpulfionicoaptatapcricns vias&: naturam con ^^^j^ ad
expulfionem. Tcrtio dicit cp quanto vinupj^^jdi? mclius 8C mclioris faporis
&odoris tanto magis ^^for confcrtad maturationem fuarum liumiditatum
tationcm virtutis in cxpulfione earum. y ^num Ml SVPER CAl\ VJir»
Vimimquocpeftdbo bonus penetrator in totocorpore6^inddicpIiIegma dC refolmc
ip^- choleram rubeam m urma dC alij s extra hit,&choIcram nigram labi facK
5C Facilcexire, oCcvjs fleditnocumcnaim propcercontrarieca
te?n^&:omnesrefoIui*t lanjcudmes modos fme
niiiItacaIiditateexn*anca.Btip{ius quidem (pc cics m fuo loco nominabimus» In
I1.-1C fecunia tangit quinq^ iuiiamenta vin/. Primij eft q> cft boniis ciiDo
penetiatoi in toto corpore»i.facilc efti> cit pencti ationc c.bi cui
immifcetur ad oia membra fuis ca lore fubtilitate 3C conuenicntia in ,pprietatc
occulta. Secu> dumefl:cj)inciditphlegma<5<:refoluitipfum modo prxta^
Cio, Tertium eft q> educit choleram rubeam in vrina 8C alrjs vt fudore
iSs^egellione 3c refolutione infenfibih"» Quai: tum efl: q» facit mefiam
quoc grolTa efl: 3c tardi motus faci^ liter labi per canalcs ^Dprios al3 hepate
ad fplenem 3c a fplc ne ad os fl:omachi,&: tandem a corpore cum fccibus
exire, ^iflecftitfcureprimitnocumentum meriae propter contra^ jrictatemincomplexione(X:modorubfl:anti3c
6^ in effecfli/» bus.Nam mclancholia triftitiam timorcm pufillanimiiaic
«^auaritiam parit,vinum verogaudium audaciam magna ^iimitatem 3c libcralitatem.
Quintumeftq, rcfoluii ocs tnodos feu fpccies lalfitudinis non alTociatos multa
calidfV tate extranea ut lalTitudinem ulcerofam cxtcnfiuam apofte «nofam 3c
arefadiuam.Et iftas fpecies infra nominabit 3C declarabitcap. 1 t.ptitis
dodrinx^quiavinum rcfolutos fpi ritus abunde reparat. virtutcm confortat,
humiditates reli^ Ais in mufculis ncruis chordis 8C mmis tollit aut minuir. tt
nfucrit opu3 im.Ticaatione vt in arefacfliua velociter hu mcctat dummodo
limphetur» Illc autem cuius cerebrum fucrit forte non ct"
tomebriatur,neq;eiuscerebrum malos uapo. rcsarcendentesfurdpitne.i;ad ipfum
peruentt cxuiaontaeiusconuemenscalor.Etipnust^^^ tumdanecaturmgenium quantum a
n te S uiabusnonclariftcaretur. Q.uiueroab LdT uerfus fuerit erit ei diuerfum.
^ Inluctcrtiadicitprimoc^ virceiebri fortis non facile inebnatur,nec cerebrum
ipfius cito fufcipit malos vapores tleuatos ad ipfum,et non fibi pcruenitcalor
ex vino nifi co ucniens ct modcratus.Et intelligc q, no peruenit ad rd ma>
lus calorvini,ita vtfigaturilliccnm vaporeaut fumo eius tlolorcm ingerens
ingenium perturbans, fedfortitudine cercbri ftatim difloluitur aut refoluitur
3c expellitur per c6> «iitluras 8C poros cranei. Secundo dicit q» ingcnium
hoTs tortis ccrebri tantum ex vino clarificatur Sc acuitur quantil %t[i u?u
^^^"^^aretur 3C non acueretur alrjs vicibus quibus no biberct vtnum.Iuxta
hoc proucrbium. Vinum bonu acuit mgenium.Cuius ratio cft,quia cx bono vino plus
g cx quo i curiq? alio potu generantur 8C multiplicantur fpiritus fuhf i I
|?'^^^7^P^rui1.Etindceftc^theologi contemplari folit^ arca alt,fr,„,a bona vina
diligunt. Tercio dtcit^c^ leqj^ d.uerfus
aerttabtftodiuerfumeritei.i.illrhominicuicere
bmmdebrIearentcontrariacontingunt.f. cito inebdarU vmo ^cto rectpere malos
vapores afcendr-tcs cerebnl
pausa.,mmoderatecaleficriccrebrilcaIorcvini,6^in;^^^ m e,u8 facle ex vino puro
turbari„ppterca tale vcl vt debent vtn:s dcbilibus natura5:aquofis;veI limpharc
fo tuervin3fort,afivtanttrreis,itavtpcrdantft.mumvelv' porc malum quo noccnt
ccrebro, bjentquae.usan^ .oanguftac «»aum multum bibere non potcft. D O a 11, F
E IIL i8j Tnhacquartadicit q» homo debilis pedoris debilitatc coanguftante
anhelitum eius in hyemc non poteft bibc> re multum vinum ♦ Talcs funt
homincs ftridi pedoria difpofitiadphthifim,quDrum ftomachi H vino implcan>
turcomprimuntdiaphragmata et coanguftanranhelitum, Et vinum plunmum natans in
cis effumat ad caput , cuius vapores fngorc cerebri furfum infpilfati recidfit
in pcdu» coaugcntcs eius coartationem vel fuo acumine puImo^< nem vlcerantes»
Ampliusquimultum urnum bibcrc uoluc^ ntcomeftioncnon replcatur,ctdi'uretica
infuo cpulo ponat, In hac quinta dat duo nocumenta volcntibus vti mul>
Bibedi to vino fine magno eius nocumento vel impedimcnto. multil Primum eft
quod non fe repleat multo cibo vt 3C vinum innoxic jfacilius labatur : 8C
ftomachus fupcr digeftionc ipfius ratio. fortior fiat non vexatus fimul duplici
rcpletione. Sccun^ dum eft vt mifceat diurctica cum cibis eius ficut naftur>
tium carui foeniculum 8c aquam cicerum: vc per haec de/ fccnfus vini
acceleretur,& euacuatio pcr vias vrinac finc multa ipfius effiimatione ad
caput» QiTod fi ex cibo aut uino repletio accidcrit ipfumeuomat6<:hydromcI
bibat&: poftea ip^ fum ctiam cuomat,deindc os fuumaccto StTmcI Icabluat dC
facicm aqua frigida. In hac particula tcrtia.Primoagit de rcmcdijs contra re
pletioncm ex cibo aut vino.Sccundo contra nocumcntum calcfadionis
vini,ibil_Etcuiquidem."l Tertiocontrano/
cumentumeNdebiIitatccapitis.ibi[_EtilIequem.n Quar/ rocontra nocumentum vini
inftomacho ex calcfadione» ibiLQi''^^ fi in ftomacho.l Quinto contra nocumentum
in eo ex infrigidationeJbiLEt ille quidem..lSexto de codi> tionibus vinorum
veteris 8c noui.ibi LEt tu quidcm fctas cp vinum.lSeptimo de conditionibus
optimi yini.ibiLEt fcias ctiam.lOdauo dc modo faciendi vinum ablutu. ibi LEt
bonuni quidem.lNono de remedijs contra mordica-' tioneni vini, ibi LQuod fi
aIicui.~lDecimo de vclociori inc briatione ex yinoIimphato& caufa eius.ibi
LScias praeto rca.nVndecimodeprohibitionc viniin ieiuno6t:poft bal> neum 8C
poft motum fortem 8C caufa huius.ibi L Amplius fapiens.l In hac prima parte
dicit q> fi alicuf contingat repletioexciboaut vinoprouocetcius voraitum dum
rc< plctio recens eft grauans 8c diftcndcns aut pungcns ftoma chum per
impofitioncm digiti in orc vel pcnna: intindg in oleo.Deindeadabluendum
ftomachum & iterum excitan dum vomitum bibat hydromel tcpidum ct poft etiam
euo matillud.ConfequenterlauetosacctoS;: melle ad abfter/ gedum rcliquias cibi
aut vini aut humorum euomitorum, poft lauet faciem aqua trigida pro
viuificatione virtutis a vomitulaflfatx ,&prohibitionc inflammationfs cx
com> motionevomitus &eredioncappet(tus quas btio nimcdi <fla
operaturJuxtaillud.Prin.primi fecunda.doc. fccunda# fumma fecunda.cap.
vlt.Faciemvero madefaccreet fupcr ipfam aquam rorare virtutem
viuificat&ctiam cum dcfl/ derio mcdicatur 8C crigit ipfum» Et cui quidcm
uinum nocumcntum feccrit per ca!efac4ioncm in corporc dC ignitum fiierit hcpar
fitcius nutricns.Vcrbigratia.illud quod fitin facco uuaeaccrbae 8C qu^cis
fimilaf,&:fint ca quibus poftcomcftione utitur dum bibit ta^ iia qualia
funt granata 8C citri acctofitas. Iacob.f*iauiCt A/Wi IACOBVS\ Vini Ci Tti liac
fecunda dac duo remedia contra caleFa dlione coir tor quo
porisexvinovSc^inflamniationem liL'patis ab eo, Primii pac^oar ell vc cibus
illiiis in quo hgc contini»unt lit iicut illud quod cendus* fic cum fucco vux
acerbaciJic infrigidatus cum agrella SC iibi llmilibus,vt fucco pomoru arangig
vel fucco lymonii vel fuccoacecofx»l^onac ergo de illis in aqua carnium vel
pureta piforum,cS^comcd3tfuas carnes 6^fuo5 pifces cum
pracdicflisfucciSjVCConrraopercncur fupercak-tadioni vi> ni* Secundum eftvc
ea quibus poft comellioncvritur qn bibic vinfi lint mala granata acetofa 3c
acetolltas cicri 5c: li miliaficucgrana bcrberisvcl rli.inna.Per
iKvc^n.frangicur vini fumofitas miilium reprimiturcaliditas eius» EtiUc
queexparte fiiicapftis iinpediencmi>f nuat cx ipCoydC quod cft temperatiiJTi
dC chriR^ 'catumbibat,6tfeaqui'buspc)ll comcftioac utic dLiinbibit
nnccaliaqualiadmccicoaia. In hac tertia dat tria remedia contra nocumcntum vmi
ex dcbilitatc cercbri ,puta contra cbrietatcm vcl dolorc ca^ pitis, Primum ell
vt homo debilis cerebri minuat ex vi>
no,Ctaparumbibatq>naturapolTetipfumdiget-ere SC fu'' tnofitatem eius
reprimere,v5<: citoad infcriora dcducere, iu ne hoc q? natet circa os
llomachicrtumans ad caput, Secil dum c(t vt vinum quod bibit fit limpliatum 3C
clariffcatir. vt ab aqua immixta fua reprimaturlcdcns fumofitas et no '
cicomifceaturaliquidterreilreconturbans ipfum vinum quod fft ca morx eius in
llomacho» Teriium eft vt ea a quibus poll comeftionem SC vini potum vtitur fint
vt cito nia vel diacitonitc, vel aucllanae aflfatac,quibiis inefl: virtus
rcprimendi fumos furfum afccndcntcs ;S:comprimendici bos inferius Sc
claudendios ftomachi» Quodiaftomaclio nocumcatum feccrit 8C jpfum calefcccrit
comedat fcmina myrti torrefa da,&: parum ex trociTcis de camphora fugat,5^
illud in quo eft ftyptfcitas dC acredo. In hac quarta dat tria rcmcdia contra
nocumentum fu'' Sto cx percalefacflionis ftiomachi cx vino. Primum eft,vt ille
cui uinoca^ iftud contingit comedat' femina myrti torrefada, Ip^a lefaJlo cnim
ftom fua ftypticitate corroborant 8C complexionem reme> infrigidant.
Secundum cft vt fugat modicum extrocifcis camphorg. Quori! multas defcriptiones
recitac Prin.crac 8.f»immeprimequinciCan.Etdeeisdicitcj> conferunt ad
inflammationem quae fir in ftomacho dC hepate. Tertii^ eft vt fugat illud in
quo funt ftypticitas dC acctofitas vt ca> prioIo=! feururiones uitifr grana
granatoiy acetofoijt fumach velberbcris quibus confortatur
cSl^frigefftftomachus. Et illcquidem qiti iti fto patit dolorcm cx fri giditate
utatur poft comeftionem dum bibit cy pero dC gari ophyllis dC corticibus citru
In hac quinta dicit cp illc cuius ftomachus nocumetum Sto cx f ri(»oris patitur
ck potu vini poft comeftioncm dum bibit uinofri> ytaturradicibuscyperi
gariophylis^Si: corticibus citri,qui gefado calore rcprimunt frigus illarum a
vino,& fuaaromatici ^^^^' tate ftomachum confortant 8c digeftionem
coadiuuant» Attende cp vinum in ftomachofrigidoleuiteracetofatur, «t tunc nocct
plurimum fuo frigore ftomacho et neruis qua reprohibetur in
paralyticis.IuxtailludPrincipistcrtrj fecu da.cap.4.Et fcias q, aqua melior eft
paralytico ^ vinu. Vi num eiiim materias in neruis pcnetrarc facit.Et pfm qufdc
ipfius quadoq^acefcitincoi poribus corum 5C fitacctuni. Acctum vcro cft cx
rebus quae ncruis funt nocibiliorcs, Et tu qui dc fcias q) uinum uctus eft
quali me DE PARTIBVS, diana SC pauci exiftitnutrimenti.Nouum ncrd uinum impedu
hepar,et ad hepatid ^dudt dyj feateria inflatioae fua,<3!: jf^gca q? facit
uetrc, In hacfexta dicit primo q> vinum vetus eft quafi tne^li^
Vii""^ cina.i.magisineftei virtusalteratiuacorporis ad calidita''
teri5» tem -Sc ficcitatem q? virtus altcrabilitatis a corporc p opus
nutrit!onis,^eft pauci nutrimenti,quiaeft fpoliatum a rC ccv.^ viriditatequam
prjchabuit 6<: pcne igneum fa(flutn» Propter quod in aggrcgatorc fcribit
Scra.cap. dc vit3C» aii^ tHioritatc C^aP.q) cft calidum Sc ficcum in tertio
gradu. cddodicit q» nouum vinum impcdit hepar,quia oppil^rip fuin proptcr im
mixtioncm plurimam fux fecis , SC perdu^ cit ad dyilenteriam hepattcam propter
in flatione eius qu^ debilitathcpar^^proptereaquod facit vciitrem.i, induc/t
lolurioncm ventrisabftergendouifcera nitrofitate fua: ci^^SC ftimulando ea ad
expuUioncm multitudinem ucnfo^ fitatis cSt^Iubricandocitoinferius per uiam
indigeftibijjf^'' tis sSi^grauaminis ftomachi quare fe rclaxatsS^ portanarium
oppreiris appcrit.Oc nouo uino dicit ScraiS.in aggregatore
capiiuIodeuiteauc^toritateDiafco.Scd nouum vinutn g^^ ncratinflitioncm
c5<:cftdifF(ciIis digcftionis,(5<: inducitfo"' nia mala <SC
prouocat urinam» Et fcias ct q> ex umis illud eft mclius qcf/nt^j uctuftatc
5C nouitatc e irqualc 5C cft ch^t q rubediaemtrahitbonum hnsodorem xq^^^^^
faporis,quod neq? cft acre,necp dulcc, In hac feptima dicit q, melfus ex uinis
eft medium '"f^l! ppti"'" iietus&nouumclaruminfubftantia
trahens ad rubeo'"! boniodoris deleaabilis faporis/cilicet xqualis feu
interacutum«S{:duIcenonextotoacutumnec ex toto
ce.DequoSerap.fcripfitcapituIonuncdido. Sed cre inter nouum <3c uetus eft
fine malitijs horum, fcili<^^^
ui&ueteris,quapropteroportctuteligaturpotus cius P^^ fanis S: acgris»
Etbonum quidcm uinum quod ablutum ^ canteftquoditafit.Tresuini fumuntur p^^^^
dC aqu» una dC comifcentur dC coquuntur q^^^ uf$ quarta pars minuatur. In hac
ocftaua dicit qi vinumablutum fic fft.Partcs i^^^^j tres 3C ps una aqu? fimul
comifcentur (S^: bulliuntur uf^^^ confumptionem quartacpartis totius
commixti,(S^i<^.^^.^^ remanetdicituruinumablutum propter aque pf'^.'^'''^t»/
nem,qup quafi lauit ipfum 3c partem fux fortitudi^i^ ftulit. Vnde nec^ hepati
fuocalore nec cerebro fua ^"^K^/ tione fic nocet ut puril» Actende q>
plurima ex uinis ^^^^ ciarquoddecoquunturnifitioua fuerinc cito coniicrn'
adacetofitatem,feduina Kifpanise Sc Arabia: propf^^^^j^ fortitudinem fuftinctde^o.i:ioncm
fiue acetofation^ ^ jj^ tempus nouiratis,ideoinFrancianon ffuntuina ab» cut in
Arabia.Sed in aliquibus eius partibus tempof^ ftorum ffunt uina coda ilne aquac
permixtionc* Qd^fi alicui ex uini potatione mordic^^^^ cidcritmalagranata poft
f pfum fu^at^^ ^f^^ ^^j^ gida ctfyrupumabfinthn in manc.Et ingrediafpoftquam
iaaliquid parum COJ^ Inhacnonadatquatuor remedia contra ^^^'i^tflzchi
contingcntcmcxpotu uini fiuc circa oriffciutn ^^3^3 qua fxpius accidit fiuc
alibi, Primum eft f^g^. fcu granatorum acetoforum quibus reprimicur l^^^. acx^
U^» pundura cius SC ftous corroborat» Secundu eit i v^ fupcr SVPE GAP, Via
^perbibcre rnodicum aquac frigidac qug vinum reprimat ^'"5
^'-"«■ncfrangat, lertium efi: mane fumere parum fyrupi ab(inihn.De quo
dicit iMeCdiaone.e?. antidotarq ip fius qf, confert ad cafum appetitus
s5<;debilitatc rtomaciii et 'noll.ficationem vifceium, Qiiartum eft
ingrellio bal'' nei mane poll: modicam comeltionem, vr per ipfum refo! uantur
fnmi vapores derelidia vino : 81 per comert onem «^iodicam praruiam vt vnius
boli panis in aqua rofacea in^ tind:i prohibeantur dolor SC debilitas
pr2ccordioru,Jl'afflu xus cholerx verfus os ilomachi» Scias praeterea iTnxtum
uelocius meb n'at, quoaiain aquofitas uelocius penetrat. JjjPhaiu In hac, i
o.dicit vinum limphatum feu a quac permixx ter' 'f tum citius insbriat qi vinum
purum, qa aqueitas feu aqux ci|f . ^"^^^**""^ vdocius penetrat
fubftatia vini,quarc vinoim^ in mixta penetrationc eius accelcrat.Et iuxta hoc
quicrit Arif» '^fe, tertia part.probiematum..ppter quid efl magis crapulatur
bibentes quidc bene temperatum intcmpcratum» Et rcv fpondct aut propter
fubtilitatem in plura loca temperatum ingreditur quemadmodum in indumenris:et
eft difficulter cducibile,aquaautem fubtilis partiscafed bcnc cgrelTibi^
lis,autpropterhocq>minusbibunt intempcratum» At^ tende primo q> omne vinn
grolTius efi: aqua pura vel aqua vicina purae^quia quadam terrearcitatc
participat qua mi xtum cenfetur5^aptumnutrire,aqiia vero non. Exparte ergo
fubdanrix aqua pcnetratiuior ell: vino, fed v;num ertpenetrariuiusaquafua
caliditatecS: familiaritatc occmI. ta cum corpore humano. Artcnde fecundo cb ad
veriffca tione.T, hu}«s q, vinum limphatum citit.s inebJiat duo ren!
runtur.Pr^mum eft q, vinum /]t forte mulcam aquam fulli "^" d^b.
leaquofum.Nam cum tale purum pr' fu dc b^katemebrnre,,o n.flFiciatquomebri:.bit
Z^m"^ <xdcbi itatum.Sccundiim pa^». • '*S"'< ii^crum modica
N.m,^r n ^ commixta iit Attend^^ inebriandu D.o'a ii; F£ iii. l85 - "-'-r
v^ciuuc vinoumpha briatmaKii-nenKcllijjendUm cfl:d.'xr;.,;oVL n-- -
P-ruig^olTiticinvtr.buscoag^^^^^^^^^ proieda cohxrent.Nam talia ^TZlt "''"^
liantur&penetratio.,emacqu^unt\edv^^ . •^^l-fi^vinabelu.paruvilS^^^^^
acqu.runt Jed funtexfeiplls facaiime penetraZ tlT tim poft eorum fumptioncm
fentiatur fua cal S n tum corpus diflFundi. '^''^' ^
Amphusrapicnsfibiprolnbercdebetne ii iunusumun^bibat,aut antequam membra in
humedatis aqua reftciantur,autpoft motum tortcm,quoniam h^c duo magnum cerebro
fa. ciuntnocumentum arncruis,^ ad rpafmum P«rducunt:&:adamenti'am autin
«gritudin/ \tt^ ^"^«ntemporccahdo. ^ I l'JV 'r'^**^'^^ vkfapiensJ.bcneinftrudusinconfen.,.
b>> ^'""^^bet ne bibat vinum ieiunurJfr o ' V tequam
me,^bratc(ici.nturaqua /nhumecflads iUtne"^
'^^'^"T^"^^^««^fortem,quiahxcduo,f bib poftbalneum,a:bibercipfumpoft
motum fortemT.r' I ^ "^;ntummaonu,^i,f,,/„,,,,,bro^neruis,Nemir^^^^^ damr",
''^"^"•^ generant.Cerebroautemquiaadat- ^ dicit,autanteqm?br*i!^,^^
Attendeprm,oarcahocc,cf non conuenttl.r^X-^7^^,'"' r '"^"'-^ fi
pr^aiTumptocIoa 'ur^ ba Ineans ficut nec vinum ni bumfumptumtutiu9
roTur^^^i^^^^ ""^'"^"^ brafitibuUexcalorete^'-
Jectbiattrahuntaqurmfcr L^^^^P'.^ "i^ Gc hcit » I ji : J «ttraherct vinum;
ncch aqua vmum, Attendefecundoq,cumvinumdefe facileper ^ ' r cutiat
ncruos^cerebrum velocitate fuac pcnetrationis 3C r clt multitudine
fuareuaporationis multo magis facit iliud pre^ ' ^'-lu apertis vqs ^ audo
calore per balneil pr.Tcedens aut cxer citium;5. adhuc amplius in xgritudine
calida vel temporc calidoconferente itenmi ad apertionem viarum. Frcquens
quoc|j ebnetas eft res mala que he- patis accerebn' coplbaecornlpicetneruos
debi lifat,a<:ad neruorum afgritudinem perducit dC ad apoplexiam mortem
rubitaneam. ' ^ InhacparticuU.4.Primoagitdenocumentisfreqirentis r^, •
ebrietatis.Secundo dc conuerfionibus vini in ch.^Ici 5 8c in *r'^""*
acetum fecundu diuerfitates ftomachorum. ibiLVinriprc "^^''^^^'^
tcreanTertiodeopionecirca femel aut bis inebriari i mh ^'^ fe.ibiLQiiibufdam
vero vifum cft.lCi ,arto cui partium corporis vinummagis
nocct.ibiLSciasij,maius.l Qu:n> to de remedijs contra repletionem vini.ibi
LEt ci qurdc.l Scxto de vfu vel non vfu vini fecundu xtates. ibiLEt pue/
ris»"IScptimofccundum regiones.ibi LRegio praeterea.l In prima parte
tangit fex incomoda cor poris ad qug pcr^ ducit ficqucns ebrietas» Primum eft
corruptio copfonis hcpatis quia vinum fupcrflue bibitum ad hepar venics vct
niperflue refoluit calorcm ipfius vn admittit virtutc fangui hca;5r loco
fanguinis gnat aquofitatcs eflFicientes hydropi/ fim,vel inccndit heparsS:
humorcs eius ungiiatur lepra vcl mania» ScCf m cft corruptio copfonis cerebri
propteralTi duam eleuationemfumorum viniadipfumdifponentium caFm ccrebrum
maniac 8C frenefi 3c frigidum epilcpfiae li< thargix apoplcxix 5C fubeth.
Tcrtium eft debiliias ncr< uorum.Videmus.n.bibuIos inebriari folitos trcmcre
ca> pur 3C membrum non folum in fenio,fed etiam in fcncdu> te 8C iuuentute
qiiq?, Quarium eft xgritudines ncruorii ficut fpafmus
c&:paiaIyfis,qLiiavinum fuperflueacceptuiti' fxpe in ftomacho acctum
efficitur quod valde nocet ncrui» fxpe conucrtitur ex dcfecflu digcftion/s in
aquofitatcs indi> geftas qux neruos rcmolIiunt,fxpc ducit humores groflfos
ad ncruos quibus dtftenduntur vel contrahuntur* Quiix
tumc^l^apoplexiaproptcrhumiditates ccrebri multiplica/» ps a vino , ita vc
totalitcr oppilent vias fpilum animaliuih a cerebm in membra» Sextum eft mors
fubitanea , dum fcilicet ftertendo Sc dormicndo vix anhelitus multitu> - ' .
'-t dme uini uel humiditatu ex eo gencratarum clauduntur ^ ebrius fuflrocatur,
- ' ' Vinum prsetcrca multum in quoruda ftoma chis i'n malamcholeram rubea
conucrtit , in aliorum ftomachis i'n acctum purum,^ coru m amborum nocumcntum
eft magnum» In hac fccunda dicit primo q> viniim conuertitur in quo rundam
ftomachis in coleram rubeam malam . fcilicet ia ftomachis calidis cholericis ,
& in ftomachis quorundam conuertiturinacetum purum.fcilicctin ftomachis
fri|fjis phlegmaticis . Sccundo dicit quod vtrumc^ aflFerc nc cumentum magnum.
Primum quidem , quia cholera in ftomacho ex vino genita tollit appetftum ,
pungit ftoma> chum,pe»floraliaignit;ad fcbrem difponit;ad caput eflFu>
mat, &ipfum dolere facit, Secundo vero quia acctuni fiiis frigiditate 8c
ficcitatc digeftionem ftomachi impc^ dit ac hepatis , pecfluscoartat 8C
tuflfirc facit: os ftoma> chi mordet ; 8c ad neruosac iunduras penetrans
vchcf menter cos lacdit» ,i r ; ... Qyibufdaucro mTum cftq>" rcmcI m mcnfc
autbisincbriaricofcrtp^eaq, uirtutes allcuiat animales requtcfccrc &a't,3(:
urinam prouo^ <ari&:fudorcm&fuperflairatcsrcfoIufr. Iacob.s»i.auic,
AAa $ Ebrleta tis iuua menta» Ebrlc/ tas du^ plex. 1 A C O B V S. In hac tertla
partc dicit quidam opinati furtt homlni conferre fe femel aut bis in menfe
inebriet» Primo ptcrea inebriatio talis alleuiat animalcs virtutes 3C recic>
fccre facit ligando fortiter fenfum communem cum virtu^ te voluntarrj motus ita
vt quicfcant et reficiantur fomno.p funda,nihil trafmittcntes ad organa fenfuum
ncc ad inftru naenta voluntarij motus, Secundo proptcrca cj> fudorem 8C
vrinam prouocat tranfeuntibus abunde fubtilibus parti bus vini ta per vias
vrinales q? pcr venas quafiabllergcdo aclauando vtrafcg.
Tertioquiafupcrflaicaccs refoluit ter lix 3C quartx digcftionum.Tum caloie
vint. Tum tranfi^ tuipfius vcloci per vias 5;^ poros corpotis impellcndo an/
tcfeiiasquibus obuiar» Tum calorc tiinatoper fomnum profunduma
vinoinducflumforiificaco. Addequartum fi vis qjinterdum ftomachum vomicu mundificatcx
pun> «ftura vini vel diftcnfionc vcl aggrauatione. Attcnde cj» deopinantibus
ebrietatcm f.'mcl vel bh in menfe confer^ rcfutRaf.Ait.n.quarto
Almanforis.capitulode regiminc bibitionis.Frcquenti quoq^cbricratcnullomodocft
vten^ dum.malas.n.gcncratcgritudines. vnaautcm ebrietas licI
duxinmenfeauxiliumprocbent. Etei videtur confentire Prtnceps quarto capitulo
trac^atus prtmi particulac fccun^ dxcanticacdicens. E^lcjiomn! tcmporc vitx
nifi fcmel in inenfe ebrietas euitanda.Scd Aucrroisin commento illius
huicdinfcntit diccns. Aflfenfus autcm cbrictatis femel in menfe
cfterroncus.Etnonconccditiioc nifiRafis, Quo> niam licet vinum tcfte Gal.fit
ex magis conucnientibus ca lorinaturalt5;fitrcfpecflu cius in^gradu in quocft
olcuni ad lumen ct !gnem,tamc ficut multum SC fupcrfluum olci^ cxtinguit
lumcn.fic ctiam multum vinum cxtinguit calore inn3tum,protantoct^fiipfumfitex
magis conucnienti/ bus calori natural(,ipfum nihilominus cft cx magis noccn>
tibus calori aniipali 5:fenfibili (Stiorganis e(us,fcilicct cerc IjroSincruis,
HxcAuerrois. EtScrapion in aggrcgatore <:apituIo de v% ait.Et omnis
incbriatio cft mala 3C nociua ^ maxime fi facpe conrin;>at, quoniam
inebriatio aflfidua ^ebilitat corpus 8C moUiflcat ncruos. Attcndc fccundo ^
incbriatio proprie cft turbatio mcntis 3C iudictj rationis cx vino cbibito vcl
potu altcro vaporofo vcl cx fumis vini pcrnaresintrantibus vfcjad ccrcbruni ,
ficui interdum fic q»incaueis vafaplcnavinorum Jta cxubcrantcr hincindc effumat
introcuntes Mcp potu aliquo ftatim inebriatur adeOjVt cancellent 5C fc rcgerc
ncfciant.Et dicitur ab c cft finc 5^ brios quod cft menfura,quia tollit nientis
fcu i tionis menfuram quadiu pcrdurat, Attcndc tcrtio c;^ dU'' plcxcft
cbrietas.Quxdam lcuis quae non tollit vfum ratio nis fed linguam in fcrmonc
vacillare facit 3c in grcitu pe> dcs canccllarc 3C mores immutat ucl ad
Ictitiam ucl ad ira fecundum difpofitionem fubicc5li;5<:iudicium
peruertit(5(i fomnolentum reddit. Alia cft fortis 5C uehemcns qua mens fopitur
3C tollitur p tunc ufus rationi9,& primi dctcnti pcc^ cant fed fecunda non
teftc Arifto.tcrtia particula, problo matum.problcmatcfeaindo.qugrcntcproptcr
quid uehe^ menter ebri) non pcccatn fcd parum cbrrj maximc. Et rc/ fpondct
ita:quia non fic parum bibcrunt q> fimilitcr fe ha> beantfobri]snecpficcj>diltoluantur
quod patiunt quimul lumbiberunt.AmpHusparum cbrrj quidem magis rccftc
iudicant,ebrijautcmuehemcntcr ncqr conantur iudicarc, Parum autem ebrrj
iudicant quidcm proptcr non uchemc^ terinebriari^Malcautempropterid quod non
funt fobrrj 8c cito hos quidcm contennunt , ab his autem paruipendf putant.Hxc
Arifto. Attendc quarto q» ebrictas Icuis fe^ mcl in menfc tolcrabilfs cft SC
confercns corpori propter caufas divflas, pra^cipue inillis qui non rixantur
quando funt ebri-j:fed potius qucrunt luderc5^ iocari uinum Cu miae non canis
gcrentcs ut ait uulgus. Attcnde quinto c^ cbrictas fortiscSc: uchemcns eft
homini pcriculofa detcftabi Ifsinutilis & muUum damnofa, Periculofa quidcm
qu'a quandocjinfcrt fpafmum 8c mortem, luxta illud Hyppo* aphorifniorum
quinta,Siincbriatu8 aliquis rcpentc finc uo D E P A R T I B V ce ffat fpafmo
innato moric.PcricuIofa itcrum qula cbruis fe regerc nefciens
quandoq^ccfpitac,quandocjjcadit velfJ pra lapidwS uel in cclarium uel in puteum
ucl in foucam iiel fluuium; vcl fc ab alto praccipitat unde contunditur mutila
turautocciditur*Et itcrum periculofa;quia ebriusdifcrctio ne carcns ct ufu
rationis quadocjj rixatur,quandocp pugnat his quibus obuiat,quandoq;
uuIncrat,quandoc]^ occiditfi'' cutcanisrabidus,quandocpdomuiimpeIIit igncm.
Dctc' ftabilisautcai:quia cum rcx regum,(3j:dominus dominaii'' tium
minucrithomincm piulominus ab angclis glorid 5^
honorecoronaucritcum,.S:conftitucrit cum fuper opcra manuum fuarum,omnia
fubrjciens fub pedibus cius , infa-' misabicdisdcteftabilis cft
injferiorbeftijs dil lcccacitate uini perdit ufum rationis minus fe rcgere ct
conducere fcics animaIibusbrutis.[nutrlisucroquiahxccbrictas nccqui^ fcerc
facir nec allcuiat animales uirtutcs tcftc Ariftotc. tcr^ lia particula
problematum. quaerentc proptcr cjuid ebrn' non fit fomnus. Damnofa quidcm quia
fupcrfluitatibus rc plct cercbrum 3C ncruo3,ne(^ aliud bonum facit nifi ^
tcrdum vomitum prouocat. Et fdas q> maius noctimcntOE^ umi no cftnt fi i'n
cerebro.Ex ipfo igitur ncmo debile cercbriJ liabens bibatniTi parum dC mixtum.
In iiac quarta parte dicit cj> maius nocumctorum quo^ ex vino cuenire folet
non cft nifi in cerci3ro.f,repletio cere-' bri ex vaporibus 3C fumis 3C
humiditatibus inde genitis ^ turbatiomcntis 3C obtencbratio fpirituum animaliuni'^
dolorcapitis.Etio nemo debilis ccrcbri fumerc debet cj^ vino nifi parum quacp
uicc multaaqua permixtum uci naturaliter debiIctS<: aquofum. Et ei* quidcm
qui umo implctur melius cft aduomcndum feftinct fi facilcfucrit, q? firtOiJ
aquam (blam multam fupcr ipfum bibat aut mellcEt poft uomitum in tina balncctur
dcit^^ de ex oleo multum i nugatur 8C dormiat. p^^i
Inhacquintapartcdatquinc^iremcdia contra nini»^*^ iii'^"^^'^ repletionem
cx uino. Primum cS^: potilfimum cftady^' dt^^^j mitumfcftinarcpcrhuncenim
ftatim caufa mali toIHt^J ,iicw'' fi facile fucrit patienti uomcrc , Sccundum
eft f^P^*^ bibcre uino multam aquam folam uel cum mcllc mixr^^ fi paticns
facilc uomerc non polTit,ut 3c aqua uini rcpri»'J ^ uapores SC
effjmatioiies,uel cum melle uinum infcrius ducat fubtilitatc aqux ct
abfterfione mcllis, Tertiun^ ^ balneum in tina poft uomitum uini qiio
refoluantur rel'3 ipfius,^ ftomachus uomirulattus muIccatur,cS(: ad ^^}^^^^,
nouum fumcndum paretur. Quartum cft inunti'' tius corporis cum oleo oliusc
mediocriter calido ^^^^ poft balncum propter candem caufam .
Qi""^"*'Vj// ibmnus quo quictctur turbatio ccrcbri, 3C digcdio
ni compleatur. Et pucns quidcm uinum ad bihen dum ^^^^ ellficutignemigni addcre
m Iignis dchi^^^^/^ Sed fcnt quantum tolerarc poteft da, 8C i^^^^ busdaipfum
tempcratc. ^i^tn^ In hac fcxta partc dat tres rcgulas circa po/ ^^^iJ ni in
cctatibus . Prima cft » darc pueris uinum i t'^^ bu lu cft ficut addere \gnttn
igni in lignis d^t>'"2"^'ttia'' j tU' quod pueri uchemcntcr funt
rari 3c de facili biles , proptcr abundantiam fui caloris innati "^^yifjv
neruorum , 3C debilis ccrcbri ; quarc lardit cos fJJ^^^^ plicitcr uinum , 8C
inflammationc facili : ^..fJv.SCt^' ne cercbri 6^ ncruonim fua pcnctraiionc
facJlH^^^y fumationc copio&Xum igitur pueris ui"""^j"^abill
tur cabr tm inflammabilis calori pucri «""^j^ Early EuropeoR Boots,
Copyright® 201 \ ProQuest LIC Images reproduced by courlesy of The Wellcome
Trust, london. 583/D I 8 VPER CAP. VJlh fiPnf! f?" P;^'" P^"^?
refiftentix fitfut debilc *»gnu Imc arundo ficca vel fti pula arida ante faciem
ignis. _ oecunda eft feni dare vinum in potu quatum tolerare po h lT
"^^^^J^ofo-^^-quantuappetitappetitu vero natura ^ . ^"^* ^ rugatae
reno^ uantur oleo IiniuncuretappIanantur,ficcorpora fenum po tu V ni
elecflLSenee^n/rfgidi funt cS^ a vino calefiunt habct ^iritum tnfte ct abundat
in menjs^fed vinu exhylarat eos ^ meF.as reprimit coiter male dormiunt , vinil
vero.puo. cat m e,s fomnum,ad oppilationes funt quas vinu apc m ab €is
.phibet,43pterea dicit GaK f .de regimine fanita !^*w!rir^ contrartjmmum
itafenibus eft vtihlTimum» Tertia eft darc vinum bibere iuuenibus
emperatequidem fecundum menfuraquantitatiua,tepcra te et,a fecundo deccntc
Iimphationc,Iicet.n.iuucnes /ini ca^ iidi licut pueri,tri Iint mcbra folidiora
ncruos 3c ccrebrum rortes quibus potcntcr rcfiftunt nocumentis potus vini Co
fcquuntur autc 5^ ex potu uini fobrie fumpti ^uuamcnta dIu nma,v,
edudiocholcr^,corporalerobur;ingenn acume r manu coccll.t hojbus vfum vini
vetci^ mores fuper hoc a^leganscap.quartiTtrac.primi.parti8fecund:.ca^^ mento
illius cantici.Non cft curadum dc affun^r.ri t ti vini^cribit^n Jbi.Priorcs
autc ncqua^^^^^^ numiuuenibusronefortitudinis3fpo^^^^^^^ tamcn ex co parum
fenibus dC dccrcDf tis Prh-^^\ ■ numaromaticumadifidafibiacetoCflK^o^^^
ruccocitoniorum&cucumcrir ^^^' g^natiaut 10,. 8<onis vtprimi &TnZ ?
""""'''M mcolse calidf re/ <ft.qu«h,col» fHg dr,c»^
Cuius ro «rcbtiai:fo„<umLruo~„^^^^^ lons inna««indur»tionem
a?coXi^l"'^^'"°"'^'n ''''i « b'orum a frigidocircu«ftan,ts-5 tco
fum ra., renues debiliun, cerebri &?«°uorum''* foIut.o„emiuperfiuara
innaticaloVi TraX"™'""
apert.onempororum&Uqt^aonemarexcer'''^ continemiseosaeris. »d exceflfu
caloris Pleaturnecprcmddccmcomcdatfcd bibaJ tl
Pheamua<fiuofametmfcasuna,ofict^^^^^^^ ^borct, 8C poftdbum cum
b.bcreuoluerrt u ° »";amygdal,s& Icnribus fal.tis & caSS
**«capparfbus.Etficomcder.tcaules cS - bus euif" fi*^'ncos.Nutnet,aprgerca
inqm u'turcc,p,antu,num ggejg, tardc penetrat. «><^
vin".>^pkTquibu7p?i.r^^^^^ •»«1 '«c.ientur ad multum kTk ! 'P''"*
nocumentis et ^«HinoimpTc rnSetr^c-b''""''^ rcpieatur cibo,ne
grauainme gcmi> nato rcplctionis vtriufc^ namra nimium dcbilitctur,& neu
< , trum,pforumrcgcrefuif.ciat,(X:necibusfua grauita^pe" i"^'^''
tcs fundum ftomachi vinum leuc fublcuct 3c natare foc^at
vndeafluentiuseffomctadccrebrum,d^nfpr~ ftomachum muh, vini fufcepcioncm
prohibeat^quarbi. bens ,ntcnd.t qupnt &affedar,& ne vinum mi tumTepl^
t, fec,bod,ut,usmanear,nftomacho effumans. Sccun' dum cft,q, .lon comedat rem
dulcem,qu,a res dulces funt opp.Iatj^.^cgroir^.NamfaporduIdsinlron-afunda?^
ftant,afaep,usV,numergofecumfuafubtiIitatcpen^^^^^^^^^^ fact eas ad an radus
fplenis 6c hepar,s ante fui di^Xne" vnde fplcn &lKparqnq,oppi anrur
vel intumcf?! vel indurantur, Tertmm eft,q,b,battapheam vnSam ,,brod,um.carn,s
p^ngue & vnduofum.Licet.n.pXcvi numdiut.usnatetjnftomacho&tardus
defcendar renrT. miturtamenacuitasipfiusv,ni ^fuorum fumorum nL
tantumcffumatvncfiuofoimmixtumproptcr cus ce;,acT. tatem&v,fcofitatem.
auartumcft q, comedat micas vn£fluofas.,,offia8 pmgues proptcr candem caufam
& car. nes rmixtas ptngucdini pFimp, Quintii cft,q, ,nungat oleo ohiiarum
ad confortandum ncruos 8C ftomlchum contra malas,mprelT,ones vinifupcrflui.f,
ncruorum dcbilica tcs fpafmos & paralyfcs. Scxtum cft, q, non laborctSx
fort,tcr cxc,tetur,nc nerui&iundurxmotu calefadi vin5 indigeftum aujdius
attrahant ct nc vinum forti motu in fto machocxagitatum multoabundantiusad
cercbrum effu> mer, Attcndeq,Rafis,f.AImaforis»quincpcx rcmedtis
nuncd,d,scontraebr,ctatcmficc6mcmorauic» Siquis in potumulto vult vti
vinooportctcadcdiencmulto replea^ turcibonecdulcia comedat.Tapheam autem
vnduofam rorbeat:& micas in ,urc mollcs 8c vnduofas comcdat 8c carnc
pigucdini admixtam tempcratc cdat , nec cadem die antc comcftionem laborct.
Sepcimum cft, vt cum voluc ntfuperflucbibcrcvinumpoftaiTumpti-icibumcomcdat
amygdalas vel lentcs falitasvel caugamich dccapparS i.cappares „1 lalmora
coditos feu in falc fcruatos^Dc amv' gdahsqu.ded,c,tPrin.2 can.cap.
deamygdalis, Etcu^^ amyg^Iaramarxcomedunt antc vinum prohibcnt cbr^
perhocabcbnctatcEtitcrumlentcsfua grauitatc vinum «onc dcfcendcrcfactunt.
Ocfhuum cft comcdcrc caSl« cum carnc codos 3c oliuas aqux 3c his fimilia.
haec.n.ccm fcfuni quia fumos rcpr,munt,& vaporcs vin, quibus prx^
fcruantabcbrietatc&iuuantb,bentcm in bibcndo viml quia gcncrant fitim Jllud
dc caulc tcftatur Arift. tcrtia oar ticula problcmaturn qugrcns proptcr quid
caulis foluit cra puIam^Et Rafis, f ♦ Alman^hoc rcmcdium 8c preccdens fir
comcmorauit.Dc his prgtcrca qux adiuuant valde ad r^^
tandumcft^rocumcauIibus&cumcaunamita.i.cuSu
Icmpenah&cuiiiIcitibus.Adhoc praetcrca iuuametum prxftat vt qui vult bibcrc
amygdalas falitas aut oliuas c5 ditas aut capparcs comcdat, Nonum cft
gcncrale»f om^ ne quod vaporem vini allcuiat.i.confumit minuit aut a cc^ rcbro
diucrtit cuiufmodi fcmen caulium dc regione fyrisc, dminum cui propric eft
virtus carminandi verofirates va porcs 6c fiimos rutha ficca,dc qua dicit
Scrap.cap, dc ca q> cft de rcbus magis confcrentibus inflationibus 3c
ventofi/ tatibus.Scdinhumidaruthaeftinflario» Et calamcntu de quo Scrap.cap.dc
eo.dicit q» abftcrgit incidit ct fubtiliat fal iiapticus.i.nigerrqui cum napta
fiucafpalto inucniri f lct,& femcn ameos de quo Scrap.cap^deeo ait o, roilc
• fubtiIiat5^refoIuit.Etomnia pr;.dida bibcrjLiu^^^^^^^^
vinoimplcrifuiscaliditaic 8c ika. Attamcn i^rlr ' ab ebrictatc vaporum
confumptfone. Atten5p^^c?"^r ^ cuinto Alman.dequibufdam horum alrjs ad
un^i?diS« hoccond.tumcontra cbrictatcm.^. caVm f^la f!^^^ minum amygdaUs
cxcorticatas , mcn.haftrum, falcm; lacob.s^Mttic» AAa iq ■ IACOBVS.
abfinthium,rutham ficca,amcos,cx his omtiibus fimul tri tis,drach.ii.pondus cum
aqua fiigida in ieiuno fumatur,li ilkqui fumerc debet calorem notr habeat»
Decimum ell nutrientia in quibus eft vifcofitas Sc glutinatio cuiufmo di funt
res vncfluofac dulccs vifcof3e,ficut cafeus pinguis
quefa£ftus;lardum,pingues,anguilla:, vel carp?,aut tenchc» lita nanq; vapores
ingrolTant,ita vt non valeat furfum pe netraie^ ebrietate cerebrum turbare»Sed
quia tardg pene trant 3C diu remanent in ftomacho non finunt ftom recipe re
plurimum vinum.His crgo ineft virtus prohibendi ho^ minem ab ebrietate,fed non
conferunt ei adimplerivino et abundepotare.qura cum repleat ftomachi
capacitaiem 3C tarde defcendat,nec vino imbibanc .pptcr fui vifcofitatem no
finctc vinu i ea penctrarc phibet ipfis ftomachus a plu
rimavinifufceptione.Etiftudintenditibi,licet non multu recipiat vinum,propterea
rarde penetrat. Et remedium quafi coinciditcum tertioiam dido,
Ebnctatisautcmuelodtas cftautpp ccrcbri dcbilitate,aut propter multos humorcs
qui func in co,aut uini forti'tudi'nc,aut cihi pauci^ tatem,aut proptcr
rcgimims malitiam in ipfo, aut in co quod cum ipfo cominuatur . In hac.
/?.-particula. Primoagit dc caufis vclocitatis in^
ebriations.Secundodcremedtjsinebriationis cx debilita^ tc ccrcbri.ibiLEt eius
quidcm.lTcrtio de remcdrjs cbric/' tatisaquacunq,caufafiat.ibi LSyrupus qui.n
auartore/ mittit nos ad fequentia fuper cura ebrietatis. ibiL^^brieta> tis
vcro.l In prima particula dat quincp cas velocitatis Ebrieta
.nebriationis.Prima eft dcbilitas cerebri qua facile rccipit tis uelo/ '^7ni
vapores&turbatabhis,nccbrcuitcporefupcrarefuf cis cau/^
ficitS^refolucrceos.SccundacftmultitudohumoFji coprg> fac.J. henforum in
ccrebro,qs ch cxagitauerint vaporcs dCjumt vini vehemcnr turbat ab vtrifciJ
cerebru&mens fibi inci dens.Tcrtia cft brtitudo vini vn vehemcntius et
copiolius eflFumat ad ccrcbrum.a^arta cft cibi paucitas cu plurimo
vinocbibito,fic.n. vinum per ftom dcfiucns <Sc: m eo natas liberc 8C abunde
effumat ad caput.Quinta eft mahtia regi/ mi<3 in cibo,quia puta cft
vaporofus dc fumofus ficut vinu vcluti funt ccpc porri gioffx nuccs allia, vcl
in eo qcF conti^ nuatcucibo.f.inbrodijsaut falfis aut codimentis fumoiis 3C
vaporofis ficut ccpulato vel fal(a dc mufto vel galctina. Et cius quidcm quae
proptcr cercbrijdcbili ta tcmcftmcdicatiocn: rcumatifmi antiqui fana^ tio
excpithcmatibus m capitulo illo nommatis QC nc cx co bibatur nifi paucum. In
hac fecunda dat duo rcmedia contrafaciliiateinebria tiomscxdcbilitatccerebri.
Primucft fanatio reiimatifmi antiqiii cx cpithematibus ttominatis
incap.illo.f.tertii qum ta.tracfl.primo.cap. i .dc cura cory^se 8C catarrhi. Et
capit hic cpiihema largc vt fc cxtendit ad embrocas ^ facellatio ncs ct
applicationes pannoi^i calidoi?i,quia capitulo hoc nui lum defcribit cpithcma
proprie di^um* Secundum clt, y t debile habens cerebrum non bibat ex vmo nifi
modicum, &:fitdebileautlimphatum, Svrubusqui ebnctatem tardat fucd alboru
cauliumpars una & fucci granatorum acriurn pars una8<:aceti'parsmedi'a
fumantur &C icu ueantcbullitionibusahquibus, & fumatur in^ dcan^uinum
bibaturunci.Sumantur etiam grana falis &: r uthx & cimini nigri &
ficccnt ct comedaturindcgranum poft granum»Sumat ctiam fcme caulium de fyria ^
ciminu & amyg dalaeamaraccxcorticatac ^ rhannus abfin^ thium 2^ Tal
napticus &: amcos a^ruiha ficca oc DEPARTIBVS# fumat tndcinpotu qui
caliditatis nocumetum hon timet duarn drach.pondus cum aqua frigi '
daieiunus.Exeis practercaquacebrtj remouent cbrictatcmcftuteiad bibendum dentur
aqua 8<:acctummulti'suicibusautaqua almafal aut raibacctofum. Et
fiatutipfcodoret camphora dC fanda Ium,&: fupcr ipfius caput ponantur
in" frigidantia rcpcrcufiiua ficut olcum rofaccum cum accto QC uino, In
hac tcrtia parte dat fex remcdia gcncralia cotra cbnc tatem. Primum eft fyrupus
qui rccipit fucci granatorum acetoforum an.hb.,^.acctiquartam.i,bulliantur
fimul ali;; quibus cbulUtr(^us.Et dc ifto potu deiur vnc.i. an pot"
vini:corroborat.n.ftom&potentcm cfficit indigeftio Vi^ ni,6^ prohibet
vipurnfcffijmare ad caput. Secundum dragea qu? rccipit^anorum falis feminis
ruihx cimini ni gri.an. vnc.i.mifccantur Sc ficcentur fcu torrcfiant (S: de i^
fis paufatim fumatur poft potum vini, vel ftatim afi pot"^ medietas vnius
parui coclearis granum poft granum, con' fumit.n»vehementer fumos 3C vapores
vini. Tcrtiu cit conditu quod rccipit feminis cauliil de fyria cimini amyg
dalarumamararumexcorticatarum rhannorum feu gto"^ fellarum vel foliorum
rhanni fi frudus no habcatur abUjJ thrj falis naptici.i.nigri femis ameos ruthx
ficcg.ari.dracn» rj.terantur&mifccantur.Etdeiftocondito dctur.drach.n*
diliblutxin vnc.iirj.aquxfrigidaciciuno ftomacho fi timeaiur cx hoc nocumctum
fupercalefacflionis, Hoc.n.pJ tenicr fumos 3c vapores vini confumit 3C
ftomachum co fortat. Attendc Rafis. Alman.cap.de his quac tum faciunt bibere,
fcribens hanc reccptam loco rhan» y fuit mcthaftrum,& in glofifa marginali
littcrar prffcntis ii» per verbo rhannus fcribitur in alijs calamcntum. 0^**«
tum eft darc in potu multis vicibus poft potum vini aQ" acetomixtam,veI
aquam almafal quac fit ex ladc ac^^^Jl &:farinaordei,vel
raib»i.Iacacetofum.f.lacaquocxtra^ cftbutyrum.Nam quodlibct horum jfortitcr
prohibetcfl^ marc vinum confortans 8C claudens orificium ftomach'» Qiiintum eft
frcquens olfadio camphorx et qua cerebrum confortatur 8C fuauiter refrigeratur
vnde nusbditur&conturbaturavaporibus vini» Scxtuifl . fupcrponcre capiti
infrigidatia rcpercuifiua , ficut olen t diu agitatum cum accto facfto cx vino
, vt pcr illud cpn tetur cerebrum,<5<: rcpellantur ab co vaporcs 8C fumi
f Scd inftabit aliquis quia prohibentur pcr hacc rcfolui poresdaufis poris
& futuris ccrcbri quarc diutius p^r^^^ nent in ccrcbro coculcati.Dic
expcdii ifta minift«a^j cbrietatem,vt per ca coFortctur ccrcbrum, 8C dum ^^^^^t
ni afccndcrcincipiunt&ipctcre ccrcbrum: et fituanda Oiper frontem 8C
timpora 8c futuram coronalem , Vt ^ virtus vfq? ad cercbrum liberius penctret,
^"^" ^o^ Rafis.quinto Alman.tria vltima.rcmcdia/ic comtn
rauit,capituIodehis qua^aufcmntcbrictatem.Aqua tum multoticns danda funt
ci-.aut aqua ^'f\^^r^t^u multumacetofo,uelcumfcromuItumacetofo danda Acctum
quoq, &olcurof. fupcrcaput funt fundend^^ camphora&aquarofata naribus
apphcandx fufl^ odoret * Hsec illc* ^ > Ebrictads ucro fanationcm m particu
a bus nominabimus. ^,^^, Inhacquartapartcdicitq,a,ramebrlctatjs^ laribus
nominabit.f.tcrtq prima.tracfl.fccundo.c^F cura foda cx cbrietatc» AiCd^^^^
Quod fi quis cito abfcjp aliquo imPJ^ ^^^t^ mcbriari uolucrit in fuo uino
infunaa^ aut Iignum aloes indum^ hac Ea,ly European Books, Copyright® 201 \
ProQuest LIC Images reproduced by courlesy of Tlie Wellcome Trust, london.
583/D Ebricta Uscito copara^ Vfnee ^brio Ji9 quo Q.VSTIO, In
hac»>.particula*Prrodatmodos incbriaiionis facili» at)li$impedimcnrocX:
pericuIo.Secfido inebriationis fords cum impedimcncocS:: pericuIo.ibiLEccjui
forten In pri ma parte dat duos modos t]uibus facile quis incbi iac abr.ij
impediniento» Piimus cftinfundere vfneariu vino i^uod Dibit.fct ea vfncLC
cortices fubtiles tcnues circunuolutc fu^ per arborem ferentemglandes pinum 3c
nuceset habet oclorem bonum vtaic 1 Vin.fecundohuius.cap.dceo.fct cu
infunditurin vinofacitdormire potantcipm vt ait ibr, Secundiis eft infundcrc
lignfi aloes concufum in vino qcf bibit.htKahs.wAlman.cap.dchisquiincbriant
air. Vi> numinquoxyloaloesmadefadumfucrittribuat, Scd co
tradicitPrin.2.can.cap.dexyIoaloc.q,xyIoaloes cofertce fchro
valdc^conFortatfcnfus.non crgoincbriatcu cbric tas /it palho ccrebri turbans
rC^nc.Dic q> non incbriat ma^ Iitja vapoi?2 fcd mulritiidinecorj^ .puocantc
fomnu t5<:dere/ linquente venrigium coiitoriaiionis cxaromaticitate,
EtquiTorte uuItebnetatcmcurrere,ideo uc membrummedicationedoloremfacienteranet m
fuo uino aquam lolij ponat,aut fumat fumi" terre^opn
hyorcyamtan.drach.5.&: nuds mu fcatae&fgalliarmufcata^&hgnialoes
crudi. aii. drach.i.rextam,a:mdeadbibendum det cu uiV no quantueft ei nedum ,
aut hyofcyamunigru cum corticibus mandragor^e m aqua coquatur donecrubea
fiat,&: ea uino admifceatur. PRIM ' , aVAESTIOiNES CLARISSrMf Hiilofophi
pr^ftantiffimic^ medid lacobi ^oroliuicnfis fuper duas pnmas Fcn pri sni
canonis Abm halyabm fceni fcclidter mcipmnt. IRCA PRIMVM LIBRVM canonis
Aufcc.mouctur prima quxftio talis.Vtrumdiftomcdidn^abAuic^! inlrapohta(itbnponta..^nonarguic
mult.pr, Pnmo fic. mcdTcina non eft faa.ig.tu.-diff6medicin^nocft bona'
patctconfequentia:^a(rumptumpro: ^^'a"ied.cinaeftars,nua:Iibet autem ars
eft habitus diftin^fius contra fcum: vt habcc " tem dolorcm.ficut ou^-r,S
. mcbriputridi vc m^,S'X ; " 7 ' «'"P"»"»"' fibiles
mulcum acp i ' ^!:':' * '^««•"•delicati et fe„ &profundedormireqfic"
*"'briari modus eft vt i.i vi.,oquod 1^," ""«"^
i" eis. Primu9 herba crefcens in r.^Zs ^lXZ'''^'^ P°"" - *
«■cania.quxcerebrum repletabun^^mlr '*'?''^" »l«er poribus,& acjua ipfius
diftiiu: ve,t " ' dT/ 'T'' ^ vmo,mpo/;,aredditiprum
vehemfter^LK"'"'' cundus efc darein potu cu vi.CC.r,eT
"■'""'• cipit fumicerr^c opii hyofcyamtSd, " ^"°''
tJganiem>,rcac?ligniaIoes^ruSr^^^^
&mirceantur,etdehoccondito<^e";r;- ' "'■'•■•''''"^
|ganiem,,rcat,lIg;i'aIoes'c.Zfirpty^^^
&m.rceantur,etdehocconditodeturinnm,r ■ — tumefteinecelTar,um.f.arcrop., X
"'/'"°3' fortitudinem vel debihtate patie4 S n P ''^ 'T''"
•ocicerinebriat&fomnum puoca^Tdeo fimilis fubeth&uixexcitari
M\l^^,wt?^""' ^'"^ <3uodexruismembris mcidatu v , ^^' ^„ «ali
«tlmilecondittlderctibitRans.f.^!;^"."'^ .^^"fde «nultum
inebriant,ni(Iq, loco fumi?e "e poSf ^ "™&pondus
mutauitdicens.Mand afiorel^r %ami.an drach..M fumant,nuc,s murcS''^^ ^^^'
^rmenturquoi^unuscumitiuinodiiroli.r.rc f . dus adaudum ft ^T'^'' ^'°^'4'
"?a»drago,am et Z cumuinoaq^,i7 '^^'"°"'";- ^^r'^'^'"
"'ifceatur &cortexm'
nJ^^:!''r*f"t'"V''^t^'""""' "'la
«eminitRafis c ?T'^''"'m' ^''"'°<Jum WinebriacuteXo^'"''"'-
De his quo^ -r,donecrubea^;:vam.^r,^^^^^^^ MUFiiic, Foroli.minimc fcripfiu
cth.corum.igitur cS^cpater confequcntia.^e alTumptum at-y guiturcum mcdicina
fithabims reda .ationc(^c^ii,us omdo arguit fic qudibct fcia cft habitus
fpcculatiuus foUis fcd mcd.c.na cft habitus piacticus faltcm quoad maiorem
eiuspartcm.igitur^^c.patctconfcqucntia dc maior ctiam fcxto cthicomm.St: minor
patet.cum fit habfr.is ordinaru* adopus.crgo&c. Tcrtioprincipalitcr
fic.quxlibct fcfa eft vna fciencia,fcd mcdicina eft vna fcia.igitur 8Cc. patct
confequcntia 5^maioreiiam,fcd minorarguitur,quia pars prac t_ca pliis diftcrt a
theorica parte qi philofophia natura^ lis ditl-c.atabeadem,fed vt no.um cft,ex
iheorica medici^ ng 3C ph.lofoph.a natu. ali iion conllituitur vna fcicntia. igi
lur&c» Confirmatur,quia pars pradica noncft fcietia Vtargutum eft,theorica
verofic.igitur dCc* ' Inoppofitum cft Auicennainlittera» In ifta qu3cl tione
primo tradabic difficultas tada in pr!
moptincipaHantcoppofitil.ranmedicinafitfcia ucl ars cS^hoc tam ad partcm
thcoricam ad partem pradicam! Sccundo v.debitur.an fcicntia medicinp debcat
dici thcori ca vel pia(ft.ca,vS^ fi aliqua eius pars fir verc theorica Tcr/ t.o
v.dcb.^tur de principali quacfito. Quantum ad primil funt dux dift-ndiones.
Prima diftc3.q, hic termmus faa ftim.tur dupl,c.ter,put propofito pcrtinet.
Primo comunit' 6<:ind.fferentcrproquocunq;habitu conclufionis pcr dc.
nionftrationcm acquifitovelaggrcgarocx pluribus habiV fibus fiuc tahs ad opus
ordinctur fiuc non. Sccndo fumitur niagis propr,c pro habitu fcienriffco folum
pcr dcmonftra^ rioncmacqu,fito,c&cumhocadopusnon finaliter o d^^^^^^^ to
qual.tcr dic.mus metaphy ficam cfl"e fciam. Sccunda difto dt c^ctiam ly
ars fumitur dupliciter. Primo comuni. ter cS!: indiffercnter pro quocunq;
habitu inrelleduali cum rccfla roncfa(fliuofiuetalis habitus fuerit per
demoftratioy ncm acquifitus fiue non.Secundo fumiturmao-s p.oDrie n
habituintcllcdiuo^c.&cumhocnonpcrdcmoti^^^^ acquifito,fcd
pcrafiliefadioncm. Tunc fit prima cocfo Capicndo fcientiam primo modo mcdicina
eft fcientia oa tct quia cft habftus vcl aggrcgatum cx habitibus pcr demo
ftrationem acquifitus.ergocS^c. Secunda coclufio CaDic do fciam fecundomodo
medicina non eft fcTa. parer ex qcf nominis fcicntic fecundo modo acccptx. Tci
tia conclu/ fio.Capiendo artcm primo modo mcdicina eft ars . pater, quia eft
habitus intelledualis rccfta rone fac^tiuus. fgiccXrc*
Q.uartacocro.Capiendoartcm feci*domo medicina no eft ars.eft. n.habitus pcr
dcmonftrationem acquifitus» Ejt his infero primo cp ars primo modo fumpta 3c
fcientia pri mo modo fumpta non funt habitus ex oppofito d ft nd Secundo quod
fcicntia fcci:ndo modo accepta ' 3c qualitcrcunqt fumpta de h:s modis cx
oppofito 'd ft-^'^> guuntur- Tertio quod ars fccundo modo fumnrl i fcicntia
qual.tcrcunquc umpta cx oppofito d.ftinguin. tur, auantum ad ^^^cundum
primofciendurcftS mcdici vtuntur ift.s tcrm.nis praxi.: pradic^,K r,ca ;
InreUigentes pcr praxim operationcm C^a^n^ tcminpotcftatenoftra. ^
Et per pradicam fc'entiam vel Iacob.s»i,auic. AAa uij plicicer* Ars du^
pliciter. Praxis quid& p(flica« Scicntia tlieorica dupfr» clv ;e S T I O.
artcm,cuiusfiniseftoperatioexifl:ens in poteftatc noftra» ScTa pra Per
theoricam veroecontra. Secundo nota cj> iuxta com (ftica du
munemmodumloquendidupliciteraliquafcientia dicitur pliciter.
pracftica.Primocommunitcr,^: ficomnis fcientia qua:h> *
nalitcrordinaturadopus veloperationem in noftra pote^ ftate exiftente diciiur
pradica.Sccundo proprie, 3c fic fola illa dicitur fcientia pracftica per quam
docemur qualiter dc bemus operari,autquc prxcipitoperationem in noftra po^
teftatc cxiftetem.Hxemplum primi,vt pare medicine theo
rica.Exemplumfecundi:vtarsmilitaris dicitur pradica: 8C taliter fecundo modo
fumit. A.in littera pracftica. Ter^ t o fciendum eft cp etiam dupliciter
dicitur aliqua fcla theo/ rica.Primo vt diftinguitur contra pradicam primo modo
acceptam vX^ficomnis fcictia nullo modoadopus vel ope rationemin noftra
poteftatecxiftcntemordinatad/cic tlieo rica,ficcnimmetaphyficam diceremus
fcientiam theori/ cam.Secundo dicitur aliqua fcia tlieorica,prout theorica di
ftinguitur contra pracfticam fecundo modo fumptam
ficoisfcianecprfcipiensoperationcmin noftia poteftate cxiftentem,necdocen3
qualicer fit opcrandum dicitur theo rica. Et tunc fit prima conclufio.Capiendo
pracflica pi mo modo totalis fcientia medicinx eft pracftica, patet quia
totalisfcientiamcdicinxordinaturfiiialiteradopus in no^ ftra poteftate
exiftens.igitur S^fc.patct cotifequentia SC ans fi^naliter intuenti. Secunda
coclufio eft hcc.Capicdo pra^ aicam fecundo modo non tota fcientiamedicina: cft
pra/- aica.patet.quia non tota prxcipit veldocetopcrariopera- tioncm in nra
poteftateexiftentc.igitur &c. tota confeque^ lia 5<:a?i8 patentintuenti.
Tcrtia cocro.Capietido iheori cam primo modo nec fcia mcdicinp totalis nec
ahqua cius par9cftthcorica.patct,quia omnis eius pars ordinatur ad opcrationcm
in noftra potcftatc cxiftcntcm igitur &c. pa> tct cofcqucntia &ans.
Qiiarta condufio.Capicndo theo/ ricam fccundomodo aliqua pars medicine cft
tncorica»pa tct quia aliqua pars cft qucvcrc nef prxcipit nec docct opc
rationem in nra poteftatc exntcm, Ex his infero primo €h non pptcr hocdicitur
aliquis habitus theoricus ; quia lit per demonftrationem vcrc
acquifitus.patct,quia pot aliq» clTc merc pracflicus,vt fi demonftrarct illa
conclufio htCti^ ca primar fpcciei eft pcr infrigidantia rcmoucnda , talif
ar> guendo.Omnismalacoplexiocalida cftpcr frigidum re^ mouenda.fed hc ilica
primx fpccici cft hmoi.igitur &c.pa tcthabitumhuiusconclufionisfore per
demonftrationcm acquifitum.Qyodtamenfithabitus mcrc pracflicus patcc fatis:cum
fit docens modum opcrandi fiue modus opcra^ tionis.tgit 3Cc. Sccundo fequit
faiis cffc poffibile eudem habitu elTc pradlicum 8C theoricum: vt patet cx
varijs mo dis fumendi ly pratflicum 8C ly theoricum. Quatum ad
tcrtium.SithaccconcIufiornfiua: cfdiftode medicinaab Auic.in Ira data cft
bona.Probatur,quia competit (oWkic medicinx 8C cuilibet:5<: pcr particulas
in ea pofitas diftert iftafcientia abalrjs^&exprimitur natura
difFiniticrgocxc Perhoc enim q> dicitur:fcia.tangitur gcnus. Etper hoccj
dicitur,humani corporis v5<:c.diflFert medicina a fcietqs qua: non
confiderant de humanocorpore.Scd per hoc cp dicituf ex parte qua fanat
5^c.differt a philofophia naturali 8C vno^ rali au3E licct confiderent dc
humano corporc , non tamcn inquantum fanabile xgrotabile 5^c.Pcr hoc autem q,
fub. iun\uur,uthabitafanitasconferuetur&..tang,tu^ dicinx,& diflPert
etiam fcientia medic.nx ab ift.s faenrns, Idco vidctur cp prxdicfla diflFinitio
fit bcne pofita & com. plcta. Ad ar^umenta principalia rcfpondetur. Ad
pri mum fatis pate^ in quxftione ex dic^tis in primo articulo.
Adfecundumdiciturq» fcicntia fccundo modo fumpta cftfolumhabitusfpeculatiuusjcd
in diflFinitione fumitur primo modo, Vnde notant^r dicit Gal.primo tcchni.Scicn
tix ergo communiter nomen & non propvic fumi oportet» /Vd tertiu df negado
cp pfs drt pars pracflica ctc.qa amb? partes hiitattributtone
advnufuBm.f.corpushumanuctC» Ad confirmationcm tiegat ans pro prima partc. Ih
Quxftio, n» SECVNDO Quxritur, Vtru intcr fanitate 8C xgri tudinem fit
reperibilis difpofitiomedia.Et arguitur non*
Primoaudoritatephilofophiinprimoprito ponentis fa-' num 8C xgrum cire cotraria
immediata. Secundo argui'' tur,quiafanitasnoncftnifidifpofitioviuentisbona SC portionataoperationibus
viuctis,xgritudo vcro difp^opor tionata,fedinterproportionatum 8c
difproportionatfi non eftdare mcdium,igitur c5<:c.patet cofequentia 8C
alfumptu fimiliter. Tertio ad idem eft auclloritas Auerro. primo coIliget.Et
arguiiur ratioiie fic,quia fanitas eft xcjualitas.et «gntudo inxqualitas,fed
intcr xqual tatem 3C inxqualita^ tem non eft dabilealiquod
medium,igiiur»S:c.patetconfc/ queniia:5c:affumptum fimiliter. In oppofitum crt
G.^f.pi imo techni.Et Aui.infra fecun^ dahuius. In hac qucftione primo
prcmittcnda funtaliqua prgambula 3C notabllia.Secundo eft refpodendum ad qug^
fitum. Qiiantumadprimum. Primo fciendum eftq^ y iiiterdifpolitionemqucdicicur
fan-ta8,et illam qux dicitur litas xgritudocaderedifpofitionem mediam pofiumus
duplici^ picx» ter intelligere.Primo per participationem utrinfq? extremo
rum.f.fanitatis 8C xgritudin!S.(5(:dc hoc no eft fcrmoin
pofito.Secundoperabncgationem vtriufq^ cxtremorii,qa f.reperibilis eft
difpofitio viuentis^cjug ncc cft fanitas iiccc xgritudo. Secundofciendumq?xgritudofumitur
du|.w citer,vt colligitur ex dic^is Aui.Primo communitcr 8C in^ .^^^^
diflFcrent pro qualibet difpofitione per fe 3C immediate ope C rationes
viuentis Ixdentc non remouibili ad placituni neC a caufa primitiua
dependente,fiue huiufmodi difpofiiio dat
fenfiljihterfiueinfenfibilitcr.Secuiido fumitur xgritU'' do magis propric 8C
prgcife pro difpofitionc iam dicfia fenj fibilitcr operationes viuentis Ig
dente. Tunc fit prima co cIufio.V^olTibile eft aliquam difpofitionem cffc
fubiecftiue in viuentc,qux nec eft fanitas nec eft xgritudo ncc neutra^ litas,
patcthoc,quiafi for .propeignem cxfis calefiat nofl extra latitudincm fanitatis
ille calor inducflus ab igne cft fpofitio for.Q^. tamen non fit fanitas nec
xgritudonec flc^ tralitaSjpatct.Non.n.eft xgritudo nec neutralitas,cuffl fit
cxtra laritudinem SCc.Q^ etiam no fit fanitas patct,qui^ tion cft difpofitio
fortis naturaIis,ideo &c.Et tota caufa tVC' quia licet huiufmodi difpofitio
fit in viuente in ipfo tam^'' cft dependens a caufa primitiua no habcs cffc
fixum in to* Ex ifta conclufione fequitur cp non qu^Iibet difpofitio Vi ucntis
fenfibilitcr Igdens cius operationes eft xgritudo , ^ patet dc ligatura manuum.
Secunda concIufio.Capi^enct xgritudinem primomodointer fanitatem xgritudine no^
cftdarc mcdium ad hunc fenfum cp nullum cft cc?rpus peribile quod non fit fanum
vel xgrum.patet,quia mJ»",^ corpus cuius ojpjones non Ipdant vel
perficiantur, 'y^-.g^ conclufio.Capiendo xgritud nc fecundo modo inter
f^"' tem et xgritudinem cft dabilis difpo media P^^a nem extremoi^.patet
quia inter qualibct difponf per fe fibilitero^onesledentem &:qualibet
ipfa?perficienie bilis eft difpo media per abnegationem.f.infenfibilir^»'^^^^
dens eo cj, inter quacuc^ perfccftioncm operationum fibilem earum Igfionem cadit
infenfibilirer IcHo. ^ fenfum fecunde conclufionis vadunr omnes dicentcs intcr
fanitatem 8C xgritudincm non efi^c neutralitatem mcdiam» Ad argumenta
principaUa f cx di<flis folutio t5^C. Quxftio. ^ . . jP\ Mf^uffl TERTIO
Quxritur.Vtrumfpiritusfit . |.^i/ propinquumfanitatis&xgrituc1inis.&
arguit "^^^/^c, tcrq>fic, Primofic.fp"seftformaIiteraiatus.
erii^^. patetconfequentia,quiacuicunqjanimato vel V'^ pri' petit cflfe fanum
vcl xgrum.&aflfumptum argt'! fo^y moperaaioncm vniuocam fpiritus cft P^^,^\
^ot^ce: maliteranimati.igitur^c patet confcquent.a ^^^cic dcns arguitur,quia
acflio per qua a fpiritu ^'^"'^.^ie 8CC' forma fcetus m matcria
generationis eft vniuoc^ 1 Q_v ms rio, Et cSffrmaturideauctoritatephilofophiin
libro dcmortc & vita defcribentis 6C diceritis generacionem viuentis elfc
primam parttcipationemanimacincalido naturali,ideo vi^ detur calidum naturale
participare anima , fed tale non eft nifi fpiritus vtuolunt
omnesaucftores.igitur 5(:c»Gon^ nrmaturtertiofic^fpirituicompetit naturaliter
moueri ad oem dria pofitioni3»igit fpus efi: formalitcr aiatus.tenet co^
fequentia,eo q> folum animatum eft naturalitcr mobile ad plures difterentias
ponis,ut colligitur ex didis philofophi fc/ cundo dcanima,^ aifumptum
paiet,mouetur»n»fpiritus an lcretrofurfum deoifum intus extra fecundum
exigentiam operatioMum animg^vt patetin timore gaudio, 3Cc^ Secu do ad
principale arguitur fic.per difponc exfitem in fpii im fnediateiSiifenfibiliter
lacdunturoperationes uiuentis igitur «ptunceritdifpo exiftes infpij
3cgritudo,iS^p cofequcs 6Cc* patet confequentia.^S^alfumptum arguitur.ponendo
coplV »^cm alicuius determinati membri forc fanam . Sc cum hoc lamen ponatiir
<^ fpiis vadens ad membrum fit difl:cmpc/' «■atus
notabiliter,{&:fequituropcrationcs illius membri no> tabiliter Icdi,^!:
non nili per difponem exiftentc in fpiritu eo ^ difpofitioexiftens in membro
dicitur fana, igitur&c.pa'' let confeqiienti2,i5!: alfumptum fifr intucnti»
Confirmac idem,quia c^^poreeftahquarem in corporc noftro cxifteic «juacnon fit
pars noftri corporis clfe xgritudinem,ta pofe e fpCim elfe acgritudinc,fed
primum eft polfibile , vt patct de lapide in vefica exfite,igitur ctiam
fecundum cft porc,ct pcr confcqucs eft pofifibile fpiritum caepgritudinem , fed
nullu viiecur cffe fubicdum huius xgritudinis nifi fpils.igit 3Cc, Tcrtio pro
illo facitaucftoritas Aui.ponentts fubicdum pinquu fanitatis mebnlaut fpum.Et
exponit ly aut,copuIa liue ,vt tadu cft circa Iram fi bcnc rcfpcxit
intucns.igit dCc. In oppofitum arguitur fic . Solum viucns cft fanum vcl acgrum
fed fpiritus non eft viucns,vt tenet communis fcho la mcdicorum.iguur SCc*
Riidendoadhancquocftionemprimo prarmittam diftin ln.r "^l^^ ''"^
notabilia. Sccundo ponentur concrones Ztt^.: 9^"^^""
f''"'^"' * Sciendum cft primo pcr fpiritum intell.gere dcbcmus in
propofito corous vaoo rofum tcmpcratumgcneratumcxDarfPr.kl r r • °
Etdiciturvaporofum:quiVfu^Sft^^ utc^etfaciliterpercorp'u.mobS^^^^^
tranfmrttifccundumcxigcntiam animrJnful operaS bus.D,citur autcm
tcmpcratum,quia in fua naturaliS ne cxiis habetdifponem fiuccompPoncm per quam
eaptil aniniac in fuis operationibns deferuire.Dicitur autem cx par le fubtiliori
fanguinis ad cirailoquendum materiam j^pria iplius fpiritus,ficut.n.pars
fanguinis groffior Sc corpuletior cit materia apta Sc conueniens generationi
membrorum ita lubtilior pars fanguinis eft couenicns materia gcncrationis. ct
haec diffo colligitur de mente plurium aucftorum 8C ma> VjRf.
^'"icGaU7.dciuuamentismembrorum cap.ultimo» Ex Sua dcfcriptione fequitur
primoq,non quodlibet mixtun, Participat fpiritu cum multa fint mixta ualde
frigida dura "on apta euaporatfoni uel fubtiliationi. Secundo cocludi
poteft non quodlibet uiuens adu participat fpu.patct fiP^ cum multae fint
planta: ualde f rigidx Sc refolutioni ineptx quarum operationibus uidetur fua
fola complcxio fufficcrc' Neccflitas autpm r.««»«^; i.,t;iirmr.r?; Cr^irW,, • .
tas autem ponendi huiufmodi fpiritum maximc ui^ aetur uelocitas refoFonis cahdi
naturalis uiucntis loco cuiua oportct fpiritum fuperuenire, quod non cft cft in
plantis ual> tn8,d,s,igKur 5ic,Ex quibiis fequitur tertio aliquam fub.
uantiam inan.matam magis elTc participem fpiritus S ali> qua
madataanimataa,t%tctdefpmater :.ntu, ^ L^^i^^^^^^^^^ participantis, SccGdo
'^^cie fS "^"T ^ huiufmodifpiritusponiturtriple^ tcZ^ fT-'^^^^^
proceditacor. ^cupertoto.Animalisvcroaccrcbro.NaturalisabhcpatL ^er ^ ntum
vitalem confcruatur vita in toto. Per natSraS Mciunroperationcsnatural^^ «^le
vcroopcraiioncsanimalcs vtcfkus a:raotus,licctad Spiritus copla^' tus& n
cSplata'' tus» Spiritus innatus llh 189 qualibct iftarf! o^oncs fpus vitalis
effcdiue concurrat ficut infcrius apparebitt Tertio fciendum eft quelibet
illorum fpLlmpolTeelfedupIicem,quia quidam dicitur coplatatus membro,6!i:quidem
non copIatatus,fed poftgenerationem acquiiitus.lntcUigendoperfpiritum
complantatum fpum membioattributunia piincipiogcnerationis ita q^fifinci^
pitmembrumelfe&:uiuerciSi: hunc habere fpiritum quo
exercetfuasoperationcs.Econtiariovero per fpiritumnon
coplantatumintelligeredebemus fpiritum in mcnibroac^ qtiifitum vel actribuiuni
non aprincipio generationis fed poft illud . Quarto fciendum eft quclibet irtonl
fpirituum clTe duplicem,quia quidam dicitur inatus, quidam vero in>
fluens.Etpcrfpirituminnatum intelligerc dcbcmus fpnm o. intrinfecum membro qui
fa^tus eft mcmbro conueniens u - ftrm profuisoperationibus cxercendis :ideo
diciturfecudii cxigentiammembri dearticulatus (S«: membroappropria^ tus.Econtra
vero per fpiim influcntem intclligejc debemus fpfim ad membrum proucnientem a
membroalio,fecundi5 tamen cxigentiam operationum illius membri non de arti/
culatum nec fadum pro folis illius membri opcrationibus conuenieusinftrumentum
. Exemplum ficut fpus a cordc vFab hepatc ad os trafmiitus nodirm eft
conueniens inftrm operationis offis eo cj» a corde non datur tempcramcntuiii
per quod fiat fpt1s conueniens inftrumentum;fic ad Ofjonea olTis q> non
carnis velncrui . Oportetigitur hunc fpiritum attrahi ad porofitates
particularesolfis,vbi a copFonc oiXis acquiritcompfonem per qua cfFicitur fic
conueniens iftrm oponu ollis q» non carnis vcl nerui,&:tunc vocaturinatus,
fed afiq? huiufmodi dearticulationem recipcret non erat in> natus,fed
influens» Notatamen q>mrtoticns vtunturmc dici improprie lioc nomine fpus
infliuens,omnem fpum uo cando influeiuc a mcbro ad mebrum.pcedcnte fiuc fuerit
de/ articulatus fiue non vr dcm cft»Ex quo fatis patet caufa ne/ celifitatis
vtriufq^ illorum fpirituum»Cum igitur in qone q- rebatur vtrum fpfis *5^c.de
quolibet iftorum poteft efife qug ftio» Q_uinto pracmittcndil q> fubiecftum
fanitatis Sc ggri tudinis in propofito vt tadum eft circa litteram intelligere
debcmus oe denominatum fanum vcl acgrum , vel ex quo fieripoteft aliquod
acftualrcSc: principaliter fanuuraegrum# Excmplum primi,vt membrum » Excmplum
fecundi , vc humorcs 5(:clemcnta.Et dixi notantcr principalitcr ad diffo
rcntiam figni 5^caufjc que non principaliter,fed per attribu tioncm ad corpus
8c membra dcrtominatur fana vel acgra*. ^ , , Scxto prgmitcndum eft vt ctiam
circa literam tangebac rt, per fubic(5lum propinquum in propofito intelligere
debc '^^.""^. Jius fubiccflum adu denominatum fanum uel xgrum, Per
"'^^"^ £jjjjjgjflumvcrorcmotumdebemusintcIIigerc lem nonta''
^"P^^^* litcr aCtu denominatam,cx qua tamen facftum eft aliquid uP aptum
cft ficri aliquid talitcr denomfatum actu, vt clemcta cibi humorcs SC
huiufmodf» Septimo premittcdum eft licctaliqua difpo non fubicdiue exiis
inuiuentc pofl[it efTc argritudo ,nihil tamen dicitur fanum velggrum
nifiuiuens. prima pars huius fupponis patet de lapide in vcfica. fecun^ g • da
pars cft dc mentcomnium aucflorum» Ocftauo prcmir^ j ^
tcndacftdifFofanitatis(Si:3cgritudinis.videIicet.Sanita3 cft
difpopcrquaimmediatcperficiuntur operationesuiuentis*
iEgritudocftdifpoperquaimmediate laeduntur operatio> nes uiucntis.Et addendo
vtrobicpcondicfliones aliquas qug tacflg fuerunt in prgcedenti.q, Premittcndum
cft vlrimo ^adgcnuscaufacmaterialis non folum rcducitur fubiectii Prepara
denoiatupcrforma,fedetiamdifpofitioreddens fubiectum tcs difpo
pracparatum!S:difpofitum,vtpatiaturdicitur materialiter j concurrercad
rcccptionemformoc^Iicet non principalit,fed natu
fccundario&inftrarr^Vndeimaginandumcftc^ ficutcali turalcs ditas ignis
prccparans igncm,ut pofifit ignem ex combuftili rcducut.
gcncrarcdiciturconcurrerccftccftiuead gcnerationem for/
mxign»sfccundario5(:inftrarr,itadifpo exiftensin mato ria reddcns ipfam
conuenientcm ad patiendum dicitur ma^ tcrialitcr concurrcrc ad formam qug
producitur in matcria, fcdoonprincipalitcr,quia concurrcns principalitcr
dicitur mm Spiritus aiatus duplex» CL V S T I O. cfife foliim materia , alia
vero inflrrumcntalitcr feu diCpoCitu ue. Qjatuadfecundam inFeroaliquas
concFones. Pri maconclulioetlliJEc» Ad cuiuslibet membri vel animalis
conferuationemnccelTeeftin ipfo ponere fpdm innatum. probatur
conclurioficperfpfmiinnatum perhcit quodlibec animalvSi^cuiufcilqpanimalis
membrum operationes fuas SC fibi proprias.ergo 5c:c.patet con fequentia S: afis
proba^ tum eft fupra fatis. Secunda conclulio. /id cuiufci*K}^ me^ bri noftri
corporis conferuationcm ncceliarius eft fpijs in/ fluenscapiendofpiritum
influetem proutdiftinguitur cotra innatum.ptobatur.Spiritus innatui eft
faciliter refolubilisy crgo necellarius eft fpiritus,qui loco iplius cum
refolutus fue ritfiatinnatus»patetconfequcntiad<:ari3 limilitcr » Itcpatet
fpiritum influentem multum iuuare membra in fuis oponi^
bus»VndeexiftopatetquidinteIIigidcbcat per illud quod communiter dicunt medici
fpiritum innatum aduari per fluentem. I pfum.n.actuari crt ipfum iuuari
adagendu dc ab influente conferuari 3c icftaurari» Tertia concIufio.Ponc^ tcs
fpiritum innatum vel influentem elfe foi maliter aiatum poneredebcnc confequcter
ipfum fore fubiec^tum fanitatis propinquum patet per vnam fupponc fupcrius
prxmilla. Quartaconclufio. Pontntes fpiritumnon cfte formaliter animatumXcd
folum virtualiter confcqucncer liabent pone> re ipfum proprie non elfe
fanitatis vcl ;tgritudinis fubiecftil propinquum»Er perjFormaliteranimatum
intelligo compo^ iitumincludensanimainfetanq> partem elfentialem ipfil
informatem. Per virtualiteranimatumfolum intelligoco'' pofitum illud quod non
iMbet in fc animam taq^ parte cius. eft tamen oponum eius.f.animp produdiuum,
vel adhuc ip fiusanimxproducliuum.ExempIum primi , vtfpirltusin nobis exiftens
fi non ponatur animatus.ExempIum Cccudty Vt fpiritus gignitiuus qui eft in
femine . Vtrum autcm fpi1s debeatdicianimatusfatis plenedeclaraui fuper fecundoli''
brotcclini.HaccconcIufioprobatur fic fpiritu non exiften" tc formalitcr
animato non dcnominatur fpijs fanus uPaeger adu.ergo coclufio vera,patet
confcquentia per qd nois fub^ iecflipropinqui.£&:alIumptumarguitur
quiaficnon eft vi^ uens.ergo 3Cc* Qiiinta conclufio ♦ Solum membrum eft proprie
fubiedum fanitatis 8c aegritudinis propinquum.pa tet,quia folum mcmbrum cft
viucns intcr partcs noftri cor> por is .ergo 3Cc* Scxta conclufio, Licet ita
fit vt praeccdcs conclufio alTcrit ,non tamen mcmbruni cxiftes fine fpiritu,
fed praECipucmembrum difpofitum per fpiritum cft fubio <ftum fanitatis vel
pgritudinis.patet,quia nullatenus fine fpi ritu poteft efle uiuens.igmir&c.
Exquibns infero ^babi> liter fpiritum materialiter concurrcre ad hoc vt
membrum fit fanum vel aegrum ficm 3c fubiedi difpo ad hoc vt reci^ piat
fubiedum ipfamformam.Sicutautcm ipfa fubiccftip^ paratio non dicitur poftca
informata ipfa forma,ita fpfis no ^iccmr fanus vel aeger. Ex ifto patet
intcllccflus Aui^dum dixit in litera» membrum aut fpiis.exponendo ly aut copula
tiue pro&.Sumpfit.n.fubiecftum prooi eoquoddenominac vel quod materialiter
concurrit . igitur ^c.ad intellecfium datum. Nota ramen q> probabiliter
tenere poftumus ly Aut du> autdifiun^^iue.Etquodnotanrerdixit aut.Dubium
nan.f? plicitcr ♦ erat an fpils foret formaliter animatus. Ad argumeta pri^
cipalia refpondetur. Ad primum diciturncgando afium^ ptum» Ad probationem
vlterius neganda eft confequentia, vt in quaeftionibus techni plene declaratum
eft . Ad alia confirmationem dicic q> oportet illam audoritatem ficex^ poni
ideft in fubiecto difpofito per caliduni naturale. Ad aliam conffrmationem
dicitur negandoconfequentiam.Ad probationem dicinir illud efie verum per fe
primo . fecuda'' rio tamen 5c:ex confequenti non repugnat , vt declaratii eft
in locoallegato. Adfecundum principale dicitur proba> biliteradmittendocafum
5<:confcqucnter concedendo ifta dilpojitionem qux eft in fpiritu enfc
aegritudincm^cX: negan^ do colequetniamad intelle(*tum pofitum in qu^ftione,
quia ad hoc non fequUur fpiritum denominari fanum vel pgrum, fcd folum mcmbrum
cuius opcrationcg ladMiuur (eaHbk iri & iirL Itter. ^ Et per idem r
cfpondetur ad confirmationem* quartu patct fatis folutio per ca qux in
quscftione diciafunr» Quaeftio, iiij.. QVARTO Qu^eritur. Vtrum humores fint,
fubie^ ctum mcdiatum fan^tatis vcl jcgritudinis. Et arguitur $ non. Primo
fic.Cibus 3c potus non funt fubiectil media^ tum.ergo nec humores.patet
confequentia, cum ita cxcibo 8C potu fiatmembrum quodeft immediatum fubiecftuni
ficutexhumoribus.Ef alTumptfi videtur. A,inliteraq»i"^ ici fubiecfta
mediata non numerat nifi clemcta^<: hum^f<^ Sccudoarguic.Hijoresfunt
cacffcdiua fauitatis <S<:a:gritii dinis igr no funt ca materialis.patet
confequctia cCi idc "O" po/fit cc fimul efFicics &materia
rcfpecftu ciufdc,ut coWig^^^f fecun.lo phyficorumtextucommenti»cS<:aflumptum
coHi'' gitur cum humor cholericus faciat feb.cliolericam 3C p\M matrcus
phlegmatica. I tem fanguis frigidus cx laifluca gna/ tus rcmouet xgritudinem
cholcricam liepatis faiiitatem in^ ducendo in liepate. Tenio humores funt
cauf:v immcdia^ tac materialis acgritudinis. igitur vScc.patet confcqucntia;'^
alfumptumprobatur.cum febres liumorales fpccicdifti"' guantur abinuicem
fecundum diftincftioncm fuarum m^tf' ricrum humoraIium,utcoIligitur prima
qiiani 3Cpr\ir]odc differentqs febrium. Et confirmatur,quia humori im«^^^ diate
inefi fanitas vel aegritudo , i.oitur &c. patct cofcqu^^!^ SC allumptum
arguitur,quia chryftalinac ineft faniuis , q"'^ diaphantitas uelluciditas
fibi naturalis.Similiter cgritu^^o" in
eaforetopacitas.Q^-tamcchryftallinafit humoralt«i"it» Aui.tertiatertij
cap.primo. Item confirmatur lic, fi'- guebatur in prxccdcnti qupftione ponendo
cp in co foieto;' ftemperata qualitas 3C non in membro,cuius operation<?^y
pedirct 3c arguatur vt ibi, Quarto ad pnncipalc a^^f^ nec humores manentes nec
non manentes fub propiijs fCj mis funtca foralis fanitatis vcl acgritudinis,
\9v3cc,aiWr probatur.non.n. manentes vt patet nec non manentcs,q»^'* quod non
manet non eft alicuius mancntis matcria,igr in oppohtum eft Au icen,
Refpondendo ad iftam qu^ftionem primopmittcda ^^f
quacdamnotabilia.Secundoponendcc funt conclufione^^, qu^efitoin quacftione.
Quantumad primum articulu/'^"' h? diftmdiones» Prima difto.q, humor fumit
muliipl'^"; Hfirnopro quolibet corpore humido liquido . Sccun^JoP^ m,
quolibetcorporchumido liquidogeneratoex cibo «1^^'^^ veIimmediate,&ficaquofitatem
vrinalem hcmus apr lare humorcm.Tcrtio^oi corpore humidocxcibon^c^H*^ te vel
immcdiatcgeneraio,c5<: hoc per vnam aut pfes traf^^j mutationesaptoconuerti
in fubftantia noftri corporis ^ partes membrorum noftri corporis.Quartofumitur^^^^^
porchumido5c:c,immediateex chylogeneratoapto conj| tiin fubftantia noftri
corporis. Jn propofito fumitur hfC" morquartomodo.Et fic fumendo
diftinguitur conf^/^j^, lumhumiditatesfecundas,<X:contra aquofitatem
vri^i^^^ Sicautcm non eft dehumore tertiomodo fumpto , q^^^ diftinguitur
nificontiahumiditatesinutiles excibo g^^^ ^ tas . Secundo nota cjj per caufam
materialem mediata/^^^^u litatisintelligeredebcmusoc non formaliter
denoni"' fanum vel^grum ex quo tamen mediate vel immedi^f^^^^ Vel facftum
eft vel fferi poteft aliquid formalitcr deno«i'.'^^^ tumfanum vel cgrum.
Quantumadfecundiim ^^^^^^9 lum ponuntur conclufiones. Prima condufio. ^^^^J^
noftri corporis fumendo humorcm tcrtiomodo fui^^ ^ effecfriuae fanitatis vel
pgritudinis.patet hcc conclufio Pf^^j^j quafuperiustada.Etnotacfhumor
prxternaturans^ ^ febrem nondebetpropricdenomiriaricaufa
"^^"^^l^jfen^ p^^f^^ cft.n.caufa efficiens febrem^fed dicitur materia
ad ly^^ r ^^^^^i fum,quia eft res corpulentagrofla refpedu Cpirtni^^^^^^e^ -^^
^^if det febris, vnde has febres vocamus materiales, q^i'^' ' gjj "^^^j/
pcndentcs a matcria corpulcta grofta effecfliua ^^•^'''^^ elTe quo pater,quare
auctores ponunt febrem ^pb^^^^l^ ^ calc^ ' in matcrialcm,non quia fit
depcd€s,quia cft dcpco^ ^^. Ucto ce fpuum fcd'ga ca a qua dcpcndetcpheme^^
Early European Bo Imoges reproduce( 583/D CL V iESTIO, rfs groffa 3C
corpulcnta» Sccunda coclufio cft» Hiimoftti funt fubiedutn remotum fanitatis
vel ggiitudinis liue exn> tes fub proprijs formis , liue non»patet quia per
fubiedn rc^ motumm propofitointelligitur omne illud ex quo fit vel fic
batvelffcripoteftaliquid actualiter dcnominatum fanum vel azgrum ideo SCc* Ex
qua conclufioue fequitur idc forc fubiedum fiue materiam efFiciens fanitatis
vel acgritudi^ nis.patet cx didis* Tertia conclufio ,licet ita (it , porc tn c
qualitates informantes humores clTc a:gritudinem.patct,qa porc eft per
qualitatcm exntem in liumor? immediatc 3C fcn fibiliter lacdi operationes»
igitur &:c. patet confequentiacS^ alfumptumarguitur.Ponendoin venis velin
aliquo aliorc ccptaculoforehumorcs alicuius qualitatis naturac rcbelUs,
quialicetnuUamfcnlibilem qualitatem impiimantin mc^ bro,perqualitatemtamen hanc
impediiunt ne mcmbrum debite digerat aut nutriatur,(J^ hoc impcdimcto
fenfibili.Ec patet operatiunem mcmbri fenfibiliter Igdi ct non ab aliquo
immediate nifi a qualitatc cxntc in humorc ia di(flo»igr dCc
patetconfcquentia,3;^ailLimptum fifr cxcafu» Exquaco clufione fcquitur q>
non quodlibct in quo crt acgritudo fub'* iedliue vcl inhacrenter cfl:
acgrum.patcc, quia hic humor efl: hu ufmodi , vt fequitur cx conclufionc.
Sccundo fequitur aliquidclTeegrum,in quotamen noneftinhfreter cgritudo. patet ,
quia hoc membrum taic fignatum in cafu cil a:grum co q» fenfibifr lcfum cfl; in
fuis operationibus, 8C vt tcnet W laqualitasquxeflracgritudo noncfirinco, fcdin
humorcia dido inhgrenccr.Et lota caufa cfl; quia non cx hoc diciiur ali quod
membrum cfic acgrum^quiahabcns ggritudincm i fc inhgrcntcr,fed quia per
ggritudinem cfl: fenfibilitcr 1? fum uF impcditum in fuis operationibus ♦
tgitur dCc* Et potcfl: poni dc hoc cxemplum dc mcmbro non pcr proprictatem, fed
6 communitatcm cgrotantc,ficut dc cpyglotti 'non potctc»for>
marcvoccmproptcrimpcdimenium motus mufculorum pcctoris,Iicet hacc xgritudo
dicatur pcr communitatcm, 6C prima non. Sccundum corrolarium e hoc.No in
quocuq, fubicdo potcft clTc argritudo potcft ciTc fanitas inh^rcntcr*
patctcxdiaisfuperius, Adargumcnta principalia rcfpS detur. Ad primum d.ctur
ncgando aiis:dicitur Cl> Aui:ii^ cct non cnumeratcibum 5(:c.dcdic tamer. ii-
^ V- vndeAuic.noncnumcratnificxcmpTad^^^ patctquidfitdiccndumcxdicftisinqte^
ci,non potefttdcmfimul effcmatcriaproprrjffimc capiCdo matcriaac: cfticiens
rcfpccftuciufdcm.Alitcr tamcn capicn> do matcrmm non rcpugnac.Et primomodo
intcllcxit phi^o^ fophus ai matcria non fit adiua. Ad tcrtium dicitur nera doalTumptum
ad intcllcdum datum dc matcria immo diata,&:ad probationcm.patct qualitcr
humorcs dicuntur matcria: fcbrium humoralium cx didis in qonc. Ad alia
conlirmationem dicitur q, chryftallina eft mcmbrum aiatu non humor.Dicitur
autcm ab Aui.& ab alqs audoribus numor pcr quandam fimilitudincm quam habct
cum hiV nbus,vcl fortecapicndo humorcm primomo, Ad aliam confirmationem patct
quid fit diccndil pcr vltimam conclu Oonem pofitaminquflcftionc. Ad
quartumprincipalcDa tetcjdfitdicedap fecudaconclufionccucius dcclaratione»
Quacftio» V» QVINTO CLueritur^VtrumcopPo fit qualitas.Fr arguuurq,non,
Primofic.coplcxiocft fubftantia.ioitetr patct confcquentia.iS^ aflfumptum
arguitur.Primo qSia ccC plcxiocftnatura .omnisautem natura cftfubftantia cxcn
q>omnis natura eft matcria vel forma»igirur 8Cc. patet coii
lcquentia,&afl[umptum fiPr penes mcntem omniumaurrn rum poncntium q» tantum
tres funt omnes nature l quib»c confiftit fanitas vcl .cgritudo.CcopIexio
compofitio k vn ' taswgitur&c. Et confirmatur idem fic,quia idemcftfi' gnum
fumptum a complexionc dC fignum f.imptum a fub. ftantiahtcr inh:crcntibus ,ut
colligitur cx didis Ganfccndo technK^uur SCc. Et confirmafur idem auc-toritatc
qZ Prunodeiuuamcntis mcmbrorum ,&idcm afteritHaly.f;
^«ndotcchniauctontatc^GaK Sccundoarguitur principa V 190 litct fic,qugllbct
qualitas cft vna qualitas , fcd coplcxio non cft vna quaIitas»crgo
5<:c.patet c6fequentia„<S^ alTumptum quo ad primam cius partem notum
cft,fed arguitur minor, quia alia eft complexio media inter calidum 3c frigidum.5i
alia media inter humidum 3c ficcum,& hoc fecundu fpcm»
igitur;S^c.probaturalTumptum,quiacaIidum 3C frigiduex vna parte 3C humidum 3c
liccum cx alia funt cxtrcma diucr forum generum.igitur&c» In oppofitum eft
Aui.poncnscopPoncm cflfc qualitatcm. In ifta quaeftionc primo vidcbitur
dcquacfito principa li»Secundo tradabitur difticultas tacta in fecuudo
principa^ li.f.an complexio mixti fit tantum una,an fint plurcs coplc/ xiones
in uno mixto adacquatg» Q^uantum ad primij funt quardam pmittenda.Pracmitio primo
q» pcr comproneni uiuentispcrfc6^immcdiatc pcrficiunturoperationcs uiuen-*
tis.harc fuppofitio vidctur dc metc omnium auctorfu Sc> cundo prarmitto
nullam formam in fua naturali difponc g> ficereopcrationcs fuas vcl
fibidcbitas nifi mediantc inftro» Tcrtiopr^mittoc]^omnisfubftatiacftmatcria uel
forma vel compofitum cx matcria dC forma , 8C hoc dc mctc oiiim auctorum» Prima
conclufio cft hacc ♦ Complcxio non cft: matcria.patct,quiapermatcrianuUa:
pcrficiuntur oponcs, fcd pcr coplbncm immcdiatc pcrficiuntur opcraiioncs uiuc
tis, vt pcr primam fupponcm.patct.igitur dCc* Sccijida c5 clu fio.com pTo non
cft forma fubftantialis compofiti..pbac,
nullaformafubftantialiscopofitiimcdiate .pducit opones fibi debitas per
fccundam fuppofitioncm,fcd complcxio im mcdiatc producit opcrationes debitas
brm^ uiuctis igr ctc» patct confequcntia 6<;affumptum pcr primamSilfccundan*
fuppofitionem. Ex his fuppofitionibus 3C conclufionibua fcquitur tertia
conclufiOtf.c;^ complcxio non cft compofitd, patct per idem mcdium» Ex quibus
fcquitur cj» compFo non cft fubftarttia. Sequitur fccundo CompFoncm no effe
naturam,(5l' hoc capicndo naturam propric» Quarta con^ clufio cft hacc.c]^
probabilitcr tcncri potcft comproncm noti clTe qualitatcm aliquam diftincftam a
toto aggrcgato cx pri mis qualitatibus talitcr refra(flis.patct,quia quafcilq»
opcra^ tioncs attribuimus complexionis fieflfctfimplcx qualitasac tribucrc
poflfiimus huic toto aggrcgato.igiturjS^c.patccco^
fequenria&^aflfumptumfatisapparct fuftcntabilc. Qiiin
taconclufioprobabiIius& ronimagis confonum cftcom^ plcxioncm mixti faltcm
pcrfcwli cflfcqualitatcmfccudafim pliccmfpccificcdiftinctamaquacunqp qualitatum
prima^ rum q^J? ^^^^ qualitatcs primas l virtutc fua acftiua cotincr,
nontn.apparct qualitcropijcompibforctapta.pducerc fri' oidit?te*^
quartigradus,autcuphorbiumcaFitatcm,fiutriuf quc iftorum compfo non cfict nifi
aggrcgatu Jtcm no apgct aliter qno in marmore cffct corrupta fornia tcrrae aut
notabl liter fracfta,cum cxpcrimcnto patcat notabiPr tcrram calcfic rianic$
cornlpatur vcl notabiPr rcfrangaturJmaginadun» igitur cft q» in matcria ex qua
gnatur marmor aut lapis indu citur certa proportio qualitatum primaru ad quam
fequitur indUL^iocompIcxionis debitg marmori qua compPone idu/ <5ia
corrumpitur forma tcrrac cui hec complcxio cft incom
pofiibilis&confcqucntcrinduciturforma marmoris 8cC\c dc alrjs* Quantu ad
fccundil praemitto poFc cft fieri di-' ftcmpcramcntum in humido 8C ficco ftante
tcmpcramcnto in calido 3c frigido,&ccontra.Hxc fuppo clarc patebit in^
fcriusdcmcntc Aui.coIIigiturctiam dcmcntc Gal.fccundo techni in pluribus
paflfibus. Sccunda fuppofitio e q, q\io/ rncunq? temperamentorum potcft vnum
variari aliono ua riato illa tcmperamenta funtdiftincta.hoc etiam dc fc notil
cft. Tuncfitprima conclufio.AIiudcfttcmpcramcntuni medium fiuc complcxio mcdia
rcfultans cx actionc qualita^ tum actiuarum i ntcr fc.5: alia qualitatum
paflfiuarum intcr fe.Hxcconclufioprobatur.quia ftatficridiftcmpcramcntij
incopFoncmcdiaintcr paflpuas nulloaducnicntc diftcpcra> mcnto compFoni medi?
intcr actiuas,<S^ econtra igitur Scc, confcquetia tcnct per fccundam
fupponem,quori7cunc^ unum variaiur alio rton uariato illaiunt
diftincta,<S;alJnpta Naeura Q.V ms r 1 o. «ft pnmA rappo.Et patet
cxpcrimento, videnius.n^corpus aliquod notabilitcrcxiccari abfcjt hocq»
notabilitcrcaleffat aatfrigeffatjvcpatct dc puero tendentc ucrfus iuucntutcm.
Igituf^c» Secundoproiftaconclufione videtur circmes philofophi,fecundo de anima
ponetis fenfus tactus e/Ie plu/ res. Vel.n^poneretur fenfus tactus cflfc plurcs
roneorganoni f n qu.bus fft fubiecfliuc tadiua fenfatio,v5e hoc non ,quia tilc
Vifus 8C tactus non eirent plures fenfus. Vel ex parte animp,
&hocnon,vtpatct, Velcxparte qualitatiuartl difponum organiquacfunt inftrm
in fenfatione tactiua .Cumigitur non fit ponendum primum necfecundum vt tadum
ell,re hnquitur tcrriumXq, fenfas tactus e plurcs,quia difpo qua^
litatiuadcfcruicnsnon cftprxcifeunafed pIures,vnaXme> dia
intcrpafifiuas,&alia mcdia inter actiuas . Sed vt notum
cfthaecdifpSqualitatiuaanimae immediatevt inftrumctij dcferuicns &c.non eft
nifi compIexio,ideo videtur q> alia e compFomedia interactiuas,5<:alia
inter palliuas, Item pro illaconclufionc facruntargumcnta fuperius tacfla.f.
cj>inter cxtrcma diuerforum gencrum debent ciremcdia diftinda^ Exhis fequitur
fecunda conclulio q> totalis humana copfo
noncftunaqualitaB.patctexconcIufionc» Tertia coclufio cft q, in quoliber mixro
perfecftoadfquatc ffit plures copFo ncsabinuicem
fpecificcdiftinctae.patetcxdictis. Quarta concIufioefthaccq,pcrnullam illarum
pnt futficienter ficioperationes viuentis , fcd nccclTario rcquiritur vtrun.p
vt uiuens polTit debitc perBcere operationes,ad hoc.n. vt nu trimcntum
digeratur non femper oportet calefferi vcl frigc^
ficrijfcdquandoqpneccflfeeftipfumexiccari 8c humedari, ideo 8Cc. Ad argumenta
an oppofitum nldctur. Ad pri mum ncgando afifumptij.Et ad probationem dicitur
q, pc^ nes audores fumitur natura duplicitcr . Primo proprie pro principio
primo vS<: principali motus 3C quictiscius in quo cft dCc.dC fic dicit
natura prgcipue de materia et torma fub^ ftantiali compofiti naturaii8,quo vnum
eft principiu priiv cipale paflfiuum Sc reliquum actiuum.Sccundo modo fumic
natura pro quocijqj principio inftrumcntalf vcl difpofitiuo inatcriae vel
formp,quia.f.naturam primo modo dicfla dif'' ponctc ad agcrc vcl pati
opcrationes dcbitas.Et taliter fum^ pfcrunt audorcs diuidcntes natura» in
quibus confiftit fani/ tas vcl acgritudoin compfoncm copo ne 3C unitate ♦ Ad
conffrmatione aonccdo cp Ggnum fumpium a complcxionc cft fignum fumptum a
fubftantialitcr inhaercntibuSttS: nega turconfcqucntiacumconcluditur^crgo
complcxio eftfub^ ftantia,dicicurcnim fignum fumptum a fubftantialiter inhg
rentibus figiium fumptum ab eo quod cft clTcntialitcr idcm quod fanitas,ficut
bona complcx io idcm cft cfiTcntialit* q3 fanitag,c&: fic non proccdit
argumentum.Ad auctoritatcs di Subftan GaU&: Haly.non intcllcxcrc
fubftanriam propric tia dupU ^' P**°"' fubftantia diftinguitur cotra
accidcns , fcdruna ciicr, pfcrunt fubftantiam pro eo quod ad altcrius cfifc 3C
confcr^ uationcmmultumopcratur,ficutctiam dicimus diuitiasce fubftanriam
noftram,(X: ficimpropric dicitur complcxio fubftantia membri. Ad fccundum
principalc patct foIu> tio cx fccundo articulo SCc* Quaeftio» yj, SEXTO
Quxritur. Vtrum poflfibilc fit gqualc ad pon> dus eflfc.Et
arguitur multiplicitcr q, fic. Prirao pofe e ali^ quod corpus in fe habcrc
tarum dc lcuitatc quantum de gra uitatc.igitur iS::c.patct confcquentia.c9<:
alTumptum arguitur, Poncndo aliquod corpus fummegraueper uniformem ac-'
quifitionem Icuiiatis fferi fummeleuc,^ fcquitur q, tale cor^ pusin
mcdioinftanti horae acquifiuerit medictatem totius
latitudinisleuitatis.&pcrconfequens pro tunc crit deperdi'' mcdicras
latitudinis grauitati8,co q, qptum dc vno con> tranorurnacquiriturtantumdcalio
expellitur, fequitiircr^ goconclufio q, pro ifto inftanti grauitas Sc leuitas i
iftocor/ porc cmnt fimul H.b medns gradibus.crgo 3Cc. Et conffr/ matur,idcm
fic.oleum cft acqualcad pondus quo ad quali/ taicslocalftermotiuas.ergo&c.aflfumptum
arguirur , quia toi funtclcmcntorum fphcr» inquibus naturaUtcr olcura afcctidit
quot funt fpher? in quibus naturalitcr dcfcetiditw'gf non magis debet dici
grauc cp Ieuc,nec ccontra.patet confc quentia >5;:alTumptum patct
expcrimento, afccndit.n.i fph« ra tcrrg 3C aqup, 3C defcedit in fphera ignis 3c
acris.crgo cfc. Sccundo ad principale arguitur,poFc cft efnta ad mixrion«
fimulconcurrerccumfuisqualitatibus acqualis intenfionis 3c oequcpotcntibus ad
agendum/cd hoc pofito intcr hecno ccfllabitactioquoufvp peruenerit ad
tempcramentum «UC'' dium acqualirer diftans ab exrremis . igitur 3Cc, patet
confc'' quentia vS^maior,minor arguitur , quia ipfis taliterapproxj'
matisadinuicem qptum vnum conttarium de alteroCorrU'' pittantumdecodcmabaltcro
fuo contrario corrumpituf, A notum eft q,inter hec non celfabitactioquoufq,
iter iHa critdilfimilitudo vclcontrarietas quf no remouebitur ni/i
contrarrjsomnibusad mediiim dcductis , tuncenim crunt omiua fifia.igitur 3Cc,
Et confirmatur,quia pofe eft f"»"^ calidum pcr uniformeacquifitioncm
frigiditatis in horaac' quirerc frigiditatcm fumma.Et ponatur ita cllc , 3C
fcquituf q^inmedioinftanti horac crit hoc corpus fub gradibustnf^ drjs
caliditatis cX:frigiditatis,vt patet intuenti. Et pcr fif^^^r^ gumentumdeducipotcftcfiepoPe
aliquod corpus praccifc habcre acqualiter dc humiditate ficut deficcitate
ponendo corpijs fumme ficcum pcr vniformcm acquifitiocm hu"*'^ ditatis
fferi fumme humidum ctarguitur ut prius. Ter"'' ad principale
arguitur,quia fecunduni quaciJa dcnofn^^^^ tionem eft rcperibile magis 3C
minus^fecfidum cam c repe^ ribile acqualecuicnc]^ gencri attribuatur illa
dcnoi"atio,fe<I '^^ gencrc mixtorum fccundum dcnominationcm calidi
dcbi^ gidi humidi 8c Cicci reperibile eft magis 8c minus.igitur et^» Itcm non
plus repugnat medius gradus caliditatis inedi'' gradui frigiditatis qi gradus
caliditatis intcnfusgradui frigi^
ditati3remifto,fcdcumintcnfograducaIiditatisftatgradu9 remiirus
frigiditatis.igitur &c.patet confcqucntia 8C tnsioh
mtnorpatet.Ponrdoq,fummecaIidum remictatur aliqu^^ litcr citra fummum per
frigiditatis acquifitionem. Et tur q, cum aliquali gradu caliditatis , immo cum
quocun^ gradu cahditatis citra fummum quantumcua intlfo ftabit aliquis gradus
rcmiiTus frigiditatis.igitur &c!& hoc quani^ ad partem aff irmatiuam
quaeftionis. In oppofitum cft Aui.in litcra.Similitcr Haly.primo tec^, nultc
fccundo dc giiatione colligitur ide dc metc philofophL'
Iniftaquxftionccrunttrcsarticuli iuxta matcriam f''^ argumentorum principalium
. In primo videbitur vtru^^^ pcribilc fit aequalc ad pondus,quo ad qualitaies
motiuas l^j calitcr.Sccundo vidcbitur vtrum poFc fit rcperiri idem f qualitates
altcratiuas. Tertio principalit' vtrum pofc dti^^ reperiri quoad viranc^
illarum qualitatum fimul» Q^f tumadprimum.Praemittam primoquaedam pracambu'^*
Sccundo ponam condufioncs dc quaefito » Sciendum 'j* igitur primoc^ pcr
qualitatcs localitcr motiuas intelligo^^ iitatcs qu? funt inftrumcntale
principiil motus localis cUJH' niodi funt grauitas 3C Icuitas 3Cc. Sccundo
prpmittitur ^ qualitatcs motiuae naturaliterfituatx nonfaciunt tra(fli"^
»urfum nec^ dcorfum.alias cnim aer continuc afcendereri'*
^efcendcret»fimiIitcrignis,huiufmoJi tamen qualitates^ fuerint cxtta locum ad
quem naturalitcr inclinant tra^^^|^^ Velinclinationemfaciuntfurfum vcl
dcorfii.ficut.n.hmy modi qualitatescSc: proprietates inclinant mobilia
nstu'^" vtad hunc locum vel illum moueantur,ita naturaliter lant vt in
illo loco quicfcant. Tcrtio prxmiitetidu ^ non cft poFc duo contraria
inftrumcnta eidc principali ^g^ ti 3c particulari format cflfc acqualitcr
conucnientia.pat^^ " «juiaduocontrariainftrumcnta neceflfariofunt
^»"^''^*^^"^ generum perfedionis^fed quorucunq? duorum
i"?^"^ "k yeldilTiPiumadquodciJcpcftvaria&dilTimilis
hab'f"^n^ m^^i Jgitur &c.patct confcqucntia 3c aflfumptum fatis fi»
Quarto pracmitteudum eftq, acqualc pondus 1»«^^. dfP nari poflfumus vcl
uniformircr talc, vel diflFormiter f^Jfjjj^gt plum primi,vr fi imaginemur vnum
corpus cuius ^ Pars $tiiaiiua habet'quatuorgradus grauitatis Scq^^^° Early European
Books, Copynghl © 201 1 ProQuest IIC, Images reproduced by courtesy of The
Wellcome Trusl, London. 583/D a VSTIO. uicatIs»Bxemplum fecundi,/icut /I effet
vnum corpus blpO aale cuins vnum pedale cirec leue ut quatuor^vX; aliud grauc
Vt quaruor Jji propofito ell fcnno de aequah ad pondus pri> niomo»LNotri»n»c
q» non repugnar Cecudomo fore equale ad Pondiis , Tunc lit prima
coclufio.Po^libile eft quo ad qua iitates localtterniotiuaseirealiquod corpus
icqnale adpon^ aus hxc conclufio dcduci potdl pcr pr imiini argumcntum
a^ductumanteoppofitum vtpater intelli^cdti. Secunda conclulio ell q, dato tali
gquali ad pondus Hlud non ubicuq^ poaeretur quiefceret.probat fic»talc corpus
poiret alicubi ll iuari,ul>i potcntior enfct leuitas in trahendo furfum ^
graui> tasintralicndodeorfum,&alicubi «luari poiret , vbi forec
contrarium.ergo *S(:c.patct confequentia , dC airumpnim ar^
guitur.Fonendo»a.fore tale acqualead pondus in quo /It leui las ignis, vt
duo.5«: fimiliter aeris & grauitas tcrrc vt duo 3C nmiliteraqux.Et patet
qj.a.fituatum in fplicraaqugfurfum mouebitur»trahunt.n»furfum leuitas ignis dC
leuitas aeris et non reliftit nifi grauitas terrx vt patet per fccundam fup^
ponem^Etpcridempatetq^talccorpus fituatum infphcra ignis vel aeris mouerctur
dcorfum. Ex ifta conclufione ec eius probatione infcro primo tale corpus
aequale ad pon - dusmouereturdedudolpedimento quoufc^ medietas cius
«actfituatainfphcraaqux;^: reliqua medietas in fphera ae/ rxs patct,quia vfcp
tunc trahcns cllct maior Ci^ potcncia rcli ftens,vtpatctintclligctu Scquitur
fecundoci, dcduiiarc^ liftcntiamedi, vd faltem impcdlmento fufFicientc ipedire
motum talccorpuscircufituatum continuc circularitermo. uercturdixc conclufio
dcduc.tur.Ponendo.a.taliter qualifi. reTr%'" ^'P^ Hc pcdalc cxiftcns l
ac> ufnfr?ut refiftcntiatamcneftprSduo^ ropedaliecontrapotLa aiK„^^^
^oignisduoac4refift^:!r:;:.S"S^^^^ hensfiaitdTOrfuru.ii>itui &c
P°''""a fu, fu tta> fub!totnoueretur,qufafielTetuacuiimiMr I
pofitumfabitom^ieretur.quiaaS" '''''' '^"''•^■'^i
.iua/ednonaliquantafotefreliSvtS^^ tertus patet non velocius polTc moueri
finiDW i„ mixtun,.Et multaaliafequetent quA at^*^ " 17'"°* .0. Tertia
conclufio pril.cipaIis^p,^„^i,7pro nt „ Inipore eftaUqacorpusnaturaIeScuh^°'"""^
«lis formam fubftantialem in natu al fuad fol^^ mrefibi
luerdegrauitate&le™^^^ f9^'Mt eft grauitatem et leuitatc ahcui corporhu
urali , ^ forms fubftantiali|qualiterforeconue,SS^^^^^ Patet confequcntia
&afrumpmm per tertiam ruppofftL Qyantumadfecundumarticulii lintha: fuppones
D ^ ma fuppo.Qu^cun$ extrema funt fibi adinuicem cot,„m "''
.'/"^.'"''"'Pofflbilia med/o inter illa extrema Stet o? '
ma.o,eftrepugnant,aextremiadextremumSS^^
""""'"■"'"^•"•«pugnatextremum medio
«^"3 „T ?u;TaS"n^fr-"^'"^^™c'^ fik; >•
'^"^^""q^ fibi inuicem compoiribiliu mcdia n. diwtP ft:,r;«,-r L
Tertia fuppo.Cum irttenfa c^Ia' S':r^S?;feeIft.epoteft^m
^■'giditatis&ecoucrU^i^^^^^^^^ & p^^ntc oppofitum Jtefiraou/'"^,^^
per pluraaddu. •Mucr,quo ad partcs cius c;pt«atiuaj^ VI IPI & fcquic conclufio,
vt patct intucnti, Et patct pcr idcm poP fibile cire aliquod corpus in fc per
totum habere aequalc me furam humiditatis 8c liccitaiis» Sccunda coclufio eft
hxc. Poiribileeftcirealiquod ocqualead pondus quoadqualita^ ics
aIteratiuas»probatur conclulio ficnonminus repugnat quo ad fimul informare idcm
fubiedum intcnfa caliditas iti tenrcliunndicati($mcJiusgradus caliditaiis
mediogradui huai'ditatis,limihter mcdius frigiditatis medio humiditatis vcl
ficciiatis,fcd tam intcnfa caliditas intenfa frigiditas e compoiribilismtcfchumiditatifimiliterd^ficcitati.ergomc
dius eft compoflTibilis mcdio.Ponat igitur in eife . Et fequit in fu bicdo
fimul eirc cahditate praccifc fub mcdio gradu 3C limiliter liumiditatcm.;S^ per
confcquens in eodcm etiam'fri giditas&ficcitaseruntfiib medio»Suppono.n» ad
prarfens non ficri remilfioncm qualiiatum contrariarum nifi pcr in> dudioncm
contrarij.^S^ per confequens &c* Item ponac corpus fumme calidum SC humidum
in hora per uniforme acquifitioneni frigiditatis ^t^ficcitatis fieri fumme frigidum
6C ficcum»Et patet conclufio» Dicerctur forte cp humidi^ t3s tardius
remittitur. Contra.ponatur latitudinem humi ditatfetantoproporiionabiliter eirc
minorem ^to tardiug rcmittitur.Etadliuc fequitur condufioJtcmcum gradu mc dio
humiditatis 8c ficcitatis informante fubiecftum ftare po
tcftintcnfacaliditasd:fimiliterintenfafrigiditas.igituretc.
patctconfequentiavcX: altumptum fimiliterex fuperiiis di^ dis. 'l^crna
concIufio»TaIe corpus taliter difpofitumccc alicuius oponis
produ(fciuum.paret,quia polTct agcre in ca> lidum intenfum per
frigiditatem,^^ in humidum intenfum pcr ficcitatem.Immoconccdendum foretillud
fimul pofic producere contrario> motus,fed non in idem fubiedu adae/
quatc,vtpatetincelligcnti.^ Quartam conclufioncm po^ nunt quidam q> licet
fit pofiibile taliter eiTe cqualc ad podus qualiter poiiit fccunda conclufio,
impolTibile tamc eft ec al t quod talc gqualcad pondus q» in eo fint fimul tam
gradualcs raenfure q^ potcntig contrariarum qualitatum adarquatcpa tct,quia
t^^-tLJcfjqjineodcm fubieaofitgqualiter intenfacali ditas 6C intcnfa frigfditas
8C intcnfa humiditas 8c intenfa fio» citas,maioristamenacfliuitatiscftcaIiditas
$ frigiditas Sc maioris refiftentip cft frigiditas qpcaliditas,6i: fimiliter
ficci tas eft maioris adiuitatis $ humtditas , qug maioris tamcn cft
refiftentig $ aliqua qualitatum adtiuarum , idco &c»Di> cunt autem
Conclufionc ifta ciTc pro intclletflu. Aui. Qyiv " a ^ intelledu Aui.in
litcra Jm^ pofibilc dt ahquod corpus naturale in fua naturali difponc xquales
mcnfuras qualitatum contrariarum fibi naturalitcr xqualitcrlimitare.probac
quiaimpoffibile eftalicuius cor^ poris naturalis formam fubftantialem ad
qualitatcs duas fiy bi inuicem contrarias gquale habere conuenientiam ♦ Patet
confequentia,<S(:alTumptum videtur patcre pcr fupponcm tertiam in primo
articulo pofitam. Quantum ad tertium ponuntut hg conclufiones. Prima conclufio
» Cum calidi/ tatc intcnfa ftare potcft intcnfa grauitas.patet harc» in aqua.
nJerucntc eft caliditas intenfa SC tpfa cft intefc grauis , Sc Cu militer in
fcrroignitojgitur 8Cc. Sccunda conclufioc hxc cum frigiditate intenfa ftat
intenfa leuitas»patet,qufa tcporc hyemis expcrimento videmus acrem effeita
frigidum vt in co rigeant mcmbra^S;: lii eft valdc leuis Jtcm ventus fepte>
irionalis vt boreas e ualdcleuis,ct tanicn in eo eft intenfa fri giditas,ita vt
quandoq? congelentur vaporcs quibus occur- rit vt ipfos in niucm vel pluuiam
conucrtat.idco dCC» SiPr in media regione cft intenfa frigiditas continuc,&
tame acr ibi exns eft Icuis.Nifi forte quis diccret hoc fore proptcr va^ pores
ibi exrites, fed ita dc uaporibus .pcedcrct argumctum ficut dc
aere,cumetiamvaporcs illi fint IcucsC.onfiPes con clufiones polTunt poni.f.q»
cum intcnfa humiditate ftat intc faleuitas fimilitcr grauita8,ut patct in
acrcct aqua.Et fimili^ dc ficcitatc vt patet intelligcnti. Tcrtia conclufio.Cum
ca liditatcintenfa potcft ftarcequalcadpondus in grauitatctS: !euitate.patct,quia
cum quacuncp poirunt ftarc cxtrcma pot fiaremedium*Ecfiniilitcrpoceft dictde
humiditate <^^c^ Gaf. Gent. Cocilia^ tor. Sanitas pe rf ecfla triplex» Q. V
S T I O, dtatc, Q.uarta coclufio.PoiTibile c fimul forc aliquod? qua le ad
podus lani quo ad qualitates alteraiiuas quo ad mo liuas localitcr.probatur fic
cum caliditate 3C humiditatein> tcnfaftatintenfaleuitas&intcfagrauitas
»fimiliter cumin^ tcnfa frigiditate 3c ficcitatc ftat intcfa grauitas ♦ Sc
fimiliter intenfa leuiias, vt in borca.igitur non repugnat cum tcmpc/'
ramcntoacqualiter medioirtarum duarum contrarietatum ftaietempcramentum
ponderalc inter medium grauitatis 6c leuitatis.patct cofequentia, quia
quorilci').!; extrcmorum inter fe nun eft repiignantia,eorum mediorum
intcrfcnonc rcpugnantiajVt fupradidum ell:» Quinta conclul]o»liccc itafit
nullum tamen corpus naturalciii fua naturali difpo/* ne exiis fibi limicat
tcmperamentum medium pondcralitcr, tam qualitatum alteratiuarumq^qualitatum
motiuarum lo calitcr.patetconclufio vcprias.hc iftaconclufioeft proin^ tentione
Aui.in litcra &omnium au(ftoruni fonantium non clTe posfibile rcperirc
arqualcad pondus, Ad arj;^umenta principalia adducfta ante oppoficil patet cx
d(cT:is in quacftio^ nc Ad confirmationem fuperius addudani de oleo dicic negandocofequentia.iutot
fpheras nnturalit dcfL-endittXrc. ergO(S<:^c.per idcm.n.concludcretur
li<Mium fore xquale ad pondus.Et caufa eft,quia licet afcendat in aqua non
tn cqua iiter facit tranfitum fuifum , ficut in acre deorfum vt docet experimentum
. Itcm quia oleum noii fupcrnatat omnibus corporibus grauioribus aere,vt cft
manifeftum dc vapori-' busgrofiis in aercdefcendcntibus, quarci&c»
Qiiaftio. vq, S E P T J M O Quxritur. Vtrum xqualitas fecildl mo di habeai
laritudincm. Videturc}> non. Qjiia primo om/ nibusalrjs modis ^qualitatis
Aui.allerit latiiudinemj&liuic non. Ircm quia vltimo non daturalicrius , fed
hic modus in vltima SC optima xqualitate confiftit. Item quod pcr
fupabndantiadicit vni foliconuenir. Ft pro ifto vide ur audoriras Gal.primode
regiminc fanitatis dum dixit q> fimplcx fanitas 3C pcrfecfta quac rcdilTima
habet eucrafiam vel nuncg tuit in aliquo animali^ corporc, vel fi vnqp fuit ne
que pufillo neqp fenfibili tempore permanfit in ictu orul' SC in vnoquoq;
momentoalterata,6c non codem modo feha^' bcs. Adoppofitum argiiitur,quia
cxtrema huiufmodi ha^' bent latitudinem ♦crgo& mcdium.Item optima fanitas
eft principiuiiioptimarum oponu,fed nulla res prxcife perin^ ftans durabilis
eftoptimarum operaricnum principiiim .cr go &:c.Pro ifto dicunt quidam
prinio cp hic modus habct la titudinem.Primo ex parte fuppofitoruni
plura.n.elfccor^ pora habentia aequatitatcm fccundi modi non repugnar.fc^ cundo
ex parte formsc ipfius tcmperantix.Stat.n.aequalitas fecundi modicum
debitofomno& vigilia moru quicteci^ bo&potuin qnibus omnibus variatur
mcnfura arquali^ tatum in quibus confiftit harc tcmperantia.Dicunt fecundo
q> fi pcr aequalitatem fecundi modi intelligamus fanitatcm complexionalem
abfolutcoptimam quxin corpore huma^ noreperiripoirit,auttalis dabilis
noncft,veIfi dabilis cft noneftconfiderationis mcdici,quia prarcife per
iftansapta eftpcrmanere. Dixittamen Gefi.cj> illaoptima fanitasq eft
puncHiialc mcdium tranfitus in decurfu actatiuo licct fit l^' diuifibilis
duraiioni8,tamen habet latitudinem perfc<ftiona>' lem,poteft.n.vna altcra
perfecfliorcffeficut illaqux cume lioribus circunftatij?! eft medium tranfitus
in de curfu etati ^ uo. Conciliator vero differcntia. i S.triplicem diftinguit
fanitatem perfec^am» Vnam pundualem diclam tacflam a
Gal.vbifupra,>5<:hancdixitnonelTe confiderationis medi> ci.Non.n.confideratmedicusfaniratem
nifi inqiiantumeft principiumoperationum.Aliaeft fanitas pcrfccla latitiidi^
nem habens aliquantam anguftam tamen valde, 8C hxc iti paucis indiuiduiSjnec in
cis nifi in longis lemporum iterual^ lis poteft reperiri.Ad hancn.rcquiritur
optimuscacleftis in-' fluxus
fiueafpedus.verbi.gratia.con^uncftiofaturni&iouis in pricipioarietis
&alriafpecflu8,c&:idco ncdum plures,fcd nec (ortc diios fimul conuenit
produci,tiinc.n. viderur illuJ exfpali (tiuina gratia contingerc, ficutdum
gcncraturpra/ vihscvm. pheta medius Cxris Vt fupra intcr fapientes 5c:angeIos,
qua^ icm dicunc fuifte Moyfcn.Dc hoc modo fanitatis optim^dr xit Gal.in libro
de optima habitudinc.Quod vltimo pcrfc>' ^tuminomnibns,vtcj>nec|?in
confimilibus neqp inorgaj| nitis particulis nihil haberctin commenfuratum
ficpofitu non valdc quidcm coniingit,fed in longis temporum petj? dis
confucuitficri ,quod autcm brcuc deffcit &c»Tcrtius clt modus fanitatis
optinia: ab hoc fecundoparum diftcrcns re pertus in indiuiduoin
tcmporcinquomcliores 5C robuftio'' rcs poteft produccrc operationcs durans
fortalle pcr trcs an nos velcirca,vtcirca. n-annum in quotemporc pallusclt
Xps.fct notumeft cj) hic modus iiabcc latitudincm. Ad argumenta inoppoliium
rcfpondctur. Ad primfi q> A"'' dedit intelligerc eius latitudincm cx
prxcedenti modo cqua' !itatis.L'xquo,n,ponitur pars xcjual tatis piimi modi
hctla'' titudinem. Adalia fatis patctex di<fi:isin quacftione» Quacftio.
vii» OCT A VO Qiiaciitur. Vtrumcoplexio humanafir cgteris complcxionibus
propinc]U:or acquali ad pondus inter complexione^. humanas acqualitas fecundi
modi Cn pincjuior acqualiad pcxlus.Et arguiturcji nun. i^rloquod'' libet viuens
faltcm vita fcnfitiua rcceditab xqualiadp^n' dus pcrcalidum 3C humidum, fed
multa funt viucnMa vita^ fenlitiua qux iiolc funt minus calida <^ humida.
crgo mu»* funt viuentia homine acqualiad pondus propinc^uiora.pat^^
confequcntia 3C minor 8C alfumptum probattir pro pr«3 P^^ tc.Pi inio quia
cuiuslibct viucntis operatio peificitur pcrC'^ lidum ct iiumidum.Secundo quia cjuodlibet
viuens gff^^^'' turperdig6nem,fcd iion fft digcftionifi dilante
calidoiit"' bctur.4.metheoiorfi.ergO(S^c.Tcrtio quia cuiuslibct
nH'"], vel pai lis viuentis conferuaiio fft per nutricationem quf fit nifi
per dfiiri caIidi,c.n.nutricatio coucrfio nutrimcti^^' facfta ab anima mcdiantc
calore naturali.Qiiarto , quia ^?'^^ viuentiscftprima pticipatio animx
nutritiux incalit^^^'!, turali5(: vita eft eius pcrmanfio,vr colligitur cx
di(f^«sP" bfophiinlibrodemorte&vita. Et pcr fimileargt!»^^!'' nim dcdud
poteftcj>homodefecundomc') equalitatis ad''^ ftitiam non magis
appropinquatarqualiad pondus y^^f» compJexiocjjaliquaalia,quiatotalis humana
complcJ^iy tem in fua iiaturali difponecxiftens excedit jrqnale ad p^'-^'!, pcr
i-alidum&; liumidum.crgo complcxiominus cali^^^^ ?qualirasfccundi
modiacqualead pondus minus cxcf'^''^^ calidum 3c hiimidum ,(^' pcr confequens
ab ecdcm ^ nus reccdit, Sccundo ad principalc arguitur fir.pUis if.P | gnat
acqualiras pondeialis complcxioni humancq* ^l'^^' tericomplexioni.crgo&c.patct
confequentia eo i'^'^'^''^^^ cuncpformas fubftantiales diuifibilcs inrenfiuecft
niaio'' pugnantiaintcri!Iaseftdiftantia,c3<: aftumptum uidcf'^^* in
Uteradicentis noefleposfibile reperiricomplexionc^> . lem ad pondus vt fit
complexio alicuius mixti qpto t^^K^ Vt fit complcxio hominis vcl membri,clarc
hic in'^"'["/. . plcxioncm aequalem ad pondus magis repugnare ho'*^^
Tertio ad principale ficarguit.ficut fe videtur l^at^crf '^^^ brum perfevftius
ad membra cgtera impcifccftiorajt^lf bet habere animal pcrfecflius ad animalia
impeifcc^ioi^^^^^^^ pcrfecft!lTimum mcmbrorum in gcncrcmembrorii»^ lidiftimum.
ergo pcrfecflilTimum animal in generc a'^ i fimilitcr eft calidiftimum,tenet
cofcquemia Si ma'f ''. ^.^^j^ norarguitur,cor enim cxiftcns mcmbrum maxim^
LbrO'' palc noftri corporis eft membrum calidiftimum rum noftri corporis.ergo
SCc» . ^^,'3 In oppofitum eft dominus Aui.in litera. Secutw s ^ fenfus tactus
eft in hominc pctfcc^infimus rcfpcc^t" animalium,vt colligitur fccundo de
anima , 3C ^^^^t tp^ clTe nifi ponendo ipfum maximc medium co q> -^ctui;
fumeaedenudatumabcxcellentrjs tangibilium '^^foncm <^ organum tactus humani
corporis habeat comp'<^^^ '•^lis ^lias ^iiipPr fumeaedenudatumabcxcellentrjs
tangibilium '^^foncm <^ organum tactus humani corporis habeat comp'<^^^
feu difponem maximc mcd am, Sc pcr confcqu<^"^ ^ pcr idcm vidctur
tacflum tempeiati hoh forc ^T^ ^tuS CKcellcntij* «ngibiliilmagis dcnudaium
rcfpccftu ta ftcmperati* EaHy European Books, Copyright® 201 \ ProQuest LIC,
Imoges reproduced by courlesy of Tlie Wellcome Trust, london 583/D a VSTIO.
ftemperati, Ec confirmatur quiadato oppofito fcquitur tac^tuni melacholici elTe
perfediorcm (it tactus tempcra ti,quod eft coiitra philofophum fecundo dc anima
. fccunda cnimhuncfenfumiudicamusiiomines ingeniofos vd non jgeniofos
efte,duro3m.carneduros mcte, mollcs carne mol les mentefiueaptos
dicimus,^confcquentia principali. .p- baturprxmitcendo
q»ol)iedumquodcriq>tactui prefcnta/ tumminuscahdumq^fitorganumiactus per
tactum iudi/ caturfrig!duin,minus verofrigidum iudicatur calidum, 6<: Jequiturq>obiedumtangibilemedium
incer difp6ncorga> niitactustemperati^^ difpofitionem organi taccus melan^
cholici per tactum temperati iudicatur frigidum,et pcr tactu melancholici
iudicatur calidum 3d ficcum SCc. Vnde ex hoc brmari poteft hocargumcntum,
dcquocunquangibili re^ cflciudicattcmpcratusdccodcm recfle iudicat
melanchoIi> cus,c5^ non econtra.ergod^c. patct confcqucntia , Sc^iXum^
ptumpatetintelligentiperdedudionem argumenti prscce/ dentis» Rcfpondcndoad
iftam quacftioncm pra:mittam primo qiiacdam pambuIa»Sccundo ponam concluliones
de quxfito, Qiiantum ad primum fint hx fuppones» Prima fuppofitio ci>
perfedius operatur anima fuas opcrationes me diante tcmperamcnto vclgqualitate
iuftitiali mediante ali qua difpone lapfa ,patct quia iuftitiale tempcramentum
eft inftrumentum animx proportionatilTimum ad operationes
cxercendas,ideomcdiante ifto perfcdius operaturforma. patet confcqucntia
^airumptum fimiliter intuenti. Secu da fuppocfthxcr^totalis complexio humana in
fuanatu^ rali df fpone exns exceditic quale ad pondus pcr calidii 3c hu
m.dum.Hxcfuppoprobaripotcftper argumenta ta.^aafi tTj^fZT^^^^^^ Ificci^ um nr
^^^«"PPofito fequitur q, nuuimen> tum ptopnumoTis non conucrterctur in
fubftltiamX d??cac^ce^^^^ tumtTanfi ns ado^^^ menta ante oppofitum. Tert^f
"'^^^ ^ ^"*^'a"t argu> ad pondus 6C xqualitatem fccund
modi'l? "^"^'^ nesmedi.quarumqu.hbetecaiir^^^^^ dusir^ida
verorcfpcducqualitatis ad iu S d.mod, h3ecfupp5patetcxprxcedenti. 0^^^ 7n^^^^
ct^otrqualitatemiuftitialempofifumus ad ali^ Hir r ?^''^
fecundumpropinquitatemadClefdiS^ comparare.PrimorationcgradusfueperfTdS^^^
turexope.ationibusabeaproucnientibus.Ser^^ graduahs menfurc quahtatum'primarum
in qutbus cS ^qjiahtas iuftitial.s. Q,,antum ad fecundum fint h^ con c ufiones.
Prima conclufio. Comparando comXir- nunianam ad alias mixtorum comDlexionp? in
t>rr.\i- Pe*<flio„is totalis huma„a complexio i„ter c^terJcltf"
Jtiones mixtomm cft maximediftans ab eauali ;,H L T^'
P-b«arfic.plusperfeaio„alitere,ceditSnac5tll''"'- gqua eadpondus
|aIiquaaIiaex.edatiIIunemS° patet«nreqt,entia.&alTumptum fim,I,ter,ntuemi
S^- dacoc u(;ofeq„itu,<p,on,p3randocqualita,em7ec.-,di rf>;««- "^V.
^^ad pondus ratione fuorum graduum 1- SZiSSi^-"^-°<''eftab,quaI.aip^
Dlu. np.pr^ , diftantior.probatur vtprxcedens nu HIud.idemigitur&/,!^^
euitur,quia;erfedio;X'°"r^^"''^ ^^•aeoc; perfediores oTerar''"'
^T^^ ? literam tactum eft S r"'' P^^"? ^"'^ vtcir '^^ fecundi
modi extr rm ^ r ^^"^^ •*ii^tis.ip,r,,r ^ 'ntcnfius totius latitudinis fa^
xionemhumanamadalias complexiones mlxtorum in .p^ pinquitate ad cqualc ad
pondus ratione menfurg qualiiatum in quibus confiftunt complcxiones iam didg
aUcuius m ixti complexio eft complcxione humana propinquior ad acqua^ lead
pondus 5<:ahcuius complcxioeft diftantiorabeadem* Hxc conclufio patct,quia
multa funt mixta hoic calidiora et humidioraJimihter multafunt viuentiacodem
minus cali^ da.igitur ^c.patet confequcntia cum ponatur cuisuhbet vi>
iicntis complcxionem cxcedcrccquale ad pondus per calidii & humidum» Quarta
conclufio fcquitur q, ctiam talitcr comparando gqualitatcm fecundi modi ad
alias complexio^ ncshumanasinpropinquitatcad pqualead pondus aliqua complcxione
humana cqualitas fecildi modi cft propingor 5(:aIiquadiftantiorab xqualiad
pondus. patet fimilitcr vt preccdens. Ex hacconclufionefcquiturhanc confcquctia
non valcrc.huius tactus organum eft propinquius cquali ad pondus (^huius vel iftius»igitur
hic ta^fius eft melius vel rf/ dius iudicans.patct.organum.n.tactus
mclachoIicichuiuP modi,5^ tamcn non perfectius iudicatagitur SCc, Sequit
fccundo,no ideo organumtactus elTc melius difpofiiu ,quia
abcxcellcnnjstangibiliumfitmagisdenudatum. Tertio fequiturnonquodlibetobicctumperceptuma
fcnfu tacius exfis organo tactus remillius calidum a fefu iudicari frigidi'u
Exquofequiturtactumtemperatidecquali adpondus fibi conucnienter appioximato non
iudicare tale calidum aut fri gidum fed medium. Vbi tamen fi perciperctur a
tactu pcc materialem imprcirioncm factam in organo conccdendum foret rcmiifc
calidum iudicari frigidum.Et caufa cft quia re> milTecalidum
nonmatcrialiterimprimit in intenfc calidii nifi pcr frigiditatem» Et fi
arguitur contra ,quia obiectum matcrialitcr imprimens non percipitura lactu.
Dicit hoc iiegando,ficut patct dc dolore cato a mala comprone cxifte> te in
ncruo^ Qiiinta conclufio clt hcc,licct ita fit vt pcedca ponunt coclufiones,
humana tamcn complexio fecudum fu militudinem 5^ proportionem quandam eft
ccteris mixtorii complexionibus propinquiorequaliad podusl^probat .quia (tcut
in cquali ad pondus refractc funt elementorum qualita
tes,itautnulliu9illarumuirtus dfietur alteri uel excedatur ab ea,fta in
compPonc hiimana rcfractx funt menfurx qua> litatum imperficicntium
operationcs 5C rcductx funt ad me diiim prooperationibus proportionatiitimu^ita
I illa non do minctur uirtus alicuius qualitatis difproportfonatse ad opa^
tioncs pcrficiendas.Sirr Cicut qualitercunc^ rccedat aliquocf abxquah adponduscaditfub
excellentia alicuius quaHta/» tis^ita qualitercunq? rccedat aliquid
c5<:c.cadit fub compfone (jffproportionata» Sexta conclufio.q, per
proportionalita> tc SC fifitudinc quada qualitas fccundi modi iter cxteras
co> plexiones humanas e equali ad pondus .ppinquior » patet vt
pcedes.Sicut.n.ingqualitatc poderali fiintoium qualitatum ^xcellcntif
refracte,itainequaliad iuftitia rcfractsc funtoes
mcnfurcqualitatumnimiuexceUetcs uel defcctuofe .popo/
nibus,5c:admefuradcductcfunt oponibus proportionatif/ fima,ita ut in ea nuUius
qualitatis excellentia ucl cxccfifus in/ ueniaturrefpectuopcrationis
producendp.Etiftas duas con clufiones dicerc poftLimus cflfe de mentc Aui . f n
litera dum dicit hanc equalitatem fore uicinam 5Cc. Ex hoc patet rc fponfioad
qonem utpatct intuenti &c. Adargumcnta principaliarefpondetur* Ad primum
dicitur q? ilfud ar/ gumentum cum fuis confirmarionibus probat copfonc hiTa na
non foreadcqualcad podus roncmcfurp gradualis qua/ litatum in quibus confiftit
humana copPo maioris .ppinqui tatis.Et hoccoceflfum cft.Si.n.omnes mixtorum
copFones in latuudine fitucntur fccundum intenfionem uel rpmifr graduum fuarum
quahtatum reperientuf inter humanaco> plexionem 3c xqualc ad pondus plurcs
eorum coplexiones mediatx^ctim quo tamen ftat q, fecundum proportional-ta tem
SC fimilitud.nem lam dictam magis altjs equali ad poti^
dusappropmquat.Confimiliter per omti a dicitur dccqua> litatc fecundi modi
in comparat?one adalias complexionc» humanas Ad fccundum principalc cum
arguitur plus kc/ I Q.V ^STI pugnat SCCfdkhm' iilu J concedcdo ratione gradus
perfcctio nis.plus ,n»reniojetur hjmanx complexionis perfecftio ab jeqiiili avl
ponJus q? alicuius alterius mixti complexio ,ideo plus repugnac aequale ad
pondus fore coplexionem homini conuenientem alicui alteri mixto, Et hoc
intellexit Aui.in litera.Similiterdicitur degequali iuftitiali in comparationc
adaliascomplexioneshominum. Ad tertium diciturne' gadoiUam fimilitudinem»Caufam
autem negationis huius tangam infra* Quia tamen argumenta a Jduaa videntur probare
scquali ad pondus ratione gradualis menfutj: fuarii qualitatum complexionem
humanam elf': propinquam , io ad argumenta illa refpondetur. Adaucioritaies
Aui,fatis patet refponfio per dida in qone, Ad fecun Jum rndeiur
concedendotactum in hominc forc perfe(ftilfimum,et negac confequentia cum
concluditur.igiturorganum cius ellmaj gis denudatum ab cxcellcntijs tangibilium
. Conceditur tn organum tacnis fore maxime dcnudatum a mcnfuris quali' tat^um
fcnfui csctus difproportionatarum quia in eo.f.c men fura qualitatum optime
deferuiens animx -n opcratione taj aiua»Vndc jmaginandaell vna m3:.^na latitudo
quahtatil quibus mediatibus in organo tactus cxill:eiKil->us aia poten:
cxcederc fcnfationcm tactiuam,cS^ totalis itla latitudo pcr gradus caliditatis
8C iiumiditatis intcnfiue xqualc ad podus excedat,(&: in tota illa
latitudinc rcperitur menfura propor tionatifiima ad operationcm tactiuam:sS^
iUa corrfidct orga no tactus liois,aUae vero viuentibus vita fcnfitiua.organum
igitur tactus liois eft: dcnudatum ab illis cxcellcntns ficut pa tct» Portet
ctiam dici organum tactus eHc dcnudati"i SCc,u non actualitcr informatum
qualitate omnino fimili qualita> tlobicai tangibilf9,tunc.n.non
ponfetpercipere obiectum, Ad confirmationem cum arguitur tunc tactus ellet per/
fcctior in melancholico &c.dicitur negando cofequentia.bt cum permtttttur
vlccrius cp remiiTc calidum obicctum orga notactus pntatum ab co iudicatur
frigidum Dicitur liocne gando,tmmo percipitur talc qualc cft» Et fi arguitur
con/ tra excoquod ponitGaf.primo dc experimentis (Jc vrina
actucalidaproic(flafupra dorfum liois febrientis aut in fliut fa cxifl:cntis.
Huic dicitur conccdcndo expcrimcntum ilj lud,quia.f.ftantc matcriali
imprcnfionc tangibihVf n organii tactus rcmilTe calidum iudicatur frigidum co
cp in organum^ tactus non imprimit nifi pcr frigiditatcm in co exiftente, vbj
tamcn imprimerct fpualiter non iudicarctur tale fcd calidti ficut eft» Et fi
arguitur contra,quia femper talc obiccT:uni materialiter imprimit» Item quia
illa ratione data iam ca^ lidu obiecfu oinoi caliditate fiPe organo tactus
iudicabitur ca lidum,quod videtur contra philofophum fccundo dc aia di^ centcm
q> xque calida non fcntimus* Dicitur ad primum q,non
fcmpermaterialisimprcffiopcrucnit adfcnfum vcl ad organum tactus, Ad fccundum
dicitur coccdedo ans* Ncc minus eft hoc ponfibile cp oculus videat oculum om^
nino fibi fimilem,s&: hoc pcr fpi5alcm impreflioncm . Vel dfcitur
negandoconfequetiam,quiaq^uis obicctum fecudu qualitatcs tangibiles fit confiPr
difpofitum ficut organum fpualiter imprimat,organum tamcn non eft perceptiuum u
milisqualitatisqualitatibusfuiorgani.quod ordinatum elt a natura ne in nobis
fit continua fenfatio qualitatum in orga no exiftcntium.hsEC rcfponfio eft
multum probabilis. Quaeftio. '^* N O N O O uaeritur . Vtrum complexio iiois dc
lccudo modo ^qualitatis fit per xquidiftantiam media tnter extre^ ma totius
latitudinis primi modi fiuelatitudinis humanx co plcxionis, Arguitur
multiplicitcrqj fic. Primo^toaliqua complexio eft ad aliquod extrcmorum magis
declinans taj to ipfa cft ma^is lapfa ecorra.igitur complcxio nullo mo lapfa
non cft dec linans ad aliquod cxtrcmorum , fcd iimoi c complexiohois
defecundomoxqualitaiis.igitur t5(:c.co«ue^ quentiaeftnota.&alTumptum
videtur notum. Secundo adprincipalearguiturfic.Dato oppofito qonis fequeretur
aliquam complexionem diftcmpcratam eftc pcr xquidifta" tiam mediam
cfc.confcqucns cftialfum eo cum cxtrcma IX. totius latitudinis fint pefifima
q^to aliqua complcxio eft mj^ nus illis participans tanto cft melior dC
pcrfcdior, liuiufmoi autcm c copfo gquaPr ab illis diftas. crgo &:c.
confcqiicntia principalisarguitur,quia intcrquaccunq?extrcmapcr latitu^ dincm
diuifibilcm abinuiccm diftantia cft aliquod medium ab cis xqualitcr diftans,
Tertio principaliter arguitur iic* Sit.a.minimus gradus frigiditatis cum quo
non ftat vita.et. b.alius minimus gradus caliditatis,cum quo non ftat vita» Et
arguitur fic.a.5(:.b.3Equalitcr Ixdunt op(^rationes, quia.f.
tam.a.qi.b.auferuntopcrationcs refpcctu tempcrati . igitur . lapfus ad.a.5(:.ad»b.funt
prpcifc acqualitcr mali". fcd omncs lapfus cqualitcr mali xqualiter
diftant a temperamento fii^ optima fanitatc,vt dcbet vidcri primo tcchni .
igitur Scc.oC per confequens intcr cxtrcma.a.&.b.c pqualitas fectidi tvio^
di fiuetemperamcntum iuftitialc ocquidirtantcr mcdiii,tota confequentia cft
nota cum antc . Confimilitcr poteft aigi" deextrcmishumiditatii
»S^ficciiatis totius latiiudinis C^uarto ad principalc arguitur fic.nifi. qo
forct vera vidc^ retur cp cqualitasfccundi mdoi non clfct pcrpquidiftantiani
media in tota latitudinc tcmpcramcnti.confcqucns cft falli') vt alias probaui
in alia q6ne,5(:cofequcntia vidctiir tcncrCj quia licut fc iiabcnt cxtrema
tempcramcnti ad fuum nicaiij fic extrema totius latitudinis liumanx
complcxionis ad mcdium.Qjiintoadidemarguiturauctoritatc Aui.in lit^i^* diccntis
fccundum modum xqualitatis medium cxiftcrcii^' tcr duas cxtremitatcs latx
complcxionis. In oppofitum ai guitur.Extrema totius latitudinis d^C*^^^
fqiialitcr fiiiit repugnantiaxqualitatiadiuftitiam.igiturctc*
confequcntiadcduciturinfra^iS: alfumptum probaturjq"'^ facilius tranfic
gqualitasiuftitialis ad complexioncm cal>" 3C iiumidam cp ad frigidam
cxtcris paribus .igitur 3Cc* In ifta quxftionc crunt trcs articuli Jn primo
articulo Pp ncntur diftinctioncs 8C fuppoiics qupdam.In fccundo pon^^ tur
conclufiones de qugfito.In tertio rcfpondebitur ad argjj^ mcnta principalia.
Quantum ad primum ponuntur di^^ ctioncs*
Primadiftinctioduplicitcrdicituraliquodcci^^ dium intcr aliqua.Primo 8c proprie
per xquidiftantiam»^^ cundo3^communiterper inclufionem . ExemplafaiisP^^ tent
lelligcnti. Secuda diftinctio eft ♦ DuplV dicic fi"^^ ,p poteft vna
complcxioaliacireatepcramcuto diflatioi.l^'^' fccridii gradualem menfura fuais?
qualitatum ♦ Sccudo ro>^, gradus fux perfcctionis.Excmpla fatis patct ,
qiiam aliter ponunt auctores coiter.f.q» quxdam cft diftantial^^ tudinis
naturarum ,5^qu?dameft dlftantia naturalitat^" prgternaturalitatis. Tcrtia
diftinctio'cft cj> xqualitate«|]^^ cundi modi elTe mcdiam &:c.poteft
intclligi vel primo| tum modorum,vcl fecundo. Quarta diftinctio cft titudine
human? complexionis duplicia imaginamiir ^*^^
ma.f.extremalatitudiscumquibusftatfanitas,5i ift^ pj.j^ quibus ftat vita,totum
patet.de vtraqp eft hic (crtno* ^^^^^ ma fuppo cft ifta cp caliditas eft vitx
conformior ^^'^^^^r^^^ ft &:iiumiditas q? ficcitas,hoc totum habetur ab Aui
. '"^^^o Ex ifta fcquitur fccunda fuppo q? lapfus de kciundo ^qualitatis
ad frigidum efl virx dcterior SC fanitari ^^-^eft lidum 3C ad ficcum 6C ad
liumidum. Ter tia fuppol» ^^^, < q> cxtcris paribus perlapfus deteriorcs
citius dcducit ^ pusadxgritudincm ,immoadhucad mortem qp P fam minus malum.
nc\^^^^^ Qiiantumadfccundum articulum ponunmr co" ^5 nes Prima
conclufio.Secundum gradum PC^^^jja.pa plexio iiois teatiflfimi non cft P^^r
pquidiftantiam "^.^^.^(d tet,quia vt fic tenet cxtrcmum locum , vt alias
f) ,^^,6o^ eft. Secunda conclufio eft hec.Si duo corpora dc ^^j^ modo
xqualitatis oino xqualiter labantur vnum reliquum ad frigidum continuatis his
iapfibus viq^^^ fii temcitius peruenietadmortem corpusquod ^^"^ >laP^
gidum.probatur.Primo quialabitur connnue 5ne«i:
fu.igirur&c.patetconfcquentia pcr fecundam 1 k .^^jati ^ccundoper talcm
lapfum ad frigidum contm^^ .jccV tudo perfcAionisoperaiionu
c^eperditur.igitur^^^^j.jj K EaHy European Books, Copyright® 201 \ ProQu«t LIC,
Images reproduced by courlesy of Tlie Wellcome Trust, london 583/D av ;e s T I
o* m 5i aflTumptiini fiaiilitcr»TertiogradLis pfxtematuta^ litatis cuni quo non
ftat vita scqualicer diftat ab liis et ma> iorem laticudinem
prartcrnaturalitatis continue acquirit coi pus , quod labitur ad frigidum quod
labitur ad cali^ dur.i » igitur 3Cc* Tertia conclulio fequitur quod duobus
corporibus de fccundomodo xqualitatis omnuio xquali'' terlabencibus
vnoadcalrdum»^ reliquo ad frigidum ci'' tius fierct acgrum corpus quod labitur
ad trigidum quam quodlabiturad calidum.patetlimilitcrper tcrtiam fuppo^
fitionem,sS: per argumenta probantia concUifionem prx/ cedcntem, Corrolarium
primum^PIus diftat a tempcra mento remifiiTimiis calor cum quo no ftat vita
remifif fima f rigiditas cum qua non ftat vita ab eodcm , vt patct Jntclligcnti
. Corrolarium fecundum. Maior cft latitudo caliditatiscum quaftare poteft vita
vlcra terrtperamcnv lum qu^m fic latitudo fngiditatis vlira tcmperamcntum cum
qua ftarc poteft vita . patet cx praecedenti. Cor> rolarium tcrtium» Plus
diftat a tcmpcramenio maximiw gradus caliditatis cumquo ftarc poteft vita
<S<:fanitas(J maximus gradus frigiditatis cum quo SCc* Corrolariii
quartum.Latitudocaliditatis cum qua ftarc poteft fani/ tas cft maior latitudo
frigiditatis cum qua ftare pot ctc» Similcs conclufiones 3C corrolaria
infcrantur de humi/ <Iitatc rcfpecflu ficcitatis . Quarta conclufio fcquitur
complcxfodcfccundo modo arqualitatis non cft fecundil
menfuramgradualem^s^c.mcdia pcr ocquidiftaiitia intcr «xtrematotius
latitudinis&c* vt patct cx diAis. Quin> ta conclufioeftquodipfacftmcdia
pcr intcrclufionc 3Cc, Sextaconclufioprointelledu Auiccn . cft qu6d fecun> dus
modus xqualitatis cft medians intcr cxtrcmas cxcel lcntiasomnium qualitatum ad
opcrationes dirproporiio. Sur^T'''^"'' '° eftocqualitas 3C mcnfura qua^ n
s TceC^T ^P"^"°"ibus , cxcludit enim om. Sa rlT""''
^"'^P^^''^^ diftemperata vcl t am r ? ^^"'»^»^3"«
^^^^""di niodi cft pcr arquidifta^ litas fecunS modLgitr^c! C^^^^^^^
l^atitudo chdlericitat^s S: fan^uinc phlegmacicltatis vel mCS
ir""^^^^^'^' nam teraum.Latitudo fanguineitatiscft iZlor^lZ^^'
cholencitatis. Corrolatiumquartum. Sang ii^cu '^f trcmo mtenfiori fux
latitudinis eft calidior c olcr rl ^xtremo mtcnfiori fu;. latitudinis . Et
infir^^,^^^^ his poflfuntconcludi. ^ ^.t^ ^» principalia refpondctur . Ad
primum ^egaturatrumptum : vt patct cx fuppofitione, Ad r?
cundumconccditurconfcqucntia 3c confcqucns, fed nc> €atur,HaaIiaconfequcntia
cxtrcma 3cc. fu.it pc(fima er frTl"'"? aliq^acomplcxioeftiftaminus
participans ts' •to eft perfea.or. Ad tcrtium dicitur concedendo u P^^^B
ad.a.& lapfus ad.b.funt xqualit^ mali. Et vlterij i'' ^«ur
jomneslapfusaequalitcrmali fecundum latitudin- Perfeaionis a.quaUterdiftanta
tempcramento non u^^^ :^^f^^^^';^^ecundum diftantiam gradualcm qualitatum '
qu^bus lapfusaiiconfiftunt. Ad quartumScc^;" ^endo condufioncm,fcilicct q,
«quil.tas ^^^^0^'^^ tft Pet::.quidifta„,i,;, mcdia6^c. ExquofequiTl'f'° ^
platonc cxiften^iBus omnino ^qualitcr tcmperads pe^atSZ^^^
for.5^tamcnpIa.fietta?H '^'a^ labaturadfrigid:m&;t!^fX fed non tanta
propordone n ''^'"^r , ^ '''^^''"^
!«eftmaiorverfuscirm",;^"^"^^l^ "* ^-vjnciuuo ; vt patct
intueni^t Ad quMitum fcilicicctadaucfioritatcm Aul.qiialltcr ipfa fit in'
tclligenda,patetcxdidi8 in quscftionc, Qiiacftio. X, DECIMO Quxritur. Vtrum fi
complelcio indi per mutctur ad complexionem fclaui vel ccontra ad liuiufmo>
di pcrmutationcm ncccftario mors vel mfirmitas cofcqua^ tur.
Arguiturmultiplicitcrcj^non. Pnmo non minus adinuiccm rcpugnantcomplexioncs
naturalcscontrariea complcxioncs contrariarum regionum inter fe fcd copl^
xionum contrariarum inter fe ad inuicem eft polTibilis traf mutatioabfqjhocci,
ad illam pcrmutatlonem neceHario fequaturfTjprs vcIa:gritudo.ergo&c. paret
confequcntia, &maior^minorpatct:fimiliter dc corpore choIericilTi>
mo,quod in xtatc paracmaftica permutaturad corpus vc rcmclancholicum.
Sccundoprincipaliter ficarguitur. Ex pcrmutationc climatis fclaui ad clima indi
vel ccontra'du> citur fclauus ad tcmpcramentum.ergo &c.patet confequc
tia,quiapertranfitumadtemperamcnium non inducitur mors vcl
acgritudo,(S:aftumptum patct,quta coplexio fcla ui 3C indi.f climatis funt
contrariar, vt pono,3<: xquipotcn tcs,fcd huiufmodi contrarrjs
concurrcntibus gencratur te/ pcramcntumintcrilla.igitur&c.patct confcqucmia
cum antcccdentc. Et conffrmatur quia quibuslibet formis fub ftantialibus
ciufdcm fpccici iiuceiufdem naturx vel fimi> lis conueniens
cftfimileinftrumcntum,fed formx fubftan tialcs indorum ^^' fclauorum funt
ciufdcm fpecici, vtpatct. igitur^^c^ pcr confcqucns tcmpcramcntum vniillorum
conucniens eft conueniens aItcri:tota confeqirentia cft nota 3C minor,fcd
arguitur maior,quia quibufcunqp formis ciuf> dem fpcciei futit couenicntcs
fimiles opcrationes vt patct fed non eft polTibilcformas aliquas fubftaiitialcs
produco» rc fimilcs operationes nifi mcdiantibus fimilibus inftrume
tis.igitur&c.5c:pcrconfcqucnsinftrumentum quo opera/ turforma indieft
fimileinftrumcnto quo opciatur forma fcIauiiX:fuas producitoperaiIones,quod
quidcm inftrumc tiim maxime eft complexio.igitur 8Ccr Tercio principa litcr
arguitur.aliquis indus eft phlegmaticus.fed indi phlcg matici ad fclauum
cholericum magna videtur conucnicn> tia vd modica difconuenicntia.igitur
5c'c.patctconfcqucn/ tia,quia intcr quofcuncp cft difconuenientia modica facili»
cft tranhtus 3c pei mutatio cum in habentibus fymbolum facilis ht
tranfitus.& patct anfumptum confidcranti, In oppofitum eft Auic.in littcra.
In ifta qonc primo pra? mittcnt qu?da notabilia.Scci^cfo
poncntcocFoncsdcquacfito. Quantiladpiimij.Sciendij Copro^
eftqjuarietascopronisincorporibushumanis inucntafc/ nisuv ' cundtJ varietates
climatilcotracfla cft a principrjs gnonis. rictaa
Sicut.n.inlratangebataltcriuscoproniscftfpcrma cS<:fan unde guis cx quo gnat
indus $ fit fpcrma 8c fanguis cx quo giiat * fclauus ,til quia ca ex quibus
funt gnonis principia funt altc riusdifponis^ifiquiacalorhcpatis 3c cordis 3c
tcfticuloitt 3C totius cft altcrius mcnfurx in indo&fclauo , tu ct na acr
afr altcrat 3C fperma 3c fai iguine in vno & aPr in aIlo,ut no tucft.
ExquofcquithanccopPonri diucrfitaic forc indo 3cCchuo naturalc
cS<:.pportiona!e,c^ ita .pportionaPr intelli gendumcftdeahjs.
Secundoeftfciendu^vtctia inlratS gcbatur cj) ad hoc vtalicui corpori aliqua
copPo fit fanitaf non fufficit ipfam cfte talis uel talis gradus ucl tanfsc
intcn> fionis;fcd cfi hoc requirit ipfam in corporc humano dcbitS hrc
depcndentia a fpiritibus 3c humoribus, ta fccundu coijj
quantiratcqifeciindi7coij«quaIitatc.ErfiPr diccndu cft dc natiirali humido
mcbroijjin quibus cft ifta copPo,no eft.n# copPocorporifanitasnifi^-^quantoipfa
mediante aia Dot cxcrccrc5(:pcrficcrcoesopcrationes,fcdno pot nifi hm5l
complooo taliicr coniunc^a fuerit debitac quatitati fpirituii 8C humoi^i:igitur
&c.paict confcqucntia 8c alTumptn intc!> ligcnii.Ex quo fequit in cafu
fore aliqua copPone dftcpcra tamquaetfi non cfttempcrara calidior frigidior
humidior vel ficcior.patct vt ci rca Iram diccbac de coplexionc cho>
lcriciilimi corporis ad fcnecftutc pcrucnientis d dccidctiam Iacobt8»i,auic,
B3h CopFo indi pcr mutatiir ad illa fclauidu pliciter. tia du> ^ S T I O.
permutataad conipIexioncmericani,huius»n.copPo aliqn erit taiiti gradus
praccife ficut temperata coplexio quoe ta/" men pro tunc erit dincmperata
complcxioJgitur 3Cc* Se> cundo fequitur non qualibct complexionem
diftempcraia naturalitcrefife finiplicem velcompofitam roncfuac inten/' fionis
vel remiflfionis,patet fimiliter dc coplexione iam di> da. Ex quo fequitur
tertio ifta conclufionem in cafu forc conccdendam cj» complexioalicuius
corporis complexioni tcmpcratsE continue fiet gradualiter propinquior,(^ tamen
ifta complexio erit continue diftemperatior,quia hmoi me lancholici
coplexio.vfquequoerit aequalis graduscum lem perato continuc erit cidcm faltcm
in calido vicinior ; SC ta> men con:inuchmoicomplexiocrit difiempcratior
vtfatis patct, Ex quo fequitur vlccriu» diuilioncm complexionil diftemperataium
in quaiuor iimplices S: quatuor c6pofi> tas
nonfufficicntcrqualibctcoplcxionem dift:emperataiTi
comprahcndcre.Nififortcdicatur qj huiufmodi coplexio diftempcrstaingradutamcn
icqualis tcmperatac fit redu'' cfl ue fub aliqua illarum difiempcratarum
comprachenden da fub ifla.f.cum qua maiorcm habcrconucnicntia in ope
rationibus. Vel forte pollet dici audorcb folum tctigilfe cG plexiones
vtplurimum cucnicntes^noautcm pollibilcs cue nire. Tcrtiofcicndum
q>dupliciicr complexioncm indi poffumusimaginaii permutariad coplcxioncm
fclaui vel econtra.Primo modo pauIatinc.Sccundo fubito fiuc repen linc.Et
pcrmutationcm rcpentinam non intelligo folum re pcntinam localem
mutationcm,fcdctiam fubitum aerifri gido occurfum poftcj fi^ctit in aere
caIido,Et ita fimilitcr in ' telligitur dcpauIatina.Vcrbigratia»fi indus
duccretur ad fclauonix clima,c&: ciiam vCqt ad talc clima vtcrctur dcbi^ to
rcgimine itcr agcntis,5c: cum forct in fclauonia in came^ ra poncrct
calidifTima & non exponcret fe acri:dcinde pau^
iatineaffuefierctacrifclauoniXjquantficunqj iftc in breui tempore cgifiet iter
dc india in fcIauoniam,ift:a tamen noti diccretur repentina,fed paulatina
mutatio.Si tamen fe fubi to acri expofuilTetjCum ibi fuiftet Jianc mutationem
bcne appcllarcmus rcpeniinam, Quarto fciendum eft q^ cli'' matum quaedam funt
pergradus fuarum qualitatum muU tum diftantia,quacdam veroparum.patct hoc. Quod
aute fupra di^um eft de complexione fclauorum & indorri:eiia deomnibusalrjs
abinuicem fecundum fuas difpolitiones multum diftantibus eft intelligendum*
Quantum ad fe> cundn fint hx conclufiones» Prima conclufio fubita per^
mutatiocomplexionis vniusclimatis ad complcxioncal^ tcrius climatisabeagradualitermultumdiftantis
cft cau^ fa infirmitatis vel mortis.probaturfic. Omnisfubita tnu^
tatiodifpofitioniscorporis naturalis eft caufa infirmitatis
vclmortis.igitur&c.patctconfcqucntia co q» complcxio vnius climatis cft
corporibus illius clipiaiis naturalis vt ta cflum eft in prima
fuppofitione,c&: patet aftumptum intclli/ gcnti. Ex qua conclufione
fcquitur huiufmodi pcrmuta^ iionem nunquam forc fubitoficndam. Sccunda coclufio
cft haec.Permutatio complcxionis vnius climatis ad com> plcxioncm alceriusclimaris
ab ca parum diftantis graduali tcr&firepentefueritfada non ncceflario eft
caufa inffr/ mitatis vel mortis.patet^cja polfibilc eft huiufmodi clima>
taitaparumforcgradualiterfecundumfuas qualitates di>
ftantiaq>exhutufmodipcrmutationcfolum intra latitudi> nem fanitatis ffct
permutatio compIexionis,vt patet intelli genti Jgitur cScfc.patet confcqucniia
cum afitc. Tertia co dufio efthacc.Permutatio complexionis vnius climatis ad
complexionem alterius climatis abca extremaliter multu diftantis
paulatinefacfla no ncceftario eft caufa ggritudinis vel mortisrmmo potcft efic
caufa melioris acquifitionis fa nitatis pater^Nam cj poftiblleeft vnam
naturalem comple xionem ad aliam permutari ab co multum diftantem pau>
latinchnehocc]^corpus fiat infirmum,tam pofifibile videt de rcgfone.Itcm non
maior eft permutaiiofada acomple xioneindfadcomplexionemfclaui fit mutatio
facf^^a a pucritiainlenectutcmjfed fccundum tolerat virius abfcp
InfirmItate5i:mofte faltem vfq^ ad piimam. fcnedutetn. igitur
iS^c.patetcoiifequentia SC alTumptum intelligenti. Ad intelledum huius
conclufionis non dixit Auicc. Indi nanqj corpus cum fiat qualc fecijdum
complexioncm fcla> ui aut infirmabitur aut morietur,fed dixii ad
intellecfiri pi macconclufionis. Adargumcnta principalia rcfponde^ tur, Ad primum
patet cx dicftis in quacftione quid fit di'' ccndum, Ad fecundum dicaur negando
confcqucntia, licct cnim talibus contrarijs occurrentibus refultct complc xio
mcdia fecundum gradum 3C acqualis tcmpcratac coni''
plexioniingradUjVtfatiseftpolfibilc, non tamcn illa crit huic corpori temperata
vcl fanitas, immo cidem ,crit acgri tudo . Ad confirmationcm dicitur cp ficut
forma fublia lialis indi & fclaui funt vcrc fimiles 3c ciufdem fpccici :
ita eis compctuntinftrumcntafecundumfpecicm limilia,qu? tamenfuntabinuiccm
fccundum magis 3C minus pci^c^ (ftius 3C imperfecftius accidcntalitcr
diff-erctia.Sicut 3C opc^ rationcs eorum,licct fint fibijnuiccm corrcfpondcntcs
fin^' Ics in fpeciCjfunt tamcn fccundum magis ct minus iii pcr^^
(ftioneaccidentali diflerentes» Vndc licct tam iiidus quati'
fclauusintcUigatfcntiat 3c nutriat, diftcrcntcr tamcn ^ impcrfediu^^
vnusaItcro:ut patct intuenti. Ad teriiu»^ principalcdiciiur q>magna cft
diffcrcntia cuiuslibct i"^' quxcunqj fuerit cius naturalis complexioadquccunq;
uum cuiufcunc|;fucritcompIexionis.Et fic non procedii*'' gumentum.Et fic eft
finis quacftionis» Qiiacftio. xj. V N D E CI M O Quxritur. Vtrum fit
polTibile/^' periripluraindiiiidua omnino confimilis complcxioniS' Arguitur
multiplicitcr q> fic. Primo poffibile eft pl^^^ elfe corpora dc fecundo modo
acqualitatis. crgo SCc, P^'^' confequentia,quia necclTario li funt duo corpora
dc fecuO'' do modo acqualitatis funt omnino fimilis complexi^'' nis cx eo quod
habent complexioncm perfedilfima'^ quae poteft clTe in fpecic humana , et
affumpiumeft^'»^ tis notum . Sccundo pofiribiie eft duo corpora efic p^^
calidum5::humiduma tcmperamento pracifc acqualit^^ recedcntia &:hoc
naturaliter.igiiur&c.patct confcqucntia» quia quorilcunq? duoi^ ad aliquod
tcrtium cft eadc habii^' doiIlainterfefuntfiFia,6<:patctalTumptu,quia potcft
elic for.calidior&humidiorplatonc rccedentea temperam*^'? per caFm 3c
humidri,& filV pot cfte minus calidus SC hunj* dus codc.igitur S^c.patet
confcquentia,quia in quacuncpj^ titudine diuifibili eft repcrirc intcnfius 3C
rcmillius in ^a"^ cft reperirc cquale^&alTumptum fatis patet
intclligent»**^ for.&: platonc parum lapfis a temperamento pofe ^^J^ for.qp
pla.reduci ad eundem gradum tepeiamcnti. ig?*^ '
confcqucntianotaeft,&anteccdenspoteftcolligi <^^!?]^^g G^^'
tcGaf.s.tcchni: . Tcrtioadprincipalearguitur. P^'*' L cft caufas pdudiuas
complcxionis [or,3c coplcxionis P^J omnino fore fimiles,et per omnia
confimilitcr appli^^*^' ^ cius gnonem,fed hoc pofitoomnino fimiles
pioduccrco'^^ complexiones in for.!&: pla.igitur c5<:c.patct
confequcntJ^^^ antecedcs nullam vidcturincluderc rcpugnantiam: mJjJ^^^
ctiampatct,quiacaufisomnino confimilibus exiftf'^"^^j^ tonfimiles
debentomninoeffedus produci.vtpatct^^^^^ «ftis phiIofophi.9.mctaphyfic3c.Omnis
cnl varictas j fatis prouenit ex varictate agctis. Quarto ^orpus ^
neuminprimocxiftensinactate iuucntutis cft calicl' humidius corpus tcmperatum
in cadcm actatc , ^ decurfum ciufdcm pcromncsfuas actatcs fiet ^f'^'^' jqcjj
ficcius $ iam eft corpus tcmperatum. ergo erit qu^ ^^^/
praecifeacqualitcrcalidum&humidumficut iani ^^^,li/ pus tcmperatum,fed pro
tunc videtur elTc P^^^^^\^per» tudocomplcxionishuiufmodfadcomplcxioneni f^j^
ffff' ti,quia nulla pro tunc apparebit dilTimilitudo «"^''f^^col^ ^
Quintopro illovidetur auiftoritas Aucrro . fccu ^j/ liget dc duobus gemellis ♦
igitur 5Cc. Itcm pr^^^^^ pgi, decur au(floritas beati Auguftini in libro de ou^
Mi: Early European Bcx>ks, Copyrlghl © 201 1 ProQuest IIC. Images reproduced
by courtesy of The Wellcome Trusf, London. 583/D ixti a V ^ s T I o, quam
allegat Conciliator vbi Auguainus aucTtorJtatc Hyp pocratis dixit duos fuille
gemellos iimilis complcxionis intantum q, quando vnus ridebat altcr r/debar, iX
quando i^mis laetabatur altcr Ixtabatur,;:^ quatido unus tr^aabatur aiterlimiliter,5c:itain
alrj^ accidentibus animae, oppofitum eft Aui jn Ira cum dicit. Debes autc fcirc
omne indiuiduum debet .pbare coplexionem fibi ppria lolummodo in qua alrud ci
allociari eft impolTibile. ' Kefpondendo ad illa qonem.Primo prsemittcc prscam/
bula quxdam.Secundo rndcbitur ad qugfitum principale.
Qiiantumadprimu.Scfcndumeftprimo q> per indiui^ cluum in ppolito
intelliae„d«m cft mixtum complexiona> tum Pcrlcdum cxns vnum numero pcr fc,
5^ non inditferc tcr quodlibet contcntum fub aliqua fpccic, Vcl fortc poflu^
pFo f""^ i fcftringcrcad mixtum animatum. Secundoeft <Jnprr
^^^'^r^""^ quolibet tali mixto duplice reperiri vel inueni^ quid
c^pfoncm. Vna dr complexioinfequcns formam. Alia vcro infequens materiam. Et
per coplexionem infequcn tcm formam in ^.^pofito non dcbcmus intelligerc
copfonc infeq.jentem difponcm principij adiui^ficut fpcrmaiis vi^
ric&:fpiritus gignitiui.Sia.tncc per copfoncm infequcntc rnatcriam debemus
intclligerecopronc dependcntem a di rpolitionc principi-, paflfiui,ficut fanguis
mcnftrui coDfo n tiam habuillcadifpofitionefanguinismenftrui ficut foer.
»nat,s,cumpleruq?TnoibusfimiIct magis tartus marr^i
patri.cumtilillacoprofitinrcqucnsformaX^^^ ^^^^^ ^duciturTtSeha"^^^^^^
soperatioiies dcbi'' sexaaione&paf' forms in materia n,^ f; "'",1''""'
l^roaiiceretur d"iseiufdemVpecieieftSundflr"-"'M°'''"'
quoibetmdiuiduodehu.^aXte^-Hul""'''''-"^
™,l.cetfitineisfealdummaVirpei S 'ft ponf,biIe Mcum indiuidui formam Vb
hutf""":;'-^''^ pIex.one abrolui.N„,um eft eniti"!
pS':;,"''^^ finecomplexione,quacoreruatur&nr.l7 [. ^""o
-.rcfuItantee.pV.»ncr;ta^,S-^^^^^ Contraueropercomplexionem infeoueme^ ^l? -
!"* «elligeredebemuscomplexionem in ZT.T "^, «pertam non neceffario
requifita.4aderf ° "^T^""- Hlius inmateria,necrefultam
„r<xawf ir^^ rrducibilibus ad eas,nec nS^oad ooeT,?''"''''^'*
oeicuiuseftijludindiuiduum reSminX^ r^^^ "^am cius ad detcrminato modo
agcre vcl nati alin,,? ' ^ationes. ExempIigratia.fcpcriturftSlrf ^P*^
h-rcnsalliti^^fi/^eftomaclu^smeu^^^^^^^^^^ mlkuT^Z^^^ conuen,e,'^>
inftomac&Jr complexK^nem eflc produc^j cius tam quoTd
eo^^""^""^ cxigcnam ftomachi 3c^orrr^^ opcrari eiu8.s!S'-
"a"^"'";.''"' r "''^'"^ ^ ^"^ad
perqtiamabhoT^S^^ cft in materia fecuntr ^^^^ifpofitio n5 quia quantilcuncfe in
ft?^ cxigcntiam animx ftomachi mei ' tiopcr quamabhoS''^^'"'^"^"
""'"cr' ^'''P^^^ L ucnicntcrin ftomachocoir
"^'""^ P°^« ^«^"^a con f pPo. re fic dc alns.Ifta lain?
J"'"^^'^''' ^'^.'^^^^''^ nutri> ^ infe. «^arcriam ad intcIlcdZ
il^^'' ^^P°^'^° dicitur infcquens ^"^^^kt ^^"igipolTuntplurcfdiffc r
^^ntcm formam 6c comp IxSon ^o"iPj^^'°"^"^ infe
^v»"piexioncm ^nfcquctem matcria^ XI ,94 Prlma drla cft,quia finc
complexionc mfcqucntc forma maabif non potcft forma in matcria confcruari ,fcd
finc compFonc la infc^ infcquentc materiam fic. Sccunda differentia cft, com
quentc plcxio infcquens formam cft fecundum fpeciem fimilis oP matcria
bu8indiuiduisciufdcmfpcciei,compIexio vero infequcns driam matcriam non. Tertia
differcntia cft,q, principalcs fuas triplcx. opcrationes opcratur forma per
complcxioncm infcqucnte formam,non autem per complcxioncm infcqucntcm ma>
tet lam.Et plures aliac differentiar polTunt addr vt patct in^ tucnti. Tertio
principaliter fcicndum eft q, prxtcr quali^ Qualita tates manifeftas
concurrentcs ad gencrationem mixtorum tcsoccut concurrunt qualitatcs occult?
non rcducibilcs in qualitate^ tac qux.
manifcftas,ficutoccuIta:cocleftesinfluentiiE velocculte di fpofitiones matcriac
ratione quaru dcrelinqui poflunt in mi xtis gcneratis adhuc ciufdem fpcciei
varix occulta: difpoft tioncs ad agendum vcl rccipicdum dctcrminatas operatio'
nes,quas mcdiantibus illis occultis difpofitionibus poflunt produccrc formac
illorum mixtorum tanq mcdiantibus in/ ftrumentis. Vcrbi gratia cxprclTc
cxpcrimur aliquos ho mfncs fanguincos qui rationc complcxionis rcfultantis cx
qualitatibus manifcftis dcbcrcnt cflfe Iargi,qui tamen natut ralitcr
inclinantur ad furandum vcl aliquid lalc committc/ dum,manifeftum cft cj,hoc
non poteft rcduci ad qualitatc9 manifcftas,fed rcducitur adcoclcftem influctiam
vcl afpo dum quicumqualiiatibusmanifcftis concurrcbat ad gc> ncrationcm
mixti huius,cX: pracicr complexioncm rcfultan^ tem ex manifcftis qualitatibus
dcrelinquitoccultam^^prio tatemtalitcrilludinclinantcm,quam diccrc dcbcmus clTe
qualitatem dc fccunda fpccic quaIitatis,quxfolct naturali* potcntia vel
impotentia nominari, Itcm expcrimcnio vi dcmus aliquem fanguineum iuuenem
abhorrcrc naturalic vcnerca Sc totalitcr f pfa fugcrc,q, non poteft rcduci nifi
acf talcm proprictatem fiuc complexioncm quam dicimus co plexionem,feu difpofitioncm
infcqucntem materiam,qua: idco dicitur infcquens matcriam,quia eft principium
occut tum5;:nondiftin(ftecognitum,vclquianon producfta fe^ cundum principalcm
formxcxigcntiam , vcl quia multo/ tiensacquiriturratlone occultac difpofitionis
cxiftcntis iti materiageneratfonisficutinfpcrmafc vcl fanguinc mcn>
fVruo,ficut de multis cafatis vel familtjs qux a principio gc neratfonis
contrahunt difpofirioncs pcr quas tandem cadilc in tineam aut podagi am aut
aliquid huiufmodi, cum tamc omnesiintciufdemcopPonisinfequctisformam vcl fiFis.
Qiiarto premittcndu cft q> cfl"e duoindiuidua orntfcofif/»
copronispotcftdupliciterintclligi. Vel quoadcopFonem infequentcm matcriam 3c
formajn fimuL Vel quo ad com plexioncm infequcntc formam tm.ExempIa fatis patcnt*
Quantum ad fccundum fint hae conclufiones, Prinia ' concIufio.Pofifibilc
eftrcpcriri plura indiuidua omnino fi^ ^"o»
miliscomplcxionisinfcqucntisformam. Hanc conclufio^ ncmprobantargumenta facfla
antc oppofitum» Secun^ compFo da conclufio cft haec.Nullam rcpugnantiam
naturalcm in> "'^ cludit plura forcindiuidua complcxionis omnino
ciufdem ^^^^^^* * tam infequentis formam qp matcriam . Probatur. Primo quia qua
ratione de pluribus indiuiduis ciufdcm fpcciei il> ludclTcr
repiignans,illacadcm rationcdeomnibus quarn^ cunq^ fpccicrum indiuiduis.Scd
arguitur q, non , quia non repugnat ignem fimpliccm vnum forc alteri omnino
fimi^ Jem,nec vnamaquamalteri,&ficdcfingulis S^c. Itcnoii rcpugnantagentia
concurrentia ad gcncratlonem fortis fo> rc fimilia omnino 3c materiae confimilitcr
applicata,&n^3 tcriam forcomninoconfimilitcrdifpofitam.igitur&^c.
na> tct confequentia,<S(: afltimptum intelligcnti. Itcm no vidc ^
cj,cxiIIofequaturcontradi(fiio,nccaliquid cotra natural"^ principia,ideo
6Cc. Tcrtia conclufio qux fcquitur PoflVV bilc eft duo vel plura indiuidua
ciufdcm fpccici ta m fe> cundum complexionem infcqucntcm formam qukm Ce^ '
cundum complcxioncm infcqucntcm materiam forc om> nino confiFa.probatur,quia
quod nulla f ncludit rcpugnana naiuralc cft naturalit poflibiIc,fcd hoc eft
talc, vt cx prseco Iac6b.8»i,auic, BBb ij QV M S T I O. dentls conctonh
^batione cft orifam jgitur Sdc* Quarta conclufiopoiiitur prointelk'd:Li Aui.Eit
valde difficile 3C raro vcl nunqua eueniens eft: q> duo indiuidua olno tam
fe> cundum coplcxioncm infequentem forma Cj^ fecundu co^ plcxionem
infequcntcm maccria Hnt firia»patet, quia dilfi^ milnudocomplexionis
infequentis matcria.puenit cxvaric tate circunftatiarLT cu qiiibus concurrunt
principia gnonis ad gcneratipnem,fcd raro vel ni'iq eucniens cft q> hmoi gc
nerationis prirtcipia cum oinociufdemvcl confimilibus cir
cunftantriscoiicurrant.igitur&c.patetconfequentia.^t^aP fumptum pro prima
parte patct,vS: pro fecuda fimiliter, qa datoq)fanguis menftriius
6^fpcrmaforcntomnino conli' miliaadliuc fortc cceleftis afpcJcus non clfct
fimilis:aut fc^ pus fimilc,aut modus cocurfus caufarum,aut locus,autali^ quod
limSi quae ola habct huiufmodi coplexioncs in cquc^ tes mat^ria variareJgitur
»S(:Cttota confcqucntia patet cum antececfcnte.Etad fcnfum illius coclufionis
vr dixille Aui» cum dixit»Dcbcs autcm fcirc q> omnc indiuiduu habet ctv
plcxioncm fibi folumodo ppriam in qua aliud ei alfociari cft impoffibilc. Sed
contra tertiam conclufioncm arguit tripliciter, Primoquia datis duobus
indiuiduis talibus Cequitur vnum efreidemalteri.probatur, quia duac in om>
nibus conueniunt nulla videntur habcre differentiam. Sc^ cundo quia tunc
conceptus indiuidualis vnius illorum cifec conceptus
altcrius.Q^uxcunqj.n.diiofunt pcrfcde fimilia quicquid cft fimilitudo unius eft
limilitudoalterius: confc^ quens tamcn videtur inipolfibile^quia tunc conccptus
na/ turae fingularis ciTct cois pluribus» Tcrtio fequitur q> no quodlibet
indiuiduum haberet naturalitcr quintum modil aequal;tatis,quiafor. &
pla.oino fimilibus for.rcfpccftu pla* non habct iftum modum
3cqualitatis,difpofitio.n.fo. . non cft fic foiti acqualicas q» forct pla.
inocqualitas . 3C ccontra, Conuc' ideo SCc* Ad primum illorum dicit ncgando
confequen^ nicntia ti3m,c& dicitur q» :lla omnino conucniunt prout conuemen
gd^etdi tiaeftidem q>finiiIitudo,.5^diftinguitur ccontra d;fconue/ fconue^
nientia quxide eft dilfimilitudo Jpfa tamen differunt nu nientia. rnero. Vnd:
propric loquendo differre non diftinguitur co Diffcrre conucnirc,fed cotra effc
idem,fcd dc hoc pertinet ad me quid, taphyficum. Ad fecundum dicitur q>
conceptus quo co cipitur for.cum omnibus conditionibus intrinfecis prgcife
pDrie non cft indiuWuali3,quia per illum poffunt plures ho mines concipi. Ad
tertium dicitur a quibufdam concede^ do confequens (St^confequentia.Iicet illud
fit difficile rcperi re, Aliterdicitur Iket for.& pla.forentomnino confi-^
milis compIexioniSjCoraplexio tamen for . non eft a:quali^ tas pla.nec
econtra.Sicut enim complexio for. fic prepara^ uit matcriam^inducf^ioneformx
fortis q? non pla.ita co plexio for.cft per fe taliter coucniens for.pro fuis
ogonibus non formac pla.6<: econtra. Sicut fi pcr poflibile matcria
gcnerationis for.(5<:materia generationis pla.proeodcm in"
ftantifuiffentprfparatfpercomplexiones omnino fimiles jn materia grionis
for.fuiffict produtfla forma for.^j: no pla» &:econtraquodnonfuiffet nifi
quia quantucunci^ fuiffent omntno dilTimilcs talitcr tamen conucniebat haec
comple-' xjohuicformxq> non Uli(Sc:c. Et fiquariatur vndepro'' uenit
huiufmodi diuerfitas.Dicitur q> non cx alio ; nifi quia ficut forma ifta non
cft illa,ita conucnit fibihoc no illud» Et hoc inueftigari habet plcnc fuper
libro dc gnonc. Et hoc fo^-teinrellexit Aui.dum dixit.Debes aute fcirc
&:c.Nec ni/ (ificintcllcxififctoportercthicfaceredifficultate ilja deco^
pFonc infcqucte forma 3C de copFone infcqucte m:\m.^ Ad quartu ncgat
cofcquctiatficut patet intelligcti,cd' dciri eft* Ad argumcta pricipalia patct
foPo ex his que di(fla funt» Qiiaeftio, xij. D VOD EC I MO Qyacritur.Vtriim in
gcnercme broiv nri corporis cutis fit maxime mcbru temperatn ♦ Et arguitur
multipliciter ^ Prinio,quia tempcramen^ tum maius vnius mebri arguit
perfecftionc ma orc,fed non cft cutis mter caetcra mcbra nri corporis
perfciftius mem^ brum»igit<S^c.patet confcquemia dc maior cu mcbranri XIL
corporis fccutidii fuas pcrfedliones intcr fe nullam habcatlt driam,nifi ronc
fuoi^ tcperamcntoi}2,<S;: minor fatis patct. cO cor 3C alia mcbra
principalia fint pcrfcdiora cutc.Simi' litcr quia ficfc vidctur habcrc mebrij
teperatius ad minus tcperatum ficut indiuiduum temperatius ad indiuiduiJ mt''
nus tcmperatijjfed eft notu q» tepcratius indiuiduii cft perfc dius.igitur
d<:c.SimiIiter ficut homo tcmperatus eft regula ad graduandum alios hoics in
fuis copfonibuscita cutis alia membta noftricorporis. Secundo fiquacftio forct
vera hoc maximc forct:quia in ca eflfet tacflus melior,fcd arguit^ q>
non,quia cutis eft: fubftantialitcr terreftris,cum fit com' pofita ex partibus
ncruofis 3C contexta,fcd neruus eft frigj;' dus 3C ficcus.igitur 3Cc* Tcrtio
multa funt membra nri corporis in quibus tacftus cft perfccftior ({i in cutc ♦
igit 3Cc^ patct cofcqucntia 3c alfumptum patet de ore ftomachi:q'^*' cft maximc
fcnfitiuum 3C alrj cxemplificant de capite virg? fedilludcxemplumcftturpe.
Qiiarto quia non aliter vi det fc habere cutis hominis ad homincm cp cutis
alioru ani malium ad ca,fcd aliorum non eft cutis mcmbium maxi^
metempcratum.ergoiS^c.patet confcquentiacum antecc^ dente,
Q^iintocutiscftmaximedcbilc mcmbrum ♦ig"^ 3C maximc diftcmpcratac complexionis,
cofequcntia tenel co c]) fortitudo uirtutis infequitur
icpcramcntum^&alfunr' ptum patetcum cutis recipiat totiuscorporis
fuperfluitatcs mcmbraautcmdebilia rccipiunt afortioribus. Scxto ^l* cutis
affumpta in cibo pracbct nutrimentum melancholi'' cum Sc vifcofutn cScIc.igitur
3Cc* In oppolitum cft Auic.in Iirtera,quia ponit cutc cffe ximc^^pinquam
arqualiadpondus.Exhuiufmodi BUtcp^^^ pinquitatc arguitur complcxionis
tcmpcramcntum ,ut col» gi potcft inliitera. Primooportet quoedam procambuls
prirmittere 5c quxdam notabilia.SccundoconcIufiones (jutiJ quacfito. Q:»aniij
ad primil.Primo fcicndfi eft , vt tangc ^^,plj>'' baturcircalram
qicutiRcftduplcx.Qiiacda exterior qt»* dicitur hymen,5: cft folum corporis
coopctimcntil. Q^*^ dam autccutis inttinfccacontextacxpartibus ncrucis, <^
adquamtcrminanturuenpminutae etarterix porcatcs
guincmctfpni,utdrinIitteia.Etdehaceftfcrmo inqo"^' i^?bf) Secundo eft
fciendum vt ^^poCuo fpecftac dupFr diciti'''
aliquodmembrumaliotemperatius.Primo temperam^'^ ^^^^ to debito 3C pportionato
ad operationcs:quia.f. mcliorun^ . 8C pcrfecftiorum operationum producfliuum:
ficut dicifn^' ^ cor clfc perfecflius mebrum q? os.Et hoc dicimus pp^^^
peramentum iuftitialc. Secndodicitur aliquod mcmbru»^ noftri
corporisaliotempctatius,quia qu3ta ad menfura''' fuai^zqualitatum habetcopPoncm
intcr cxtrcma nri corp^ ris magis rcfracfia ucl media,qualitcr diccremus
carncifl/^ fe tempcratiorem cerebro,non quia fft^ducfliua perfec«^ num
operationum,fed quia magis refracfla fit copFofi^* magis ad medium tendens
inter copFones mcbroi^ ^^^^n/ riorum nri corporis q^coprocerebri.Et hmoi
tcpcraflj^ ^ tum eft quxda fiPirudo ucl figmcntum temperamcti aa P dus. Quantf)
ad fecundfi articulii finthx conclufiot|^^^^ PrimacocFo.Cutis non
eftintcrcetcra mcmbra nri^^ poris tcmperatilfimum mcmbrfi tcmpcramcto prinio
dicflo.pater pcr plura argumcnta adduc^a afi oppofitt^*^^.^
cundacocro.Cutiseftintcr cftcra mcbra noftri ^^^""^ „3 tcpcratiffimu
mcbru tcperamcnto fumpto fecundo * tet,quiainteroIummcbroB?nritrorporis
copFones «"^^^ media cft copfocutis ut declaratum eft in
littera.igjf"*"^ patct confcqucntia.&affumpti^ fifr» Exifta
cocfon quiturq> non quodlibct maius tempcrametum in ^^r^^^z
oroi^arguitmaiorempcrfecftionc.patctexdicflis» -.^^jj
cocFo.probabi!iterponituraquibufdam,v5» p^tet, fenfustacfluseftcutisq^al»quod
alioi^ "^^"^^'i^Tuifl quiaineauidcnturexccllentiae qualitatum
"gib'"" gr^ gis rcfracfi3e,ucl faliem qualitatcs quac funt
proP''^ pjtur* opcrationi tacfliuar-tgitur 3Cc. Quarta <^f>"j'"*^^
Jori» ^*^" Ucet iiafit:ftat tamc membrum aliquod cfie ^jchi,
tis,quia:fcilicct cutc intefius fentire.patct dc o^^^j^ Cibi nnius a V S T I O,
oculo,capitevirgx:ideo&:c, Adargumenta principalia relpondetur, Ad
primumfatis patec folutio ex didis in qua:itione. Adconfirmationem primampacetfimilicfo
lutio. Ad fecundam dicitur cp licec gi aduentur coplcxio^ ncb niembiorum in
comparatione ad cutim ficuc aliorum i^ommm in coparatronead temperatum , hoc
tamcn non a'LUitipfanielleperfediorem,fcd fccundOfuas d.fpones nu-diam etic. Ad
fecundii principalc dicitur ci, licet ronc luxcompIexioMBinnatxfitcutis
tcrrcfbis , non tamenffc nmoi percompIexioneminnatad:infiucntcm fimuU Ad
tert.um prmcipale fatis patet in quaraione. Ad quartum
dicitur.iegandofimilitudinem illam.Nifi forte intelligatur de
cuteexteriorehominis, Ad quintum dicitur negando allumptum.f.cutim elTe maxime
debilcm. Vcl conceffo il. 10 negada eft confequentia.^ hoc loquendo de
temperamc to lecun Jo modo dido. Ad vltimum dicitur conceden. do cutim mortua
elTe terrertrem,hic autem dl fermo de ui uente.VelfaIteq>norepugn3t(i,idc
mcbrii,vtcibus vno mograduandu eftintercibosquodtn vt opcrationil prn/
dudiuumcftaliteringncmembrorum graduandum. Quacftio. xiri. wPr ^y' ^
au.ritur,v'rum reperi bihs fit aliqua medicma temperata.Et arguitur q> no Pr
mo quTlibet4iiedicina ingrediens corpus nrm patitur a ca lore noftro pafiione
corruptiuawgitur quplibct medici. a eft
contrariacorporihumano,&perconfVuensnleftfibit^ perata.patet
confequentia,& maior collipin.r ;« i didisAuic,defcribLismedicina";^
adio 3C palTio corr^ptiua' v?r ^^"""^ Secundo^incipaZ fic
lio^^^^^^^^ P"^.^ gnone. namforeLaIis'comp ',S'n^^
«am.igiturd^c.Datetconrr conferuati cemperatarSTvnin^^^^^ medicina
^uiaei^fder^tr:^^^^^^^^^^^^ xionum:fedquodcuq,eftconS-..r ^''''''^''^'^^ copk^
«ft corruptiuum alte?ius.ij»it 'T^^r''"'"" contrarioi^ ante.
Tertioad principaleSS^^^^^^^^ Patet cu d.cina adualiter olum membro;^ ?i
i'*''""^ ^^''^' ua.igita^c.patetconfequentfalirL '^^^^^
litertaIis:igiturnecpotentXe 1'^ fielTetaliquatalisipLS^cu^^^^^^ xJem foret
habitudo,fed quoJuL eft eadc habitudo illa inter fe '1'^^'^^ ^^^tium ^ioftn
corporis forent inter fe fir.a. quod non ""'""H''
Cluartoquantucunq^fiieritmedicina te°n '^'-T^'^
^xiccatiuanoftricorp^ris.igitipfansXTmn''' ""^' fonfequentia
&:a(Tumptum quia fi ^P';''^ * P^^^ fturperipfumconferuaturcTfS^^ Per
confequens vigoratur/ed caPm vLl^r "T"''''' ^1'ccathumidum
naturale.igitur^c 0^^^^^^^ f^^* Etconfirmatur,quiacaIidum'n'm^^^^^^^^^^
orernedicingtempera^^potentius™^^^^^^^^ fee^po^^^^^^^^ te
corrump&.^^^T^''''/'^ t"!' ^^"^ 'rigidit, cpufequenti ^^^^^^
rataqianttlcun^ S;"V^"^^V ^T^^ '"^^''^ina temp !
cnq.temperato& 7^^^^^ polTet a corpore quanul iniIlud.c.gomedic L '
^^^'^"''J"^^^ntitur A cuncj,tempcratumS.'oer'^'r'''^^^^^^ 3<flio
non videtur ^«."^ , talis eni^ Jmtdueaiicftoritates.PHr"^^!^''"'
• ^^^'"^^P^oifto "mplici medicina q, de -
^^"'^'f"'' ^""^0 et fecundo de
Pus.SecildacoIlipiturnnf"'''^ cor. Perantiam cibo 3c diftitr.?!^ '^"^
tribuere te. ^^fi^rcolligidemente A^fr^"''^'"'"^^'^^"^
'^evi. ^««^editur 6C bibitut; vbi diftin" P"*"*'"'^ cii ca
XIII bum vr velle mcdfdna opcrari a qualitatc ♦ opcrari aute a Opari a
qualitate cft agerc dc alterarc qualitatc manifcfta, igit dCc^ qualita^ In
oppofitum cft Auicc.in littcra. tc gd. Iniftaqoneeruntduoarticuli. In primo
prxmittentur quocdam diftones 6C fuppofitioiies Jn fecundo refpondebi tur ad
quaclitunn Qiiantum ad primil (int hx diftones. Prima diftindioq, mcdicina
tempeiatam polTumus con Medid^ fidcrare dupliciter.f.adualiter,&
potcntialiter talem. Exc^ "a tcpc^
plumprimi^vthomotemperatushomitiitemperato.Exc/ »ata du/ plum fccundi,vt
hyacintus aut capillus vcneris vt alrj exe^ plcx. plificant. Secundadiftindio
eft q, dupliciter poftumus Corpus imaginari aligd corpus nrm calefacere:aut
infrigidare etc. nrm ca^ Cinteniiue 3c cxtenfiue aut quantirat iue Sc
gradualiter» Exc lefieri vP plumprimi vtcibustemperatusdiciturcorpus ^^g^
infrii^i/ titatiuc calefacere reponendo.fwn nobis fanguinem 6c fpm dari du/
quxfuntcorporacalidaquantucunq;non fiat per ipfa in plex, corpore calor
intenfior q? prius,immo iuxta iioc foret con> cedcndri laducam 3C papauer
corpus nrm calefacere. Exc plumfccundi vt pipcr calefacit nos. f cahditatem
inten> dcndo vltra gradum caloris prpexiftentis» Ad propofitutn cum dicimus
tempeiatam medicinam non calefacere cali dam verofic,inteIligimus dccalefadione
fecundo m5 di/ c^a» Tertiadiftindioeftqjmedicinamtemperatamc6> Mcdici/
feruarecorpusnoftrum poftumusdupliciterimaginari.Pri nc tDate mo q> ipfum in
eadem latitudine 3c ciufdem latitudinis fitu coferua
velgraduconrcructfiucpermanerefaciatipfumnullomo' tio du/ doalterando,fcd folum
alterantibus refiftendo^' eius per^ plcx» mutationcm .phibendo,Secundoq>
ipfum alteret intra tn cxtrcma fupIaritudiniscoferuandovS;: eius exitumad cxtrc
ma 4?hibendo.Totum fatis patet. Vtercp illorum modorij
abaucftoribusdiciturconferuatio. Q.irarta diftindioeft Mcdi'd> q> quxdam
eft medicina conferuatiua per fe,& quxda pcr na cofcr acddens,Pcr fe didtur
quac per prindpium eius intrinfecu uaiiu^ naruraliter indinatur.Peraccidens
vero qusc no vt veftis. duplcx. Er iterum quxdam per manifeftam qualitatem hoc
fadt vtcapillus veneris,qucdam veroper occultam vt hyacin> tus.Hic autem
maxime eft fermo de his quge hscc a manifc ftaqualitateoperantur&hoc perfe.
Quinta diftindio Mcdici^ cftq^duplfcitcrdiciruraliquidvelaliquamedidna confcr
ngcofcr uare membra noftri corporis» Primo quidcm immediatc. uatb du
Sccundoveromed atc.f.conferuandoaliquidaquo immc plcx* diatc totius vel omnium
membrorum complcxio refcrua> tur. Pnma fuppofitioeft q, a fpiritu cordis
fuper totum influentc 8C fanguine totius corporis 3c cuiushbet membri noftri
complexio conferuatur.hoc fupponitur nunc ct dccla rabitur infra capFo de membris»
Sccunda fuppofitio fc." quitur q> quicquid eft conferuaduum huius
fpiritus vcl hu> ius caloris communis a pluribus taliter appcllari cft
huma> nicorporisconfcruatiuum.patctquia quicquid eft confer/ uatiuum
prioriseftconferuatiuum pofterioris via depcndc tiae, Tertiafuppofitioc^in
quacunq;Iatitudine abinuicc gradualiter diuifibili vd in qua diftantia non
repugnat in> ucniricxtremaineadem non repugnat medium inueniri»
patct,n.q> tranficns de exti emoinextremum talis Iatitudi> nis tranfit
per nicdium. Vltimo quantum ad hoc fcien^ dum cft quod de tcmperantia
(StTgradibus mcdidnaruin dua: inuentx funt pofitioncs» V^na ponens quod om>
nis medicinaalicui corpori temperata eft tem pera ta cui> libet ita quod
Cicut medicina tempcrataefifet conferuati/" ua tempcrati fi eidem fuiftet
dcbite approximata itafb> ret confcruatiua cholerici 3c phlegmatici fi cis
debiteap> proximaretur . Similiter ficut camomilla debiie temv perato
approximata calefaceret ipfum in primo refpc/'/ avL proprntemperamenti,
itaapproximata cholcricoaut phlegmatico ipfum calefaccrct in primo refpe^^tu
proo ' tempcramenti ,3cCic dc alris» Secunda vcro pofirio no> nit quod
medicina temperata eft foli corpori tcmpcraro tcmpcrata^ q> omne corpus
tcmperato calidius infriaida retura medicmatemperata fibi conucnienter
approxfmara fi^iomnccodcmfrigidius calcffcrct,ficut camomiUa ponic
Iacob,s,i.auic» BBb iij CL V S T I O» eorpus temperatarii calcfacere in
primo:corpu9 tamc tem-' perato cali Jais :n iVcando no calefferet a
camomilla.fed po tius Frigeiieret tantvi qaantum dirt u ab ea.Et ita proportio
iialitcr intelligendam cft dealqs.Q_ixautetn iftarum po(i
tioMumiittenenvli^^quaenon vidcbiturinfra cum difpu" tabitur fup^r illo
capfodeeo quod comedftur 8C bibitur Qaantum ad fecundum penes vcranq? iftarum
ponum fintquaed im cocPones. Prima cocro.l-^oiribile eft inue*' niri medicinam
tempcratam actualitcr talem. Iltam con^ GaF. clufionem voluit GaP,2,delimp!ici
mcdicina» Etarguitur idem.Dabiliseftmedicinaconferuatina corporis humani
inlatitudinefuaecomplexioniB^^nulIarenus verfus cxtre^ ma illius
altcratiua.igitur cS^Jc.confcqaentia vr nota ex quid nominis mcdicinx
temper3tx,vS<:airumptum patet de lio> minetemperatoaltcrun
complexionelimili.ltem rcperibi liseft mcdicinaadualic talis calefadiua humani
corpori» &rim!literinfric»idatiin.ergo dabilis eft medicinainter hpc
extretTiamedia.f.conferuatiua.pa(Ctconfcqiient^a,(5t afsiV ptum (imiliter.Ttem
dabilis cftmediciiia omnino in fuo ca lorcgradualiter /imilis complexioni
pla.vel for.igirur SCc, patet confcquentia SC aftumptum per idcm , quia datur
in^ tcnfiorcS:rcmiftior.igituri5cC. Sccunda conclufioprinci palis.Dabilis eft
medicina temperata potentialiter talis,.4V batur,quia dabilis cft medicina quac
m corporc temperato ad acftum rcducfia corpus tcpcratum in fua naturali difpofi
lioneconfcruat non inducendo qualitatem cxccdentem na luralem eius
difpofitionem fecundum aliquam cxtremua'' lum.igitur ^^c.paictconfequcntfa cx
quid nominis medicf nae tcmpcratx pofitac in Iittera,& patct alTumptum vt
fu> pra:quia reperibilts eft mcdicina uerfus cxtremum calidius
permutans.fimilitcr vcrfus cxtrcmum frigidius.igitur confequentia tcnet
probabilitcr. Tcrtia condufio. Licct ita fit vt prxcedentcs
afierunt.conclufionc9,nulla tn iftarfi medicinarumiemperatarumfiuefuerit adualitcr
fiuc po> tcntialiter talis:eftimmediatc conferuanscomplcxionc to^ tius
humanicorporis cuiapproximatur,5(:cuiuslibctparfis cius.Patet primo de medicina
aclualiter tali , quia non im^ mediatc donfcruat nifi per fimiliiudinc qua
habet ad cofer/ uandum,fed ipfa non habet acflualem fimilitudinem ad to tius
conferuabilisquamlibctpartcm:vt patct fatis cn ipfius conferuabilis partes
valde diftincftarum complexio/ num.igitur&c.Totaconfequentia patetcumantc,
Similic arguitur dc medicina potcntfaliter tali, quia non conferuat nifi ad
acftum redu(fla,fed ipfa fic reducfia no eft fimiUs cui
Iibetmembronricorpons.igitur<S^c. patct confequciitia, &alTumptum
fimilitcr. Quarta conclufio, fcquitur quxlibet talis mcdicina folum mediate
coferuat cuiuslibec tnembri noftr^corporis compIcxionem.Patet,quiaac5luaIi ter
conferuat Sc non immedfate,vt argutum eft. igitur 8Cc, Modus auteco eruaiionis
talis eft fi fucrit medicina ac^tua liter talis erit fimilis calori noftrt
corporis fiue fpiritui et fan guini,quemc6feruabit,&huiufmodiautem calor
flucns fu pcf totum corpus habet^onferuarc totum. Similiter fi fuo rit talis in
porentia rcducfla ad acflum confcruabit calorem iam dicflum totius
confcruatiuum. Ex quo patet c^ quan tncunqp non fit illa cuilibet mcmbro
fimilis ipfa tamen eft totiusconferuatiua.Patetfccundo non cuiuslibct mcmbri
fieri conferuationem per fimilia acftualiter in gradu et in for ma.Sed quafr
ifta .ppofitio fit intelligenda videbitur infra. Quinta conclufio penes primam
opinionem. Nulla tem/ perata medicfna in eo q» temperata reducfta ad acflu in
alf^ quo corpore eft illius corporis alteratiua intra vel cxtra lati
tudincm.patet,quia alias non effettemperata. Itcm quxli^ bctmedicina rcmperata
cuiuslibctcorporis cft conferuati^ ua.Itcm prfcife taliter eft tcmpcrata vni
qualitcr alteri cuu cun^.Si|gtturvnius clTcr alreratiua efietaltcratiua cuiuf^^
libet.Notu autceftq, non eft alteratiua cuiuslibet , quia alit' oc corpus
pofTet permurare exlatitudinc fua.igitur 8Cc* Et fofte penes ifti via
^^babilitcrpofiumus imaginari cp me^ dicinatcperatainteriusaflfumpta conucrtit
in vaporc toti XIIIL ct oibu3 partibug .pportionalc hiitem i fe partes
difFormef toti.pportionabileSjficutimaginamur in cibo temperato» Sed ilia
diflficultas pro nunc tranfeat, Sexta conclulio pe^ nesfecundamopinionem.Aliquamedicina
temperata eft adintralatitudinem temperamenticum fuerit rcducfla ad ailum
gradualiter corporis temperati calefaLtiua vel infrj^ gidatiua.Hxc conclufio
probac,quia I^titudo tempcrame> ti velteniperantixhumanicorporis
corrcfpondet latitudi^ nitemperantixmedicinx,quia aliterforec corpus tenipe^
ratum cui non enfct mcdicina tempcrata vel econtra, fcd i" latitudine
tempcrantix corporis eft reperire extremum ca'' lidms
cStextremumfrigidius.igitur (S;:c,patet confcquctia, quia medicina cxiftente in
extrcmo rcmiftius calido tenip^ ramenti approximata corporis in extremo
calidiori exift^ ti alterabit necellario illud verfus extremum minus cali^l^'
8C econtra . igitur^Scfc» vtpatet intuenti, Septima coii/ clulio eft hxcPenes
iftam podtionem fecundam reperibi'' lis eft medicina temperata alicuiiis
corporis tcmperatf acftii reducfla nullatcnus calefacfliua autinfrigidatiua
^^^«il"' de alijs.patct:quia exquo latitudo tcpeiantix corpoiis cor^
rcfpondet latitudini tcpcrantixmcdicinx poftibilc eft co'
poritt?peratoapproximiri medicinatemperatam exntcirt iitulatitudinis fux
corrfidcntcfitui in quo eft illud tcperari' corpus in laticudine
temperantix.igitur &c.patet cof'^^1".^'^ tta(X:anfumptum
fimiliter.quarcvf^C Adargumentaprj" cipalia refpondetur ♦ Ad primum
diciiur conccdenaj' qualibet medicinam tcmperatam potentialiter talem p3^(' 8C
negatur confcqucntia cum dicirur.ergo nulla eft medic'' na tcpcrata.No.n.dr
medicina tcperata,qa nurj altcrecnf<^ alterct,ficut nec cibus,fed io qa ad
adii rcducfia coferu^f'^ Ad fecundi*! dr negando afTumptum, & coccditur
mc'^ bra noftri corporis efTe contrariai^ complcxionum 8CC> ncgatur minor
ifta,quicquid eft vnius contrarioi^ confer^^^
tiuumeftaIteriuscorruptiuum6<:c.eadc enim ccxleftis '"^ flucntia eftcontrariorumconferuatiua.Sirr
calor cordis^? trariorum membroi^.Ncc hoc rcpugnat de his qux vr tia vfia ad
iftos eflFecfius producendos uel confcruandosf''
currunt.Sicuretiaminargumctonegatur cj.omne aIt^'Hj conferuatiuum fit fimile
illi,Iicet benc ecomra. Ad i^^^ dr negando afiumptum.Et cum arguitur.c]? olum
•^v''^ rum noftti corporis ad illam foret cadem habitudo.Uf ^.^^
cedendo.f.tanquam conferuabilisad conferuandum.c^^ in hac denoiatione funt
omnia membra fifia quc eft eu^ fcruabile» Ad quartti dr c^ mcdicina tcperata
^ig^^^^L lidumnaturaleadfuas opcrationes naturalcs .P^^^^^V^t Et negat cjj caPm
magis vigoratum magis confumit ? '^^j^ patet in cholerico 8C in tcperato. Vel
dr cj> C\cut magis ^^.^ cat ica melius rcftaurat. Vel negatur c^ magis ^^
xx\', etiampermedicinamtemperatam difponitur l^"*^'\^^jin ut patet.Et per
idcm patetad confirmationem, ^d H^^ tumqualiterfitfenfibilis6!^qualitcr non
fatis P^^^^*^gliC aucfloritatem Galcni dicitur cj> de ratione medicinx ^
rarccorpuSjlicctnonquodlibet.Et hoc quo ad ^^^"Jjj^jna
pofitionem.Quoueroad primam intelligitur de ^ diftempcrata. Ad aucfloritatc
Aiier.dr cp uoluit ^^^^z^ difticulter reperiri medicinam diftemperatam , fr^^ ^
^e/ autc&facilius cibi'i. Vel qj magis immutaccorp':"'^^ dicinis q a
cibis, Ad aucftoritate Aui.dr q, 'lon j^; a qualitate altcrat,fed bene alterat
uel conferuaf» ^ quitur ibidem dc mcdicina diftemperata. Quxftio. ^'-A\aoCO^
DECIMO Q.VARJO augric.Vtri'^|^;^,'ilt plcxionum diftcpcratartl pofita m Iraab
Auu ^^pre poHta fic cp fub ea omnes complexiones «^i^^^/^o ftat a^» hendatur.Et
arguitur multipliciter non. ^^[^^0 "^" quam complexionem
diftemperatam efie: qup t .^g ncc: eftcalidanecfrigidarefpecftutemperatx nec n
^^g^jtur ficca.igitur&c.renetconfequcntiacS^afiumpfU»^g gra^ quia moricns
cxfebrc per refolutionem potclt .^^^SCC* dufusecomplexionisomninoxqualistcmp^f^
^^^ct Early European Books, Copyright© 201 \ ProQuest LLC. Images
reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. a V iE S T I O. tcnct
conrequentia eo cp mnc erit difteperatus non Cafs ncc fkM^ ^"'"ititer
de alrjs, vt patet Jgitur dCc. Secundo poliibileeftcomplexionem phlegmatici
inprimo permu> tari ad coplbnc cholerici abfq? hoc cp permutec ad tempe/
ramentum.ergo poilibile eft alrquam fore diftemperatam copfonc qux nec erit
calida nec frigi^&canfumptum fatis patetjvS;: confequeiitia arguitur.quia
fit for.phlegmaticus in Primo qu! in hora gratia argumenti permutetur ad
choleri/- cum in primo per procellum vniformc abftg hoc q» fiat ali quando
temperatus in medio inftanti horac crit for. diftem peratus et tamcn pro tunc
non erit calidus nec frigidus nec iKimidus ncq? ficcus refpedu tcperati, vt
fequit ex cafu.igi> tur cX:c.patct confequcntia(5<:affumptumfimiIiter»
Ter> tioad pnncipale fic arguitur^AIiquacftoegritudo comple^ xionalis quac
nec eft calida nec frida nec humida nec (icca, igKur^t^c.patct
confequpntia&airumptilarguit, quiaco^ lor exns in cryftallina & vifionc
ipediens cft scgritudo cov plexionalis eo cft acgritudo cum pcr fe immcdiate
impc/ diat vifioncm.Qi tn fit copronalis patet,quia nec cft copo Jitionalis nec
vnitatisigitur&cScd q,nonfit acgritudoca I/da necfrigida &c.patet fttis
intclligenti. Confimiliter per omnia argui potcft de duritie mollitie
afperiiatc & lenix tate.Nam pcrrnolliticmimmcdiateae fenfibiliter lardiltur
operationes o(ris,ytoperatiofaftcntatoria,autoperatio dc.
ns:vtnottimcftAidcodcntisveIo(rismoIIitiespo'eft fcacgritudo,fed vtnotumcftnon
cft jcprin.H^ X\ T rrigida,igicur^c.totac6fcqucntiaeftn4c^^^^^^^^
ritics&molhncsfimduar. Contraper idcafperitas^Ic
nitasnonponfunteftescsritudinpc f^^.r •^'^'^'"^s ^ le
ponuntau^ores.&a.S caLn *'"'"r ^PP^^^"»"
nitasitaconuenienterrfducun^^^^^^^^^ cutdurities5<:molIitiesSe^^ fuadcrctur
q, afperitas i3^f ertt" i ^"^' ^"^"c^Ite pcr
diatefenfiblitffiop^l^^^^^^ toad pHncipalcargu tuE n.^^^^ ^"^^ vcl
copFoncm infcauem^^^^ ^ ^'^'^' difponcn riuspo^.umpe:t-™^^ eft per copFone
infeq^entf mate?^ i^/ ''^ ^?^' * '^"^ P^^^ !-,^'-P---igitur?nc(re7SVtfc
infcqucntis formam ftat CompIeS '^P^'^"'^ pcrffciens operationcs ficut
fuDraX 1 ^ r"'^'^'^'^ im. bile.Etpatettunccorpu?fo?c'^
qumcopPonisoperationesIxdcntis^a^^^^^ diftcmperantia calidi fri.humidi vel
^rl7,' "^" ideo&c. Quintodolor eft ^gH ul coZl i tamen non
eftaliquaiam didarum^pL?^^^^ ^
qucntia&minor^maiorarguit^§'"e„tr^'P^^^^ *udoarguit,quiadoIorcft immedia
ta caufU^^^ Proftradionisvirtutis.igireftimmcd^^^
«•attoni3fenfibiIis,&pcrconfequcrcftL'l^^ ^P^^
fequcntiaa^airumptLfatis.auSr^^^ Patet,quianeceft^gritudo cor^f>oSi'7P^^
«deo&c. Scxtoarguitur fic.plurcn^fi^^?^^^ ^"'^^^is,
compofit3c^enum^crat.inIit'cra bA ,1?^^^^^^^ confcquentia6ea(rumptumarguitur,quiS
perant.acaIida&fngida,6ehancnonponirAui^
confcqucntianota&^rguiturmaior.PrZo^^ teccdcntc. LpT^^^'8'^"f
^rP^^^-^^^^^qucnt/a cu tioftri corporis inducirL' '^'''''Ta" ^"^
S^diftcmperantiafrioTl^^^^ d.ftcmperantia calicj^
aflumptum^quiaidcml:^?''^^;^''" «aftupefitc^calefit r-.'J^^"^j;»»'um
fecundum fctotum ab tur6^;.patctconfeS^rc.''"^^ Oppofitum ponUuilr ^^
<^»onem tanquam bonam P°"'"' P^^^'^^a diftin.
JflilUqoneerumduoarticulu -a u-. XIIIL cipali quacfito.In fccundo vidcbitur
difficultas tadla in fex/ to pnncipali,an.f.fit poftibile in cadcm parte fimul
efte di ftempcramcnta contraria^C diftemperamcntum calidum 6(: trigidum.
Quantumad primum prxmittam primo pracambulaquaEdam.Sccundoconclufioncs dc
quaclito» Pracmittcndu igic primo q, diftcmperantia potcft eire du plex.f
naturalis vX: prgternatura.Et per diftemperantia na^ tuialem.ntelligoillam
pcrquampotcft mcmbrti ve cor^ pus in opcrationes fibi dcbitas qua: tamcn la^fa:
Sc im'perfc dx.puen.untrcfpcduoperationum proucnientium a teni peramento, vt
difpofitio qua quis eft fanguineus vel cholc^ ricus.Econtra per diftemperantiam
practcr naturam jntcl^ ligo illam per quam corpus vcl mcmbrum impeditur vcl
l3cditurinoperationIbusfibidebitis,vt fcbricns aut friai/ dus prartcr naturam
aut aliquid talc.Et dc vtrifLj? iftai^ po^ teft eirc fermo in queftione.
Secundo principaliter pmit^ icndum q» ad hoc cp aliciua complcxio lit alicui
corpori tc/ peramentum vel fanitas non fufficit ipfam efifc talem vel ta lem in
gradu,fcd cii hoc rcquiritur dcbita dependcntia eius a fpiritibus humoribus
&c. vt fupra alias declaratum eft Ex quo patetq, non vbicunc^eft
copFogradualitcr tcpc^ rata ibi eft complexio tcmpcraia;immo potcft enc a tcmpc
mentomultumlapfa. Sicur»n.proptcr defecfiuum graduj rcquifiti ad tcmperamcntum
cfficitur complexio diftempc rata ita propter defedum aliarum cirCunftantiaru.
Ter> tio principaliterpipmittcndumomncm illam difpofitione cficacgritudinem
per quam immediaic& per fc Ixduntur operationes viuentis.Et hoc colligitur,
j.dc accidcnti.Et po tcft hcc defcriptio verificari tam de diftempcrantia
natura liq^dcdiftempcrantiapracter naturam.QuocIibet.n.difte^ peraniia
naturalis per quamfenfibilireroperationes I^dunc refpcdu temperati poteft cfte
acgritudo 3c dicitur segritudo fimpIiciter.Similiter qiixlibetdiftempcrantia
prcrer natu^ ram pcrquam immediatefcnfibilitcr Ixdunt opcrationcs
dicitur3cgritudo5;:acgritudovt nunc hoc fatis vifum eft prinio technt, Tuncfit
prima concIufio.Pofifibilc cftali/ quamcircdiftcmpcrantiamcomplcxionalcm qusc
ncccft calidanccfrigida nec humida necficca tam naturaliter & ctia
pretcrnaturalit talc.Hanc conclufione quo ad copFonc prcternaturalit talc
dcducit primum argumentum ari oppo
fitumadduc^um.Q.uantumveroaddiftcmpcranttanatu.
ral.tcrtalemdcducitfccundumargumentum aii oppofitS adducfium.Itcm pofl[ibiIc
eft coplcxionem graduaIi/7Qua km temperamento non fore temperatam.igitur &c
patec confequentia (S^aflfumptum argutum cft, Et ex coticluCio^
ncfcqu.turprimoalfquam diftcmperantiam a-gritudinale non plus,immo minus
gradualitcr diftarca temperamcn/ to qp aliqua certa data ncutralitas diftct ab
codem. Scqui> lur fecundo aliquam neutialitatem plus gradualiter a fan^^
tate diftarc diftet ab eadcm argritudinalis diftempcran^ tia certa dara.
Sequitur tcrtio cp non intcr quamlibct egri tudinem&fanitatcm fibi
oppofitam gradualitcr mcdiat neutralitas» Corrolariumaliud.Nonquaelibct
diftcmpc rantia complcxionahs cft fimplcx vel compofita. Corro^
lariumaliud.Latitudocomplcxionum diftemperataril no correfpondctlatitudinf
medicinarum» Aliud corrolariil, Noncuiuslibctcomplcxionis
diftemperataercducflio adt? peramentum fft neccffario per contraria intendentia
vcl rc mittentia gradum complexionis reduccnte. Ex ifto patet vltcrius candcm
complcxionem iam non cflfc naturale fani tatcm vcl tcmpcrantiam,quac tamen poft
hoc crit tempc> rantia (Sc:tamcniftacompIcxiononintenditurnec remitti/ tur,
Et infTnita quafi cx his fcquuntur qup nunc dimitrant^ Et nota iftucafum fore
optimum ad oiidendum ad fan** tatc fbre per accidcns motum* Secunda conclufin -
t,uam quGc cftcomplexionalis. HfccondufioarS Primo quia color in cryftall.na
exiftcns 8c v\nnr.^^'\!l diens eft huiufmodi,Scaindo quia mollitics omT vd dcS!
tli laedcns vcl impcdicns cft huiufmodi, Tcrtio qu« Iacob.8*i^uic, BBb im
Diftcpc ratia du plex,- iEgrJtu do gd. iEgritu do du^ plicir. I grauitas membri
dcbitum eius motum impcdies cft vclef fc poteft huiufmodi.igitur iSi^c, Ex illa
coticlufione et cius probatione fequitur primo non quamlibet diftemperantia
cflfc complexionalem compoficionalem vel vnitatis» patet quia iila
diftemperantia coloris eft huiufmodi» Secundo fcquitur non quglibct fanitas eft
complexionalis compo fitionalis vei vnitatis*patet:quia diaphaneitas in
cryftalli^ na debitc cxiftcns eft huiufmodi» Sequitur tertio no qua> libct
diftemperantiam forea fibi cotrarioformalttcr rcmo uibilem quia no albedo a
nigredinemec grauitas a leuitatc» TertiaconcIufio.Pofiibileeftaliquam corporis
velme/ bri diftcmperaniiam e(Ie qualitatem non maniteftam. pa^ tet,quia
poflibile eft talem eiTe malam Complexioncm infe qucntem materiam.igitur
Ss^c.patet confcqueniia 3C aitum ptum fupra dcclaratum eft. Hx ifta conclulione
plura ad/ duci polTunt corrolaria» Qyarta coclufio.PolTibile eft ali quam
aiflionem Uciam elTe acgritudfnem vel ccotra proba tur,quia poffjbilc eft
dolorem effc argritudinem , fed quili> bet dolorcft
acftiolxra.igiturcS^c.patetconfequcntia et mi nor &:arguit maior,quia per
dolorem imcd atc Ipcdiri po/ teft SC fenlibilitcr locdi viucntis opcratio.igic
(Src.patet con fequentia^aifumptu.pbac:quiadoIor immediaic .pftcr/ nit
virtutem.igic (5<:c.tcnct confcquciitia quia .pftratio vir^* tutis
cftaccn3,5(:alTumptum fatis patet. Non.n.mcdiante complexione hoc operatur
dolor fcd potius ccontrario. tn^ftratio virtutis fitacciis ^batur.quia eft rcs
pigter na^' turam,& non eft acgritudo,nec ca.igitur .^c. valeat quantii
poreft.Item dolor.pfternendo maximc Ia:dit opcrationes immediate.Item dolor
ofiFufcat fenfationem,^:: hoc Imedia te,quiaquocunq:aliodcdu(flohocfaceret:quia
foriiornjo> tus &c.fcd hmoi offufcaiio cft Ixfiofenfationis. igiiur 6Cc.
Ex hoc fcquitur primo aliquam acgritudinem efie aCcns» Scquiiur fecundo q>
difto rei prxter natura in acgritudine cam 3C accns non eft neccffario tanquam
rcaliter diftincflo rum,fcd folum ronc» Scquitur tertio aliqua fgritudincm
elTeinaiafubic(fliue,quiadolorcfthmoi, Sequiturquar> to aliqua aegritudinc
forc qualitate fpualcm , quia dolor eft hmoi.eft.n.fcnfatiofiueadus quoaiadr
fentire.Infinitaex his fcquuntur» Qi^iintacocroeft.Diuifio pofita inlittera
Aui.com plcxionum diftcmpcratarum in fimpliccs etcom pofitas non cft vFr
coprehcdens oes coproncs diftepcratas. hxc cocFo cuidcntcr fequit ex cocfonibus
praecedcnribus» Sexta cocPo.Diuifioab Aui.in Ira pofita fuflFicienr coprae
henditoes diftcperatias manifeftas copronalcs a copronc tcperata graduafr
recedentcs.pater,qa ols copro manifefta fiuc per qualitates manifcftas a
temperamento gradualiter rcccdens vel rccedit pcr caPm vcl frigidum &c.ut
patct in^ tuenti. Ex quo patet ad faluandum Aui.Sc alios aucflorcs innuentes
praedicftam diuifionem necelTc eft folum poncre iftadiuifioncm diftempcratarum
copFonu manifeftaij^a te perata copPone graduafr reccdctiij. Et per ly
copPonalium remoiiec iftatiafacfta decolore&grauitatc^tales.n. nSfunt
diftcperantigcopPonaleSjlicct bn qualitatiug,quauis multo ticrts auc^tores
appcllant eas complcxionaIcs,tunc.n.pcr co plcxionales intelligimus qualitatiuas.Pcr
hoc aute qcf dcm eft manifcftaijt rcmouct inftatia adducfla dc copPone difte^
perata infcquente mafcria qua dicere poiTumus no clTe co> plcxionaIem,fcd
eftqugdamoccultaqualitas,vtfupra oftc fum eft. Et
perhocq>diccbaturgradu£iliterdiftantiiima tcmperameiuo remouet prima 8C
fecunda inftatia ante op> pofitum adduclae.tales.n.licet fint diftcpcrantiae
, no tamc gradualiter diftantcs a teperamcnto. Quantum ad fccun _ - -
dum articulum prxmitto primo diftones 8C notabilia qu?^ Mebru
da.SecundoponacocPoncs dc quxfito. Sitigichecprima '"Vlr rt*- '"'^ra
communem modum loqucdi medicorum. uel diite E)upliciter conucnit aliquod
mcmbrum infrig:dari vcl c3i> perarl ftemperari in frigido.Primo.f.intenfiue
quia in cont rrigus dupFr, intcnfius gradualitcr q? prius crat aut q^ elTe
debcat SC cali> ditas rcmiflfior. Sccundo extcnfiue vel quantitatiue, qu^a
f»in ipfo rpuum dc fanguinis eft quatitas minor g prius erac XIIIL
autqpcfifedcbcat.Primadicitur frigiditas vcl infrigidatio pofitiua.Secunda vero
priuatiua,quia non eft frigiditas niu per priuationem talis rei calidx vt notum
eft.. Cofimifr peroia dicipotcft dccalefadione. Dupliciter enimpoteft aliquod
membrum calefieri vcldiftcperari in calido quia
intenfiue»f,acquircndograduintenfiorcm 8Cc, 8C extcnw^ vel quantitatiuc.f,perpofitioncm
maioris quantitatis fpiij tuum 3C fanguinist Secunda diftincflio.DupIiciter
potcft dicialiquis calor intenfiuc diftcmpcratus alicuicorporivcl
mcmbro.Primoincomparationead tcmpcramcntum il» corpori vel mcmbro conueniens
temporc fanitatis.Secudo ^^jjjf, in comparationc ad quantitatc humidi
exiftentis in illo mc bro vel corpore acfiualiter.ExempIum primi, vt in choleri
coephcmcrante.ExempIum fecundi,vtin moricnte exre'' brcperrefolutioncmiammultfi
infrigidato dicimus calo" rem fore cxce(Tiuum,non in comparaiionc ad
mcnfui a ill^ corpori dcbitam tcporc fanitatis,fcd refpccfluhumidi p^^^
jVlcbf" ci protunc in illo corporc ad:ualiter cxiftentis. Tertia di^
|,f,id(i" ftincftioduplicitcrcontingitaliquodmembrumffcri hucni ^ypfr. dius.f.qualitatiuc
8C quantitatiue.Qiialitatiuc.r. acquircdo gradus qualitatis
quxdiciturhumiditas.Qiiatitatiuc yero acquircndocorpus liumidum.Ethocitcrum
potcft clleu'* pliciter.f.fubftantialitcr3c:accidctalitcr, fiuc
madefac^i"^* |v0rii totum fatis patct. Quarta diftincflio. Dupliciter
dicitu'' membrum exiccari.f.gradualitcr vel qualiratiuc,^ pcr cic^ ^^pjf,
pcrditionem corporis humidi,fiuehumccflantis accident^^ liter vel
fubftancialiter. Tunc fit prima concIufio.Polii^ bileeftjdcm membrum fimul
infrigidari intcnnuc t^extc fiuc caleiieri : 6C ccontra intcnfiuc calcficri :
8C extcnfin^ fiue quantitaiiue infrigidari. Prima pars huiusconclu''^'' nis
arguitur . nam hecflicus cum curatur intcnfiue inn J gidatur,6<: tamcn
extenfiuc calefft pcr multitudincni fpj^ rituum 3c fanguinis in co.igitur 8Cc*
patct confcquentia affumptumfimiliter.Secunda parspatctccontra qn acr^ljlj
ritur hcvftica. Corrolarium fcquitur cp poflibile cft ^ quo mcmbro adxquate
fimul ggritudinem calidam fii^^^j.J ftemperamcntum caloris intcnfiuc,5ii tamcn
in codein^^ fe cxtenfiue diftcmperamentum frigidum. Patet prirt^^','' hccHiico
tertie fpcciei. Itc in afclytico vel tympaniticoi"^^^ fe fcbrientc eft
huiufmodi diftcmperamentum.igitur 8^^' Corrolarium fecundum huiufmodi
difl^mpcramenta'^ liter fumpta non funt fibrjnuiccm contraria. Secunda ^
cIufio.PolTibilc eft in aliquo corpore vel mcmbro a^v^.^^jj tc cfte morbum
frigidum fiue diftempcramentum ^**'^' ^ refpec^u^prrj tcmperamcnti illius
corporis in quo ta'^,^^ eft diftcmperamentum calidum refpedlu humidi qi^^^^^^y
tiui membroi^ illius corpori8.patct:quia in moricnte ej . bre pcr refolutionc
cft morbus frigidus quia in toto ^^J^i^ ditas maior pHus fuit 8C fibi conueniat
tempore tatis,fed tamen tale corpus cftfebriens pcr confeq^^^^
caIidum,nontamcncaliditatcintcnfiori q^fuit ^^"^P^folii nitatis,fed cjuia
caliditas illa eft fuo humido multum r ^^^^ to&paucificatoexcellens
fiuecxccfTiua SC di^propo^^^^^ ta. Corrolarium primum.Huiufmodi diftcmpera iam
dicfia non funt fibrjnuicem conrraria, ^orro ^^^^ fecundum.Non ideo calidiias
in morientc ex febrc p^^. lutionem eft prxter nacuram,quia per mtenfioneni
^^^^^ dus naturalc tcmperamcntum huius febrientis exce ^^.^ quia humido
febricntis excciTiua ^ ^'^Pr^^onion^ humidum illud exterminat. ConfiPes
concPones ^^.^^^{^ ni pnt de humcaatione 8c cx<ccatiane,quas gra j^pol"
omitto. Tertia conclufio pro mente Aui.in Ira ei • ^ ^-^0^ fibile eft cidem
corpori vcl membro adpquatc^n^ ^^^jg ^ peramcntum calidum pcr gradualcm
exccftum frigidum pcr gradualcm excclTum f"g'd>«tis re pro/ peramenti
ad iuftitianwcl temperamenri prop ^ Aur,
bandumautcift5conclufioncmfuff.ciatau^^^^^
inli^a.ltcquiaplures^quatuoreffcntdiftci^^^^^^ fitx.Itaiua
ronehocpoftetclTcprgtcrnatur^^^^^ c(Te naturaPr,5i Cic polTct elTcaliqd' corpus
in q ^^^, Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images
reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. Q. V JE S T I
eflTetcalidlt^s S:frigiditas maior $in temperamento,quod nonapparet
rationale.ad liocenim tolcrandum plura dif/ hcilia fequercntur .Item ad probandum
quod nulix dug qualitatcs contrarix intenfiores medio gradu polfinrc/re
ineodemadacquatefufficiant media qux tetigiin tractatu ae incenlione 3C
femiillone formarum» Similis concUifio potelt poni de diftempcramcnto ficco 3c
liumido ad intclle/ ^tam datum vt patct inruenti. Sed contra iftam coclulio/
nem arguitur multiplicitcr. Primo quia fi fi enetico detur opium frcneticus
intenfe infrigi datur quia ftupcfit , 3C tame ititenfe f.-brit, Secundo
tUeriaca noua fimiliter totum cale tacit totum ftupefacitjgitur S^c. Tertio in
afclytico febrie tceftmorbuscalidas ,&tamcn incoeft diftemperamcntLl
tr/gidum,cxquoineomultiplicantur fuperfluitates aquofi/ tates 5^ ventolitates,
Qiiarto quia polTibilc eft aliquc ftu> petadum eire in toto,& tamcn
ipfum eflfe febriente igr 3Cc, QLutitopro illo vidctur aucftoritas Gal.fecundo
dcaccntJ dicentisc]^quauisfit incredibilc morbos contrarios effc fi/ mul,illud
tamen non eft impolTibilc. Ad primum dicitur q> opium datum frenctico
ftupefaciupermifcedo fc fpiritibus anima ibus:quarc rcdduntur inconueniens
inftrm fcnfatio^ nis,veIfortcextmguendomagnamfpilum quantitatcm vF forte
imprimcndo aliquam qualitatem difproportionatim adfenfationem^^ c^u.ZmZ^
babilia» Ad fecundum dc thcriaca dicituffim;!:^» 1?, r - t.bus, vel qu,a
geaeram complexionem vel propor.ionem «T* Ad<eZ'^ j;?"' P^°P»™°ne
dominetu"caridl «ai». fertiumdiciturcbinarrl\/r;/<r»»n.r f j-^^iiwi
liduspergraduilemintenfion™. Iv^^ " gidus per intcnfionem sraral^^^^^ T
'T'" ftemperamentum Ji|um pe?n^^^ .I.cetfiribidi^ fanguIs.Bthxceftcaurfn?^,'^
Pnuatronem rpirituum&: quartumdiciwrlS.n^^^"^™^ Ad
pefa..usptrel"„^e^l:rgVa;r^^^ temperat„entun,,re(lproptermTn^ «n eo vUra
proprrum in toto.vel (ortc propter vaDom^ *"™'«'n fpirituum
fpirituumraultxmixtum vnde • corpulentiac niens inftrumentum fenfaiio,,!
trDrr;^^""^ argumenta principalia rcfpondetur kV f-""'
"'^- Ad d um patet folutio per dida in qone* f * '"'^5'
gandoq,colorincryftalIinafi 7o ;,udo 'm';:;™ cec concedatur q, fit argritudo
qual tari.^ *^°'«P'"'onalis,Ii. q.eft=.gritudo&nonfomplnlfet;?ni«^^^
"S"''"' pfonalis
.Negaturconfequentia.NiE,?,^'''^'-"^''*^"' compfonalera intelligat^us
qual.-ta ual &"/?"'"*nem auaores cum diuifcrunt xgritud „ 'm
^^^^ pofitionalem 3C vnitatis.per comDP,^,^ ^^Pf»"'"'"! co.
qualitatiuam. Htconfimiliterd.-JrlT,'''''""""'''^
d«ritie& mollitie. A.gumentum , ' enT'"^'''"'^^^
Wuendumeft.quiadicendum eftiftamfnr, '^"''^a'''' P5nalem,& non eft
qualitas nifi valde c5^er Z""*"^ '°
quodicirausfigurameffequalitatemKa^,'"^^'^"^^ hu,urmodidnrqaali.ates
nifiquiaconcretaX!,^' rum pr^di„„^^ ^d quarmm pa^^^^^^^^^ fir.. Ad qu,„,u„
fimiliterpatet per conclufir,n ° ""^-^ .n quxft,one.
Etfim.literadfextumS n"^' P"'^.,,
lrae"r??''''"^'»''"'"'=''l>'"^".q"i"b^
flumeftfupra q„ffti„„, prgditfta '''"S-^f^»' vrdj Qyaftio. '^
P^rr^^^-^Z^^^^^^ tipliciter q, no„? p?'^^"^T ^'"^P^'"^'"*
Argtn^ q>caliditasmaiorc£r°'"^'°"^'^'*^"'5.*'"^ S
SecundoadSre':^^^^^
Propriacformx,6^econTrrf^7i"'^'''^f'^"'^";varieta8 formae
paflfiuarum 5^ econr'1 '5'"'' ^'PPHe
"arum.igitura^c.patctcrr^^^^l^^^fT^acfli F^tctconfequcntia .a^altumptum
colligU dc mcntc philofophi quarto mcthcororum . 3C Aucr»quinto libro coUigct ♦
Tertio ficut fe habct caliditas practcr natu^ ram ad ficcitatem praeter
naturam,fic naturalis ad naturale, (Sc:ccontra»fedad qualibctcaliditatem
praeter naturam fecj^ tur ficcitas prcter naturam Jgitur 3Cc.3C pcr confequens
fal> tcm non erit aliqua diltemperantia calida tantum, tota con/ feqiientia
nota eft 5^: miior , fed minor arguitur aucloritatc
Ciaf.inprimoaphorifmo.commen. i<T,quodeftiIIius apho>
rifmi.Humidpdiaetgomnibus fcbricitaniibus coferut&c. ^^^* vbi explfc
alTerit febrem elTc morbum calidum & ficcum» Quarto numerus complbnum
adacquatur numerohumo> rum vt ponit Auer.primo canticg fed non cft humorum
di/ ftemperantia fimplex.crgo ncccompronaIis,tota cofcqucn^ tia noia eft cum
antc. Qiiintocft repcribilis diftempcran tia fimplcx cum matcria nec fine
materia,igitur&c. patct confequcntia cx litcra.Prima para alTumpti patct
audorita/' tc Auer.loco prcallegato.Difficilc eft imaginari ♦ &cJtem quia
quclibetdiftemperantia cftcompofita eparte fada& (lenda.ergo nulla cft
fimplex &cJtcm quiain qualibet tali cft duplexintcntio.f.curatiua<S(:
conferuatiua , vt colligitur tcrtio tcchni»crgo nulla talis c fimplcx.Et
fecunda pars antis arguitur,quia fi aliqua talfs clTet maxime forct illa qua
Aui» ponitin litera.f.qux caufaturab igne vel niue.Scd arguitur
q>non,quiatuncpo(Tetcffcfebri3 quando non clTct aliqua pars
noftricorporisincalcfadoelTc.confequens cft contra Aui.c& contra Gar.primo
de diffcrcntijs fcbrium.& arguitur confequeniia,quia ponatur in cordc talis
mala complcxio ca lida pcndens a folc vel igne,& patet q> illa cft
febris » Vcl cr^' go tunc aliqua fubftantia noftri corporis cft pofita in
calefa' (ftoclTc vcl non.Si non habctur concIufio.Si fic ergo talis ia non eft
dependens a fole vcl ignc,quod eft contra pofitum, 3c confequcntia tcnct,quia
folum cft dcpcndens a calcfacflo clTc fpirituum vcl fubftantix in corporc
noftro calefacflo, Inoppofitum cftAuiccna inlitera. In ifta quxftionc crunt duo
articuli . Tn primo vidcbitur de quxfito principali.In fccundo vidcbituran data
compfo nc diftempcrata fimplici illa fitaptadiupmancre. Quan/ tum ad primum
fciendum eft primo cj> non dicitur aliqua diftempcrantia fimplcxper
priuationcm componis ciusex parte fada 3C fienda,quatucuci?.n. diftcmpcrantia
calida tm qua inducit ignis fit talitcr copofita,ipfa tame dicit fimplcx, Nec
dicitur fimplex propter carcntiam altcrius diftcmpcra/ tia: fccum
coniunc^oc.Oiifum cft.n.circalitetam c;^ non po^ teft efTc in aliquo mcmbro
diftcmpcrata caliditas quin i co/' dcm fitdiftcmperatafrigid'ta8,fimilitcrfi
for.cxiitc calido in primo,quia.f.ephemerantefuperueneritaIia jfebris non ni
fiincalidoipfum diftempansadhucflla diftcmpcrantia ptu ma diccrctur fimplex
quatilcunc^' fecum coniungcretur alia Diftcfti
diftcmperantia.Similucrnoideodicitur cJiftempcratia fim pcrantia plcx,quia in
cius rcmotionc non fimul plurcs coniungatur V fimplcx
tcntioncs,vtpatetdediftcmperantiafimplicimatcriali&:c. gd ctc6 Scd vt
propofito fpccftat proptcr hoc dicitur aliqua diftem^ pofita. perantia
fimplex,quia proptcr ipfam corpus folum eft difte pcratum fecundum qualitatcm
vel qualitatcs fubvna 3C non fub pluribus contrarietatibus qualitatum primarum
compr?henfa8,ficutcomplexio calida rcfpccflu tcmpcratc,
nonhumida,necficca,5^ficd^alrjs. Notaiameq|j modus prius diclis &exclufis
plurics dnt aucfiores aliqJ diftcmpcra tiam cflfc diftempcrantiam
fimplicemj&oppofito mo com pofitam. Ex illo poteft ftatim patcrc qualitcr
dicitur ali^ qua diftcmperantia compofita prout pcrtinct propofito.Di/
citur.n.compofitacxcocj» cftdiftempcrantiaqualitatu po/ fitarum fub ambabus
contrarictatibusi qualitatum prima/' rum. Sccundo pracmittcndum cj>
«ifftempcrantiam fim/» pliccmimaginaripolTumusdupIicitcr.f.naturaliter vclctia
Di^^»" praEtcrnaturalitcr taIcm,totum hoc dcclaratum eft circa li^
P^^antia tcram. Tcrtiopracmittendum q> diftempcratum cftc in fi*"P^^*
vnacotrarietatccumtcmperamcntoinaltcra poflumus du «^"P^*** pliciter
imaginari. Vel quo ad opcrationes aptas natas ab ip
faprouenire.Vcl§tumadgradualcm mcnfuram dcbitam I Q.VSTIO. temperamenio
iuftitiali de quo tcmperamento 5^ diftcmpc ramento fibi oppolito in propofito
eft fermo» Prima fup> pofitio fii li^cNec p leperamentum adiuarum tantum nec
per temperamentum paffiuarum tatum perficitur quaelibet operatio viuentis,fcd
fimpPr per temperamentum adiuaru dC pailiuarum fimul iiec fuppo de fe eft faiis
nota, Secun^ dafuppofitioefthgCtMaiorcftrcpugnatia extremorum in>' tcr fe
extremi alicuius vel extremorum ad nicdia vel fal^ ' icm non minor patct,t]uia
non repugnat cxtrcmum mcdio necccontranifi pio quato medium fapit
naturamcxtrcmi. Tcrtia fuppo eft liocc.Cum caliditatc intenfa ftare poteft
humiditasintenfiortcmpcrata,&fimiiitcr iiccitas tfperata inicnfior,patet in
phlegmatico dC cholerico. Quarta fup'' pofitio.Cum frigiditatc intenfa ftare
potcft liumiditas inten fa&fimiliter ficcitas intcnfa ftarc poieft.patct
inphlegma^ i\co3c mclancholico, Tuncfitprima.concIufio.PolTibile eft reperire
complbnem diftemperatam finipliccm natura'' liter talcm.probatur .cum
caliditatc intcnfa ftare poteft hiii^ ditas fntenfa^^ fimiliter
ficcitas.igituriS!: mcdia . cofequetia tcnet pcr fecundam fupponcm fupcrius
prpmifiam.Item fi for.tam in acfliuis q"; in paftiuis tempcratus SC
occuriat caufa fufficiens fortem calefaccre naturalitcr.Et patet c|i cum cafu
ftare poteft for. non cgredi icmperameniuni paffiuarum cjualitatum, quia cum
cafu ftat occurrerc forti aliquam cam acquipotcntcm inhumc(ftandoficutilIa
caufa cft potens in cxiccando.rgitur 8Cc» Secunda conclufio. Pofiibile cft elTe
diftcmpcrantiam fimpliccm praternaturalitcr talem.Pro ifta conclufione fiat
aigumcta qup fac^a funt fecundo techni qugftione»i7. Primum. Ponatur for.clTc
tempcratumin liumido dC calido.habcat.n.caliditatcm & humiditatcm in/
tcnfiftimam qug in lali latitudine rcperiri poteft, 3C occurrat
cicaufapra:ternaturalitercalcfaciens,ipfum,ita cp pofthoc
eritfor.immediatepracternaturaliter calefacTtus vef practer
naturamcalidusj&tamennoneritficcus velhumidus nifi Intra latitudincm
tcmpcramenti.igitur «Sfc.tota deducfiio cft ibf nota.Secundum.Cum caufa
calefaciete practcr naiuram poteft concurrere caufa acquipotens iw humedando
vel hu^ miditatem conferuando.ponatur crgo in efTc. Tertiin CiJ humiditate
intenfa ftarc poteft caliditas procternaturalis ite/ fa et fimilitcr cum
ficcltate.crgo &c* Contra. Primootm caliditatem pr^ternaturalc fcquitur
ficcitas pr^ter naturam* ergo.&c.aftumptum pater,quia aliter feb.non
foretmorbus caFs&ficcus. Secundotuncnon omnibus febriciratibufl competerent
humida» Ad primum ncgatur aftumptu 8C cxponitur ficcusj.cxiccatiuus. Ad
fecundum dicitur nega do confequcntiam & hoc indicatfone fumpta a febre, vt
ple^ nius habes in qucftionc praeallcgata» Tcrtia conclufio.lf^ cct ita fit non
tamen ftat diftemperamcntum in vna cotra^ rietate cum temperamcnio in altero quo
ad operationes.pa/ let per primam fupponem fupcrius pofitam. QuantO ad fecundum
prgmittoaliquas fiipponcs & aliquas diftones*. Prima fuppofiiio^QuaElibet
tcmjxrata caliditas coniunda humido temperato nata eft cum tempetainento huius
humi di 8c proprie per totum decurfum fuarum aEtatu decurrere ita q) continue
permancbit tempcratiim.alias cnim hmoi te peramcntum non forct fanitas fimplcx.
Sccunda fuppofi/' tio.Vbimaioreftproportiocalidi refoluentis ad humidum
rcfoluendum ibi cidus cetcris paribus trahitur vel aptum cft rrahi humidum
illud a cahdo extra latitudincm tcmperame ti. Tertio fciendum cp per
caliditatcm maiorem opor> tctalTociare fecum ficcitatem ma orcni oportet ,
&ficdc alrisduopolTumusintelligcre.Primo maiorem graduaPrq^
fitinlatitudinctempcramenti. Sccundo maiorem q^huic corpori
prouitcdurationeconuen at. Qiiarto fcienducft Exicca''
qjdupPrdicituraliquodcorpuscxiccari &fiiniliter infrigi^ rivel iii dari.f.
priuatiue6<: pofitiuc.Et pofitiue iterum dupliciter.f. frigidari gradualiter
& c^titatiuc fiuc cxtenfiuc.hcc diftinctio tacta eft dupFrt inferius. Tunc
fir prima concIufio.P^offibile cft diftempe rantiam calidam naturaliter talem
per totum dccurfum fua> rum gtatum pcrmanerc talcm abfcj; hoc.Cq» fiat
compofiia» XVf. probatur ♦Primo poflfibile cft tardiorem c.Tc rcfoluticnc hii''
midi a calido in calida tantum q^ in temperata.igitur &:c.pa tet
confequentia Sc aflumptum decimafcptima qugftione \u
brifecunditcchni.Secundoadducas argumenta frcqucnter facfta pro ifta opinione
facienda in loco dicto . Sccunda co clufio fequitur.compFonc tcmpcrata tam in
actiuis qrin paf [ luis 8C compPone calida tantum habcntibus cqualcm men^ furam
praccipuehumiditatis ncccffariofiet ficdus corpus ca liduin tantum intra vcl
cxtra latitudincm tcmperatc humi^ ditatis patct fatis^quia fortius
exiccabitur.igitur 8Cc* Tcr^' tiacoiiclufiofcquiturcj>citiuspcr actioncm
calidiin hunii^ dum morietur quodlibet talc corpus caUdum tantum q> cor pus
tcmperatum in caIido,hoc fatis patct. Ex quo fcquitur q^ caliditas maior debct
reddit corpus ficcius dcbet rc^ fpcctutemperatiperpriuationcm humiditatis
facientis pro vita.patct fatis ex dictis. Et notacj>cum ifta conclufioiKJ
ftat adhuc tale corpus nuntj*^ forc gradualiter ficcum extra la tirudincm
temperamenti vfc|i ad mortem. Quarta coclu fio cft cj> caliditas maior t^
debet multum a tcmperamcntw excedens coniuncta humiditari tcmperatc poteft
extralati'' tudinem tcmperamcnti exiccarc.hacc conclufio fatis patef.^ Et
fimilcm conclufioncm poffumus ponerc de diftcmpera tia calida practcr naturam.
Ex ifto patct intelFs illius ,rP^ nis.Caliditas maior q>
dcbetetc.Eft.n.fcnfus cj» rcddii fub^ iecflum ficcius vclpcrgradum ficcitatis
maiorcm vcl p pr''' uationem Immiditatis iicicntis ad perdurationcni vitc icfpe
ctu tcmpciati,vcl cp ab illa caliditate plus exiccatiiv ill> conueniens
produrationc vitac rcfpccni tempeiati ConH militcr per oia de frigidftate quac
reddit fubiccfliim huvn^^^\ q^oportct&c.Etficctiam deficcitate&c. Alia
vcrodicc da in hac materia tacta funt in qftione allegata ka^ndo tccj) n». Ad
argumenta pnncipaha rcfpondetuf. Adprioi'^ patct ex dictis in quacftione. Ad
fecundum dicitur cp fit vanctas formacquoadopcrationes. Adtcrtium diciinc^
gadofimiIuudincm,&negandocj, adqualibet calidiiatcfl^ practer naturam
fequitur ficcitas practcr naturam, Ad c^t^ tum dicitur negandoaflfumptum
prpterq. de numcro cota^ plexionum compofitarum diftemperatarij graduafr.
Quintum negaturaflfumptum.Exargumcntis probantibw^ pnmam partem eius fatis
patet quid fit dicendum.Proargi^ mento vero probante fecundam dicunt quidam
concedcd^ aliquam efife febrem dcpendentem actualitcr a caufa prin'^''
tiua.EtvIicrius ncgaturcj» nulla fitfubftantia pofita in C2^^ facto eflfe
qula.f.fpiritus eft huiufmodi.Et cj, ad hoc c^ ^9^^ dicatur in calefacto cflTc
non requiritur in co forc caliditar^'^ independentem.fed
fufficitineoforccaliditatem tantafli^ ab ea vcniat fcnfibilis Igfioiii
opcrationibus ♦ Et dicunt h"^ intellexiflfe Aui.dum dixit.Ita vt retmeatur
, Alirer (cc\i^* dum viam communem fatis patet qualiteflfet refpondcdi^*
Quacftio. xv;» DECIMOSEXTO Qu^ritur. Vtru fanitas mag^ attineat caliditati cp
frigiditati, Arguftur multiplicitc»" non» Primoficfanitasefttcmperamcntum
'"cdium^^l formiterfehabensad vtruncpextremumeius.f.fam t^^n q^
frigidum.ergo non magfs attinct &c.patef cofequcnti^ alfumptum cum fanrtas
fittem pcramentum mcdium '''.^ lido&frigidofecundum vnumcxtremum cius «m»^^
fehabensadcaliditatemexccdentemfanitatem 8C f'^^'^?^^ aliud ad frigiditatem.
Secundo fi qnacftio elTct "^^^^^^^x maxime foret,quia viuens in fanitatc
fibi maiorem ^^j^yjj natmenfuramcaloris q^frigidifatis,fed arguitur cf
"^A(ti tuncfaciliuslibcrcturquodlibetcorpus humanum ''^ c-yj/ calidum qp
in lapfum frigidum.confequens eft fa^^^^^^^^i/ detur contra mentem Gal.f n com
mc.illius apho . tr'0^ ^ quarti fecundae particulac Jn morbis minus
pc'^*'/^" J^^li^ tantes &:c.Etarguitur ratione quia ita cito poteft
la^' ^ ^^^^ betqualitasadextremum calidum Rcutzd ^^^n^iixit'' tra co c}> in
utruncp imediatc labi potcft cum vtraq^ jpji
diata,ideo&:c.&arguiturconfequentia,quia fi ma or ^
tudinccaliditatisqp^rigitJitatis dcterminat ^ U poi n^li Early European Books,
Copyright© 201 1 ProQuest LLC 583/D Upf-us a V s T I libct 5Cc, tuc pcr malorem
mcnfuram rcfiftirjquodlibet cror pusinfrigidantibusti^ad lapfum calidum
tralientibus,6e p confequens cctetis paribus facilius labcretur quodlibec co.v
Pj^s ad calidum SCc. ConSrmaair.cuilibct corpori 3C cuv libet membro liumani corporis
lapfus ad calidum eilct hp> tus limilis,5^ lapfus ad fr/gidum torec
contrarius, Sc ita lap/ phlegmatici ad Fcb.cholericam foretlipfus limilis fibi,
qiiod nunJ^ audorcs pofucrunt SC lapfus calidusellec lifis fe
ni{X:frigidusconcrarius,cuiusoppoluum notat expericcia,
«^arguicurconfequentia,quialifanitas magi^attinct 6;^c.er go fanitati
conformior 3C proportionabilior dl lapfus ad ca r lidii cYj ad frigidum,fed
femper conformior lapfus refpcdu minus conformis dicitur fimilis vcl
proportionalis, vtcolli gi potca: in comen.allegato.ergo 3Cc. 1 ertio fi
qucllio cct vcra fcquitur cj, dilFicilius crTct rcducibile corpus faiiguincii
ad temperamcnrum cY^ mclancliohcumxonfcqucns falfum, tunc.n,difFicilior lapfus
brct fanguincitas mcricitas et de terior.arguitur confcquentia,quia R
conformior ellet calidi^ tas fanitati 3<:c,8c maior eft in quolibet corpore
mcnfura ca lorfs,crgopcrmuIcomaioremmcnfuram caliditatis rcfiftit fanguincus
rcducentibus ad mcdium fiue tcmpcramcntum quam per menfjram frigiditatis rclilbt
mcficus 3Cc fed ubi ert maior rcllftcntia ibi diflficilior efttranfitus 3c
acfliocS: rcdu.^io.igitur^rcpatctconfequcntia^airumptum quia per rntrigidantia
rcducitur fanguineus,quibus refirtit per ca lid.tatcm fuam,5^ pcr ca efacicntia
rcducitur mclancliolicus qu.bus refiftit pcr fuam f rigiditatem , fed multo
maior c ca> hditas ,n fanguineo qua frigiditas in mclacliolico crgo ctc,
auarto U qua.fi,o ciret vcra fcquitur q, plus appropinqua^ Ad oppofituni eft
Auicen.in littera * SttXTorSd^
ueremperamentumadoperationerpIufSgereS'"" qpfrigid.tate.&hoc
alias declaratum ef? paIiterpr^mirte„dumeftq,nonrepufn;retdei^^ fore eidem
corpori flmilem & comE . r ^ l''"^''^ rum.&hocper lapfum
fimiIen°S,W Iem.Verbigratia.neruopueri fcafmu 'SZ/T"'°'^»' «ionalis,&
fpafmus fiecus difpropSar n^^^^ netamenad iuuenemfpafmu'se 'p™^ facilts.vt
fatis patet.Similiter proportionaliLio,,^- " fun>us lapfum calidum fore
phl^Std ioTem ''-?y f"™ tefpeautamen temperari.quia f Seoma
c",?,^'^!' Peramm comparando.dicitur lapfus calidtTs dS r'^'
5^".'^P"ati,pnph,e^,Hco&f,^gidusSs o^ lahif.M-r^r ^
V^niegmjin.ow.r,igiau5 lac is ec labitur Phlegi^aticus ad lapfum frigidum ffl
ter ^^^■"^'^'•"-«lidumr&hoc^::- tcmperatus^cS:
ptfmitt.d,;„:';:s^^^^
»tcftcLpu?e?r/I"!!r''r"'.f.'?.!'"rJ"^^^ minus re potcft
corpu^cMr'^'!" '«"^ to'erat vel malusX-econtra o"'""
"'''';'i'''''''^''''*J'P'"'''^"iini fr;oM;ro^;.4...
..'^"o.hanitas magfs attinet caliditati Tu ad frigtdi7»Bt notantcr dlco
cateris paribus proptcr argu> mcntum quod folct coiier adduci de corpore
exiftente in ex> rrcmo intcnfiori choIcricitatis,ita cp $ cito ab illa
permutat ht extra latirudincm faniratis , quia fi confimiliter laberetur
ucrfusexrrcmumrcmiiruseiret confimiliter in extremore> miliior!
Iituatumdctcriustunclabercturc5e minus deipfo lapfu tunc tolcrarc polfet. Ex
quo vlccrius fcquitur cb fri> gf d.ras primi gradus c minor mcfura calidiras
primi gra dus 3C frigiditas fecundi gradus caliditas fcci-idi. Et pof femus
probabiliter concedere cp Utitudo totalis formc indu cibilis a mcdicinfs
frigidis e minor latitudo totalis formx amcdiciniscalidisinducibilis&c»
Etinfinira quali aliafo quuntur» Sccuda concIufio.Cactcris pibus cuilibct
huma> nocorporinaturalitcr difpofito feciliorefl: lapfus adcalidii
q^adfrigidum.probaturillud pcr argumcntum tacftumaii oppofitum. Exqiiofequiturprioq,cuilibct
humanocor> pori naturaliter&cdapfus ad calidum cfi: lapfus fimilis
<Sc lapfus ad frigidum cfl: lapfus diirifis fiue contrarius patct ex quid
nominis lapfus fimilis vcl diirifis vel contrarij» Cor rolariumfccundumdixcconfcqucntianon
valct xqueim^ mcdiatealterabilecfthoccorpusadcalidum ficut ad frigi/ dum,&:
ccontra»crgo xquc facilitcr , licct^n.ita fit vt ponit ans fi:at tamen cj>
ad altcrandum corpus illud ad calidum re
quiraturminorcaufaalterans^&adfrigidummaior Ter^ tia conclufio.Iicet ita
fir,Iapfus tamen ad frigidum dicitur fi^ miIi8phIcgmatico,et adcalidij rcfpcdu
tcpcraii cotrarius patct,quia facilius pcrmutatur phlegmaticus ad frigidum
tcmperatus 3C ad calidum difFicilius mcrito fux qualitatiuac
difpofitionis.igitur5c:c,patctc6fequctia cumantc. Etper hoc
tolliturappnrenscontradicftiointcraucflorcs&fccunda conclufionem, Ad
argumcnta principalia rndetur Ac! primum patet,quoniam non valct confcquenria»
Ad fecu dum dicitur conccdendo confequcntiam 3C confequens, Et dicitur vlterius
in lapfum calidum immatcrialem facilius caditfcncx quicunqt qiin frigidum,quia
tamen propterdc^ fec^tum fpirituum multiplicantur indigefi:ioncs»idco ftatci»
in frigidum materialem facilius labarur fcncx. Ad confirv mationem fimilirer
patet refponfio* Ad tcrtium dicitur ch
fipcrfimplicemaltcrationemdeberetiftareducflio fieri ar^ gumentil probaret
vcritatem,quia tamc hoc fft pcr cibos vP potus hoc non oportet. Ad quartum
dicitur negando con^ fequentiam,fcd ex illo aiite fequitur oppofitum , vt alias
dc^ claraium cft.. Ad vltimum dicitur cp cpteris paribus ma^ gis mortiferi funt
morbi frigidi quia tamcn corpora funt fa/- cilius alterabilia ad magnam
menfuram caloris ^ frigidita/- tiSjhinc cft oppofitum contingcre potcft vbi non
cft pari tas, Et fi fiat inftantia dc peftilcntia.Dicas cj, hoc non e gradum
fed pcraliam qualitatcm fiue proprictatem,qug no
cftcalorautfrigusnecaliquamanifcftarum qualitaium.Et p a-i conceditur cx ifto
cj, taliter febricns habct duas xgritudines ""^^ vnammanifcftam,&:aliamoccuItam.EtfimiIitcrcj,taIitcr
p^r . argrotans habct duplicem alterationem.Coccultam 6C mani feftam.Et
cftfimileficutdcnapelloalterante nosamanife ''^^S"'' fta qualitate
calelaciendo in quarto , 3c proprictate occulta, | ° quia.f.fpm refoluit 5(:
mortiffcat. Etnotandum cft cj»ifta * caliditas in quarto,^ iftaocculta
proprictas nonfuntidc,ci5 contingat talia abinuicem abfolui taliter.f. q>
.phibetur cius calefactioinquarto,non tamcfpiritusmortificatio vtdocet
cxpcrimeti] fcd dc hocpatebit infra in vna quaeftione, Qucftio. xvrj» DECIMOSEPTIMO
Quacritur Vtrum in co> dcm corporc vel membro fimul cflfe poifint dux
diftcmpe/» rantiae Contrariac.f.calida 3c fru hu. 8c fic.Et arguitur quod fic.
Primo.Tn moricnte ex febre pcr reforonem cft mor>' bus calidus quia fc.5;:
Frigidus ,quia anhelitum frioidum ha> bet. Sccundo fi frenctico fcbricnti
detur opiumltnpefTt d£ perconfcquens infrigidatur.ftupor.nnon fit nifi a
fridcSe/ cundo caii»quarto cap.& tamcn hic eft fcbriens.igitur SCc.
Tertio.thcriaca noua ftupcfacit 8c inflamat, dc fimilir phi/ loniiJ ftupcfacit
3c vctofiiate» diffoluit. QJarto ♦ in afcly> Q. V ;E S T I O. tico febriente
eft morbus . frigidus hepatis,proptcr quod ex chylo aquofitatcm gnat,& tn
habet morbum cahdu quia fc brir. Quinto.exmorfu falamadraeficinflammatio 5^
ftu^ por.Sexia.quarti cap.dc morfu falamandrx.Et tarchon cale
faciclinguav^c^ftupefacitjVtfecudocafi.cap.dc tarcho» Sex to.Aerhumidus
iiumectat nos , vt fecunda fenliuius primi doc.fccLida .<T.cap.
Aer.n.humidus cutim 5j^corpus hue^ftat, 6C tamc in omni difpone nos exiccat Sc refoluit,
vt ifra caj^. de xtatibus 3C fccuda fen.doc.fecunda cap. tcrtio, Arguit vltimo
argumentis Gcnt.^n quinto can.^^^in qucftionibus detpibus morbi. Primo
quoticnscuUvj^ahquod fubiccftri fchabetpcrindifferctiaad duas formas
fufcipicndas a duo^ bus quafcilq; compolTibilcs formas poicft fuccctTiue
rccipc/' rc poteft fimul eafdem rccipcrc. Sccuiido polTibilc cft in P aliquo
fimulcffc caliditatem(3^fri.humanum tcmpcramc/ tum cxcedetes.videabco.
Proiftornit aucftoritates C^aP, fccundo dc accidcti ibi.Et fi in icmpore
diuifibih ;S^c.Et ide tcriiode fimpr.medicina.tcrtiadig<'nc.cap. j.et.^.Ad
quod adducit plura cxempla.Primum dc circuhs in aqua mora fc
intcrfecantibus.Scciindum dehomine icnentc pcdcs in aq frigida 3C manus in
cahda.Tcrtium dc fcbribus in quibus fi mul in toio fentitur calor 3C frigus.
Quartum dc rc amara SC dulci,vt mdkSC abfinthio fimul commixtis .Qiiinto cft
eft ratio fumptaex mcdicina mixia ex folatro & camomilla.
Aut.n.folumfolatrumoperatur repcutiendo.Aut camomil la fola refolucndo. Aut vtrunqf^
(if.Si primum erit medicina purc repcrcufTiua.Si fecundum ciit purc rcfolutiua
. Si tcrtifi in cadcm parte (ict reperculTio 8c reforo,5^ pcr confcqucns
calcfacftio SC infrfgidatio.Et Auer.alic]ualitcr tcrtio colligct. Ad oppofitum
cft Auic.inliteia.Et fccunclo caii.cap . fc/ cundo.Ei
Arift.j.dcgcncrarionc.Calidum.n.&frigidum, rurfus autem humidum,<S:
ficcum idem elTe eft impoflffbi/ le. Primo in quceftione ifta poncntur quaedam
pracambu la.SccundoconcInfiones dequacfito, Prima diftinctioeft Mcbru ifta.Dupliciter
contingit'aIiquod membrum infrigidari vel ifridari diftcmpeiari in ffigido
f.intenfiue &extcnfiue . Et fimiliter duplr, caleffcri.Etcolligitur
harcdifto qptumad calcfferi fccunda huius doc.fccunda cap. i ? .quod eft dc eo
cjuod comeditur et bibitur.ubi ponitcibum frigidum vt lacflucam iaquantum Calor
di eft a materia operans corpus calefaccrc. Secuda difto^Du ftepaius plicitcr
potcft dtci aliquis calor rcfpcctu corporis vel mcm^ dupFr» bri intcnfiuc
diftcmperatus.Primo refpcctu mcnfurae cidcm corpori tempore fanitatis
debiiac.Secundo in comparationc ad ciifponem in corporeac^ualiter
exiftcntem.Exemphl pri^ mi, vr dum corpus fibi fanum acquirir calfditatcm
febrile primf gradus.ExempIum fecundi,vt homo febricns propc mortem ex rcfoFone
habetcalorcm intenfum refpedu humi «... di. Tertia diftincflio.Dupliciter
aliquod corpus vel mem iviebrii brun^ dicitur
humccflari.f.intcnfiucv&cxtcnfiue. Ethoc du> J n
plicitcr.f.fubftantiffcc 8c madefac^iue . Exempla patcnt. ndupfr
Qi^iartadiftincfiio.DupIicitcrdicituraliquod corpusexic^ cxic^ cari.f.intcnfiuc
vel qualitatiuc 8c fubftantiffcc feu extenfiue. Totumfatispatctintucnti* Prima
conclufio. pofifibilc cft idcm corpus fimul intcnfiuc infrigidari 8C cxtenfiuc
caleffc^* fi,&econtra.Prima pars patct in hccticis dum curantur.Sc/' cunda
in corpore dum fft hedicum autin afclytfco incipicii tc febrirc. Corrolarium
primum.polTibile cft in eodcm Ci mul elTe morbum frigidum cxtcnfiuc 8c calidum
intenfiue, 8C econtra.patct. Secundum corrolarium h'iiufmodi mor bi fiuc diftemperantiac
non funt contrarie. Secunda coclu fio.Poflfibileeftcandemdiftcmperantiam fimul
in codem corporc vel membro efle refpectu proprij tempcramenti fri
g^dam,qu?tamcnrcfpccflu difponi^ membri vel corporis aclualitcr cxiftcntis eft
calida.patet de difpofitione corporis febrientis ad mortem pcr reforoncm
rcndentis. CorroIa> rium primum.Huiufmodi diftcmperamcntanon funtcon>
traria,fcd cadem. Corrolarium fecundum. Non ideo cali^ ditas morientis cx fgbre
per refolutionc cft practcr naturam^ quia gradualiter huiufmodi corpus natufalc
tempcramcntu ««xccdat/c*J humidomcmbri difproportionata cxiftcns XVIII. illud
cxtcrminat. Tcrtia conclufio prointenecTtu Aui^tSi^ contra Gen.Impofifibile eft
in eodem corpore vel mcmbr(> fimul eft^e diftcmperantiam calidam 8C frigidam
aut humida SC ficcam per gradualcm vtriufcxj illarum qualitatum vUra
tcmperamcntum exeelTum. Pcrfuadetur.Primo , quia lunc fex cllen t
diftempcrantix fimplices 8C noucm vcl fcpte co^ hmu; pofita%Sccundo quia qua
ratione proctcr naturam eadem ra tcga, tione naturaliter,<S;: fic daretur
corpus naturaliter calidum et ni^ ^ frigidum rcfpecfiu tcmpcrati,c5<:
fimihtcr humidum 3C Cicdh tia 8C fic elTent fex diftcmpcrantiac limpUccs hicab
Aui.difti"^ plejj^ cftac 8C nouem compofiic.f.calida 8c humida,calida 8c
ficca, frigida 8C humida frigida 8c ficca,<5t' prgtcr has quatuor cali^
dafrigida^licca,deindc calida frigida hOi.humida CiccRC^ Ikia,humidaficca^
frigida,i5^ vltimocalida frigida hfjida pjd^pf
6c:ficc3.Velahtcr.Item.2<;.efIcnt diftcpcrantic hicab Aui.
diftinctx.f.fcxfimphccs &fcptem compofitg.hcahda*?^!]^ tupl^- mida,calida
3c ficca,frigida 3C humida,frigida 3C CicaL,^^ ter has quaiuor,caIida frigida
3C humida,c3<: calida fi igida ^ ficca,deindc calida frigida humida 3c
ficca. ipfis igitur diui' lis per
matcrialem&immatciialcmclfentctiam.jo.ucl.i^' quod eft contra
Aui.hics5<:Cj'al.primocc")pIcxionum.8.caP' Gi^' &:inprimoIibro
viriutum naturalium(5<:in libro clcmcto rum.Itcm aliqua mala complexio pcr
contrarium dcbitc ap proxtmatum non poffet remoucri ab acquali in graJuargui^
tur confcquentia ponendocum complcxionc a calida inf^^ cundo compolfibilcm cllc
frigiditatem fecildi gradus fupr» tcmpcramcntum.Etpatctcjjpcrfrigidum in
fccundo dcbit^ approximatum a.non curabitur.a.co quia non inducit difpo fitioncm
incompoftibilcm .igitur 8Cc, Ad aigumcnta p»^ cipalia refpondctur. Ad primum de moricntcex
febrc p^ tct» Ad fccundum 8C ad alia patebit alias, 3c poteft ex di' (ftis foFo
patere. Caderet etia hic qupftio an caliditas ttii^
gisattmeatacqualitati&c.quamalibi bcnc habco. Quaeftio. . xvin»
DECIMOOCTAVO auacritur. Vtrum hotno iiabcattempeiatiorcm complexioncm qjinhoc
mundoc^ fit pore.i.vtrumhumanacomplexiofit tempcratifi^ima co^ plcxio quac
poflfit cftc.Et arguit cp non. Primo pcrfcctio^ r em complexionem $ fit hols
complexio polTct deus in ali' quoanimalialioab hoicproduccre.igitur
&c.patetconft<1'' tia 3C alTumptum arguftur, quia inter gradum
pcrfcctioni^ .""J"anaefpecici correfpondcntcm 8c pcrfcctioncm
angf** inffniti mediantgradus perfectioni8,quorum quilibct tCt}^ perfectior
pcrfectionc angeli,& intenfior pcrfcctione hun'^^ na.Ponatur igitur dcus
creet aliquod viuens,cui corrcfp*^ <Jcat tahs gradus pcrfcciionis mcdi? ct
fcquit illud viuens pcrfectius hominCj^ pcr confcquens compfoncm illius vj^ uentis
effe pcrfectionem complexionc humana. Et conwf niarur,quia fi forct aliquod
animal pcrfcctioris complcxi^' nomincnonincludcret contradictionem,fcd
quahtercuntp neri non includit contradictionem deus potcft faccreig? ^^^' Patet
confcquentia cum afite. Sccundo nuilta funt ani«^^ I'a multas opcrationes
melius pcrffcicntia qjhomopeint^^V Vel fit aptus illas pcrficcrc vel
fimilcs.igitur (Src.patct co^ ^ quentia,cum perfectioopcrationumarguat
pcrfectiocnj^^ Plcxionis,5c:patctafifumptum dc multis operationibns fuum cxieriorum
vt eft auditus in apro,qui eft valde mcjj^^ $inhominc,c5^de vifulyncis,vndcin
metro dicitnr^Yjjf aper auditu,Iynx vifu,fimia guftu. Vultur odoratu P^^^^f^j,
^anea tactu. Tertio multa funt animalia vitx Jf^l^^i^jg $ homo.igitur
&c.patet confequentia,quia Cicut c^opl^^ Jongioris vitac,ita videtur cfife
perfectior S: tcmpfratior» ^ Tumptuin patct de elcphantc 3C ccruo,& aliqui
dicunt o Tcre.Et propter hoc quando primo contrahuntur fp*^'^
<^"ntmuliercs Bononicnfcs dum primofpofac «f';^" j^|,ac ^,^,^
n^aritorum^ochajocha^quafi dicendo tam diu viuant^^ c^omo ficut viuit
vclaptuscft viuercanfcr. ^^^Lfunt \^ facto aliquod animal cft cuins operationes
P^ ''^^^"^^.ijf ntia q^alicuius ccrtihomihis dati.igitur^S^c. patct <^°"'^Jocun(?
^aflumptuarguitur, quia incanc autfimiaauf ^3 Vi , Ph Q. V /B S T I O.
alioanimar/valdc difcipl/nabili gfediores fuiit omnesope rationca c^m frenetico
veIapopletico.ergoc&:c. I n oppolKU ea Aui.in litera dil dicic.Douauit aut
lioi 3Cc. FnmoIiaiitanduseftqu-xftionis tituluscSe ponenda funt nofHoilia
quadaai. Secundo refpondendum ell; ad quifi- tii'n» Qiiancum ad primum fciendum
efl cp qo poteft cV K-uu, •■^^^>yti-"niliomoiiabeatperfediorem
complexionem quae "^^pote P"^!.^^^'-]-'»»! pocenciam polft eifc . Et
fub lioc fenfu no elfet tia dilt.cultas nec iielligitur qo^Notum dt.n.q, deus
per fuam Iplex, potcntiam abfjlucam polletanimal perfect:us hominepro>
ducere,3i (ic perfediorem complexionem q, fit complexio ! humina,ad hoc.n.non
fcquitur contradictio,immo infinitx pertecfttonispodetdeusanimal producerccS^
polTet produ> cere animal ellenttaliter perfedius angeIo,c5e hxc pfcrutatio
efl: theologica cSc: non medicinalis. Alius fenfus ell , vtrn ho habeat
perlec^tiorem compIexionem,quac per naturalempo tentiam in genere viuentium reperiri
poteft. Et fub hoc fen/ fu intclligitur quacftio.Ex quo foluitur primum antc
oppofi/ tum adductum 3C eius conffrmatio, Sccundo fcicdum q, licet compFo
ordinetur ad operationem tan(^ ad finem prin cipah us tamen ordinacur ad formam
ad operationem co cp operatio a com pFone proueniens eft gratia formar vt oa^
tct,datur enim compfo in matcria, vt pcr ipfam forma I ma teria
confcruetur.ordinatur etiam ftmiliter vt per iofam fnr
mapoft-itinmatcriaoperari,5^adhucoperaturformai^ma teria per cornplexioncm, vt
melius m clfe conferuetur 6C Cic pc^pr,uso;dinaturadformam $ad operationem. Exd
patctpnmoq,complexional,. perfedio ,ioneft attcndeda
pciicsoperationesabiftaprouenienrpQxrpIor^roo • r ucnire.Notum eft.n.q, multo
pcrfe^^. ^ ' funtprouenireabali.^obrtoSo^^^^^ mineadmortemtendcnte
vtabaonnlV4^c ' '^''^ velfrencticotendenteadCtem ^^^^^ fecflionem complcxionis
nr>n 1 r . ^^^''"i"^ P^^^ cflionem f-mx curiftTcoS^ P-^-
iftacompFone ftare vel c^fe c a • S'"''"' ""'^ '^- non
perfe.-tior ciTet compIexk> fo ^ ^ materia.Sic cnl non apparet tationabile .
Vcrun;' choIerici,q3 -^.o/ P^^f^^i^ n^tuv^Ws complexionrh.'^'" Perfedio
formx k f,, ^^^^ir^^nft^ntrjsexpcrfe.^ioneoper"^^^^5 'pPo cp comparando
complexioner diJ..r^'^^ r ^i. tcrfeperfectioillarumattcnSDet ^^
itavtillafuperFeaiorcumqa^^^n^^^^ fedior forma.fta illudargumentnmlr?^ P^^^^e-
formaelTevelftar^poteft^Crc^t^^croI '^^^^^^^ cum.b.ig.rur.a.compIexio eft
perfcaoT:^' ^°"^Plex,anc cg hocdicovolendoomninotencre43 ^ft perfecflior
^c.Si tamen adinuic^mTomL xioties eiufdem fpecici,illa
perfec5l?oTtten^Cf/.'"'"' '^*^ «onalitatemipfarumadfoJ^ma.^ve/^
quamoaliquacomplcxiocftform Jhurn^T^^^^^^^ ^ to eft tempcratior feu
perfecflior^propt^ omoH ^ ^'^' Peratam cfte perfccftiorem diftemTera , Tfano ''"^^
;ens^nbusphlegmatica tur non penes lon?itudinem vel breuitatem ,f
mrcomplexionistemperiesvelperfeat^^™;^"^^
eonjplex,o,uuenistemperati$pueri,&°amZ?^^ r. d.rat,o,„s vt p,.„.'' viteriu.
patet no" «pte ',T^'° perhect.orem ODrra»;^ rf \ v *^ ''vPtcraliq,,3 conflmilis
opera oT'i"'fL'"'"' ^"'^'"ioneffi^ '
»oneme(repXl'e^^r'''-'""'"^':;"='"''"'
neret.Hudargume,^um •^"""'"5" ""^'S"?
^'^.'''ne te , Prouenireabln ad1,™£'T''"''°''"^''^/*^r''« ^PPo 'e ,
ve,iur>,,formisc,&f '^f^ W ""-ali difpofitione n„ .
.:^"^5'""P'"J°."^' <''benturl„, bcicndum vltimoq, .
atiordupliciter.PvlJ ^'exionem humanam tcperatiore Nor '"falidifpofitione
fua exwr5° . ^ , . «!» <iu. vna compleriopoteftdicfa '""^''T
'citt,. «hrolute,vtdicimu3 ""f ''!'emperat,ordupl,c,ter. Pv,
'"fecomp!exionebri,ti.Sec .ni°"T ''"'^P^ano '"fo^mam faam
velfuam&^P'"'^ i"»^""' * " 'pccicm comparando vd
rcfcrly XIX 199 do vt dlccndo cp complcxioa/lni fana eft tcmperatior in fu;|
fpc q^Cn complcxio hols non fana in fua fpccie, vt fic dicatur
compIex,orempcratiorqux infuafpecic maiorem obtinet gradum tempcramenti,
Quantum ad fecundum fint iftx concluhoncs» Pnma conclufio » Abfolute
tempcraiior dC perfectior cft humana complexio aliqua qua: i aliquoalio.
v,ucnte rcpenri poftit,probatur,quia cum ca ftat vcl confer uatur pertect,or
forma in matcria.igi tur patet cofequctia cum anteccdcnte. Secunda
concIuftoJicet ita fit ftat tamc complexionem ahquam bruto fore tcmperatiorcm
cu fit hol aIiquaccrtahumanacomplexio,probatur quia coplexiotc^
pcrataafiniefttemperatior complcxio afino^ complcxio mclancholic! hois fit
temperata complexiohoi.igiiur cS^c.pa tet confequentia cum anteccdentc» Ex quo
fequitur q, ali/' qua complexio afini poteft eftc ita tempcrata coplexio afino
ficut hols tempcratilTima eft temperata complexio hoi, quia tantumgradum
tcmperamcntiinfua latitudinem obt.ncrac poteft ahqua complexio afim ficut hois
temperatilT.micom plexio obtinet in fua.igitur 3Cc, Ad argumenta principalia
refpondetur» Ad primum modo iam rrifum cft. Ad fc cundum negatur confequentia
vt tactum eftfupra.Poftctet ncgari afis,d,cendo cp quihbct gradus vifionis
humanac tfici1rqprcmilTuscftelfent,ahterperfecflior $ vifio bruriffi/
tilcunqpintenfaJllaergointenfiononeft nifi accidentalitcr perfectior. Ad
tertium dicitur fimiliter negando confequc t.a, vt tactum eft in qucftione, Ad
quartum dicitur negan do confcquentiam.Argumenti^Jtamcn concludcrct fiutrua
illorum foret in ciifponc na turali &c» Queftio. xix, DE CIMONONO
Qiiacritur. vtrum in corporc tc perato fit quxlibet opcratio pcrfecflior
fimilis operatio in corpore diftemperato, Arguirur cp non.Primo a copPonc bruti
poteftaliquaopcratiomelius perficiq^ fimihs ogatio ab hole tcnperato.ergoa
fortiori a complexionehumana di/ ftempcrata potcrit aliqua opcratio proucnirc
perfectior,con/ fequentfa videturtcnerccSraflumptum patctcx pracccdcnti qu^ftionc.
Secundo mclius digerit ftomachus calidus ffi teperatus 3C melius ftomachus
frigidus appctit. crgo 3Cc* patet confequcntia 3c alTumptum etiam patct,quia in
calido ftomacho eft calor potentior . fimiliter pro minore cft GaP* fecildo
tcchni.Frigidus quidcm ftomachus appeierc bonus, dtgcrere vero non bonus.
Tcrtio opcrationes motiu? funt pcrfcct.oresjn pucrocholcrlcoci^in pucro
tcmpcrato cu mo tio VJgoretur caFo^igitur 3Cc, Quarco opcrationes cogno>
fcitiu? funt pcrfecftiorcs in pucro melanchohco»^ in pucro tc perato, vt
vidctur vclIe.Gal.fccundo technu Qiiinto ope j.atiomcmoratiua5i:odoratiua
perfccfiior cftin habcntibus huiufmodi operationu.ii organa labentia ad
ficcujgitur ctc# patet confcqucntia.&coUigituraftumptum quatum ad par/- tcm
illam de odoratu a philofopho in primo dc fenfu 8i fen/ fato.quo vcroad
fecundam partem patct , quia opcrationis memoratiu^eft confcruarc,fed mclius
fft cofcruatio in fubic (fio ficco.igitnr 3Cc. Scxto poflfetadduci argumcntum
dc taciu melancholici fuperius adductum» In oppofitum cft Aui.i cap de
compFonibus, Et Ga.fecu do techni in cjpluribns locis vbi dctcrminauit iftam
qone. Ideo iftam abbreuiando primittam quafdam fuppones Secundo ponam
conclufioncs de qugfito. Qaanta ad pri^' mum fit haccprima fuppofitio.Form^
humanf correfpodct vnum tcmpcramcntum optimum cum quo ipfa optimciti
fubicctoconfcruatur&optimecumillofuas pcrficit opcra'' riones.patct
exdicflis alias.Et poflfet probari,quia dicitur te> peramcntum iuftitiale»
Secunda fuppofitio eft hgc.Diftin^ (^is formis fecundum fpeciem diftincfla
tempcramcma cor/» refpondent fecundum fpccicm,hocctiam patct, quia notum cft q»
cum tcmpcramcnto canis non conucnicntcr cxercerct anima humana fuas operationes
, immo quantfTcuncfe canis habeatinorganofuooptimam difpofitioncni prooSratfo^
ncoffacfiiua,fi tamcn illa difpofitio forct in hoic non cum i/to pcrficcrct
anima actum olfaciendi» Ex quo fcquitur * vif* QV /E. S T I O, fum pcrfici ab
aliquo alio magis ab liomlnc noo folu cft inentomftrumenti,fedctiam
mcritoformarcui illudinftru^ mentum cft maxime proportionatum 8c illi
operationi tali> ler conueniens qualitcr non cx conuenicns formac humanx.
Tertia fuppofitio eft hacc.In diucrfis partibus noftri corpo i^is tam
confimilibus organicis func temperamenta iufti^ * tialiadifticta.patetper diuerfitatem
opcrationum, Quar ta fuppofitio cft harc.Pofi^ibile cft in quoljbet membro no/
ftricorporis efieiuftitialctcmpcramentum fibi proportio/ tiatum.patet,quiaalias
homodcfccundomodo acqualitatis clTet cof pus ncutrum defecundo fignificato,
Qiiantuad fccundum fit hscc prima conclufio.NuUa opcratio cptcris pa ribus
potcft e(fe pcrfcdior in corpot e vel in membro difte^ perato qj
tcmpcrato.probatur.quaElibct opcratio in corporc tcmperato proucnrt a
tcmpcramento iuftitiali,fed cacteris pa ribus mclius perficitopcratjones
temperamentum iuftitialc rcfpecftu illius ql diftcmpcramctn cx quid nois
tcmpcramcn tiiuftitialf8,igituri5L'c.patctconfcquentia cum antecedcntc, SC ^
illo pofiunt adduci argumcta ta(fla fccfido tcchni,qux^ ftionecadcm. Secunda
concIufio.Scquitur qualibct opc^ rationem magis clTc pcrfcc^am in corporc
tempcrato qi idi ftcmperato cuctcris paribus.patet cx didis. Ad argumcta
principalia rcfpondctur. Ad primum negatur confcqucn> tia.talecnim
tcmpcramcntum cum quovifiovcl opcratio aliquamelius pcrffcitur in biuto
qpinhomine tcperatopot dicproportionatumformacbruti fednon formachumanx. igitur
3Cc» Ad fecundum dicitur negando affumptum.Et q) non quolibet maiori calido
pcrficitur mclius digcftio.Pro auctoritatibus vcro dicitur Gal. voluit q> ftomachus
cali'' dus digcrit melius ipfc appctat.Et frigidus ccontra. Ad tcrtium 8C
quartum ncgatur antccedcns » Dixitautcm GaF. q, in pucro mclancholicoin
pucritia funt fcnfus pcrfcdi noti tefpectutcmpciati,quia fint pcrfcctiorcs in
eo in pucritia fi" cut nec i iuucntutc,fcd quia non funt tantum in co
ipcrfccti in pucritia ficut l iuuetute rcfpectu tcmperati iuuenis . Alitcr
q> funt pcrfecti rcfpectu tcmpcrati,fcd non funt cptcra paria.qa in
aequalitcmporc plus proportionabiliter prcterit de pueri'' tiamelancholicuscptcmperatus
proptcrquod apparctit in cooperationcsperfcctiorcs.Sitamcn fumcrcturin pariibus
fuarum gtatum fibi proportionabilitcr corrcfpodentibus co tingcretoppofitum.Ad
quintum dicitur ncgado affumptfi» Etdiciturqjliccthomo intcrc^tcra animalia
prauc oJorct propter humiditatcm &C.homotamcn temperatus,quiaha> bct
menfuram humiditatis formac humang proportionatani intcr caereros homincs
optimc odorat,vndc qualitcrcunque
abealabercturdeicriusodoraret.Similitcrdicitur dcmcmo ratiua.Etcumarguiturq>non,quiamcmoratiuae
opcratioc confcruat!o<5<:c.Dicitur cp non cum quolibct (icco pcrficcrct
animaopcrationcm mcmoratiuam , fcd cum ficcotcpatoq^ lc eft huiufmodi CiccZ}
quod corrcfpodct icgamcto iuftitiaU, Qiiaeftio. xx# VTGESIMO
Qugritur.Vtrumfpiritus fit rcscali'' dior quae fit in corporc noftro .Et
arguitur q> non. Primo quiacorcftcalidius fpiritu vclfaltcmnon minus
calidum» igitur &c,confcqucntia tenet 3i aitumptum probatur , quia cor
producit caliditatem fpirttus vel fpirituum,fcd nihil agit vltra gradum
proprium.igitur dCc, Et confirmatur idcm (ic.Sic fe habet caliditas naturalis
cordis ad caliditatcm na^ turalcm fpiritus (5eecontra,ficutcaliditasciusprctcr
natura ad caliditatem prgter naturam fpiritus , fed maior cft calidi^ tas
prsctcr naturam cordis qp fpiritus.igitur cS^c.patet confe^ quentia &:
arguitur maior,quia quanto res eft calidior tanto cft inflamabilior &
maioris caliditatis reccptiua faltem ige" ncrc mcmbrorum noftri
corporis.& patct minor,quia calc^ factum eflfe cordis cft multo matus
pofifit cffc calcfacftum cffc fpiritus ,quarc &'c. Vcl potcft fic argui 6C
mclius fortifi^ carijficut aliquod mcmbrum cft calidius ita cftintcfioris ca^
liditatis practcr naturam rcccptiuum,&ccontra,fcd maioris caliditatis
prgter naturam rcccptiuum c cor cp fpus .igr dCc, tota confequcntia cum
anicccdcnic nota eft, Sccudo prin/ cipaliter arguitur.calor fpiritus eft
tetripf ratus.igltur &c.aP fumptum patctcxdefcriptioncfpiritus fupcrius
pofita, qma fpiritus cft vapor fanguinis tcmpcratus &c. Cofirmaiur. quia
quod cft omnibus opcrationibus viucntis proportiotia tum cft maximc tcmpcratum
,fcd fpiriius cft huiufm6i,quia fpiritus cffcdiuc concurrit ad quafcuc]^
mcmbrorum opera'' lioncs. Tcrtio cholera cft calidior fpiritu.fgitur
t&:c.paiet confequcntia,5^ansponitGaI.in libro dc malitia compl^'' xionis
diucrfg. Q^uarto arguiturfeb.de fanguinc& fi»^'[^ liter dccholcra
cftcalidiorq? feb.cphcmcra.crgo vidcturla guincm 6C cholcram clfe fpiritu
calidiores . confequentia te^ nct co q> cum fpiritus fit fubftantix fubtilioris
qj aliquod il^ lorum li forct aliquo illotum calidior ad maiorcm caliditate a
caliditatcpractcr naturam citius dcduccrctur.sSf^affumptu
c6ccJuntau(fi:orcs,fc,n.cphemcra eftrcmiliior gradus tco*
Quinto.fiiS^cfcquiturq) quodlibctmcmbrum fpiiituoiu cftctcalidum.confcqucnscflfalfum
coq>ocuIu5 cll irif'^'' brum valde fpiriiuofum ^&iamcnoculus non cft
calidu^» fed eft mcmbrum frigidum^ „ In oppofitum cft Aui. in litera qui in
primo ordinc cali dorum ponit fpiritum. In iftaquacftionccruntduo articuli.ln
primo vidcbii^ dcprincipaliquacfito.Sccundofpalitcrvidcbitur viruifl'P' ritus
fitcalidiorcordc. Quantum adprimnm.Prpmitta primoqupdam notabilia.Secundo ponam
conclufiones" qupfito. Quantum ad primum fcicndumcft primo utc|^ ^^^i^ ca
Uttcram tangcbaturcfcum triplcx fit fpiritus.f natura"^ .^^ animalis cS^
uitalis ,dc quorum diftonc infcrius hcbitur «.P ^ pofitoqueritur dcvitah.Notum
cft,n.necanimalcm "^^- turalcm clTc rcm calidiorem J^ccum quolibctillorum
^Pfj vitalis fit calidior. Sciendum fccundo hunc fpirituni ce[ cordc & in mcmbtis
alijs omnibus quibus a cordc tranf^" titur.Qyia ramena cordead aliamembra
tranfmiifus alt^ ratur 8c ifrigidaiur,ideo de tali in propofito non cft fc''^^'
fed folumdcfpiritucxificntcin corde,Etadhucpotcfi<^*'^" ^.j^ di qo ad
fpiritum vitalcm in arterijs cxiftcntcm cordi .pP' , Sfl^ quum. Scicndum tertio
q> ctiam fpiritus vitalis cxifte"^ v"' cordceftduplex,
Q^uidamcftcoidiappropriatus pro ^ operationibu5,& iftc eft in corde
interius contcntus etia««'^ ' porofitatibus intrinfccis cordis,Quidam vcrocft comunJ
aptus a cordc ad alia mcmbra ri anfmitti,quia igitur prin^^ alteratus eft 3c
complcxionatus fecundum cxigcntiam «>P^, rationum cordis,fecundu3 vcro non
idco dc fccundo in ^ pofito cft fermo. Sciendum quarto cj>. A.in propofitp^t
duas mcmbra noftri corpoiis in fuis complcxionibus i'J'^^ parationcad cutim
ponit graduationes eorum fecunduj^ . naturalcs complcxiones Sc non fccundum
complcxion^^^^ rum prxtcr naturam, Ex dicftis quantum ad f^^^u^^^l.^gt quuntur
iftac conclufiones. Prima c5cIufio. N'on ^"/'^^j. fpils cft rcs calidior
quac fit in corporc noftro.patct,qui^ ^^^^ naturalis nec animalis.igitur &c
Secunda conclul'*' Non quilibet fpiritiis vitaliseft rcs cafifiima quac fit
'^jl^^pft fc noftro.patet quia fpus uitalis altcratus vt fiat animalj^^^^
Vitalis ,qui tamcn non eft calidiffima rcs.tgitur &c* ^^^^ fia
conclufio.fequitur probabilitcr polTibilc cft a^i^*^^ fpiritum vitalcm aliquo
naturali vcl animali frigidior^ minuscalidum.hcc conclufio probarur.maxiinc
^^^''"^^,^3/ opinioncm mcdicorum portcntium fpiritus viralcs " jgj
Ics 6C animalcs forc abinuiccm diftinctos fpccic.Pona ^ turq^cx.a.fpirituvitali
gcncrcturfpiritus.b.animaHs ^^^^ nunc primum inftans i quo cft.b.fpiritiis
gcnitus ^^/'di tet cj>.b.fpiT9 potcft elTcaliqufs fp/ritus animalis ffl'
^Jj-^^ alias qpcitoincipcrct.b.fpils caleficri tam cito ^^'J^^Lf, aia''
fitfgitur,c.fpils animalis in fcxquialtcro «^al''^'^''''^' jaUcro,
li.Etarguiturficcfpuscftcalidior.b, fpii '"/^''^Lo^ fed minus in
fcxquialtcro immcdiate antc iftans,'^ ^^^^^, prcfcn? fuit a.fpils vitalis
calidior.b.igitur '^'^'P^^/^, Ex qucnt^a.ct afi^umprum fat is
fcquiturcxcaru.ign"^ .^ak»« quo fcquitur fatis cflc polTibilcaliqucm
^P'''""?^ fpiritu^ forc prgcifc ita calidum ficut eft aliquis ccrtus
da^ j.^ ^^loris Vici; Cordis '^Plicir', a V ;e s T I o, Vitatis.
Confimiliterdicatnrperou Jc/iaiuiali, Quatv ta conclnho dl lixoNon quilibet
fpils vitalis exiis in o^. de eit res calidilliina quac fit in corporc
noftro,patet de fpu ap propriato cordi prooperationibus fuis. Q.uinia concliino
eit iicc bpLis vitalis cxiftcns i corde SC no cordi pro rais ope ration^bus
appropriatus eft calid/or vclcalidiilima resciux luincorpore
noftro.Hancconcluaonem intellexit Aui,inli tera.bt perfuadcc^quia |>
praefentia 3C tranf.niirionem liuius ipus ad omncs partes noftri
corporieconferuatur cuiuslibet partjsnoltrrfcorporiscalijitas
naruralisjgitur^^c.patetco lequcnt.a 5^ afiumptum fatis patct Sc rfra
declarabit. Sex ta concUifio fcquitur cp licet ita fit^ftat tamen Iiuiufmodi
ca^ Iiditatem f-ore luftitialiter tempcratam.patet , quia ftat cum noc lianc
toreoperationibus mcmbrorum proportionatam» igitur 5^c.cofcquentia
nota&afiumptiifatis patet. CUim tum adfecundumarticuiumfciendumeft primoc-h
Icordc tripUcem imaginamur menfuram caloris» Prima eft quae debetur cordi
mcrito partium.ex quibus itc^ratur cor Ccnt ^ e caro ncrui arteriae ^c.deduda
caliditate fpfis cordi dC fuis calKKtatcia dicca 5<:calid(tatc fpuitus cordi
Sc^uis ntibu^ proeorum operationibus appropriati, Tertia eft totalis
mcnfuraaggregata exduabus caliditatibus iam didis Tcl liditate fpus cotnmunis
in ventriculis iam dic^i« r^Z. cotum diftribucndi. Et notum eft cp fecundaSli T
^ tenfiorprima,^tertiaadhucintenK"^'^ tumigiturcompararepoirumuscorrdS^^
Tertio princioXf^ '^^""W rcfutt,„se. duSp";,^:^™ <P omL
calidtl alia «miflfius in 0»^^/« remi?fiurc^ 7'" ^
.mennuscalida.patet.qui, remi rluseftlr.*''' P«'""» fecundu,n
qu^nlibet par.em fo e" xat $"c(l *.us pars rntenfec,Iida/edprotSd
fo''"*"""' ' calidumncutparseius intenfioreft cldl n^''^'
"^ conreaiientla «/.rr - ^'^"'^'""■la.igituriSkc. pa
'8<^""- Tunc XX. 200 conrequentia,;ta.&rn--rr; .? ; fitprimaconclufia/pirituseft
2or6 'f"';- n.cfuram gradualem calldltatis cordL?im, "'"'^'''''^
patet hoc lntell,?enti. St^r,..,^. "LT, ^l""?'^ lam ditSs
pacethoclntelhgenti. Secundacon luK? 'r-' l.diorcordeadhacquoadfecundamme„fif
'^''fi"^""' corderepertam.patet,quia maxlm^ "^, '.«'is '
pro tunceftcal/ditas fpus fibiaDnml • S'**"' '""^«f
"»eftremi,Tior$caliditasfptfsc5TS"'*"°'A'"'^* in
propof]to.jg<t;^ &c. Nota tarar" 0^^!"° ^'"^^ A<m
aliquos poteftfuftinericai ra ".^^i^* '"*'"^^"n
Propriatieire^quc intenfam ficut Sas f^/ "^^'''P'
con,e„,ii„ei.,s;entticulis.lmag,n1dorii^e '^"r''''i'
"«■'appropri,,&c.fit,emiiraaCp,e*in co^'d*"?^
«rL''''''°''"»"'**''«"'"''»"«f^cun"urLt*''-?'^^
mfttetur fibiZ„i f'"''"'"'"'--""'''"'"
•""''<> Plu ' f«o,idco no„ eft! ^'"'•''"* fpiritui
intr fi-r^iJ "glSOCCU leco.idcononefteiiM.. • i, ' ,. , -f—
""'intri, fed quatncun.1. h 1 fot? T' '^^o confideraro.quia co? !
"'^'^'^^ ^JxfuafubftanMaac fr.-"" ^^"'i^^''»""^
^ft comp, fiam fupponem rjDeHl.?J Pi''' ^"^enfior,fed per ter 'ntrin-
taiiter tiam fupponem rjperiu?'i!. r — ter eius pars intenfior.erpri;'''^^'"'
'^^' ''^«^ifirius tecedente, Tertia condu^'*^'''' confeqiientia cum an>
?'ta3 fpiritus non fit intenfil ^""•^'P^^^^^f cali. immenfuram
/'^.'^^^ eidemattr I 'f"'**"^ "^" ucintenliV»»-;^* ,. ;.
*^"tafcaindummenfuram r ^•''^''^";>^edendumfpiritum e(re'o\T^'^'^s
arguituraanium diftat a nn ''"1 "^^'^' ' P''"'^ P^^^ *^ a non
gradu tertia menfura ca^ attri tamene Uitatis in corde cxiftens quantum
calidiias fpus , fed pcncs liancdiftantiamattenditurfntcnfiacuiuslibct
qualitatis,erv go^c, Adargumentaprincipalia refpondetur. Adpri mum dicitur
negando pr^.nam confequentiam , cor produ> cit caliditatem qua fpus eft
calidus 3c nihil agit vltra gradil proprium.igitur fpus no cft calidior
corde,fed ex illo antc fe H;i'-Ih2"7J"'' °' ' ^' fitcaI.ditascor>
di .lIamcaIiditatemproducens,Ethoc conceditur faltede caliditate cord.s
tert.o.. menfurx . Cum hoc tamen ftat ipffi elfe cal.diorcm,eodcm.n.oradu
poteft aliquod fubiedu de. nommarimag.sev: aIiquodminus intenfum vt debetalibf
videru Poteftetiamdiciprobabiliter q, non tantam cal > ditatem quandam habet
fpus producit cor/ed primo d 1u> citfpum iemiirccaIidum,quipofteaaItcratfead
gradiiin tenfiorcm conuenicntcm fux formp,ficut vidcmus dc aqua intcrius ex
vaporibus gcnerata, quga rcmilTa frigid.tateac>
neratur,deindemouetfeadgradum frig.ditati^ intenfiok Etmultaaliapoliumus hic
imaginari» Et fi quarratur cil cor primogencretur.vndehabcattuc fpiritum quo
med.a/ te alium gcnerare ponfit,Dicitur q, generans agcns in rnato riam
generarionis cordis fccundum diaFormitatem partium illius materix ex aliqua
partcgenerat carncm , & cx aliqua neruum,5^ ex aliqua fpilm uitalem
5<:c.Nechoc eft mirabile cum ctiam fpirnus gignitiuus habeat in fe ifto5
tres fpus vf formaIiterveIvirtuaIiter,feddehocpIus videbitur infra, ' Ad
contirmRtionem cum arguitur fic, quantoaliqua pars
noltricorpor.seftcalidior^cdenegando afiumptum.qua tucunvijenfm fpns
defefitfacilioris inflamationis qfialrqua aliapars &(?»quia tamen cito 3C
velociter corrumpitur for-» ma fpriScS(:exh.^lar,hinccft q,fub formafua non
tantum tolcrat caliditatem pter naturam.Iicet ergo cor vel aliud prg tcr
naturampofictefiecalidius fpu , hoc tatnen noneftc5 tra di(fta,quia
nongraduantur in propofito partes fecudum difponem prxter naturam , lo.SCc,
Aliter polTet proba> b.Iiter dic.q, fpils inrcnfiorem poteft habere
cal.ditatc prx tcrnatur3.11 SCc, ^>calcfactum clTe crhiccnon cft ^0^^^/
<uis licet illud iit aciitius ct magis refolutiuum propter fubie (fli
d.uerfitatem. Ad fecundum dicitur negando confequc tiani vttacftumeftinquxft
one.Et confimilitcr dicitur ad confirmat.oncm, Ad tertium dicitur communiter q,
cali> ditatcpoter,t.oriquaaltcrabilis&:cxtrancabilis cft cholera
ipfaettcal.diorfpu.fpustamencftcalidiorcaliditatcaduall naturali.fctadprimum
fenfum vaditaucfloritas Gal. Ad qua rtum potcft dici ficut dicebatur fupra ad
conffrmationc pr..n.. Al.tcrd.ccre poflrumus negando confequcntfam. 5(:caufaeft
qa quatucuq? fpus cxiftens in calefado ciTc fit iti tcnfius calidus qp fanguis
velcholera quiatamenpropter fuxfjbftaniixfnbtilitaiem &raritatcm multo
minus pot inmembrifubftantiamimprimere qpdiolera vcl fanouig calcfa(flusJdcocum
hoc nonrcpugnatephemcram clTcrc> miaioremficutcS:multisaIi]'scxempIis
naturalibus potcft exemplificari& declarari. Ad quintum d citur negando
confequentiam.fed illud tantumrcquitur deduda cotra opc rantia pariium
mcmbricontrariac complexionis fpiritui Qe in ocuIo,Iicet enim in eofit multus
fpiritus,in co tamen fune multi humores 8c tunicae amplioris quanritatis dC
potentioy res in denominando ociilum frigidum $ fpiriius fit fufticiej oculum
denom nare calidum &c, Queftio.. xxj, VIGESrMOPRIMO Qirseritur* Vtru
phlegma fit frigid us quod eft .'.1 corpore noftro.Etarguftur muItipFr qp non»
Primo.melancholia eft frigid^or phIegmatc.ioi> tur&c. patetcofeqntia5c:arguit
anfuptil^qaexqcucb phfav te (]3tucrTq?fr.'gidopot perviam cogclation s
generarimc lancholia.fedomnegeneratum ex aliopcrcongelationt- eft fri gidius
eo.igitur 5^c.patet confcqucntia &co!ii2:tur m;„or exdi^is Aui.incapPo
degencrationchumorum & patetmi norcumccjngelatio
procedatcontinucinfrigidando: Secu do.pofiibileeft aliquod phlcgma forc aliquo
fangurne cali^ dius vel laUem minue frigidum,igitur vS:c.patct confcgucn tia
patct 5<:arguuuraiTumptum»Poncndo.a.phlegma Un<:> diate in.b.fanguiticm
tianfmutari,6<: fit nunc iftansprimii inquo gencratuscfl.b.fanguis
cx.a.phkgmate,6^ fitb.fan^ guis in fexquialterofrigidior. b.
generatocx.a.Htarguitfic, In fexquialtero fiigidiorcft.c.fanguis qpnfic c.b.fed
minus q; in fexquialteiofrigidiusfuit pcr tempus ante hoc.a.phleg ma Ci; nunc
eft*b.igitur patet confequcntia ailumpril pro prima parte.&fccunda
fequiturcx cafu cum vfrpad trigidi'' tatem.b.continueante rcmitfa fuerit
fiigiditas.a.igiturtScc. Tcrtio.rigor quartanac crt maiorq^ rigorquotidiana:
vel phlegmaticg.igiturfrigidior clt melancholij dtc.patctconx fequentia cum
humor melancholicus 3C limilitcr phlcgmati CLis pcr trigid:tatem caufent
rigorem.5(i aUumptum colligic cx dictis Aui.prima tjuarti in piuribus pallibus,
6c patct pcr cxperimctum . Quario.phlegma cfi fanguis diminutc de^*
co(ftu8,ergo phlcgma non cfi: frigidius ^fcrc.patctconfequttia cutn nullus
fanguis fit frigidior rcs qug fit in corporc nollro. 6C allumptu hcbit infra in
litcra i cap. de liumoribus. Qui to.phlcgma ell: frigiditatis paucx,fed nil)il
exillcns frigi^Iita lis paucxcrtrcstrigidiorqui litin corporc.igitur
v&:c.patct confequentia Sc ailumptutn ponitur in liteia in cap.dc huo^
ribus. Vltimo arguitur fic commututer in frigidiirima sctatc multiplicaiur
melancholia vt in fcnc(flutc,igitur ♦ 8Cc» patet confcquentia Sc aUumptum
fimilitcr. Adoppofitum eft Aui.inlittera dum dicit. Fiigidius vo ro quod eft in
corporc noftro cft phlcgma. Phfadu Prorefponfioncad qua:fitum prpmittoqugdam
propofi plcx, tonccelTaria.fccundo poneniur conclufiones dc quxfito. Quantum ad
primum fit prima diftindio hcc. Duplex cft phlegma,quoddam naturale.quoddam
veropractcr natura» Et per Phlegma naiurale inteHigcrc debemus phlcgma na^ ture
vcl virtuii conucnicns pro fuis opcrationibus cxcrccdis &finibu8,ad quos a
natura inucntumcft phlcgma.Econtra vcro pcr phlegma prxtcr natuta intclligas
phlcgma habcns difpofirioncm qua redditur virtutidifformis , vcl difconuc niens
pro fjisopcrationibus & finibiis iam didis f\cM didi1 Fhra na ^f^ phlcgma
vitreum vcl falfum vd aliquod hmoi. Secil'' turalc dift/ncftiocft hxc.Phlcgma
tiaturalcad inicllcc^um datu duplcx, poteft cffc duplcx,quia quoddam cft
alteratum a difponc pu ri phlcgmatis verfus naturam fanguini8,quoddam vcro no»
excmpla pai' nt, Confimiliter pcr omnia diftingui potcft dc mclanchoUa,a:it
quocnq? alio humore vcl humiditatc no ftri corporis. Quani^im ad fecundum
articulum fit hgc prf ma conclufio.PoflfibilccIf ^liquodphlegma aliquofanguine
cfTc calidius vcj remilTrus frigfciuni. hanc conclufioncm dc> ducitargumcntumfacftumantc
oppoficnm»Et confirmat, quia fatis verifimilccft phlcgma cxiftcns in co^de
calidiits fore fanguinc nutricntc os vcl ncruum 8Cc* Ex quo fcquit primonon
quodlibct phlegma cfifc rcm frigidiorein, quae in corporc noftro, Secundo
fequitur.aliquod phlcgma no prxternaturalccfirecalidiuscutc.aliquod cnim tale
aliqo^* fanguine naturali cftcalidius,vtargutum c. igitur&c. ^Se cunda
conclufio. probabilitcr tcneri potcft phlegma quattv
cuncfprxtcrnaturalitcrfrigidumnon cfTe rcm frigidiorcm q fit in noftro corpore.
probatur.nam cx frigidifTimo phlcg^ matcquocunqppcrcongclationcm potcft
gencrari mclan>' cholia.igitur&c.patct confcqucmia. faiis.n,
rationabilcap^ parct melancholia cx co taliter gcncrata pcr congclation? partes
humidas dC fubtilcs phlcgmatis cxprimentcm cum rcmanentiatcrreftrium
ficutpatctin congcIationeluti,crit frigidior cp phlcgma cx quo pcr talem
congelationem^erit gcnerata.crgo&c.ltcmproiftovidctur intrtio Aui.cap.dc
generationehuniorumdiccntisq>frigidiias griat phlegma, & multum intenfa
mclancholia. Tcrtia conclufio cfl h?c. probabiliter tamcapparct 8d fuftcntabile
fri^ gidifiimum phlcgma prscrcrnaturale cft fi igidius mclacho^ lia
prxtcrnaturalitcr friaidifTima . Imaginando q>cum cx vitrco ph egmatc
frjgidifrimo gcncretur mclanchora pcr co gelationcm
quantricunq^partcstcrrcftrcs phlcgmatc ib lo contmuc frigcfiant quia tame multo
rcmiflfius frigidg P"' XXI, us erant tg aquofe faita congelationc 8C
cxprefTis aquofis re> manebunt adhuc illx terrefti cs congclatx rcmifTius
frigiu^ qj prius erant illx aquofc,cS: fic melancholia illa rcmilfius h i
gida,ficut apparctin lutoquod cum habet pcrmixtionem aqucarum pariium cum
tcrrcftribus in principiocongelatio nis apparct multum frigidius q; poft
congclationem multu procedcntem& multum terreflrilicantcm,vt docctcxperi^
mentum.ficpportionabilitcrimaginandum cft inpropolij 10, Sed fortc contra
hocarguitur, non vidctur aliquomo elfcpoftibile in corpore humanorcperiri
phlcgma fic co9,^''^ laium,non.n,vidcturq>ftatc vita tantapoftit inhomine
rii giditas rcperiri huiufmodi cogclet phlcgma, Scd ad ^^^^ potcft dici primo
q> ipfa non cft vcra congclatio ficut cotp^ rum cxiftentiura cxtra no6,fed
cft quxdam fupcrflua ingro' fatio. Vel alitcrdiciturq>licct non fit
poffibilein alKli"^ mcmbro viuentc fore tantam frigiditatcm &c.
calorctani'-' alicuius membricxiftentc dcbili,vt inteftinorum SC mult»''
plicatophlcgmatccx rcbusfrigidis gencrato,putafungis^^ cucumcribus^poltibilccft
virtutem clemenrorum frig'^^'' rum in hoc phlegmatc tantum dominari q> non
potcrit bricomplexio tantum prohibcrc quin talia feadgradun^ valdc intcnfum
frigiditatis rcducant,ad qucm fcquitur qi'? damcongeIatio5c: induratio 3c
partium humidarum fio,qiiod adhuc forct cuidcntius ponenti clcmenta in nij''j^
formaliter remanerc licct refrada vt patct. Qiiarta coc"^
fio.fcqiiituraliquodphlegma elTc aliqua melancholia naturalf 4? prxtcr naturam
calidius 3c aliquod frigidius , aliquod cqux frigidum prxcifc . hoctotum pacct
intueff'* Vltima conclufioponiturprointcntionc Aui.inlitcia'^' delicet.Cpteris
paribus phlcgma naturafcin fua puritatcf'' ftens non alteratum uerfus
conucrfioncm cius in alium h'' rem eft frigidillimum,quod c in noftro corporc
refpccf^u ^!" rum partium noftricorporis naturaliter fe hahcntium •
conclufio cft de mcntc Aut.in litcra 8c pcrfuadcc,quia p^'^^ ma plus attcftatur
aquc qj aliquis alius humor vcl aliq^^^, noftricorporis,qux atteftcturvel
proportionetur ah'^^* j terielemcnro.igitur&c.patet confequcntia,cum aqua
mentumfrigidilTimum.&aftumptumofiditcxpcrimf^^^j Ht cxhoc tanq^xpcrimcntum
perfuaderi potcft P^''^^?j| prxternaturaliterfrigidifTimum forc frigidius
mclancno^^^ frigidilTima prctcrnatiirarfter,quodcft, quiaquod eft ''f^^j
ralitcr frigidiu» videturetiam prcternaturalitcr fieripo'*^ gidius cS^cEtdixi
notanter in conclufionc cctcris parib>J*^^ vbinonferuarctur
paritas,puta,quia compararetur pj^ maexiftcnsincorde mclancholix pcdis,patct
q> pr°^'^pc forent cxtcra paria,nec cfTet coclufio vniucrfalircr ^'^^^'j/
betigiturc6parariphlcgma natuialefrigidum ad tes naturalitcr frigidas infua
latitudinc correfpondentf ^'.^^ mcdiocritcr frigidumad
mediocritcrfrigidas,<X: fico^ k Ipfis.n.adinuiccm fic
corrcfpondentcrcomparatis,p3t<^ per phlcgma critfrigidius 8Cc. Et fic uoluit
Aui. in I?^. argumenta principalia rcfpondctur. Ad primum P^^j^jlic quxftionc
quid fit refpondcndum. Ad fecundum ^^^^.^^ patet intucnti quid fitrcfpondendum.
Atl tcrtium r^pf^ negandoconfequentiam,qu'anon cft maior fi^ 'r^gcal^'' nifi
proptcr humorcm ipfum facicntem cflfc difticii'" fac^tibilem 8c fubtiliabilcm.
Ad quartum qt' alif^''^ ^j^i^ pofitiofitintclligendavidcbiturinfra» Ad qujn^^
^j^ieg illa propo rccipit multas expofitiones.Prima clf jT ^ ma naturalc c
pauci frigorie rcfpectu phlatis ptcrn^ ^ ' . j^g phra ptcrnaturale cft multo
frigid us.fccunda ^.''P para^ ma naturalc cft paucx fr-.g'ditatis rcfpc(flu
eius ^^J" i'* tionc.f.ad caliditatcm cholcrx 8C fanguinis,quia^' ^^^jg^ter
gidius cft rcfpcau cholcrx 8C fanguinis ^ «-^^P o.ica;^^^^'^' tia expofitio eft
hec.qi ph!egma,f.naturale eft pau ^ ^^icgj tatis refpe(5tucutisadhuncfenfumq>minus
rec ^^^fura, maper frigiduma cutc,&hocquoad ^^^^"f P^»;^^^ humorcs
calidifT nii, vt cholera ^««^^"L^^^Lius» ,
lidum.Ethocconformanirquibufdamdretis • ^ ^uUJP^ vUimum diciiur cj» i n
frigidifTima xtatc multo y ^^^^^ [ya. catur humor phiegmaticus 14
mcIachoIiduV,'ut patet colligj cxdiCtis Auicen.caproillo.Nutriens
malticationcilla par^ ticuIa.NonoportecvtfteccreduIitas cj> omnis complexio
generet immorem fibi fimilem ^L'c Jicet in xtate feneJ^utis Plu3 multiplicctur
mclancholia in alijs artatibus , dc quo tamen inferius habebiturJdeo S^c.
<> uxftio. xxii, VIGHSIMOSEC VNDO Qi^iritur» Vtrfi piU fint complexionis
frigidx» Arguitur multipliciter non. Primo matena gcneraiionis pilorum cft
calida. i^i/ tur ;S:c.patet confequentia &:al]umptum (imilitcr , proba>
tur multipliciter. Primo talis materia eft exhalatio a forti ca Iido (S:
adurente fubtiliata 3c furfum eleuata.igitur &c, pa^ tetconfequentia
&alTumptum fatis patcr^talis enim mato ria non eft nifi vapor fumofus , fed
non ffc vapor fumofus nili a orti calido.fgitur;^c.Etconfirmatur idem audorita
te Halyabatis fccundo iheoricx diccntis materiam pili clTc vaporem calidum
^ficcum^Secundo. huiufmodi materia
plu9cIcuatur&muItipIicaturin^tatccaIidioriJgitur&r patetcon
cquentia&aftumptum fimilitcr^quiainiuuen^^^^ tc, Tertio.quia m corporibus
calidioribus putain choIe> ricis plures gener antur pili & Proflfiores
confcquentia ^ aflumpmm fif^iht rpatit p^^^ tum. Qiiarto.pili calefaciunt
corpus humannT funtfrigidi NotacftconfequentrSu~^^^ de panno. Q;n'nto.quia
facilius infl^m^, -i ^ Iore.fedquoda calore faciliteHnflam^ ^'v^
Adoppofit^n^eftAuSnltt^e ""''''''"™' gcnerationia Piligno
bituradqu^fitumf O »i^de. cp per adionem calidi P""'""'
fciendum eft ^smulticlctial ™ funtuaporcs humidi So^^^^^^^^ QLiidacnim nientes
autfubtiliantur 3dr^r \ '^^^ porolltates ue/ te aicrit,aut condenfantur
P"^^ ^ «lidum for> doriscxpclIuntur,5^quandon?5 '"'^ fub formafu^
brumconuertunturinaquofitaT^r''^^''"'"'""^ ad cerc>
velreuma.Etnotumeft qu^d Snf ^^'^''^'^' generant teria pro generatione pili .
huiufl ' ^°""cniens ma rimumeftfrigidus5dLmid^f nat^^^^^^^
^^P'"^ humidus naturaliter, SecuL, .^"tcalidus 6C
ignea,fciliceta,btilis valdccalidacJn r'"° S"^^^"'
cholericusfiue afubtili cho£a eltamf 'f.^^^^ l'^^' modi exhalatio eft
conueniens rnarrl l^'""iuP cumnonfitaptainporofitatiblTetinc^^^
P'^'-* oportetad pilorum generationcm Te^b ^^^^^ tas quardam lutofa grolTa, qu^
„ * 7/. ^^^^"^^^'•flui^ fudok/edeftresgUt^rTeftrvJd^^^^^^^^
apparenscircafupcrffciem vcl cutTm ^^''^i"" «I-etiam non eft
conuenicns m^ "daTcne ^ .Qu^rtacft vaporgrofTustcrrSa r^/l"^ Pi^^-
I;^'P^"^aliquiddevnauofo6evi^^ P°^°fitatcs*utisafrigiditatecutir5^^pereiusvifcofitatLcuticonglutfnatu;^
cu. fucccdcnsaltcr vapor fimili^ confim iferTnr".?^"^ »"rtpfe
vapoTr''T5^"""' Pnori.&ficcontinue ah
doaLmTfic"X*^-'T" '""^'^ ''''' P^opl [ubtilc fecundum fc.'^"«^
corpu. Ethancran& P^^!^"^""^,). ^^o^^icrimus^i f 'cflis
Auicen,quarto c^i?"^'""T '2^^^^ lus nafcitur ex vapo^p P
^^"'"^^ fen.dum dicitur. Capib oritur fuper eos Dro.?^^°
'^"^".'^^. congelatur in ^0^5 3hmento5^propricou°^'V'' '""^
atTumitur ex vncfluofa non aquofa ner ^T f''^' ^^'•PO"'^ cft vifcofa
'^'^folianoncaduma^c p'l^'"'''^°'"^ vnduofa> cx hoc pacet fccundo
qusc fuc ca qua druplcx XXIT, 201 caufxgcnefationIspiIorum,funt.n»quatuorficut<S:
alion" p.loru compodtorum naturalium.Cmaterialis. formalis.eflPiciens
ofiJoru <S:hna is.MateriaIiseftvaporriimofusiamdid:us.Forma " hscLt
illa forma per quam dicitur pilus,quc vtrum lit eiren tia
itcrdiftinc^aaformafubftantiali illitis vaporisfumoU vel non,non eft ad
propofitum.Final.s vero eli mundifica tio corpons ab huiufmodi vaponbus
fumolis,ct adhuc cor porisdccorat.o vt patet de pilis fuperciI,orum c5^barbc,
Effic.ens vero eft duplex,quacdam mcd.ata 3c rcmota ; dC iftaeftcahdumadurens
eleuans vaporem fumolum iam didum. Aha veroelt caufa ctficiens immediata Sc ifta
cft frigiditas cutis^ahorum membrorum ^^aeris circiinfta> tis ingrofi^jns
fiue congelans pracdicflfi vaporem fumofum a: in pilum conuertcns. Sed diccs
tortc.quomodo ad fri> giditatem cutis poteft pracdidus vapor fumofus
conoelari cum fit frigfdior vapor illc q} aer cxtrinfecus vcl cutir& rc
milTiusfrigidumnonpoflfitinfrigidarcd: congelarc inten>
fiusfrigidum.igitur(S(:c.Etconffrmatur,quia uidctur fri?i-^ dum cutis 3C
mcmbrorum circunftanttum agcre vltra era dum .pprium. Sedad hfc potcft dici q,
licet ille vapor fit naturalitcr frigidior cute accntalitcr tn,quia a calido
palTus 3C elcuatus cft,cft calidior cutc, 3C hanc caliditatem pot rc mitterc
cutis 3c membra circunftantia &acr* Scd adhuc non apparet qualiter ducatur
ad frigiditatcm tantac intefio nis q>congeletur.nifi dicaturq>ab
imrinfeco quia naturali ter frigidus eft ducitur ad frigiditatcm tantx
intcnfionis ch ad eam fequitur congelatio. Aliter poteft dici q> illc va
pornoninfrigidaturacutcnifiad iftum fenfumc^ incutc non eftcahditas fufticiens
prohibercnciftcuapor intendac adgraJumfrigiditatisiamdidum.Et utraq^
refponfiopo teftfatistolerari, Quantum ad fecundum. Sitprimaco Pili co^
clufio.q>piluseftfrigid3ecopIcxionis..43batur.materiapili plcxio "
eftfrigida,efficicnsimmediatumcftfrtgidu.crgo6^c»patct *
confequentia&alTumptum.pprimapartc, cillit matcria illa uapor
terreftris.fifr fecunda pars patct,qa licct mcdiatil agens
fitcaIidum,nihiIominustamenimmcdiatc comples gcnerationem pili eft frigidum,ut
dicflum cft.ideo 3Cc. Sc cundacocro.fcquiturppilusctiamrescft valdc ficca. pa
tet cum vaporille fit ficcus 8C fumofus. ideo 3Cc. Tcrtia
conclufio.fcquiuirq,piluseftmagisficcusq^ipfe fit frigi^ dus.patet:quia fortius
eft cxiccans generans pilum q fit in^ trigidans.igitur &c.anrumptum
patcc,quia talc cft calidifti mumtortctircns,frigidum ucrocftfrigidumcutis&
aIio> rum lam dicftorum.Itcm pro ifto cft aucfloritas Auicen. di ccntis in
littcra cj, ficcior rcs quae fit in corporc noftro cft pi lus 3C cft in primo
ordine ficcorum:non autcm frigidoruoi igitur 8Cc^ Quarta conclufio.fcquitur q,
phlegma eft fri^ gidius piIo.& hanc conclufioncm habcmus in littcra.
qua>« rciS^c, Adargumcntaprincipaliarcfpondctur. Adpr? mum negaturalTumptum,
&ad probationem dicitur nc gando illam confequcntiam.f.huiufmodi exhalatio
fft a for ti calido urcntc,crgo cft calida potcft cnim a forti calido gc ncrari
vapor frigidus per rcfolutionem humidi, vel dicitur cp conccdendum cft hunc
uaporcm accidentahter elTc cali^- dififimum ficuteftuaporaqucus,qui
tameneftnaturalicfri gidus, immoadgradum intenfoE frigiditatis rcducitur. Ad
confirmationcm cxponitur illa audoritas Halyaba-» tis a multis talitcr.pilus
fft cx uaporc calido <&:ficco » idcft a calidocxiccato.Velaliter
diciturq>fft cxuaporc calido fci IicetcapicndoaccidentaIiter,utdi<f^umcft#
Ad fecundii dicitur cj> pili huiiifmodi ucl matcriain artate calidiori plus
multiplicantur 5^c.quia tunc funt matcria: magis tcrrcftri^ ficationi aptac 3c
difpofitac 3^ calidum aptum magis tcrro» ftriffcarc, ideo 3Cc. Ad tcrtium
fimiliter dicitur Acf quartum dicitur q, calcfaciuntpcr accidens reuerbcrando
calorem , ut iam alias dicfjum cft. Ad quinium dicitur negando
quodomnequodacalorc feciliter inflammatur cftcahdiim. Pro auaoritatc GaF.
polTunius dicerequod illud qcf facilitcr calefft proptcr dominium partium
aerea> rumuelignearuminco potcft dici potcntial/ter calidum» Iacob,9»itauic.
CCc Q. V T S I O, ficamerti non eftdepilojCLnn non ira facitucf inflatnme'' tur
nifi propter fubtiliiatera fuam: ideo 8Cc* Q_uacftio» Ifaac* Ccrebri compro
ufmem bii cii/ iuslibec iriplcx. Ccrcbri ■nefura compro nalis tri plcx» frigidu
dupff* VIGESmOTERTlO Quseritur. Vtrum ccrcbrum fit fngidae complexionis»
Arguitur multiplici'' terq> non. Primo.cerebrum pcr fe eft producfliuum ca-'
lidi» igiturcercbrumper fecalidum ♦ patet confequentia: &afifumptum
patet,quiaccrcbrum per fc efl: producfliuu fpiritus animal s,c]uiefl:
valdecalidus.igitur^Lc.patet con fequentia.& allumptum liabetur prima
terti>capttu!o pri^ mo, Secundo.cerebrum indigct cuentatione continua.er go
cerebrum efl: calidum.patet confequentia, quia non de>
betureuentationifirationc intenii caloris . & patetafTum'' prum,quia
eleuatocraneofenfibiliter apparct ccrebrilimo^ ueri motu dilataiionis 3C
confl:riiftionis» Tertio ♦ cerebril cfl: principium fenfus (S<:motus,fed
huiufmodi opcrationes non perficiuntur nifi a calido fatis intenfo ♦ rgitur 8Cc
. nota eft confequentia,& alfumptum patet prima tertijt Et con firmatur ,
qula a ccrebro perficiuntur opcrationcs interio^ rum virtutum,fcil'Cet fcnfus
communis phantafia SCc.quc tnultoindigentcalidoc^multofpiritu.idco SCc, Quarto
quia circa cerebrum maximc multiplicantur pili.fdeo 8Cc* patct confequentia:cum
pili fiant a forti calido adurctc ma> teriam. QiJinto.ccrebrum eftmatcria
nutricationis ca> lida.igiturcft calidum c5<:humidum.patetconfequentia:
qa cadcm cft matcria gencrationis 8c nutricuionis . alTumptil fatis patet fi
fumatur loco cibi. Vltf mo pro ifto videtur audoritas Ifaac in dicctfs
particularibus capro de cerebro, vbiaucftoritatcph lofophidicitcercbrumeirc
calidum na^ turalitcr& accidentaliter fpgidum» Ad oppofitum eft Auiccn.in
liticra qui cnumerat ccre^ brum intermembra frigida. Refpondendoad iftam
qunrftionem. Prlmo prgmittam quacdaiT» prn:ambula Secundo pona conclufiones de
quc/' Cno. Qjianrum ad primum fcicndum eft primo q? cere^
brumelTecaI;dxcompIcx'on*8aut frig'dxetfim lit quod^ cuncp aliud mcmbrum
triplrcitcr poteft intellrgi» Vel refpc (ftuocqua'i<' ad pondus. Vel
rcfpccftu mcdiigencris quod cft cutis. Ve! rcfpcc^tu mcdti fuae fpecici, Hic
autem cft fer/ mo de membris frigidis aut calidis rcfpccflii medij gencris,
putacutis.Notum cft.n.q[) iuxta fupcrius dicfla cerebrum refpcc^tu nequalis ad
pondus cft calidum 3c humidum . S mi liter fatis patetcomparandoccrcbrum
admedium ^pria; fpeciei aliquod cerebrum cft cal dum , aliqubd frigidil SCc^ De
his non cft fermo in propofi o/ed folum de fecundo, et cftfcnfus
quaeftionis.vtrum cerebrum comparandoad cu tcm fitfrigidac complex onis.
Sccundo.fcicndum in cc rcbrotrcs imaginamur mcnfuras complexionales. Pri-' ma eftcomplcx-orefulrans
a ccrebro mcrito mifcibilium concurrent'um ad cercbri gcnerationcm dcducfta
omni ca I ditate&frig ditatc&c.inipfopofira afpiritu cxiftentein co aut
vaporibus ad ipfum eleuatis SCc.SC haec dicitur com plcxio ^nnata. Secunda cft
menfura caloris aggregara ex complcxione -am dicfta &caliditatc in co
pofita a fpiritu Cu bi appropriato pro opcration'bus ccrcbri, 8C h'C dicitur
co^ plex'o fnnata ac^uara per influenrcm. Tcrria eft menfu>
raaggregaraexmenfuris iam dicflrs 8C caliditate fpiriuis an-malis v italis 5C
narurahs 8C fangu'n's ?n cerebro ex fte/ tis & vaporum ad ipfum
eleiiarorum. Et notum eft q> tcr/ tia menfura excedit fecundam ,c5<:
fecunda cxcedft primam intenfiuc. Terr o fcfcndum rh aliquod membrum poteft
dicimulclpIicterfrigfdum.VeIqu'a'n femultam habens friRiditatcm.Vel quia aptum
cft corpus totum vel aliquod uel arquamembrafnfr gidarcExemplumprmi.dicmus os
vel ncruum fr^^id us eflfe cerebro eo Qy vtrunc^ iftorum
habetinfcfrigiditatemintenfiorem q? habea" cerebrum. Exemp^umfccunc3i.D'cimus
ceicbnrm vt vult philofo/ phus in libro dc fomno , cffe frig"d IT'mam
part'cu'arum noftricorporis,quiapcrvaporc9 frfgidos in humiditatem XXIII.
phlegmaiicam Id tfercbroconuerfos dCdcotCum a cerebro ad alia membra dcriuatcs
ccrcbrum cft aptum totum cor>' pus valdc in calore. rcmitterc 8Cc* Quantum
ad fecun^' dum fint iftx conclufiones. Prima conclufio^fecundum quofdam
cerebrum quo ad complexionem innatam tan^ tumeft
frigidx&ficcaccompIexioniSj&hoc deducfla hu'' miditatc in eo reperta a
vaporibus 3C plilegmatibus humi'' dis in eorepertis.Etproiftoadducunt
aucfloriratem philo'' fophifecundodepartibus animalium^ Ecrationem fuam^ quia
ficerebrum coquaturexclufisab eohumiditatibus ia dicflis reperiretur materia
terreftris,quia ,fcilicet frigida^iJ ficca,qux remanebit vt apparet ad
experimctum^ Sed lioc argumentum noneft elficax.confimilcnanq^poteft addu^ ciad
probandum de carne 8C quacunc^ alia parte nofi:rl corporis, Voluit igitur
philofophus q» quo ad mollem cerC'' brum eftaprxdominioterreftrc, ficut &:fere
membrunJ quodlibet noftri corporis,non tamen neceffario quo ad qua litatiuam
difpofitionem, Secunda conclufio ♦ fequit huic oppofita.fcilicet.Cercbrum eft
frigida: 8c humidx compl^ xionisquoadcomplexionem eius innatam tantum . pro^
batur,quiacerebrumnutritur fanguine phlcgmatico^ ig'^ tur iSi^c.confequcntia
tenet,quia complexio naturalis meoi'' bri fimilatur ei ex quo nutritur.vt
Auicen.ponit in littcra» Tei tia concIufio.Ccrebrumquo ad complexionem eiu*
innatam acfiuatam pcr influentem, qux eft complexio p^^ fuis operationibus
debita eft ctiam frigidx Sc humidx cO'' plexionis.HaecconcIufiopoteft
multipliciter pcrfuaderi*^ Primo.quiaad opciationcs cerebri plus opcratur
frig''' dumci;calidum,iS^humidumc7ificcum. igirurS^c. pa^^^ confequcntia et
alTumptum dcclaratur difcurrendo.l^riit^^ gcneratio fpiritusanimaliscx
vitali.quar cerebro cft gis attributa magis perficitur per frlgidum c^j-j per
calidun;») vr patet adhuc per hui-nidum,cum videaiur fpiritus anini* lis
humid^or virali.Secundo apprachcnfiones in fenfu cotf^f muni Sc:cog!tatiua
videnrurconrormiorcs fubiecflo hum''' do q? ficco.Tertio quia ad ipfum
tcrminantur aIteration«' vigiliarum ^motuum pcr neruos: ideooportuit ipfum*^''
fe valde refiflens inflammationi.huiufmodi autem copl^^ xioeftfrigida&humida.igiturcX^c^
hocargumento vtituf Auicen^tertiocaii.fenprima. Quartoquta fubftantia m^''
dullaris eft in cerebro dominans,quae frigida cft SC humi^ da vt patuit, Item
pcr hanc complcxionem eius eft caufa fomni , fomnus autcm fit a frigido , vt
primo de fomno»^ Itcm pcr complcxionem eius innatam acfluata per infli'^ tcm
exercetopcrationcs nutncationfs fibi proprias,quibi{*
nutriturfanguincphlegmatico, crgo SCc* Et plura alj* patent,qua: non funt nifi
probabilia. Qtiarta conclu»^ cft haec.Cercbrum quantum ad mcnfuram
complexiona'' lem tcrtiam in co rcpertam naturaliter fe habens eft coji^^
plexionis calidac humida!.probatur. Primo,quiatacti^J .
ficindicat.Secundo,quiapropterhanc menfuram if^^'? euentationecontinuacum
continuemoucaturmotu dij' ^ lis 8c fy ftolis.crgo &:c.patet confequenria
cum antcccd^|J^ tc. Qiiinta conclufio incidenter ponitur . cp cerebrU magis
recedir a cute per humidum quim pcr frigidum»^^ ^atur.Primo plura SC potcntiora
funt cerebrum humc^ tia quam ipfum infrigidantia . igctur 5;:<:- patet
confcq^f^.^ tia.&:aflumptumpatet:qu'afanguip^ fpiritus fLintni^^^.^ ditatcm
cerebrf coadiuuant!a,qu3c tamen funt ^''J^'^^^|f^| g'd tatem remoucnria.igitur
cSrc.Ttem vapores acflu <^ ad cerebrum tranfmilTi funtcerebrum humecftantcs»
tamenfunt cerebrum infrigfdantes . Et pro ifta ^ fione plura alia polTunt
adduci:puta quod tacftu parum p ^ cip^turfrigidum : multum uero mollc 8C
humidui" '^^.^ de hoc p!us in fra uidebitur» Secunda conclufio. i ^^^^
«ncmbranoftricorporfscerebrumeft Cor 8C f?^"%ar/^ pusmaximepotens
infrigidarc. Etproifta ^^°^^ \ri}^ tasph lofophi primo dc fomno dicentis
«1"^^^^^ etiai^ cftfrigidilTmapartfcuIarumnoftricorporis. Paf f^|g]di
rationc , quia a ccrcbro rcciprocantur uaP°^ *Si civ m s T 1 o,
^^^"^''^^^P^^fos uenas arteria» totum infrigldare po^ tb ^^^"JP^^^f
femporc fomniJgitur&c. patetconfequtn^ ««ccailumptum.Similiter acerebro
fuper toto fparojtur atena catarrhalis phlegmatica,qux ctiam totum dl ma^ ime
potena infrigidare.igiiur c&c.patct confetjuentia cum -ntecederite, Ad
argumenta principalia rcfpondet, Ad Pnmumdiciturnegandoconfequentiam.eft.n. pei
fe pro> «uctiuum calidi remitrioris ex intenfius calido, &:per iioc
concluditur ipfum elte frigidum 3c non calidum : ut patet. Ad ftcundu dr cp iHa
cft complexio quo ad menfura ter^ a"]' ad illam conceditur ipfum elTe
calidum. \d tertiutn dicitur q, licet huius operationes non perficia torc
trig,dum,ficut de ncruis circa litteram dicebat. Ad quarium dicitur q, iioc
eft,quia haec materia fumofa a cali. "oeieuatamaximcpcruenitad cerebrum 3c
caput &ibi coagulatur.hoc igitur arguit plus cerebrum frigidum Cu ca Ldum,
Adquintumconcediturq, illud concludit cere' b^umm
vianummentiforeabfoluTecalidum 8c humMa POf is,quia abfolute conuertibilein
cafm ^ h.L^ " k>.1upccd,targumcntumvltimoaddu<aumin4one! VIGESIMOQ
VARTO eucdo&adcps flntcomplcl^i' (^l.^Xl"'-'^"" f''"
adeps&pineSedn vnauoCi fanguinis. Tcrtio •"is/edduZotlt„T^f"'^
«lida.igitur&c.cofcauen!^' "^'"^ f"'« crt doIoribu8 caufaris
cx -Herb f. l?f '*.'-^'"<>l"« & c5 «o.circa mcrabra fatis
Intcnf^ 1- ^^'-'2'^ *c. Ouar "u,c..radcp.d.pi;;xg,::^rp;i-r- alfumptum
«militer.gencrafu c„^""a & Adoppofitun,,^^^;^^^ ,^ Ilitcra.
l>i»„ j r '^"''"nqua^ftioncmPr.w., • ;«gue> dafuntqa3,dam
propofitonccclTaSrH^"^?"'"'"' " qu.d fitum. Q.aantum
ad primum pr=^m^' " H i"" "^lep,
^l-PerplngucdineminpropofitoS p" hT''^ ^1*»« <J."°cIvuIgariterdic.turlardo.Pe;dtcmtcr^
<^°'t«draxungia.Di(fcruntautc-hecA!rj 'J"'^'» I um generatur cx matcria
vnduofa Cme ^ "9^ fanguinem S ^^"^ condcnfantc hu^fmol Partium
c5m"« "^"""/''-^^ ='-oadlp,src7^a;"''''5'*'"P'':^^^''''-^''^^
■pIexiofortls,& e " '"?'t'",°""
^'§"'^'1"^'' Poteft dicics
ign.spo,ritfaciIiu°H[?f'''''''^P'°P"'.''r''''"''gen,J^ tamcn
.'"JWuere adipem pinguedincm n- pinguedo triaa si^^^^^-Differunt tcrtio
ratione fitus fdeps verocircapa^tpcl P^' ^^rnofas A ^''^^^^••concludi q,a
P'""^^^^ ^"opoteft.pba; %h turadeps ql pmguedo cu^; ^ ^«ndenfa
^>gue Panniculofas $ camofas c j^' ^ca^e, "^"^condudipolTuntcauf-l
Exquibusotn f Pars fangumis vnduofa. Formalis vc Joeftanlmanutriiiuapenes
ponentcshas fore partcs no/ f. [n^Z''"'r P'"'' ^'"^"^^^
oppofitum cau fab.mahs dcformai^uius determinati mixti. EfFicics vc>
c^uofameleuans&feparans abah^s . Propinoua verocS: .mmcdiara eft fngtdum
hanc partem condenfans. F nali. uero uariarur fecundum uarietatem membrorum rn
qui! busfunt.quadoq,cftrcpletiouacuitatisinter aliquamcm^ bra,quandoq; cabris
rcuerberatio ut uideb.tur infra capi. tulodemcmbris.idco&c Quantum ad
fecundfi fitprl ma conclulio..^ p.nguedinis ^ adipis cft materia calida.
probatur quia tahseftpars fanguinis unduofa . iojrur &c
patctconfequcntia&aliumptum fimiiitcr, Secundacov
cIufto.Materiaexquageneraturpinguedo eft minus cali> daquammatenaexqua
gencratur adeps,probatur «uia matena: pingucdinis plures funt partes aquofx
permix* tx quam materix adipis.igitur patetconfequentia 3c
allumptumpatetexperimento.cumadepsmcliusd^ faci/
Iiusint^ammctur,itautoIeoairimiIetur.ideoiS:c Tertia conclufio eft.Q. tam adeps
pinguedo fint frigidx com> plcxionis in comparatione ad cutim» patetjquia
quatucun. horum matcria fit calida^immcdiatc tamen fit a frigido c5
geIantc.ideo<X:c.patetconfequentia,<&:afrumptum fimili^ tcr,cum tam
adeps q; pinguedo liquefiant a calido ♦ qux^ cuny autcmhumidacongclantura
frigido diifoluuntura cahdo econtra ut metalla» Quarta conclufio eft hxc, Q.
hcet mareriagenerationis adipis fit calidior matcria pi gucdinis,frigrdior eft
ramc adcps pinguedo.Prima ^^^9 huius conclufionis eft pofita fupcrius»Etfccunda
patet pri^ moper Auicen,inhtterac&:arguiturfigno, quia dcnfiori9 SC
folidiorir- fubftantixapparet adeps pinguedo . igitur adeps recipit
congelationem fortiorc»6<: per c5fequcns&c# patetconfcqucntia 3c
alTumptum cxperimur. Itcm quia circamcmbrapanniculofamaxime multiplicatur
adcDs- qux membra panniculofa funt frigidiora cp carnofa mcm> bra circa qux
muhipl carur pingucdo . igitur 3Cc. Ifta» omncsconclufiones confueuerunt
antiqui poncrc fub hia uerbis.Pnma.Adeps et pinguedo funtcalidamatcr.alitert
hcctfintfrigidaformalitcr.Secundalicctpingucd^ tcnaliterfngidioradjpcformalit
tamefngid or cft adcp» q, p.ngucdo.Et intelligunt has quatuor conclufioncs fupo
rius poiitas, Scdcircadicflaquxdamconcurrunt dubia. n..N;. Primum AdcpscS^pinguedoaffumpr;.inciboucl
mcd cinafuntcaIefacicntcs,rdcononuidctur qu6d rationabiIi> ter debcant ponr
fngidx.confequentia uidctur nota Sc cot ligituraflumptumfccundocaii.
capitulodcadipc/ & ab Ifaac in dixtis uniuerfalibus in pluribus capitulo,
Secun dumdubiumeft,quiaadepspofitain ftomacho uel fuoer
ftomachoanimalisliqucfitfubtiliatur&in uaoorem co >
ucrtiturexiftcnstamcnintcriuscirca mcmbra ualdc cali> diora qi fit ftomachus
in eius groftitic conferuatur ubi uidc rctur ipfam fortius dilToIui debcrc ut
circa cor» Tertium dubium,cuminquaIibctpartccorpotis adhuc cordi pro/ pinqua
fit caliditas ualdc intcnfa,quomodo potcft uncW fumibicongelariafrigidoc^ in
ad/pem conucrti cum fit iuxta cor. Ad hxc om nia rcfpondctur. Ad primum di
citurq> non rcpugnat idcm prout eft pars noftri corporia
cfifecompIexioni6aIiquaIis,quahs noncftoccurrcns corpo ri nofti-o,ut cibus ucl
mcdicina*ucrbi gratia ♦ cor prout cft: uiuens ucl pars noftri corporis uiuentis
eft complexionis ualdc calidae.quod ramen inter cibaria ponitur complexio>
nis melanchoIice.Et fic in propofito quantilcun» ponatur pingucdo 5::c.inter
partes noftri corporis frigida in com rationc ad cutim,ipfa tn occurrcns
corpori nro ut cibiK^^I mcdicina potcorpusc*aIcfaccrccX:in latitudinc calid^
rcponi.Ettotacaufaeft:quia fccundum alia coDlevion^m operatur proiit cft pars
uiucntis Afccundum alia a!^Z niitur ut mcdicma.PrimOj^n.moopcratur pcr coplb^^^
quarcfpc(ftucutisipfacftfr.gida.Criucrooccurrir uc mc>
dicinaopcraturpcrcoplcxioncm ciusuittuale.Et nSrcpu/ Iacob,M»auic. CCc if
Calidii dupPr» Adeps ^ pigue do coiifi deratur a V ;s s T I o. gnat aliquid
fore forinalitcr vel adualltei* frigidum , quocf tnell virtualiter calidum,vt
patet dc vino 'Sc multis alijs» Et li arguitur contra hanc refpolionemcquia ita
liabet co plexionem hanc virtualicer calidam dum eft pars viuentis (icut quando
non eil pars viuentisjgitur qua ratione cale/ facit vna vicc SC reliqua. Item
quaeritur qu.i: complexio virtualis efl ilia. Dicitur ad primum concedendo
alTum ptum cp habet illamcomplex onem virtualem, illatamen complcxio virtualis
non qualitcrcunqj eft caliditaiis pro/ duJtiua niriadipctalitcrfubtiliatasS^
adadum redudade quo videbitur alias. Ad fecundum dicttur q> illa f ft qna^
litas fecunda ita naturaliter produdiua calidiiatis ficut lu/ men,quauis non Ht
formaliter caliditas ncc fcigiditas : fed de hoc magis videbitur infra» Ad
fecundum dubium di> cunt quidam tencndo c)> adcps 6c pinL^uedo liiu
paries ani matx. q> anima adipis dC pinguedinis i clillit , nc panes in
adipemoucanturadgradum caloris intcnfum, Schoc mc/' diante complcxione adipis
3C pingucdinis ut fe in fua natU' lalidifpofitioncconfcrucnt.cum vero corpori
noftroappli caiur adeps aut pingucdo tanquam mcdiclna vel cibus ia corrupra
cilanima in eis,ideo partcs calidj: acrcacigncpin ipfis exiftentcs iam fc
rcducuni ad gradum caloris intenfio rcm vel moucnt 5^ pQicntcs funt corpus
calefaccre, Si aute tcneatur cp pinguedo Sc adcps non fint partcs animatc,fed
habcant folum formam mixti inanimati.dicuntur fimiliter
(^^licctpingucdo&adepsexirtcns in viuentc non fit in fe habcns animam
formaiitrr,ab anima tamen fiue a virtute reguIaturtS: refillitfuacinflammationi
t!v: liqucfadioiii ni ficaufaconfumcnsfucritnimis potens, ficucin hedica
marafmo. Scd hxc refponfio muIta=J patitur inftantias, Prima^quiaquantficunc^
virtus rcgularc habcat&c.non tamcn aufert quin in adipc a cordcvcl fpiritu
inducatur iiv tcnfiorgraduscaloris*fedhuiufmodi gradus videtur fuffi^ cicns ad
liquefaciendum adipcm.igitur&c.cofequentia vi detur nota. Item minor gradus
caloris q? fit indudus in adipe a corde fufficit ipfum fubtiliare 5c in vaporem
coucr tcrCjigitur gradus caloris in adipe a corde pofitus potcs eri^
adhocfacicndum.confequcntia vidcturnota SC afiumptil probatur,quia calor
ftomachi fufficit hoc facerc cum tame vidcaturmultoremilTior. Ad primum dicitur
q> perre*' fiftentiam iam didam prohibetur vt inducatur ita intcfus gradus
q> fufficiat ipfas I/quefacerc , licct intra latitudinem alteretur adeps.Nec
negandil cft quin cactcris paribus inac'' quali remporc fiat maior refoFoadipis
in partibus cordi vi> cinis in alrjs Ad ipfam etiam confcruandam 6C gnanda
fatis adiuuat acr frigidus ad cor pcrueniens 6c frigiditas ca^ pfulx. Ad
fecundum ncgac ans & di^ q> in adipc pro cibo vel mcdicina in ftomacho
aftumpta a ftomacho maior gra dus caloris ^ducitur a corde in adipe viucnte.cS^
p cam iam dicflam patct q> non .pccdit argumcntum. Ad tcrtiu
dubiumta(5laeftforo^partc,dicitur.n.cj>ad illius congo lationem fatis
adiuuat frigiditas capfulx,qux cft frigida rc fpe<5lucutis etetiam
frigiditasaeris infpirati.Veldiciturc;^ non quaelibct pars exiftens prope cor
eft calidior cute, imo aliquaeftrrigidiorjlicctquaelibettalis fit refpecflu
cutismi nus frigida qi foret ii eftet diftantior a corde. Circa iftam materiam
efifent multa fpeculanda. Ad argumenta prin cipalia rcfpondetur. Ad primum
potcft dici probabilitcr adipem & pingucdtnem clTe potentialiter calida .
& hoc in potentia pafifiua,ficutoc vncftuofum fcd hoc non rcpirgnat didis
in qone. Ad fecundum dicitur negando confcque tiam,licct.n.materialircalidaagens
tamen immcdiatum eftfrigidum. Adtcrtiiim dicitur cj> adcps 3C pingucdo
dumfuntviucntiafunr formalitcr calidiora ipfis mor> tuis.non tamen
virtualitcr. vt fatis dicftum cft. Ad quar> tum
dr negando confec]ucntiam ficut fatis patct cx dicftis» Ql»oeftio, XXV. .
VIGESI iy\OQ_VTNTO Quxntur.Vtrum cu Juilibet mcbri copFo naturalis fim lctur ei
cx quo nutritur» Arguitur multipliciter cp non. Frimo,quia luiic fequcrft XXV.
cp omn1a membta noftri corporis foretit fibrjnuicc in plexionc fimilia.cofcqucns
cft falfum,vt patct.cS^ arguitur confcquentia,quia fi quarftio clfet vera ,
tunc cum quodli'' bet membrum nutriatur fanguinccuiuslibctmembri , co-' plexio
naturalis cft fimilis complexioni fanguinis natural/.' fed quaccuncg in
complcxionc fimilantur vni tcrtio inter le funt/imilia. Secundo.fi quxftioeifct
vcra fcqucrciurcp pulmoforct naturaliter complcxionis calidx ficcar.con'
fcqucns eftfalfum,6lc: vidcturcontra Aui.inlittcra5^c. guitur
cofequentia,quiafanguis cx quo nutritur pulmo elt complcxionis ficcac;cum
fitmultum admixtus cholcrg, vt ponitur in littcra.idco6<:c. Tcrtio.
fccjuitur cj» quodlib" mcmbrum noftri corporis cftct complexionis
tcmperatarv confcqucns cft falfum.etarguitur confequcntia,quia cx nu trimcto
temperato potcft nutriri quodlibet membruni no ftri corporis.fed cjuodlibettale
fecundum naturalem eius complcxioncm fimilatur ei cx cjuo nutrit.ideo &c.
Qy^^^ to.pollibilc cft nutrimentum cllc contiarium compkxio^j
naturalimcmbriquod nutritur cxco.igitur&c.nota eO:co fequcntiavScallumptum
patct^cjuia potcftfanguis clTcfrigj dus cuiuslibct mcmbri complcxionc naturali
cxiftcnte ca da.igitur&:c. Quinto.aliquod eft mcmbium nolbi^^^ porisjcuius
naturalis complcxio nonfcruatur nifi per co^'^
ttaria,igit5(:c.patctconfct]ucntia Sc alTumpium cjuia co'' dis
naturaliscomplcxiononferuatur nifi a prohibentib^ eiiis inccndium 3C
diftcmpcramcntum ad carm.ralia y^^^ funt frigida.idco5(:c. Scxto nutrimcntil
alTimilat mcb' ^ Sc non ccontra.crgo qo falfa,patct confcqucntia SC alTu*^ ptum
Iiabet. 3,de virtutibus naturalibus a Gaf. ^ ^ In oppofitum cft Auiccn.in
littcra. ^ Cf . In ifta quacftione primo proemittcda funt notabilia^^ fi^j .
dam 3C diftinc^iones.Secundo poncndac funt conclulio'^^ dup' < dcquacfito.
Qiiantum ad primum fcicndum q> pcrco''^ plexionem naturalcmmcmbriintelligere
dcbemus cofl plexionem conucnientem fiuc dcbitam mcmbro pro operationibus
exercendis.Econtra veropcr accidcntal'^'^ qu3c non cft debita vel requifita pro
fuis operatiombus jP^ ducendis fiuc cum illa rcmaneat membrum intra latif^ ^
ncm fanitatis fiuc non.Exemplum primi.ficutcft copf''' patis per
quagnathumoresconucnientcs p nutricatio'^ ^ Exeplu fccundi.ficut cft copfo
repcrta in pulmone in eo P fita ab humiditatibus & vaporibus phlegmatibus
3C c^t^^ rhis ad pulmonc pcruenicntibus,licer.n,in pulmonc tum cft dc fe non
eftcthmoi Iiumiditas accntalis ab h'f jy poribus cX:c.adhuc pulmo efifet fibf
fanus et couenient i*^^^ N excrceretopones,io couenicnc dr hxccopfoacciitaliS'
(^^^, cudo fciendu eft q» duplex cft nutrimcntu. Qcf d5 op3 d^Y ma tm refpcu
eius,refpcu cuius dr nutrimctu.Qcf'*^''^ ^^g^ ras a ma cX: a qlitate
fiF.ExepIii primi.ficut fanguie jP^ Excpli' fccfi.ficut fanguis giiatus cx
lacflucis g no ^'''^' gjj/ tur,qa in corpus trafmutet,fcd etia refrigcrado
corpi^ ^^^.^ qPr altcrat.Et dixi notant rcfpcu eius rcfpcucuius^dr ''^.^^ Cop
fiPar lutri ^'cur; Pis 5 J'iorr, co qcf' comcdit ctcpatebit. Tcrtiofcicdu q,
adhucd^^^^g cuiuflibct mebri nutrimftu.qcfda.ppriu Sc (^<^^^^f '^e^ p\u dc
coi vt maflfa fanguinca dr nutrimctn coe oiu ^ ^gf broi^,co q> cx ca apta
filtoia mcbra nutnn.ln to^a * jjs; fa ifta renibilis eft ps fanguis cuilibct
mcbro^po'' ^i^cti .^jjjr' exfplfidc pprioficutnutrimctiificcoucnicsofii5''
jiiuc ^ ^f^t mcbrodrnutrimctu^priiJoftis. Q.uartofcfcdii P^^^tu pri' cuiuslibctmcbrinutrimcnti*i^prii)cftduplex.
^'Srt ' pK>' appropriatufiueppinquu la difpofitu ^J^^^P^"'^ qu^'^^? et
.ppinquu fuBx mfbri:vt humiditates fe^^Linds» eft mcdiatu fiuc rcmoti1:ficut
fanguis ^^pornonatu ^^^^^^ nutrimcntum olTis .pprium.In PP^f^'^"'^;!''^^,^^^^^^^
denutrimento.ppr'ofccundomododi(fJo.fic.t^ ^^anife/ Auic.in
littcradcfanguinenutricnte pul»"^"^'^^^ cft ^1?« ftum.n.cft
nutrimctum ^^prium pnmo ^,^0 CopPo ^finati •^o vul K aViESTlO, membro 5d
cconucrro, vt patct cx gd noJs nutrimcntl pf o pri) talKcr accepti. Quinto
principafr fcicndu copfo/ nem mcbri fimilari ci ex quo nutrit poQumus duprr
imagi n^^rKFrimoformalitvtruc]pipfoi?«ad idemedium generis
ii.cut(fncoparando.Secundocorrndcnrcr,vtfit fenfus cu quaiccftmcbrumin
gnemcmbroi^ refpedu cutis taleclfc niitrimentum mcbro.pportionatum in gne
nutrimentoij; ««pedu^f.nutrimcnti conucnicntis mediognis. Tmaginan
aumeft.mcj^fanguiseftmalTa cois nutrimentalis omniil mcmbroijjhns
infedifformitatccorrndentemd fformita^ ti mcmbroi5« n?i corporis, vt quanta
habet difformitate os cc caro tanta habet pars fanguinis .pportionata olTi a
partc langulni8.pportionatacarni,(9<:ficdealiis»Ec ideoficut fc habet os
intcr;ncbra nri corporis quo ad copFonc eius na> turalcm,ita
nurrfmentu.pportionatuolfifehabetad nutri^ mentum alrjs ii.<:bri3
.pportionatum» Sexto fciendum q, «miiitudo vel.^ portionalitas nutrimctiad
mcmbru qncfa ^3uenit cx parte ..u^Utatu manifeftai?^ vt fimilitudo fangu^ grom
mcladioliu ad o..Qriq^ autcm .pucnit ex parte qua^ Iitaus vel difponis
occultx,ficut eft hepar confem^ pa U6&fib,conforme,&ftomachusftomachi:
6c pi"lmo pulmonis&gnahter quodlibet mcbrum humanu ciS
fpcc.c.cumiUo,ficutcoIligipotquintoconi8eurdcd^^^^
tcrtr)dcpulmoncvuIpisafmaticoconfcrentc.&dcc^^^^^ xta, j.cap.de colica de
intcftinis lupi conferem.W • cis.&dccimaquartatcrtiidchcpatTp^: riufS .
Vlte mc fieri pcr nutrimctfufed de hoTm^^^^^^^^ Non cuiuslibet mebri n
°PP°'''""'. Secu, Ja cocFo. quU ule poteft erte 0^1^?«^™;-"
"c""^' P^'" '^''^> uetfo fici.t fatis eft notum. TerZ "'^ ^^Sido,
3i econ^ betmembri natutalis complexio iL^T'- '^»" '^"i"^!»
.t.memieius^pt,jfotma^.e;Z"S L"'"-^'"'^''' cutim
fiucadmediumgenetis oZ?.u^ «^«Patando ,d
xioniseftoscompara.uC^":''^:!^'^^;^ nutftur&c. CIuartaconclufio.Pornt
AlTVfT,,''"'* Cu.us1,bet membri noftr. corpor is comoUi^^ ^^;"'
CorrefpondenterfimiUturnutriS^rtoers^^rT"*'"';''' »oa materia tamum
operanti, qu^cc^ 1^5"^ T'?"' feUi8i.q„alccuncpgradum veirKumoZin
"""^ •'scomplexioinleneremembrorumt in la itur''"-' bfotum
talem obtinet nutrtmentfi Z W, "''™ '"^'um.patet.quia quodlibet meb
n?n fu^ ±, "'^ nutrimento fibi ^portionato & Sir confr^^ «e con
ea',?""'"^° pet al.os modos fif,.ud«. igT&cfZ:
fportion^lt^rT""""-7r""f"°''"""
*d lius^por.iona^'^^^ ^3j«-.. _ . '^^PtinciDaltamder. Ac^ nrit»7% r^.-^
^dargumcntamjn • r -7-- n^^^^ ^"te. ' qone,pbat n?''"^'P^.^'^":,
^^Primufatis p^ ,, fecundu dr c>^,; m qonccocclTum vt pate^ pulmo fit multu
adm?x;?.^'i: ? "utriE naturalcnutrfmcn^oc- '"i"'" - "
^'t'' '^^^^^^^ Adfecundudrc> A '^''S"^^ pulmofitmultuadmlx ' midus ♦
Sed tn de hor nf" l '^''"r hu> ficut de fanguine coi diccbl-^ '^''
infra. Ad tcrtium dr 6uinitcpcrato,fia,ilatt^^^ «^Pcrato. Ad quartii dF c^?
.pportionah in fanguine J?atcria,fedaquaIitatcoD?J""''^"^
nutrimentum nona '"cunc^ nutrimcntu cordis n?'* f"^ ^"5. H
"«'o^ocontranum^ftattnilludforc cidcn, fimilc corrcfpondentcr vt dic^um
eft.Et ita proportionabi^ Iitcrdicercpofiumusdcaere,VcIdiciturq>pcracrcm non
Confer> confei uatur cor vcra dc proprie di^^ conferuatione,fcd po uatio
tius pracferuatur per aerem,per nutrimentum tamen cofer cordis uatur reponcdo
in eo tale quale depcrditum eft. i.ed de hoc oer aere, inrramclius vidcbitnr.
Quarftio. - VIGE.IMOSHXTO a-riturr vtrum qdli bctmembrumfecundum complexioncm
eius accntalem fimiletur ei quod ab eo fupcifluir. Arguitur mulciplicitet q,
,.]'^'"^,^>^"'^^"°;^3 Pulnioni. digeftionc fuperflu,^ eft
calidum dC ficcum^^St: tamcn pulmo cft accidentalit hu n-idus.igitur5j:c.patet
confequentia^&atfumprum ppri/ ma partc patet Cum pul jj^^ nutriatur
fanguine cholerico vt vult Aui.inlrafupcrfluitasdebeat proportionari ci a quo
dcciditur^vt infra videbitur.ideo SCc. Secundo poilibilc cft quodlibet mcmbrum
noftri corporis fecundum coplc- xioncm accidcntalcm fimilari ci ex quo nutritur
. crgo pro tunc nccelTario non fimilabitur ei quod ab eo fupcrfluit fe^
cundumcomplexioncmaccidentalem. patct confequetia cSt^alTumptil.poFe.n.cft
nutrimentilaltcrarcquodlibet m£ brum nri corporis in eo qualitate vel
coplcxionem accnta^ Iem.pduccndovtIaduca.idco&:c. Tertiofic principali tcrarguitur.fupcrfluitasmembridcciditura
digonc mcm bri.igiturper fupcrfluitatc mcmbri figniffcare polTumus fupcr
complcxioncm naturalcm membri 3c non accidcnta lem.patct confequentia cum per
fuperfluitatem dccifam 3 digeftioncarguamusfuperbonitatcm vclmalitiam dige/
ftionis.^ pcrconfcqucns fupcr pcrfcdioncm vel imperfc^ dioncm compIexionis,qux
cft inftrm digcftionis* dC fi fic videbftur fupcrfluitatem 5:c.magi8
proportionari complc xioni naturali q?compIcxioniaccidcntaIi mcmbri. Quar^
topcrvrinafignificarc poflumus fuper digoncm hcpatis SC venai}?,^: per cgonc
fuper digonem ftoi, 6c intcftinoru 3C per confequens fupcr copPone corrndcnte
nalc , igit 6Cci InoppofitumeftAuic.in littcra» In ifta qonc primo vidcbitur de
principali quxfito. Se/ cundo videbitur an fanguis cx quo pulmo nutritur vel
de^ bcat dici fanguis cholericua. Quantum ad primum prx mifio cx antccedcnti
quiftionc quid pcr complcxioncm ac cidctalcm intcll.-gerc dcbcmus. Sciendum
primo cb fu Supflui/ pcrfluitaseftduplex.f.communis&propria^pcrfupcrflui.
tasdu> ' tatemcommuncmintelligeredebemus fupcrfluitatem dc plex, ' cifam a
matcria communi, vt fcces a chyIo,& vrinaa fan^ guine vel fac^iam ab agente
opcrantc pro toto , ficut fu/" perfluitarcs di^x proucnientcs a calorc
ftomachi vcl hepa tisoperantiumprototo,vclquiaprodu(flaad finem com/ munem vt
fpcrma ad confcruarionem fpccici, vcl quia ad membrum dclegata cft a toto Cicm
cft fupcrfluitas cxiftens f n pulmonc cx catarrhis 8c vaporibus cleuatis a
toto. Et c *.fl • ficutdiciturquatuorraodisaliquafuperfluitas
communis tar^""'- ita quatuor modis oppofuis dicitur propria. Primo
quia de ^fZ " cifaamatcrfapropriavtfuperfluitasnutrimenti olTis» Se^
"^^™ cundoquiadecifaabagentenonopcrantc pro toto vtea/ dmo^ii^
demoflisfupcifluitas. Tertioquianonadfinem commuv citcr/ nem.Quarto quia non
mcmbro dclegata a toto , fed a dc> tcrmiuato mcmbro» Et dc omnibus his
poteft intclligi in quaeftionc» Sccundo Ccicndum quod duplex fuper^ Susfl '
fluitas poteft in mcmbris inueniri , vel perviam deflu/' • xus , vcl per vram
congeftionis» Excmpla fatispatcnt. '^-J*^- Tcrtip fciendum quod vtroque iftorum
modorum du> T p ^ plicit« in membro poteft fupcrfluitas rcpcriri ♦ Prim P
ipfo cxiftcntc in naturali fua difpofitionc ♦ Sccundo inf^ cxiftcnte in
difpofitionc proetcr naturam . ExcmDla f tis patcnt, Quarto fcicndum quod
huiufmodi fuDcrflul^ tas vcl ibi moram longam contrahit vel non Excmnb fatis
patcnt. Tunc fit prima conclufio. Poftibii; cft mem^ brum fccundum complcxionem
cius accidcntalem aflGmi lari ci cx quo4mtritur.hanc conclufionem probat vnum
ar gumctum adduelum antc oppofitum, vtmcmbra calid» Iacob,M,auic» CGc iif Q. V
A S T 1 natuialiter nutriia cx Ia<fluca,qu3e ffunt accntaliter frigida, 6C
ita fecundum accfltalem copronem aliimilanc ci ex quo nutriuntur.Nec ell iioc
contta Aur.in Ira nec contra deter*' minaia in praecedenti q6nc.ibi.n«ex
intentione AuicJ.dicc/ batur copFo naturalis membri limilatur ei cx quo nutrit
tanquam nutrimentoproprio vclfibi proportionato quafr *
noiiellincafuconclufionis nuncpofitx cum nutrimetum taic^hon/itproportionatum
membris , quac ex eodicuntur nutriri,ideo dCi:, Secunda cocro, No cuiuslibet
membr» noftri corpor4s infua naturalidifpofitioneexiftentis accide
taliscomplexio alTimilatur fuperfluitati ,pprix illius mcm bn\patet quia
fuperfluitas talis magis proporiionatur com plexioni naturaliillius
mcmbri.igitur cSt^c.patet confequen tia cum antecedente» Tertia coclufio
principalis. Adhuc non cuiuslibct membri nollri corporis naturaliter fehniis ct
habcntis fupcrfluitatc coem primo fecundoueltertio mo do dicfla accidentalis
coplcxio ailimliac uel .pportionac fug fupcrfluitati communi primo fecundo uel
tertio mo diifig» patet,quia hepate naturaliter fe habente cofimiliter ftoma/
cho urina 3C egefiiones attcflantur naturali complexioni iic patis 3C ftomachijideo
3Cc* Cliiarta concIufio.Hrs mem bris non exiflcntibus in fua naturali
clifpofiiione poFe eft fu perfluitatescommunesprimofecundoucl tertio modo di'*
<ftasproportionariuelfimiIaricompIcxionibus ido^t mc^
brorumacCidcntaIibus,patet,quiaurina exiflcntc choleri^ ca fiiper digeflioncm
accidcntaWrer cholericam hepatis fi^ gtiificamus Sc ipfa phlegmatica
fimihter,idco &c*Et nulla illarum conclufionumuoluit Aut.inlittera dum
dixit mc/ brum fecundum accidcntalcm complexionc aiTimilac 3Cc, Q.uinto dc
mcntc Aui.cft ha:c.Superfluitas communis in membrocxiftens pcruiamdcfluxus&
longam contrahcs in mcmbro moram fimilatur mcmbrofecundum comple xionem mcmbri
accidentalem» Patet, Primo difcurrendo de pulmone 3c ccrcbro.Et arguitur
rat(one:quia talis cotn^ munis fupcrfliiitas contrahens (S^c. neceffario
altcrat mem' brumfuaqualitatcuelfuisqualitatibusqua: non funt ne^ celTariae
membro nec rcquifitae ad fuas opcrationcs cxcrce daSjigitur&c.patct
confequentia 3C affumptum fimiliter Sanguis patet intuenti.Ethanc intcUcxit Aui.
Quantum ad fecil^ choFicuf dumarticulumcftfcicndumprimo. Aliqucm fanguincm
dupfr» efifc cholericum poteft intelligi dupIicitcr.Primo.n.fangui^ nem
cholericum in gcncre intelligcrc pofifumus fanguincm calidum et ficcum in
coparationc ad fanguine tepcratum» Secundo per fanguine cholcricum intclligere
poffumus fati guinem,cui multa admixta eft cholcra fiue per talcm chole rx
admixtioncm rcddat fanguis ficcus vcl non» Sccudo praemittendum q»puImo
fecundum complcxioncm cius naturalcm cft complcxionis calidae 3C humidae , 3c
hoc vr dc mente Auic.in littcra. Tcrtio pracmittcndum cp cuiuf libct mcmbri
complexio naturalis fimilatur ei , ex quo nu'' tritur membrum ad intcllc(ftum
datum in prfccdenti qu?^ ftionc. Qiiarto praemittcndum non necclfario p qua^i
bctadmixtionecholcrcrcdditurfanguis ficcior tcmpcrato fanguinc,hoc fatis patct.
Tunc fit prima concIufio.San> guis cx quo nutrit pulmo non eft cholcricus
primo mo.pa> tct,ga non cft calidus 3c ficcu8,igit «Si^c.patct confcquctia
ct aflfumptu ^bat,quia pulmo eft naturaliter calidus 3c humi duSjfed talis cft
fanguis cx quo nutritur pulmo in gnc fan> guinis qualis cft pulmo in gne
mcbroij^.igit SCc.p^ttt cofc quentia cu antc. SccundacocFo. Scquitur c;^ licet
multa choFa admixta fanguini nutricnti pulmone fit potcns illum
fangiilnemcaIefacerc,nontncftpotens ipfummultu cxic care.Prima pars
patet.Secunda fimilitcr,quia alias illc fan guiscffctficcu?,
TcrtiacocFofequitur.Sanguis uutriens pulmonem cft fanguis cholcricus capicndo
cholericum fc cundo modo.patet qu a hutufmodi fanguis eft multae cho^ lerae
admixtus,vt expcricntia docet^cu fit fubtilis fumofus rubcus rubedine clara,vt
patct cum fpuitur fanguis cx ru> ptiira vcnac in pulmonc,c&: colligirur
ctiam hoc quarta par j^icula aphof»quicuncjjexpuunt fanguincfpumofum.ltcco
XXVIT. cludi potcft cx pulmonis leuiiate 8c fponglofitatc 3Cc. argumenta
principaliarndet. Ad primil fatis patetcxdr cflisinfecundoarticuloquidrndcndum
eft. Sifradaua quid fit refpondcndum patct cx primo articulo , quarc 3Cc,
Quaeftio» xxvij. VIGESIMOSEPTIMO Quairitur. Vtrum membrainhocca.ab Aui.graduata
in fuis complexioni^ bus graduentur talitcr pcr copFoncs eo^t innatas, vclinnue
teSjVelinnatas adluatas pcr influcntcs. Arguitprimoc? pcr innatas folu,
PrimOjCjuia capilli ponuntur intcr cctc'' ras partes complexionis maxime uccac
pp hoc cp ex cjs ra ro nutrit aliquod alal fcd hoc cft graduarc ipfos pcr fua
i"' ta copFonc tm.igit &c.patct cofcqucntia 3C afiumptu Ih'** Et
conflrmat idcfccundo,o8 ponit liccx copFonis PP^^ cius duritie.fcd pcr nulla
copFonc influcntc eft os durii» ig tur 5^c.patct confequcntia.&: maior in
Ira.tSt^arguicniinor, cjuia offi non influitur nifi fpiritus aut fanguis quoi^
qjj^ bet eft corpus humidu rcfpecflu cutis vt fatis paiet. 'S'^^^^
Confirmat.idc fic.hcpar ponit minu8 caFm fanguinc pP ipfum cffe fanguincm
congeIatn,fed notii eft cp hoc eltir fum graduare fccundu copFonc innata.igit
S^c, patctcon^^ ^^^^ quentiacuaiitc. Itc quarto graduarc mcbra vel P^^^.^
^^^ein alias nri corporis eft in varias qualitatu mcfuras 8C deno tiones attribucrc
fecundil coi^ varietaic,fcd per illa cop ' nemmaximcfuntmcmbrainfuiscopFonibus
giaduan ^ per qua maxime diucrfificant intcr fc,maximc autc diuf[ ficancintcr
fe fecundum coi^? coplcxioncs innatas. igi^ * confequentia prima fatis
patct<Si vltima, fcd arguic m"^ «auia in complcxionc
influcntcviirfcreocs partes nri ^^^*^^ ris e(Te fiFes cli eade vel valde
fimilis fit influcntia fupjf ' to cordis 3c alioi^? principaliu mcmbroi^*, vbi
tfi " ^ innat? mebroi^<X: partiti nri corporis funt fibi inuiccm xime
contrariar,ideo 3Cc. Sccundo ad principalc arg"'\, qy mcbra Sc partes lam
dicfix graducnt fccundtl cop"'" coi^ influcnres. Primo vcna: 8C
artcri? per copFoncs innatas funcfrigidac copPonis,cS<: tamcnintcr
mcbra<^^''^ graduant ab Aui.igit c5<:c.patct confcquentia ct
afifuit^P^" coIFr. Secundo quia ab Aui.ponitur fanguis cali^^^J. pate
.pptcr continuitate qua habct cum cordc,fcd pc)* '|, continuitatc non rccipit
innata.fcd praccife influcntccop nc.igit (S^c.confcqucntia nota Sc aflumptu
fiFr fatis pafj.^^ TertiopuImopaccntalcmcopFonceius ponit hu«ij' ,^ hepatc,fed
notu eft cp acciitalis copFo no cft nifi ^^(t tur ^c.patet cofeqntia.(5!(: totu
affumptij colFr in Ifa* tioadprincipaIearguitcj»pcrcopFoncm innata acftt*^ per
influcntc. Primo quia cutis volac ponit copl''^'^' ^( peratififime.5!: non pcr
innata cum fit cutis ncruoft,'^^ influcntc tm: vt fatis patct.ergo poncnda cft
talis pC plexionem innata aduata per influcntc.confequcntia P .^^ 8c alTumptri
fiFr intclligcnti. Et confirmat hoc au te Aui.in Ira di*i inquit cutc cfifc
mcbru tcpcratu , q"' ^^jgj/ in ca aequantur caliditas vcnaij? 3c fanguis 3c
ncruoi^ ^^^^^ ditas,potaute hoc totu aggrcgatfi coftitucrc c^P"i"
gju^ taaauata pcrinflucntcm. Tcrtioper illacopFoneg^^jj^j dafunt mcbra nri
corporis per quafuas pricipaFr p ^^^/ operationcs ad quas funtfinalitcr a
natura or^L^^^^^pori» perta,fed hocin oibus aut i plurfbus partibus nri c ^^^^^
eft pcr copFone innata aduata pcr influcntc.igit ^ '^orp^' confequcntia,&
minor fiFr difcurrcdo per partes ""'i^ui ris,&: patct maior,quia
mcbranograduantab ^jef infuiscopFonibus nifivtipfis cognitis ^"ciamus
copFoncscoi??conferuarc,5^pr2tcrnaiuraIcsaDn ^^^^pcf ralcs autcm copFoncs
confcruande vnr «nna^ influentcm.crgo cS^c.patct confcqucntia cum an
AdoppofitumcftAuiccn.inlittcra, ^ ^ . Refpondcndoadhancquacftioncm pri«i^ P
g.cundj» ^^pf quxdam tcrminoriim diftincflioncs '^^"o"^ " ad
P^i^^'' jni'f poncntur conclufioncs dc quarfito. Cl^anturn^^g ,ri> Sciendum
cft primo cj, pcr complcxioncm in ^^^^^0 tellfgcrcpofifumus.
PrimocnimcompUxionw» Copl 'Hple ^(fln Copfo CtV ^ S T I O* Vel corpori
naturalem exntem fiuc proportlonatam p fuis operationibusc5<:ficdirtinguitur
complexto innata contra complexionem accidentalem vel practer iwtiiram^et no co
trainfluentem:immotalitercapicdocomplexionem inna> tam ahqua
complexioinfluens eft naturalis vel proportio^ nata membro pro fuis operationibus
excrcendis. 8ecu ndo per complexionem innatam intelligere polTumus complo
xioncm in complexionatoconfu. gcntem merito fuoru mi lcibilium,ficutexempli
gratia eftrcomplexio in neruo rcful tans merito humorum cx quibus gencrat
ncruus in quo do minantibus partibus frigidis refultat complexio nerui frigi da
&calidis calida.fimiliter complexio in mufculo refultas merito complexionis
carnis 3: ncrui 3c ligamentorn ingro di^ctitiumcomplexionemmufculi dicitur
innata mufculo, lic dc ahjs^Et talitcr capicndo complcxionem innatam*
ailtinguitur innata coira influentem» Complcxio enim in> Hucns non confurgit
in mcmbro mcrito fuorum mifcibilin fcd ahunde fibi influitur ficut fatis patct
de complexionc da ta mufculoa corde vcl cercbro pcr fpiritus animales velvi
tales acordc&cercbroad mufculum tranfmilTos. Secii/ do
fcicndumq>percomplcxioncm intiatamaduafam oer .nfluenteminteUigcrcpo(rumus
iuxta communem modf, loquediaudorumtotumaggregatumcx complcxionc in^ foki non
poifct cflfc conucniens inftrm.rcquiritur igit in io
fomufculopraetcrcomplexionpm ;«j,.r ^ '"^ 'gicinip totaliscomplcxio au^
.Hi'^^^^^^^ ucniensmrsX^^ nem influentcm aS.^* P^'" ^^"^ complexio
vcfimulc«trfir^^^^^^^^^ tionum iamdiaarum, Ex h «nftrumcntum opcra^
f»<J»complcxionum,qu3cdam cftTnn., " P^' quardam imiata ac^n.r.
n?'" n".l""^^^'^"?dam influen.. mmu ,una con> Slix.
A ' ^'^"««■vj^m eit in c t complcxioncm innatam aduari ner infl"
^"''^ «oprmc.palitcrfcicndumq,perg i^^^^^^^ noftn corporis in futs complexion
bus nZ^^^ rcdcbcmusin propoUto nifl attribu •onem^^ menfufxcomplcxionismcmbris
DutaTr ''"^'"^tae tum a temperata rcccdcntis.Et K ' emr'''^ Sendoin
propofitocomplcxioncm Cd r.r'''"' '"l^"' tam.f.cuti, Et cx hoc
patct quiTfiT^^^^.f "'^'^ -1"^'partcstioftricorpoHspcrcomprcxL^'"
flucntem. aua«o principaZr '"'^'"^ bu9«oft«coTporisquatuorpo£m^^^^^^^
P5«i> 5°mplcxionalirdifti5,das.sLrr.^l^^^^ 'nna^ ;ina
fomplcxionalesdiftindas.SicutcxcmSr-"' -PrimoqaidemimaginamurconS^^lTcmi^
tam tatitum dc qua iam dicfhim cft:;&: hanr "^uHn quolibctfimplicium
componcn"^^ SccundolmaginamuVinnatamadua^aT^^^^ quol.betfimpIiciu„,
cxiftetem pro opcr^io'^,^' ^l"^-
libctillorumvtconfimiliumconfimi^cc^^^^^^^^ tributaS pcTquam"
"'r'^"'^ ^^g^nico at ci>vt organicum cft fi -'8—".
opcrationcs organi ^motus,pcr nXmcnT"'" r "^P'^'^'^"^
u" VidcturmufcuIuscrueL"''^^rum tus,patct enim pIurcsTc^i^"^
mftrumentum fcnfus ScZ poncntiaorganicum o^Pa^^^^ confin,iiia„, co> cum cft
impcdita fimi&' ^^^^P^^"^"^ ut organi. fpirituum
vitaIium6^anImoi-^° ahqiianta repcritut fcnfus dc motus quanta l'.''"''
P^-oopcrationc ^rentfenfusa^mom^X^^^^ « XXVIL 204.
imaginamurmcnfuramcomplexionalcm in mcmbro fc> cundum maiorem vcl minorem
diftantiam cius a fontc ca lorisfiuccordis,notumeftenimq, «eteris panbus mcm^
brum quod eft cordi propinquius elftyidius q: fimilc me> bruma
corderemotiuseodem,fiue orgai^um fuerit fiuc confirmle, vt neruus vel adeps
alicuius membfi vtTatis pa tet» Et hxc mcfura complexionis in mcmbro vel
par> te noftri corporis repcrta diflPerat a complcxionibiiijrfien/ furis
alns pruis di^flis patct ex muhis.Primp quia iJcmbril vel pars noftri corporis
cxiftens fecundum alias mcnfuras frigidum rcfpedu cutis poteft fecundum hanc
quarta men furam fibi attributam cilc calidum refpccflu aitis, dC fitua^ ri in
latitudineproportionata fibioppofita , vt ncruus cor> dis calidior cft
fitcutis volae temperatac quantricunq? fc cundum alias mefuras coplexionales
prius didas rcfpedu cutiscnfetfrigidusexquopatctQ.Iicetneruus fecundu co>
plexioncmquacfibidcbcturvtncruus eft fit mcbrum fri^ gidum,fccundum tamcn complexionem
conuenicntcm uc tahtcr veltantum propinquus cft cordi poteft clTc mcbru carnc
cahdius.Sccundo vidctur fecundum quofdam diffcr re hxc complcxio iam dida ab
influcntc cum qua tamc vi deturmaiorem habcreconucnicntiam, vt ponit Gentilis *
quia influcns communicatur magis mcmbro pcr fpiritum
tranfmiirumperarterias&chxcautem magis medianti/ bus fumis SC vaporibus a
cordc 3C membris propinquis p ucnientibu8,licetnonfitncgandumq>mcdiantibus
fpiriti^ buscomunicetur,fcdmagismcdiantibus vaporibus qpia di(fl3e;immopcrfimpUccm
altcrationcm dcdudo fpiritu traiifmilToimaginandum cfta cordc,aIiquantam
mcnfu/' ram caloris mcmbris tribui propinquis, Tcrtio fccundum Gcntilem diffcrt
hic modus complcxionis &c. quia hic ma gis fundatns cft in vaporibus in
mcmbro.Econtra vcro cft dc mo complexionis innatoc aduatx pcr tnflucntcm. Et
fimilitcr dc influcnte, Additur adhuc alia diffcrctia, quia trcs primac
menfuraccomplcxionales funt nccclTarif mcm> bro: vt per illas fuas cxcrceat
operationcs.hxc autcm quar/» ta no,fed qualitcr hoc vcritatem habcat infra
patcbit » Ad propofitum fecundum vnaquaq? mcnfuram iam didara polTumus
imaginari graduari partcs noftri corporis in fuia complexioniljus. Q,jinto
principalitcr prxmittcndum r;?^. eftq^ multipIcxpotcftelTcinucftigatiovcl modiis
inucfti. ^ff?' gand complcxioncsmcmbri. Primo pcr tadum qualiter UrVw>'
^embra partcs cxtrinfccac noftri corporis maximc gra^ ft ' duantur.Sccundo
ratiocinio fiuc rationc^ficut dicimus ncr. p
uumfrigidumcoquoddcbctelTcinftrumcntum motusnc ^^'^"P** inflammcturcxmotu,&
tamcn notumcft^ fitadus ta^» lcm ncruum tctigiftct ncruum cordis non pofuiiTct
frioi> dum.Tcrtioantiquorum tcftimonio dimittendo rationeni
(5(:cxpcrimcntum»Quarto ex confidcratione compIexio>
nisinnatae;vtputaconfidcratione complcxionis in mcm> bro rcfultantis, merito
mifcibilium ingrcdientium com^ pofitioncm mcmbri . Ad propofitum ut patcbit
omncs ucl plures iftorum modorum ,graduandi membra tctigic
Auicen.inlittcraquodnotanicr fccit vt nobis innotefco rcnt omncs modi graduandi
mcmbra iioftri corporis, Scxto principalitcr prxmittcndum q> in ifto
capitulo n5 graduantur mcmbra vcl partcs noftri corporis nifi pro
quantocxiftcntiaadualitcrfuntincorporc humano , hoc fatis patct ex dicftis^quia
non graduantur mcmbra ucl par> tcsiamdicflae nifiut fciatur corum complcxio
naturalis in fua naturali difpofitioncj, cS:dcbitc fciamus partes noftrf
corporis confcruarc 8c pcrmutareeas ad illam cuttx fuc rint ab cadcm lapfae ,
idco dCc. Praemittendum cft ulrp> riusq»mcmbranoftricorporisdiucrfarum fpecicrum
iorcm abinuiccm habcnccontrarictatcm per comol - corum innatam q pcr eorum
influcntchocfatis notG tuenti 8C difcurrenti per fingula membra noftri
corpo'ris d« ucrfarumfpeaerumEtdixitnoranterdemembrisd^ucrfa rum
fpccierum.Eiufdem.n.fpecici mcbra adinuiccmafore habcnt drwm pcr copfoncm
influcntc $ per innata, Notii \ Q. V S T I O, ctl.n.ct» iKf4as exils .ppe cor
diucrfiiicatur multum a com plcxioneneriiipedis qiiod non eftperinnata , quia
merito inifabilium Cao^t funt eiufdem copronis,fed non per influe tcm,vtpatetcxdidi5»
Qjiantum ad fecundil fit prima cocfo.Non quaecunqi membra in gradibus fuarj2
copPonfi funtdiftincflataliterabinuiccpercopFones coi^ innatas di
ftinguutur.patctexdidis.neruus.n.cordis alterius gradus copfoniseftq^neruus
pcdis qcf noneftpercopfonc inna/ tamndeo 3Cc, Secunda cocfo cO: hxc.Euidentius
mebra velparres nricorporis dillindaijzfpcij! abinuicc in gradi^
busfuaij:copfonum per innata copfoncm difiinguunt pcr
influentc»patet,quiaeuidcntiusapparct gradus copFo/ nis difto confurgcns mcrito
iWo^t mifcibiliii, io 3Cc* Ex ifta conclufione fequic primo q>
qualitcrcunq,' diftinguunt aliquamembra ni^i corpoiis pcr complexionc
eoi^iniiata, taliter eade diftinguuntur abinuicem per iiiflucntem ftante
vwebic;pin fluxuconfimili , patctlioc corrolarium defc» Secundo fequitur q>
non qualiter fc hfit adinuiccm aliqua mcmbra diftinda fpecie per eoijj
complcxiones innatas ta litcr fe habct per innatas aJluaias per
inHuenres.patet, licet cnim cor pcr complexionem innatam tni no fic calidius hc
pate;muIto tn eft eodcm calidius fecundum copfonem np fluentem innata 3c aduata
pcr influentc <5<:c.SfmiIitcr licct caro pcr complcxroncm cius innata fit
multo calidior ncr^ uo,neruu3 tii cordis pcr coplexionem inHucntcm Sc innata
aduatam SCc.cd carnc pedis mulio calidior.SiFr licet in co plcxioneinnata pauca
fit dr/aarteriaeeius ad vena,incom plexionetameninflucntc multum abinuiccm
gradualiter diftinguunturfiuediucrfiffcantur. Tcrtia conclufio prin
cipaliterfequcnscft hxc.Partes 5C membra nri cotporis in fuis complexionibus
fiueorganica fiuc fimplicia fuerir, qnqj graduac per copFonc innat.i,qiiqj pcr
inHucntc, qfiqj per innatam aduatam pcr influcntc ha!c cocfo patet. Hc/
par.n.poniturminus caPm fanguinc,quiacftfanguis cogc^ latus,quod vr elTc per
copFoncm innata. fiPr ponitut mii> fculus minus calidus carnc fimplici
ncruos 3c ligamcn^ ta mgrcdkntia coponcm mufculi,ideo ^c.patct cofequcn tia.Et
fccilda pars cocPonis patct,quia cor ponitur calidius
hepatc5(:caetcrismcmbrisproptcrfpi^mcxfitcm in ipfo, idco fanguis ponic calidus
valdc ^^ptcr fpni qucm rccipit a cordc.Patcttcrtiacumcutis volacponat
tcmperata: com^ plexionis,quia no patltura mixto 3EquaIitcr,idco5cc. dC cja
cftindexqualitatum tangibiliumcxtraneaij«,quodnon vi^
debiturcffenifipercomplcxioneminnatamaduatam pcr influentcm. Exhis patctcj^ad
fufFicientercopr^henden^ dum copPones innatas mcbrorum cS^etia innatas aduatas
pcr influentes non fufficit fola cognitlo tacftualfs, imo qnq^
requiritd;fc?urfus,<X:aIiqncxpcrimcntu,<S<:adhuc aliqnfta
musaucfloritatiilludrcftificantijlfcctintcr oes fenfus huic magis feruiat
tacfius. Secundo fequit mcbra in hoc cap» graduata non folu taPr graduari pcr
copPones innatas SCc* fed aliqua perinnatas&aliqua pcr influcntes. Et cx
hoc patet rnfio ad quaefitu principalc:quia cu haec oia non km^
perdccodcmcbrofintpoftibiliahabcriqiiqj in graduado aliquod mebrum pccdimus vna
via qfiq^ alia, vt patet in> tuenti,^^: fecundij hoc couenit mebrum graduari
qncp per copPoncminnata,qnc]pperinfluente&c. quos modosoes tctigit Aui.in
Ira. Scd circa dicfta occurrunt dubia. Pri> ,mum dubmm. Vf q|> nullum
mcbrum nricorporis fitgra duandunifipcr copPoncm innataactuata per influentcm.
Non.n.pptcr aliud mcbra nri corporis graduantur nifi vc .cognito gradu fiiae
copPonis fciamus ipfa conferuarc 8C ad .illudgradumpcrducercmcbrumcilabillo
lapfum fuerit: vt fuas operationcs polTrt mcbrum pcrficcre.copPo igit gra
.duataeftilla per quaperffcitmcbrumopcrationcs fibide^
^bitastquaeeftcopPoinnataaduata perinfluentem &c. pa^ tet confequentia 8c
alTumptum fimilitcr intelligenti. Sc^ cundum dub.un, cft.Non videtur cp in mem
broorganico fit aliqua alia menfura complcxionalis ^ opcrationibus or/ pnlas vt
organicum cft ^ iUa qux dcbctur cofimilibus, XXV IL Immo illa cadem cocPo
prxcifc cum qua pcrffciut conji milia organici fuas opcrationes 8C organicum
illud rcfultas cx confimiIibu8,cuiu8 tn oppofitum fuperius ponebatur»(P
baturh3ecpropofitio,quia membrum organicum eft id^ quod eius confimilia fimul
fumpta cum totum fit fux par^ tes igitur nihil fubiediuecftinorganfcoquod non
fic fubic c^tiueinconfimilibusiS^per confequens pcr complexione exfitem in
confimilibus perffcit organicum mcmbru fuas operationes. Et confirmatur,quia fi
aliqua complexiona lls menfura rcquircreturproopcrationibus organici ^^^'^'^
ganicum eft qua: non lequircretur pro operationibus conli milium vt confimilia
funt fit illa menfura.a.cS^ fit mcnfura b.per quam pcrffciunt confimilia fuas
operaiioncs,ctfcqu' turc]> non repugnat.a» diftempcrari non diftemperata»b»
mcnfura.l'onoigiturcf itafiat c|j diftcmpcretur.a. ira opcrationcs
ab.a.prouenicntes fcnfibiliter la:dantur5i: tet diftemperamcntum.a.circ
ncgritudincm complcxiona^ lem Sc non confimilis vt fcquitur in cafu.Etiam per
diftcr pcramcntum.a.non Ixditur opcratioalicuius coCm^ lis.igj''
lurdifiemperamentum.a.eftorganici xf^thudo;3C pcr co^ fequcs aliquis morbus
comple.Nionalis eftorganicus quod nonapparcr rationabile.Et conflrmanir idcm
quia ficutjP batumefthuiufmodicomplcxiononcft fubiccftiue nifi
confimilibuscomponcntibusorganicum illud ita q? P^"^' eius eft in partiali
confimili Sc lota in omnibus;vcl igir iufmodi complexio cft tota in omnibus
conlimilibus natu^ raliter,vcl practer naturam.Si dicitur fecundum fequic h^^
complexionem lacdcrc opcrationes confimilium.Si dicii"'' primum,fequitur
pcrhacpcrficcrcconfimilia opcrarionc? fibi debiras vtconfimilia funt,6«: pcr
confequens non funt huiufmodi menfurxcclplexionalcs abinuicc dift
incfla'<^f^' Tcrtiumdubium.Videturcj>nonfitponenda alia SCi^^^ menfura
complcxionalis mcmbrofiucconfimili fiue org^ nicOjfecundum maiorcm vel minorem
propinquitatc ad cor.Primo quia ncruus in cordc vcl cordi multum 9^^ pinquus
exiftens forctcontinuecommunitcrcum dirpo"'' tione prxtcrnaturali fibi
quod non vidctur rationalc» guitur
confcquentia,quia ncruus cft naturaliter frigidi'^ fpedu cutis fenfibiliicr
calidpjgiiur ncruus cxiftcns in coj^ de eft fcnfibilitcr a fuadifponc naturali
rcmotus, vS^p^^^^''^ fcquens &c.patct confequcntia cum antc.Et confirmac v
prius.quia vel talis mcnfura complexionis cft ncruoia f^o naturalis,vcl praetcr
naturam. Si primum cii p^r '^^^^ libet complexioncm mcmbro naturalcm perficiat
brum opcrationes dcbitas fequitur cp per hanc compl^'''^ f^e pcrficit neruus
fuas opcrationcs , cuius tamcoppofi^"^^ innuit Gentilis SC altj hanc
complcxioncm mcnfuram ^ rcntcs.Si diciturfccundum fcquitur inconucniens fi^P^^'
^ conclufum.f.neruum cffe in difpofitioncfibi praetcrnatuf
li»Etconfirmaturidcmtcrtio,quiaduobus mcmbris C^^^ trarrjs non conucnir eadem
complcxionalis menfuraj neruus cordis cStrcaro cordis funt mcmbra
naturaliif'" ^ trariarum complcxionum. igiturcis non conucnit ca menfura
complcx-onalis fcd prsccifecadem yi^^^^^^.^ffl
riexpropinquitatcipforumadcorfiex propinquitatc ^^^^ dida acquiritur aliqua complexionalis
menfura,ig'f"^^^y tota dedudio huius argumcnti fatis patct. Ad j^^/ niapcr
ordincm refpondetur» Ad primum f^^^^^r^ doquodmembranoftricorporis vtplurimum
^^^^^^^m cent opcraiioncs pcr complexionem innatam ac
perinfluentcm.Etdiconotantcrvtplurimum P^°^ -^^zti bra quoE ab audoribus
dicuntur habcntia virtuteiti lantum quae principalem corumoperationem excr xime
pcr inatam complexionem corum. Et dicitu complexio innaia $ influcns complcxio
^"^^^^ ^^Ubet Per influentcm indicatdefui confcruatione ^-^.e g ' '
iIlarumfitcopPonaturaIis,ioncccficcft '"^^'^^ lexif^i^^' duarc mcmbra
feciidum unaquaqp illarum ^^^ti^t^tti Perinfluentcmindicatdefui confcruatione
f^^.^^ gra^ ,plexi — V a t«-^- — j — V ^ inn** — Conceditur tamcn mcmbra
habentiauirtuten ^^^.^^g, aauaiam pcrinflucm^ maximccfTc ^'■^^"j^^^nibu*
(tVMST1O. plexionibiisrecundum corura complexiohem {natam actua
tapennHuentem.Negaturtamcnconrequcmia illacumin' «iiur
noiiel&gracJuandamembrain fuis complextonibut Per complexionem eorum
iniiaiam. Et fi concluditur ex nislaltciiullamenibra foregraduanda per
complexionera eofum accidenialem ,cuius tamenoppoliium videtur tace/ fe Aui.in
literadum graduat pulmonem per humKliiaiein accidentalem, Diciturq,lioceiiain
ooortuitAui, tacere cum a coraptexione accidentali raembrieiiam fumipollit
indicaiio de qu.iniitate & qualiiateapproximandorum me%
brorumadconfcruandumeius natutalem difpofitionem ut fatis patet
inteUige„ti.ideo.&c, Ad fecundum dubium di ciur primo aquibufdam q. fi
fumatur complexio . proprie prouteftqualitas tefultans exaaione& paffione
qualiwttl elementoium&clic nulla complexio eftatttibuenda or J mco
foluM.n.tlliproprieertcompIcxio attribueiida quoie «raediate relultans uel
compolitum ex elementis vel his que elemeni.sptoportionaturvthu.nor,hocautem
eft confm.i le & iion organicum vt faiis patet ideo &c . Si autem
fiimaf complexioproiotoaggregato expluribus complel S„ & parttum htn.hum
componeniium organlcum vnH ce or8an,coattt.buendaaUqua coraplex.oqua= ZZcom^
p^exioaljcumscon hmiliura^uisoranium firau ruraDtX iSi:cum hac complexione
totali peiffcir ""V""™P'°'''' «iones fuas & nullum
confirailiura cumeS'" S "''"'^ tationes fuas,
Etfecundural.ocfacTLf "'r''^'"''f ' gumenta adduda in primo dubTo
c.'i « '/^^"'"«"''f ar viam .,on procedit fe^ndum in eiS r H
Notura.„.videturci, cii GenTil &llH^X menfutam compleLnalem Lo. ' "''^
confirailiumcomponentk.morln'^ ^ huiufmodi menfu«m aggr^S^^^^^ '
'"'"''S"'" B fimiliumomniumcomnf,^^, complcxionibus coi.
deturalitetrefpJ^deS ad '""'^ • •nembroorganlconulb^^
c'"'"" «^"""dendo.f.q.in Pperaiionibus ? qSha ^Z
T ^'"'"^'i' ^ lium.EtconfimiwTonced? ''''"f^'"
perficiuntconfirailiaruas "^^^ coraplexionc vtorganicumeft.Verbigratia
'^'^'^ organicunJ «onibus volunianj mo.uf ex ± 'fi^ "1"'^"'° P'o
opera> P«c.feoperationesconr,.„iC^^ ficedi tamen imaginandum eft h , r
^"'«'ids fiue pe,/ i»confimilibusab1,uiufl"ifc «tead opcrationes
fuorum conffi^" ,''*'^p'''^^°''cur
<iu|atarae.,hancmenfuramcaoT^^rj'7-"'''''«'-"nt. confimilia
fecunJuraexigei,tiaraorof„i " " r"" "«P'"' &
non recund..ra abfolutam eSm f '^'"' operationum.ideo hane menfuram atf^k
-'"^"'n bigratia.catocord,sadpeif?c n^asor,
"'°'^^"'"°-Vcf «Untes vt cato abfolute eft .,o^7„fc"^''°^
mquantaineaaaualiterreperiturduraT'"'"'^''» "'<>'
fimiliterneruuscordis.igi,urmenfuramm «'dis, & carne cordis eft vltra illam
quTfufc '^u"^ "'°"'^ operationes fuas abfolute fecudum o, camlft
.""«ndu ^orescordiquia.r.noneftincarSn^f-'''''^''''''"^
d's.Co„fi,,,i^„ „o^„i,<ji,i jn^^P oq<t^^ ^equocuncpconLilicomponente
aKn°i '^^ dicitur vlterius q, .otalis illa meufura caront aTT'^ -Bt
cord.sfecund^u„,o,ji3 exigentia^?»^^^ i>fuisnn,„.;„nW,,,.(;k;
^"-"'^'''.'^'entricar/ itii confimilcta eero ^««^Petentibus in? opc
lunc Uditate cxiftente iAn- 5". «;p-";'^/"'«"»citi
citurhancmen&^^^^^i '^f^ rationis organic," in^ ,
quinfitctiamoperarnrf^^^^^^^P^^^cludunt nonabfoluiefedfecun^^ ^ confimilium
princi^^ cum componentlrr^pr ^ ^ fecundo foluuntur . A d '''^ a^gumenta adducfi
A gumentum q, m organico^non "a ^:'"^educit ar s "on iit m
confimilibus fuist Ad con/ XXVIL 10 j ffrmationcm dicitur ^ nulla eft menfura f
eqiiifica pro opei a tionibus organici vt organicum eft qua non fic requifita p
operationibus coniimilium prout confimilia funt huius orga nici parces.Uoncediiur
tamen q, aliqua eft menfu ; a requjlix ta pro operationibus organici pr out
organicum eft q'JX noa eft reqmlua pro operationibusconfimilium.put abfoluie
func conhmiha.cum remiiriori.n.caloicq^ fit caiiditas exiftensi., carnecordis
pe.fiatcarofua9operat.ones conuenientes fibi vtcaro eft.Etcxhoc vlteriuspatec
diitemperamentum noneftmorbus o.;gan.cus fedpotius confim.hum utpatec fatis.
Sed lortecocra hocargu,tu.-,quiaqratione diftempc ramentum q^titatis
attribuitur organico Sc non confimiliea dem ratione diftempcramentum in
huiufmod< complexioc rcqu.fitaprooperationibusorganici vidctur cftc organico
attribucndum,fed primum attribuimus organico vtfatis
patecigiturvS^cconfequentia nota & minorarguitur quia acgritudo in q^titate
non dicitur morbus organicOs ntli quia tanta vel tantaqptitas proopcrationibus
debita licet fit in co fimihbus,non tamen cft in cis nifi ad fincm organici.
i^it pa rirationehicmorbuscomplcxionahsdcbct dici organicus,
l.cet.n.tahscomplexio fit i confimilibus fubicdiue,n3 tamc cft in cis nili ad
ffnem organici. Scd huic dicitur negando
lianchm.htudinem,tant3.n.veltanta(5tita3non eft ordina la aliquo modo ad
operationes confimiIis,quia ncc incXtum abfolucc confimile,nec in^tum cft
confimile huius organi^ cf.patet enim partes iUius confimilis fuas
pcrficcrentope rationcs fub minori q^titatc.Similitcr q^tilcunqj car o manus
augereturq^cicate^dumtamen eadem permancret compfo acqualicer fuas petficcrct
operationes inquantum caro,et ad> huc in^tum caro manus nutriretur.n. vt
conuenit carni ma nus 3c fuperfluitates cxpellcrct 3c:c.Sic autcm non cft in
co> plcxione confimilibus attributa ad finem organici ♦ Si.n.ca^ ro cordis
mutaretur ab eo quod eft in corde fibi fano nullo modo pcrficeret fuas
operationes fibi conuenientcs inq&tufn huiufmodi caro cft talis organici
pars,idcohuiufmod, diftc/ peramentumattribuipoteftcarni Ji:non primum vtpatcc
intuenii. Ex his patctrefponfioadaiiam conffrmatioem, Ad tert.um dubium dicitur
negando illam confcquentiam .f.q» tunc neruus cordis ^c.Et cum arguiiur q,
quilibct ncr uus cit fr.gidus &c.Dicitur hoc concedendo per complcxio
'^«rul neiT) C.U8 ,nnatam,non tamen ncceftario pcr influentcm,di> «^©pro,
ipoiit.o.n.cum qua ftare poteft ncruus fanus babet latitudi^ nem latis magnam
non prarcifc contcnta in latitudi nc mcm brorum fngidorum^. Ad conffrmationcm
dicif coccdcdo q, pcr huiufmod i complcxionem cxcrcet ncruus opcratione
fiiam.Et dicitur vhcrius q, ponetes hanc complexione noii efie
principiumnonplusvolunt nific^ huiufmodi compPo noneftrequifitaprooperationibusconfimihs
vt confimilc taIisfpccieiabfoIutc,&hoccft vcrum.Q^, fiahier hocintc! ligant
dicftum corum eft abfolutc ncgandum^ Ad allia c5 firniaiionem d^citur q,idem
ta$ vPc principium poteft cfife caufa contrariorum conferuatiua,ficut medicina
tcmperata 6C cibus temperatus.fimilitcr cadem cxlcftis influentia quc
eftcontrar.orum confcruatiua.Vnde imaginandum eftdc mcmbris noftri corporis
adhuc eiufdem fpcciei ficut dc ho> ^ minibus habiianiibus contraria chma^a ♦
Sicut indi habcnt complexioncmhuamanam &habent complcxionem talc vel talem
fecundum qualitatcm climatis,cum qua tamcg^
ficiuntfuasoperationcSj&itafclauij&adhuc rcgionem tc> peratam
htcantcs.Ita neruus cxiftcns propccor fecundum propinquitatemhancaliter
complcxionatus cft q5 neruu9 pedis.Iftorumtamcn vtruncppcr fuam complexione
fua» pcrficit opcrationcs.igitur 6Cc. Ad argumcnta principa> liarefpondctur.
Adpr.mum cum fuis conffrmationibu. fat.spatetrefponfio,conccd.iur.n.,IIa mcmbra
eraduariD" complcxioncsinnataseorum. Adfecundum confimilitcr refpondetur
mcmbra dc quibus idcm arguitur ff.aduanf pcr complexioncs influentcs. Ad
tertium fimilifer rcfpo detur. Hic fupcrius pofifct moucri qugftio utrum cor
fit fic^ cgcomplexionis, AdquamuidcturconGmiliccr rndendii a V S T I o. ficat
ad quxfcionem qua qucritur» vtr um fit Cot calidius q^
(itincorporenollropoftfpiritumjideo ptranfco.ltcm plu^' res alig pollec qones
moucri Iitteralcs fupcr lioc capitulo.IIla tn lircio i. i.techni i tradatu de
difcrafiis cordis declarata e, Qi.i^'ftio, xxviij. VIGESIMOOCTAVO Q_U3critur.
Vtrti eiuf/ dem corpotis conipPo'naturalis & xtatiua abinuicem diliin/
guatiir.Arg(iiturmuIiipliciter<j>rtc. Primoquia aliterdc eis fruftra
Aui»5::alii audoies capfa facerenc diftinda.fuffi^ ceret cnim vnum eifdem capFm
ii funt idem realiccr . Secij doarguiiur llc.accidentali complexione pfrmutaia
pmanet complexio naturalis eadem, igitur tScc. confequcntia tencr, quia
quorficunqjplurimum vno mutato vel variato no.va riatur altcrum.illa funt
diftincfla.& ailumptum paict. Piileg maticaenim complexio in for.pcrmanet
eadem in pueriiia 3C iuucntute,d!(: tamen permutatur vei variatur ctatiua vt fa
tis patet.igitur 5^c. Tcrtiocum eadcm complexione natu rali potcft corpus
permanere continue a primo inftanti fuae generationis vfqjad inftans mortis naruralis,fcd
non potcft permanere cum eadcm complcxione actatiua continue cum necelTario
traiifcat per pucritiam iuucntutcm i Jco , Sccio ta confequentia patet cum
antccedcnte. fct conffrmatur, quia alicuius corporis naturalis complcxio eft
talis fimplicit igitur &c,patet confequentia Sc limilitcr piima pars
afitis,et fccunda pars arguitur , tjuia nulla complexio actatiua e apta durare
talis femper vel vt multum. igitur (S^c. confcqucntia iiota eftquid nominis
difpoiiis limpliciter talis patctaf'' fumptunidifcurrendopcr/ingrasgtatcs ,
quia ncc pucritia nec iuucntus ^cfc.eft apta pcrmanere talis fempcr vel ut mul
tum.igitur <Sc:c. Quarioad principalc fic.indicatio fiipia acomplcxione
naturali quandoq? eftcontraria indicationi fumptx acomplcxione actatiuaeiufdc
corporis . igitur 3Cc* patet confequentia eo cj) ab eodem non polfunt fumi
indica tioncs oppofitije vel contrari3c,& aftumptum probatur,quia complexio
naturalis liumida faciliter tolerat ieiunium , 3c Cic
ab'eafumiturindicatiodcrarovelparum exhibendo cibi'!» complexioautem
xtatiuahumida vtpueritia difficulter tole rat ieiunium,& lic ab ea fumitur
indicatio frequenter vf mul t3e oblationis,igitur &c.confequcntia nota, 3c
affumptij col^' Itgitur o(ftauo terapeu.&: aphorifmorum.7>illo apho .
Cor> paribus humitas.tSc: fecunda pars aricedends patet per Auic» quarta
primicap*dccibarionefcbricitantium,(5^ per Hipp» apho.primaapho.illo.Senes
facillimc tolcrant ieiunium.c^ Gal.in commento. Quinto lit for.naturaliter
colericus,<S; arguiturfic.for.naturalis complexio conferuandaeft perfic
ca,fedfortiseiufdemcompIexio actatiua confcruanda cft p humida.igitur naruralis
complcxio fortis non eft complexio «tatiua eiufdcm.confequcntia nota 5c patet
maior, quia con feriiatto flt per fimilia,&: minor colligit ex .pcelTu ab
Hipp. apho.primiilloapho. Humidxdigtx. Sexto.naturalis co plexio eft res
naturalis, fed complexiogtatiua eft complexio ni naiurali
annexaigitur&c.confeqiientia nota eo<^ nihilc (ibiannexum.&affumptum
ponit loannitius <5^ alij pluri^ miaucftorcs, Et confirmatur,quia principia
naturalis co>' plexionis&aEtatiuefunt diftincfta.igitur 5(:c.
patetconfeqn tia 5C alTumptum arguitur,quia naturalis complcxionis pnn cipia
funt qualitates elcmcntorum.aitatiuc vcro principium cft actio calidi in
humidum naturale,quare SCc* Ad oppofitum arguitur pcr complexionem ftatiuam cor
pus per fe perficit.operationcs fibi debitas.igitur compfo gta tiuacft
naturalis.iS^ per confequens.&c, Inifta quaeftione prio poncturprxambula
qugdam.Secii do ponentur conclufiones de qua:fito. Q;'tum ad primu eft notandum
cp per complexioncm naturalem debemus in propofiiointelligerecomplexioncm
corpori conuenicntem Copro aut proportionatam vt virtus mcdiante ipfa tanq^
propor^ natura tionaii fuo inftrun^ento funs poffit producere operatioes qua
lis cjd» ^'f^'' ^^^^"'"^ complcxioncm tempcratam elTe complexione
naturalem tcmperaio & cholericam cholerico 3Cc, Secun do prginiiteijdum eft
varicias gtatura complcxionura «tatiuarum iii liobis confurgit cx varia
proportionc vel bitudine calidi naturalis ad humidum naturale noftri corpis,
<S:econrra.Quando($.n,taIisefthabitudocalidiadhumidii P .
cjjpoteseftcalidumhuiufmodihumidum extendcre ctam " plius
reftaurare(^dcipforcfoluatur,& humidum calidoin fuanaturali
mefuraconferuarc.Quandoc]^ autcm fufficitca lidum <^tum refoluitur tantum
reftaurare , Sc non plus et ta tum humidum adhuc fufficitcalidum in fua
graduali menfu ra co nfciuare.Quandoq? autem talis eft habitudo calidi ad
humidum SCc.q^ praccifc fufficit minus rcftaurare,ncc in ca^' dem mcnfuia fufficitcaliduminhumido
confeiuari, fed co'' tin ue gradualitcr minuendo procedit.Et fccundum hoc diftl
guitur innobisactasadolcfccntia: contra ^'tatem confifteti^^ SC fenccftutiSjVt
clrca literam dicftum cft. Ex quo paret cj) p complexioncm actatiuam nonaliud
intelligcrc dcbemusni' Q^^to ficomplcxionem exiftcntem innobis cum tali vcl
talihabi^ ^jjiiiia tudinccalidi adhumidum<X:econtra exqua in nobis cofur^
^jyjj, gitpolfibilitas crementiautconfiilcniipaut diminutiocalidi i vel
virtutis, Tertio principalitcr pracmittendum c iux^ I ta communem modum
loqurndiauiftorum ci"j dicimiis ali^ quam actatiuamcomplcxioncm calidam
cffe vcl itida SCCf hoc no dicimus rcfpec^tu complcxionis tempeiatc fcd rcfpc^
cftualterius velaliarum actatum.Si.n.dicimus complexione gtatiuamfor.puericholerici
ellchumidamjion intelligimU» hoc refpcdu lempcratf complexionis pucri,fcd
rcfpc<ftu iu' uentutis vel fenecflutis , vt fatis patct. Quarto principali^
prfmittendum tp non rcpugnat cadem difponem diucrfi» « contrarijs comparatam
cotiarias denominationes rccipfr^» quod circa literam declaratum eft
complcxio.n.tempcrata rcfpedtu phlegmaticf dicitur calida 3C fic.compIexio,qu?
j rcfpccflu cholericac diciiur irigida 3c humida.Et xtas iuuen^ ^ tuiis
refpccflu fcnccflutis dicitur a:tas humida,qua! ramcn te^ fpccftu pucriti»
dicitur ficca, vt patet fn litera , & fic de niul>' iis ahjs. Ex quo
paiet tj, ab cadem difpone diucrfis copa^ rata poftumus indicationcs
diuerfasVontrarias faltem fccuH dum denominationem haberc complexio enim
tempcrara refpecftu phlegmaticae cft calida 3c difficulter r olcras ieiuniS
yndc ab ea phlegmatic? comparaia fumitur indicatio deoi^ ferendo multum cibum
Sc frcquenter,fi tame compararetuc cholericeabea fumitur contraria indicatio vt
fatis patct* Quantum ad fecundum fit prima concIufio.Compfo xt»^ tiua eft
compro naturalis probatur fic compfo gtatiua eftu?*'
tuticonuenicns;<X:proportionata.igitur compfo actatiua e^ complb
naturalis.patct confcquetia ex quid nominis copl'^'^ nis naturalis,&
aaiimptum fatispatet compfo.n. pueriti^ fortis eft conueniens forti
inftrumcntum 3c fic dc alifs.I'^'^ quaelibet compfo viuetis eft naturalis vel
accidcntalis , ^^^^ notum eftcompfoncm octatiuamno fbreaccntaleigic<^i^'
patetconfequentiacum anteccdentc. Secunda conclulj' cft ha:c. Cuiuslibet
corporis compfo naturalis eft eiufd^c^ Plcxio actatiua. conclufio probatur fic
. cuiuslibct corpofj compfo naturalis eft compfo cum tali vel tali habitudinc^^
proportione calidi ad humidum.igitur&c.patet confcqu^^
tiaexquidnominiscompronis artatiuae fupcrius pofit*,*^ affumptum fatis
patet.Pro iftis etiam concfonibus addu^ Pntargumentaalia.Vtquodfruftrafit
pP^ura ^^'^^f^-l nuiufmodi compFones foret diftincfta:,vcl hoc enfet dfi'^^^^
nenumcrali vel fpecifica.Non primum,quia ex his "^"^L^ copro
vna,plura.n.accidentia folo numcro diffcrent/a t>us non efficitur vnum
nonpoffuntin fubiecfio «■«♦Nec fccundum,quia diftin<ft3c compFoncs totalf s
dumfpecicm videnturprarpararcad formas fp<^^'^ . -^i «^as.Item i nullo
membro falt"" confimili poteft P^^^f gi/ pPoaetatiuadiftincflacontra naturalem
eiui ^^^i^in i tur^^c.patetconfequcntia <&:arguitur affumptum,q" ^
nullo confimili funt plurcs toiales proportioncs ^"^<;ofi Pfimarum ex
quibus poffit compFo refultare.igitu'' 'zjfent fequentia nota cum
anteccdente.Et plura his ^«"'"^^^na^ adduci. Tertia concIufio.Ucct
ita fit,compIexi^>^^^ turalis 3c cpraplcxio gtatiua funr abinuicem ^^^^'^
j^aU» formilcs rationcs diftincfl3e*patet,quiaficcteadcin fcs fit co plexio
natiiralis dC actatiua ,fecundum tamen aliam ratione aicitur gtatiua,5(:
fecundumaliam dicitur complexio natura "',vt patet ex quid nominis
complexionis naturalis dC aeta^ t«uaet Exhisomnibusfequuntur corrolariaqueda»
Pri^ nium corrolarium.Cuiuslibet corporis fani fimpliciter co> plexio
aetatiua efl: finiplicitcr talis^patet quia quaelibet talis elt Uifpoficio
naturalistigitur 6Cc. Secundum . Quaclibec compfo ecanua fana aegra vel neutra
fimpliciter eft apta mancre femper vel vc multum fana aegra vel neutra , patet
cxquid nominfs complcxionis fanx velargrar vel neutra: limpliciter, Tcrtium
corroIarium»C6pIexio gtatiua pucri taciliter
toleratieiunium.probaturficJitfor»puer phlcgma ucm,^ arguitur fichacc complexio
phlegmatica faciliter to lerat ieiunium,cX: hgc eadem eft complcxio gtatiua
pucri.igi.' tur <5^c»patetconfequentia 3C alTumptum cx dicftis, Nota tamen
non eft concedcndum complexioncm xtaiiua elTc aptampcrmancrctalemgtatiuam
fempcr vel vt multum licetenim fcmper vel vt multum permancbit non tamen
permancb.t xtatiua talis.Similiter liCet concedendum fit in
cafucorrolarntertqcoplexionextatiuam pueri facilius ctc, non tamcn rationc qua
3ctatiua,fed quafrigida vel phleema tica.Similitcr dicendum cft q,Iicetomnisfnd1ca^i^^^^^^
acomplexionc naturalifit fumptaa complexionc Sa. A iqua tamen vel aliqualis
fumitur indicrtioa com^kLio «LS"''^'" fumiturabca r^nc qua "em
SLl^'^ dcnomTnatio. rtre^p rneS^^^^ nationisfpeabhocgrnc"^^ quiafiiit
neadlmlK ^mpl^ionis naturalis,&non quentercontingit . Ad fcomi?
P'i"'bus ahis fre^ Ptutn. Quandocnci,e„i„, comple"o it" '
"egando aflum> plextonaturali, etiam permu«tur "oncqua
naturalis.v.g.forterero,, " P^muteturra/ permutatur adiuuentufem coS
o™?,"' r "'^*'"'' rietatemiftamintratamenlatrd"
de.llacomplexiot,u»priusdicebatur^Sr.L^^^^^ luuen.l,s,,deodicimus complexionem
eatiuL T tatam.Quia tamen ficut priu. 111^^" ^.^. ^"'«"' ita iam
erit iuuenis temperatus non dirilf complexionem naturalem.Non «'
perlancvarietatemacquiriturhu^^?o±^''""''^"'''"i«
ci8cadenominatiofubhocge",ere'«S T '"' ''°.^^
8enere„aturaIiscomplexiofEtSp"ermutrh:^ P ex,o„em ratione qua ftatma eft
& non ratione qua „,'?*" Ad ter tium cum eius con5rmat<one fatis
n,,„ . tefponGo & per diAa in qugftione. Ad qu" ,um7 '^"^
gandoco„fequentiam,& conced.tur q. ab eodrm J'" comparato fumi polTunt
indicationes rontrarfe f^r dum denominationem vt compIexioneXfm^''^ '^™' temperatecomparata&comparataaltjs^S
puta .uuentuti. quintum conceffo\„1ecede^^^
»'87'""'>'8»turco„fequentia,ficutenircom^ conferuationecomDle
''"'^"f?'''"^"iun to darefpeaudiu^rfo^^^Lmr
^'^^i''"" '^^» ue„iuntiuue„tuteS'l""'!^»'f''^'"
(eruantiscompIexS^^'''•«^on" fextumdiciturq,coSot, '''P"'''- Ad
•urali,compIexio,S,"^„'='7'« """"'f «^'«"»
•^'««.a.lt«,IdeodL;C-^;^-Sl:S autrifibilitatcm cfie quidannexum hominr, Ad
confir> mationcmdiciturq>eademfunt piincipia naturalis 5i 3Eta>
tiuecomplexionis.Etdiciturq»etaciuc complexionis princi>
piaeftediuanonfuntcalidumd^: humidum ^c. plus (Jiia turalis compIexionis,licet
fecundum aliam 3c aliam propor tionem 3c habitudinem calidi ad humidum varien
tur deno minationes compPonis,vt a^tatiua cft S: non vt naturalis» Queftio, .
VIGESIMONONO Q.n:^mur.Vtrum quatuor lintaetates»Etarguitur multipliciter <j,
non. Primo non pluresfuntactates duae igitur (Xrc.patet confequcntia 3C
aflfumptum probaturaucftoritatc philofophi primodegcnc rationc poncntis
pr?cipue duas f tatcs^f.gtatcm perfedus,6e f tatcm defedus, Secundo non funt
ponendp plurgs setatcs trcsJgitur ^c.confequentia nota,&afl[umptum probat
quia omnis gtas vel eftgtas cremcti vcl ftatus vel decrem? ti.igitur 3Cc. Et
confirmatur,quia ?tas fencdutis non e di> ftinguenda in ctatc primg 3c fccunde.igitur
non funt ponen^ dpnifitrcs.patctconfcquentia 5::arguitur alTumptum,quia fi
talis forct diuidcnda diuidcrctur vtca diuidit. Aui.i n etate i qua cft
virtutis debilitas occulta dC in gtatcm in qua c iimoi debilitas
manifcfta.Scdarguiturcf nonquiafimilitcr pide
ftasaugmentiforctdfuidcndainxtatcm inqua cftoccultii &ingtaicminquacft
virtutis manifeftum augmentum,(S!: pcr confequcns cflfcnt quinc;^ 3c non
quatuor folum» Tcr> tio principalitcr fic non eft danda
confiftcndiftas.igitur ctc, patct confcquentia i5i:aflfumptum ptobatur,quia
nulla e gtaa in qua non procedat continuc liumidum exiccando.igit 3Cc*
confequcntia vidctur nota <S(: alTumptum fimilitcr» Etco firmatur
idemcotinuc pcr adioncm virtutis nutritiug rcftaii ratur humidum in pucris pro
vita deterius.crgo nulla e actas confiftendi.confequcnria vidctur nota 3c
aflfumptum infra dcclarabitur» Et confirmatur idem,quia in finc gtatis con-»
fiftcndi vel verfus fincm virtus cft dcbilior 3C opcrationcs imperfecfiiores in
principio vcl medio ftatis ciufdem,igi> tur in nulla gtate debet dici corpus
confiftcre ♦ confequcntia vidctur nota cSt:alTumptum probatur,quiafortitudo
virtutis rcpcrta in corporc vcrfus fincm confiftcntig pcr minorcm la titudinem
diftata fbrtitudinc virtutis in codem repcrta tcm porcfcncautis.igitur&c.confcqucntia
nota 3C aflfumptum probatur,quia pcrmmprcm alterationcm 8c cxiccationcm
pcrmutaturadillam vclremouctur ,igiturminus difi^tab ea» Confimilitcr arguitur
per omnia dc opcrationibus p ucnicntibus a corporc cxiftcntc iuxta ffncm fu?
confiftcntif, f.c;^ pcr minorcm latitudinem diftant ab operationibus ciuf
dcmtcmporcfcnecflutis.igitur&c^Quarto huiufmodi arta> tcs non
attribuuntur alrjs ab hominc,igitur non funt hominl attribucndf confcqucntia
vidctur nota,quia non apparct ra tiodiucrfitatis,non.n,dicimus vinu vcl aurum
aut thcriaca cc decrcpita vel fenccflutchrc.videc.n.cj, uina vc! thcriaca irt
fcnccflutc fua fi fcnccflus cis attribuatur fint pcrfecflioris uirtu tis,&
pcr confequcns illa non cft fenecflus.igitur &c. Ad oppofita cft Aui.in
Ira. Actatcs omncs funt quacuor. In ifta queftionc crut duoarticuli.In primo
videbitur dc principali quf fito.Sccundo vidcbit qualitcr fit poneda ^ta9
confiftcntigvclnon. Quantum ad primum fcicndume (j) SEtas fumitur duplicitcr.
Primo propric.Et ffc ? tas non _ cft nifi viuerttis corporis dffpofitio
mcnfurara temporc cum "^^^^ tali proportioc calidi ad humidum <S:cc6tra
,fic.n.dicimus ^"P^*^» difponcm fortis pueri eflfe actatcm pucritie pro
q^to cft hoc temporc. i4.vcK i f .annorum menfurata cum tali habitudi nc calidi
ad humidum,vt.f.calidum poflfit illud humidu ex> tcndcrc 3c
augmetarc.Sccundo 8c impropric fumitur artas pro temporc hanc difponcm
mefuratc, fqualitcr impropric dicimus.jo.annoscflfcvnamgtatcm^&fumitur
hicmodus bqucndi dc gtatc cx hoc,quia.n.vidcmu8 in. jo.annis varia ri hanc
corporis difponcm 8C calidi habitudincm ad humiV dum ad quam gratia excmpli
fcquitur augmctum dicimus, jo.annos cflfc hanc etatcm.Et ex hoc conuenit cp
?tas a mul^ tis dtuerfimode diftinguicur • Quidam cnim uc Albertua CL V ;e S ,T
I a Alber> alamaniis in libro dc etatibus gtatem Cic diffijuunc ; /Eias eft
lus ma> lerminusin quo virtus vitxomnem peifidtrux menfursc gnus modum uifi
pcr accidens impediaiur. Alij autem fic de/» jiiiascjd fcribunr» ibtas elt
menfura mcnfurans difpo/Itiones corpo> ris viuentis.Alrj autcm fic
defcribunt. /Lcas eft fpatium vel tempus vitjeanimalis
quocrefcit,ftatdimitiuitur occultc,(X: pofcea maniferte.notum crtauteni in lii»
dcfcriptionibua pofitis fumitur aetas pro tempore ipfam corporis viueiis di^
fpofitfoncm menfurate. Alitcr ergo dcfcribitur aetas pro^ pric Rimpta, TEtas
cft corporis difpofitio tcmporali pcriodo menfurata per quam corpus
augetur,fiac,occuIte vel mani> fefl:ediminuiturfecundum variam habicudinem
calidina^ turalisadhumidum naturaIe,vSi:taliccrfumitur octas inpro'' pofico ab
Auitinlictera» Secundoprincipalicerfciendum efl:q)diuifio2ctaci'i qiiqj
fumicurex parce variarum difpofitionum nobis icrinfecai^, puta ex varia
proportione vellabitudine,6<: per confequens acftione cralidi naturalis in
humidum radicaIe»Qj.iaiidoqj aut fumitur gtatum difl:indioex partc caufarum
cglcllium vriil, quia planetarum difl^indorum dmnm nobis in diucrfis par tibus
totalis perioJi vitjc no(lrx»Ht fic difiinguunt aftrolo^ gi ctates humanas in
feptem,quia fcptem funt planeta: in di> uerfistemporibus inclinanics
dirigentes nos in accionibus JEcatis "o^^fis, Vndeprima atas fubijcicur
dominio lunar. Sicut difllccio n.Iuna macerefthumidicatum,itainhacprima xcacein
no^ fecundfi plurima abundac humidicas.Similuer ficuc luna eft vclo aftrolo^
^^^^^^ ^ vanabilitacis, quia crefcic Sc decrefcit dCc, ita gos. pueripropcer
indifcretioncm in operaiconibus funcvaria^ horatius biles» V^nde
Horacius.Quando puer paribus geftitcolludere & iram CoIIigic ac ponic pro
deponit &c.Ec ifta arcas durac vfqjad.io.annum» Secunda vcro cctas dominio
mercu/ ;^ij.Tunc.n,apparet proprietatesmercurioattribuc3e,nuc.n» incipit pucr
difcrctus fieri,&:cloqucns & velocis motus cor Ouidius Po*'^' ^"P
propriecates mercurioatcribuutur» Vndc Ouidius. Ego fum qui iulTa per aura
Vcrba patris porto pater c mihi iupiter ipfe.Ec ifta ctas durar vfcj? ad
decimum quartum an iium. Tertia aecas fubijcitur vcneri.Tunc.n.appareiit .p^
priecates veneris,quia cfFiciuntur pucri vcnerei,quia in ucnc rcis delcdantur
3c volunt ire polici 3c benc induti vt placeac amafijs fuis,& uolunt irc
aequites antc hoftia ipfarum vc ap parcac diuctes.Vndehoratius.Imbeibis iuuenis
tandemcu horatius ftoderemocoGaudetacquis canibufqj.Ethxc setas duratuP que
ad.2 2,annu* Quarca actas fubijciturdomin/o folis. Sol.n.inclinat nos ad
optima,puta iiirtutes 6c honores,ct ica -hominestuncefficiuntur uircuofi &
attentiadhonorcsctuo lunt docfiorari 8C ire cum cauda poft fcln hac xtate capit
iu iienis proprie denominationem uiri. Vndc magiftraliter di^ jcitur a uireo
uires.nam uirtute florere dcbet cum ad sctacem peruenit ipfe virilcm.Et durat
ifta xtas vfq? ad trigefimum quintum annu^n vcl quadragcfimum. Quinta gtas
fubcj citur dominio martis^Tunc.n.funt homines ualde bcll/cofi, & jlurat
ifta etas vfq^ ad quinquagefimum vcl quinquagefi muquintum annum.Item tunc
audent magna 8C periculofa facere,puta tradatus Sc mortes
inimicorum,fubuerfioes fta loannes tuum,acquifitiones diiiorum.Vtloanncs de
Bentiuolrjs ci> bcnciuo uis mcdiocris exiftensprorupitad dominium
Bononieca/' lu6 ciuis picndum,(5!^ illam hijic fub dominio. i y .mcnfibus , fed
tan/ mcdiO'' dcm incerfedus eft. Scxtaxcas fubrjcitur loui.Iupiter.n. cris fa''
inclinac homines ad appetendum bona ardua 8c alta dC fper ccus cy> riendum
uilia Sc tranficoria caduca» Et iia conuenit homini, ranus. quia in hac aecace
incipit curare falutem anima: »5;: mundana JJathes
fpernerc&pcticgPiamparadifi.V^ndeDanthes. Quadomc uedo in quella parte De
la mia ptatc,chc a cMudii derebbc Calarlcuele&abailarlcfarcc.Ecduracifta
2ecas ufq; ad fc ;(agd:mum annum 8C plus ec minus fecudum naturalcs co^
plexiones. Septima xtas fubrjcirur faturno. Tunc. n.appa j-ent maximei homine
propriecates faturui.f trift a. Proptcr quod
vir?r»^lJUS.Triftifq,fe„e^f^us.Auaricia&mifer'a.Vnde lioratius. A lulta
f<-'nc circGucniunc incomoda uel cp Qucric et inuenti^miTcrabftinct 5c
timctuti ♦ Difficilis quxrulusr XXIX, Ic^m phiIofophus.4»echicorum.
Videturautcm fenccftus omnis impocentia illiberales facere. Et ifta durat ufq^
ad R" nemuicac ^c. Ad propoficum igitur, quia has caufas uniuerfales non
habet medicus inquantum medicus cofidc rarcjideo calicer Aui.& alij
medicine auctores ptates abinui^ cem non diftinxcrunc,fed folum ut diccum eft
ex uaria pro^ porcione calidi nacuralis ad humidii nacurale. Tcrcio prin
cipalicer fciendum eft cj, a principio generacionis ufq? ad ncm quacuor in
nobis percipiuncur difpoficioncs uarix per accionemcalidi naturalis inhuidfi
fccundum uariaeorum,|v porcionem adinuicem. Prima cft in qua fic motus augmc
tid^cxcenfio.Echancdicimus adolefccntiam. Secundoi: per quam corpus in eadem
tj^titatem pcrmanet dc in cadem fcre menfura uirtutis (S^caloris graduali ficut
prius.Ec iftam uocamus confiftenciam. Terciaeftin qua uirtuscorporis
(S:caIordiminuicurfiuediminuiincipir,Iicccn6dumficfcn^ fibilicer
diminuca.Ethancdicimus fenec^utem primani' Quarca eft in qua uircus corporis
apparec fenfibiliccr decrc uilTe,undc corpus nocabiliter laefum eft in fuis
operacioibus rcfpectu eius quod prius fuit.Hanc appellamus fenium fiue
fenccftutem ultimam.Et ifta eft uia qua cotra fc inuiccm di''
ftinguunturaetatcspencs generalcs uarietaccs difpofition« nobis
adintraappentes, Quartoprincipaliter fciendum cf
licetitaficpenesmedicosphilofophi camen uidentur gc^ neralius etaces concra fc
inuicem diftinguere,quia no fic fpc cialiter confidcranc mutacioncs in corporc
humano appaicn ^^^^' tesucmedici.Idcodicritduasee actaccs cotum corpus nofi:ta:
^ durationis comprehendcnccs.f.actas perfeccus dc ctas defc^ ccus.Et per
aetarem perfectus intclligunt aetatc totam in qu^ f,aif' corpus pcrficitur uel
eft perfectum,ita ut patct comprehcdot '^^^ acjolcfcentiam Sc confiftentiam.Et
per artatcm defectus in^ telligunt totalcmxtateminquauirtus corporis diminuitut
liue nocabiliccr Iiuc n5,ct pacec cp ifta includit primam fcitc^
ctutem5^fcnium.Eccocacaufahuius diucrfitacis efi^c pof, quiamediciuarietates
?tatum confiderant fecundumc^ab eis in regimine corporum uarie fumuntur
id/catioes Q uia igitur iftoe funt quatiior,quia alia fumitur indicatio ibtdoU
fcentiaaIfaaconfiftentia,aIiaabipfa fcncctutc prima,alia ab
vIciniofcnio,ideo&c.PhiIofophusautem non confidc^ rai dfltinctionc
gtatum,nifi pro ^tocorpus in illis acquirit p tecuonem,aut eft lipfam
deperdcndo. Et nota cp quidain fub etate defec^us comprehendunt confiftentiam dicctcs
licet per illam corpus non producat operationcs imperfectio rcs
,quiatamcflimmediatcad imperfectionerh tcndntp^f dici deficere. Ec ex his patct
quarc in gencrali diuifionc tum quam ponunc medici xcas adolefcentia: non
diuidit"f in gtatem fenfibilis augmenti virtutis,cX: in gtate occulti
menti, Poceft.n.dici hoc contingcre,quia non fic manif^' fte in hac ^tate hgc
diuerfitas percipicur. vel alicer, quia in to^ ta adolefcencia fumitur eadem
idicatiogeneralis adminifif^ tionis di?cc,quia femper eft dandum multum SCc. l
cocali»'^' fenectucevcrancjjcomprehendente fumuntur indicationf^
contraric,vtcoIligicurincommencoiIIius aphorifmi Scne»
raciIlimefcruntieiunium.Ex qiiibusonin/bus concludip"^
concIufioncs.PrimaconcIufio.Talicer confiderando ctate» qualicerconfiderantphilofophinon
funt ponendc nifi'^^* gcaccs generales vel tres ad plus.patct,quia i omni ctate
pus,aut eft perfectum,aut imperfectum, vel tendens ad ?m,ideo no erunt nifi
actas perCecf^us et dcf<-^ ^ lati' pcrtectionem,i Virgil. horatius Arifto»
rectionem,ideo no erunt nili actas peri.ectus et derc'-- aut pcrfectus
confiftentisc Sc defectus. Secfida coo^^"'"'" ^^^i' ,
Confiderando xtaces qualiteripfas mediciconfidcrant co n ^ ^^i^
frafcinuiccmfuncquatuorinnobis gtatcs <X\fiit\gyi^^^^^'^A t)aiur,quia
quaiuor in nobis pcrcipiuntur difpofitioncs ^.^^j, qua? fequimcur in nobis
vari? mutationes . igiturcS:^^' P^,.^ confequentia &aflumptum patet.
Primo.n. comprencjl^^ «^us difpofitioncm ad quam fequituraugmentum «^s^^^^jj ad
quam fequitur ftatus uel permanctia in codcm ^9' ^qXz Jioc patet quare Aui.in
plures partiales ptes t^'"''*'^!!'^ jpres i^centiamjvS; non fic de alijs
fecit,hoc.n.ideo fccit^cju^^ apparentpartialcs uariet^tcs in hac m alijs imvo^
^ a V ;e s T I o. tct^umpnmonafcaturpuerfinedcntibus delnde nafcumf ei
denteSjdeinde loqmtur 6C graditur deindc poIIuitur,dci/7^ dc barbefcitjquales
varietates in alrjs gctatibus no percipiii tur,vt patct difcurrcndo,ideo SCc*
Tertia conclufio fcqui'' tur^Modus diuidendi gtates fecundum philofoplios no
con^ tradicitdiuifionicetatumquamponunt mcdici nececotra» patet,quia vna
diuifio poteft ad altera reduci. igitur 8Cc* pa>
tetconfcquentiaiS!:a(Tumptumfimilitcr,quiaomnis ftas vf cft 3ctas perfecius vel
defcctus. Si primum, vd in ea corpus cft perfedum vel tcndit ad perfcdionem.hi
primum eft co fiftentia»Si fecundum eft adoiefccntia ♦ Si eft sctas defecftus
vel in ea corpus cft occulte vel manifefte dcbilitatum.Si pri mum eft aetas
fenedutis primar.Si fecundum cft xtas fenrj» Patct crgo c;^ iftac diuifiones
funt conucrtibiles ^c. Qua> tumad fecundum prfmittcndum primo eftaliquam
ceccr tamhumidi latitudinem cum qua potcft cadem menfura gradualis
calorisconfcruarimeritoactionis calidi naturalis in humidum
c^ti]icunc;pnonfiataugmcntum,fedfolum latii quatumrefoluiturrcftaurctunpatctquiaalias
ftati poft aug mentum mciperct calor naturalis gradualiicr diminui quod non
apparct rationale.cum.n.difficilius fit calidum humidtl extendere 5C
augmentarcql fii tpfum fe in fua nienfura con > feruarc ,3C per tempus
poteft faccrc primum.igitur per tem pus poteft f acerc fccundum. Vtrum autem
fiet aliqua va r ie> tas,vclnon,noncuratmcdicu9,fcdfuflFicitc^ nolit
uarietas a medico confideranda. Secundo prscmittendum con^
tmuchumidumquodrefoluitureftficcius Sc piovita detc> riusUcctnonneccirariopro
operationibus 3c pto graduali menfura caloris conferuanda,hoc fatis patet 8C
infra decla> t^bitur mchus. Tunc fit prima concl ufio.Non ppter hoc aliqua
d.c.tur artas confiftentie,quia in ca confiftit corpus in eodem gradu ficctatis
aetatiua: continue,patet quia ^tatiuc corpuscominuecxiccatur&tendit ad
mortcn^.igiru i^^?: ftcndi 'r^^"P'-°P^^^»^^cdicituraliquactas confi^
quratea^ '"^i"^ permaneat. pacct idco 5^c.patet confeqS^entia
^^^^""'7""' prohiberi, tiaconcIufio.Proptc'rhocdictt&^^
«ner.topporaoiscal.diadhumidia.lla g^a ex^^^^^^^^
.neodemgradupcrfedionisfuarumoper^^^^^^^^^^^ & in codem gradu fortitudinis
virtutis pcrmanet cn^ ' dem graduali mcnfura caloris.patet quia DcrXrfn?
rationesfufficienterdiftinguitu?^^ tibus qu^ufcunc^.,g.tur^c.patetconfequentia
& confiderati. Ex ifta conc^^ifione fcquitur q, ^tucunX ncx prtmus fub
eodem gradu caloris inueni^t^fub quo f: feconfiftensvel,uuemserat,nontamen
dcbcrct dici con C ftens, vt patct, Qua«a condufio eft hxc . Eft darc ^r, -
confiftendi.patct.quiacftrcperibilisftasin qua confcru.r ^qualis
q^titascorporisaequaliscaloris gradualis menfu "'
««quatisfortitudovirtutis.igitur &c.patet confequen f aflfumptun, fatfs
notum cft dc fc.Dixi notanter in orl dent. conclufione mcrito
proportionalis&c.proptcr r.?^'' accidetalcs accidcntalitcr opcrationes
imperficientes argumenta principalia refpondetur. Ad primum fari, tet cx
dicflis in qugftionc. Ad fecndum fimilUer ^^"^""^
"^g^^"^ afifumptum!!''"! pobationemdicitur tZnr''" ^'ft^'
5?c.fcd vtrobic^ a.qualitcr,& 2
^.^"^""'^^^'^•"-remalterationemtrinfitadil^ tcTatt^Zpn^ r
^^'5 ^^n^ f""^ huiufmodl ''l -^^0.^^^^:^^ s eius Qucftio* xxx; 207
pl/c/ter cj, non* Primo in aliquo corpore antc fincm f tatis confiftentiac
minoratur calor naturalis.igitur (5<:c.patetcon/ fcquctia ^5^: probatur
alfumptum,quia corpus a principio go nerationis ualdecholcricum in
fcnecftutccfrigidum refpecflu tcmperatifenis.igiturantepriucipiumfencctutis
cius calor naturalis gradualitcr minoratus eft faltcm ad gradum gqua> lem
gradui caloris tempcrati fenis,alias.n.fieret faltus de cx> trcmo ad
extrcmum fine medio.confequentia tenet 3c colli^ giturafiumptumdemente
Gal.i.techniillocap.Decidente vero calida 3C ficca. Et confirmatur idem ♦
Signetur pri^ mum inftans fenec^lutis fortis cj> lit nunc gratia argumenti.
Et arguic fic. for. nuncelfe fcnex.igitur caliditas fortis e rc^
milT(orcpfueritgraduscaIoris exiftentis inforte in mcdio inftanti fuar
iuuentutis,s&: per confequcns eft codem i aliqua proportione remilTior.Sit
igitur gratia cxcmplf in fexquial> tcrOjcSt: fit calor nunc cxiftens in
fortc.a.&: gradus caloris tc*' poreiuuentutis.b.Etarguiturfic.a.cftin
fexquialtero remif* fius.b.vS^hocpercontinuam rcmilfioncm caloris in force.
igitur prius fuit.a.remillius.b.minus in fexquialtero , fed continue prius fuit
for.in ctatc confiftentix ♦ fgitur*cS:c .tota confequentia patct^s^alTumptum
intucnti . Secfidoad pri cipale arguitur fic. poiTibile eft poft gtatcm
confiftentiac cali ditatcm forc cqualcm vcl maiorcm fucrit in actate ccififte
di.igitur &:c.confequentia nota cft dC alfumptum probatur, quia fenex
primus exercitatus Sc rcplctus cibarijs calidis vi clctur
calidiorqiipfcmctcofiftcnsffigidus(5<: rcplctus ciba rijs frigidis.Similitcr
fenex poft vtcns cibarijs vcl regiminc calido poteft clfe calidior q>
ipfcmct erat cofiftens vtcs ocio (S(:regiminefrigido.Similiter quia
phlegmaticus confiftens poteft reduciad cholericum vel tempcratum itacj» in fenc>
(flute erit temperatus vcl cholcricus fenex,fed hoc pofito fc-* quirur
propofitum. igitur &c, Et confirmaiur ♦ Poncndo fortem in xtate
confiftentix , «X: lit iam tcmpus 3eftiuum,ct fit in vltima parte
confiftcntix,ita cj» in hyeme ingrcdiatur fortes octatem fenecftutis primx.f.in
principiohyemis.Et ar guitur fic.for.in hyeme fequcnte crit calidior c^ nunc
eft 3C hoc caliditatc natui ali,5j; pro tunc crit for.in gtate fcnecftutia
prim3E,(&: iam eft in aetatc confiftcntiae.igitur &c.tota confe
quentiapatetySc^coIligituraffumptumdc mentc Hippocra> Hfppo»
tisilloaphorifmo.Vcntres vere& hycme calidiHimi func
natura,5c:aGaI.incommcntociufdcmaphorifmi* Tcrtio ad principalc.fi quxftio
clfct vcra hoc maximc eftet proptcr ^^^* cxiccationcm vel refolutioncm
humidi.Scd arguitur cji no, quia tuncin fcnccfiutc ruperuenicntehcctica calor
continue (leret remillior,quod eft contra cxpcrimcntum ♦ &arguitur
iconfequcntia,quia maior fit dC cft facfla humidi confumptio in fcnecflutc
fupcrucnicntc hcctica, idco 8Cc* Ec confirmat dem,quia humidum repertum in fenc
potcft coicruare gra dum caloris intenfiorem $ fit gradus vcl fucrit exiftens i
eo temporciuucntutiSjigiturpotcftacqualem caloris menfura velgradum
confcruare.patct confcquentia 6c alTumptum cumabintrinfecopoflfitfenexincurrcrc
ephemcram cxfa/ mc,<5^cx illa in hecticam, Item maior eft mcfura vPqua>
titas humidi in fenc tcmperato ql iuuene choIcrico,fed huml dum luuenis
cholerici poteftintenfiorem conferuare mcnfu ram caloris fit caliditas iuuenis
tempcrati,igit potcric con feruare gradum caloris tempcrati iuucnis ,
confequcntia tcy nct,quia quicquid potcft minus potcft maiuSj&afiumptum
fatis notumcftintelligcnti» AdoppofitumeftAui.fnlitcradices.Poftcacft fciedum
j^tas q> caliditas poft ctatcm confiftendi incipit minu'» cofiften
Iniftaqugftioneprimoprgmittcnda funtprxambula quc^ di gd,5:
dam.Secundoponendacfuntcoclufioncsdcquffito. Qua fcnectu/ tum ad primum
fcicndum cft primo cp peraitatem confiftc tis, di vt fupra tac^um cft debcmus
itelligcrc gtatem in qua cor pus cstcris paribus merito proportionis calidi
naturalis acJ humidum naturalc pcrmanct vel aptum cft prrmanere fub cadem vcl
acquali mcnfura caloris graduah' 3c fub fortitudi^ ne virtutis cadem vcl
aequalijtS: in qua illud quod rcftaurat cft «qualc ei quod refoluitur«£comra
pcr gtatem fenecflutis <I V S T I 0. intclIJgcredebemus octatcillam in qua
corpiis merlto.ppoi- tionis calidi naturalis ad liumidum aptum cil continue i
ca lore 3C virturis fortiiudine diminuendo procedere ♦ Ht dico notanter merico
proportionis calidi naturalis , quia licet ab alicjua caufa intendente calorem
in fene cotinuc per tempus augendo procederet,aut fub eodem gradu
permanercr,quia ramen hoc non foret merito proportionis iam didac no dicc^
retur illa -jctas ni/i actas fcnecturis Similiter Iicetabaliqua ac cidentali
caufafit poflLibile remitti caliditatem continuc i pta tcconfiftcntig,quia
tamen illud non cueiiiret mcriro propor tionis SCciih ccas adliuc diceretur
ptas confifteniig.Conrirr peromnia dici poteftdcahjs, Qiiantum ad fccundum Cit
hec prima conclulio, Poflfibile cft in actate fcnectutis calidi^ tatem
naturalem fore intcnfiue maiorcm ii> aliquo corpote ^ fuerit ineodem in
artatealiqua prgccdente.patcc hccc con
clufiopcraliquaargumcntafupcriustacta,ubi .f.non ellpa ritas in regimine,
Secunda conclufio fequiturtPolTibilc efc calidftatc in tcmporefencdutis fqualem
cile gradualitei ca liditati qusc fuit prius temporc iuucntutis.patct,quia^pot
clle maior intenliue3ipotcll elfe minor.igitur potcltcire Lcqua^ tis.tota
confequenti*patet cum anteccdenie, 7 crtiam co clufioncm ponunt quidam,Corpu5
tale quod in cctate fcne> (flutis eft calidius gradualitcrqifucrit tenipore
iuuentuiis, plus uelocius morti appropinquatqj fi no foret calidius, fed forct
calidum prpcife fub menfura libi debita mcritocta tis»Hanc conclufionem probant
fic huiufmodi corporis hCn^ dum velocius refoluitur a caliditate exiftcntc
inicnfiori . igi/ tur 6c'c.patet confcquentia (St^alTumptum fimilitcr intuenti.
Q^iarta conclufio potcft probabiliter poni contra hac, No neccHario corpus tale
cfl: morii proplquius qi forct ^c.prO'' baiur fic.PolIibile eil tali corporc
facto calidiori meliorem clfe proportionem calidi naturalis ad iiumidum cp
forei ♦ igi tur (&:c.patet confequeiitia 8c alTumptum. Ponendo tale cor pus
prius fuiflfe fangufneum humido dominanic 5;:c,Ht dici rur q> ifta
confcqucntia non valct cius humidum velocius rc foluitur.igituf ^c.quia I/cet
ita fit,cum hoc tamcn velocius &:mel!usrfn;auraturincafu,ficut cpuis in
fenc fanguinco . velcholerico velociushumidum rcfoluaturqi in phlegma^ tico vel
mclancholico fenc,non tamen citius mors aducnit in to cxteris paribiis, Q^iinta
conclufioad mcntem Aui.in litcra.Stanteparftateinregiminecorporis vSi^naturali
com> plexione5(^ caufisaccidentalibus omnibus dedudis impe^ dientibus
eontinuc pofl: xtatem^onfiftendi caliditas procc^ dit
minorandotamgiaduaIi'terqp($titatiue,itaq> in infl^ati term
nantcconfiflcntiamincipicvS^c.patetcxquid nominis fenectutis fuperitas pofito
patct ctiam conclufio pcr caufas cxiinclionis calidi naiuralis tadas in Ira, vt
cft humor phleg. tnaticu^ multifjiicatus dCc* Ex ifta conclufionc fequic pri''
mo qj corpus cholericum in fencsflutc permutatum ad mc>
lancholicumnoneftinconfiftcntiain gradu fuae caliditatis rcmillam. Scquitur
fccundonon ncceflfario talccorpus in qualibet parte fencdutis cire
frigidgcomplexionis Sc Ciccg*' Patet tertio intellcdus Aui. in litcra dum
dixit, Poftea fcie dum c|> caliditas &c.Non plus enim voluit nifi cp
poft actatc confiftentiae incipit calor diminui in tcrmino vel in inftanti tcrtninanteetatemconfiftcnti3c,f,tam*graduaIitcr
ci^tita> tiuc.i.im enim humidum fadumeft terrcftrc valde vt non amplius fit
inftrumentum conueniens tantc mcnfurp caloris vt infi a magis declai abitur. Ad argumenta
principalia rc fpondetur. Ad primum dicitur negando alTumptum . Ec dicitur
vlteriusqjlicetinaliqua paric fenectutis huiufmodi corpus fit frigidum
refpecftu temperati fenis , non tamen in qii^libpi,immo in aiiqua parte
fenecffutis huiufmodi corpus cft calidus irt aliqua pqualitercal-dum Sc in
aliqua minus ca lidum.tota ig tur hgc diminutio non proucnit nifi in ctate
fc> nectut.fs . /\d conffrmationem dicitur non eflfc fignabile primum
inftans fenedutis fortis/cd vltimum non eflfc fene c^tutiseiufdem^.nquo.f.non
crit fortis calidiras gradualiter minor $ "t m iuucntutG,6^ immediate poft
illud crit minor, SC lunc qualucr argumcnium npn proccdity Ei fi.ar XXXL guftuf
contra;quIatuncroretfignandum vltniium inftaiiij confiftenti^for.Dicitur illud
conccdendo.Etcortceditur CQ fequenter infortehancmenfuramhumidi,qua: cftin
eoinil lo inftanti cfte minimam,qu[: lantum gradus caloris fufficif
conferuarecum illis circunftantijs fcilicet cum tali dcpendc tia a fpiritibus
8C humoribus.Et notum eft cp hoc non inclu' dit aliquam repugnantia» Ad fecudum
principale dicitur concedendo totum ad quod deducit argumdum, ficut patet pcr
aliquas conclufioncs pofitas in qucftione. Et ad cofir mationem dicitur
q>quando dicunt auVtorcs caliditatem di minui in fcnectutc refpcctu
confiftentip , dcbct hoc intelligi merito proportionis calidi naturalis ad
humidum naturale, cum quo tamen ftat pcr aliquid aliud fupcrueniens polfet il^
la caliditas maiorart vtcaliditas aeris calorcm intcrius unics
confcruans.acquirittamcnhumidumdifponem perqua rcmota caufa calidum vigorante
continuc proccdit calidurn minorando. AIitcrdiciturq>iIIudquoddidum
eftintclH gi dcbet cxteiis paribus qualitcr non eft in propofito . com^ paratur
enim corpus fcnis tcmporehyemis eidem conlilto^ in cftate.Si tamcncomparatur
corpus iam didum fenile exi ftcnsintemporchyemisadfcfpfum dum fuerit
conlifte"^ w..^^.,,., .iwii luuiimsiduurnuticnious vt (nnuin^ia»"'
commcntoapiiorifmiallcgatioppofitum contingcre pot»
Adtertiumprincipalcdiciturq>licethumidumin fencre^. pei tum ex conucniOti Sc
naturali adionc caloris natuialis i» ipfum non fit fufi;ciens vt in co
confcruetur tanta mcnfur^ caloris iicut in tcmpore iuuentutis aut confiftentix
conferua^ batur.ex actione ramcn alicuius caufp fortioris ad impri»n^'* dum in
humidum illud polfct clTc fufficiens vt in co tanta^^ adliuc maior
confcruaretur menfura, ficut fi feni occurrcrct tornsradius
blisautignisautaliqua caufa ipr^mens febf c '^.'''a^'^*"^ confequcnt^a.in
hedico ^ nc ht X dt tacta maior cofumptio humidi. igic &c.iit pat^f
intuent/. Et pcr idcm patet folutio ad confirmationem P^^ mani. Ad aliam
dicitur negando illam .f.maior eft i^^^^ fura humidf^c.Iicet cnrm corpus fit
humtdius eius , taniert humidum eft ad calidum confcruandumincptius .Ht negaf
q> quacunqp mcnfuram calorig fit fufFiciens conferuarc tni^ nor humidi
menfura,fufficfens cft conferuarc quxlibet
iornifiponanturca:tcraparia,qualitcrno cft in propofit^' Qiicftro. xxxh TRIGESIMOPRIMO
Quxr itur. Vtrn aer no» ctrcundans continue exiccet corpora noftia .
Arguiturm"''' tjpliciter q» non. Primo.aer nos circundans cotinuc
h"'^^^ ctatcorpora noftra.igitur 6<:c.patct confequcntia dCaii^^ ptum
probatur,quiaaernoscircundanseft humidus natH J-aliter.igitur&c,
Secundo.acrattracftus peranhelituni.f hibet corporum noftrorum exiccationem vel
faltem ei re^ itit(X:fpfam retardat.igitunS<:c.patetconfcquentia &afit|^
ptum.quiaaerattractus prohibet fupcr incenfioncm S^^^^ Hamationem fpiritus,ad
quam fequitur corporis velox^*'^ catio.igftur (S:c.patet confequentia cum
antecedete. ^^^^^ "o.aer nos circundans temporchycmip nullo modop^'"^
cxiccare.iginir&c.patct confequentia«5<:airumptuni ^^^J cum tuncnos
intenfiueifriget &humectet . igitur SCc* confirmatur,quia fi continue nos
cxiccaret , hoc non P*'^.^^ Poni nifi pcr influentias exiccatiuas continue in
aerc np^ g 5""danteantcrcceptas.Sedarguiturq) non,quia po^'
^"fluentiam humcctatiuam eflfc fortiorcm ad 'w^^^'^ ^ exiccatiua ad
cxiccandum.igif"»' 8Cc .patet confeqi^^' ^aflfumptum
patetexpcrimentodeftantfbus in "^^^^rj.]a| ^adijs lunp.tales cnim vt
plurimum incurrunt «^o'"'?^? ^,^» <Jos 3c humidos,puta catarrorum
reumatum SC vert/g'^^^^^ Q^uartoprincipalitcrfic.acr nos circundans
^^''^'^"^^p pus noftrum,igiturnon cxiccat.confequcntia nihf f xiccationem
perducitur corpus verfus mortcm ' f^orte» aliud confcruans pcrducit illud ad
corruptioneiii v »g«tur SCCf Aflfumptumprincipalc probaiur fic , 4^^ Plicitc
*ta Src )'spr< ^ua CLV iE S T I O. confmiaccaloreninaturalem.fimilitcr patet
q^ fcmotio & pro ubitio attractionis acris cft caufa velocioris inceritus
ani ma!is.igitiir<S::cJtem proiftoeftauctoritas AuiXecunda pri
mKcioc.fecuda.cap»fcxto.Cdcopcratione qualitatum aeris, vt)i ponit aerem humidn
corpus humedare.igr dic, Ad oppolitum arguituraudoritate Aui.in litera
ciicentis aerem "03 circundantem exiccare corpora noftra . Et fecunda feii
Pf-imi doc.fecunda.cap. i.Ncqx enim frigiditas guenit apud nos tanta quin
aliquo modo rcfoluat , immo in omnibus re^ 'oluftdifpofit;onibuspropteriIIud,quod
in coeft de virtu> iefolis6^ ftdlatum» In ifta quxftione primo pracmittenda
func quaedam no/ tabilia.Sccundo refpondendum eft ad quarHtum. ^=xiccay Quantum
ad primum fcicndum eft primo cj, iuxta com «odu. munem modum loquendi medicorum
dupliciter fumit exic Hiiciicr, catio.Primo cnim fumitur prout idcm cft quod
ficcitatis in-' auctio,intelligendoper ficcitatem vnam de primis qualita^ tibus
d.ftinaam conira caliditatcm frigidiiatem 8c humidi^ tatem,& fic cxiccatio
cft fimplex altcratio.fecundo modo fu j mttur cxiccatio pro refoIutionc,per
refolutionem intelliocdo corporis groffi fubtiliationem 3c conuerfionem cius in
i"aDo I rcm qualir dicimus aquam refolui du ipfa euaporat. Ifta
ailtindioncmconfueueruntponerc auctorcs fubalns vcr^ nem nn.Ii/'^'^ per
cxiccationem qualitatiuam i.idudio. l ro S^'"' '"^"if f
ficcitas.Pcr fubftantificam vc in p' i '"^ K " ^'•"^'■'bus
noftris ab aliquo exiccame ft^m&Smeftr, r 'emanentiaterrc J'Ki rentur &
«iccentur!™,-? >"agis altc pro
dMexeftqualitasperfepVSrurr"''"™ ^«''huc ^^uta maluer ficcitas. Al,;
vero^cM, fo mah^ l'^ ' ^"''d ^ou M«. citat.sproduaiua,vtcceleft<s nC„ '
1 di. Quar,opr.;i,te„d m^t:;;^^^^^^^^^^^^ quodcorpusautcaloremnoftricoS^nferua^^^^^^^^
fum.neodemftatufaciatptldtuaIi,erpe7m^^^^^^^^ «ftfimpliciterimpofi[ibile,fed
quia fac,"lS ' waneretalequaleeftfecundum quodeftnorhnT'"*^'
•nanere.verbi8ratia.aertemperL, Z no^ft '^^"^ E'
qoincorpustemperatumcontinuepIuTl^rn^?'"'^''''''
C''™necenkriocontinueexicceturi^«t ue „ ' ««ccationem atatiuam
prohibetalTa'nerm,l,"'"" «wes corpus extra lat.tudinem
.emS"'^""
"»^«orpus,emperatHm.Confim."terpeTrmnJr"'''j' «botemperato,&
alns huiufoodi. XnZL r'""'- fit Pr.ma condufio.
Not,neceflkrioaer no " "nln?''''" '^'rnt'-^ -|iturl£^-—
ncndoacremefrp», ij r- j q,i "miiitcrpoy - catum. E^ifta^ont^^^ mfluentias
in acrc ' rcquitur q, non nccenfariop^, qualitatiuc,
SeL?dr'''fV"°p'r'''r^^'°^P°^^ aantemcorpora noft ' rua''''?^ ^«^^un
^erc.probatSrficpofl^b^ •^idumnoftricorporisnon?KT"' T '^"^hu.
»^rc,fed pot^us condcfare & ^'''^T ""T''"^ Sientia
^eanfumptum fm. ^^'^^'^' <=oty. J^fem e(Te valdc
fr-pidutn^';"''^""' comtmt huiufmodi '■^gioncfrigida.igitur^^c
p^'n'''"^^"'P°''' ^^^f^rcfolutionisab Ai.i ^ ^ conclufionc fcquiturq,
^ «*»c«ntci J,c« cnim acr quando^ qucJuuctadreroIutionem non tameri neccfifario
fefoluitvt fatis patcr. Nota tamen q, Aui.fecunda primi dodrina ter
iia.cap.3.ad Iitcram videtur velleoppofitum huius fecundc conclulionis,ideo
cofidera exponem audoritatis illius fiuis tcnerc iftam conclufionem. Si autem
vis tcncre oppofitil concU.fionis,hcrcs dicere confequenter q, c^tilcunq,
fueric aerhumidus velfrigidusineofuntinfluentia: cxiccatiue SC
q,proptcrdifformitatem partium noftri corporis licetinca^
fupotcntiorfitporentiaaeris abfolutead ingroiTandum cg influcntia cxiccatiua ad
exiccandum noftn corporis humidi tatem,tameinfluenti3cfempercxiccant aliquid.in
nobis n, femper reperirur pars aliqua a Cicco faciliter rcfolubilis et paf
fibilis ,a frigido autcm diflF;culter, ideo contingii partem illa pati ab
influentia exiccatiua fortius cj^ a frigid/tate,6^ per co/- fequens refolui.
Tcrtia conclufio.Tam qualitatiuc fub> ftatifice poteftacr nos circudas
corpora noftra exiccarc.Pri ma pars huius conclufionis patet , quia poflibilc
cftacrcm clTeficcum.igitur<S:c.patetconfequentia&: afifumptum pa^
tctdeaerc multumalterato 3i tranfmutato vc conuertatur
inignem.Itcmquiainacrepotcft c(Tc influcnti? cxiccatiua noftri corporiSjidco
dcducto impcdimento nos cxiccabit.Sc cundaparsarguitur.polTibilccftacrcmeftc
valdc calidum comparationc noftri corporis,fcd hoc pofito partcs aliquas
humidasmcmbrorumnoftricorporis potcritfubtiliarc 6C in vapore coucrtcrc.igic
&:c.patct cofcqntia 6^ alTumptuin fifr . Et ifta partefecundam liuius
conclufionis voluit Aui. inlitera.Exifta conclufionc&cius
probationcfcqiiiturcor^ Tolarie cp polTibilc cft ab eodcm agcntc corpus noftrum
fiP qualitatiuc humecftari 3C fubftantificc exiccari.patct, quia ac rc
cxiftcntc valde calido 8C humido rcfpcdu noftri corporis corpus noftrumqlitatiuc
ab copotcrithumcdari vtpatcr, <X:cum hocabcofubftantificccxiccari,coq>
acrc cxiftcnic taliter calido partes humidas noftri corporis fubtiliabit &
in vaporemconuertet,ideo5^c.patctconfcquentiacumantecc dente. Ad argumcnra
principalia rcfpondctur. Adpri mum dicitur negando illam confequcntiam, Aer
noscircu dans cfthumidus naturaIitcr,igiturnon cxiccat fcd humc
(^tat.Primo,quia per influcntiam contingcns cft ipfum cflfc
fortiorcminex'ccandocf^fitciu?humidira9 in humccftado, Sccundo,quia&fi/jthumidus,ftat
tamcn ipfum rrfoluerc percalorcm , vtdidum cll.& hanc rcfolutioncm appcllac
Aui.exj. cationcm. Ad fccuncjum dicitur ncgando confc quentia,Iicct cnim proh
bcat iflam cxiccationcm quam facc rct fp"s lupcalefacflus,ftat tamc ipfum
corpora noftra cxio carc. Ad tcrtfum & cius confirmat oncm fatis patct p ca
qux dfcta funt in quacftionc. Scd hic incidit dubium,qiTo
ftanrcsdcnocftcfubradiislungdc ncccflrtatc hunicdcntur &:infrigfdcnturcum
radius lunae fit cxiccatiuul» Dicunt quidam primoq> radiuslunae rarcbcit corpus
8c apcrit po/ ros, vndc fr giditas acris facilitcr penctrat ad ffcriora. Ali^
tcr q>luna non pr^cifcagit in nos pcrlumc,fcd pcr inkuentia
infrigidatiuam&humcc^atiuam^Ethoc cft ratio mcl.or» Scd hic habcmus duos
modos , qu bus luna cat fluxum 8c rcfluxum maris.Primo
rarcfaciendo;S:tumcfaciendo aqua pcr radios cius.Scciindo aquam gcncrando<S:
multiplicado pcr eius inRuentiam infrigidatiuam ct humrdatluam • ficut
videmusafeptetrioneinmcrid cm Conr?nuc aquam flucrc, econtra imaginandum cft dc
acrc. Alii dicunt ^unam hrc lumen propriumdift nc5lum aIum'ncfoIis
infrfg-datiuum & htimcdatiuum, Ad quartum tactum cft in quarto no>
iabiI'»diciturcn'm q,aIiquod confcruans corpus noftrum modoconfcruat
onispofifibilicontinuc ducii ipfum Vcrfui terminum mortis,vtpatctdccaIorc
naturali xxxn TRIGESIMOSECVNDO auxritur Vtrun, fi viVtus nutntiua forct
infinita,& fcmpcr dum rcftaurat iD> farcftaurarcc 3cqualiter«SCvno modo
corpus aliquando ad morrcm produccrctur.Etarguiturmultiplcitcr t^nc^ Pr? mo.fi
virtus nutritiua cflfct ifinlta dc femper rcftaurarct,uir> tus
nutritiuafempcrcdctfnactufccudo.fcd tadiu viuitatal Lunc radrj* Lunc^ prictas i
caufado fluxu 6(: rcfluxi"i;. Virtu9 reftaura tiua dr I Bnica cri
pliciter. Viftus nutritla reftaura tiiia a:q^ liter tri/ plicitcr» Q. V T S I
O, ijd?unutritur.igitur&c»totaconfequeiiria patetoim antc^» ccdentc» Et
confirmat.quia fi virtus nutritiua forct inffni ta 3^ feniper redauraret
a-qualirerdc: unoniodo,virtus nutri tiua femper ellet in corporcL^in membris
reftaurad^s . igi^ tur 5Cc* Secundo.li virtus nutritiua foret infinita d<
femj> reftauiarct xqualitcr cSr uno modo,fempcr liumidum rcftau ratum forei
xqnx l^onum , ^t^per ccnfequens xqualiter fu> ftentatiuumcalons
natuialis.fedquandocunq? ita eftpma^ net vita xqualis perdurationis.igitur SCc,
patct confcquctia &. allumptum limiliter,quia li non foret continue humidum
rcflauratum acquale3::a:qualiterbonum ia non rellauraret f qualitcr 3C uno
modo. Tertio.fi iiifinita ellct virtus nutri tiuainffnitc mclius humidum reftauraiet
qi iam reftaurct» fed iam reftaurat humidum fufFiclens ad perdurationem vi tx
pcr tempus finitum.igitur tunc rellauraret humidum fuf/ ficiens ad conferuandum
vitam per tcmpus infinitum . igu tur 5^c.tota confequeniia nota ert Sc minor ,
tS^: arguiiur ma^ ior,quia qualis cft proportio virtutis ad virtutcm talis eft
p portio humidi reftaurati ad iiumidum rcftauiatum» t't c5 firmatur,quiafit
virtus fortisreftauratiua finita& reftauret modo humidum perfetfiionis vt
vnum,6^ in hora imediate prgcedenti reftaurauit ipfum perfecTtionis vt duo,v5^
arguitur iic.fi virtus fortis bret inffnita plus q^ iu duplo mclius humi dum
rcftauraret qj nunc rcftaurat,fed praccife in duplo per-^ fcdiusin prxcedenti
hora rfftaufauit,ergomcIius reftaura^ uit ia prius rcftaurauitj^Si: per confequens
polTet hoc modo vita perpetuarijkS^ per comniunem formam.patet tota conx
fcquentia&alTumptum^quia datooppofitoeadem polfct ec proportiovirtutis
finitc&lfinitazad humidum reftaurandil. Quarto.fi virtus nutritiua cflet
infiniia infinite potentior ect ad confcruandum calorem dc humtdum naturale qj
iam cft, &per confequens infinitc refifteret cxiccationi fiue a^flioni
caloris,adquodfcc]uiturnunq^ciuscalidum naturalc extin^ gu! igitur dCc* Quinto
fi virtus rcftauratiua praccife finita fufficit reftaurarc humfdum mclius
fuerit a corpore dilTo/ lutum.fgitur a foi tiori virius inffnita.fed hoc pofito
nuq; vir tutc reftauratiua infinita exiftcntc pofifet aducnirc mors . ig^^ tur
&c.parct confequcntia Si afTumptum principale arguif , quia virtus reftauratiua
hcctici curati ipfo curato reftaurat humidum melius pro vita cp prius
crat,igitur (5<:c,patet con fcquentia cum anteccdente, Adoppofifum eft
Aui.in littera ♦ Amplius Cihxc vhtuQ infinita foret (Si^femper SCc*
Rcfpopdciidoadiftam qugftioncm primo praemittentur qiiardam diftindiones
cSifuppofitiones, fecimdo coclufioes de quglno. Quantum ad primum fit hacc
prima diftictio, cj> virtutcm reftaurariuam polTumus imaginari infinita mul
tipliciter fcilicetextenfiue vt pofito q» forct cxtenfa pcr fubic^ cflum
infinitu.Et itenfiuc,ut pofito q) cet potcmie reftauratiu? inffnitc.Et in
durabilitate, vt pofito q> ipfa elfet apta durarc g tcmpus inffnitum &
incorruptibilc» Sccunda diftin<flioe cp virtutem nutritiuam reftaurarc
xqualiter cS; uno mo pot duplicftcr intelligi.Pnmo c;^ rcftaurarct aequalc in
quantita-' tc 8C vno modo,quia acqu^ perfectum vcl bonum humidij» Secundo
cj> reftaurarct aequalc in qptitatc 8c vno modo,quia reftauret humidum oequg
proportionate membro cui appo> nitur,DifFeruntautemiftiduomodi,quiaftat cotinuc
aligd reftaurarc humidum aequf proportionale membro cui appo
nitur,quodtamennonrcftaurathumidum gcqup bonum.p vita vel acqu^
pcrfccftumjficut fcne exiccatogtatiue, ita ima> ginari polTumus humidum quod
ei reftauratureffe propor> tionalc membrisfuis talitercxiccatis ficut illud
quod appo> nitur puero vcl iuueni.Tcrtio q> reftauret cquale in qua
tita> tc 8c uno modo,quia.rcontinue (leret fiue permaneret vnio vc!
affimiUtio,ou3c cft actus nutritiuc virtutis, Tcrtia df> ftinaiocft cj>
dilToro quandoq? capitur pro motu quo dilToI uifur velccnrumitiir humidum ,
quandoqj autem funiitur dilTolbpro ipfa ficcuatcCum igitur dicit Aui. in litera
cp dif fo^utio vno mo no eftc^.poteft intelligi vel illc motus difilb fijtionis
noii cdct vno modo quia non iom vniformist^;^ illc iiofl eft InteIIe<fias
Aui,vel ^ ficcitas pcr illum motum car^ pori acquifita non elTct vnius
intenfionis, fed continueina''' ris,&:iftecftintelIedus,A,in litcra, Iftis
diftinaionJbus praemifiiis fit hcc prima fuppofirio,Non fub gradu liccitatu ^tocunqj
dC terrcftreitatis potcft virtus nutritiua i fubie^ o vel materiaconferuari,vel
fuas exerccre operationes fuppofitio videtur defe manifefta.non.n.apparet
virtuc^»"^ nutritiuam fuas pofie opcrationes cxerccre in niareiia lap dea
aut terreftri licut lapis. Secunda fuppofitio. Semp'-^^ pus SC quodlibet
membrum noftri corporis a quo fit ^^^^^^ tio Sc exiccario in termino ad cjuc
refolutiois eft Ciccius reftrius cp in terminoa c]uo refolutionis eiufdem.
patct,^] per cjlibcr refolutionem refoluitur fubtilius Sc magis acfc ^ cum fit
refolutioni paratius t&:cptcra /inr paria.IHudeigoq^^ facta refolutione
relinquirur cft continuc ficcius ^J^'^'^^ ftriiis.continueenim crcfcit
proportio partium icrrclti (St^ficcarumad partcshumidas vtpatct intelligcnti. ^,^^
Vi^,j lia fuppofitioeftcj>per virtutem nutritiuam in piopolJfO |,piri
telligere debemus ipfam animam informantcm nictn ^ ^yiil' noftri corporis
mediante calido naturali inmcmbris ^^]^,. nutricationis cxercentc.Ex quo
patethanc virtutcm^jbi^^'^ fa fuerit non amplius poicrit in matcria hxc virtus
liuiu ' quem gradum caloris ucl menfuram limitaie,a ^^jua cufp'''^^ di actum
producerchxc omnia fatis patenr, Qiiaii^ pofitio.Nutrimentum quod alTimilatur
membro iioiia'^'^^^ ritgradum humrditatis fubftantiffce maiorem Hi^^ bium cui
aliimilatur.quod enlm apponitur mcmbio 3pF^^ nirur fibi fecundum
difpoiitionem,qug tunc eft in me'^. Quantum ad fecundum fit hxc prima conclufio
.Jjli ^'.^ reftauratiua foret inff nita extenfiue,quia fcilicet matcri? ' nitg
extcnfiue cxtenderctur,^:: fcmper reftauraret 0 vnomodo.f modo proportioali
membro cxiccatoi" no ad quc exiccationis,quia.f ralc humidum reftaurarct
le tunc elTet mcmbrum talitercxicccatumadhuccorp"* j mortem
perueniret.piobatur conclufio fic.tale corp^^fno nue fieret ter reft r ius SC
ficcius ,fgitur in aliquo tempf ''^ ""n, perducereturadficcitatcmcum
quavitaftare noi^f!^\o/ patet cofequentia cum non fub gradu terreftrcitatis
$^!^ jjc que cS::c,&alTumptum fatis patct ex dictis ♦ vcrbi gi'tfi
fubiectum infinituminformatum vmute nutritiua , < |it cftfinitehumidum
intenfiuehumiditate facientead ^^J^^l igitur illud humidum,s,graduum, quia
igitur continu^j^^fa uiturrefoluatcalorhuiufmodi humidum pcr vnum 8C patct
q> in ff ne horp erit humidij prpcife ut, 7M ig'^^iuj hH^ ratur f qualiter
8c modo proporiionabili reftauratur ^^/ midum cxtcnfiue inffnitum tale quale
erat hoc corpU^ ^ mino ad quc refolutionis iam fignatac,& per confcq"^
^jf^/ ftauratum erit praecifc humidum vt,7,& Cic dcince^^^ rius proccdit
fefoIutio.& patet q> aliquando deueniet^ midum ita terreftre
&exiccatum,q) cum illovitaftaij g poterir, Secunda concliifio eft.Si
viffin! nutritiua f .^^i/ Secunda conclufio eft.Si virius nutritiua ^'J-gdi^
nitaintenfiue,;S::fempef faceret reftauiationem {]tt ctocorpus tandem ad mortem
perduccrctur . proba^^ ^^,/ Vt prxcedens ,quiaaIiquandofieretfubicctum
'"^P^yniC' ftcntaculum vitac,vtin prccedenti conclufionearg .^jj,fa
Terriaconclufio.Iicet itafit,tamen fi virtus '"^^^"jqoS (^!
retinffnitacSrinffnite potensad rcftaurandum /1^.^ ^y^i>' qucretur mors.pt
obatur.femperinffniteperfecffl^^^gffiJ^^ dum polTet reftaurare.igitur
5^c.paterconfequf"^J^^y^atii'^ ptum fimiliter. Ex quo fcquir"r q,
virrutefij^'' ^o^o fore inffnite pcrfcctiortis SC rcftniirare fempcr oc ^
cftanteccdensadconrradictoiia. Qnartaconci ^^giira^ tus
reftauratiuaforetindurabilirateinffnita '^'^ g a<ic(^ rct xqualiter Sc uno
modo ad fenfum datum,corF jl/ud perueniretadmortem.probatur conclufiofic
^^^^^^rcqri foret continuc ficdus SC terreftrius.igiturc^c. P ^^„cIu(io tia SC
affumptum declaratum eft fupra. tix '^^aufat'"2 ^ ne fequitur corrolaric
cp qualirercunqr virt"^ /^^^g ocquauc ?;
rctinfinita,dunuamenipfareftauiaret con" corpusP modo proportionabili
ficcitati mcmbri refta" ygnir^f civ s r io. weniretad mortc, Exquofcquitur
vltcnustamdcm^iiltc intenliue qf; extcfiuc cjf? in durabilitate poterit Ira
Aui.intelli &* fcx his oibus potell fcqui talis litterc expoliiioamplius
Y'"us hxc.r.nutritiua foret in(inita,(iue in durabilitatc,(^
"^JPP^f^e^^^ioncv&^c.licetmagis lltconfonum in durabihta
fc,(Xfemper.iaototcpore quo rcftaurarctincorpore face-'
«■ctpermutationc.i.reftauraiionceius quod a corporedilVol^ "itgqualitcr:
quia.f.tm reftaurarctq^tum eft diliolutum,cS: vnomodo.i.proportionabilf
ficcitati mcmbri in termino ad quem cxfccationis,quod eft necelfarium proptcr
quarta lupponem.dffTolutiotamcn.i.ficciias Sc terreitas corpori acquijita pcr
rcfolutioncm non elTct vno modo,f, non clTct aEquah's,immo cotinue fcmpcr augeretur,
quia corpus fcm pcrclietcontinueterrcftrius&:ficciu9,cS:corpus no poflfct
tolcrarcdiiTolutionem.i.nonpoflctftarccum tanta ficcita^ tceS;:terrcftrcitatc
quanta tandem acquircrctur,(5<:ifta difto
lutiofiniret.i.confumercthumiditatemcum qua ftat vita. Viuanto magis fupplc
dcbct corpus mori virtute cxiftcntc hnita^&nonfempcrrcftaurantcarqualitcr
vnoino. Et hocintelhgitdum dicit,quandoduxrcs fc iuucnr. Ouin ta conclufio.Si
virtus nutrKiuacfifcc prxcifc finita 3c t^o te porc quo rcftaurat rcftaurarct
humidum acqualc^ eaue pcrfedum humido rcfoluto corpus nunquam ad mortcm
pcrducercturM3batur.fempcr cftct humidum corpori clZ nicns calidi & vitx
fuftentaculu ficut prius. crgX oate
confequcntia&^afTumptumfimiliterintelligen^^^^^^ fcqu,turq,fi
v,rtusnutritiuacftetinfinita dum rcftaurare^
rempera^qualiter&xqucpcrfccfrumnunqua co ad mortem pcrduccrctnr.hoc ftatim
fequhur cx TclZ. pr^mum dicit q, illud arPum.mf ^P'^^^ refpondctur ad Sudit
vcritatemScTorpr"'f^^ <]uiin qurtftion^ eft tad^^^^^^ fed illc ^eftaurat^Et
fccund m h ncl^">'^ fecundamdlcit^r^t^^^^^ Ad
Etcumarguiturilludantecedens otML ? ^"^'^^^tum cft.
tet;.qualKcr&vnomodo.dS^^^^^^^^ ad.ntclleaumdatumitiquXnefchctr^^
5%"""^cJiciturq,fivirtusnutrtiuatrrfnf^^^
Wffn^cmcliusrcftaurarct&c. ^exa lia n" '''J?%"^"^
'qu3eftioncfequituraliapar.contradifc ftaurarctaequaIitcr&c.Sitamcnponer r
-ntenfiucinfinitaargumcntumen-«neo'^^^^^ ^ *ucnti.Et vltcrius proillo qualis
cft pfo "„,7 "^ vmutcm&c.diciturc^illudcftvcruS^^^
"'•""51' c^tcris paribus quaL cft propo™?ST T^^'''^'' ad
virtutcm in pcrfccftione vel ^«^^10». i a u '^"^ in cxtcnfionc.Non tamcn
oportet^ -«^?' 'tl ^"^* ^;"^^cidentalitcrmclius:quia.fdcn^^^^^^^
<3cntibustt,ultisipfuminficicntibus illud «m-T ^"'^ ^utfifct mcrito
"^T' ''"^P^^et non confunienti* &c ' ^^^''^' P^"^turam
ipfu'^ Quaeftfo, aliqua fit mors naturalis nf • Q-"*^'^"''* Vtrun,
ttrq,non. Primo fic 0,°Tu"* «""^tiplici^ tem indinationcm
morie;?-'" • T'' '^""'''^ "^^"'•a> •oq,quodIibct
cxiftens con:'^"" ^ffequcntia: '^ltcriuscfteidcmviolentnr^ naturalem
inclinationcm ^^odhbct cns naturaliter Zv' ^^"'^P'"*"
Probatur^qui^ •^ticoru tcrtio dc cofoIationctOm^ XXXIIL 209 ne nanquc animal
tueri falutem laborat, mortem vcro petniricmqj dcuitat» Secundo principahtcr
arguitur fic, cuihbetviuenri viiaefteidemnaturalis & eius generatio» crgo
cuilibcttah mors & corruptio cft violenta cSe prxcer
naturam,&perconfequens5^c.antccedens farispatet. 6C tcnct confcquemia,qufa
fi alicui coi pori naturali aliqua mu tatio vd difpofitio ineft naturaliter
oppofita f neft ei violen ter , vc colligitur primo de coelo» 1 ertio fi al/qua
foret mors naturahs fcqucretur quod aliquod viuens polTct per^ ucnireadmortem
antcquam ad acgritudinem velneutra- litatcm deuenirct. confcquentia comunitcr
fequitur fed falfitasconfequentisarguitur. Exillo cnim fequitur alicu^ ius
viucntis opcrationem quamlibct auferri polTc totalitcr abfquc hoc quod
diminuatur, quod noneft rationabile quia tuncfierct tranfitus ab cxtremoad
extrcmum , non pcrmcdiumcumintercuiushbet operationis pcrfedionc
d(:ciustotalcmabIationemtanquam medium cadar opc/ rationisdiminutio. Scd
arguitur principalis confequcntia quia for.fimplidtcr fano deucnientc ad mortcm
naturalcni opcrationcs dus totaliter auferuntur,qux tamen nunquam
priustucruntdiminuta;»probatur,quia conrinue ante itv ftans mortis fuit
for.fimpliciter fanus: igitur nunquam an te fuit for.in fuis operationfbus
lxfis,ct per Confequens «XTc. Quarto ad prindpale arguitur auaoritate
Philofophi a a tcrtio dc ccclo poncntis omncm defcc^um , dC corruprio> nem
elTc prctcr naturam.Itcm tcriio hecticorum. Mors eft vltimum terribihum Scc, Ad
oppofitum cft Aufcen.in littcra diccns q, harc mors cft naturalis cuilibet
indluiduo dcftinata fccundum fuam propriam complcxionem, Refpondendoad iftam
quacftioncm vidcbiturprimode prindpali quxfiro. Secundo tangetur modus quo
contin/ gcrc vd cucnirc poteft mors naruralis. Quantum ad pri mum
fciendumcftprimoq> communitcr vtuntur aucfto/ res iftis term^nis generatio
vita & mors.lntcllfgunt autem Gnatlo pcr generatfonem viuentis.f.de qua in
propofito eft fermo quid. primamparticipanonemanimgnutntiueincalido natura/
I/.Et hanc defcriptionc pofuit Philofophus in libro de mor> tc vita.Et per
hoc quod dicitur partidpatio animx nutri tiu3etangiturgcnu5,perhocenim
conucnitgcncratio homi nis cum cuiushbct alterius viuentis steneratione.Et pcr
hoc quod dicitur. prima diflFcrt a nutricationc ct huiufmodi quc
no.ifuntpr,mx.Er per hocquoddidt^ calido naturali decrac inftrni5::
difpofit,ocuidebetanimain materia c6/ iungi,tunc enim didtur uiuen? generari,
quando prima ma teriaciusdifpofitaper calidum naturalc partidpat anima
nutritiua.Pcr vitam autcm intelligerc debemus anime nu/
tritiuaepermanentiamincalidonaturaliad intclledumda ^^^^ tum» Pcr mortem autem
inteHigcre dcbcmus feparatio ^"'^- nem animx nutritiuac a corporc viucnte.
Quia tamcn hu/ ^^ors iufmodi feparatio cft pcr calidi naturahs cxtindionc quod
confcruabatipfam animam in matcria,idco multotiens utuntur audorcs ifto termino
mors pro calidi naturalis ex^ rin<ftione,dicentcs mortcm cftc calidi
naturalis cxtincftio/ ncm,fciliccrcaufatiuc,quia fcilicetad cxrindionem cali/
di naturalis fequitur mors. Sccundo prindpalitcr fcicn/ . dum cft mortcm
duplidter pofTe aduenirc. Primo cnim ad> ^ - ucnit a caufa extrinfeca
acddentali vd practcr naturam ^^"^tus ficut gladio.frigore.apoftcmatc 8c
huiufmodi. Sccundo po ""P^^x^ tcft aduenire mors ab intrinfeco per
naturalem et conuenic temacftioncmcalidinaturalisinhumidumnarurale, Ter t tio
fcicndu cft q> calidi naturalis cxrincfiio mulripliciter po> ^^'^'^ tcftconringerc.
Primoa contrarioipfum cxtinguentc per fimplicc aItcrationc,ficut frigidum pcr
fimplicc altcrationc '""^"
gilandofrigiditatcmcorrumpitcaliditatem. Quandooau P^'^''^^' tem fit caloris
extindio pcr modum fuffocationis ficut r»< Mbitacucntationecorrumpiturcalor&exringuirur
O u5/ doff autcm fft per Iiumidi quod cft caloris naturaIisVuften> tariuum
cxiccationem fiuc rcfolutionem, quamuis vr decla rabitur prima aphorifmorum .
cxtincflio calidi pcr viam- Iacob.s»i,aulc# DDd iMors nads dupiV. tcr tm^
Ninira> le d: prp rcr natu ram du^ pliciier» a V S T I O. fuffa.:ationis
reducacadillaquacfitpcr viam refolutionls> Nota tamen q> extin^^tio t^ccs
per viam refMutionis liumi di quando;{; fequitur caufam practcr naturam ficut
in homi nc morienteex tcbre pcr refolutionem contingit.Quadoq^' autcm cofequitur
avtioncm praccifc naturalcm ficut ell cx^ lindio quoc confequttur rcfolutionem
iiumidifacfcamaca> lore naturaUagente in ipfum» Qiiarto principaliter eft
fcic dum q>duplicitcr dicituraliqua mors naturalis.alicui mo^
rienti.Primo.quia a natura intenta & conucniens naturg jp fius moricntis.
Sccundo. quianon fibi eueniensa ca prjC'' tcr naturam.Cofimihter per omnta
diflingui poteft de !/♦ practer naturam.Duplicit cnim dici potcft aliqua mors
prg ter naruram alicui moricnti. Primo, quia non conueniens, fcd difconueniens
naturac ipfius morientis. Secundo.cja no fibiaduenicnsacaufa prsctcrnaturam.
Vltimo fciendu eftq^tam naturalcq? praeter naturam dicuntur rcfpcifiiue
5<:ad aUcrum,ideo non rcpugnataliquid rcfpecfru vnius na turalc
clfe,violcntum vero vel pracier naturam rcfpccftu al tcrius.T^.g.caFitas ab
ignc.pducfla inaquacft aqux &ciu9 formp violenta,quia difconucnicns vt
fatis patet.Huiufmo di autcm caliditas calefac^tio eft matcrix aciuar naturalis
quia materia aqug cft naturaliter inclinata ad reciprcncium ocm formam in aqua
.pducibilcmiSiTr igni calefacienti cft hxc calefactio naturahs cum ignis (it
naturalitcr inclinatus ad calcfaciendum.Hx quo patct hanc confcquentia non va
lcre.in.a.cftprincipmmintrinfccum naturalc inclinatil ad calefacicndum.igitur.a.naturalirercalcfacit.
Tuncfitpri^ ma conclulio. Aliqua mors potcft eftc alicui naturalis, pro/
batur.aliquod agcns clTc potcft alicuius uitientis naturalitcr
corruptiuum.igitur 5ic.patctconfcc]uentia 5l aftumptuni fatis patct.multx enim
funt influcniiac coeleftcs hominum corruptiuac 8C multorum animalium.Similiter
omnc con/ trarium eft alterius naturaliter corruptiuum , fed cuiuslibet
uiucntis multa funt cotraria.ig^tur ctc.Similiter multa func uenena naturalitcr
hominem mortificantia,&ita illis ucne^ nis mors hominis eft naturalis.idco
8^c. Secunda cdclb^ Capicdo naturalc primo mo nulla morsalicui cft illa mor tc
morienti naturalis.pbatur fic.nulli moricnti conuenicns cft eius
mors.igituretc.Itcm nullus naturalitcrappetit mor tem,fcd ipfam rcfutat
naturalitcr,vt fupra argutum eft.igi'' tur (ic.patct confequcntia cum
antecedenie. Ex ifta con dufione fcquitur q> capiendo violcntum vcl praeter
natura put diftinguitur contra naturale prfmo modo fumptil qug'' libct mors eft
praetcr naturam vel violcnta moricnti, vt fa^ tis patct ex conclufionc. Tertia
cocFo.Capicndo natura^ lefecundomopoflfibilccftaliquam mortcm cfie naturalc
nioricnti.pbatur.ponfibilceftalicui morienti mortem ad^ uenirc ex ibla naturali
3C conucnicnti acflionc calidi natura-' lis in humidum abfc^^concurfucaufac
talc corpus practerna turaliter immutantts.igitur &c.patct cofequentia 8c
allufn ptum declarabitur poft,licct fatis in littcra fuerit dcclaratu. Quarta
conclufio.Talitcrcapiendo naturale non quelibcc tnors ab intrinfcco^^ucnies eft
naturalis.parctfatis demor te ab intra .pucnientc per putredincm aut pcr viam
fufifoca tionis. Exhisomntbusfequitur aliquodcorpus perueni^ read
mortemabfcphocqt^^liquando cadat in acgritudine vcl ncutralitatcm nunc.patct
hoc dc moriente morte natU'' rali. Sequitur fecundo.alicuius viuctis
operationes in ca^' fuioraliterauferripoftq? refpecflu ciufdem nunquam fue/
runt pracrcrnaturaliter d.minutac vel corruptac . homine.n, tcmpcrato cxiftentc
S: morientc morte naturali ipfc conti^ nuc vfci; ad primum fui non clle permanet
temperatus , dC pcr confequcns nullomodoinfuisopcrarionibus lacfus rc-' fpecflu
fui. Nota tamc q> licet in tali cafu opcrationes cius nullo modo dicantur
diminutac refpecftu eius quod debctur tali corpori cxiftenti in tali
xtate,comparatx tamen ad ope rationes cidcm dcbitas in alijs actatibus
muItum,immo ad non gradum pcrfecftionis corundem diminuunr. Ex quo patct tncafu
il!o non fieri trafitum de certo gradu perfec^io nisopcrationum ad non gradum
pcrfcc^ionis earOdeni fi^ XXXllL nc mec^io.quare Slc, Qtiantum ad fccundum
prar.mittc'' dLleftcxdidisfupcriussS^circalittera. Primocj»noti fub raenfura
calidi SC humidi quantucunq^ parua poteft anima nutritiua in membris noftri
corporis confei uari. Seciido pracmittendumcft c}> calidum naturale continuc
agit in hu midum mcmbraleipfum refoIucndo,Iicetetiam ipfius te^ foluti continue
fiat reftauratio.Ex quo fequitur quod mcni'' brale humidum fit continuc ficcius
8C tcrreftriiis » con" tinue enim refoluitur illud c]uod eft refolutioni
paratiuJ 8C illud cft fubtilius . Tertio prxmiucndum eft quod calor natuialis
non conferuatur in humidonifi quamdiu habet ad ipfum proportionem talem , quod
illud poflif fubtiliare feipfum cx eo fouere.Ex quo fcquitur quod liu^
midomultum terreftrificaroextinguitur calor. Exgbus omnibu3 colligitur modus
quoaducnirc potcft mors natu»' ralis.Calidocnim naturaliagentcin humidum
naturalcli'^ midum continue fit terrcftrius vtiam dicftum eft. dcucnif^
igiturhumidumad tantam tcrrcftreitatcm c]> non potcti^ calidum
naturalcconucnienter fuftcntarc.vndcincipic ^^, dum naturalc diminui,quia tamcn
adhuc non celTar hum''' dum refoluereadhuc.pcedithumidi vlterius ficcitatcm^U''
gendo&mcnfuramcaloris diminucndo,vndeintantin"''' norabitur c?alidum
cp non crit amplius fuft/cicns ad opc^'' tioncs vit3c,vS: per confccjucns tunc
dcficit vita 8C aducff mors.Ad cuius calidi minorationem ctcxtinc^ioncmiuu'^
humor ctiam phlcgmaticus 3c labor 8C cactcrae caufc, qu^^
inlratangitAuic.dumdixit&adiuuar ipfum humor 3CC' Ad quod etiam concurrit
cp calore multu dcbihtato^'^^*^'' p btis anhelitus multum induratis dcficit
motus anbd'^^' Ar' &perconfcc]ucns vclocitatur paucicalidi remanctiscxti^^
«flio.Qiiam fnlam inniiitphilofophus in librode mortc <> vita;dum
inquit.PPm autcm vitac deficit habentibus rcfrigereturcarm&communicansfibi
: qutadmodurti*"! dicflum cft frequenter contabefcit ipfum a fcipfo qii
^"i dem pulmohis quidem bracchia indurata fuerit propt^f^' poris
Iongitudinem,deficcatis his quidem brachtjs Iiis qp^' dem pulmone 8C pfm
facftis tcrreftribus non pnt ha^ P^^ tes moucre nec eleuarc ncc fimul ducerc ,
tadem ergo ^'^^ incenfione marccfcitignis. Alij autem tanguntahos ^^^^ dos
fumptos expartc contrarictatis elementorum cxift'^ fis^^ tium inmixto,fed
hicprimus modus fuificit mcdko* *^ ^^1)^^^ his omnibus polTunt colligi
differcntiac quacdam intcr «^^ jpi^fjj' tem naturalem
&pr3Eternaturalem.Prima eft ; quia t^^'^ (ors'' naturalis non fcquitur
acflioncm agcntis practcr natura^lJj J^fC <\ mors autem practernaturalis
fic.Secunda, quia mors o3l jjDp ' ralisnon praefupponitacgritudinem nuc vel
ncutralit^t^ nunc praetcrnaturalis vero fic.Tcrtia diffcrentia, quia '^^ ralis
mors fit fine dolorc corporaIi,mors autem praeter f' luram inlibro raro
contingit finc doiorc.Et hanc fniam tctigif ^J^'* de morte 8c vita dum
inquit.Propter quod SC U triftitia eft quac eft in fenecftute mors . nuila cnim
yj^'^''^ paflfione contingente moriuntur,fed in fenfibus aninJ? ^ ^^^(}>
latio fitoIno.Hanc fnlam tetigit Sencca in "^^^^^^^^.^t/ pi dum
dixit.Animam fcnilem mollis cxoIuitfapor.Cl ^.^ ta differcntia eft,c]> non
potcft mors naturalis 3^"^""^^^.^^ fi in vltimo fenio,fcd mors
practer naturam ^"^^^^^f^l-pefl qualibet nctatc poteft contingerc.Si
quis.n..ppfer abf tiam a cibo moreretur non morcretur morte "^t"'^
jjj.itur argnmcnta principalia rcfpondctur* Ad primuifl . ^^j^a q> illud
probat nullam mortem eiTe naturalcm ^^^^^^f^^i piendonaturaIeprimo,quodbene
conced/turr jp^on liter pcr omnia dicitur ad fccundum. Ad tertiut" cedendo
confequens.Et conccdif efte poFc ali<^"'"!. fuc^ qualibct opcrarione
totalitcr auferri abfqp hoc a"^^ .^(cr cjuaiibctopcrarionetotaiuc.
«u.^..i«,u,v^„vw^ ccijin' rit refpecfiu eiufdcm diminura. Et negatiir vlfcjJJJ^
^^^. turq,eiTettranfitusdccxtremoin extremum n" fint Diciturtamenq, licec
in corpore taliter vmcntc ^j^^^t,, operationesdiminutacrcfpecflufuiin tali
^f^rc ^^jm comparatxtamcnalijs actatibus abfolutefccun .^^yptyr.,
perfccftioncmad non gradum perfecftionis ^'1^0» vt lam dictum efl: Ad
aiKftoritaiem veto dicitur q> Phl^ lolophus voluit mortem eirepracternaturam
prout diftin' guitur naturale comra praeternaturale primo modo fum>
ptum,Erliarcde qua:(ico» Quacftio. xxxiirj» TRIGESIMOQ.VARTO Quarritur.Vtrum
pcraclionem virtutisnutritiuxpoirit relhurari humiduni |quebonum vel
meIius,eoq>priusfuitacorpore rcfolutfu fct arguitur multiplicitcr q, fic,
Primo.per adionem vir tutis nutritiux poteft reftaurari humidfi cfr quo
longiori tc> porc potefc vita 3c calor naturalis conferuari cum humi> do
pr? exnti,igitur ^c.patet cSfequentia . Sc alfumptum batur.ponendofortemeireleprofum
vel hedicum primx vel fecundx fpecief,& cp m fequenti hora for . erit
curatus, &:arguitur fic.cum humido in hora fequenti for. reftauran^ do
jongiori tcmpore poterft permanere Vfta eius cu prpy cxntijgitur &:c.patci
confequentia,quia non priori humido
Vitabreuioriteporcpcrmanliirct.non.n.potuiiret for, per/ manere heaicus longo
tcmpore cum fequcnti tfi adus eO: pcrmanere,^^ per multas actates decurrcre.
Item conffr/ matur idem.humidum praeexns minus conueniens crat vi t« poftc^
erit reftauratum.igr ^c.patet confequentia.&: aftumptuarguitur,quiahumidum
praeexiis cratinfcdum qualitate vitae difproportionata <X:contraria.iffitur
SCc Sc cundo principaliter arguitur fic.corpus lapfum a tempcra - mento poteft
ad temperame.itum reduci.fed ipfo talitcr rc dudoerit humidum reftauratum
melius^^pcrfedius pr.. exiftcntc.igitur &cpatct confequentia.&
alfumptum pro prima parte collig.tur. j.techni.^ pro fccunda parte ar^u^
STr^ovd^^^^ i^rmTatrtX^ peratum. ic^itur ^c m.T^ r reftauratum vcrotc decur m t
l^ anteccdente vi vitai^t tdtru^^^ infamem melancholicum 6c
fi>!^^^'°^ff"'*'Ponendofor, durarc in vita per annos. 6c temn^"
^P^"^ P''' &fitfor.redudusadtemDeramr ^ c ^'^^os.so.
Etarguuurfic.humidu7prSri:^^^^^ feruare vita prascife oer annor/r^ ^ i '^'
^P'^' ^«"^ eftaptumco^feru;;~;3^^^ confcquentia vr nota cum ante -ff
"^^- for,ia'mmelanclXs~tpofi^^ peratus hns humidum cius temperammrn^^^^^^^
cifeeodemgradu,quoerithumiK^r^^;/^^^^ P^?^ norumredudi, Et a rguitur fic.
pe^^ed ' ! ^ '''^ platonenuncexns^Lmidumnmc^^^^^^^ peratutn poteft Ion|ori
tempore vita conO." r^^ perfcc^um erit humidum forK 'du^"^Ue humidum
platonis:ficut didum eft „ ,fr"Ti'"^ Tr
fnthumidumfor.facfiarcducflione^^^^^ •n eo. tota confequentia vr nota cum ante!
TcTt o . pal.terarguiturfic.poreefthumidum nutr memarr,"'^ approximatum
fore perfecf^ius,eo ^,^^^0^^ Satu^t;:--^^ r'\t.i^J • nutrimeiifo forc
perfecftius contrac^o r^v. - qui fubndtur pnilf. '"-5'^" T^'[^''''
^bi trl fangu " msexca.ismeCcS~^^^ principahter fic.pSnlf "^"'^'^^to
scquc bonum humidum oe P''^''^^!'^^^rgo falten,
teftrcftaurari.patetcoX:i!f;?^?Z^^^ xxxiiir. 210 teltreltaurari.patetconfpr;
""tntiuppo aaiocalorisnamSte^ 'Pediri, fed ipfa fic rDcdit^ n?i
"'^"'^^' ^°'^'"er «»uucnict morsjgr &:c»tota cofequctjji
patct <^um antc, Quinto ad principalearguitur experimc to,quia contmgit
indum permutari paulatinc ad regionem iHzmiSc experimur ipfum longiori tempore
in vita perma nere,vbi tamen meritohumidi conrracfti in regioncindoru nonerataptusultra.30.annos
vclparum plusin vita pcr^ durare,d;centc Auic.fecunda primi doc.fccunda.ca. de
his qux.pueniuntexhabiiationibuslocorum.Loca c^luh ma <:nificant cap)llos,c^
intantum crifpant cos q, cum coUi(>U'
turpiperihmilesefticiuntur;digeftiuamdcbaitant decum Indorui in eis maxima
fucrit refolutio,^:^ minuatur humiditas ciio fenia in aduenit fenium ficut in
terra indorfi illis nanq^ qui ibi mo^ 30.anis< rantur accid it fenium in.
;o*annis» Ad oppofitil vr intentio Aui.in Ira.innuit,n.cotinue hu^ midunri
corporis fieri magis tcrreftre&ficcius.Idecxpref fius tcrtia
primi»cap.2.decaufis neceiritatis mortis» Refpondendoad iftam quxftionem
ponendx funt quo^ rundam tcrminorum defcriptiones 3C fuppofitiones qusc/
dam.Sccundo ponendx funt coclufiones dc qupfito. Qua tumadprimumfciendumeftci»
aucfiores 3c dodores co' ^ijjdi'
munitcrvtunturiftisterminis.humidumradicale.humidil ^^"^
nutrimentale.humiduminflucns.&:humidum innatum.In ^•^"P^'^ telligentes
per humidum radicale ^^prie humidum mcb ra^ ^ Ic animatum.quod ideo radicale
dicitur,ipfo tanqua radicc fuftcntatur ^S^ fouetur calidum naturale per cuius
pfuiam conferuaturanima in membris^Vtuntur tti audores ^^do cflorcs
frequenterifto termino radicalemagis ftrided^prg cife.phumido
cotradoaprincipiis gnonis» Perhumidum autc nutrimentale intelligunt humidum
quod eft nutrimen tum,ex quo aptum eft reftaurari vcl generari pars in mem
bro^Dportionalis parti ab eodem refolute,(icut dicimus glu ten eire humidum
nutrimentale.ex ipfo enim poteft genera ri pars oiris uel nerui loco eius quod
ab ofie vel neruo diflfol uiturperacflionem caloris naturalis.Vtuntur tamen
audo rcs hoc rcrmino humidum nutrimentale multotiens indifFc rcnter tam .p eo
quod cft vere nutrimentum C^^ eo quod innutrimento contrahitur.fic.n.partem
oft"is cx nutrimen> to generatam appellant humidum nutrimentale» Ex quo
patet primo q> non quodlibct radicale humidum eft a genc
iationecontractum:immoaliquodageneratione(5<: aliqcf a nutrimento
contrahitur. Patet fecundoaliquo mo pof-^ fe concedi humidum nutrimentalc eflfe
humidum radicale, quia-aliquod humidum cx nutrimento cotradum verc eft hiimidum
membrale aiatum,<X: pcr confequens radicale fe cundum
q,aiatum,nutrimentalcfecundum q,contractum cxnutrimcto^odem modo perhumidum
innatil qnqun> telliguntindifferenteromne humidum membrale aiatum quandocp
autem folum tale a gencratione contractum» Pcr humidumucroinfluensintelligunt
nutrimentum aduenics membro» Secundofciendumeftq,peractumuel actio/ v*
ncmuirtutis nutritiu^ in propofitodebemus intellioereope rationem
quamfacituiitusuelanimamembrimediatcca^ nutritlae
lorcvelcomplexionemembriinnutrimentum ipfum ap-^ ^"^^ vP ponendo membro
eidem uniendo ac ipfum tandem ei airi^ ^^'^ ^
iniIando,Eftergofenrusqu3eftionis,utrum uirtus nutritiua membri taliter poffit
nurrimentum tranfmutarc 3c ipfum mcmbroaflfimilarecj^ipfumair milatum ipfi
membro fit melius 3C perfectius preexns humidum membrale refo^ lutum:uel c^
illud humidum fit meliori modohumidum prius crar» Iftis defcriptionibus
terminorum iic pofitis Hnidus ponuntur diftinctiones» Prima diftinctio.Humidu
mem> meh'/' broreftauratumdupIiciterpotcftdicimelius.Primoabfo^ Qsd f Jute
pro uita uel uitac perduratione.Secundo pro operatiomV bus.Primo dicimus illud
humidumprouita melius quod longiori temporc poteft eflfe vitae fuftentatiuum.
Secuny domodo dicimus illud melius cum quo perfectiores rationes poteft anima
producere, Secunda diftinctio' Huidtl Vnum humidum potcft eflfc a tcro melius
pro uita duplici^ melius ter.Pnmo in fe & abfolute. Secundo merito
qualitatiu^ P vita difpofitionis ilhhumidoconiunctae» Excmplum prifnh dupFr.
dicimusquodhumidum pueri in fc<5eabfoIutc cftmelius Iacob«s,i,auic» DDd tj
dv s r 1 o, pro vita cp humidum fen is:co plns habct dc humido fub iili aereo
puer calidi rultciuatiuo.ExcpIum fecundi, ficuc fi puer fit hedicus vel leprofus,licct
in fe tX: abfolute iit hu^ midum huius p vita melius humidum fenrs , meriro
ta> men qualitatiujc difponis humidum pucri inficicniis dici'' mus illud
irjmidum p vita dctcrius» b't ex hac diflind:io ne infurgit hxc tcrtia
dirtindlio.Humidum in mcmbro rc ftaurarum clie melius vcl scque
bonunnS^rc.potcfl: intelligi dupIiciter.Primoin fe 5;^ abfolutc,quia.f.melius
vel acqua^ literaercum.Secundomeriioalicuius qualitatiug difponis» Qjjam
dillonem comaiuniter ponuncaucftores fub his ucr bis.f. Dupfr dr humidum
mcliusalio,quia cum co potelt longiori temporc
vitaconfcruaritj^potuifrctabfolute cum primo,velquiacumeopotcrtlongioritcmporc
vita cofer uariq;potuilIecIitalitcrrcftauratumnon fuilTci. Exempli
gratfamclancholicopuero pcrmutato ad tempcratum in mcdio pucritig duplicitcr
polfumus imnginari in eo forc hu midum rcftauratum mclius.Primo,quia longiori
tcmpore poCiVitacofcruari cil rcllauratoqjabfolute potuilfctCLl pri mo.Secundo
quia longiori tcmpore poicft vita pcrmancrc in humidoilco fac^ta inc
pcrmutarionc cY; fi hxc pcrmuia^ lio faAa non fuilfet.dil^crunt tamcn ilH duo
modi : vc infra Huidius patcbit. Cluartadillincflio.Dupliciterdicitur aliquidab
altcrodr tcro humidius. Primo ciualitatiuc. Sccundo fubflantificc. duprr»
Exemplum primi: vt pljlcgmaticus in fehindo dicitur qua
Iitatiuehumidiortemperato,tcmpcratus tamcnaut fangui neus in primocll
fubllantifice humidior.Diciturautem ali quidalteroqualitatiuchumidius,quod
cftintcnfiori gradu humiditatis humidum. IUud autcm fubliatifice quod pliis vcl
melius habct liumidum vitac 3c calidi nacuralis fuflciv tatiuum. Aci propolitum
humidum rcllauratum forc liumi dtus praccxiftcnti rcfoliito polTumus
imaginari,ucl qualita^ tiue vcl fubllantifice.ExcmpIu primi: vt fi cholericus
pcr^ muteturad phlegmaticum.ExempIum fccundi,vc fi humi dum reftauratum habcrec
plus de acrco & minus de tcrreo aut elTct magis conucniens fubiecftum
caloris naturalis. His diflincftionibus prccmilffs ponuntur fuppofitiones,
l^rimafuppofitioperaJtioncm calidi naturalis in hum(> dum fcmpcr refoluitur
fubtilius 3c magis acrcum.patct,ga aeque bene cft applicatus calor humido aereo
ficut grolfo tcrrcflri , cSc^cum hocfacilius cflrcfoliicrc humidumaeicu c[i
tcrreftre grolTum.ideo 8Cc* Secunda fuppofitio. Qua^ to humidum cfl: magis
aercum (5<:unduofum illud eft con> uenientms fuftentaculum
caloris.patet,quia tantocft aca^ lido faciliusfubtiliabilc&difponibile
fecudum exigentia caloris ad eius confcruationem in fubiecfto. vt alias declara
tum eft* Tcrtia fuppofitio.Stantibus omnibus fimilibu? 8C aequalibus caufis
durabilitatis vitoc femper ftat aequali» uitaEdurabiIitas.patet,quia fimilitudo
omnium caufarum arguit fimilitudinc in cfFccftibus.oIs.n.dflTimilitudo in cau^
fatis dependct cx dilTiPitudinc cfficientis aut materiac,uc cof ligitur.ix.mciaphyficae.
Quarta fuppo.Membril cui fimilatur nutrimcntum perfecfie obtinct fuper
nucrimcntu quod fibi aiTimilat.Ex quo fequit talcs requirit nutrime^ tum
difpones a membro quales funt in mebro,cui fibi af> fimilatur nutrimentum.
Quinta fuppo. Contingens eft humidum melius prouitaepcrduratione ^ptcr
difponefo cum coniuncftam minori tcmporc uitam aliquo alio dctcrio ri humido
confcruarc.patct hoc fntclligenti. Quantn ad fccundil fit h2cc prima cocPo.PoFe
eft per ac^ionem virtu> t{snutritiuacreftaurarihumidu,poponibusmehus q^fiio
rit praeexns humidum rcfolurum..pbac fic. in principio iu>
ucntutisreftauiatumeftmeliusqp fueric prgexns humfdil
^>operationibus,eoq>cri talihumidopotuirtus perfccftfo rcs producerc
opcratfones.igitur&c.patetconfequentiacSi declaratum eft alTumptum
fuper?us,ubi oftenfum eftiu> uentutem pcrfecftiorem elTc pueritia.Et pro
ifta cocfone cft Auic.tcrtia.primi.cap. i .dil inquir. Veriltii pcrfecftio 3C
in^ tcgrftas nra 8c potentia nras pcrficicndi opcrationes non
eftnifipoftmultsiriccitaicquacnobis accidit, deindc ifta XXXIIII. ficcitas
incelTanter^ceditdoncc nos perimat.AcqLilritau^ tem ifta ficcitas facics ad
pcrfccftionem opcratioiium in iU'' uentutc.igitur c9^c* Ex hacconclufionc
fecjiiit hanc ppo^ nem elTe conccdendam.peracftioncm uirtutis nucritiu^po teft
reftaurari humidum pcrfecftius fuerit prgcxrls, quod enim cft
mcliusprooperationibus cft abfolute melius SC perfecflius. Sccunda conclb.Per
acflionem uirtucis nutri tiux pot reftaurari humidum qualitatiue humidius .
patct, quia corpus cafm potcftad plilegmaticum permutari , qd" ficri non
potcft c|uin tali corporireftauratum fit humidum qualitatiue humidius.igitur
cX^c.patec confec]uentia cu antc cedcntc.Idcm patet dc hccftico,qui cutatur
SCc. Tertia co clufio. Per atftionem uirtutis nutritiuac potcft rcftaurari hu^
midum.puiia mcliusmcrito qualitatiuac difponisilli hU'' mido nouitcr acquifitac
. patet hoec concPo , quia in lcprofo pucroauthccfticocuratohumidum quod
reftauratur cft^ uitamelius,quia difpofitum cft difpofitionibus qualitati^ uis
mclioribus prouita. prius.n. crat leprofis qualitatibu? infecftum,a quibus iam
cft denudatum.Ei dixi notaier ifl^ rito cjualitatiux difpofitfonis,quia licet
.pptcr hanc qualit* liuam difponc iiouic huic humido acquilita ualcat illud
111* midum fuftcntare mclius caPm c*]! prius potuilTct cum Pl^ cxiftenti
difpofitione.in fccamcn mclius iiumidum crattnc 5c:magis acrcumc]? nunc,liccc
calis bona fuftentatio.p""^ ab illis primis qualitatibus impcdiretur.
Confimiliterpf^ oia dicendum cft dc humido reftauiato corpori temperstc facfto
ex meIancholico,licet.n.tale corpus ad tcmpcram^^"^ tum permutatum
longiori lemporeuiuerc poterit fi^^*^ fuiffct pcrmutatum,cius tamen humidum
erit minusaere^ um &: in fc p calidi coferuationc minus aptum prius era^
ante rcducftioncm. Vfi fi ante rcducftionem fuilTct cil x^^^ bonis
difpofirionibus qlitatiuis ficut crit poft , notil eft^ cum ca longiori tcmpore
uita conferuari potuilTct. Exfl^* conclufionc fequitur q, licet hcdicus curatus
fit a mortca' ftantior cp clTet fi fic curatus non fuilTct , non tamen efl^^^
ftantiorabfoluteq^ prius. Quarta conclufio.NoneftP^^ fibilepcracftioncmuirtut^s
nutritfux rcftaurari huini^^^"' fe 8C abfolute .p uite perduratione aquc
bonum, fic co longiori temporc q; cum procexiftenti fitapta uita p^f^^^ rarc.pbatur
hxc concIufio,quia tunc non rcpugnarct coj^ pus humanum in uita
perpetuari.confcqucns eft falfu"'''^ contrafniam Aui.inlra.6<:tcrtia
primi.cap, i.6«^argf ^^^'^^ fequentia.Ponendo cp fortes in hora quoc nunc eft
rcftatif^ rct acque bonum humidum ad fenfum datum licut in hof^^
prxccdenti.Etargi^fic.humidum iam dicftum reftaut^f'^ eft
infexqucbonum&c.ficut humidum pracexfis , ig''^^ acquebonacft.pportiocalidi
natutalis ad humidum in prpccdentiiS;:ficutinfequcnti,^per confequens nun^
pcruenirct corpus hocadfenec^utcm.Etfundaturhocar|^ mentum fupcrillafupponc
fupcrius prxmilTa.f* ^^^L, oino fimilibus SCcAtcm fi acque bonum
reftaurarctur^^^ igitur cum cactera fint pariafequitur for.elTepcr ^^^^" '
ef tempus ineadem uellimiIidifpofitioncpuctuaIitcr,<>r^^ confcquens
dJc.Item fit for.iam merito fui humidi n^^^^j^ lis aptus iiiuere pcr.
ioo.annos.c5<: rcftaurct pcrannum^^^ tinuc humidum acquc bonum,ficut nunc
habet,<S(:p^^.^^ ctia in fequenti tcpore erat aptus uiuerc. loo.annis. ,
V^^^ taconcIufio.Sequiturq)peracftioncm uirtutis ""^'''Sabfo eft pofc
reftaurari humidum p uitac duraiioncin i'^^^ lutcmelius.quac conclufio fic
eftcxponcnda,qj "/"Vj^um fibilc pcracftioncmuirtutis
nutritiuacreftaurari hu^ j^/ cum quo longiori tcporc fit apta confcruari uita
^^J^ pcr ri..pbatur hacc cocFo fic.qualitercunqi fucrit humicjj actionem
uirtutis nutritiue rcftauratum f«'"P^'*" " c^te^ cius
5^terreftrius.igitur <&:c.patct confequenria, ?^^^porC
risparibusquodcftficcius dC terrcftrius m!"""^' pcfpri" eft
uitac 8C caloris fuftentatiuum.&aflfumptu P^^^^I^rTi cui mam fuppofitioncm
premilTam. Secundo. ^^!^.^^jrConu' alTimilatur nutrimentum eftcontinucficcius
\'^^scc, tota ftuc nutriraentu qd' fibi afTimiUt cft ^icdus.i^l^^^iiA . a V S T
I O. confequeiuia patetcum antecedcte per quaitam fupponc, Tertio toto tcpore
quo conferuabic vita cum humido lic rc Itaurato erat pracextls humidu aptum
ipfam conferuare.li/ bi.n»no repugnaret ii debite regulatum' fuilTct, 3c cum
hoc teporcampliori,quia.f.temporcan talcm reftaurationem, Jgitur &c.patet
confequentia cum arlte.Quarto» dato oppo iito cocfonis fequerec aliquod corpus
polle in a:tate retrocc acre,confequens ell:falfum.tunc.n»non fieretcGtinue mor
" propinquius.cX: patet confcqucntia intelligenti» Item per aaioncm
virtutis nutritiux non poteft humidum omnino f quale in perfedione
rcftaurarijgitur nec melius»patet co fequentia et aifumpti] lifr ex .pbone
prxcedentis cocFonis, fcxiftaconcroneiiliiius.pbationefequitur primo q» licet
puer hedicus curatus fit humidror humiditatcoppofita fic^ citati3egritudinali,etustamenhumidum
icrreftrius cfl:ip/ fo curato $ ^n,8c ficcius ficcitate a:tatiua,cuius fignum
cfi: quantucunq^ fucrit puer hedicus in iuuentute benc fana tus pro tunc tamen
eius humidum eft inobediens cxtenfio> m ^ motui augmenti,ubi prius augeri
poterat. Secundo fequic nunqua artas poftcrior plus diftat a morte prior Iicet
bene plus a morte polTct diftsre diftaret prius in eo^
dcmcorporenullapcrmutatione facfta. VcriltiTin aliotif> corpore poir.bile
eft xtatem poftcriorem plus a morteT^ ftare q, prior sctas in corpore aliquo
certe dato,ut in tempc rataiuuentuteq. inpueritia melancholica. Sequitur ter'
tioprobabiliter fore tenendum non oualibpf r-.T -
peratamforcqualibetdiftcmperatali'^^ ta prmcipalia refpondetur Arl \-
^'«"«f " airumptum <S;adnmW -T P"'""™ d.f itur
negando humid^re Saul^^S eiusbomm calidifuftoitio' ' '"^"^"
Iociu3 refolucnte:&ideoiUud h,,m?? '*""'='"' ■P'""'"
Iapfum noneritprovi.ame?ius i^f ^"'^'mm poft Adfecundumdiciturcj, iHud hum
d,?m? operationibus&nonpr^vitxpe d i "Ad""' T mationem
primam didtur poft reducli ,L ,f dum nonerit magisaptum^ontuat^^a cxiftcns/ed
bene $ erat prxexiSZ' 1"' V% ' Ad aliam confirmationem admit" mr r.f
^"- fumptum pro ifta parte.f.perfeaiu fl hf "'^^""^f^
inpulmone&c.&negatur q,/,t anVu?-. r "' vitam conferuare
&c:n.fi fiuemSTm i^^'r'r'''"P'*''^ n paria^cuius oppoa,um fequitw
e?af"^ * li'^ ""^S«e.
t"<:nesandoconre.iuentiam,&caun, eft
n,,!?!."'"!'"^''^' sffimila, fibi nutrimentura,quod non facitt^
',^,"'''''"'« "'ofemineexiftensautfemen. quatficuS" "V
"«ttimentum fitmel.us&c.quia tam n m^^K ''^*'''''
catumeft&,erreftrefitexeoterreftTe.S T/'''^' tum dicitur negando
afl-umptum, &,cumar*uitur^ caIor,s .nhumidum poteft totaliter
auScirc.*'-'^'» Qyxftio.
«nisfittfperatiorpu°?iy'^^°,*H"''''''^''"i"' tno fic.Melius
& perfea,, ''5""'"K';? Pri. ■■ma! qp in tepore iuuentu i,
iL'?!"'" ^'""•^"'^P°n pue>
»ffumpt,ipbat,quiahu,T,Ja|o ^''n" * iuue> 211 iie 43portionacci quod ab
eo tefoIuitur,fcd melius etpurius humjdum refoluita puero qiaiuuene,igic&:c»
patet confe> quentiad:maior(S^ minorpatct,cuma principio pueriticc
yfc|,adiuucntutemfiathumidilnatuialc pcr nutrinientale impurius. Secundo.Coplb
pucri cft longioris vitc co plcxio .uuenis.crgo eft melior Sc
tcpcratio..c6fequcntia to net,eo q, d*fpo cum qua melius et longiori tcpore
conferua turtorma.nmaefttormacconuenicntior magis i.por> t.onata,^per
confequens tcpcratior, ailumpmfL p^^^^^^ Ec confirm3c,qa fic fe vr hrc cctas
tcpcrata ad alias diftc^ peratas ^ctates,^cut copFo nafr tcpcrata fe habet ad
copfo^ nesnaturalrd.ftcperatas,fcdqual,bec copfone diftempe. perata copfo
tcperata c longioris vitx,fola autc pueritia cft longibris vitaecactens
paribus.ergo&c. tota confcqucntia vr nota cu antc^ Tcrtio principalitcr
fic.pucr in qaalita^ tibus a Jiru.s cft tcpcratior iuuene,crgo faltc non debet iuue
nis dici tcpcratior pucro.igitur cS:c.patct confequenria cS^ar
guituraftumptumauctcGaf. fncomcntoillius aphorifmi GnP primx particuIar.Q^ui
crefcunt pFm hnt calorem inna> tum ^c.qui ponit q, caliditas pueri eft
multfi grata & fua> i.is iuuenis vero mordax.SiPr caliditas pucri fic fe
habet ad caf.d.tatem iijuenis ficut calidiias pucri fani adcaliditatem
fcbr.cntis.fcd tcpcratior eft caliditas fani.igr &c.patct co^
fequcntia,cX:a(TumptripatetincomentoaIIegato» Qi,ar tocopFopuerieftfirior^.pportionabilior
corpori tcpcra^ toq^copFo.uuenisveUlteriusxtatis.igrcSeo patct confo que.u.a
«S:aaumpti..pbat,quia pucr melius confcruat in te porc hycm.s & veris q;
(uuenis:fcd nonfit conferuatio nift
perli{ia..gitur&c.p.mtconfequentiaL^'anrumptumhabet in comenroillius
apnorifmi tertig particulc. Seci.ndum hos quidc veris. Qi.into principalitcr ai
gr auc^oriiatc Galc* fexto dc rcgimine fanitatis, vbi darc vult cp optimam co^
plexioncm habet puer.Cactcrx vero funt detcriores SCc Ad oppofitu eft Aui.in
cap.de copFonibus , innucs cqua Iitate fccudi modi rion reperibilc nifi in ?
tate in qua auPmc tuadfut,perucn.tfinc<Etdraq^^^ leg. pducf^c non
corrcpte.hoc autc foIO cft in ^tatc luuentu tis.S,Ir ,n hoc cap.de ^tatibus
verfus fine dicit iuuentus habctcompjcxionem magis ^qualem complcxfone pucri.
It^ ifta qone primo prjcmittend:^ funt queda diftones ct
notaWia.SecundoponcdcfuntcocPones dc'qfitl qL CopPo
ti^n^^adpr,mumfc.cndumprimo.DupFrpot dici vnac"> tpa^oc
Permaiore.ppinquitatem aliadr 3cIxqualeadpondus,&ficcompIexioab 4"al|-
ad 00^. dupPr, dus minus d.ftans dicitur temperatior. Secun/r»r,l -rf "
peramentoiufticiali^&ficcopLemaquape^^^^^^ ueniunt operationeg dicimus
pcrfcdiorem. Secundo pre iTHttendu eft q, quxda operationes funt naturalcs ♦
ouTdS aiaIcs,nondiftingucndovitaIes contra n^tura^es Exrnl,^ primi,vt digeftiua
8c nutritiua.ExepIu fecundi, vt fcnfitiuc tainteriorescgcxteriorescS^motiua..
Tertio prxmi en du eft cp oponum natural.um qugda funt facientes ad con
feruationemindiuidui:qucdaaddonferuatione fpciad bo" numfenfum,
Quartoprpmittenducftcalorcin pueroct in .uuenc efie in gradu 3equalc:puer tfi
cft iuuene humidior Qiiinto prpmittendum eft tota humana copPonem decli>
narc ab xquali ad pondus pcr caPm & humidil 8cc, Qua tu ad fecundu fit hcc
prima concPo.Opones ad vitam vcF eius pcrdurationercquifit?pcrfcc^iorc8
6emcl/orcs funt in pucroqpin iuuenecpterisparibus.,pbacfic.perhmoi onov
neslongioritcporedurataut longius conferuat vita oucri iuucnis igr &c.patet
cofequcntia & afl^umptu patct inrpf ligenti. Ex ifta conclufione fcquit
primo q, pcrfec^Jn fuiitopones naturales vt nutritiuac^ eifde adminift in
pucroq^in iuucnc.patct:quiaperfcc^ius prenara? X"^^' ftauratur nutrimetum
humidum in pucro ^ in i,„ c ' quiturfccundohancconcIufioncmclTcconcedend^^^^
pcramento.p vita requifito tcpcratior cft d.ip^ ^ Secunda
concIufioprincipalis.Csetcreoocl^ .ales ^Cgencratiua pcrfcaiorcs ^^i:^;::^^
lacob,s»i,auic, dDc! iif O^atio duplex. O^atio naturaP duplex» Q. V ^ S T 10,
puero.patet fiaec conclufio dircurrendo,quia fenfitlLix tam intcriores
exteriores intellecfiiuac &. motiue localiter func mulio perfediorcs in
iuuene q?in puero.igitur6c:c.Etargui tur ratione.Primo.quia liuiufmodi
operationcs requirutor gana a fuperflua humiditatedepnrata,vt bene
perffciantur» hocauie maximec in xtateiiiuctutis vtfatis patet.igr^c becundo
quia organa iltarum opct ationum lunc funt maxi me perleda& completa cum
iam fit augmcntum complc tum.igitur&c.patetconfequentia^Siairumptum
fimiliter, TertiaconcIuliofequitur.Abfolutc temperamento iufti^ <\ah'
lemperatior eft: iuucnis puer. Iianc couclufionc vo'' luit Auicen. in littera
in locis allegatis ♦ Et arguitur ratione per complexioncm Juuenis cxtcris
paiibus mclius&perfc dius perficiunturoperationes ad quas homo finalitcr
ordi'' natur.igitur 5^c.patct confequentia SC affumptum .pbatur,
quiatalesfuntopcrationcsanimalescognofcitiusc quoc vc patct funt in ijuenc
perfediHimx. Ex hac conclulione fe quitur hanc cofequeiitiam non
valerc.complexio fortis eft te^mperatiorcomplcxioncPIatoniSjCrgo complexio
fortis eft longioris vitx tf; complexio platonis.Similitcr no fequi tur econtra
vt patet intuenti. Scquitur fccundo hanc coii fequcntiam non valere.cum
a.complcxione melius 3c diii tius eft apta anima in fubiecflo conferuari
cum.b.cople^ xione.igitur.a.complexioeft melior & temperatior . eft.n# in
cafu aiis verum ^ confequens falfum,vt pofito qj.a. fic
compIexiotcmpcratiiuuenis,(S(i.b,fitcompIexio pueri icm perati.Et caufa
cft,quia perfcL^io complcxionis non arguic cx longiori vel breuiori
coferuatione formx in materia, fed cx maiori 8C minori perfecftionc
opcjationum,quas mcdia teifta complexioneapta cftforma produccrc. Verutamen fi
clTent caefcra paria cx partcoctatfi fjS valei illud argumeti tum coparatis
indiuiduis eiufdem fpeciei adinuicem, vt pa tet intuenti* Sed contra fecundam
3C tertiam concIufio> GaF. nem videtur audloritas
Gar.j.tcchni.cap.defignisdyfcra fiarum cerebri frigidi 8c Cicci fonarc
oppofitum,vbi ad lit^ teram inquit»Senfus vcro in eis m pueritia magis
perfccftf, ^cccdtiue veroiuuentute marcefcutcitius. Vbi apparet cx prclTe vclle
in puero frigidi 3C ficci cercbri tempore pueri> tix perfecfliores elTc
operationes ammales qpin code tcm'' pore iuuentutis. Et confirmatur.ratione fic
in puero me/' iancholico rcperitur faltem in palfiuis tempcramentiim ta^ le
quale i iuucne temperato in iuuctute reperitur, 3C in iuuen tute eft in eodcra
tempcramentum a temperamento iuuc> nis tempcrati valde notabiliter
lapfum.ideo 3Cc, Et ad hoc ciiidentius foret argumcntum arguendo de pucro ficco
tni* norum enim cft q> in principio fuae gcnerationis ipfe eft hu midior
iuuene temperato 3c aliquando erit ficcior in pueri^
tia.ergoaliquandoeritacqualiterhumidus pr3ccife,& pro tunc eric-xqualiter
caltdus.ideo 3Cc» Argumenta ifta ali^' bi foluta funt»Et aiic^oritas GaP.cft
fic cxponenda , q> fen> fus pueri melancholici funt pcrfecftiores 3Cc,u
minus exce/" duntur in pcrfecftionc a fenfibus temperati pueri qp iuuenis,
quia.f.non tantumaugeturperfccftiofenfuumin iuucntutc fuper pcrfecTtioncm
ciufdcm in pucritia quantum in alris co plexionibus. Vnde]fenfu3 in iuucntute
dicuntur marcefccrc licetabfolntemultopcrfecftiorcsfintq^fuerint in aetatefc/'
nccfiutis.Huius tamen caufa cft nimium ficcitatis augmen tum uerfus aetatem
fenecfluiis, Quarta concIufio.Tem/' peramento ponderali temperatior cft iuuenis
q? puer.patet quia inacftiuis funt iqualiter diftantcs ab gquali ad podus. fed
in pafifiuis plus eidem appropinquat iuuenis qf puer fe/ cundum fuum fitum.
Vtrum autcm fccundum fimilitu/' dinem&aequiualentiamagisappropinquet non
eft prae^ fcntis fpcculation s. Poteft tamen dici q> fccundum fimi litudinem
iuucnis eft magis propinquiis.&fumitur fimili^ tudo hoc modo,quia ficut
aequale eft medium ita aetas iuue tutiseft mcdia. Adargiimentaprincipalia
refpondetur. Ad primum dicitur conccdendo ails 3c ncgando cofcque tiam,vr pat«
ex dic^is in quxftionc. Ad fecundum dicic negandofimilitudincm»Et dicitur
vlicrius ^ nonqu^libet XXXVh difpofitio cum qua melius 8c longiori tcmpore
(fonferuatur formainmatcriaeftformaemagis conueniens 3C propor^ tionata,nifi
cum hoc ponatur q» ab ea perfec^ioresvel gquc perfecflae
proueniantoperationes,quod non eftincafuargu menti* Adconffrmationemdicitur
illam fimilitudinem viV negando.Conueniunt tamen in hoc q>ficut a naturali
complcxione optima fiue temperatifTima optimac ^ueniiiC operationes refpecftu
aliarum componum cacteris paribus ita ab actatiua tempeiatilTima optimac
proueniunt opcratio nes rcfpccflu aliarum actatum. Ad tcrtium principalc di^
citurq>perillud non plus voIuitGaF.nificj>fortiusinta(fii* imprimit
caliditas iuuenis pueri^^ptcr ipfam elic in fub'' iecfio ficciori 3c
denliori:cum quo tamcn fiat ipfam non fo re diftempcratam.Et dicitur ultcrius
ncgando illam fimili^' tudinem.f.cj> ficut fe habet calor pueri etcnifi
quantum modumimprimcndiinorganumtacftuSjquia ficut calidi'' tas fcbricitantis
fortius in tacftumimprimitcj^ caliditasfa'' ni dC refpecflu illius apparet
mordax,ita caliditas iuuenis rc fpecflu caliditatis pueri.notum eftautcm c|>
hoc non repU'' gnat dicftis fupcrius» Ad quartum dicitur q> cx illo coclii
ditur c^ temperamcto pro opcrationibus naturalibus requ< fitotempcratioreft
puercjpiuuenis. Nontfi concluditurq» abfolutc temperatior.Notum cft cnim q>
qiianti~icunq? ^J ditas iuuenis fit magis acuta,proptcr quod temperatior cft
cadcrc in lapfumcalidum in vcrccjpcomplcxiopucri cs'^ ris paribus,quia triab ea
pcrfecfliores .pducuc opcrationc' Cactcris paribus non fcquitur contra dicfla.
Ad quintu ^r q> GaT.non plus voluitnifi cp complexio pueri tempcram^ to
requifito prooperationibus naturalibus 3C vitx perdur^ tionecft maxime
tempcrata» Et hoc ctiam dicfium ft^* eft- dicftis confoniim» Quocftio. xxxv;.
TRIGESIMOSEXTO Quxritur. Vtrum lieres fint naturaliter viris frigidiores.
Arguitur mulc''' plicitcr q> non. Primo fic. Aliqua mulier cft valdc choff
rica aliquo viro exiftcte ualde phlegmatico vel frigidojg*^ aliqua mulicr vr
aliquo uiro calidior ualde. patet cofiff tia 3C affumptu fiPr. Secundo. Aliqua
mulier eft al»^"^ uiro mobilior^^fortioFjj ogonum motiuaij? quaca cal'^
viirpeifici,utpatet.2.dcaia.igiturc5^c. patetconfeque^^p (X:afTumptum
docetcxperimentum. Tertio.Defacn:o^' qua
muIieraliquouiroeftpiIofior,piIofitasautem cHict^ ^ a calido.Sifr cxperimcto
patet aliquas mulieres efife caf ij fas et bn coIoratas,ubi aliquis uir
critgracilis ctpilis nud tacftufrigidus &coIoris pIumbci,qu3comniaarguunt
ditatcm magnam. Quarto.Fortius &[acilius lacdit^jj,^ frigidouir
mulicr.igitur^cc.confecjuentia tenct , ^^.^^^ gnumfrigidgcomplcxioniscfta
frigido faciliter laedj^' colligiturab Auic.fecunda primi.capitulo de SIGNIS ^ xionuminfextogfiefignoijz.&aiisfatis
patet ^^/ uidcmus enim mulieres optimc ire capite 8c collo j jjy to,uiros autem
non.fimilitcrlotriccs queftant in "^''J^gf bus temporc hyemis uidentur
calidiores uiris. ^^!^^ ^ guitur.Mulicrcactcrisparibus plus habct dc fanguJ
uir,igitur6<:c.patetconfequctia&:aflfumptum ui^ pcrimcnto:cum fluxum
fanguinemhabeantpenodu ' ^ ri autcm non. Vltimo fi fic ellct 3Cc, hoc
•^a':''!]^^^^? $)pter motiuum tacflum ab Auic.in littera,quia.f.u^
casincreatura minores.fcdarguiturhocnon 4^t)ar • ^ in multis animalibus funt
mafculi in creatura min .p.j^g tamen fim calidiorcs fcemcllis,ut patct de
anferc - &fa1cone:&huiufmodiconfimiIibus rapacibuSjJ^ ^.^^ Item
aucftoritate Ouidij metamorphofeos . i ^ . ^ui^ magis uenerca uiro . igitur 3Cc
. Ad oppofituni cenna in littera. „ nf3cni'^^^'j Rcfpondendoadiftamquacftionem
pr^l^' ^ dafuntquardam prcambula. Secundo «^"^"jj' pf iriio ^
qujcfitum. Qjanrum ad primum fciendiini ^^^^qo uiril 3C mulicrcm polTumus
adiuicem '" quclbei plexionu duplicitcr coparare.Primo :ndittere^,|j|3gt,
pi<*' QVBSTlO. '^'''^^''''"•SwunKfo 11011 in.liflfercntcrqucmlibct
ajqua/ liDct,red folii uiru ad mulierC in fitu fu? latiiudiiiis libi).mi>
cerncoirefponcicnte.putatemperatutii virumad lempcra tam niu((crem,cholcricum
ad cliolcricamJtcni ibnic pari tatcin regimiiic&alijs liabcntibiis
caliditatem complexio ns variare, Sccundo principalitcr fcieiidum cll <p
licct muliebritas & vinlitas dcpendeat cx difpoliiioiic trin priii cipalium
membrorum vel faliem cordis,vtcoUis.iEa plii^ "olopho primo de
gcnerationcaninialium, quia tamcn non neccllarioomnia membia illis in
naturalibus complexioni bus proportionantur non repugnat aliqiiod corpus ex
par^ tecordis liaberecomplexioncm Lccmincam.quodtamcex parte gcnitalium habct
mafculinam complcxionem.Simi^ litcr non rcpugnat clle ccontra vt patet
intelligenri. Ht feca <lum hoc contingit huiufmodi diuerfiias aliqux funt
aio Viriles fecundum vcro geniialia muIiebres.Ei ccontra ali^ quas e«e mulieres
cx partc cordis,quc lamcn funt fccundil gemialia viriles,<S: fic dc alns.
Q..aniri ad fecundum fit hscprjma condufio.Non quilibet vir eft qualibet mulie.
ViVn '■"'''*°';P^'"''^<:«nclufiopcrpIuraargumenia fuDc> V.tno„
nusadduda. Sca.ndacocro.Nonquil,bet vTnonorba ^ams ,t,s cft qualibct mulicrc
non orbata calidior. Et inieUi^o n virum noi, o, bat„m,virum qui meriio fun:
comp «ron^ naiuralis poieft ,n operaiiones fibi debitas rationc fuSs patet hatc
conclufio.quia cxperimOio videm, r.in, nercsclTcaliquibus vlrisnoLibaii^c"
ro;tuTa:oZ ftores rubicundtores mobiliores audaciorcs & 'pmot
=n"Sf:li"ite^^^^^ «bundaniiuscfida u fo Z ! v ^"^"''^«li
confcqucntia & cSSr " ' ' ''•'^'"''^^- P''" nerationeembrion
■ :"''^''"''"'=^ neratione cmbrionis k"^
r'"-""^""". = i .icrtn cap.dc gc^
&aGar.i„&TfiS;'"""'"''"''"™''''"-
fuadetur rationc fic.qu Tcmo^^:'"" '"""-'^^- ' '
l.cris.igi,ur &c.,ene, confecuemia"»^,- ' ^ 'P<^' Quarta cocfo
principalis ili Z r ""'^'""' «nu .erem inter fc fimilcs vcl
corr.n.^;T'''"='"^° vir,-, & tus ,n fuis laiiiudinibus fcmpeTCi S
ahdl^ "'''i""" teris par,bus.,c-peii,ius.n.vir eft
cilw" '""''"'^ <^*' choeria,schoIerica,excrciiatu
cte'^^^^^^^^^^ Pa"bus,& fic dc aIijs.Et ifta cocfo'™, pateictiam
concfo^pcrimcn^o Z"",^^ '" «leiis paribus robuftiores pilofio es
&• f ""'^' num mo,iua.5!,cS<: fic dcalqs. Ad a refpondctur. Ad
primum fccmidu!, ? P""^'P'lia 5'<rt.s. Ad quarium dr ne<.andn
cTr """"" P=""
ficiliusbdunturafrigido.crS^anH'''''''''^'''^'-*^ Wr cstcra par,a,&cx par
te i^r iia c &lnr' ".''' P°""fn «tis.qualitcr
noneft,npropofito 'l^W '''''? «•os ftriaos & ftrifliorcs% vi i.B tc forr
T"^"T "«'um colrr. ^iechni.&^..cafi4f/ Ado T'.
^""^^ «'atconf.etudo,funr.,,.mt,liercsfoli^miiTre„^ ''''^^~P«to ci,
viri,& loiriccs ftarSra p ^ua™ ex fundamcnto folui poieft hoc pblTr^; „f
" '5 ''ocefrc,quiac«^''"'''''"n'^^''';'^^^ Dicitr
frigidiiatcmfa;'"''^"'" ^ptc tct.Qiiare
^^'"Pl'^'^"'"'' fttj^t»^. Ex quo etiam irum
fuiitftoIidx,uthabi,antes rep, tet,q,.are aliqui b ^ . 1"° "'^'nZ
tiesfr,p,das. ^^''''"^'"'•''^"''''''^."'habitant^^ re»,'?
cft in mulicrc debn.vfS'""' ''i'^''"'''?' 'i"'^ "irtus
foluti^"^ fto,^ crudoreSr&m*f-^r "^^f Suincin,';^ de fanguinc
«amc,, bot^"^" ''P'''^^»,'''^;" "^"1^"^ cp in
ujf^ '" uiro. Ad ultimt m didro'"'.'''^ ^"""^i
Auic.in liiicra .,o„ foTeicu de.''' '"" '"T"'"'
^ens,a;gcneraIiterinrDcri; ''"^'■'''"'''^eui «'"mmulium dehumido
ficu'i"hr''"" ''""T"? h^ben wo.iicut honjo equus
3Cc, In his.n. XXXVZI. 2.1Z marculo cxiftcinc calidiori-& humido exiftcntc
multo non arcfaLl,biliabal,quocal,dofftca:icrisparibu3exiefioma^ X
■?o,e'°""" T" '^"™^"?."i"in quocalidum
no .abe po,ent,amadcxiendci.dum.fnatiimalibus autcha. bcnnbushum dummodinim
^-^uj "">aun.iiK' „:,„,,„_,:, "^,,. :
"oy'C"nV^calidummuliumconiin> gitoppohium,calidocnimcxiftentemulio
in mafculo 3C hum,dopai,coarcffthumidumialc,undcreroJ, m pna pars ■llius=& perconfcqucns
abbr^uiatur mafcu us3^ menfionibus ru^ Econtra uco in fccmina exiftenie calido
.,0,. ,ta imc^^,ro ^.^humido ampliori no conrumi,," ilM hu midum.rcd ad
amp horcm dimenfioncm extendiiur.^^ pa.ciinacc.p;,rcanl^:rc & falconc.in
qi.ibus anim^Iib"* proptera..dac.am&ag,litaicmnccc.rcfui,cahdncircpIu
rimum&hum.dumpaucum.Ex quibus roluuntur multa problemata dc quani.tate ma,
is et fa-min.^ in hac maicria fohia propon,,qua;gratia breuiiatis omitto
&c. Quaiftio. xxxvii' TRIGfcSIMOSEPTlMO Q,,.L. Vml caro mul,errs flt ranor
caro uirL Et argu.tur multiplicic' non, Primo fic.Rar.tas cll effecflus caloris
, ijjir ex rari tatemaioriarguipoteltmaiorcaliditas.fedmulie; non eft calrdror
u.ro,ut patet ex praccedenti quacftionc , i^itur totaconfequemiapatet ^ allumptum
fimilitcr, Secundo mul.er d.ft.ahus patitur altcratur a frigidoc^uir . igituc
mulier eft cal.d>or uiro uel eodem denfior.fed non clUali. d.or,io,tur
dcnlior.patet hxc cofequentia ultima,^ prima
colhgiturexC,a.:.techni.ubicxFacilipairioneaFrigido co cUid.tur membrum
frigidum ucl rarum,ec6tra uero cxdiF ffcili.Itcmpoteftcolligi.j.can.cap.j,
Tcrtio principali. tcrarguitur.inmulicremagisdominantur clementa frigi^ d-i (f;
in uirotecoiura uero in uiro calida. fed elcmcnta frioi> daconfequit
denlitas 5L'caIida confcquitur raritas. igr c^c* paict confequentia cum
antecedcnte» Qijarto. uir efl: pi*
lofiormulicre.fgiturrarior.confequcntiau/deturnota Mul titudo enim pilorum a.
guit multitudincm pororum et oer confequens raritatem.cS^alTumptum fatis patct.
Pro illo ct.afat.sporcllfacereauc^oritas Hyppo.quinta aphor.il lo Hyppo.
aphonf.k.gorcsmuI.cribus,Etiniradicit,Cutcmuerora° ram declarat pilus d^c. Ad
oppofitum efi: Auicen.In littera, qualucrd.cimusacrcmefi-eaqua rariorcm
&:aqua terra v Sccundodicituraliquod corpusaliorarius , quia porof n^'
^^,-^"/ (icenimcorpusplurcsuelmaiorcs habcns porofitates
'"P^'"''' tcft dici alio rarius habcntc ipfas pauciorcs iX: ftr c
qualiter diccrcmus fpongiam 6^ pumicem elTc corouru^b dc rarum:quantucunq?
fubftantia co^ fit tcrrcfrris ornf
faueldenfadenfitatcdirtincftacontra^rarita::^^^
dofumptarn.Tcrtiodiciturcorpusuelmembrum alio ra>
rius^quiauillicomponetcsipfum funtadinuicem maleccv texti,quia non
habctadinuicem bonam connexionem ct 43 pinquitatem ,(icutpannuamala
tcxtricecontextum dici- musefi^erarum,quia.ffilaex quibus componiiur pannu? non
funt fibi muicem deb tccontcxta cSepropmqua.Sic co
fimiliterimaginaripolTumusalfqiiem mufculum uel ner> uumhabereuillos fuosex
debilitafc uirtutis informatiua? adinuicem male contcxtos(S;:connexos,undc
dicimus \Z fumclTcrarum. Et fumiturhic modus raritatis cx d'^-
Auicen.ij.tcrtii.trac^r» fccundo capPo dc caufisdebT aomachi.&fecunda
primt.caprodecaufis debilit^?^^ ^^^^"
brorum.ubirantatcmtcxturacdicicclTemaonarv, ^"^' debilitatis.Q.uartodicituraIiquodcorpus
uH ^ "t"^^"" alio rarius,quia eodem mollius aut fluxibilius
' fl u^- propinquius aut magis laxum.Et ifte mod i • 1
Lce.fecundocancapitulotcrtioliqrfc^^^ Iacob.s»i,au:c» oDd iiq DcflilTl quintU''
plcx. a V ^ T s I o. Vltliilo JicIturallqiioJcorpus velmcmbruni rarius alio,
quia in fuis poioliiatibus minus obflruccuni, qualiter fum Arifto» pOc
philofophus problemaium decima dum quacfiuit.Pro pter quidnnoiplieafenibus
magis coniingic q? puetis^ac decrepitis virismagis q^mulicribus.Dicens hoc elfema''
gis in d\<fll9 corporibus n quibus funt confumptar humidi latcs quac
replebanc porolitatcs SC impediebant matcriam morphex pclliadextcriora
cutis,econtra vcroin puerisvc fatis patec/dcodicitur cutcm in talibus
corporibus elle ra^ riorem,quia in fuis poris minus obilrusflam. Ht quot mo dis
Kilcitut aliquod rarum,tot mod s correfpodenc aliquid
dicicurdenfum,Primo,quiafubmodica extenlionc muhil hibct dc
matcria.Secundo,quia paucas Sc ftrid^as habcn» porofitatcs,Tertio,quia habcs
uillos adinuiccm fortitcr co rcxtos, Qiiarto , quia folidum dCnon laxum ve!
fluidum vclfluido 4)pinquu,Quinto,quiainfui8 porofitatibus mul tum obftrucflum.
Ad propolitum omnibus iiis modis in faruatc6^ denfitatc virum j<i muliercni
adinuiccm com/ parare polTumus. Qiiantum ad fccundum lit hxc prima
conclulio.pbabilitcr loqucndo dc rariratc primo mo dic^ta dC denfitatc iibi
oppofita vir eft rarior mulicrc. patet:quu in vtroplusabundantclementacalida
&in mulierc frigi^ da.fed raritas primo mododicfla confcquitur clementa
cali da 3c dcnrttas frigida.igitur 5c:c.patet cofcqucn tia 5C alTum
ptumintelligcnti.Etintelligituriftaconclafio citeris pari bus
expartecomplcxioni^ naturalis cS(iregiminis&:c.<S^in viro 3C mulicrc ex
partc ociatum 3c alioi um, Sccunda co clufio.Cxtcris paribus vircft rarior
mulicre rantatcfccun do modo dicfta.patet^quia vir eft porofior vt docct expcnV
mcntum ccrer<« paribus.Primo quia calidior.Secfido quia pilofior. Tcrtia
condufio.Raritatc tcrtio modo fumpta mutier cxtcris paribus eft rarior
viro.patct, quia viMi mu/ fculi 3C ncruorutTi in mulicrc funr adinuicem
cactcris pari/ bus dcterius contcxti.igitur&c.patctcSfcquenria ^alTum ptum
probatnr,quia virtus informatiua ccrcris paribus cft in muliere dcbilior.igitur
SCc* Qitarta conclufioeft hxc, Raritatc quarto modo fumpta caro mulieris
cgteris p.^ribus rarior eft carne viri.patct:quiamagis laxa vcl fluida .pptcr
ipfamcll*ehum:d.'orcm. Etiftam conclufioncm inccllexit Auic.inrtttcracum
dixit.Etfubrtantiacarnium carum cft tarior. Qj.iinta conclufio cft hacc.
Raritatequinto modo dicla vir clc rarior mulicrc 6C mulier dcnfior viro.
fibcitur fic. MuUcr cxteris paribus in fuis porofitatibus magis cft
obftriida.igitur^^fc.patctconfcqucntia^probaturairum'' ptuni,quia
pluresabundantin muhcribus fupcrfluicate» 3C humiditates potcntcs poros
obftrucrc:tum,pptcrocium,ta ctiam proptcrfrigiditatemvS:: humiditatem
complexioni» earum refpcdu viri , tum ctiam proptcr poros carniiiiTi mulicrum
forc ftricftiorcs , SC pcr confequcns aptos fa^* cilius obftrui. Ethanc
conclufioncminccllcxit Auicen.in littera dum inquit. Licct viri carocx
partecoinplcxio^ nis vel eua^uationis eius quod admifcct fit rarior etc» Ad
argumcnta principalia rcfpondetur. Ad primum dicfcur (p non quaelibct raritas
cft cffecftus caIoris,quia non raritas tcrtio 3c quarto modo fumpta, vt patct
cx dicfiis in queftiO'' ne. Ad fccundum dicitur mulicr patitur difFicilius etc.
quia eft denfior dcfitatc oppofita raritati fccundo modo di> £tx cum
quotamcn ftatipfameflTc rariorcm modo tado inquartaconclufionc. Adtcrtium
diciturc|) illud arguic virum fore rariorcm raritate fccundo modo di(fta,quod
eft concclTum fnpcrius.Et hacc dequacftione. Q^iacftio. xxxvin'.
TRTGESIMOOCTAVO Qiioeritur. Vtriim habitantes terras feptctrionales
finthumidiorcsalrjs.Et ar> guitur muItipFr cp non. Primo,quia ftat aliqut-
habitante lerra fcptetrionalc eftc valde cholcricil aliquo habitantc tc>
peratam cxfite valde phlegm3tico,fed quoiilibet cholericii Borex corpus cft
ficcius phlegmatico.igitur 4<:c.patct confequen/ coplb lia ^ aftumptum dc fc
fatis cft notnm. Secundo.in terris et aiiftri fcptarionalibw inaximc abundat
borcas qui cft v«u8 ma xxxvnr. xImecxi<?catIuiis:inmeridionalibus vcro vigct
aufter cjui eft ventushumcdatiuus.igic^S^c.confequcntia nota c^ans
tcrtiaaphor.ifto apho.Q;iotidic coftitutioncs borcales ctc; Tertio in
habitantibus tcrra fcptetrionalc vcl rcgione eft cafm fortius vcl potcntius in
habitantibus tcrra vcl rc/ gionc calida,fcd ficut cafm eft fortius ita fortius
exiccat huj midum.igitur fortius cxiccatur humidum habirantis terra feptctrionalem
3Cc,3C per cofequens talcs funt ficciorcs. to ta confequcntia vi^ nota,<Si:
potcftcolligi maiorin comcnto illius aphorifmi. Ventrcs vcre ^i; hycme
calidilftmi SCc* Ad oppofitum eft Auicenna in littcra. Pro refponfionc ad hanc
tioncm pracmittcndum eft pn mo:q>cum Aui,5caIrjaucflorcicomparantintcr fc
infuis complexionibus corpora diucrfarum regionum ; diccntcs habitatcs rcgionem
fcptctrionalcm clfc humidiorcs autca^ hdiores.hocdcbctintclligi cxtcrisparibus
, vtincompl^^ xionc naturali cadem exnte f tate ^S^:^ regiminc,& fic de
alij'* cjiiorum varictaspoccftintra velcxtra latitudinc variare. Notiim
eftcnimc]^cholcricu3 vtens rcgimine valJelicco in terra feptctrionali valdc
ficcior clfe potcft cfj phlegmst»'' cus vel tempcratus vtcni continue Iav.T^ucis
3C papaucrc ct alijs rcbus humccflantibus in rcgioncauftrali. Ucbctig'^
turintdligicomparatioftantcin alijs paritatc. Sccuna^» pritmfttcndum eft cj>
corporum habitantium rcgioncs hi'' gidas fcptctrionalcs quxdam funt fortis
caloris^quxda^'^^ ^^rpii' ronon.ExempIafatis patcnt. Prxmittendum cft tcrtio
^i.^jnj qjduplicitcr potcftaliquodcorpusaltcroctTchumidius.rr' ^^^isf
monaturalitcr.Secundoaccidcntaliter. Exemplumprl^'' vtfanguincus
cfthumidiormelancholico. Excmplum ''^^ cundi:vtphlegmaticus fanguinco,vtpatcbitpoft»
^^!f tamen qi poteft aliquod corpus alio efle humldius dupli^'''* Primo
fubftantifice.Srcundoqualitatiuc. Exempla paf^l^ ex fiiperius dicftis. Qiano
prscmittcndum eft q> fHg'"'.^ tas non nimis cxtrcmalis vel excelTiua
occurrcns corpo" fortis caloris calorcm cius rcddit fortiorem , hoc
collig'/'-" aphor.et comento allcgato. Ex quo patct quare in tcrr'^
ptctiionalibus fintmaiciatS^ robuftiora corpoia» fecundo quare funt dcmentia 3C
minus prudcntia. enimporis .phibctur vaporum & fumorum ad ccicbr"^^
eleuatorum refoIutio,quiin ventriculis cerebri rctcnti pj''^ turbant
rationem,qufa pcrmifccntur cum fpiritibus. *^ j tct tertio aliquod agens
fortius opcrari ad ^diic^ionciTi ^ c^us,cuius eft dc pcr accidcs .pducfliuum
c); illius | fe,pduc^iuum,vt frigiditas aeris corpus noftrum ^^^^ eft pcr fe
producftiua frigiditatis incorpus noftril,pcr aC<j^^ | autem fortificatiua
caloris,qua: tamcn fortius agitadca'^ risfortificationcm;igitur c5<:c.
Qiiintoprxmittcndu^' ^ acrfrigidusoccurenscorporibuscaloris dcbilis cft ^^^-^/
aptuscalorcm illum incorporibus illis cxtingucrc q' gorarc,vc patec in
animalibus debilis caloris,cjuac ^^^^^J^/ meiacent vt mortua, vc patct commento
allcgatO' ^^^^ toprxmittendumeftqjciebilitaicm caloris naturalis poris vel
extincftionem caufatam a frigido ^°^^^^J^^r^„:^it$ poris accidcntalis
Inimccflatio patet ciim ad talcm "'^jjj^g tcm feqtiarur inducftio 3c
multiplicatio humiditatum P^^^ maticarum&:carumretentiocum "o" '^'"L^^c
fit tumcorpushabenthumc<ftare accidcnialitcr. ^fijtcf prima conclulio
hcc.Corpora caloris debilis fi^I^''^.^j^yj; ac^ ras feptctrionalcs funt
csctcris paribus alrjs corpor» ^^^j cidetaliter humidiora.paret,quiainraIibus
^^^P*'/ erfluaf — 'plicanturindigeftioncscX^humiditatesi^^ ^fc, r,qux fiint
corpus nrm accntalitcr hurn igitur5^c.patctconfcqucntia^^alfumptumlir«u'
^^^rafc (ftis. Sccunda cocro.Corpora lobufta 1«^"^ "jiorabab*
ptctrionalc funt fubftantificc naturaliter h".*"' „tcr a^^ tantibus
alias regioncs '^'^^^^^'staf ^jdi^ralf diftcoeratas.oa non funt nafr 3C
fubftanffcc hum' fa^ diftcperatas,qa non birantibue tcrras tcpcrata8,cum
«nt^P/^^^^^J^^.Q^ quam perfiuitatum inutilium fequcftratio ^ caii» J ^^rporibus
feptctrionali.probaiur conclufio lic* I n ^jioc
caIoreftfoitior.igiturmtalibu9nieIiu9 gfifdtur nutricat/a,' c«cperconfeqjC(is
J^c.tota confequcncfa patecvSt: aifuoiptLi cxprgoiiiris fuperiiis.
Terciaconclufio. ralia corpora fcv Ptetnonih4 corporibu ^ iam diciis c jcted!?
paribus f unt acci «cnta iter hainidiora.patet,q'iia in talibus plarcs
recin.-ncur 1^'pcrHuitates corpu^ iiucnecfuntej^i^^itui- t&^c.paretconferjn
tia cum antecedente, Q_i3, t3 concluiio. Gorporum ta ro Duitoruvn calorn
debilis aliqux partcs fupcrticiales cxte «-Jores func licciores tam qualitatine
qp fubftantifice.patet qj talfum corporum pori cxterioris fuperficici
claudunturi^ ingroilanrur,(tavtcaIor naturalis ^fangursin quantitarc modfca ad
hjiuf.nodi partcs polfint pcruenire,h3ecaucem e caufa (j»huiufmodi partes fublhnciffccsSi
qualitatiue exicca lur, igfturvX:c.Pro illocci;im facitcxperimentum.vjdemua
enrmhjiuOnodicorporahaberc exteriorcm,fuperffciem vt manum valde rigidam
.Siiafperam .Itcm clt experimctum innobi9q>temporehyemi3cuti8 noftra
cxteriorcft mapia dura ^ afga lit tcmporc veris vel a:ftatfs.quod non coTin git
niu propccr caufam iam didam.ideo 5ec.Bt ex hoc fo!ui tur hDc problem^.propter
quid cft tempore hycm(. pcr cuir.o man.m aut alterius membri fortiorcm aut ma
>i, diu. turnum caufat dolorem 3c tardius fanatur in cempo e efta tisauc
ver,scxcer.'spar,bu9. Dicitur cnim cp fubftancU m.nus .nhyemeeft dcltor
^fpidior dl' ,^ala ^omp lexio n ea ex percuir«one derehda fortior eft ad
?pr,mendum bn g,or,temporem ub^doconferuatur.Q_.,Iita,,n.in f^^^^ do dc/ior,
imprella d.utius c^tcris pari^3 permanet tioris eft
ad!u,tatis,vtdcbctal,bividcri Ad irZrn.T STut rr''^^"'""^-
Adprit^Xteffl™ tiuus,reuocandotamSran a n^^^^^^^^^ ''''''' fortificando eft
caufa f.To. - , ^ 'P^'*"^ vnicndo fluitate« retinendoaccLn
'^^•^cdationis,.^fap. illahumedat Snr jr"^ ^^-l^ihcando naturalcm corpora
rcam eSf^re"" argumento^ho. ^Humi^u:;;:;^::-::^!:- XXXIX turaln
forciter eiticcet hutnicitim ta™"."""' '"^"
fperiftoapl,orifmo.Ve„,resve"^^^^^^^^ bu.o,„n,busconigecth,bil7e"t*
rdi^^^^^^^ E.qui bu9 alijsCKtris paribus hutnidior es. Qiiiftio. ' RIGESIMONONO
o ,^ •, tio humoris pofita ab Aui.in litera H..""™
morina,uTali.igitur&c.pat«ro;^^
batur.CholeraenimeftLmo"^te?"f"^^^^^^ «men neutrum iftorum
cfthumTdum M '"'i"<^^°'ia, Sc Conffrmatur etiam de humoru
^1'^,"!?^ non qu,libct humoreft corpus humidLli h™ m"
■'""''<'» P^;"co„fequen,ia&ar8u.mra.rumptu^ '^^^^^^^
Phlegmati, fpecies quibu, -lon conXt ilC' ^ *
lert(o.VelperIynutrfen8nnfJM..^:Jj *''."«c ne^hu'"'
.'^-'-•VelperlynutrJen poe-lV".'
nehumor,si„,e,Ug„,,,aaunutrien,.q'uiardqufe- '"late coniiert tur in
fuKftanM, ^ . "«"a «ndifterenterinf.li- • "^^mbr L v^i
tranfmu,«te^"'^''S"".'''"'"f '"^ mY''
ucrfione.„Sr ^^'V; f T""".' '','=^P'^=''^'fTd cJ •num fequi,u7h
'"',="'?""■• ^hyI"S.Si dici,^, ~ diciturgu ^eS '^'
''^^'•"*r^ confequens nlur,. '''^""'1=1 *"'« hitmores
&• 1 ^ ««tium ^rguitufq, „on prim
'"""'S^"''-Si<iici,ur
cumhumorrerteehumorCdl'"'"' ''•'"'°^"" ^'''ns neratus
non elTet humor.arguitur confequent/a ; quia fn fan-
gu,ne,mmcdia,ege<ieratoexphlegm3tenonimme.1iateco uert.tu,-^diyU.5,fed p.!u,
in phlcgma , igitur Sic. Q,.ar,o .q«ll:,oe.letverarequereturq.folu8 chylus
deberecdicj f,,;" H "^'^^^"'"^ eft,alfum,3i argu
turci„fequent.a,qui, folus chylus eftcorpu, humiJum ^cm quod inprimi con
^^n::^'^^"' co„^uertitur'in chyZ .g.tur J<:c.,o,aco„ lequen,.-,,
..o.acftcumantecedente. I„ .fta qu|«ft,o,,e primo prfmittentur dift.„<fliones
qu=e. dam&„o,ab,l.a.Secundoponendx-ru„, codullones 3 ^ hto.Q..an,um ad
pr.mum fi. hfc prima d.ftindio . Hic 'el mmus l,umorrum|,ur
triplici,e,-.Primocommu„i,er 3CiL d,fferc.„er .p quohbet corpore liquido Huido
, ficu, diccmu. aq.am eiTe hu,„orem,v, radix vici, dicitur aurahere humo!
remaquE.Secundomodorumitur procorpore liquido flu^> do generato .„ corpore
noftro qual.ter diceremus <* h.-iore, ocul. run, humore,.Te. tio modo
rumitur humor pTo cor hqujdo flu.do <„ nob,s generato per fecun Jam
digeftionem qua .,er d.ceremLjs rangui..ephlegma&c.elle hQote,. cu„ Ja
d.ft,n<ft,o.Dupl,ci,er dicitur aUquod corpus hum.d,^ Pr.mo
aau,,I,ter.Secundo potentialiter vel virtualiter^Ex; plum pr.mi vt cholera Sc
melancholia cS: hmoi.Exemplum recund. vt om„e corpus liquidum. Ter.ia dift.nclio
. L v nutr.e„s dup hciter fu.nitur.Pr.-o pro illo adu nutri, SC c5
uerticur.nrubihntiamm.tritiA:ficnonrumftur in propofi to.becundo per iiutrien,
.ntclhgitur .Uud quod priraa in cor pore noftrorecpttdigeftionemper quam
mcdiate prccpa^ ratur vt tan Jem actualiter nutriat id vel aliqu.d ex eo
ocne> ratc) 3^ hoc modo pcr nutriens /ntelligitur chylus,>5i: fic fumi
turh;c.Q;ialiter3ute,„ nutrimentum diftinguaiur in veril nutrimentum Sc quafi
nutrimentu.Ti 3c futurum nutrimen/ tum v.dendum eft a Gal . primo virtutum
naturali,.m. Qu^rto prxni.ttendum eft.Non omne corpu, acftu humi^ dum ,ux,a
mod..,„ communem dicendi auaorum debTre d.c,fl..,dumau,hquidum..'\er.n.eft
corpusactu humy" Ec fpus qu, .uxta modum loqucdi aucflorum non appXnE
k,u,d, nec flu.d..Uquidum.n.eft corpus fenfibiliterXx b" l-.r'^/,
?'^'''"'"' '^^t.ft'''"»'nfua groflitiea no. primc^ vel"rrn
T ' ""^'"fi°-Capiendo humorem ft.orepertgrunt
h,.„,ore,.co„clunofa,fe patet intelhsen"^ Secunda conclul.o.Cpiendo
humoremVt o chylusnechum,d,tatesexranguine8enerata:fun,rmo^ patetquia neutrum
.Ilorum eft produilum per rocunda di. 8eft,onem..g.cur&c. Tertia
conclufio.Sequitur nulfu, humor non na.ural.s cap.endo humorem ,ertio modo
debe! dic, humor,nuIIu,.n.tal,s aptu. eft <n nobis per fecunda, d geftionem
generari vtpatetdifcurrendo,ideo&e conf/-,!,?!
":ndefcl':1'""'"""r"'""""-
Q.«-?ondutTb non defcr,b.tur humor n.fi tert.o modo fumptu, , patet fati,
condufio. Q:.,nta condufio.Diflinitiohumori, ab Aui.in litera pofita
conuenienter intellecSa eft bona.patet,quia con uer„b.I.8 eftcum humore.igi,ur
&c. dedarau.r affumprii ga compctit cuilibet himori proprie fumpto.&per
ipfam a qualibetquodnoneft humor fufficienter diftinguitur,igiy
tur&c.totacofequentiapatet.* declaratur affumptum.NS primo ly corpus pofitum
in diffinirone ponitur loco gnis in hocenimconuenitcum membris &
humiditatibus^fecu' dis,qu3Eruntcorpora.&differtperidema virtutibus
plex.onibusquenonappeIIanturcorpora.Perho<-3i„;r^*^j
diciturhumidumliquidumdiffertamemhri n corporahumida,&da,urin,eIligieiushuS,/
Iem.Per hoca,uem quod drcitufin quodTi^trfm tur nutriens differ, a chylo.dicum
eft.n cl ^""1"" pofiiiointtlligiturchylis d.fferi «iam
ah^h^ "T'Z'frl ^undisperidem. t^^*^»^^..^lr^tj^^
ftruKumlynutrien^Poteft«amc6ftruiijrmIycouer.J, Humoc iriprr. Corpu* huiduin
drdupli citer. Nuiriea dupFr,' Liquidij quid. CL V S T I O. Prcitio moin
feiifus cit.in quo.l nutrieiis fn pnmis/utllacl quoJprimonuciitcorpiis,quod
d(citur chylus conueriitur fuppk immedfata conuerfionCj^^c: tuc patcc qualitcr
per hoc diltinguitura chylovS^humidiiatibus fecundis.Secudomo fenfijy cftinquod
nutriens conucrtitur in primis»uanteqp in aliudconuertatur G^quendo modum
loqucndi mcdicorum, quomodo diceremus chylum mediate conuerti in membm, quia
conuertitur in fanguinem Sc fanguis in iiumiditates fc^ cundns<5(:c.
Exquibus omnibus fequitur primoqj diflF.") hunioris data jn liitera non
competit humoribus non natu>' ralibus.Etpcrconfequensq)liicnon diifinicur humor
.^iut efl: grnus ad humorcni naturalem non naturalcm, immo de iplis xguoce
dicitur iiumor prof)ric fumptus» Et 4?ptcr hoccredot-f Auicdixcricinlittcra
ctlc diuidendum iiumo> reminquatuor huniores,6«iqucUbct eorum in
naturaIc»Sc: non naturalcm ,dum dixit.Ec diccmus q» liumores humoro fifuntboni
c5<:fuperflui, Vt qua/i dicat (j> licapitur humor
communitcradbonumliumorcm & naturalem iS^ illuc)ui eftfjperfluiias no
naturalis funt ditiidendi in quatuor,LSc: libec illorum in nacuralem dL' non
naturalc, Sciiuitur fccun do q» aquolitas cum fanguinc per vcnas tr.lficns eft
iiumnr# cidem enim competit liumoris diffinitio5::rcducicad phk^ ma^nifi fortc
vcllecquis probabilitcr diccreq^aquofitas no recipitnouamformamab illa quam
prius hcbat quando in hepatc fcqueftrabatur a partil^us chyli qux conucrtuntur
in humorcs fcd cft folum pars aqiiofa q erat in chylo» Ad argumcnta principalia
rcfpondctur, Ad primum dicit q> licctcholcra fit virtualitcr ficca.quia
cxiccatiua , ipfa tamen eftactualitcrlrjmida,dequahumiditatcin propofito el t
fer mo. Ad contirmationem patet cx didis qualiter re fpondc dum fit. Ad
fecundum dicitur q> phlegma gipfcum non cft humor ni fi arquoce.& hoc
modo fumendo humorcm no fumitur in praediaa d ff<3nc, Ad tertium dicitur
q>perly nutrienspofitumindiftonc humoris intelligltur c!iylu?.Et cum
arguitur poft q> non,quiaaquofitas iS^c.iam diiTtum eft qualitcr aquofitas
debeat dici humor 8C qualiter non, Ad aliam replicationem dicitur negan^o
confequcntiam ^dCcu arguiturq>infanguinem immediate cx phlegmate gcncra* tum
non immediatc conuertitur chylus ♦ dicitur lioc vcrum clTc de facto nihilominus
in fanguincm qutcunc^ generabi^ lemaptuseftconuertichylus.Ideo dcbet illa
propofitio fic intelligi.in quod nutriens.f.chylus aptuseft immediateco^ uerti
per actionem.f.calorisfacientis hancfecundam digo^ nemaut
naturaliterdigeftionedigercntem. Et per hocct foluiturargumcntum qiiod fieri
poteft dchumore corrupto immediate ex chylo generato hic cnim non fic per
aclionem proprr] caloris naturalitcr fccunda digeftione digcrentis^ Exquibusomnibus
colligitur diffo humoris completa.f. humor eftcorpus humidum Iiquidum , in quod
nutriens in primis conuertitur vel aptum eft immediate couerti p actio itcm
calorts naturalis fecunda digeftionc digerentis 3Cc, QiTftio. xl, QVADRAGESIMO
Qi.i?rltur . Vtrum practer quatuor humores in hepate gcneratos fit necelTarium
.ppter nutricationem membrorum poncre quatuor humiditaics fc cundas.f.primam
contentamin braminibus puarum uena rum fecundam rorcm,tertiam cambium, quartam
gluten. Etarguitur qi non» Primo propter membrorum nutrica>
tionemnoneftnecefifariumponere primam humidirace de fecurtdis.ig/tur 3Cc, patet
confequentia 5^: alTumptuni,quia hiimiditas prima de fecundis folum continetur
in foramini^ bu3 paruarum venirum.fed non omn"a membra nutrienda
habentparuas venas.igicur iS<:c»patct cofev]uentia SC alfum ptum deofTibu3
3C neruis. Etxrofirmatur , quia humiditas prima de fecundfs in cafu non differt
ab humiditate fccunda tertia <&:quarta, quod non eftconfonum rationi .
&arguitur conrequentia,qu"a capiatur ros ex quodebet vena nutriri fc
cundumparteseiu3capillarc3,&:arguiturfic.h c ro? efthu> mor
inforaminibusp^ruarum venarum contentus .igitur b:c rps eft primahumiditas qug
lamen ponitur fccuada» Et xl; /imilfter arguuur decambio.afis 8C prjrtcipafis
confcqucn'' lia tenet per defcriptioncm humiditatis primae de fccudis po-'
fitam ab Aui.in litcra. Sccundoad pricipale arguitur lic» poftlbilc eft aliquod
mcmbrum noftri corporis generari im mediatcex fanguine,vt hepar cum fit fanguis
congcIatus,ut fupradcclaratumccap.de complexionibus mcmbrorum, igic
polTibilceft aliquod mcmbrumnutriri cx fanguinc.pa tetconfequcntia,quia eadem
eft matcria gencrationisc^nu tricationis,^ ccontra. Et confirmatur , quia maior
videc conuenicntia fanguis ad carnem hcpatis q? roris ad carncm ciufdcm,igic
immediatius dcbct nutriri caro licpatis cx fa"'' guinc q? ex rorc.patct
confcqucntia cum anteccdctc. 1 tioad principalcarguitur.fccundahumiditas dc
fecundis.f» ros noncft ncccilariaad mcmbrorum nutricationcm . ig'^^ tur
iSt^c.patct confcqucntia ^S^: probatur alTumptum , qui^ ii forct neccftaria
cSt^c.igitur fcmpcr inanitis mcmbris ros at'' trahercturad membra SC mcmbris
allimilarctur. fcd necci'' fario attracfco rore ad mcmbra fit fitis.igitur
mcmbroru ina nitione fcmpcr faifia carctur fitis.iSt: pcr cofcquens litis feni
pcranceccdcret famcm naturalem. Et confirmatur , qu'^ facta inaniiione non
attrahitur plus fanguisa vcnis cp to^» fcd econtra ros cit/us.igitur
iS;:c.parct confcqucntia cuni pc^ confumptioncm humidi roridi caufctur
fiiis.&arguitur con fcqucntia.ros membris cft propinquior Cf; fanguis
cxiftcns in vcnis,(Si: virtus attradiua cllagcns natiiralc^igiturcSt^C.te nct
confcquentia cum antccedcntc, Qiiarto ad principa^ Ic.non cft poncnda humidiras
tcrtia^igitur^ifc.patct conft'' quentia«S(:probaturalTumptiji,quia tcriia
humiditas vi An'^ ponic in litera cft humor vcl nutrimcntum quod cx partc co
plcxionis conuerfum cftin fubftatiam membrorum, p.irtefubftanriac^c:
completacfimilitudinis noneft confcr^ fam,fcd arguitur iioc cfic
impoft"ibilc,quia complexio cft ot fpofitio pracparans ad formam
fubftantialem . qua-cun'!^^ jgiturfuntfimilii fecundumcomplexionem funt
CimiH^^^^ cundumcorum formam fubftantialem &per confcqncn*
feci1dumcorumeftcntiam.cS::cumiiuiufmodi humiditas'^'^ ' tia fit membro facfia
fimilis fccundum coplcxionc kieoS^^" Qtiintohumiditas quartanoneft
necefTaria.igiturcSi^c.pa^ tet confequcntia SC afis probatur ,quia quarta
humiditas ei* nobis in principrjs generationis,fed nihil nobis contracflm^ vel
acquifitum ex nutrimento ineft nobis a principio gcn^^ raiionis.igitur non
producitur in nobis quarta humiditas tiutrimcnro,& per confequcns SCc* tota
confequcntia pat^f» Sc maior colligitur ab Aui. cum dcfcribit quartam humi'
ditatcm de fecundis. Ad oppofitum eft Aui.in Iifcr3,qui practer quatuor hunf^
responitquatuorhumiditatesfccundasin nobis ad ac^i* nutricationis mediate
velimcdiate concurrcntcs. ^ Rcfpondendoad iftam quacftioncm primo poncnda: u' ^
tJefcriptiones quorildam terminorum ab Aui.in litccra po ^
torumtSc^notabiliaqupdam.Secundoponcndg funt condi'.^ ^u^^^ fiones de quxfito.
Qi.iantum ad primum fciendum c p^^ tas^ mo,vt coHigicab Aui.in littera q>
humiditatum vtilii^f" pK^^ nonfuperfluarumqucdam funt qucc a mcdicis
clicni^^.Pj^Jj «S^quacdamfuntqupdicuntur fecundx. Etper humidit non fupei ^
quacdam lunc qup aicuntur iccunaa: • ^*- h"-' pfimas intelligunt quatuor
humores qui pro tanto Primx,quia funt prima: humiditates quccx chylo
tiir.Humiditasigiturprimaefthumid tas pnmo ^^'J^pcr «^'ateexchylogenerara
vcIaptagcncran.Econtra vcr liumiditates fecundas intclligunthumid tatcs
nat"':^' quatuorhumoribus velaliquoipfor",'"
»^et^'a'^/^l.^|nituf ^^^ate generatas.Hxc autem fccunda humiditas f'^^ ^r a
abAui.inlitera.Secunda humiditas naturalis eU »u^^ ^g, Pt-incipalf fua difpone
conucrfus admembradelc^a .^^j^ ^um factus pars alicuius fnembrorum fimplfciuni
H ^^j^ opcratione,& per Uoccpdichurhumov tangitur viCt dumtamenq> ifta
propofitiocftfalfa vt verba ft^n^^^^hu^ acl hunc intelledtum intelligatur.Secunda
hi'"i«^'^%fcf eft »nidir3«! generata ex humore primo.Ifte enim trcq ,^
j^epar Piodus loquendiauctotumtQucadmodii eiiatn ciJ ^j^c Hf tas da plc Cl,V M
S T 1 cHfe fanguinem,quia.nex fanguine. Ly Iiumof ponltur
loco generis^in hoc enim omncs humiditates coueniunt. Per hoc autetn dicitur a
principali difpofitione conuerfus,differt a quoubetquatuorhamorum,quifub
proprijs difpohcioibus exiitentesnonfuntconuerfia principah.i.prima eorumdi>
'Politioncinhepatcacquifita^Perhoc autem dicitur ad niembradelegatU6fupplcnutrienda,diflfert
ab humoribus practer naturam,ut a cholcra no naturali 8Cc, quauis cnim hi
liumoresfint generaii ex humoribus couerfis &:cquia tamG non delegantur ad
membra nutricnda no funt humiditates fccunda:.differuntetiamafanguinc contcnto
in concauita^ tibus venarum,qui Sc fi fit aliquo modo a principali difpofi/
tione conuerfus,non efl: tamen humiditas fecunda adhuc oa
nondelegaturS^c.Pcrhocautemc^dicitur vltimo nodum
taetusdittertaparteacquifitamcmbro pcr nutricationcm ^ mcmbro pcrfcctc
alTimilata. talcs enim non amplius di' cuntur humiditates fccundac» Secundo
principalitcr c fcicv dum q, antcci ex fanguine vel nutrimcnto in lieoate
gencra/ tocorpus reftaurctur pcrfeda rcftaurationc quatuor in ml Hiiidi.
reperiuntur notabilcs varietatcs 8c imutationes- P -i> feci5
J"^'^^»^*«'^abethumorincxtrcmitatibusuenarumcaD l daqdru
^^""•^Suaeterminanturadporofitatcs membrorum confi plex. milium.tunc
enim prima apparet in fanguine notabi is mu> tat(o,cum enim.de ven.s magnis
ad paruas cS^ de pTuhad matorcs vfq^ad capillarcs tranfmittitur ucn.ens ad
extrema csporofitatesilarum capillarium vidcturin fubftan a^ m colore variarr
notabi itcr» Secunda x^^iM.rlc » • acquititcomplexionem fi^-f
'""'"'^'<?^ 'P^'"^ membri.Si: qultaadrnfrtCSutlntr^ t
Partemmemb i E ^°nf T" ^P^^'»^ .ria«n.oaducniem«Z
i"^"''""'''" ■'"''^ fecundas.vfAui.in litwa.
p^","'"2."<^»«s liumidita.es i'i porofitatibus
extremi,,,,. ''"'«iditas contcnta Pillarium. Secundaeftrosfiuel
nmH'^'"'™"' -terdenominatum.ciuiaadfi, iS.^rro7i«^^ lia irrorantis
irrorat &l,ume<rtat meXafun. * '" &fuperqu=ediffi,nditur.
TertirSt.m no''''-' detureniminporofitatibusponiloco^W t,onisfa<S:ecum parte
qux diff; ^ur rced'' ^""""^ roloco partis diffolut^c.
Qyarta eft humW '" P»' niinaturgIuten,qux,deoglJIenvolur^^^^ nem
«.iufdamglutinisfiuecoireS ;^ '""di-
h=cret&i„uifcafur.vndecontinu™ur^°?''PP°"""'ad.
tione,quiatuncprimoinduciti""nmaTer^iM° '«amembri. Tertio fciendum
eft ""'' '™« di»tesqu,damcrediderumeffe abi *ia' ''"'"i' .bftan.,,e,fo_^
nutricabile Ett ff 'r'"^'''^.'''>"°'''*« •"^•^ pellatur
humid^ll "'^''P'"'^ PT»"» """anonem ",!
^amappelbtur u' :,':Vt^ftcundis.Rec.piensaure;7ec^ bium,&ficdeincep Sefu
'""'^^ patet aliter effe dicendum u"" '""'
P'-''^? uia ttaM^^-.u.;, n..: ■ .'"""i' Hasautem auatunr -
Jicendutn u ^'^"^Sh]^ .«wdefcribitAui.inlitte^adi '5"?'"°'-
'lumid,,. " '^"^ofammibusextrcmitaiuni p^^^^^ rum propinquaium
fimplicibus vcnts 6^lmbibentlumj,hu medat tum caj.fimplicia membra.fed alia
littcra habet ea, c^^eitfenfusimbibentiumeam.fhumiditatcm prima,Gu/3
extremitatesporiinfeimbibunt hanc humiditatem. Sc^ cundumtamenhancdefaiptionem
noneirercoe ad omne primam humiduatcm dcfecundis . Non cnimapparctTol
cXioXn"" vna Jlla enim non ne rftirrln C^^^ ^^ eft n profunda yalde
partc ipfius vel ec pot. Aui, tamc vo> lcs hac ex parte fitus notificare
notiffcauit cam cx par^^^ plurimis talium communis,eo cp plurimum har^m himfd '
tatum primarum cftad nutricnda mcmbra alia aTcm? i tftecontinctur in porofitatibus
etc.Iicct etiam dici polT t pfr hanc defcnptioncm folum notificari humiditates
primas de lecundis correfpondentes membris alijs a venis cuius fitua
eftman.fcft,or,&per hancpoiTemus ihas comChcndc' re. Sciendum igitur eft ad
complementum huius defcrl ptionis oportcre fupplcrc multas claufulas pofitas in
diffo e humiduat.sfccunda:.aIitcrenimnone(ret fic completade.
fcriptio.Notumcft.n^c^adporofitatcs membrorum poteft defluerc matena vcl humor
appofitus mcbro pcr vcnas ca. pilIares,cX: tunc patet q, ,ftc humor erit
contentus in poris cx tremitatum paruarum venarum,^ tamen non crit humidi. tas
prima de fecundis,igitur ifta defcriptiofic abfolutc prob ta non eft completa.
Apparct igitur ifta dcfcriptio fic fup> plenda.Prima humiditas eft humora
principali difpofitioe. .data ab hepate prima notabili conucrfione coucrfus ad
mc bra nutnenda a natura delcgntus, vtpfm in porofitatibus ex> tremitatum
paruarum venarum contentus.f.dedudo imoe dimento.fct per ly notabili
conuerfione couerfus (X:c.differt ab humore non notabiliter conuerfo^X: flucnte
ad apoftema/ dum.Perly primadifferta rore 5^: cambio quo nutriuntur venx 8C
alia membra,que non prima notabili fed fecuda vf tcrtia notabih conuerfionc
pcrmutata funt.Sed per Iv ad me branutricnda&c: Differtctiam a materia quacuL
fiuc peccantcfiue nonad membra prarternaturahtcr fluente. Nota ctiam 111
pr^xrdida defcriptlonc per extrcmitatcs vcn> rum non eft folum extremum
longltudinis vcnx intclligen! diim fed quahbet gtem exteriorem ad fuperficiem
uene ter. mmatam quon.am,nomnitahparte notabiles funtporiS quo poteft vena
nutrimentum ad membra diffundere . Ec ttZy''"^:^ denotaduoi vena magna. Ex
h.s fequitur no in quohbet membro nu rriendo rcpcr.bile cflfe hanc primam
hLiditatcmTcS dis,qu,aadcu.u8l.bctmembriporofitatcs non terminamur cxtrem.tates
venarum paruarum,ideo 3Cc. Et fi areuitur contra,quiatuncnonquodlibctmembrum
nutritur exhac prima humiditate.Neganda eft confequentia, ficut non fen>
letur non in omni membro rcperibilis cft fanguis. igitur n5 quodhbet membrun,
eft nutribilCex fanguine licct enim ia ahquo mcijibro non fit rcpcribilis hxc
prima humiditas di" da Jn quohbet tamen membro rcperitur aliquid ex ea
factfi puta camb.um aut ahquid huiufmodi. Nota tamc fatis babihtcr
polTetolcrariin quolibet membro clTe rcpcribilem hanc humiditatcm,(S^ q> ad
hoc vt fit hsc prima humidita^ dcnominanda no rcquiritur ipfam cffe
inextrcmitatibus,fed fufticit eam ibi efte gcneratam fub difpofitionc fi.b qua
gene rata non fuit faltcm notabilitcr variata, videtur etiam fatis 13 habil
itcr eflfe fuftcntabile in membris extra vcnas eenerak: lem cfle humiditatem
talc, Secudi humiditas fic ab Au' dcfcribitur.Sccunda humiditas cft humor
trafiens ficut '* per membra fimpl.cia aptus in nutrimcntum conuerti H corpus
nutrimcnto carct,&: yt mcmbrum humcdet cfi eid5 ahqua caufa fortis ad
cx.ccadum occurrit.DicV o.,^ r rosrranfie,,s&c.hecenimhu.^iditasefttent;"ad:risfim;
htud.ncmfparfa etiam per luncfiuras dc memK« n
diturro,fupetherbas&fol.a.Etperho"di£f^^^^^^^^^ mid.tate
velcamb,o&alr,s qusc funt in porofilatibus ."bibi. i2.Kosautem
noneftin poris venarum neciiiporisraemi QV/CSTIO, bi-o:um»Hancdi'fferentiam
tetigit Aui.in quarta pilm/cap, 1 5.r.deliedica dum inquit, Qiiod de nutrimento
remanet quod eft in femita reconden Ji vt dux ali jc liumiditates. Per hoc q)
rubditur in defcriptioneaptu? in nutrimentum couer Ros du/ ti tS^cexplicatur
finis gracia cuius a iiatura inuentus ros q p!icitef ♦ efi: duplex.f. nuti irc
membra dimi n Jtrimcnto carent,cSi: ea prohibere ne a fortibus exiccantibus
corpori occurrentibus mcmbra noftri coi poris exicccntur» Et ex hoc patet gene
ralis differcntw'inter rorem phlegma naturale ♦ Conuenic ♦n.in generali fine eo
q> vtrun.i^ ffnahter ad membrorum nii tricationem Sc membrorum
humecftitioncm oritur. Diffo runttamen in multis,quia phlegma non efta
principali di^ fpolitione data.f.ab iiepate notabiUter couerfum, ros autem
fic.Et confequentcr differunt,quia per plurcs tranfmutatio^ nes medias tranfic
phlegma in nutrimentum c|> ros.Differilt etiam quia phlegma pcr vlteriorcm
digcil; onem conuercic in fanguinem,6«: ros in cambium.Similitcr diffcruntex
par> te hiimedationis quia cum ros fic iam fatis .ppinquus difpo
fitionimembiih imcdatipfum quadam humedatione lic huic vcl illi memhro
proportioinia q> non altcri . phlegma autem humeclat quadam humcctatione
cot. Et ex liis ultc rius fequicur q>ad pcrfcifljm dcfcriptionem roris
haben/ dam oportet prx Jicftjc defcriptioni aliquid addere, Ter^ m humiditas
taliter diffinitur in I ttcra.Tertia humiditas eft humor qui parum antc fuir
coagulatus, 3d eff nutrimentum conuerfumin fubllantiam mcmbrt cxpartc complcxionis
ex parte tn effcntix compIctae'5(:limilitudinfs nodumfuit conuerfumr Sciendum
cil: autem pro intclledu huius dc-' fcriptionis fj> dehumedationc mcmbrorum
ex rore dup in/ uentx funt pofitioncs, Prima ponit non elfe poffibile alicp
nutrimentalem matcriam formam membri recipere , quin in ea prcccedat aut
prgccfferit forma roris.Et cofcquenter q» quatuor humiditatcs iam dicHiac fe
neccffario fecundum ordi nem cofequuntut.Sanguis.n.dcbens nUtrirc membra neccf
fario conuertitur prius in prcmam liumiditatem de fecundis cj^ in aliquam
aliam. Et confequcntcr priufqp prima humidi^ tas cxfanguine generata tranfeat
ad formam fccundx humi ditatisipfafecundumfctotaconucrtitur in humiditatem fc^
cundum qiiam rosdicitur,(5^ficdcinceps.Proifi:o adducut probabiliaargumcnta.Sccundum
hanc ergo viam taliccx/ ponenda efi: prxdic^ta defcriptio.Tertia humiditas efl
humi^ ditas ex humore facfla vcl gencrata qux paulo anrc coagula' ta fuit a
natura.humido eni rorido cx quo debet generari ter tia humiditas exiftente
valderarooportetipfum coagularK igitur parum an,quia,f.parum poft vel ftatim
coagulat quo coaguIatoc5<^ad porofitates mcmbri nutricndiattracfiofacta cft
hxc humiditas» Secunda vero ponic non neccffario pri mam humiditacem fecundum
fc in totam rorem cranfmuta/ ri prius ioeam vel cius materiam inducatur forma
humi ditatistcrtif.Etimaginamur hic primo cj>ficutper actionc caloris
digcrcntis chylum vc conucrtatur in fanguinem ali^ qua pars conucniemer digcfta
tranfmutatur in fanguinem et aliqua pars cruda inepta digeflioni tranfmutatur
in humidi^ tatem ^quofam phlegmacicam fic .pporcionaliter calore mc brorum
agcnccin primam humiditatcmdc fecundis aliqua partem eius conuenienter
digeftibile perfecfle diger!t& coa'' gulatfecundum cxigentiam mcmbri
nutricndi qugtalir coa gulaca ex porrs venarum cffundicurin poros mcmbri nutrie
di & h't ex ifta tertia humiditas,licet nunqua habuerit form^a
recundxhumiJitatis , partem verocrudam eiufdem vX:aq> fam ab hac alia parie
fequeftrat 5(:in quoddam fubtileliqui dum 3c roris fimilitudinem habens conuertitur
quod natura per fubftantiam membrorum poftea feminat 8C diffjndit,et jllud
efthumiditas quac dicitur ros. Ei confequentcr imagi^
naturh?cpofitioq,ficucphIcgma poteft vlccrius digcri SC in
fangi^iocmconuerti.itainftancemagis necefficatc & indi> gentia
nutrimenti humidum roridum a caloremembrorum ulteriu? digentur 3c coagulatur Sc
ad poroficaccs mcmbroi^ trahitur (5:: fit cambium.Ec fccundil hanc viahic humor
qui paruiw coagulatu» cft ^c» vtplwrimu no e ro3,fcd vtpfm liumidltas a qua feparata
per actlonem talorls mcmbri gte fubtiliaquofa&ipfaperdigeftionem ingrolfata
generatcx cacambium,vtdictumeft ♦ vtrac^illarumpofitionueft(P'^babiliterfuftentabilis,
fed quac fit magis confona rationi vi^' debitur infra. Ex quibus pacec primo
cambium multo pinquius elTe fubftantig mcmbrorum (jl fit ros aut humidi^ tas
prima,hoc:autcm explicat Aui.in defcriptione pofita, dii dixit(j>iamconuerfumeftin
fubftantiam membrorum cx partecomplexionis,licctnon fitconuerfum ex
partcelienti? completx '3C fimilitudinis^quod quidcm intclligendum c dc
complcxione partiali,licet.n.partialiter recipiat cambiu co'' plexionem
prueparantem ad tormam niembri non tamc re cipit totalem , quia alias
rccepiifet formam membri , 3C pcr confcqueus eorum fimilitudinem fccildum
ellentiam quod rcpugn.Tt altcri parti defcriptionis»'l>nendum cft igiturca-'
bium cilehumiditatem mcmbroin complexionc valdc,pj pinquam,non tamcn rccepiire
formam mcmbri,quia no co plexionem ad ipfam fufficlenter pracparantc, licet ab
illa plexionc parum diftet,6<: ideo non cft conucrfum in fubftan tiam membri
ex partecirenticcompletp brmcfubftantialis 8C fimilitudinis in alijs
accidentibu8,qualia funt calor frig"/ durities5<:molIitic3 dCc*
Qj.iarta humiditas lic dcfcribit» q> cft humor qui cft intus in fimplicibus
mcbris a principil* natiuitatis per que confiftit cotinuitas mcbrorum
fimplicii'> cuius ptincipium cfc a fpermatc,&: fubiungit q> licct h;c
h^'' miditas fitexfpcrmatcdcbettamcn dicielifc cx humoribi'' co q>
principium fpermatis cft cx humoribus, Ad intcllf'' cH^um huius defcriptionis
fcicndum cft primo non clTe intd'' lccftum Auic.hanc humiditatcfolumcx
priciptjs generati^''' nis clfc contradam.Non.n.cft impolfibilc talcm humidit^'
tcm peracTtionem virtutis nutritiucex partc rcftaurari.E''^ plicatiamen ipfam
elfccxgeneratione.vtper hoc comp''^ ^ hendamus huiufmodi humiditatem non folum
cx nurrim^'' toclfccontrac^am,fcd ctiam ex generationis principij5,ai^
forte,quia perfccftififima cft huiufmodi humiditas a genc'^'' tionc contracfta.
Scicndum fecundo c]> varix rcperiunt^*' pofitiones <&:imaginacioes
dehacquarca humiditate q^f^? ad hibitudinem cius ad membrum .
Imaginantur.n^q^'.'^^* Vt Gentilis cp huiufmodi quartahumiditas eft
eficntialit^f idem,quodhumidummembriradicaIis fiue ipfum m^^^!^ jnquantum eft
humidum.Hoc.n.videturexitentionc Ai"^* in Uttera dum dixic,q> hoc
humido eft continuitas mcbro*?> ideo videturmcmbriscontinuarijcS^: per
confequens eca>^ tum.Et confequenter poniccj> l|iiichjmiditati non cop^^
defcriptio fecundac humiditatis kiperius in recto , licet h^^^ in
obliquo,quia.f.quarta humiditas eft ex humore gciK'"^
aprincipalidifpofitioneconuerfa^mcmbro dclegata ^ «ffcvftapars mcmbri perfecta
operatione. Et confcq^^^.'^^ ter conccdendum eft primo idem elTe
membrumcSehufTi/J^ tatemfecundam quia.f.quartam de fccundis , mcbriiq"'^^
procgtoanimatumcft,humiditacem vero (ccun^^^ tum humidum conrraccum 8c
concinuatum cft. Con^^ dum fccundo alic^; elTe humiditatem fccundum P^^^^i
rationem membroaffimiIatam,licetfitgcncrata ex milatis. Sequitur vlterius non
cuiuslibet humiditatis dcprincipium materialecfirchumidum inuiuente iHo^ Pofita
non cffe propric dictam diffinitioncm vcl def^jjgrta ncm,fed eft quedam
nocifi^atfo vcl circulocutio. ^^^^^^9 autem humiditas poteft totalitcr completc
defcnb^vx-^^^^^ ■laicciicnumiaum "'. "y^^j\[j9 trimento
contractum,fedaIicuius ex generatione '^^"^^j,-^ cx parte.Exquoulterius
patetillam notiffcat^onenT ab nrkH.r nr J:-. ]:a.n'inniipm ^^cl delC''''^^^^
I^Quarta humiditas eft hun^idum cx gcneratione vel temporc^^" r^, ctum in
membris fimplicibus contcntum,cS;: pcr ^"^^ '^jcl rum cotinuitas permanet
. Ly humidum ex ^^^^^^.^ cot^ tcmporc contractum ponitur loco gencris.In hoc c
^5 uenit cum altis qua: ex gcncratfone contrahi poliun .^^^ neccffario ficut
quarta humiditas vt dicunt q"'^^^,porc adhuc poffet a prpdicta
dcfcriptione rcmoucri ly c cx dicendo q, eft humidum, quod neceffario
^'^["^jaitatibu» geacrati6econtrahit,<5ephocdiffcrt ab alijs »««^„^15
civ m s T I o. fetun.lis vtquidanidicunt.Egoauteni credoa gene.ationc
contrahiomncsfecundas l.umiditatcs vel faltcm cambit,. tum
'^^!t"«"1''°'''^*';''" ''■"Plicibus conic
tuina:c.dittcrtaprimahumiditateife:rore.l3cdper Iv n aa eorti continuitas
&c.difFert acambio per quod non per »u- net contmuitas. Ego autein alias
imaginatus fum ij, tan, « princ.p,o generationis $ ex nutrimento in nobis duplicit-
« trepenbilehumidum animatum.Quoddam perfeile no rJn aifimilatum ,puta duritie
mollitie colore apore,& rale non cft humiditas fecunda amplius . Quodda vero non
omninoin accidentibus airimilatum circa qCJ ad' hiic operarur virtus nutritiua
membri allimilando . Et quia
.aIeht.mjduma,,imatumeft&glutinofum,ideocontinuun' eft tnembr.s &eorum
con.inuitatis confertlat.uum proptec q..od gluten yel glutinatio .,ominatur,5:
confequen.er <^ il> lud elt hum.diras fecunda & quarta de fecundis
& fibi in re Ctocompet.tdefcriptiocompleta fecundx humiditatis . Er
?^n.nH^"'"f'''''""'°'P''"''"<''"°^1°«P°"'"da(!.diflFinitio
fecundu™ hanc v.an,. Sccunda vero ponit primo q, 2% non eft hum,du,n
animatum,licet fit valde propintJum a 5 hoc vt an.me.ur,fed eft humidum valde
inm^SZfr fectumme,,,bro,& conrcquenterq,l,uiufmodi hum^Oo tes mcmbr. cu.us
in.crfec.um eft fua vifcofi.are ,„ ^ i
nui.atecoferuat&cogluti.,atacfieasa7l,a, r^^^^^^^^ garem modum loquendi
ipfas con->lu n"acX',,f,l ' collaall.gan,partesligniadinuice,,vir.Jioa
=f;c^:^a7!=e's Qyarftio, ,. Q.VADRAGESIMOPRrMn e> - Vbicuncp (it phlegma fit
in finl "^^ ° Q-iirlc. Vtru neceffarium ipfum prius
"d^r!"',"^"' <^°'"'"tibile , vel fit guitur.
PrimoexK V fter i,''''"-^',°'' v'''c""q,ar virtutes&c.
8^0.1^0 ^, " ^ °P"="£ •natis in ftns.uinem l^f^r """'■•'"tlophleg
'xtra venasC^cunh >■'?'' "' ''""/'" ' "bicutVf:
r^'-o.^i^X^^::^^oR^ poceft.ergo tc. ma.nvenis peracionemcalorisr,-'
po.eftphlcg/ Etargu,turfic.a.gradum dto^ft o,i.r'"S^''''^'g'-3''"'-^-
acquirere,fed minus $ pe^a^difc 0)7'''^ '"''^2'"» ' "^"i«
fefl», .g.tur in uenis po.eft p| ' ' ''"°«i5e
qu.rereperfe<fle.confeqae,,S l^^cf *^='*'°"''=^^^^ fib>le, vt patet
intuen.i, igicuri""'"-* '"'""'^fi' ''^PoC
Etproiftovideturauctori«sAuTd°&"'''^^- «u.f.capro de ..omitu.vbi ponTi
ft5'7^"''V'/''' ma <Iulce,&: digerendo facit ip L?, '^^'^^'P"
P'>leg n.s vel membris poteft ex phL^mateT i ri ^'"" '"
"= Iteficfehntven^poftheparaTipfui naadftomacl,um,fedmonoct^un^^n"?n.
'''' '^'"' '*^«fti' coaionem eius quodeftdim.nu. ""erfiumr,.^^ '
'^•tertn capitulo primo.igicur 1™""" » ftomacho, vt. Ad
oppofitum arguitur multiplicfcer. r^rimo quia forma fanguinis nrnrl,,..;..* •
^^hepatisLmediatevelqu^fiCtX^emar-''^"'''''' gu.nem t„„f,„ucandam
attingetis pron, ' n. T"' '" ft'« fu.t clrylum in hepate per venas
miS 11.° «■ cap.parebic.hocautem nonoportuife fi " f''^' '■^quf^ par
potui^et fangui, gcnerari. ^ ConK" "'""
citurrubeurC^a™?^'"'Tr 'J'-''."''"^'"^"?"'^ fld^
«^,vt. ,.can. 'calbum ad fim,I.tudinem carnis tra mamilUm nec J 'P"-?
".'^ i*?' ^™" ' •'^^P-''ed ne. J cosconuenitlaclc. «7'''"dum
medT. Plus diftat chylu, a r^'"""'- ^'"'f '"■^non
tra.,fmi..andus q-. nh!,» '"-^'""',' '"""^diate
in fan»S medfa.erranfmSater''''^'"''''>'"'^^''^''yCn^ in venis que
f,.„cpoft hepart?""''"' "nm.di^t, ponere,^ 'ut. ed
corrumperetur i»' .'"i'"A"'" '^snfmu,, ' XLr. 2I( '■jr.fed
coVrum^^e^ietur^i^f,;;" "S'.i"e'T' "°"
"3nfmu,a,e> ■"•Kuinem mutandus anteqp ad hepar pert.en.ai
eff.c.tur rubeus vt fecundum fenfum appareat . e> er'Lm'!i',"^'^"'
1"°'' "«".'"^ de phlegmate vt patet . mi,>or ,n ^ ?„'^!^
'7""* ','!',"' '''^'""*"'^'°'"'"
3T"uit ex chylo
rv^,l?".f""'''°'^''''^"!"''''S"'''^"^8^""«i.
LelL dub.opoteft vtra(jparsprob.,b,U.crfult,neri. Et pri.„o ar?eni. ,t"ff
'""' '"Tf " "°-'^^^ "i^'" i" arre.,,
non folum ex phlegma.e.fej e.iam exchylo crHa.i
l.cetpl..,,mumhu.ussenere.urinhepa.e.E,uid irhS d"p lu^Z
■r-tf°-'"''''-'^'.'^''°'''' -i'"""-S Arifto. de parr bus
plu, ... volen.,s venas Ji: a, te„a, ,o,ius chvlu.n ab .n.eft.n,s ft.gere.hr
confcquenter .j, lice, ,n uenis pC ' hoc fier. .,on .amen n.f. per
virtutemeiuscoicatamab h „ te.Et co,,fequen.er pa.e. modus quo phleg,„a
exiftc.,, ,aS .n uenis q, ex.ra venas .ranfmu.atur i., ftnguinem . Exilte
n.ex.ra reingred.c venas uirtute ipfu.nad inrra venas mouf
.e,vb.perfedadecoa.onedigeritur&tranfmutaturiX„ gu.nem.Et .u„c fac.l.s dlet
refponfio ad argumen.a poft op poh.um. Ad prrmum dicitur q, licet fanguis
virtute car. nofitaus l,epat.s genere.ur.non ramen eft necellarium illam ma.er.am
.mmed.a.e octurrere,fed fufF,cit vir.u.em eius a J mater.am tranfmutandam
i.n.nediateperue.,ire,fui.au.e.,. neceiranum venas hepa.is valde m.nutas elfcqu
a cf, heoa t. occurra. fimul mul.a Cp.i.as chyli digerendi nifi a.i,re. iVi ad
m.n.mad.uifusnopotuiiretabhepate perfctfte decoqui fed non ta,T,en tan.a
occrrit c^titas Hmul phlegmatis in ue i„s. Hd lccundum concedi.ur q, proport.o
eft ,S:c.ad iftil lenlum cp qucadmodum in hepa.e eft uir.us faciendi fan»ui nem
ex chylo.ita in ma.,,illa Kic ex fanguine.di: nega.ur con requentia
s^c.h.caufaeft qu.aheparinfluit virtu.em natu. ralem .S; fp.r.tum pluriraum in
vcnis qi^i eft inftrumentum d.gcftion.stert.s.fednecraamaianec teft culus
virtutciS: fpititum ahjs membris influit vt pa.et. Ad tertium prob»
bil.terconcediturq,fichylus proxim.is vel valde propin/
quus,infa.,gu,neratranfmuteturtranfircrheparvrreciDCte tur i uenis poft hepar
ibi pollet comple,-. digeftione reciperc fed hoc no„ co„uen,t,qu,a ,n hepate
digerirur. Auctores ig^' non fecerunr de hoc menr.onc tan.^ de contingen.i
remoS becunda a..«m pol.tio ponit q, ficut non generatur fpTri ws' vitahs ahb.
cjp ,n cordc nec animalis alibi | in cercbro «c
g.gn.uuusn,f>Uelc,c..Iisautfperraa.e,nec^cn fi nma^^^^^
Ia,Kanecfangu.sn,fi,nhepa.e.Etpro fe habet raotiua iain d.eta.
.Exquo,nferturpriraocp8dhocq,phlegraa Doiric tet venas .ngred.,& deferri ex
venis ad hepar & ibi perfedla decoft.onem fufcpere. Wcebat tertio ^ lice,
ta ^ ma tamen temporeinani.ionis abfq, hoc^ i„ fanguinS pto> pr.e
conuertatur poteft a membris quadam alteradone alte. rar. qua redd.tur mcnbris
conueniens & proportionalis & eaahquahter fouens &confortan,
refiftendoinfiJmatioS ex.ccat.on. confeque„t>bus ,nanitionem,& hxceft
quedam irapropr|e d.fla nutr.cat.o ficut etiam chylum iraproprie™ cmus ftora
nutt.re.vt colhgitur. , j.tercp' p,imocap.'SI,iJ
autemoueatfangu,.,emauttrahatabextra venas ad kpar & quahter flat h,c
raodus u.debitur infra de uir.u.ibus &c Ad argumenta .gitur alterius
pofitio.iis refpode.ur Ad '^""'ca primum ut ftet iuxta membra
&c.& uirtutes operctJr et nu ''° tr.athoceftnutricationcpropriedi(fJa.
Ad fecundum dici Pl'citer, tur q, non nifi in carnc fit fanguinis tranfi„utatio
i„ carnem quiacarnis propriuraeftcarnem reihurare,& fic hepatis o
priumeftfjnguinemgenerarefccundum cj, iion alterius Ad aliudin uenis
po.cftexphlegma.e& fanguine senerarJ
cholera,uerumeftno„naturalis&acalidopra;tcrnar,.rl non ramen fequiti.r q,
fanguis &c.ut patet. Ad ali ^^r"*
turq,nullumgradumdigeftionisperfedcarl f., ^"""wi/ guinis poteft
inducere aliquod membrut^ nifi '^"'
jlla.n.eftagensadhancforraaralimi,ansuell?™ P''''.:-
cetigiturulteriuscalefferet &c.non tat^en ,
'"""""'' t.onemreciperetexquainducereturr^Vt-^PIi^S'
qual.terc„q,al,erareturuaporfa„gursextracor^ontamen in fpintum tranfmutatetur.
Ad aliud dic.t ftos l.ben,! a V s T I redplc phlcgms dulce cx quo
nutriatur.r.anpropne Sc coiicr latipruiii in fanguincm.f.impropriedidum qui
noneftnf> C\ plilfgma vlcerius prout membro conuenit decoctu. Ad vltimum
dicicur i folo Ito polTcgenerari chylum,ulteriori ta men qui dam decoitione
poieft in inceftinis d<ijeri,et ita etia i n uenis poft liepar poft^j^ lam
generatus cft fanguis in hepa te poceft fanguis quadam vlceriorem decoccionem
recipere, 6C hoc n5 rcpugnac didis. Huius vero caufacil,cja poftq^ agens naturalealiquem
eflFecTtum induxit non rccrahit fuam actionem,quia tunc ellec agens
racionale.Hepar autem dum digelVit clioleram gradum fuperfluje docodtionis
induxit,io non retrahetillum giadum,^ pcr confequens nec couertcc
infanguinem.hocargumenio vtitur Auer. j.colliget.4.cai5» Melancholia autem cll
licut lex fanguinis,(cx autem pcr di'' j^eftionem nonconucrtitur in rcm limilem
illi cuiuscft fex» Acicr* Alitcr GVfi.Ht non poteft conuerti.quiaeft matcria
illifor mc in proportionata liue lioc lit mcrito maniTcftx fiuc occul tac
proprictatis. Contia quia primo coctum incnidari po^ teft,vt fanguis dumin lac
conuertitur. Jtcm quia potcft infrigidari,igitur potell remoiieri illc gtadus
decoctionis fu-' perfluac. Itcm fecundo regitninis acutorum .Cholcra pcr
infrigidationcconjciticurin plilegma. Itcmcx potuaqug frigidacin tebre
faiiguinca aurcholerica potcft gnariphlcg ma. Ad primum negatur
confequcntia,quaIitcr autcm co Ctum pollit incruclari 3C incruderur,vcl
vlterius digerac fan guisdum conucrtitur in lac videbitur infra. Similitcr ad
fecundunijlicct enim infrigidarctur SC incrudaretur cholcra, non tamen in
rangu/nem tranfmutaretur , fcd dehoc plus in fcqucnti cap. Ad tertium diciturqj
cholcram conucrti ad plilegma cft ipfam aliquo modo ucrfus naturam phlegmatis
inclinari,quiainfrigidari. Ad Vltimum dicitur /imiliter, vcl dicitur cx potu
multa: aqux frigidic incrudatur phlcg^ maquodtandemauirtutenon rcgulatum
putrefcit (5(:facit fcbrcphlcgmaticanotilfanguisvS^choIcrai phFa coucrtit,
Qiipftio. xlijr aVADRAGESIMOSECVNDO QiixnU Vtrum folum quatuor
poncndxfintdigoncsin homine.Et arguftur multiplicitcr q> non. Primo. tanra
vidctur diffc^ rcntia cambij a rore quanta primx humiditatis a fanguinc. igitur
tantum differt tranfm utatio qua cx rore fit cambium a gcnerationeroris quantum
gcneratio primae humiditatis diffcrt a fanguinis gencrationc,fed gcneratio
primae humidi^ tatis eftdigeftiodiftincflaageneratione qua generatur fan>
guis,^^: per confcquens faltem quinq^ erunt digones . Et fifr qrgui poteft de
generatione glutinis ex cambio. Secundo practerdigeftionem
quainftomachogeneratur chylus exci bo humorcs ex chylo 8C humiditas prima ex
humoribus,& fccunda cx prima eft in nobis aliadig5.igitur tS^c.patet con^
fequcntia 5(:a(Tumptumarguitur,quia prxtcr has eft digo qua ex phlegmate
generatur fanguis qua: no videtur minor tranfmutatioq^chyliinphlegma,firreft
digcftio quaphlcg mafitexfanguinectfpiritus animalis cx uitali,ct fic dcaltjs.
Tertio quilibet prgparatio nutrimenti vt rcddatur conuc/ niens ad nutriendum
eft digeftio co q> quxhbct talis eft pcr fecfiio humidi a proprfo 8c innato
calido , fed plurcs qua> tuor funt huiufmodi praeparationcs.igitur
i&:c.patet confeqn tia &arguitur minor.qiiia pretcr has cft
prgparatiocibi i orc fanguinis in Cordc,igitur &c, Quarto.noncft neceffario
poncnda digcftio quc fft in ucnis.crgo cSt^cafTumptum argui fLir,quia alias
notabilis pats carnis regeneracp non poflet nu iriri eo q> in ea rcgcncra
ntur venx 8c per confequcns n5 pc teftfieriin ea'tertia dij^cftioquaablaia
aufertur quarta.igi'' tur&c.Velficnotabilis qVitas carnis regilatx
nurricur,dJ ^^^s? '^^^"^ "utricationem non anceccdic d gcftio
tcrcia,igi^ turcxc.anfumpcum arguicur,quiaincahon regencrancur vc nx in quibus
debec fieri ccrcia d.gcftio. Ec conffrmacur qa fecundehumiditates non
funcefifcncialiter diftincflea fangui^ nc.igitiir tion eft pon?nda aliqua
dJgcftio prxccr digeftionc hcpaiis.alTumptumprobacurprimo,quia alias
darctfebris matcrialis non iiuinoraIis,SimiIiter patct,quia cum i ftx hu>
XLIL midltatcs fint quatiior digcftioncs i'am cfifent fimilitcr
tuor.Similiterperfecflior videturdifpo fccundaehumiditatis q^fanguinis cum fit
mcmbrorum fubftantic propinquior,ct producitur aucnis
&:membri8,igiturgfediorem induceret vcnp&mcmbra difpofitioncm
q^hcparinnutrimctOj^S^^p ^ cofcqns uidcret pfecftiora. Proiftocauctoritas
Aucr.J.col ligct.capi.dcaccidentibus digeftiupponcnt.s folum trcs.Ec ^ Gaf..
2.complexionum5(: fecunda aphorifmorum in comc. illiusaphorifmi.Vbicilcpcibus
ptcrnatura itiat ponittres» Ad oppofitum eft Aui.in prima primi, In ifta qiicftione
primo premittcnda funt prxambula .Se cundo conclufioncs dc quacfito. Quantum ad
primum fic hpcprimadiftincftioq^ vtpropofitopcrtinct acquiuoceutun „.^5111 tur
auctores hoc termino digeftio.Qyandoq^.n. fumicdigo proqualibct
pracparationenutrimentipcrquam reddit nu^ " trimcntum mcmbro
proportionatumad nutricndum,ucldi fponitur ad hoc ut proportionetur qualitcr
altcrationcm qn? fic in ore pcr mafticationcm appcllant frcqucntcr digoiic SC
prxparationcm,fimiliter purificationcm fanguinis in coidc nominantdigcftionem.
Sccundofumitur propriefoliipr^ tranfmutationc nutrimenti qua fit nutrimcnrum
prxparati5 ad hoc vt nutriat cum hoc fubftantialitcr tranfmutctuf
quahtcraliamdigeftionem dicimus hcpatis aliam ftonia
chi,nontamcndicimusaliammagiiariimuenarum SC cof'' dis,quia manct idcm digcftum
cftentialitcr, Tcrtio fumimf digcftio pro qualibct notabili tranfmutatione
ipflus nutrim^ ti ucrfus fubftantiam mcmbri,fiue pcr hoc pcrdat prxcx ft^ tem
matcriam fiuc non,dum tamcn ad fcnfum iiidcatura plg^. exiftcnti digcftione
notabilis difFcrentia. Scciida difticti^ pijofj^ (j> digcftioniim qucdam
funt quibus prxparatiir nutriinctfi pati""^ ut membrum nutriat,qu?dam
vcro adalium fincm qpadnU'pIf)«' tricationcm ordinatur principaliter. Excmplum
primi ut ,« gcftiofanguinis in ucnis facta.ExempIum fecundi , vt digC' ftio
fangumis ut conuertatur in fperma uel fpiritum. ta%
tioprgmittendumc^dchumiditatibusfecundis pluresi^fff daf^ ^
funtpofitioncs.Qiiidamcnimpofucrunt humiditatcs fc^^"" fiti^L das a
fangu-ne folum accidcntaliter fiue per accidental<^s drr fpofitioncs cfte
diffcrentes & n5 accidcntaliter. Quida uer? pofuerunt ipfas a fanguinc
differre cft'entialiter,6<: hi diueri^^ ^cati funt.Quidam.n.pofueruntomnes
humiditatesfcci"^'' dasprptcrultimaelTeefTentialiterfimiles,diffcrCtes
tiia Tan guine.Quida uero pofuerunt ipfas ocs ctiam inter fc clTciiti* litcr
differcnte3,& habcnt pro ifto motiua fatis dcbilia , i^^^ prxtermitto.
Prxmittcndum quartocj» tranfmutatioqti* gcneratur vltima humiditas dc fccundis
non propric dici'^!' digcftio,fed nutricatio,licet nutricario polTit digeftio
noiaf^ quiadigcftiocft tranfmutatioprxparatiua ad nutricatio'^^' Quantum ad
fccundum fit hxcprima concIufio.Capi'-''^^ digeftioncm primomodo non folum funt
quatuor digo"^^^ patet,quia miilto plurcs funt tranfmutationes etiam ad
niJ tficationem fi'naliterordinatx,igitur 6«:c.patet confcqu^^" ^of^
«Ss^afTumptum patet,funtcnimfaltcm.8.&fortcplurcs.fc,^ ^^(Si^
n»primo'prxparatio cibi in orc.Secundo digeftio ft^i*^^'^' hcpatis Qiiartocordis.Qiiinto
vcnarum.Scxtoadforrti^^^ ^^, J^oris.Scptimo cambrj. Vltimo ad formam mcmbri
♦jp^ jjj^* dere polTumus digeftionem qux fft in mcfcraicis . Et fi«JJ *
Pr?parationem qux fft in gibbo hcpatis diftinc^tam ab 1" fit in concauo 8c
plures alias. Secunda conclufio . Non^ g lum funt quatuor dig5nes fecundum
fpccicm ad ^^/?^^as nema natura intcntum ordinat?.patet,quia prxtcr i^* eft
digeftio qua fit fpcrma Sc fpiritus.crgo 8Cc. [^m clufio.Capicndo digeftioncm
fecundo modo.f.pro ^!"^ j^nc tationcfubftantialinutrfmentiprpparatiua ad
""^L'^^iil'f probabilitcr tencri potcft folum duas digcftioncs ^'^^^^
folui \,3C fimiliter folum quatuor.Prima 's babiliter.n.teneri potcft
humiditatcs fctrundasianif" ^^^/je efteafanguine
naturalitcrfpeciediftinctas,fcdfoIufJj^ ^ui/ taliter 8c fic non funt
digeftioncs tranfmutationes ^jjja- bus fiunt hx humiditatcs
fccundc.Tranfmutatio ^^gtioad in fubftantia mCbri noeft digeftio.fed
ip^«"^^^"^uaiii CLV^STIO, quam digeftiopracparatur.Secunda pars
pafct.probabilitct cnim tolerari poteft recundam liumiditatcm cambium et/o rem
eiieeiufdem fpcciei a finguine tamen dirterentes 6c luc €runi
trestranfmutatiuncs fubllantiales pracparatiua: ad nu tncationem»V!timaveroelhiutrfcatio.^imil,ter
tertiapais patct apud ponentes primam liumiditatem fpecie ditferrea
wmbiov&ieandem eliedigonem qua gcneratur cambium ^ ros poncdo rorem elfe
rcfpe<ftu cambrj (icut phlegma re^ jPc^tu fangmnis,vt fupra declaratum
fuit»Sic patet etiam .4? oabiiiterfuftcntabileillas eileciuinque diftinguendo
digi^ nem rons contra digeftionem cambij. Quarta conclufio Aui.diftinguens
quatuor digcftioncs fecundum fpecicm co ira feinuicem non habct eas penes
fpecificam diftinctioncm caufarum per quas iilac acquiruntur diftinguere.patet
, quia conlideratioilla non cft mcdicinalis , fed potius metaphy fi^ ca,vel
naturalis.Item huiufmodi diftictionis no habctur euj dens
notitia.igiiurcSc^c.patctconfequentia c5c' allumptum pa
tetintcUigcti.patctiimilitcrciaeftentmuItoplures vt phleg matia dic, Q_uinta
concIufio.Capiendo digcftioncm ter tio modo prxc.fe quatt.or funt digcftioncs ,
ad fcnfum Aui. ad hunc fenfum q, prxcifc funt quatuor notabilcs tranfmu^
tationes matcri^ nutrimentalis ad nutricationem pr^.parati m locis nctabaiter
diftidis a calore naturali in noft^o co po eproucnicntcs.NuIIc.n.aint quin fint
ad has reducibilcs, t.,lUm conclufionem intcllcxit Aui.Omni«.n.dioeft[o ta^
tramcSr;^"/"'^ tiam cibi in ore,^ fanguinis in venis magnis Sc cordc
& ar df ellen, muUo plutes « auam "«'abiles iam dicen
pomco„clufio.pr»cir:^u™t;o^'dt^'"^ forn.a poteft funt quatuor
tranfmutationes i '"'2'^"'°"" .i. prsccife cquif„»ad
nutrication ^ ' ° K^'*'' """imenti
busnotabiliterdiftrentib™":™,';^^^^^^^^^ raI,terordinata:.Etdic.turnotab
U^^, ad.nu.cem natu. cibiinorefanguini,incorde.Scitnr,'r;'''"
tntndumaddififerent.am materie qu"LJn '^ ""' «tur i„ fpiritum 8c
in fperma.Et1t?clHn?'"'" ""f 'entiamfecundarumhum.di.atumquJ&
'•''*''*'= «mbium a:c.Et dicitur ordinatx ad diff- "
humornmquotumgenerationes no„rum '^^^ '5"»'"or cem
ordinat^.t»lT,7nr.„.nn,„.: "°" 1""' "3'"«l.ter
adinui XLin. ZI6 cemordina..,poffunt;;:;mn„S"^
mentaprincipaliarefpondetur. Td .■^'^'^8" gando confequcntiam.vt patet. Ad
r^r T ^'T' digelHoquaieneraturVangusexpwlm^," T '^""'^
c"ndam.bubftanria..>.phlfgn,a«reftfrfe^7''''?
P^Pinqua&communLnfetilinlocote'''»''''»"^
exfanguineStfpermaautfpirituTnonZPdie^^^^^ qu.bus ,,,propo,i,„, ,i,„,Aui.Et,,on
d^ett ir^' ""^"«lisffnalitervtnutriatmembrr Adte*^
Pf'«"^8'"''''n>efteantecedens. Ad quar^m neo/'""^ faltem
fic elTr^ffl'!'"'"/ regenerantur ven? paru^ in cularum tractam pri
"''V'?""" * '^"='."° '^"'e pa ',1
uort.mmembr v^^T^f^^™^"'""»--'' -cura*^^^^^^^ eueniunt
&nafcumur ficuV ""'T, TV"" ''"'"">'i«
roregeneratapotuTexhumT'^, r'''.''''^ .ibus aliarumvenaun,re»en
"'■'''"' rf" "'"">"»
rit,ficut&o(rapIurimar«pma"K'"' '• '"^
AdconfirmationeS^SX^::^^^^^^ dl pcrfe<ftIorcm fubftantiam pioduccfc alia
mcmbra $ he> par pcr digcftionem fuam,immo et etiam cor per digone qua
geneiat cambium tencndo cambium per fedius eile ro re 3l cambio gluten.Non
tamen ex hoc fequitur illa elTe p^r^ tectiora.I^rimoquiahocnonfaciunt
nifivirtute hepatis^i: cordis.Sccundo quia tam hepar q> cor per fua
temperamcta producunt humiditates fecundas fibi proprias pe. actu pio
pried.geft.onisqua.funt multo pcrleaioies humiditatibus fccundisa .orum
membrorum fibi corrcrpondent.bus fi. cut cor cS^ hcpar funt eis pfediora. Et
pro aucfioritate Aucr. poteli: d.ci q, volebat in uenis acquiri rem
fpeciediftindam afanguinciJeovifumfuit c^.pluribus negare illamdiPone
Gar.vcrototalem tranfniutatioem quagencrantur quatuo^
humiditatesfccundcconfiderauittan^unam pio quantoc vnius ordinis,idco dixcrat
ires clfe digeftiones Qu3cftio, • jj^. Q.VADRAGESIMOTERTIOQucri5!Vtru
quatuorhumoruminhepate gencratorum fitunus 8c idem calor efficiens.Et arguitur
q, non. Primo,quia idcm inqua> tum idem femper cft aptum iaccrc idcm.fecundo
de ononc. igitur&fc. Sccurido caloreflficicnsfanguinem eft tcmpera tus,ut
coll.gitur in littera 3c cfticiens phlegma diminutus cho Icram excclliuus,fed
non eft idcm calor tempcratus excciri^ uus ct diminutus , ut patet.igic &c.
Teriio ois diueriitas in catis pioucnit cx diucrfiiate agentis uel
materiar.j^.mctaphy licac.fed humorum diuerfitas non confequitur diuerfitatem
materi?,.gitur agentis 5^: pcr confequens caloris.confequen/ tia not^.Sc
collig.tur maior.p.mctaphy . &arguitur minor quia quatuor funt humoi cs
abinuiccm fpccie Sc mult um no tabiliter diffcrcntes quanta diucrfitas non
repcritur in chylo SC ptibus cius.igit a^c, Item fi chylus fccfiduocs ptcseius
uniformisattiahaturabhepatcpatet cx illo giiari quatuor
humoresdiucrfos.Autigiturhxcdiucrfitas proucnitexpar/ tc matcrif vel caloris.No
primi7,ut fequit ex cafu.igitur &c, Ad oppofitum arguitijr.Hepar per totum
eius calore na. turalcm tranfmutat chylum in quatuor humores fed hic eft
unuscalornumcro,utfatis patet.igitur &c * * "^"^ aJbutsrr^
Quantumadprimum. Ptimo nota pr ndpium sene. h,?"""- cutcalo
compIex,onal.s quo mediante operatur virtusLel amma e.us l,epa.is operationes. Secundo
notTZum au, ,,t,utrum unus &c.|»teft intelligi de caloreZal?& p"
d,^ 1,. Tetfonota q, Itcet omnis diuerfitas effetf.us confequaE dtuerfitatem ex
parteagentis uelmaterifuel utriufcc non tii proport,onal,ter<5taefteffectuum
diuerfitas & dUlimilitu" dotantaefta(Sual,ter agentis
velraateriidiuerfita rd tnim calor fecundum fpeciem folum feciidum mapi«',V!w*
nus variatusexmateriaomninoconfiraili Dof ,ft%
diftin^osproducere.VtcaIorftomachicteid^^^^^^ nerat fumum,aut humiditatcm
corruptam cx quo calor fto! machi tempcrati gcnerat humorcm bonum c5L'
laudabilcm Et candepartcm mcllis quam conucrtcretcalor iuuenis I cho leram
calor fenis in fanguinem tranfmutaret . Similiter eti5 ex partc diucrfitatis
matcrix folum fecundum magis cX:mi. nus poflTunt effedus produci fpecic
diflFcrcntes. Vt calor fto. machitcmpcratiautcholericichylumtemperatum in hilc'
rcs naturales tranfmutaret,chylum tamen calidum 8c \t\R'j mabilem in rem
aduftam ut patct prima primi cap de ^ do gencrationis humorum. Ex quo patct q,
fecund. riam proportioncm agentis ad matcriam continpir pffil^"* fpccic
diftindos produci.Et illud intellexit mi.aIIega.cap.dumdixitadgenerationem
hum^^''"^^^"/ ri aquidiftantiam. Quarto prxmittendum?,?'^
''"^1"" rcm comparatum matcrns diuerfis eiTe rcfr.^/; ?
minabilem cxcclTiuum,& refpecftu altcriurH
tct,quiaporcftunumfupcrfluetranfrnutare^^^^^^^^^ rcsuKl;ntLiruniformisad
rcnfumtaniei1efl: ex partc rei dif formis in fuis partibus ualdc,n5 in co funt
partcg igne^ aquef aerex & tcrrea: ^c» Q.uantumadfecundum fit haccpria
concIulio.Diuerfi faiir calorcs iicpatis partialcs a quibus ta>' qua
particuUribusinrtiumcntisquatuorgcncrantur iiumo'' res.Et intellige per ly
diucrfi dilfimilcs.patct , quia intenfior cft calor gibbi hepatis 5C rcmilTior
concaui quorum quilibct ellpartialeinflrumcntum.igitur 3Cc, patet confequcntia
alTumptum fimilitcr» Scci'ida concIuIio.Licct ita fit tamc quilibct iftorum cft
quatuor humorum part/alitcr producfii^ uus.patct qa t3 in gibbo qp in concauo
quatuor humores gc> ncrantur.igitur&c. Tcrtiaconclulio. J otalis calor
hepa> tis quatuor humorum producliuus cft.unus patct utfupra. Quarta
coclufio. L.icctmatcri3cchyIorcdirtbrmitas fitca dlucrfitatis liuiufmodi
humorum in hepatc,non tamcn eft to talis ca liuius.Prima pars parct,qtiia in
chylofunt partcs ta^ iitcr proportionatac gcnerationi ciioIcrpq> non
fanguinis 3C cconucrfo uel faltcm non aequalitcr.igitur <S(:c.Secunda pars
arguitur. AUqua pars chyli tcmpcrat/ in hcpatc tcperato con iicrtcrctur in
cholcram qu^ tami!n in plilcgmatico non.Simi
litcraliquainfanguincconucrtiturquxin phicgmatico con ucrtcrcturin
phlegma.igitur nonfola difformitas (S^c.patec confequentia6^aiis fimilitcr.
Primum corrolarium.Idc calorfucccfTiuccxmatcriauna&uniformi poteft
pKires.p^ duccrchumorcs,quia primophlcgma poftca fin^,u\ni Scct Corrolarium
fecundum.Non quatacun»]? eft difformitas cflFcdus tanta cft materix ucl 3f*cm,
Corrolarium tertiil» Idem calorad diuerfas partcs chyli comparatuscft dcnomi
nandus fuperfluus diminutus &tempcratus. Corrolariii quartum.Ex chylo
uniformi in hepatc tcmpcrato ucrifimi» litcr non gcncrantur quatuor
humorcs.Nifi quis ucllet ima^ ginari diucrfitatcm applicationis poftc hanc
diflFormitatcm carc quod non eft ucrifimilc.Potcs tamcn imaginari fit.p ptcr
diucrfitatemmultitudinis dC paucitaiis fpiritus 6C calo^ ris occurrentis
partibus,61(: iic fi chylas uniformis fucrit qua^' tuor humorum potcft fieri giio
imaginando cp uirtus fcci^dil cxigciitiam humoris generandi tranfmittatplus ucl
minuj dcfpiritu. Quintaconclufioncm pofucruntquidam anti^ qui.uidclicct.Practcr
calorcm hepatis unum cxiftcntcm I fpc cicfuntquatuoruirtutcspcrqscxchylo
q^tulibct unibrmi cft quatuor humorum gencratiuum.hoc perfuadetur.Primo quia
proportionabilior uidetur gencrationi fanguc nis quacli^ bct pars lacftis aut
uitelli oui $aliqua pars fab3c.patct,quia uitellum ouicitius aiicj partcm fabx
hcpar tranfmutarct in fanguinem.confcquens cft contra cxperimentum ♦ igitur
oportetdiccrccxparteuirtutumquatuor ihcpatc rcptarum quarum aliqua conccrnit
phlegma,aliqua cholcram SCcSe^ cundo,quia in minima carnc rcpcriuntur quatuor
uirtutes di ftind? ut infra uicfcbitur,igitur non rcpugnat fic cftc in hepa
tc.Tcrtio,quia finis impermutabilis debct haberc caufa im^
pmutabiIe,fcdgcncratioquatuor humorumcftfinis impcr inutabilis.igitur habcbit
caufam impcrmutabilcm. fcd non matcriam,igituragensquod cft hcpar. Etimaginamur
hic q> illx uirtutcs fint caufa gcnerationis quatuor humorij qua tucunc^
fucrit matcria uniformis» Ad argumenta princi'' palia patet cx didis folutio.
Qufftio. xliiij. Q^VADR AGESIMOQ.VARTO Queritur. Vtrum caufa cff/ciens humoris
melancholici naturalis fitca liditas tcmperata.Etarguirurmultipliciterq>
non. Primo, humor melancholicus eft frigidior phlegmatc , igitur non fit
acalidotcmperato.patct confcqucntia&aflfumpium argui^' tur.Primo,quia rigor
quartanac cft fortior quotidian3C,<S^ fimiliter frigu^ quartanae cft maius
confequens imprcftione inelancholiT.Secundo.quiaphlcgma cft propinquius fpui
Si^fanguini qui funt calidiorcs mcIancholia.Tcriio,qa phleg ma naturalceft
faporisdulcis.mclancholia ucro naturalise ponrici,vt prima primi cap.dc
humoribus,fed in fubftantia frigidiori fundatur fapor poticus dC acctofus
dulcis,ut col Gaf. ligit. 1 .can.cap» j .5<:.4,cje (implici
mcdicina diftone tcrtia. XLini. ' prImo5i:.2.cip.igitur 3Cc. Sccundo
princlp.ilitfr rnainf cftfrigiditasgcnerans mclancholiam naturalcm q? phleg^
ma.lgitur «l^c^c.afiumptum pbatur,quia frigus gencrat piileg ma <S(^ multum
fupcrflucns mclancholiam.pria primi cap» de modo gcnerationis humorum. Et
cofirmatur,quia fic fehabctphlcgma naturalcad mclancholiam naturalem <^
ccontra,ficut non naturale ad non naturalcm 3C ccontra,fc<* quolibct
phlcgmatc non naturali mclancholia aliqua no na^' turalis cfHVigidtor,puta
gcncratacx phlcgmatc pcr wTico^ gclationis.igitur 3Cc, Tcrtio,melancholia
natuialis cft hu mor frigidus 3C ficcus.igitur non fit a calido tcmpcrato.cof»
fcqucntia tcnct.noncnimdiciturcalor humorum produdi^ uus tcmpcratus vcl
igneu8autdiminutus,nifi quia rcitem'' peratae igncx 6<:c.produ(ftiuus 3Cc,
vt vifumcft circa littc^^ ram.<S(:airumptum fatispatct. Qiiarto minus
dominat calor hcpatis fupra partcm chyli in humorcm mclancliolici/ conucrrcndam
q? fupra partcm in phlcgma conucrtendam^ igiturmagis diminutum cft calidum
gcncrans mclanch«^' liam ^i^c.confcqucntiatcnct vt vifumcftcirca littcram,'^
aflfumptum ,quia pars illaeft grolTior 3C tcrrcftrior »5(1 cuilibcttranfmutationiinobcdicntior
3c calidum virobi<3^ cft3:qualc,vtpatct cxquxfttone prncccdcnti.
Adoppofitilc Aui.prima primi, cap.de mogilonis huof^' ^ In quxftionc hac erunt
duo articuli . In primo videbitt"' p|if) quid fit frigidius an phlcgma an
mclancholia.ln fccundore^ ^tW fpondebitur ad quocfitum. Quantum ad primum fit
hs*^ fliol'^ |)rima diftin(5lio,q> tam phlcgma cf? mclancliolia potcft
ciup'^' duplcx.f,naturale,cli:pr3ctcr naturam.Quidfitutruq? pat^^* plif'^'^
ExquopatctinarticuIopofTecomparari phlegma natural^ ^^,^3!« ad melancholiam
naturalcm,q> proctcrnaturalcm ad prst^'''' naturalem 3c cconrra. Sccunda
diftincf^io.Phlegma natu, f alc cft duplcx.Et fimilitcr mclancholia. Quoddam a
prin^^j pali difpofitione conucrfum notabilitcr , vt propinquum a^ hoc vt
conucrtatur in fanguincm ♦ Quoddam vcro non p^^^ mutatum notabilitcra
principali difpofitionc. Pt^vnt^^^ dum rcrtio phlegma naturalc clTc in
fanguincm tranft^^^SJj biIc,non naturalc vcro non, Pracmittcndum quarto^*'^}
bet phlcgmate q^-tucunq? frigido pcr viam cogclationi? P^* fegenerari
melancholiam non naturalem.Ex c\uo,n^^^^!f pcr congelationem poffuntcxcludi
partcs aquofnc huni'"f cum remancntia terrcftrium.igitur«S^c.Similitercx
fangi"^ poteft per congelationem ficri mclancholia non naturalis V colligi
poteft cap.dc humoribus.^ fexta quarti cap^^^f^j^, fu canis rabidi.fcd multo
maior c diftatia fanguJs a melac" ^ Iiaq^phlegmatis vitrei.igitur&c.
Sit igiturhxcprinia<^j!^ clufio. Aliquod phlcgma naturalc cft qualibct
mf^^n^^^ naturali minus frigidum vFcalidius.pbatur.Aliquotl rl^^^
nianaturalcaliquo fanguincnaturali eftcalidius , hpj^'^ t>aterconfcqucntia
5!:aflfumptum probaux fupra ^^P»^^^^; plcxionibus mcmbrorum.Itcm
aquoIibetfangu?ne nat liquilibcthumormclancholicus reccdit notabiht^f y
quodlibet phlegma,puta illud quod cftimmcdfatc i" J^'^^j nem conucrtcndum.
Sccunda conclufio cft '^?*^'^' . ^jju^ naturale a principali fua difpofitionc
non alteratum frig' eftqpmelancholia.lftam conclufioncm voluit Aui .P^ p^ primi
cap.dc complexionibus membrorum dum '^^^^^i\cg gidius quod cft in corpore
noftro c phlegma.Ttcm P (^/ p{fi ma
atteftaturclcmcntofrigidiori.f.aqusEColHgitur i^^^jg^, V M cundo
compIexionum,ct in librodc malitia compl^j' ,-^^5^1 ^Jp iJcrfc,(S:in cai5.de
modogcncrationishumorum ^ ^elan^ ^ phlcgmatis cflFec^iuam cflfc calorcm
diminutum ^^^^-3 ^0' cholic tcmperatum,cS:pIura alia adduci poflTcnf. i
j^^uficp cIufioprobabilitcrponitur.Ql^o^ibet phlcgmatc (V j^ifg ^ridoaliqua
mcFia nonaturalis eft frigidior..pbar»'=^^||^ht, matc q^tilcoc^ frigido
conucnit pcr congclationer" ^^^\^oP. liam non naturalcm gencrari,fed omne
gencratum jila congelationcm vidctur frigidius.igitur ^i^c.Nota .jj^^^.n.
conclufioncm non cuidentcr cflfe probatam P^^^^^^^gclatio^ teneri porcft
oppofitum imaginando q» Iicet P^J^^ationcm nem partcs rcmancntcg infrigidentur
per j^^^eo CIVBSTtO* tamen exprimuntur partefiaquofx frigidiorels finttmc^»
ttres,vnde r(tinanens non eft frigidius.Et ficaliqua melan^ cnolia aliquod
phlcgma eft fi (gidius dC aliquod minus frigi «um,(X:percofequens afiquodgquale
vtfccunda primi.fcc «x his patet tefponGoad argumentum» Qiiantum ad fecu^' «um
colligcndo qugdam di(fla circa litteram fit hsec prima conclufio.ldeo non
didiur melancholia fieri a calido tempc ^■atOjqufa calidum ipfius efFecftiuum
fit ponderaliter tcmpc fatum,paiet fatig» Sccunda cocIufio.Non ideo etram
dici> furfieriacalido tempcrato,quia ilUid fit tcmperatum adiu^
ftitiam.patet,quia per idem phlegma factum ex cibis tepc> ratis in hepate
icmperatum denominaretur ad mente Aui» ficriacaUdotempcrato,cuiusoppoIitum
ponit in littcra» Tertia conclulio.Non idco dicitur c^Iidum gcnerans me>
lancholiam temperaium quiaproducit rem teirpcratam in relationc ad fanguinctn,
Quarta conclufio. Huiufmodi cn lidum dicitur temperatum per abnegationem
extremorum caloris a quo gencrantur humorcs,talia cnim extrcma funt calorigneus
genetascholeram^&calordiminurusgcneras phlcgma.Quiaigiturcalorgcncrans
melancholiam noeft ita intenfas vt calor gcnerans choleram necita remillus vt
gcnerans phlcgma,c6foquenter dicitur per abncgationem mcdius.Et iftam
conclufioncm jntcllcxit Auicen.in littera Ad argumenra principalia fefpondetur,
Ad primum di' citur negandoailumptum faltem de naturali pollct proba>
bilitcr nc8an.Et cum arguitur cj, rigor &c. ncganda cft co
fequcntia;eften.mmaior,quiacxtenfior proptcr matcrix grolI.tiem &fornor propter
giauitatcm 3c horribilitatem melancholior 3C contrarictatem eius ad virtutem,
quarc vir tutemmagisproftcrnit^^propterdenfitatemmagisim^^^^ mit.Co„fimil,ter
dicitur dc frigorc,.S: negatur phltrnTno
conucrfumcffcformalitcrpropinquiusfanguiniquo^ CU„q,remilTus gradus dulced?n?s
'^^^^^^ <# fapor ponricus vcl acetofus. Ad fc ^f^^^"^^ maiorem fio. Ad
conSrmationcm neganda cft m" 7 ''^P^^ proportionaWtas 8Cc . Ad auam.m ^
^'"^''«"f^o vel foplicitcr^abfolutemitt S^^-ct quoad
pofifccalefaccrc. "">»"«ur (Xc. non tamcn XLV* ^»7 Quaftio.
xlv» Q.VADRAGESIMOQviNTOrk.. • ytruexiftimatiovclfpccicsina^m^^^^^ tnshumorri
autquouismodorcalisaltcrarinn . A ^'^' «on, Primo,qSaagcns&pafrumd;^^
quiavelmc.erct^^ «i»niUSi nihil nunc fpintu moucbitur cx fe n.,^^ ws ynu9
vnicam faltcm imprimct qualirarpm m • r^^* «omsfib,opp<,fi,,5.
Tertio,quia«ntumdCvidl^ &plusfp.r,tuspedisabimaginatio.Ke«ftcte n
„^1'"!: mculo cerebri pU,o„is ^fpiritus manus vel pedtTfc get,s caput
platonis imaiinantis.fed illa pot '(Imouer' f " r,tumped,s
,gi,u,aifpi|,3manisfortisAficZ" -r^^^^^ ?o,fequ[""c^ mri'
L^T^Zr'''."^'"" Qi"- fi concedituTcontfa r r ^^"l^^T
^"""a,q. dicin^fciUcetdi"«f '
'^^"""''"5™";!"« nl?, fiinatio. Ouinr^
'^'^''y^fSiaquoru nulliieftin,, Sm,utSSd;";r"""^^^^^ Ad
oppofitum eft AuTcen p n>Mionismouethumotes.&ft
^"^'"•"'otus :cfti. etiamcucorpuspatiturproptcropcrationcs
anlmales alias ab iftis cX:c.Item confidentia poteft elTc caufa aegri ad falu^
GaP. tcm,fed hacc eft tranfmutatio rcalis.igitur c&Tc.maior colligi
turprimo.pnofticoiuni.2.commentoJIIcpIurcs fanat dc quo plui cs conffdunt.Et
quarta fcxti naturalium pcnultimo capFo.Plus facit cofidcntia ad fanationcm cu
mcdicus cum omnibus fuisinftrumcntis. In hac quxftione dc virtutc quxfiti non
cft dubium.Ex> perimentoenimpatct variasanimaccHFcdioncs noftra cor pora
varijs modis alterare moucndo fpiritumab intus ad cxtra,^econtra. Sed de
modoquohoccontingat eft du^' bium» Credidit cnim Auiccn.in fua metaphy fi . 3c
fexto naturalium capituloallegato. quod imaginatiohumana no
folumeftefficaxadalterandumcorpus proprium fedalic^' num.Ethabcatmotiuumillud»
Cum eiiimanimam con> ftet ex nobilillimis principrjs eflfc 3c ab his
immediatc pcn/- deat.f.calcftibus corporibus Sc intclligentijs , quia cft infi^
nita ^ntelligentiarum matcria aliorum entium mundanoru eft naturaliter obedicns
animx quae multam fapit fupcrio^ rum naturam,iS(: maximecum fueritanima
produdaa no^» bililTimiB coeleftium influxibus,tunc cnim potcrit pcr ima>
ginationem corporis cirentiam ac matcriam tranfmutarc SC niucs 3C pluuias 3c
grandincs induccrc 3c pellcrc 3C alias mirabilcs tranfmutationes inducerc,&
hoc maximc crit vc rum cum anima fueritimaginationum valdefixarum et for
tium(S(:fueritfeparataab operationibus fenfitiuis multum diucrtentibus 3c
impcdientibus animam. Et hoc multis exv perimentis fortificari potcft quae ibi
colligc. Sed hxc po/ fitio communiter improbatur, quia propinquius eftcorpus
proprium animae ab anima tranfmutante alicnum.igitur multo melius 3c
eflFicacius 8Cc, Item quia anima non agit ni fi in virtute fuperiorum,fed talia
non agunt nifi mediatibus caufisiiiferioribuscalefacicndo 3c infrigidando
mediante moruluniine&influentia.igitur&c* Hac pofitiofufteiv tabilis
clTet fi quis vellet infiftcre. Alitcr igitur rcfpondo turad quxhtum.
Prxmittendoprimoq, in naturalibus corporibus inanimatis multi poflfunt motus
nouiter initiarr ' & in talibus no aducnit noua imprgfifio principalis
illius mo tusautprohibentisrcmotio. hocpatetde mutationc facfla inaerefuppofito
grauiori nullo prohibentc remoro afcen>
diifuperpofitovcroIcuioridefcendit,&:hocnoneft nifi ex
naturaliord.ncgrauium.talitcrenimexnatura dotata funt Vt quandocunq, grauiori
Icuius fupcrponiturvcl leuiori gra ad motum. Contra.tunc grauc inanimatum
moueretur cx fe» Neganda eft confequentia,quia hoc non fit finc mo
tuincxtcrioribuscontingcntevelmutatione quac eftcaufa
huiusmotus.Etpeneshoceruntmulta alia concludenda Prxmittendum fccundoquod
fpiritus vitalis naturalis 'sc animalis eft corpus animae naturaliter
fubordinatum in fuis motibus. Ex quo fequitur fpiritum aptum efte mouo
riadomnempolitionisdifferentiam fecudum exigcntiam opcrationum animac,ficut aer
aptus cft afcendcrc 3C defcen dere fecundum exigentiam ordinis naturalis grauium
3c Ie> uium,cui naturalitcrfubordinatus eftacrin motibusfuis PraEmittcndum
tertio qu6dlicet fpiritualis alteratio 3C matcrialis fint tranfmutationes valde
diftincfta: cx fpiri> tuali tamen alterationc , 3C qualitatc fpirituali
potcft pcr fcproucnircaltcratio matcrialis qualitas matcrialis.pa^ tct , quia
illuminatio eft fpiritualis ahcratio cx qua pcn> detpcr fe calefac^io .
Similitcr fpccics coloris apud po/ nen tcs eas 3i coeleftes influxus plurimi
3Cc. Quarto ore mittcndum cp fccundum plurimum efitdus gcrit in fc fi '
litudinemformalem aut virtualemfux caufae o *
pracm.ttendumeftdupliccmeflfeaixapprachenfior^^^^ AI* ap ma
eftapprachenfioai^ad quam fcquitur palTiofcnfitiui ao P^^*^'"' pctitus dC
inclinatio ad profccutionem vel fupam r ^ fiocibivelinimici.
au3cdamvcrocftappX;& Pl^^« luta ab huiufmodi acflu appctendi.ExcpIa
pTtenVficL' vffio coIumn«.H,spr3emtftjsfithaecprimaconclufio^^ lacob.Sti.auic.
eEc Aucr. a V -fli s T I o. matlo velimaginatio vel fpeciesiiianima coniiindla
paC' fioni fenfitiui appetitus potcft ellc caufa materialis tranfmu
tationis.f.calcfadtionis infiigidationis 3cc* Conclufio patet cxperimento in
ira timore gaudio 6cc.Et colligitur fccunda primiallcgatocapro.Hteit omnium
aucioium. Exvarijs enim atfedionibus animalis fit diucrfus motus in fpiriiu ad
intra:&: ad extra,veIociter,tard3c, quare cotingit corpus in terius vel
exterius calefieri 8C fpiritum inflammari dC extin> gu!,vt vifum cft.igitur
&c. Sccunda conclufio. Ad fal> uandum iiunc motum fpiritus ad inira Sc
ad cxtra SCc, fecu dum exigentiam pallionum animae non oporict poni in fpi
rituabanima velmembrij nouam qualitatcm velimpref'' fioncm qux fit liuiufmodi
motus caufa produdiua. proba^ tur.Sola fubordinatio naturalis iiuiuCmodi
corporis ad illud eft fufficiens caufa Iiuius motus.igiturfrullra dcc.Itcm non
apparct a quo proucnircnt alterationes iilx contrari qui^ bus fpiritus aliquis
in aliquo accidente anima: mouetur ad intra,iS^aIiqui8omnino illi iimilis ctiam
mouetur ad cxtra, 8cC\cdc alrjs» Modus igitur fecundum quem contingit hic motus
in fpiritu eft quia fpiritus naturalucr fubordina^ lusanimarficdifpofitaanima ,
vrin gaudiofic inclinatur moucri ad extra,*&: econtra in triftiiia. bt
piobatur rationc ficut acr ordinc naturali fic difpofiius cft vt fubftet
leuiori/ bus 3C fuperftet grauioribus ita vt aliquando quiefcat&ali quando
moucatur,ita diccndum cft dc fpiritu. Hoc auicni videtur fcnfilfe Auiccn.prima
primi.dodri.fccunda. capi' tulofextode viitutc motiua duni inquit,q> in
vnoquocj? mufciilo eft alia natura quae cft iudiciuni aeftimatiua: virtu
tisaquaproucnitcommunisconfcnfus.non enim verifi^ mileapparet q? mulfculus
pedisaut cruris altcrari debcat ftatim cum vidct canis cibum 3C appraelicndit
tamen mo*' uetur.potiushocigiturvidcturrcducendumin hanc natu/ rac
fubordinationcm. Tcrtia conclulio» Probabilius ap*' parct fpiritum ab animx
palfionibus ab intra vel ab cxtra moucri fccundil exigeniia dCc» per nouam
imprglTioncni in eo receptam pcr quam inclinatur fic vel taliier moueri» Potcft
pcrfuaderi rationc,quia tunc diftans agerct indiftas, &nonagcret
pcrmcdium.AmpIius pari ratione magnes mouereturadfcrrumfincalterationcaliqua.
Etita viucns viderct vifibile fpecic nulla rccepta,<5^plura alia non confo
na fentcntia: Arifto. Quarta conclufio. Probabilitcr po^ nitur q> fpccics
fiuc imaginatio ad quam ctiam non fcqui^ turaiTenfus neq^diffcnfusaut appetitus
profecutionis vel fugx potcft per fe elTe caufa rcalis tranfmutationis in corpo
re imaginantc.f.calcfadionis infrigidationis 6Cc,8c motus
fanguinisadcxtra&adintra.Iftam conclufionem iniclli^ gebat Auicen.in
littera.iSc! fecunda primi.alleg.ca. 8c quar ta fexti naturaliimi.capFo
penuItimo.cS^ prima tcrttj. tracta tu quarto cap.penultimo in fine. Aiftimamus
obedientiam naturae mcdicaminibus.Et GaP.aliqualiter in libro de cau^ iis motus
animalium.AUcrant autem fpccics 8c phanta^ {lac.Etphilofophusfcxtaproblematum
in problematibus pluribus 8c maxime odauo problcmate. Et primus mo
dusquohancconclufionem faluarc poffumus cft q> licec fpecies caloris in
anima cxiftens nofitformaliter caliditas cft tamen caloris virtualitcr
producfliua.Similiter licet fpe^ cies rubcdinis vel rci rubex non fit rubca vcl
rubcdo , eft tamen rerum rubearum naturaIitcrmotiua,&ita confimi''
litcrdcalrjs.Tuncergo ftante forti imaginatione rubedi> nisfanguis
poieritperiftam mouer;,cS:^fic dealijs. Et caufa €ft,quia cfFcdus aliquo modo
fimilitudinem gent fuae cau> ^ vtfupradicebatur.Necde hocplusporeft fieri
quaeftio cp quare lumen calefaciat aut aliquis caleftis iiifluxus infri ^'j!^^*
pxiftopatetquarcaliquo comedentcrem ace^' P P^^""f ^entes
afprcientis.Et quare aliquo ofcitan te occbt quarc friget homo dum videt
hominem trcmcre, vt leptima probIematum:5^ fccunda primi allcg.capfo. SC quarta
lexti naturalium allega. capFo. Secundus modus cftimagmando virtutcs naturalcs
clTc animalibus aliquo modo fubordinata3,ita imaginatione tali vel tali cxiften
XLVI. tc talis vel talis accldit In fpiritu motus virtutibus naturali^ bu3 fic
mouentibus propter hanc fubordinationem.Et hoc fcnfit Auiccn.5(:alrjpluresin
locis praeallegatis. Cotra, c]uia fpecies caloris videtur dcberc cakfacerc vcl
frigidita^ tis frigcfaccrc fpeciem rci qux videtur tremere vel huiuf/ modi.
Jtem quia tunc fpecies quandoi},' deberet obicdi^ immutarc cum
indifterentcrpoftueirc caufacalefadionis. Item quia parirationedeberct
calcFaccrc acrcm 3C mc^ dium. Ad hoc refponde ur cp licct fpecies fit
calefac^iua nontamcn nifidctcrminatifubiedi 8c dcteiminaii mcbri
difpofiti.Secundodicitur q> poteftaliquid pcrfe calefaccrc quod lamen pcr
accidcns eft caufa infrigidationis. Ad argumenta principalia refpondctur. Ad
primum diciiur cj) communicant. Vcl dicitur vt Cociliator q> agcns 3C pal
fumacftioneconuerliuacommunicant&c.non tamcn ccftario alia vt patct. Ad
fecundum de motu fpiritus pa>' tct,5cconcediturq)fpirituspotcft contrarias
impr^fiionc!? rccipei e SC q> ipfc non cft vniformis ficur fangnis. Ad tcr
tiumdiciturq>fpiritus pcdis cft fubordinatus imaginatio^ ni tux iSc^anima:
tuar 6C non fpiritus manus for . tangentis tc. Adquartumdiciturq>triafuntinftrumcnta
maxim^ comunia a mcdicolibcreapplicabilia.alia tamc funt i^^}^^J ta,ut ucrba
incantationcs 3Cc, Ad vltimum fimilitcr di'' co^^^
citurconccdendoctiamq^cftibiconta(ftus faltcm virtua ta ^ , lis licet non
corporalis. Proifta quxftionc vidc Coiic'^ ii|" liatoremdiffcrentiadecimatertia.
qiplurcs alios dod<y r j, rcs Patauinos qui optime dixcrunt. Quocftio. xlvj.
Q^VADKAGESIMOSEXTO QLisritur' Vtrum in vnoquocjj membro fint illc
quatuorvirtutcs.f.at tra£^iua,rctentiua,digeft!ua,6<:expuIfiua.Arguitur
q> "°"r^jf, Primo.in cutc non cft virtus cxpulfiua: vt. i.de
accidcntl 5(:morbo.<j.cai5.igitur6<:c. Sccildo.pcrfcdiorcs funtfof
mcanimatorumq^inanimatorum^fedfbrma lapidis nf* indiget his pro fui
conferuationc.igitur 3Cc* Tcrtio.hp ^'''^ tutes funt conrraria:,fcd non polTunt
in eodcm clleadir^J"^ te concraria igitur 3Cc. Quarto.agens idem in
paftu«» •'J^ non eft motuum contrariorum produdiuil , fed rctenito attracftio
contrariant ut motio 8c qctatio.crgo 8cc> 0^}^ •
to.attracftioperficiturficcoc&expulfio humido dominat^j fed non poteft in
codcm dominari ficcum «Si: humidum»;^^ tijr &c. Confirmatur ,quia uirtutcs
diftindx diuerfi^ digenttcmpcramcnti6,utponitGaf.f.dc accidcnti. Ad oppofitum
eft Auic.hic.Et Arifto.primo dc ^ tionc,&pIuries alibf.Etgencralitcromnes
audores. ctiam expcrimcnto,& argumento dcdudo. Ad
dccIarationemlittcrac.Primopracmittenda ^^'Jl 5/ tabilia quaedam.Sccundo
conclufioncs de quacfito* ^ jj^ tumadprimumfcicndumprimo q^anima proprie cft
humana cii fit forma perfcdilTima 8C plurimut" &opcratiuaindigetfubie(fio
difpolito per inftriJ*^^ inaximcoperatiuum,taIeautem cftcalor. Propterq"''
fcribituruiuentisgeneratioinlibro dcmortc 8C ^'^^^ f^^i/ prima parricipatio
animac nutritiux in calido natiiral/' la autem eft huius permanfio.Et quia
acfiualis calor in ^.^^ teria mixti non abfoluitur ab a(ftionc in humidum
tefolutionc ut capitulo dc hc(flica.& tcrtia primi P'"'*^^,.^f/
pitulo,idco neccftaria cft continua rcftauratio pcr "^^quo
tumncuitacitiftimeconfumptohumidofiniatur. ^^^/ patct quod fi forma uiuentis
fuas potuifter operatio ^^^.^^ ^ ficcrc in materia dura calida non refolubili
^^^pcr .J aut ferrum in illa fuiffct anima produda ^^^%,^iti'tt' \ ^if facit
natura dc pofTibilibus quod melius cft. ' ^^tun^: ^,,. tendum fccundo
pcruirtutcm intelligi tetnp^!^^ du^ K-^/ & non ipfam ammam "«rtus
P'-'"^'^-^, JupJ'^ )/' <^a. Tcrtio prarmittcndum hanc ^'^^^ut^isoP^ cem
. fcilfcct communcm 3C propriam . ^"^""^iijus , ^ ratur cum
uarietatcuillorum in uarijs J.'^' ^(,tu locai» cum motulocali , ut infra ,
propria ucro ""^^u,n cnifli mcmbri. Et dchac propria eft fermo >
^^„011 CLV^STIO. el^non omnemetnbrum habere virtutem communeniV H( aemittendu
quarto q> motus niitrimenti proprij ad nie> Afifto» i'^ ^^^"^ motus
ferri ad magnctem. 2,elenchorum,6<: 7.phylicoij;»comen,io#
Qiiintopraemittendum q^norc pugnat aliquod agcns mcrc naturaie elTe
contrariorum eb rectuum produc1iuum,quod quidem potc(i: in multis cafi^
DusaJuenire^Wrimo vnumproducedopcrfe 3C rcliquum Pcr accidCs, vt aqua frigida
calefacit 3C calida ( nfrigidatur» occundo per diuerfas eius partcs habcntes
proprictatcs co> traria3,vtaloes per partem fl:ypticamconfortat,v5^pacu>
tamrcfoluit,coriandrum cSLpfylium per corticem infrigiy dat 8C per medullam
rubificat dC cautcri^at» Tertio per df> uerfas proprictatcs occultas in
dtuerfia partibus rcpcrtas eiufdem vt pars feptctrionalis 8c meridionalis
magnetis» QLiarto ex parte varietatis dffpofitiotiis palli , ficut fcrruni
purum attrahit magnes & inucflum olco expellit a fc. Qiiin to vbiconcurrit
idcm tanqua agens vniuerfalc,vt caleitis influxus generalis agit calorcm 8c frigus
Jdem fol maturac tTudlus&:corrnpiteofdcm.Scxto ex varietatcordinis vel
difpofitionis cuifubordinatur forma, ficutin motufurfum «:deorfum aquac ne
detur vacuum,^^ in acflfone quam fa> cit forma fcrri ipfum mouens ad
magnctcm. Qiiantum ad fecundum fit hxc prima conclufio q, in quoIibTt mZ^
catione , & nonhabet nutrimcntum coniundum , igitur oportet ipfum attrahi
&c. vtcirca litteram dicebatur Sccunda conclufio Ad faltiandum has quatuor
opcra/ ^ones oportct ,n quolibet membro poni quatuordiK principia velqnatuor
virtutcs rcairtcr c{\a\^Z. vnamcdiantefitattracflioa^ldiant^^^^^^^^^^ quidam
pofuerunt imaginatcs cb n^m» ? d'?^ft«OiS^c. vt attrahcrc nutrimentum "
ftu' S ^ '"'"^ dens ffxc rctinere vt,'t ficco '^' ^ttradum inircn.
calido 6^c.prS S '"''"^'"^ ^'^ercrc vtic patefteiusrohrer^ar^^^
naturalc no„ fed dum fit attracflioadeft ficcum ^^V^ approximato:
ItcmquaronepolTetfufpcndercac4S!r T ^^P^^fio. l't,po(Tct etiam rafpcnderc ad^l
'^:'^"^. ^^«^ ^ '^P^t turaleflaretdebitcappr^xim^'^ lud 3C plura alia.
Tmia c^Si T> f I^T 'I bilc cft q,coprone vna fiuc "ol^n ^ ^'^^"^^
tum &C.OCS in codcm memb o n^^^g^ dicflx.Pcrfuadetur fic,a quavi^ " ™
5.'^ abcademetiamfitatt^aSiretentr&Td^^^^
demmconuenientisexpuIfio.igitnrcXrr /ffLr!; tcnendo.n.vttadtamfuitin qfnc
dffo^m^ f^'^ mafpccificanoncftn;^^ vt renfit Auer.CompIcxio membri altcrat
nutrimcntn ab t anoneincIinantcadmotumadmcmbrumcS^pcrea,^^^^ qualitatcm qua
inclmatur nutrimcntum admoucrf ad m-^ bruni inclinatur, vc luxta illud cxiftens
quicfcat ficur . grauuatc SC forma mouctur lapis ad ccntrum & n^. in
centro,per eandem etiam virtutem.f. comDPonem'''"' vltcrius membrum
nutrimentum aItcranT& diRcTcnl'^ S^tandem fupe.fluitatcm digeftionis
tanquam Ifco.'^^' •n.cntem altcrationcinclinantead expulfion rpr^""^
T^li-"' de igne in lycinio Sc de ma?n«c fi deK
^rahcrc&alTimllarefibiferrum^erubigine^^^
;„^:;^[.'^^°"^^"fio.Licetita fitpbabilius tamen at^'^^^ tam
qua.pprfum^S^^^^ ^ P"^ occu fluitatem^p^atctTxd S^^^^^ ^ ^^^P^^^t fupe ,
cxpulfiofia%crfi4fe . ^"^ « ^"Perfl i occultam propricmtem
rcfolutionem nooportct inhoc libetmcmbroSS^r^' Corrolarium.ln,,^ diftincfi^ pcr
quas hmoi nciff^'''""^ ^hmmctvci rcaliter ^ vu*uic» rrcqucntcr dnr
quatuor in ordine XLVIL 218 ad operatiotics fecundum denoiationcm* Ad argumen^
ta principalia rcfpondctur. Ad primum dicit q» in cutc non eft virtus cxpulfiua
comunis ab intra. Alt^ dicunt cp il lud cft vcrum dc cute qux dicitur Hymen
quar pi oprie no Hymen eft membrum, Ad fecundum patct ex primo notabili, quid,
Adtertiumdiciturq,nonfuntcontraria:,nifi quia c6tra> riorum cffeauam
producfiiu*,quod poteft elTe aliquo mo^ dorum iam disflorum antc, Ad quartum
dixerunt quida q,qu(esinterminoadqucm&' motusad tcrminuad que
noncontrariatur,quiamotuseftdegencrctermini ad au^ Vcl dic q, idem poteft per
fe producercopcrationcs oppofi' tas faltem priuatiuc,dum tamcn vna alteri
fubordinet na^ turalitcr ficut motus naturalis ad tcrminum 8c quies natu^ ralis
in tcrmino» Alij dicunt q, idcm eft per fc cum diucrCis circunftantrjs
contrariorum produdiuum, vtaer in fplTcra fua quietatur a forma 8C extra
mouctur. Ad quintum dr q, omncs iftx pcrffciuntur complcxionc totaIi,Iicct vbi
do minetur ficcum complcxio ifta fit conformior retentioni- SC vbi humidum
dominatur cxpulfioni fit conformior. Quaeftio. aVADRAGESIMOSEPTmO Qu^ric Vtrum
olla nutriaiitur mcdulIa.Arguitur q, non. Primo fic.Medulla cft fupcrfluiras
nutrimcti olTis.crgo «Src.anfum ptumcolIigiturinIittcra,&.2.dcpartibus»3.cap,adfincm.
Sccundo tunc in omnibus olTibus cflct medulla , quod eft
contraArift.5.dchyftorns.8.cap.3<:.j. dcanimalibus dC Arifto* 2,dcpartibus
alleg.cap.Et Auic.prima primi. doc.tf. cap, dc anatomia digitorum, vbi ponit
ofla digiiorum efTe crea^ ta dura folida fincconcauitatc 5C mcd ulla^vtcfl^ent
fortio^ ra in fuis motibus. Tertiocuiuslibec membri complcxio
naturalisfimilaturcicxquonutritur , fed complcxio oftis non cft fimilis
complcxioni mcdullx , co cp meduUa calida cft 8C humida, vt fecundo de partibus.allegato
caj3 3c Aui .2.naturaIiLl,&.j^can.cap,dcmcduIIa 8c gcncralitcr om^ ties
audores. Qi,artocadem eft materiagencrationis 3c nutncanoms ,g,tur5^c. Qiiinto
ofl-a nutnuntur fangui. nc melancholico fupra capfo de humoribus.igitur 8Cc tom
patet, i^^toomnis humiditasquatTutrituroscft humor primus
vclfecundus:fedmcdulla ncc cft humor primus nec fepundus.crgo 5^c.cofequctia
nota ct maior ct arg? m ^/pcne^^ dcfecundis: quia
illagencratur,ncxtrcmitat,busparuarum venarum ncc
rosvtpatct,ncccambiumnecgIutcn.ig}turX ' Ad oppofitum eft Auic.in fequenti
cap.de fermone vnJ ucrfaho(Tium.Et.3.deanimalibus.EtGar.inIibrode ma> C.P
lit.acomplcxion^sdiucrfx.2.cap.Et.5.virtutumnaturaIir, ' vltimo cap.Et cft
qualis fanguis carnibus talibus mcdulla ofl^^bus.Et Ha yabbas fecundo
theoric^.In quibufdam of fibusmagnisfuntmcdullacvt cis pifcantur/fit tcrtio dc
animalibus Auicen.Iuuamcntum mcdullac cft vt nutriat &rcmoIIiatosnecxicccturamotu»
Proiftaquxftionefcicndumprimoq,medullarumitur Mcdul>
duphcitcr»Pr,moproquoI.bctcorporcmoIIi& humidoin Udupfr olTium concau.tatc
contcnto qualiter ccrebrum ct nucham frcqucntcr medullam nominaueruntauc^tores.
Secundofu^ mitur propr.e,vSC fic defcribitur.^\cdulla cft corpiis mollc
exfanguinegeneranim,in oftis concauitatc conLentum,a calido digcrcntc
dealbatum,gratia oftis in cuius concauita^ te Continetur principaliter a natura
deputatum.Et per hanc vhimamparticulamdiffertmedullaacercbro 3c nucha Prxrnittcndum
fecundo q, non repugnat aliquid inau^r,. tum cbiis vel mcdicina denorabile
cflfc calidum ax^/ - alifcrcofidcratumcftdenolabilefrigidum hocnmriT ^2
pe5^pingucdincplenea,itdeclaratum Pr^^^^^^^^ tcrtio q> dc mcdulls habitudine
ados diuerfll^ "t"" pofitioncs. auidam.n.tcxtiimAriftoTdeL'7''
i.dcpartibus magis fupcrficialiter intpV.^ hyC^orqs.SC pam nutriationi. Etpro
ifto adducuntargumenta&au. ia«)b,s.i.auic, EEe if Arifto C5. V i& STIo,
Aoritatcs addu<5la anteoppofitum.Et confcqucntci' por\t>
bantq^illahumiditas per vltenorem acftionem caloris oP fis refoluiair 3C
confumitur» Alij autem dixcrunt medul^ lamellc membrum5(: partem animatam.Etad
hocaddu cunt leue fignum quod in animalibu&adultis reperitur im^ muLarc
calorem Sc modum fubft:antig,vt adeps SC pingue 6o5Ccp ert fada ad ffnem
nutricationis ofifis,. Auic . aute fecutuseft: viammediam.voluit.n.cjimedulla
fit inuenta, vtoiTanutriat,(S£:hocquoad partem cius groflfiorem.qnan tum vero
ad fubtiliorem inuenta eft vt oiia humetflet , qug
tumexnaturalificcitatctumetiamcxmottbus multfs ap^ ta funt cxiccari arcfieri 8C
rumpi. Secundum iioc igic fint hseconclufioncs. PrimaconcIpfio.Oiraomnia
medulla aut humiditatc medullac proportionata nutriuntur ♦ Patet,
quiaaliquaofifamedulla nutriuntur,fed omnium fimilium membrorum fimile debet
elTe nutrimentum.ergo 6!^c.ma'' iorpatct. Primoquia medulla apparct
fanguinea;deidedc albatur 3C difpofirioncm oili vicinam rccipit.Itcm quia ta
lis vidcturhalDitudoolTisadmedulIam 3C fimilitudo ficut carnts ad
fanguincm.Itcm quia matcria medulla: cft humi dum
fanguineumbenedigcftum,vtdicit Ari.inlocis prx^ allcgatis,& gencratur a
calido digercntc.igitur rcmanet be ne digefte 3C nutrire apta cum non ordinetur
nifi ad finc in> diuiduf. Secundam conclufionem porwnt quidam vidc/'
licet.Probabile cft medullam pcr tot tranfire mutationes vt nutriatos,ficut
fanguis vt nutriatcarncm.patct,quia ta/ tumdiftans videtur meduIIaabolTcficut
fanguis acarnc» Ex quibus infertur plunbus digcftionibus indigcrc nutri/*
incntum,vt conucrtatur in os vt conucrtatur in carnem vt dicit Auic.in Ira»
Tcrtia concIufio.Licct ita fit, tota ta mcntranfmutatioillaquam medullarccipit
in concauita^ ico(Tis fub vnadigcftionecomprachenditur.f.fub quarta; quia non
fit in locis notabilitcr differentibus< Quarta co clufio.Probabilitcr ctiam
tcncri potcftq) prarcifctot tranf/ mutationibus tranfmutaturnutrimctumofifis
ficut carniSr Et modus eft ifte cp medulla in mutationc olTis ^portionac tonjSC
ita in oflfe fincs roris faluanturjmanifcftiorcs tamen funt tranfmutationcB
quas acquirit nutrimentum ut trafeat in os» Ad argumcnta principalia
rcfpondctur. Ad pri^ mum.cft fupcrfluttas rcfpecflu quantitatis cius quo adu
in^ digct os pro fua nutricatione folum in praefcnti , fed non in futuro 8C
rcfpcdu humcdationis ficut dc phlcgmatc diccre mus^ Adiecundum.quaedam non
habent medullam.i» notabilem concauitatem vbi continetur,habent tame mc^ duHam
qua nutriuntur.In oftibus.n.Iconis non cfi: notabi^ lis concauitas praetcrq^ in
adiutorijs 3Cc* ppter neccfTitate fortisfmpetusiSicaliditatemfortem
fufficientcr fibi nutH/' nientum affimilantcm» Ad tcrtium.complcxio ofl^is pro
pottionatur parti grolTaemcduIIgcx qua nutrituros.IIla.n, eft talis refpccflu
nutrimctorum ppriorum alioi^membro'' rum qualc cft os rcfpcdu corunde. Ad
quartum ♦ cadem cft matcria S^^c.f.ppinqua vcl rcmota. Ad quintum dici tur cp
nutriuntur fanguinc melancholico mediantc, imme^ diatius vcro medulla. Ad
fextum eft humor fccudus vel ci proportionatus,quia.f.rori. Contra folutionem
ad ter^ tium.Primo quia tuncomnis mcdulla eiTct calida 3C humi da,quia non illa
pars ex qua nutritur os. Item dubitatur, qula fi dctur pars in mcdulla calida
3c humida,& dctur ctia pars frigida a ficca,igitur dabitur etiam pars in
medulla te perata,quod non eft audiendum. Refpondetur ad prima negando
confequentiam^quia cum refponfione ftat q» cade pars cft calidus 3c humidus
cibus aut calida 3C humida me dicina, Er pcr idcm refpondetur ad fecundum.
Quaeftio. xlvirj* <I.VADRAGESTMOOCTAVOQugrhur. Vtrum praecife fint tres modi
operandi cius quod comcdi^ tur 3C bibitur in corpus noftrum contra fc
diftindi.f. a fola qualitatc a materia 3c forma fpecifica, Et arguitur q» non.
Primopr3Pter modosoperandfiamdic%3 datur modus operandia grauitatcleuitatc
quantitatc;vt circalittcram ta XLVIII.
<^iimfult.ei*go5<rc!.patetconfcquentia cum antecedentc*
Secundo.nihilingredicj)s etc.folafui qualitateopcracetC. crgo non funt trcs
modi iam dtdi coiifequentia nota eft: SC arguituralTumptum,quiaquicquidoperatur
qualitas opc^ raturforma fubftantialiij.Omnis enim opcratioaqualitatc
proueniens per prius prouenita formafubftantiali illa qua litatem digerente in
agendo.Item quia cuiuslibet operatio nis virtus cftprincipiu(n,vtfupra fumma dc
virtutibusr cap.primo.omnis eiiimopcrationis virtus cxiftit initium
ncqjcftopcratio nifi ex virtutc. Tertio principaliter ar^'
guitur.nihileftopcransaformafpeciffcaquod non fitopc rans a qualitatc.igitur
(Ss^c.patet confequentia 3c probatur^ Primo,quia quodlibet aforma fpeciffca
prouenicns prouc nit a forma fubftantiali talitcr operanre,fcd nunquam pro-*
uenita(flioa taliforma fubftantiali nifimediante qualita^- te quoc cft
inftrumcntum illius formx pro agen Jo.igit SCc, confequentia pate; cum
anteccdentc.Item talis forma fpc^' cifica aut cft compofitum aut matcria aut
forma fubftantia lis aut accidentalis.Non matcria aut compofitum vt patct» Si
forma fubftantialis,arguitur vt prius.Si accidentalis,fc^ quitur q> cius
opcratio prouenit a qualitate,quia ipfamet cft qualitas, Qiiarto.quodlibct
opcrans a materia opcratur
aquaIitatc,(S(:fimiIitcraformafpcciffca,igitur»S^c.patet co
fequcntia&arguitur alTumptum.Primo;q> a qualitate ope
retur,quiaomnetaIepatitur cSi fubftantialiter tranfmutac, dC non nifi
prarcedente tranfmutationc pcr qualitates mani fcftas,vtprimo
degencrationecoHigitur.cSc: primo phy fi> corum.igitur cXfcSimilitcr q) a
forma fpecifica . patet.caro cnim ingrcdicns corpus hominis taliter cft in
fubftantiam mcmbrorum cius conuertibilis qualitcr non ingrcdies cor pus bouis
vel afini.igitur talem proprictatcm habet refpc/ (flu hominis qualem non habet
refpc(51u cqui.fed hxc prO'» prictas non eft difpofitio manifefta fcd occulta .
ergo 8CCt Quinto quodlibct operans a qualitatc faltem poreniia ta/'
leoperaturformafpecifica.crgOiSec.Arguitur afifumpium ficut cft argutum de
opcratione a materia» Oppofitum vidctur de intentione AuU3C omm aucfloi^» In
ifta quaeftioue primo pracmittcnda funt quaeda pr?a^
buIa.SccundoponcndoefuntcocFones dcquaefito. Quan tum ad primum fcicndum cft primo
vt tadum eft circa lit tcram q»p qualitatcm in .ppofirointclligcrc dcbemus
qua> litatcm prima manifcftam puta caliditatem frigiditatccrc. Pcr operans
vcro a qualitate vcl operationcm aqualitatc prouenicntcm intelhgerc
debcmus,vtcfl: caIcfa(5lio infrigi datio 8Cc* Sccundo cft fcicndum 9
talitcroperanciij qdP ' dam dr formaliter talc,vt ignis calefaciens* quoddam
ve> ''ovirtuaIitcr,vtcuphorbium 8Cc, Tcrtio cft fciendum q>peroponcma
matcria ^ucniente intelligere debemus tranfmutationem qua rccipit cibus cx
aptitudine fui ad hoc vt in futSam membrorum noftri corporis conuertatur , 8C
conuerfionem eius in fuBam noflrri corporis, co.n. q> haec
tranfmutatiopafiioeft materix,ideohanc tranfmutationc qua cibus nutrit dicimus
effe operationem a materia* Et nota q> cum dicimus cibum in fubftantiam
membrorum^ «X fua naturali inclinatione vcl aptitudine cfie tranfmutabi
jcm^noncftintentioqjnaturaquoceftforma cibi naturalV
«ticIinetcibumadhmoitranfmutationem,immoeide rcfi'' ftit.
fcdhocideodicitur,quiamcrito fuac naturalis difpo^ fitionis aptus cftcibusparum
rcfiftcretranfmutationi eius nfubfl:antiascorporis,quarcperpaucas 8c facilcs
^ranP mutationcs in ipfum tranfmutatur.Pcroperans igita ma^ tcria intelligcrc
dcbemus illud quod ingrcdicns SCc.eQ: ap^ tum vt facilitcr 3c pcr paucas
tranfmutationcs in fubftan^ "am noftri corporis 8C mcmbrorum conucrtatur.
Qyar^ toprincipalitcrpraEmittcndumqjiuxta modum loquendi aucftorum hic tcrminus
forma fpccifica fumitur triph«^'^J^ Primo pro forma pcr quam ponitur indiuiduu
in deter nata fpecic 3C in praedicamcntofubftantiac^quarr a«a^ . ^ ccrcmus
forma hofs fpcciffca.Qjiq? autc per ^or'"^ f cificam intelliguur occultum
princ/pium vcloccw^^npo Qtiaii' plex* catrJP^^ CL V . i£ S T I O. aqiia
projen^t ali.jnaope atio vclpropter quodprouenit al 4^i4opci4tiolic icfpewiu
viiiu- jioji altenus , ck^omni iciJtuidaocitjr.iejn rpccsei cit coniiemens
iiuefubitancia iic fiueacc;den.s,cjualiier viitutem mai^netiB fcr n iic non la
pid.b attravtiuam,^ fernad magnerem iic ip noaluid mo tiuam viMutcin appellamua
foi mas fpeciffcas. 1 ertio mo^ do fuinitur forma fpccitita magib coinmuniter p
quolibec pfincipioocculiO vel d/fponcocculia fubilaniiam d/fpone teada|;^ere
vel paiialujuamoperacionemabfolute, vel iic refpectu huius q> noilliuP,fiue
iali8,difpofitio fitapta in cjuo libetindiuiduo l eperirieiufdemfpecieifiuenon:
cjuaPr for» dicimus abiio; rere allium vel fungos a forma fpeciffca, pla tonem
veroin eis voluptuari valde,nonobfi:anceq» inqua litate manifelta confimilis
fuerint compIexionis.Kt fic dicc mus con plexionem infequcntem materiam , de
qua fupe/ rius didum dl lore formam fpeciffcam,d<: hoc fiue tale pri cipium
occultum fuerit fubftantia liue accidens vel qiiali/
tasaIiaaprimis,velocculta,pportio qualitatum pritnari"i» CL>i"to principaliter
prxmittrndum cibus 3^ potus nil triensco-pusialchabcnt habitudinem rcfpedu
vniusqle non refpedu cuiufcij^ alterius /iueeiufdem fpci fiue aliarii fperiKut
allium ci\ cibus proportionatus for.non platoni 5C carohomini
^^nonequo.Conlil^rperomnia dc mcdicinis alteratiuis talibus in potentia
eftdicendum , medicina cni caiefadiua bouis no c equi calefacftiua^vi fatis
patet, Qua tum ad fecundum fint h je conclufiones. Prima coclulio propter ph
lofopiios.Poiribilc eft aliquod ingredics cofpus noftrum fola i|ualitate operari,fic
q, nec a mat:cria neca for, ma fpecifica.Patct,polTibile efi: enini aliquam
mediciriam calidamcorpusnoftrum ingrcdieniem ipfum calefacere.
fcdpronuncfolaqualitasopcratur.igiturcSec. patct confc/ quetia,«&:prima
pars aiTumpti /imiIfter,cS:aigU!tur minor quia ad alteradoncTi qu.i aqua
calcfacit corpus noftrn no« concurnt cftediue forma fubftantialis aqui,nec ctia
hanc opcrationcm a materia appellarc debemus jgitur cX:c.patcc confcquentia cum
antcccdentc. Et ex hac conclufioiic cu <ftiucconcurrcre,patet. Exqizo vS?'^'C
«codensfineco^Kurruforma^^ aaionem produccrc Ex quo vlterius feqt^^rur h W
concedendam,a.^,b.producunt.c,cX:.a.tamen non ptodu cit.c.nec aliquam eius
pancm totaliter vel partialiter:fimi . I'ternec.b.patct.aquacnimcahda
producitcaliditate qua «ieceui«; partem producitmatcria velformaaquar. Et fimt
liter indn taquafi alia penes imaginaiioncm hacforent co.- cedenda.
Sccundaconc!ufio»Probabiliterponitur ch\u cct virrualiter fiuc potentialfter
tale a qiialitatc operanT jn corpore operatur aforma fpecifica.probatur fic»
quodlibct «a^eo.Acrans operatur pcr principium occultum talitcr indi tia- hoc
ad operari in hoc corpus vel mcbro no in illud igltur &c.pafcr cofequcntia
&:aflfumptum difcurredo hyj fcyamus enim infrigidat nos& non
turdum.& fimiliter ?! leborus calcfacit ^ intcrficitnos Sc non coturniccm.
^ np^. ^rimij «■ de aliis dici poteft.igitur &c.patet cofequentia occultu
^*«3,qux res eft illud occultum principium. Dici? Suid» P'*"^'^ ^ P°^^ft
efi^c a^'^"^ qualitas de fecunda fpecic quali. tatis tahter indinans ad
hoc q» non ad illud» Vel potcft ciTe illamet forma fubftantialis illius
alterantis feipfa taliter mc diantefuoinftroalteiantc hocq» non
illud.formic.n.fubfta tialesindiuiduorumdiuerfarum fpecicrum non omo om*^ nes
inter fe confimilem habent habitudincm, vcl fortc oc- culia proportio
qualitatum primaium» Contra. quia il|a occulra .pportio non eft nifi qualiratcs
primsc qusc funr prf. cipium manifeftum ^ non occultum» Dicitur q> vt
qua> liratcs funt manifcftum principium^ratJonc tamen qua fic propo
•tronaroc funr occultum principium. Tertia codu lio Qnodlibetopcran« a materia
in corpus noftrum ctiam o.)cratura'ormafpecifica.patct,quiaquodlibcttalctalitcr
t>*titur & tranfmuutur ab aliquo qualiter non ab aho , fcd XLIX, hoc non
potcft eiTe nifi per principium occultum talitcr in^ clmas ad pati ad
intdleiftum fuperius datum.igitur cS:c.pa> tecconfequentia cum antecedente,
Nota tamen q, licec ita ht iftas lamen acfiiones itixta commun -m modu luque^
d/ medicorum non dicmus a to, ma fpec.ffca puenire.Di. cimus enim luxta communem
modiVloquend'i illud a fora fpec,fica operan,quoddeducla operationc cius a
materia vd qual.tate fuam produceret ac-tionem, vt napellu. inter.
hcithomincm^^c. txiftis fequitur primo candem rem Opari a
fimulopcrariaquahtatcfo. mafpecifica Jvmatcria vten^ foi=a fpc
diuia5c:lacftucaduminfabftantiam noftri corpons^couer. cificagd tuntur»
Vtrumautcmeademadionumero dTatur a for/ mafpcdficaqualiratc^c.non eft
praefentis fpecula ion s Scquiturfccundohos tres niodos nonfoieabinuicem nc
ccftario reahter condiftindoSjfed folum ratione hoc intelle xit Auicdum
dixit.Et fortalle ifti modi funt propinqui lin^
gU3cplatione,quianonnecefiarioreaIitcr funt diftinvfti fc> cun.ium nominis
fignificatum,vd quia in eodem facpifti/ me inueniuntur.Dixit autem noiatcr foi
taife propter ipfos non necelTariocommunicarc. Qiiarta conclufio.Licet ita
ficvtponitfccunda5c:tertiacondufio, non tamen quodh/ bet operas a formam
fpecifica opcratur a qualitatc vcl ma> teria vt magnes ferrum attrahendo.
CViinta concPo. Prg ter modos opciandi iam dicfios repcriuntur alij modi ope/
randi.patetper vmim argumen um addudum antcoppo> ritum. Sexta
concIudo.Prnecife funt tres modi operandi «laximecommunes ra ione
d(ftindi»patet,quia non repe> riunturplura;prriaprindpia/IIarum
opcrationum.f. ma> iteria,formafpccifica,cSt:qual.ias,aquibu9rcnpiilthuiufmo
di denominationem.cacteri autem in hos vcl aliqucm ifto^ .rum reducunrur»
Adargumenta prindpalia refpondct, ^ AdprimumdiciturconcedendoalTumpium.f. q>
prxter iftosmodosrcperifurmodusoperandi a quantitatc odorc fapore,fed hoc non
eft coir ra dida in quift one vt patuit, Adfecundumdic turprobabiliternegando
aftiimprum vcnqtracft oncexemphficatumcftdcaqua cal da calcl^:
oentc.^adp.obat,onemdiciturfim;litcr cuiusli ibet acfc,o,,is pr,nc,p.um elTe
alic^uam formam fubftantia rusT hcfr'^^ Adconfi,mationem vcro dicitur
'T^^Z"^^'^']^^^^ dcbitc: ced aucfroritas Aui, Adtcrtium princ pale d citur
nega ^ y doafiumptum.f.q,nihilcftopcrans A^c. dc hoc capiendo
quaI-tatcm,npropofito,vtamcd:cisrumitur pro^r^^^^^ fta quahtarc fiue pro prima
quam talircr acdpicndo pa et ^^'^'^' non proccdcrc argumentum. Et fimiliter
dxitur ad con hrmafonem. Ad qiiartum prindpalc didtur probabilic
negandoanrecedens pro illa parte.fcilicctomne operan^ a matcria operatur a
qualitate.opcrans cnim a qualitatc iuxta defcriptfonemmcdicorumeft fua
qualirate corpus tranf. mutans 3c agens in illud:licct benc fit concedcndum om.
nc rale pat, a qual.^tc.Et tunc patct quahtcr probatio vltc rius
nonproced.t.Conced turtamen vltcrins inargumen. coomnctalcaformafpccificaoperari,
vtin quxftioneta^ (flum fujt. Nota tamen quod capiendo opcrari a qualita^
tccommunircrpro quol bct agcre vd pati fecundumqua^ litates manifeftas concedi
pofieto? opcrans a matcria opey rari a qualitate : vt recfJc probat argumcntum
. Ad quintum principale dicirur confimilirer concedendo af/ fumptum 3C
negandoconrequcntiam non en m ftj't fntcf^ leausAufcen.hos modos opcrarionum
contra fc^nuicpm forcnecdTariorcaIircraft?ncfios,fcdfoIum fecundum Z tionem Sc
fccundt,m diftinaionem princip^orum huiufmo di a(ft,onum,ficut fatis patct cx
didis in quxftionc, aVADRAGESIMONONO Q.,ru tur. Vtrum ahcu-us nutricntis
qualitatis corpowTvcf mcmbroruni alteratiua remancre polTit vfquc ad coav
gulationi8 , ^ affimilatlonis complcmentum Arguitur Iacob«8»i,auic. EEc iij Q.
V S T I O, muldpticiferqmon» Primo.impolTibileenipaffum quod agenti fibi
contrario iimilatur vfc^ ad fincm Hmilationis iti ^ agens princjpalc
reagcrc.igitur qofalfa.confequentia patct cc adumptum eft dcterminatum in
naturali philofophia.f.t arguitur r6ne»Sipattumagenti principali totaliter
affimi/' Iatur,ergo contrarietas pafli ad agens vfqj ad non gradum
remittetur,fed ficut remittitur contrarietas ita aJtiuitas paf {i,(!^agentis
principaliter refiflciitiacontinue manebit ali/ quanta,crgo aliquando antc fincm
acfiionis no fufficiet paP fum in agens principale teagcre»SimiIiter fumatur
fanguis alteratus cuius qualitas manebit &c»& arguitur ficJiic fan guis
a mcmbris noftri corporis tranfmutabitur dC fubftan^ tialitcr conucrtetur
iS^c.crgo huiufmodi fanguinis dcpcrdec acftiuitas vfqjad non gradum . fed
membrorum potentfa acfiiua 3C refiflitiua continuc mancbit aliquanta ♦ idco
Slc, tota confequentia patct cum antcccdcnte» Secundo. frigf ditas generati
fanguinis cxlacflucis non pcrmanct vfq: ad fincm alXimilationis.igituf
iSi^c.patct confequentfa et alTum ptum arguitur,Signetur«n.frigiditas illa ct
fit tiium graduii 6C in fine affimilationis dcbet manerc gradus vnus.Et argi^
fic.facilius cflcalori membrorum corrumperc^gradd vnu frigiditatis $ diios vcl
trcs«fed prius fuit potcns calor mcm brorum agere in tres gradus frigtditatis
ipfos corrumpcdo: igitur iam rcmanet potcns rcfiduum gradum corrumpcre, 6C per
confequcns (Sirc.Itcm quantilcu nq^ fucrit fanguis cx
lacflucisgencratusfrigidusinfinealTimilationis plura mc> bra noftri corporis
calefacict.igitur cS^c.patet confcqucntia, &aflfumptum arguitur,quia pars
fanguinis vadens ad nu> tricndumos quantxcunqpfuerit frigiditatis cft
calidior of^ fis fubftantia.fed quodlibct calidum minus calido fufficien tcr
approximatum aptum cft calcFaccrc 8c non infrigidare. crgo5;c*
Tcrtio^nutrimcntum cfTicitur mcmbris perfe/ ^e fimilcjCrgo in codcm non rcmanet
vfc^ ad finem affi^ milationis qualitas mcmbri contraria et mcbrorum altera
tiua.. Q_uarto,quia iam accidcns videretur transferri de fubiecflo in
fubiecftum,quia dc lac^uca in chylum SC ex chy loin fanguinem &:c.hocautcm
cft impofIibiIc»idco.5(:c, Adoppofitumcft Auiccnnain littcra» In ifta
quaeftionc primo pracmittenda funt quaedam fu>' perius tacfla.Secundo
poncndx funt conclufioncs» Tcrtio Nutrlfn folucndum cftad quaefitum. Quantum ad
primum prp tum ucl mittcndumeftprimocjjduplcxeftnutrimentrifiue cibus» cibusdu
f-purc cibale 8c medicinaIe»Et quid fit vtrumc;^ iftorum fa plex» dicflum eft
circa litteram. Secundo prxmittcdum per nutriens medicinalecorporipluries
approximatum corpus polTe a fux proprix complexioms laiitudine per mutari. Ex
quo patct cp \n quolibct approximatione vcl faltem aliqua rcmanctpofitiua
qualitas dc nutricte medicinali mcmbris communicata,nifi cnim fic foret nunquam
fieret hu;ufmo'' di permutatio. Tcrtio principaliter pr^ mittendum cj> nc
ceflarioantefinemalTtmilation/spaflfi principalis ad agcs principale,principale
paflfum definit poflfe reagerc in agens principalc.jSt: hoc fecundum qualitatem
iftam , fccundum quamdiciturprincipalcpaflfum dcdudo accidentali iuua>
mento.hocfatis perfuafum cftfupra 3c probatum. Ex qiia fuppofitionc concludere
pofTumus primo q> non, quamdiu agens contrariatur paflfo,&: immcdiate
agit in paiTum rcpa titur ab codem.Sequitur fecundo non omnc agens phyfica
communicas in materia cum paflfo in agendo repati ad in> tcUcaum datum.Plura
ctiam fere infinita alia concludi pof funt cx his» Q^iarto principaliter
prxmittitur, nullius mi xti materiam pcr ac^ionem altcrius mixti in ipfum 3C
genc^ rationcm altcrius mixti cxco totalitcr qualitatibiis primis in eo
exiftentibus cxpoIiari.patct,quia in nullo tali corporc caliditas frigiditas
humiditas 8c ficcitas ad non graduni de ducitur.igitur &c.patct
confcquentia 8C aflfum ptum argui^ tur,quia"oncorrumpiturfrigiditasad non
gradum nifip inducftion^"^ caliditatis fummx in aliquo.crgo SCc> tota
co S fcquentia patet cum aiitc» Tunc fit prima conclufio.Siuc nutricns
medicinalcfiucpurccibalcfucrit; aliqua qualicas XLIX. quaeprius Irt nutrientcfuit,remanet
vfc]^ ad fincm tfoagula^ tionis ^i^aflfimilationis cius admembra noftri
corporis.pa^ tet quia nulla qualitas primain nutrientc pr^exiftcns pcr af
fimilationcm eius ad mcmbra tranfmittitur ad nongradfr»
patctconfcquentia&alTumptumintclligenti» Sccuda c6> clufio.fiuenutriens
medicinalcfiucpurecibale fucrit nulla qualitas in co prcexns remanct membroi^
alteratiua poft perfccfla: aflfimilationis compIemcntum»patct pcr plura ar^
gumenta fuperius tacfla» TertiaconcIufio.PolTibilc cftnu tricns medicinalcpoft
eius alTimilationem infubftantia5c: non in accideiitibus corpus per qualitatcm
in eo manctcm aItcrarc»patct,quiapolIibiIecftadhuciIIud gradualiter di>
ftarc a complexione membrorum.igitur 8Cc* Qiiarta con^ clufio.Ex nutriente purc
cibali poft completam aftimilatio nem non rcmanct qualitas in membris:qua ifta
fint a prac/ cxiftcntc naturali dtfpone rcmotacactcris paribus,patct ga alias
nutriens purc cibalc operaretur a qualitate.Et dixi no> tantcr cxteris
paribusj.pptcr artatca aeris 3c aliorum occur/ rentium pcrmurationcm»
QuintaconcIufio.Ex nutricn> temedicinalipoft completam aflfimilationem
derclinquic in membris qualitas c]ua ipfa rcdduntur aliqualiter a pexi^ ftcntc
fua naturali difpofitionc rcmota.patct ex cjuid nomi nis nutricntis medicinaIis»SimiIiter
cx nutriente frigido gc-' ncratur chylus frigidus,fanguis frigidus,iiumiditatcs
fecU'' dxfrigidac,6<^tandcm partcs membroi^ frigidac rcfpecflu prarcxntium
reponuntur»ideovX:c.patctconfcquentia 8C af fumptum , quia alias vi nutrimenti
non contingcrct fieri pcrniutationem naturalis complexionis» Et hancconclufio
nem voluit Auic.inlittcra» Adargumentaprincipaliarc fpondetur. Ad primum
dicitur conccdcndo vt argume> tumintenditdeducere,q|> non rcmanct
qualitas altcratiua mcmbroru poft pcrfecfiam aflfim!lationem,nifi taliter qua
liter qiralitatcs naturaliter in mcmbris cxiftcntcs fint ipfoiJJ alteratiux
vtcaliditasmcbriagcndo in mcmbru altcrant membrum,cS;:hacceftgencraIis
altcratio cuiuslibct mcbrl coplcxioni 8C calido naturali conucnicns. Dr tri
vlterius ^ illudargumentum non efteuidens,contrarietas rcmittctur ad no gradfi
ergo 8c acflio ucl acfliuitas.Rcmiffa.n.cotrarie'' tatc ad no gradil crefcit
principalis agcntis acflio vel a^hiut^ tas in infinitum ficut et proporiio.Dc
paflfo tn principali bc nctcnerargumctilutibiarguebat.Sequit.n.paflrum princi
palc rcagitinagcns&ipfoftantepaflfo principali remittct contrarietas ad no
gradu,crgo cius acftio vcl acfiiuitas* fecundfidr cj» cxteris paribus facilius
cft 5l^c ♦ fcd non funt cactcra paria,quia in finc rcmiflfa cft caPitas
mcbroij! 8C nuj' trioienti intenfa vfqp ad aflfiPatione.igit 3Cc* Poflfct aPr
dici, fed p nunc fuflFicit. Ad ali a cofirmationc dixi fatis fupef techni.
Adtcrtiiipatctfatiscxdicflisinqone. Adquaf gyl^iH tu dr no cflfc poFe accris
trafirc de fuBo ada^qto 5:;.pprio i" ^ypU^* aliud fuBm .pprium 8c
adxquatu^Dc fuKo autem no .pprio ^adgcquato quod dr fu5mdcnoIationis no
rcpugnat:quia licct illud variec,pcrmanet tn ful^m ,ppriil 8C ada:quatum.
Quxftio* Q_VINQ„VAGESIMO Quscrit. Vtru fora fpc cifica fit fubftantialisforma
cius,quod cft a forma fpccifica opcratiuum» Arguitur multiplicitcr q» no"»
Primo. in rc vna numero non cft nifi forma fubftantialis vna iiumcro ^
adxquata,quamuis in codem fint plures fpeciffcc diitin ]Viay fccundum fpccicm,
vt in magnctc vfrtus attrahcndi oc ui expcllcndi fcrrum cum ipfum inungatur
olco ct fccundum diucrfas cius partcs, vt tcftatur magiftcr tracflatu ^^f
te,quiaparsfcptetrionaIisattrahit fcrrum 8C meridionaii cxpcllit.Et in aloc
funt partcs aforma fpccifica phlcgmat^ ^ oU«p„ ^»^..ir£>;„^. ... ^/-ifre
fubtile<? t^nartes non attraCti ^jgpcH' 10 dt eorma rpccitica,qua cu nois
intcrcmpnuu. ^ ''^ct c'"*- r,/ nutritiuus. Secundo.corrupta forma
fpcciffca rci "^.^^ plej^^F fora fuBal 8 cius ,ut aloe multum loto facflo
non ^^oU^** fcdftyptico&confortaiiuo.Et dearborc ^''^"^PVjngnofa»
pcrfidc in argyptuint^,deaccnti,qu3cpriu6 ^'^^^j jjj,^ Ai: ma 'pec «a qi ^Peci
4upi Alberr. H u fpec fiv tio dv M s r I o. Tertio forma corrupta fubftantiali
rci rcmanet eius A)r> »Tia fpecjffca.igitur &c. Airumptu patet de carne
tyri Sc na pelli cS^ ellcboro 3c alijs pJaris venenofis jS^ cxicca tis i gbus
corrupta eftfubftantialis forma,quia mortuac [am,<3C ta^ "len eadem
manet forma fpecifica hois corruptiua. Qyskr to,aliqua indiuidua eiufdem fpeciei
in fpcciffca /oi ma non lunt fimiIia,immo cotrariantur in forma fpccifica» igr
etc» atlumptum probarur.MuIti enim homines in forma fpeci> ^ca vinum
abhorrent cuiufcunq? fuerintcomplexionis , SC •^ultiipfum
valdcdiligunt.Simiiiterarbor venenofa inp' <idc 3(: tranfplantata erat in
fpecie /imilis, cum tamcn eflet pria a forma fpecifica corruptiua,6<:
fccunda no » Kt.pifto videturautftoritas Auic.2»deanimalibus.vItimo cajiadff
nem.de quo ctiam (imiliter multa rcfcrt Albcrius magnus firptimolib»anitnalium.pcnultimocap.
C^uinto. aliqua indiuiduafpcciffceea"cntial(ter diftindain /imili
fpeciffca formacoicanr.igitur &c.allumptum patetde cartamo Sc turbrth a
forma fpeciffca phlegma attrahcntibu8,quiaqug> cun:^ conucniunt in tcrtio
forma fpcciffca conucniunt intcr fc. Itcm pcr folum argumentum quantitatiiium
vaiiat fpcciffca forma.igitur cS::c.aftumptum colligitur primo col lfgct»vbi
ponitur cp mcdicina non eft dctcrminati humoris attradiua,nift cum dcterminatis
circunftantrjs ; vt quanti^ tate 6C proportionc cius ad calorem naturalcm ♦ Pro
hi8 vidctur Auic.fccunda primi.cap.de eo quod comcditur 3C btbitanDum dicit
q,eft ficutodor vel fapor anima ctc»Et <3aF» j»virtutum animahum
dixitadionem fiert a propric^ tatc SC qualitatcEt fecunda primi.cap.de
virtutibus mini> ftrantibus naturalibus attradtioncm dixit Aui.ffcri a
virtu^ tca vacuo&aqualitaic.Etpfacflaa virtutcintcllexit afor ma
fpeciffca,5(: non a forma fubftatiali,quia fimiliter a va> cuo & a
quahtatcfimiliter fartx eircnt a virtutc, quia fit ra tioncfim.htud,ms.5.defimplicimedicina,fimilitudovero
efta.quahtatis.pa[rio,nprxdicamcntfs..^.,.mctaph.Sir^^ ^tcr quia portulaca
eradicat vermcas nonqualitate fcd^' pnetatc. , .cati.ca.dc portulaca Jed hoc
noeft afori^a fut itantiali.igiturtS.c, jtem proDrieraQ n i j- Ad oppofitum cft
Aui.fecundi p.,n-,i t T^''^'' . mcditur & bibitur J^rma fpccifica ert^^r ^
lud quod eft.Sim,litcr quia l^^^^Z:::: eft natura 3c non matcria.igitur cft
forma,a,uecedens"o g.turtnl.brodemotibus cordialibu..traclatu primo! vl
macap.vbi .nquit.Proprietas in virture non cftaliud o n-. tura.Natura autcm eft
principium motus 3c quietis. 2 pL. licorumvS^c.Etidcmtcrtio complexionum. Et
vFromnes aucftoresappcUantipfamtotam ful^ftantiam rei: &noeft
compofitum,igitur eft forma. Ttem omne agcns a forma tpecffca d/citui: agens a
fua fubftant/a» Sciendum in hac quTftioncdiflF.cultatem maximam co lurgcre ex
variismodis loquendi aucftorum de fpeciffca for ma» Quida.n.ut fandus Thomas de
aquino in tratftatu qucm fecit de proprieratc diftinguunt operationum quafda
clicoccultas etquafdam manifeftas rcducibiles in quatuor pnmas
qualitates.r.caliditatcm frigiditarem 3Cc. Econtr vero non reducibiles in
qualitates manifeftas,fed in alicrJ principiumoccultum vtattradioferri ,motus
nutrimen?' ad mcmbra,attradio medicinac &c. Et ifte dicunturfieri J tota
fubftantia rei non mediante maniTefto rei princip^o r dido,licetagant
mcdiantealiqua occulta qualitate : queeft organum fubftantialis formxiti tal.
operatione. Secu, ! dutnhoc.g.tur patetq,forma fpeciffca noneft nlfi forml
fubftant,alis,vtopcran3 veloperatiuaperocculrum prind p,um. Et fccundum hanc
viam patet quomodo prscDa' rat complcx.oad virtutemhanc.quiapracparat ad form^
f hjc virtus confcquirur formam. Hic modus refpon: dcndi tanquam defeduofus
inftantlam recipit. a^ia pri molumencftco orisproduc^iuum 3C nona qualitate vel
jnatcria.tgirura forma fpecifica & tamen non a forma fub. ^titiilu Jtcm
fpccies coloris cft produ<fl'ua vifionis ^ 110 CoIor
rubeu9eftmotIuusfanguinIs,&citr!nu8 color matc^ nx tacjcntis i deritiam ad
exteriora 5C tamen non per fub- ftantialcm formam. Item talitcr cft color per
eius fpecie altcratiuiis organi vifus non auditus , 3c fonus auditus q, non
y.fus igitur^c, Aucrrois autem. u colliger , vult ^ ^uer
hxcformafpccficanoneftniliproportio quxdam quali^ Z tatum
elcmentorum.Imaginando q, a calido fn^ido 3c hu. m,doc&:c.proucn,re pollunt
opcrationcs qufdam abfolu^ * tcnquantumcal.dum velfrigidum^c.vt calefactio Scc
Sccundo prouenirc potcft operatio non abfolute vr calidil*
fedvtcal.dumlictaliter proportionatum 3c menfuratmTi cum tng.do
cX:humido&c. Et iftadicitur opcratio afor^ ma fpecffca.Sicut calor abfolutc
vt calor membroril calc> facit 3C confumii: vt vcro taliter proportionarus
3C menfu> ratusattrahitnutrimcntum,fuperfluum expellir nonquia
calefaciatveIinfrigidetabfolutc,fedquia calrdum cri alris qualitatibus
elcmcntorum proportionatum cft fic vel talir potcns agere^Sicut de folutiua
mcdicina que fub alia 3C alia
quantitatc&prDcparationeeftalterius&arterius operatio> n.s
produd.ua^Et quia hx proportioncs no fur.t a priori co
gnita:,fdeoh:Ecdiciturproprietasocculta. Q,,ia etiamide ad diucrfa iclatum varias
obtinct proportiones^^dco c6tin> giteandcm rem multiformiumoperationum
aforma fpe^ cifica eirc in diucrfis producfliuam, immo in eadem vt fic inffnitx
pollunt eire formar fpecificx, Hxc po et,'5 com '
niun,tcrrcpLehenditurpcrargumentafadac6tra beatum 1 homam» Itcm magnes dum
attrahir ferrii diftan-; vel in ipfo,mprimitaI/quam difpofitionc nouam,vcl no.
Non poteft dici primfi^quia non apparet quarc nunc magis mo/ uereturcp prius^Si
aliquam,vcl imprimit proportionc cua litatum primarii,cSc: fic calefacit 3c
infrigidat ^c.quod non Vidctur: vel aliam qoalitatcm 5C tunc illa eft pi
oprietas oc" cultafiuefotmafpcc,ffca:5(:ficnoneftproportio5.'c. Mir MundiV
dinus vcroPaduanus dixitqjcadem res fubdiuerfis conce/ ptibus SC rationibus
comprarhenfa recpcre poreft dcnomi narioncm fubftanriar 3C qualiratis fiuc
accdenris. Et o, for^
niacftent.ahsco.iipofiri,vtparsquaIitatiua,fiuceftentiaIi9
compofit,d,c.turfubftatia. vtvero principium avftiuum
vclopcratmumcft:d,cturproprlerasfiuenaturalispotctia,
^F^rconfequensqualitas&accidens,licet fecundum di^ ^llnTr r^''' E^videtur
quan^ f^Zer A diffcrenria,7 ,. hoc idc fen. (^flc,..ccttandcm magis
cxplicetfenfitiuam modi dcclara> d. inferius. Pencs quem fciendum primo o,
ZTr^Z^n r -r proucnIentfumabhisqu.corpusnoft'rurin^:5L™ rim;f,terv,rtutemeorum,qua:damdicunturprim2c<X:vni
^ ucrfalcsvtcalcfadioinfrigidatio&c.qHardam fecundsc& "enicns
vniucrfalibus fimiles vt rcfolurio 3c maturatio attracftio a^-F^
quacdamtertiacvtprouocariourinaEd'c.&differunia fecil - " ' dis,quiafecundis
non ncceftarioannedituroccultum Drin> T clpium occulto non ad operari
inclinatum , terriis vero fic, ulnm^ Q, en.m med.cna fit mag.s per viam urina:
fudoris p> ZTea uocat,ua,uelccontranonuidcturproucnire nifi cxoccuha nLl
conuenicntia&c.undc huiufmodi operationi annccftuura nlev qual/tate
operatio a proprierate occulta. Alia; ue, o funt que Liler..
proueniuntpu,caboccultaproprierate ficut curat o epilo fiLur;»
pfixfufpenfapeoniaadcollumA hacfuntqusca tota fub^ perDeo ftantia
prouenircdicuntur. Sciendum fecundo q, cxmo niam dis loquendi aucfrorum boc
nomcn fpeciffca forma rcpcrit * ttquiuocum.Caufa aurem huius d/uerfiratis eft,
quia auda Tcs his tcrminis,forma fpcciffca,tora fubftanria, proprictas
occuIra,vfifunt frequcnter tanquam fynonymis Ouan n doquc cn^m fumitur forma fpcciffca
pro forma fub ftantiali pcr quam habet naturale compofitum rpccifi'' tiatum
cft-e fpcciffcum in gencre fubftantfse o que pro quol.bet occulto principio
formali'ter r °' fpeciei cuilibct indiu duo naturaliter conueni^n^-^ ? .e
cuiuslibctinduiidui illH.s fpcciei inclinatr " pat. , ut hyrundo ,n facf^.one nldi : aut alia
auis Tcr> tio indifferentcr pro quocunque occulto prmcip o occul^
Iacob.8»i.au:c. EEc iiij Early European Books, Copyright© 201 1 ProQu«t ILC,
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London. Forma fpecifiv ca
du/^ pUx» Mcfue, a V B S T I tc operatiuOjfiue cuilibet indiuiduo naturaliter
coiicnlat fi> ue non,vt q> aliquis nullo modo vinum appetat SCc* Quar to
3C vltimo fumitur adhuc largius pro quocunq? formali principioeffc<fliuo vel
difpofitiuo alicuius opcrationis fiuc (it occultunijfiuc fit ad fenfum
manifefiiumidum tamen oc culteuel peroccultam tranfmutationem aliquam operatio
nem producat vel opcrctur;quaIitcr calorem a forma fpeci fica vifum SC non
auditum dicimus immutarc : 3c ccontra fomnium,&ficdcali]s, Etpcncs
hocfitprima coclufio» Capicndoformam fpecificam primomodofola fubflatia^ lis
forma efl: forma fpecifica,patcr, Sccunda coclufio, Li cccitafitnon
tamenopcratioaforma fubfiantiali pucnies eft iuxta modum loqucndi ^n^iom
dicenda proucnirc a for ma fpccifica,fed folum illa qux prouenit ab ea, &
cum hoc non opcratur illam per qualitatcm manifeftam prima vel ex illis
refultantem, Ex qiio,fequitur intelle(flus illius par tis pcr quam eft illud
quoaliquid cft» Patet fecundo ope^» rationcm a forma fpecifica ipfius
proucnire, Tertia coiu clufio.Capiendo fecudo mo aliqua forma fpecifica cft
fub/ ftantialis 5(ialiqua accidcntaIis.Patcr,quiaoccuItoi52princi piorum
alicuius fpecicicuilibetindiuiduo naturaliterexffte tiumaliquodcftformafubftantialis
3C aliquod accidcns; vtforma fubftantialis magnetis,et qualitas qu^inferroim
primitur»Et cx hoc patet in eodem inueniri polTe plurcs fpc ciffcas formas,
Quarta conclufio.Capiendo tcriio modo non quaelibct fpcciffca forma cft
fubftantialis forma opcra tis a fpecifica forma.Patet,quia vt fic quaclibet
complexio infcqucns matcriam eft fpcciffca forma,ct nulla talis eft for ma
fubftantialis. Ex hoc fcquitur non qualibct formam fpccificam cffc naiuram
propric fumptam» Qi»"t3 con/* clufiocft*Q^ 43babilitcrcolorcm,odorcm:
<S(:faporcm,di^ cere poffumus cffc formam fpcctficam , quia licct quolibec
iftorumfitqualitasmanifcftaj.pquanto tamcn eft pcroc>'
cultamtranfmutationcmopcratiua potcft fpeciffca forma nominari. Ex quibus
corrolarig fcquitur primo ,pbabilic fuftentabile cflTe proportionem qualitatum
clcmentoru cfifc formamfpccificam,quiah'ccttaIc8 qualitatcs fint manifc^ ftac
funt tamcn per occultam tranfmutationcm opcrationu plurium produdliug in
ordincad quas denominari pofi^unc formaefpcciffcaE»Similiterlicctiftac
qualitatcs vt tangibi^ lcs fint manifeft3e,tamcn vt talis vel tantf ^portionis
funC occultae. I nfcrtur fccundo caliditas ,f rigiditas humidi' tas
&c,poffunt dici boc modoin ordinc ad aliquam opcra^' tioncm fpcciffca
forma»Et fortcad iftum intcllecflum ^ct^ dit aucfioritas Auerrois» ? ♦colligct»
Ex quo vltcrius patet concordia intcr littcram Auic.ponentfs cft illud quo res
eft,& aliam quod cft,verbi gra,coIor,odor,aut anima. Pa/ tct hoc totum
verum cflfe fecundum diucrfam acceptionc huins termini forma fpeciffca. Vltima
concIufio»Proba>' bilitcr teneri poteft in nullo compofito naturali , propc
for^ mam fubftantialcm 8c qualitates manifcftas fimul rcpcri/ ri formam
fpcciffcam quae fit qualitas occulta. patct,ga cx> pcrimentopatct aliquas
qualitatcs a complexione qualita^ tes oc cultas induccre.igitur ita ^babilitcr
diccrc poffumus cj^formafubftantialismagnetismediatc fua complcxione OCCuItam
potcft caufare alterationem ♦ 3C fimiliter mebru mcdiante complcxione producerc
poteft qualitatem occul'' tam&C» Contra,quiain patiente faltem praetcr
natura qualitates manifeftas repcriret &c. Dicitur cp illud e vc/ rum,(ed
volo dicere cj» a forma fpeciffca fibi limitet.&^ hoc voluit Auer.
Rationabilius tamen apparct cp practcr ma nifcftas qualitates in mixtis rcpcrianturctiam
qualitates oc cu\t3e,cum frcquentercomplexionibus mixtorum manifc'' ftis
cxiftcntibusljn ipfis appareant inclmationcs contra/» riae. A qua vcro caufa
hae proucniant occultae proprieta'' tcs pcrquircre fpccftat ad naturalcm
philofophum. Dicc> dum tamen he qualitatcs infequuntur potiiTimc coeleftcs
fnfluxus,aquibuscummatcriamixtifucrit talitcrvcl talic complexionatatalcs
veltales occultae proprietatcs impri'' muntuf.Proptcrea Mcfue dc cofolaiionc
m^dicinarum ca/ pitulo primo.Dotatum eft vt aiunt omne dupIicitcr.f.Virj tutc
coelefti 3C elcmentaria.Et parum infra. Soluit folutiuii non quia calidum ncc
quia frigidum,fed quia ccelefti virtu tc dotatum. Et ex hoc patct quare non
omnc» rcs ciufdc fpcciei funtaequaliieraforma fpeciffca operatiuxncc om-' ni
temporc nec omni loco.Et proifto vidctur Conciliator diffcrentia .72. Et nota
circa hoc q» hoc modo omnis mi> rabilis opcratio proueniens a mixto pcr
qualitates primas qug vclocitate magnitudinc vel alitcr cxcedit opcrationcm
meriro talis proprietatis prouenirc debentcm ctiam formx
fpcciffcpattribuiturficutoprjmortiffcatio ut infra patebir, 3C napelli
cSc^c.Iicet cnim opium fit valde frigidum. mirum tamcn videtur cj>cius
fcgiditas ftupcfaciat 3C cxtinguatca lidum hominis robufti^cu aqua frigidiftima
in magna mc> fura hoc non faciat.Similitcr napellus calidus ponendus in
fecundo qualitatcfua opcrando ftatim intcrffcit, 3C hoc no potcft qualitas
mcrico fuf gradus faccrc nifi elTct tali pto> prictati coniuncfla.Similitcr
dicitur dc vcneno fcorpionia frigido. Nota ctiam hic cj» multa qua: fcmpcr aut
frequc'' tcr nobisoccurrunt vidcntur principium habcrc manifc-' ftum
omnino,vndc in eis non cadit admiratio ficut cft opc ratio ignis . Et in hoc
rccita quod dicit Galc. de proprieta> tc primo de virtutibus cordialibus.cap.de
.pprictatc, Ad argumcnta principalia patct foluiio ex tacfiis» Qiia-ftio» I;,
aVINaVAGESIMOPRIMO Quaerltur; Vtrum forma fpcciffca fit forma fubftantialis»
Arguitur multiplicic q> no# Primo.Forma fpcciffca cft ficut odor, 3c fapor
qug funt accidcntales form^.rgitur 3Cc* Secundo» Stante rc eadem fecundum
fpccicm 3C vna numcro fbrmg fpcciffcg multiplicanrur in ca.igitur etc. patct
confcqucntia &afruoiptumpiobatur. ftantccnim idcntitatc magnctif quandocp
eft virtus attrac^iua in co,quadoqT expulfiua fer ri.SimiliterinnapcIIocodcmeftforma
fpeciffca nutriendi turdos 3C confcruandi ipfos 3c forma fpecifica hominis fub
ftantiam corrumpendi, igituretc. confcquentia nota cunl antccedcntc. Tcrtio.
Corrupta 3C remota fpeciffca (or^ ma remanetforma fubftantialis rci cruiuseft
ifta forma fpc ciffca.ergo&c.confequentia nota cft , 8C altumptum patct
dealoclotoquodaforma fpeciffca ante lotioncm cuacuac detcrminatum humorem,poft
ramcn complctam 3c perfc <ftam lotionem non cuacuat,fcd potius confortat 3c
ftypti^ cat, vt colligi poteft tcrtio dc fimplici medicina.& a Mefuc in dc
confolationc mcdicinarum. Qiiarto. Vcncnum fcr> pentis aut napelli a forma
fpcciffca intcrffcit homincm. talc venenum cft accidcns quoddam,quia qualitas
vitg ho minis difproportionata,idcoaliquaformafpecifica cftqtia Htas.idco 3Cc*
Itcm pro ifto facit aucfloritas Aucr . qu'"'' to colliget : quia ponit cam
clTc proportioncm qualit»'' tum primarum « Ad oppofitum vidcturintcntio
Auiccn.inlittcra diccii^ tis quod forma fpccifica cft illapcr quam operans abca
cft illud quod cft,fed notum eft quod hgc cft forma fub>
ftantialis.Similitcr idem cft opcrari fua fubftantia 8C fui forma fpeciffca;ut
colligiturin littcra.crgotaliter opcrantis idem cft fubftantia'<S^ forma
fpcciffca.& cofcqucns SCc, confequentia patet cum anteccdentc. In qugftione
eft prpmittcnda diftin«^'o quedam.Sccun do ponendg funt conclufioncs dc
qucffto. Quantu ad p" n\u fic hcc diftindio ^jpartc.fupcrius tac^a^c}, hic
tcrmini^ forma fpeciffca confueuit mulripl'citer fumi. Pri*"° P*'^^ pric
8C prxcipuc pro forma pcr h^ bct indiuiduum dctc minatum cfTe fpeciffcum in
gcncrc fubftantia: , ^"^"i'!^ j.^ dicflum
cftanimamiteIIccrciuameft"cformam minis. Secundo fumitur forma fpccifica
pro quocUi^^^ culro principio cuilibct indiuiduo fub aliqua ccrta M?^ tento
coucnicnti illudinclrnanrcaddctcrminatcag^^p vel paticdum,vel lalitcr rcfpcctu
huius effc actiuufj».^^^.^ fiuum qualitcr non rcfpccflu altcrius,qualitcr f^i^^
tutcm magnctis (S:ferri pcr quani cft attrahibi»^ Virtui cuiusli bctdu plex»
Cocl» Gal* fp«^'^ effe fofmas fpecificas» Tcrtio adhuc fumltur fof ma fpcci nca
magis cooimiinitcr ^ tjjualibct occulta propriecate dCc- iiueficaptain
quolibctindiuiduoiftius fpcciei repcririfiuc non^qualiter proprietatem in
for.qua abhorrctallium,aut in clinaturadfurandum,<S^ficdc alqSjdicimus etfe
formam fpecificam. Qjiartoadhuccommunius famic forma fpe ciffca pro quocunq?
principio vel difpofitione fiuc occulta fiuemanifcfta,occuItctamen agcntc vel
difponcntequa^ liter probabilitcr diccrc polfumus q» licet membrorn com^ plexio
agat calefaciendo ct complexionando nutrimencum, cum hoc tamen in nutrimcto
producit quadam altcratione vcl quahtatem occultam dc fecunda fpecic qualitatis
incli/ nantc nutrimentum vt moucatur ad membra quam vocat formam fpecificamr
Quantum ad fecundum fi t hgc pri> ma conclufio penes hanc diftincflionem»
Capiendo for^* mamfpecificamprimomodo forma fubftantfaUs folum cft forma
fpccifica,patct,per folam*n* formam fubftantia*' lem poniiur indiuiduum in
detcrminata fpecic dc gnc Cub/ ftantiar.ergo 8Cc. Secunda condufloXicct ita fit
, no tn quaclibet operatio a forma prouenicns iuxta modum loquc di aucflorum
dicitur a forma fpccifica.patct,quia folum illa proprie dicunt a forma
fpecifica &c»quae no e in qualitates manifeftas rcducibilis.cum igiturmultaeproducanturopc
rationesperqualitaiesmanifeftas.fequitur &c. Ex iftaco dufioncfcquitur
propric forc formam fpecificam illam per quam res eft illud quod eft. Patet
fccundo operationem a'forma fpecifica proprie a fubftaniia ipfius opcrantw puc^
nirc,& plura alia etiam fcquuntur. Tcrtia conclufio prin cipalis.Sccundo
modocapiendo formam fpccificam aliqua formafpccificacftformafubftantialis
3Caliqua cftforma accfdentalis.patet,quiatalitercapiendo formam fpecifica
quodlibctprincipiumoccultumetiamcft forma fpecifica. fcd talium aljquod eft
fubftantiale aliquod accidentalc vel inftrumcntalcergo&c.patctconfcquentia
&airumptu irmftcr. Ex quo fcquitur in codem fubiedoplurcs inucni ripoUc
formasfpecificasabinuiccm fpe diffcretes. Ouar/ compIcxioinfequLmatcl^am^fa non
eft forma fubftantialis,vt fatis patetagS, '
qufbusinfcroq>nonquaeIibetformafpccificLftna^^^;ac5 tra quofdam ,quia no
quplibet forma fpccifica cft fubftantialcvelpr,ncipalc.igitur5^cpatct cx
defcripdonc natura:. Etfiarguiturcontra,quia omnisformafpecifica clt principium
motus dC quictis.igitur 8Cc, Similitcr Aui indeviribuscordisaflferitomnemformam
fpeciffcam cE naturam, Dicitur ad primum ncgando confequentiS fed oport ct
aftumerc q» fit fubftantialc principium,vel oponcc aflomcre q» fit principium motus
primum 8C pcr fc & non fccundum accidens,qu3e claufulae fi difcurrantur non
com pctuntcuilibctformxfpccificae^ Ad audoritatcm Aui di citur cp ibi fumpfit
naturam impropric modo quomediv ci ctiam complcxionem compofitioncm
&c.dicuntcac na turam. Qiiinta concIufio.Capiendo formam fpecificani quarto
modo quelibet eft fubftantia.patct fimi litcr vt Drx ccdens» Sexta
conclufio.Talitcr capicndo probabifr ro/ lorcm aut odorcm formas fpccificas
appellarc dcbemus tctjquia talitcrcapicndocolorcm&c.licet fint difpofitiSes
nianifeftg,funt tamen pcr fuas fpccics occultc operantes cr
go&c.confcquentia vidctur nota dc affumptum iniuenti Ex quo fcquitur cp
littcra Aui.diccns.Sed cft verbi o.J:^ colorautodor&c^potcftintclligi vt
vcrba fonant.Et dici ^n. f -c ^ omnts forma prout occultc operariua dici do>
tcft fpccifica forma. Scquitur vltcrius proportioncm ahv quam qualitatum
primarum vt fic polfcdici formam fne. citicam.Et fortcadhuncfcnfum proccdic
audoritas Auer quinto colliget.vbi alTcruerit fententia dicfiam. Ad ar^u mcnta
principalia antc oppofitum rcfpondctur. Ad pn^ mum dici potcft prout i littcra
cxpofitum cft.Potcft dici fc cundo q^ dum fic dixit Aui» ccpit'forma fpccificam
ultimo modo,vtpatctcxconclunonibu9* Adfecundum dfcitur q» non rcpugnat in codcm
adaequatc plurcs forc formas fpc cificas accidentalesjubftantialcs tamcn
rcpugnat .Et p ar gumento de magnctc dicitur q,principaliter codcm princi pio
quod cft forma fpeciffca attrahit ferrum (S:cxpellit, fed fnftrumcntaha
principia 6C occulta funt diftindla . Et ita in magncte funt plures formae
diftrcteaccidctales 8C um fub/ ftantialis vt patet. Ad tertium dc aloe dicitur
fimilir for> mamfubftatialem eadem remancrc difpone accntalem occultam
remoueri per lotionem,quia remouctur otcs fub/ tilcs.Alitcr poteft dici cp
alocs non cflFicitur no folutiuus Ted minus potcns ad folucndum proptcr
ablutioncm qua rcmo ucntur partes fubtiliorcs 8c acutiores.Et cx hoc vt probabi
liargumentotrahipoteftaliquamformam fpecificam clfc
acciden3,quiaindiuerfispartibusciufdem materix conuc nit repcriri varias iSt:
diucrfas formas fpccificas, licct oes in fubftantiali forma
conueniant.igitur&c. Ad vltimum qualiter fit rcfpondcndum cx didis patet .
Qux autem rcs fit venenum infcrius patcbit. Ad audoritatcm . A.patct ex
dicflis.Et ad ca q poft oppofitu fi* adduda patet itcUigeti.- Qu3eftio# \u
aVINQ.VAGESIMOSECVNDO W , ritur. Vtrum frigidiias cftentialitcr fngrcdiatur
opcrationes virtutum naturalium aut virtutis cuiuslibct altcrrus. Argui tur
fic. Primoarguitur fic . feCundo de gcneratioe ani/ malium. 1 4*cap.gno
homogcniorum caliJitatc 3C fri.fit 8C conftat,hcc quidem caIido,hxc quidcm
frigido. Secndo. 4»metheororumgcncratcaIidum(X:fri. Tertio.primode p
iuuamcntist2.cap,Complexioeftfubftantia per CciWdu dc
fri.fedcomplexioeffcntialitcringreditur virtutis adiones^
Q.iiarto.Aucr.'>,colligetdicitc^opcrationes ftomachiho minis iuuantur 8c
complentur frigiditatc temperata,. Quf to ficut frigidum ad calidum ita ficcum
ad hu,3C ecotra.fcd ficcum efientialitcr ingreditur ficut humidum . igitur fridii
ficut calidum. Sexto frigiditas tcmperata cft fanitas.fcd omnis fanitas cft per
fe principium harum opcrationij ♦ igi/ mr 8Cc, afiumptum probatur, quia cuius
itemperics c mor bus eius tcmperics cft fanitas.primo dc accidenti.
Adopofitumcft Aui.inprima fcn.doc,(;.cap,3.&: pria fcxti naturalium. vltimo
cap.ad fincm * 8c fccunda priimi. docftrinatcrtiacai5.i.in.7.gnefignorum.Calor
igitur na- tus virtutum omnium cft inftrumetum 5<:frigiditas eis in/
conuenicus,c&: ncqr prodeft nifi accidentaliter . idcoc^ dicic calor
innatus 8c non frigiditas innaia,ncc comparatur frigi ditati corporis illud
quod comparatur caliditati.Et GaP.n de accidenti.i.cap.ad fincm,Frigidita8 vcro
nullum i actio ^^^* nc confert iuuamentum.Et Arifto.^.mctheororum . Fridu
corruptiuum.Et Aucr.i.&r^j.coIIigct ♦ Plurcs adioncs na> turalcs ffunt a
calido.Et Haly.i.tcchni . commen. i j i ,im^ probat Mefuc 5!: Ifaac tcncntcs
oppofitum. Et pcrfuadec ^^^Y* primo,quia omnium virtuium opcrationcs cxiftuntp
mo^ tum.fed motus fit a caIido,vt Aui.in littcra ♦ 8c, i j.problo matum.
^problcmate.igiiur 8Cc. Secudo , quia quod uni
contrariorumpcrfcefientialicercoucnit ab altcro cfietiaFr ^^^o^ remouctur.fcd
ingrcdf opcrationes naturae cflfcntialitcr co> uenit calido.igitur a frigido
clTentialiter remouetur. Itcm tertioomnes operationcs pcrficiuntur pcr
complcxionem qua: cft ad calidum declinans 8C humidum. Quarto,qa omnis opo
pffcit a caIidoinfluctc,veI inato,vc! vtrocp fip» In ifta qucftioc fuit opinio
Cociliatoris oppofita opinio^ ni Auic.tcnentis q» frigiditas cffentialitcr pcr
fc inorcdia-' tur 8Cc, Et premittit primo aliquid ingrcdi altcru con>
tigcrcpotcfttriplicitcr.Qiiiditatiueutpartesdiffonis efl^en Irtgredi tiales 8C
fortafic formalic c.lentiam compofiti,Secundo in/» altcrum
tcgralitcrutpartcscompofitumintcgrantcs. Etinftrumcn ^"Pf''» taliter ut
inftrm uirtualitcr ingredit ud adualiter Secun (Jopr?mittitpcroperationcm
intelligendum cfl"c actiuam &paaiuamimmancntcmfcutrafcunicm.
dcomnibu9,n. Pcracci eftcadcmratio. Tcrtio prgmittcndum q,pcraccii9 qncp dcsqua^
fumitur utdiftinguiturcontraimmcdiatc utibi» Non uero ^uplcx. : " aVSTIO,
ipfa vods magmtuda, i^techni.Secundo contra prlnlo vcl p!incipaluer,vtpnma
tertii.Neruoruiu iuuamentum pri> mumeRdarefenfam^c.Secundum vcroc5<: per
accidena € roborarecarnem,ftcut graueappctit quietcm gfe^^mo tum
j>accidcn3,T.ertiovtidequod cafuale vel tortuitum, -Quarto vt non per
fe,ficut jfrigidum per accidens calefacit, §C taliter fumitur liic ^
dillinguitur contra elfentiaFr ingrc di.Calidum igitur elTcntialiter ingredi
eft calidu inftrumen taliter per fe concurrcre ad op5nem,econtra vcro frigidum
per accidens.i.non pcr fc, His pracmilfis ponit iftam con clufionem pnmam
conira Pk\i'u3c H ily .allegaio comento,
«FrigiditaselfentialitersS^perfeingrcdituropcrationes natu
rjE.Hancprobataudoritatibus pluribus pro parte tactis,ec ibi vide.Ktrationibus.
PrimoqijiaaUqua naturae opatio •fit aggregando,fed frigidita^is cll aggregare.
Sccundo te p js quietis retentiux ell loni»'US tcpore motus. Icem ter tio.ad
quclibet motum per fe concurrit fixio qux perficitur frigido,vti;i Uttera.
Q_iarto,(icut rcs fc iu-t ad elfe ita fc hC-tadoperari.fedelfent/alitcr
ingreditur frigiditas ad elfc mcmbrorum.igiturASCc.maior
paretfecundoinetapliyiicv, quia elfet cuiuslibet mixti per fc ordinatur ad
opcrari vi i Pi^ nem.qjicquidautcmeftperfccaufaancis crtcaufa confc/- quentis.
Q^iinto.quaclibct faiiitas per fe ingreditur opera tionem,fed aliqua frigiditas
per fc faniiatcm facit corrupcn do per fe j:gritudincm calidam,immoutfupra
aliquafrigi ditas eH: f3nitas,quia cuius intemperics cfl morbus eius tem perics
cfl fanitas. primo de accidai, Sexto fanifis cllentia'' literintegratur
excalido^^frigido.igitur &c# Scptimo.cja ficuttnmaiori mundoita in minori
mundo. 0<ftauo.ma teriei nocitiux digellio efl per fe intenta a naiura,fed
aliqua talis per fefri^ido perficiiur,ut in furiofis humoribus6<:fub''
tilibus igitur(5^c.hxcoilaua ratiocolligitur difFcrentia.fiiv ^ .p
SecundacondunocftexConciliatorccolleda.licet ita,fit Kuoncit* j„jgn(]or tamen
8c potentior 5^: in maiori menfura concur'' rit caliditas 8C ingreditur
operationcs naturoc^cS^ mulco plu^ ribus dcferuitoponibus q^filditas.Ethaccde
quarftioncr Qijpftio. lirj» Q.VrNaVAGESIMOTERTIO QjxnL Vtrum calidum ageils i'n
humidum denigret. Agcns vcro i ficcum dealbet.Econtra vero frigidu i humidum
deaibet, in ficcum uero denigret. Arguitur <Jj non. Primo,quia ca lidum
agens in cibum tranfmutandum inchylum ifangui nem tranfmutandum infperma.In
iiumiditatem primam defecundis tranfmutandam ad formam roris.In chylum
tranfmutandum in phlegma.In fanguineni tranfmuiadum in lac agit in humidum,5(:
i nullo iftorum cafuum denigrat. igitur SCc* Confirmatur,quia agens in aquam
non dcni'^ grat igtcur SCc* Secundo.calidum aliquod agens in ficcu denigrat.tgiturcSi^c.allumptum
arguitur,quia calidumadu rensosautlignumficcumautpapyrumagittrem ficca,(5<;
tamendenfgrat vtdocecexperimentum.igitur&c.ltc ma/* tcria geiierationis
pili eft ficca,in qua quato agens calidum eft forrius tato pilus nigrior generatur.
Tertio. frigus ages in fanguinem agit in humidum,&: tamen dcnigrat vt patet
tempore hycmis quando propter frigus liuefcunt labia et fa - cics toia,vt.3
8.problematum.4:>ptcrquidrigentesIiuefcut. Afuto, Jtem ex fanguine a frigido
congelante poteft humor mcla cholicusgenerari,vtinfrainfequenti cap . «St:
fexta quarti.. capPodemorfucanisrabidi. Itcin mugis quae funtapata ^"o*
calcaneorum fan^uis collcdus a frigore dcnigratur. Item qma* ^y.^ vnm nigra
fignificat extindionem caloris naturalis* Quarto,quia vitrum cryftallus os
lutum funt corpora fic ca,ln qua agens frigidum non denigrat SCCr Ad oppofitum
eft Auicenna. Prorefponfionead quocftionem prxmittendum pr?oq> t3m calidum
quam frigidum agunt,quando:|? vt calidil aut frigidtim abfolutc.quandocp agunt ut
naturalia inftrumen ta.ExcmpiLim primi,ut calidum vrens aut putrefacies.Exc
plum,fecundi,ficutcalidumdigcrcnsfanguificans &c.Exe plum primi de frigido
ficui frigidum hyemis congcIas.Exc plum fecundi vtfrigus piguedinem gcncrans»
Hac dlfio' CaW" ncm ponunt audorcs fub his vcrbis.Calidum 8c frigidum
agunt aliquando ad inftar detcrminati agentis detcrminata ^gut formam
inducentis.Quandoq?vtcaIidum aut frigidilab/ dupf'"»^ rolutc cX: eft idcm.
Sccunda diftindio.Tam calidum qua Calido frigidum agens vt calidum aut frigidum
abfoIute,quadocp a^j ^"J^' agit in materiam fimplicem non
corroborabiIem,quadoq? in materiam mixcam aptam varios colores reciperc.Exem
abfoli^^^ plum primi vt agens in aerem vcl aquam.Exemplum fecu dupfr. di vt
agens in ligna. Pracmittendum tertio q> albedo 8C ni
gredo^clcxtericoloreSjUtfunt vericolores Sc uon tantum fecundum apparentiam
funt vcre qualitatcs fecundx SC ue reformxaluce^tlluminefpccificediftindx
uarios coplc" xionu modos infequentcs ficut fapores odorcs 8c huiufmoi.
Hxc uidctur fententia Auic.fi recolo.^.fexii naturalium.
cap.Eciiideturconigicxdidis Arifto.inde fcnfu 8C knd^ Ar/flO' to. Quarto
fupponedum q> licet ita ih vt ponit tcrtia fup pofitio,inter tamcn luccm 8C
albedinem tanta ex natura rci uidcturconucnientia,utpureIucidum velluminofum a
fen^ fu comprxhcndatur ut album,tX: pcr confequcns fccildum uarias lucis vel
luminis pcrccptiones polfunt rcs apparcrc quandocpalbxquandoc^uirides
^'quandoqp obfcurx.uil de 8c difpofitiones has fecundum quas fiunt iftx
apparctiac fignificaitius nomine albcdinis&nigrcdinis ;S<:c.Proptcr quod
introclufio multi corporis pcrfpiciii pcr opaci~i aliquo modo tcrminati facit
realbam appaierc.Propter quod fpu ma quxlibct apparct alba.Et fi fortitcr
cocutiatur olcn cum aqua fit album fubingredientc multo acrc intcr partcs olei
p illas aliquo modo tcrminato.Et proptcr hoc lifciuium proic dum fupr a oleum
facit ipfum apparercalbum . Aut ctiam acetum,quia acuitate bcnediuidit,vnde 8c
partes acris fub^» ingrediuntur. Vndc5^ ptifana cu olcodecocfta multum albc
fcit.h: per idem cornu nigrum ambra 8C crvftallus pei tri .1. i.onemalbefcit.
EtexhocpatctmultipIVin recaufarial^ A^^S bedinempcrmodummixtionis.Prfmopcr
inclufioncmp ^ ^ fpicui.SccundopcrexcIufionemopaci,ccontrain?redicntr. ^ \
Exemplafatispatcnt. His prxmilTis probabiliter inhac c2i^f
maceriatcnendxfuntiftaeconclufiones» Prima.calidum
autfrigidumagensinmatcriamelemencarem fimplicc uc humida fiue fi'cca fuerit no
dcalbat neq? dcnigratilla ma tcria fimplici j>manente.patet,qa color c mixti
palTio. Sc cunda concIufio.Calidum inquantum naturale agens in hu midum
quandoqjdealbat,quandoquc denigrat, quadoquc rubificat,quandoq^citrinat.Eodem
modoin ficcum patct, quia taleni indticit colorcm ad qualem prxparar modus co
plexionis aut mixtionis confequens talem adioncm.fcd illa quandocp
prxparatadalbedinem,utin lacftc chylofperma tc phlegmate. quandoq: ad
nigrcdincm,ut in generatioc hii «noris melancholici.quandoq^ad rubcdinem,ut
igilone fati guinis SCc* TertiaconcIufJo.Non fempcrcalidum JJgeng vc calidum
abfolute in materiam humidam dcnigrabilcm denigrat nec \ maccriam ficcam
dealbac.patet pcr plura acj ducTta ante oppofitum. Quarta conclufio. fempcr
calidil adurcns aut putrcfaciens auc aliccr uc calidti abfolutc operas agpns in
humidum quod fufFicit in exhalacionem fumofam conuercerc, vcl eius partes
opacas a centroad circuferciiam tralicre aut per cotum difpergere illud i q^o^
^git denigraf*. patet,quia taliter agendo acrcm ^tr(picwm tx<:{\id'n^8c(a
mum humidum opacum per porofitates corporis feminatr quarc&c.
Etcxhocpatctquarcdiccbarur in complbn^ cuiushumidumfufficitin exhalatfonem
fumofam <S^c.iIIa .n.eft tcrreftris 8c opaca. Patet ulterius aliquod calidil
rc^ fpec^ualicuius humidi effe dcnigratum quod tamcn refpc^ «^tualterius non efiSct,
quia abaliquo f ifFicit elcuarc vaporc fumofum 8C ab aliquo n5,fc«l tnimodo
aereum.Et plura cx his poteft concIudere.IHam complexioem voluit Aui» Ex quo
vlrerius patct modus quo agcns vltimando acftion^^ fuam dcalbat,quia
fumumopacum aut humidum ^^^^^^^ ^ tum difToluit loco cuius fubingreditur aer
aut corptJJ P^^ cuum.Patct vltcrius cj» non fcmpcr agcns m dcc^'^-^ "
frigi ida lute 'r. 4 GaP. <i. V S T 1 0# qma ftat ! ficCoefife liiimidum non
! cxhalationcmfumofam conuertibilc» Etficfcquitur quinta concIulio.Calidum vt
caliduin abfolutcagcns in ficcum huniidum vftibile vl timate confumcndo , aut
cuius humiduni opacum non fuf'' ficit per totum difpergere vel in exhalationem
fumofa opa> cam conuerterc illud dcalbat.Et hanc incelligit Aui* Vlti> tna
conclulio.Frigiduni agens in humidu corpus cuius hu> midum corpulentum
fuificit accentrare dealbat,in ficcum Verocuiusfulticitpcrfpicuumclaudendo
poros cxcludere, aut illud perfpicuum igrolfare,et opacum redderc dcnigrat,
patet intuenti.5(i lioc breuiter voluit Aui» Ex quibus fe> quitur q»
contingens cft frigidum agens i humidum ipfum denigrarc 3C non dealbarcin
ficcum vcro dcalbare 8c non dcnigrarCjUt patet intucnti» Ad argumeta pricipalia
patct. Qua;ftio, liiq» Q^VINCLVAGESIMOCLV ARTO Quxri tur* Vtrum color viridis
polfit cfife bonum fignum ♦ Vidc/ tur.n.qcl fic,qa color nigcr qui c detcrior
pot ec bonij lignij, Oppofitu vr,quia dc hoc debuiffct Aui.facere mentionc,
Refpondetur fic,fed quia vtplurimum eft fignum ma lum de illo non fecit
nicntionem Aui. Vel dicatur q» non fc cit mentionem,quia fatis hoc dat
iteUigerc per alios colorcs malos,quiquadoq;funtbonafigna,vtnigrf in crifi
virtu/ lute ftante 3C vrina multa» Quxftio^ Iv» Q_VINQ.VAGESIMOa.V INTO Qu^tu
tur» Vtrum omnis hypoflafis dccidatura tcrtia digcftionc qug crt mcmbrorum, Et
primo arguitur qj hypoftafis fe quf ftratur a loco fecundae digcftionis fic.ab
illo loco fequx ftratur hypoftafis vbi naturaconucrtitcibum in fanguine» fed
hoc cft i fecunda digefttonc.crgo 5c:c.aftumptum patct cx Gal.primo pronofti.comen.vltimo.Cum
dixit quod c, quia rc8 quc refligit naturam, vt opcretur in ea cx cibo apud
conucrfionem fuam ad fanguincm rcfidet in vrina, non cu go alteratur ab ea vt
fit fanguis . Conftat hic q. Gaf . vult partem cibi qug dum natura cibum
conuertit in fanguincm ^o'^^fiir;iLd^^^^^ cundofic,nifihypoftafisUVrc^^
nonoportetc^plurimahypoftafis cxpellatur cum faZ^^^ cft in femita digcftionis
& compleia digeftionc minoretur cuws oppofitum dicit GaF.prio dc crifi in
his ucrbis . Et qn' fanguis rcmanct in femita digonis vidctur in vrina qux mi
gitur color ad albedinem dccliuis 8c fcdime in ea lcuc dc Icalbum
plurimum.cuncjcomplctur digcftio additur co> lor eiu5 8c minoratur quod i
ipfa refidet.d^ confcquentia pa^ tet.nam fihypoftafis decidatur a digcftionc
tcrtia,crit pluri ma quandocomplctur vcl complcta crit tcrtia digeftio tio
anteqp incipiat 5C dum fit fanguis.Tcrtio fic.hypoftafis aut cft cx parte cib?
non couerfa in chylum,aut cx ptc chyli ,15 conuerfa ad alios humorcs,aut cx
parte humorum non con uerfa ad humiditates fecundas,aut cx parte illarum humidi
tatum no conucrfarum in mcmbra.Non primum, qa pars cibinonconucrfaadchylumnon
vaditad vcnas &:hepar f n naturaliflfima difpone,vt patet prima
primi»cap.de genc rationc humorum.Nec ex parte humorum non conucrfa ad
humiditates fecundas.Nam aut talis pars clTet in prima fne humorum & cft
falfum,tunc cnim hypoftafis aut cflfet fany %\x\9,8c fic effet rubca
fanguinea.ct ifta c hypoftafis non na^ turali8,vt patct hic infra <n hoc
cap.aut cx choIcra,& tilc ect aut citrina'aut rubca.& ifta etiam cft
non naturalis»aut elTet folumphlegma cthoc non,quiatunc non fignificarct clio^
lerae aut fanguinis digeftioncm. Secundo , quia phlegnia f ubtiliatur quandoq^
ita vt putctur hypoftafis naturalis no tanricn eft hypoftafis naturalis vt
Auic.infra in. u cap.cun, dicit.Plcrunq;enimfubtiIiatur&attcnuatur&
putatur hv poftafis laudabilis fupple phFa.Et qa hoc phlegma fubtiliay lum non
cft hypoftafis fubditur,quapropter in acutis fgrj, tudibus non cft confidcndum
in co quod apparct fccudum ««lilitudinc laudabilij hypoftafis,Siniilitcrarguitur^no
fitpars mcfanchoIiac^Autfecundodiccreturc;^ cft cx partc
iftorumhumorumquoicouertiturinfugfluitates hora qua fftdigcftiotertia
vtdicuntfercomncs medrci* Sedargui tur non.Primo,quia ifta non cffet pars ex
cibo quge efFu<' gitadioncui naturac apud coucrfioncm fuam ad fanguine, vt
dixit Gaf.in loco allegato. Sccundo,quia non plurima apparct hora digeftionis
fanguinis , 8c principahter quando fanguis cft digeftus ♦ Tertio,qu(a
hypoftafis laudabili» non eft aliud quam humor facics febrcm,qui iam digcftua
eft,vt Aui.primaquarticaptdecu.pu.in gencrali.fed con- ftat q> tales humores
non funt conucrfiad aliam natura cu in crifibus expellantur feruantes propriam
naturam 8c colo rcm.ergohypoftafimlaudabilem non oportet effe cx fuf>^ fluo
remanente ex humore in digeftione tcrtia,!mmo e qficp ipfemct humor digeftus
d(geftfone tcrtia. Q^uarto , quia ^poriiohypoftafis ad
fignificadufupcrmaturatioem matc riei in toto non cftet ficut proportio puris
albi ad fignificadu maturationem a}3atis.Nafanies cftcx humorc digefto non
fuperfluitas digeftionis.confcquens cft tamen contra Aui, in ifto capro.ftaiim
poft fcquentem partem. Qifmto^quia inprincipioputridaefebris debcrctapparcrc
fcdimen mc*' lius qi in ftatu vel augmento cum in principio nutriatur cor pus
magis 8C fit virius minus dcfedla,ideo amplior clTct bo na fuperfluitas
digeftionis tcrtig exfanguine fcqucftrata»cu/ f us oppofitum docet cxpcrientia.
Scxto,quia in vrinis fa norum magis cct qrenda hypoftafis q^?grorum.oportct.n«
in fanorum vcnis fit talis humor cxcuticndus , quia opoitec in eis talem
fuperfluitatem aggregari vcl gcnerari , cum no polTit ftarc quin in cis fiat
tcrtia digcftio , 8c pcr confcquena cius fuperfluitatcs gencrcntur. Similibus
modis arguhuc q>nonfitexfecundis humiditatibus.Rcftat crgoc^nopoc clTc nifi
cx par tc chyh non conuerfa in fanguinem i hepatc» fed poft tranfmilTa ad uias
vrine cum aquofitate,5(: idco dc cifa a loco fecund x digcftionis non tamcn
gcnita pcr fccun dam digeftioncm fcd pcr primam.(5e hocfcntitGaP.inloco
allegato.in primoargumcnto. Vltimo.fi hypoftafis cflfet ex fupcrfluitatc
tcrtiac digonis non videtur modus quo fignl ficet fupcr digonem hepatis» Nam
digo tcrtia perficitur in mcmbris poft hcpar.Et pofTibilc cft hcpatc benc
digcrcntc alia membra malc digerere,^ cconucrfo* In oppofitum cft q) hypoftafis
fit fupcrfluitas icrtiae digcftionis. Arguitur muhiplicitcr. Etprimo fic,nifi
hypoftafis dccidcretura tertiadigcftioncquacfitinambitu totius non polTct
figniff/ care fupcr maturationem matcriei in toto,fed ipfa debet fu pcr talis
matcrici maturationcm figniffcarc ut paulo poft dl ctt Auicc.in cap. crgo 8Cc*
maior patct quia cxiens figniff/ cans fupcr maturatioem debct dccidi a loco vbi
fit talis ma turatio&pcrillamtranfmutari vt conftat dc cgeftione6<2
vrina 8C fputo 8C fudore. Sccundo fic.fi hypoftafis elTet chyli vel decifa a
digeftione fccunda, fcquitur non habet laudabilis hypoftafis
fignificarcfuperdigeftiocm matcriei facicntis fcbrem quando illa materia non
cfTct in hepatc.co fcquenseft contraGaf. prio de crifi*& Aui.fecunda
quarti» 8C oes audorcs medicin^^^ cofequentia patct ut prpccdcns, qa illa pars
a fcctida digone decifa nuUo modo pcrmutatur fecundum permutationem materiei
facientis fe.cS^ idco fug illam non fignificat.. Tertio.fi ita cfifet
hypoftafis laudabi lis non cflfet pars humoris facicntis fc.contra.Aui.prima qr
ti.cap.ftatim fupra allcgato. Quarto fequitur q> in princi
pr)sfebriumhumoraIiumdeberctamplior apparcrc hypo> ftafis laudabilis in
ftatibus 8C q? i'n fanitate.confequcns e falfum&contraGaP.primodecrifijqui
ponitin principio vrinam fine hypoftafitin fanitatc autcm 8c in ftatu cum hy
poftafi.Et patet confequentia.primo quia in principrjs taliu fc.minus eftpotens
hcpardigcrercq^in fanitatc.& ioplus rcmanct de chylo non conuerfo ad
fanguincm«&: quia f pr^ cipijs fcbrin miiltopluscomeditinffrmus decent
rccftus in ftatu,miilto plus dc tali matcria hypoftatica fupcrfluercr. In ifta
qna:ftionc faciam trcs articulosjnprimoponam qu^dacomuniadehypoftafi qug
oporcct vmlguc^^i^^^i^c* a V ^ s T I o, In fecundo narrabo pofitioncm PlufcJ
commehtatoris Jn teriio dicam illud quod magis miiii videtur metibus audo
Hypo> nim conformc in noftro quaeliro. Quantum ad primil ar^ ftalis cjd
ticulum notandum pcr nomen hypolhfis communiter in" telligendum efle
fecundum vfum medicorum omncm rem cum vrina a corpore expulfam grolTioris
fubllantiac vri naS^abeadiuifam.f.ita vtuifudifcerni polTit» Ex quo fc quitur
q> de hypoftafi in generc non eft dubitandu q> qncp no eft pars chyli
refugicns opcrationem naturx apud fuam couerfionem ad fanguinem,nec tamen
repugnat aliqua hy poftafim clTc talcm rcm large,vt pracdicitur accepto voca^
bulo. Coiiftat fccundo cj) fumendo hypoftafim pro non
naturalinonoportetomnemtalem cfte fupcrfluuatem ter>' tioc digeftionis,&
ideo fi qua:ftio generalirer proponercc n5 clTct vfr terminada,Reftrigamus
ergotitulum ad hypofta fim naturalis fubftatiac» becudo nota cp hypoftafis
bonae fubftantix fignificat fuper digeftionem iiumorum qui funt in ambitu
totius praccfpuc in venis.iftud colligitur cx Aui, inparticuIaimmediatefcquentiscapFi.
Notatcrtio q>tam humorcm ad benignum reducibilc cp humorc malignu tu^ nicae
vcnarum digerunt.Quod naturalem patct>quja in eis conuertitur fanguisad
primam humiditaicm de {ecvd\s^5C GsJHt ^^^''S'^"'^ etiam ex Gal.in
plerifq? locis^at: praccipue primo pronofticoijt.commc.vltimo. De no naturali
patet cx GaP» primo de dirterentrjs febrium. Notandum quarto q> non oportet
apparcre hypoftafim in vrinis fanorum quod colli'' gitur ab Aui.infra.5i: cx
Galprimo dc crifi.fed non cxprscf fc.Et caufa eft,quia non oportet q> fit in
eorfi venis humor cuacuandus. Qiiinto fupponcndum q» per hypoftafim na turalis
fubftantix intcUigimus hypoftafim fignificatiua di'' gcftionis bonorum humorum
in fanis,& fimilitcr hypofta fim fignificatiuam digeftionis humorum malorum
no con ucrtibilium ad benignum in concauo vcnarum exiftctium* Quod vtraq[?
iftarum dicaturhypoftafis patetex Aui.hic. Nam dicit q> hxc
hypoftafis.f.natur alis non expectatur nifi in pgritudinibus.Et fubdit q> fi
in venis fanorum fit humor crudus meJius eft q> fiac hypoftafis in vrina aut
matura aut non matura.Et Gal.hoc dicit clarius primo de crifi^cfi uult
vrinaoptimahabetfcdimcalbum.Qiiantum ad fccun^ durrMrrticulum pro declaranda
pone Piufqp commctatoris fupplciida funt quoedam. Supponitur primo q> omnis
hy poftafis laudabilis in urinis fanorum eft ex fuperfluitate cru
da.HocprimopatetcxGaP.primode crificum dicit,q>hy poftafis ifta leufs alba
arqualis fignificat q> digeftio eftcon firmata,& cxpellit a corpore
chimus crudus vltra menfu ram,modo conftat q> hunc chimum aut oportct cfte
hypo/ ftafim aut falrem ex eofieri.nam aliter non figniffcarct hy/ poftafi?
chimum crudum cxpclIi.Et Aui.in hoc cap.parum infia dicit.In venis aurem fani
non oportet cfiehumorcqui fn cxcutiend»9,fcd fi eft melius eft vt hoc
figniffcent cx cis fuperflaitatce quae in cis fiipetfluunt cx ciboa digeftionc
pvi uatXjdeindc.fuperfluit fuperfluitas qua in vrina fit hypofta lis.Praetcrca
nifi cflet ex fupe. fluitatecruda non efiet ca mul txhypoftafis (n vrinis
infantis q> cibus eoru trahitur cx fto macho ante^ fit benc dfgeftus.Nam hoc
non aderet ad hy^ poftafim,confequcns eft tamen contra GaKprimo de criff»
Quarto fi no eftet cx fuperfliiitate cruda niiUa cfTet ca fign%
da,quaredumfanguis cftinfemita dtgeftionis hypoftafis apparetpIurimaaIbaleu?s,5;^quando
completur digomr> noratur fedimen.Et cum hoc apparet ad experientiam Sc c de
mentc Gal.primo de ctifi cum dlcir.Et dico q> q^diu fan guis permanetin
femita d/geftionis inomni vrinaqug mirt gitur videtur fedimen leue acquale album
plurimum.cunq^ c.Knplctur digcftio additur color eius & minoratur quod in
ipfa re.idet.Etidemfentitno multil poftcti aftignat cam, quaieeftplurima
hypoftafis in vrinis vtentium rnultoocio ^ puero: utTi.Dixit.n.5^ proprer hoc
aggrcgat m vrinis puc rorumomniumnifipaucorumcS:in vrinis traquillitatecSi:
odocomplctorum 5<:aliorum mulro vtcntium cibo hypo> ftafis plurima
proptcrca <j multiplicat in corporibus oium quos dixlmus de fupet fluitate
cruda. Ex hts ci go 8d mul^ tis fimilibuspatetfuppofitioqjhypoftafis
laudabilisin fa^ nis eft ex fuperfluitate cruda. Supponirur lecundo q> in ie
bribus humoralibus putridis humore pcccante exifteiite in venis fine apate
digeltio humoris p quam fe.ducitur ad fta
tum5^crifesfiuntlauadabiles,&perquam materia parata cft euacuattoni non
permutat humorem pcccatcm a ^pri^ fpecie,ita q> cholera fume digetta in
nocitiuo in caufoiieho>' ra ftatus non cft fada alterius fpecici,fcd cft
cholcra ut ante, ^ ita cft dc fanguine m fynocha,& dc phlegmate in laiica,
Sc de mclancholia in quartana continua.hacc fuppofiiio pa' tet,quia in crifibus
harum fcbrium qux ffunt poli comple/ tam digeftioncni cxpellitur in
caufoncciiolcra 3C i fynocha fanguis ,&:fimiliter inalijs.
Supponiturtcrtiocjihypofta'' fis laudabilis in talibus fcbribus figniffcans digcllionis
co/ plemctum non cft aliquis iftorum humorum ♦ hoc patcr,qa non eft fanguis ncc
cholera ncc melacholia cum fit alba nec eftphlegmafubtilitatc vtcoftatcx
Aui.inifto cap.et patec q> cholera 3c fanguis pcr digonem non coniiertuntur
i phfa, HyP^'/ cumtamen cxeoriimdigeftioncappareat hypoftafis. fciup ftalis^'
ponitur quarto q? hypoftafis laudabilis in hoc differra fanie ffrta^^
laudi^bili q> caufx facicnti faniem eft coniunda difpo cxtra
naturam,fedcaufacfacientihypofta(im non cft coniunda (^af» difpofitioprxter
naturam.ha-cfuppocftGar.primo pro^ ' nofti.commen.vlti.cum dixitinfine commentl
loqucs dc dida hy poftafi.Nec cft ficut fanies.Caufx cnim eflicicnti ca non
permixta eft difpofitio extra naturam. Vltimo fup'' ponicur q> di(fta
hypoftafis e illud ex cibo quod rcfugit opC rationem naturxapud conuerfionem
ciusad fanguinem.pa tet hacc fuppofitio ex dicfio commcnto Sc audoritate fupra
allegata. His habiiisponuntur cortclufioncs. PrimacS cIufio.Hypoftafis
laudab/Iis fubftantiac in corporibus fano ruiiinoneftfupcrfluitasgenitaincorporc
humano ex fan> guinc pcr tertiam digeftionem.Probatur primo fic.fi hypo
ftafisclTcthoc modonon omnis talis effctex fuperfluitatc cruda.contra primam
fuppofitioem,& confequentia argui tur.quiaaliquacflretcxfanguinebenedgcfto
8C opiimeciJ cxillofitfuperfluitasdicflaquod pcrtcrtiam digeftioncdi>
geritur.hocautcm in fanis (S;:optimefanis eftfanguis benc
digeftus.Fortcdiciturc^^hypoftafiseftcx fuperfluitate fan ♦i.cx parte quac
fupcrfluit ex fanguine cum digeritur tertia di geftione,5^ ifta eft cruda
refpc*fiu partis quac in fecundam humiditatem conucrtitur vcl refpecfiu fccundx
humiditati» cx illo fanguine genitac.Et ad hunc fenfum intelliguntur au
<^oritates praedicftae pro prima fupponc. Contra primo, quia vrina Sc feccs
in gcncre fuo benc digeftas nun^ vocat Gaf.fupcrfluitatcscrudas.crgoa pari
rationcnec dcbct di^ cerecrudamfuperfluitatemtertif digeftionis bcne digefta in
gcnerc fuo. Practcrea hypoftafim talem dicunt bene di geftam.& tamc dicunt
efte ex fupcrfluitatc vFhumore cru^ do.Cum ergohypoftafis hocmodo dicfta ex
rcfponfioccct cruda fequitur non illo modo intelligunt docflorcs. Si vc to
dicarur q> hypoftafis non fir nifi quandofanguis het parj- tes qux funt ptes
fanguints 8C funt ctadxSC fit ex illis. Co tra.f x fanguine quantucunq? bene
digefto fequaeftratur fu^ perfluitas per tertiam digeftioncm.in omni.n.integra
digO ftione refecarur aliquod fupcrfluum.Si ergo hypoftafis nort
eftnifiextaIifuperfluirateconftat(3><:on"ng'tefire hypoft^» fim cx
fanguine non hnte par tes crudas. Secundo prf
turconclufioprincfpaliterficGaf.voIuitprimo de crifi,vt fupra dicitur q> in
omni vrina qu^e mingitur dum fanguis e in femita digeftionis eft fedim c leuc
Sc acquale 3C albu prai quod non eflfct fi eflfct hypoftafi» fupcrfluitas terti?
digonis* crgo non eft ita.minor patct,quta fi hypoftafis eflfet fupHui^ tas
tertiac digonis non fcqugftraretur antc digcftionem ter tiam ,fed fanguis eft i
feoiira digonis antc digcftione tcrii^^' «i^go non fcquacftratur tunc faltem
plurima. '^*^*'"^ eflet non eftct hy poftafi» id quod refugit
opcrationeni^ reapud conuerfioncm fuam ad fanguincm.Nam ^ fluitas eft cx partc
fatiguinis qug fiiit palia a a V s T I o. uerfionls fanguinisinmenibra»Nec
valet (pod quicJam d/ cunt liyportadm e/Te quod refugit operatfone naturarapucf
digellionem tertiam qnx fit in fanguine.Nam li ad iuicin> telleiftum
GaUdixillet tVuftraaddididet ftatim illud uerbu, Non ergo alteratur 5C fit
fanguis.Nam certum eft cj> in liac digeftionc teriia cibus non couertitur in
fanguinem , fed in fecundas iiuniiditates aut J membra.. Secunda conclufio
pnncipaliseftifta.HypoftafisIaudabilis in febribus liuo^ ralibus abf*^ apate no
eex parte Iiumoris putndi qui eft ca ans vel coniuda feb.condufio probatur fic
hypoftafis lau dabilisiniftis noncftaliquis quatuor humorum nec facta eft ex
illts.crgo nullomodo eft vere cx parte humorum qui funt caufa teb , Prima pars
alTumpti patet ex fuppolitione tercia.Secunda probatur quia hypoftafis fft per
digeftioem humoriun talium fi eft cx eis,fed per digeftioncm quam rc cipiunt
illi humores non conuertuntura propria fpecie , vc dixit fuppofitio
fecunda.crgo fi hoc non erfet ex partc illoi^ humorum hypoftafis eflfetaliquis
quatuor humorum.con^ fequenscfttamencontrafccundamfuppofitionem vt fta> tini
dicitur 8C contra expcrientiam* Videmus cnim q> fcdi> me laudabile vifum
in caufone non eft choUrn^dC vifum ! fynocha non eft fanguis,^^: vifum in
quartana non eft mc/ lancholia.Rcftat ergo hypoftafis laudabilis in talibus fe.
non eft cx parte humorum qui funt caufa coniunda.vPans tcb.Confirmatur
praccipue cp non fit a caufa coniuda qu3C actu putrcffr,quia fi ita cllet
fequeretur q, hypoftafis lauda^ bilis elict fanies.Nam non diftert a fanie,nifi
quia caufx5a> cienti hypoftafim non eft pcrmixta caufa prartcrnaturam i cd
conftat cj. cum calorc naturali dfgcrcntc talcm humore ^""^l ''^^^
con.uncta concurrit calor prarter naturam^cr/ ^Tertiaconclufio
eftifta.Hypoftafis laudabilisia in fanis cp in xgns eft ex parte cibi qui r
hcpatc hora gtioni* fangumis 6^ humorum non fuit conuerfus in languinem vP lon
.1 , 7'''' '^ 3Ut ex partc lon conuerfa ad aliquen.,fed non ex parte conuerfa
ad na. turam humorum.ereocftexDarr*.., /• i i 'U . «io.umnacuram.Jnor;gTtu^^!::;:::^^^
n hepa e fed cx parte cibi non conuerfi ad naturam humo. ium
inhepatc,quiaeflflig.toperationemn3turx apud con>
uerfionemfuamadfanguinemvtdicitGal.locoallegaT fctvtplaniusmtelligaturhufus
pofitionis intcntio dic3ni> matim. Vult ergo pofitio hypoftafim naturalfs
fubftan. tix quae habet fignificare fuper digcftioncm hepatis 3c morum qui funt
in concauo venarum Sc totius ambitu ho^ modoaccideretamin fanis c|in acgiis in
qutbus inucnituH ctcibo digeftoin ftomachocSCgenitochyloaliquae p^ttel ex cibis
genitx mittuntur ad hepar qux cum chylus in fa„ gumcm 3C alios humores
conucrtitur non conuertuntur i6p ad fpemalicuius humoris,fed remanent non
paflfae illam d' geftionc,„necconuerf3cadaIiquamfp:cicm quam priJ €flrent.Nam
fiadaliam fpeciem cflfentconuerfi fupcrfl "! tatcs genitac pcr fccundam
digcftiocm cttent plures^ f? ' ab audoribus pofitx, ^c^cflfct opportunum
fempcTin?' nis debite rc^is huiufmodi hypoftafim apparere , ficut ^ fcces
dCvnmm Scfadorem quod eft falfum 3c contra cx / pcncmiamJftaeergopartes
tranfcuntcum aquofitatearf' veficam,=S^ Cum expelluntur rcfident I vrma,&
ficut mal. ta parsaquofitatis vaditad vcnascum fanguine,ita murr:,
parshuiushypoftatic^ematericitranfitad vcnas cumfa^
guine^aquofitaterem^nentcauttardeaut cito advcfics rccurr.t hypoftafis quae in
venis apparet fubftantiae lauda bihs.Ethanc partcm dicit Gal.vocari chymum
crudfi , l Aui.fupcrflu,tatemcrudam.quia non recipit digeftioncn; »ecundarn co
non tantum digeft^ fuit in ftomacho p prj, "»ain vt hcpar cum circunftantijs
tuc exlftentibus fufFiciat in fecun Ja digercfe, Et attende ego non me limitoad
dicendumc^haECparsfitchylusvehf fit pars potentialis chyli vel pars cibi
alfumpci ex his diclis , fcd relinquohoc fub dubio folum hoc dicens iuxta hanc
opinionem qj hypo ftafis eft res fada cx cibo qui refugit acftionem natutgapud
conuerfionem cibf ad fanguinem. Sed contra lianc oppo fitionem multe
circuuftant difficultates quas oportet dilfol ucre fi debet ifta pofitio plene
intelligi» Primum ergo du bium eft,quia ex didis viderur fequi q, hypoftafis
laudabi !is infanislignificatfupcrindigcftionem ftomachi,confe> quens tamen
eft contra ocs audorcs mcdicin c,quia hypov ftafis figniffcat fuper digcftionem
no fuper indigeftionem. Secundofequiturc^fignificat imperfcdionem digeftiois hepatis.Nam
figniffcat partcm chyli cffugereoperationem naturac cj, non accidit ni fi hepar
diminutc digeiat* Tcr^ tio vidcturq>hypoftafisIaudabiliflfima in fanis non
Cigm^ ficet fuper digcftionem in hepateau: digeftionem humorn in vcniStNam
hypoftafis non figniffcat fuper illas digoneg per quas ipfa non digeritur fcd
non digcritur fccuda aut ter tia digeftionc,ergo non fignificat fuper illa.hoc
tamen oino eft cotra omncs auc^lores» Qiiarto hypoftafis laudabilis infeb.in
principiodeberctapparcre.nam ftatin principio tahum febrium partem cibi crudam
tranfmitti ad hcpar ct {ndecum vrinaegrcdit Qiiinto quianon figniffcarct in
feb.fumper humorum digeftionem.Nam cu non fit ex ptc pcccantis humoris non
videtur modus quo fupcr talii*! hu/ morum digeftioncm figniffcaret, Sexto
contra opinionc Q^f^ cft exprglTe Gal.primo de diflFercntijs feb.cum
dixit.Putrc do autcm humorum qux in vafis fimi lis cft ci qux fecun-' dum
apata» Et fubdit parum poft de putredinc quae fit i do
minanicmatcriaJnphlegmonibus(Si: puftulofis tumori*' bus pus cft.In humoribus
aut qui funt c/rca artcrias SC vc nas proportionabilepuri.f.id quod ;n vrinis
fubfiftit.Eccc q, Gal.ponit humorem putrefcentem in vcnis fubfifterc n vrinis
cSiTclTchypoftafim.Et idem exprxflfc vult Aui ♦ prla quarti cap, de cura pu.in
gencrali dum dixit»Et ari fcdimen laudabilccftaliquidnifihumorfaciens feb»qui
iamdigo ftuseft, Septimofieflfet vtdicitnoelTetcaufa albcdinis
hypoftafisifta,quiacumdigeritur fimilatur membrisra^ dicalibus fecundum colorem
contra Gal ♦ primo pronofti, Aucr.' commen. vlti»Similiter contra Auer»quarto
collibct cap.dc hypoftafi.ubi caufam albedinis hypoftafis dlcit eflfe , quia
non nutriunturmcmbracx fanguinc n/fi poCtCu eft dcalba tus 3C cis
aflfimilatus.& proptcrea eft color fupcrfluitatis Cu cutcolornutrimentiquandonutritiua
fequitur curfum fuii naturalem* Otftauo dubitatur,qu!a fi ifta pofitio fit vcra
non elTct caufa aflfignata ab Aui.in ifto cap.parum infra cj/» re hypoftafis
non requiritur in vr/nis fanorum ♦ Nam alTi> gnat hanc caufam,quia non oportet
in vcnis fanorum eflfc liumorem excutiendum.Conftatergo cj» vult hypoftafim
eflfcinfaniscxpartehumorali* Profolutione iftorum funt quedam notanda» Nota
primo licet rcs quac cft hypo- ftafis in hepatc hora fccundac digcftionis in
hepatc non per> muteturapropriafpecienecconuertaturad aliquem huo^ rem,ipfa
tamen aliquo modo digeftionis digeritur 8C pro> portionalitcr patitur a
calore hepaiis,licut reliqua maflfa pti fanaria ita hepate bene digerente
refiduum hgc pars qug rcfugitopcrationem hanc natura:,ita cp non conuertitur in
humorem,ncceftaquofitas digcritur,iraq, fitalbacX^fqua lis iu
partibus&mediocris fubtilitatis,fed cum digcftioe debilis fft
groflfior,iS;: cum pcr digeftionem fanguis fft mul/ tum cholcricus plcruncji
multum de hac hypoftafi fubtilia> tur dC refoluitur ita vt modicum rcmaneat
aut nihil cij vri/ na excuticndum.Similitcr etiam cum fanguis (S:alrj humo res
tranfmittuntur in vcnas fimul cum eis ftat hypoftatica materia tranfmutabilis
diuerfimode a calorc & frigore^: humorum difpofitionibus non folum in
difpofitionibus Ce^ fibilibus 8C mamfeftis,fcd i quibufdam proprictatibus,fra
q, digcftfs humoribus fimul haec hypoftatica materia c di> gefta fuo modOfdC
fimilitcr cum putrcSt hoc acccidit i ma^ QViESTIO, H Jtnor teria illa, Nota
fecundo cj> Gal, 5^ AiiKfuperfluitatem ta> pcccaus lem talibus humoribiis
peccantibus mixtam faepe vocant quid. peccantem hjmorem aut partem eius.Ec hoc
putandum e eire,aut quia muUum proportionaliter difponitur cum pec cancchumorecui
mifceturin digcftionecS: putredinc, aut quiaitafecumcommixtusefl: vtdifcerni
fenfu non polTic, autproptervtrunc]p,5(:quiatalis materiaeft apta peccarc cum
chojer^ SCcum phlegmate cum alijs humoribus dC fc Materia qui illoru putredinc
3C auget feb»ideo tales vocant medici cojs fc/- materias comunes ad quarum
euonem laboratur in princi cudil me p|opu,feb. vt prima quarti cap,decura.pu,in
gencrali , d6 dicos Gal.vocat has fepc ferofas fuperfluitates. Tertio nota hac
quid» fuperfluicaiem opiime difpolltam quodam modo dici pof> Gaf»
fepraEtcrnaturalem5(:quodammodo naiuralem.vnGaU primo pronoft.commcn, vlti.hunc
dicic medium inter hu> mores naturales 3C practernaturalcs.Nam quia ipfa flt
a fo/* lo calorc naturali non requifltopracternaturali ncc requifita practernaturali
difpofitionc coagcntc vcl j3ccrnacurali qua/* litate fpeciali in
mater!a,ideoiIlam dicimus naturalc.Quia vcrohxchypoftafis non accidit nifi
cxquadam impoten^ tia naturac fuper cibum vel partcm fuam , ideo poteil dfci
quodammodopracter naturam.Rccte ficut Diocles exrc> latu GaUpiimo apho.ocm
fudorcm dicic prxter naturam, Et ideo no oporiet hac inueniri incorporibus
fanorum , qa nullo fado crrore i n regiminc 3C corpore optimc fano i arta te
perfe(5i:a non oportet elTc huiufmodi hypoftafim.hoc aut cft valde raro,fed ex
multis alijs modis accidit q» in fanita^ tc non appareat» Ex quibus patet
dubiorum omnium fo lutio» Ad primum cnim conccdo q> Ci^^niRcat fuper indi
geftioncm quarildam partium cibi iftomacho,fed rcfiduil chylum iiypoftafis opiima
declarat clTe bene dtgc(\:um,3C ideo Faciendo dcnominationem a maiori dicitur
figniffcare digcftioncm, Et paritcr rcfpondetur ad fccundum. Ad
tcrtiumncgaturci»hypoftafis nondigcratur modo fuopri ma vel fecunda digcftione
vel tcrtia*, quia vt didum cft in prio notabili» Ad quartum argumcntum
concedrtur q> aliquando apparct hypoftafis laudabilis in principio putri
darum,fcd non perfeucratinomni corum vrina tunc mi'' (fia.Et ideo voluit
Hyp.fecundo pronoftl, vrinam fidelem nutium falutis here hypoftafim laudabilem
femper vf($ in crifim,<X: non cx vnica vicc hoc fignificari textu commen^
Vrina tuio.cum dixit» Vrina laudabilis cft quac hypoftafim alba laudabi
rubfiftentcm&gqualem&continuam atij leucm hebit, Us3C fl^
«Si:ficpcrmanen8 vf(jfincrifim»cftcnimfidcli9 nutia falu> dclis nu ^
brcuitatem acgritudinis fignificai,Q£ fi modo cu hy cia falu^ poftafi
pracdicfta modo fine ca fit'diuturnitatem acgritudis tia qusE» fig^ificat ncq?
eft omnino ffdelis, Ex quo patct multos ct^ rarc medicos qui cx vnica vifionc
vrinx volunt figniffca> re fuper digeftionem humoris facientis morbum» Ad
qu^ tum patct modus ex primo notato quo fignificat fuper di" geftionem
humoris peccantis 3C fuper indigeftioncm eius- Ad fcxtum quod fundatur fuper
didum Ga.dicit q> Galr fupponit q» in putrcdine matcrierum quae funt in
vafls.i.in vcnis &: artcrrjs pars commixtahumori que putrcfft fimul
cumhumorequandodigcritur intcgrc uincente naturafic hypoftafis laudabilis.Nam R
exhumore putrido fua fpem pcrdentc 5^conuerfo ad aliam naturam fieret hypoftafis
il ia eflet vcre pus quia no eft alia ratio puris & faniei qf^ cp fit rcs
gct^hs. in corpore noftro ex humorc purrido non rcduct biliad benignLim in alia
fpcciem tranfmutatOjVt oftedi in quaeftione dc fanie fccunda apho.illo
apho.Circa gnonem fanieij(X:fuitquacft o.tfi.immoefthaccunaratio dc ratio^
nibus prohac opinione.quia in putrcdine fccudum conca> iia vaforum cum qua
vincit natura id quod putrcfft non co "^aT?^^^'^"^ fpeciem pcr
generationcm.Etideo cfi hy poltalis hudabilis vt in feb.cholerica no fir «choPa
reftat cp non Hrcx patte choIcrac.Etad hunc fcnfum loquitur.A.pri ma quarti
locoallegato, Ad feptimum ncgatur confcqn tia.Nam in ftocumfitalbaanfimilatur
ftomacho qui eme brum radicale. Qi,od G cum tranfit ad hcpar non cft alb^ LV.
&vaditadvena3cumhumorcmaIo digeritur modo Cu6 atunicis venarum&:
dealbatur, Advltimum patetex didis In notabili fecundo» (^' /? quacratur
fecundil \unc uiamaninfeb.putdecidaturhypoftafisa caufa coniunda vel
antccedcnte» Dicerc debes q» in mulcis earum a fola aiite deciditur vt in
intcrpolatis in quibuB humor dum pu/ trefit eft extra vcnas.Sed non video quid
cogit negare in co linurs febribusquarumpiitrcfactfo cft intra venas decidi
hypoftafima ca coniuncfta vt multxaucftoritacei onarc videntur,
Qi.iantumadtertiumariiculumfunt qugdam fuppofitiones. Supponiturprimoq>
virtusdigeftiua mc brorum 3C venarum agens in nutr/mentum hora digonis tcrtic
ipfum dealbat Sc fuperfluitates cius.hec fuppofiiio Cu ne contradidione eft
Gal.primo pionoft.c6men.uItimo et Auer.4.coIIiget,cap.defigniscontentorum
inurina» Secu Gaf» da fupppfitio eft q> cum virtus bene digcrit fft digcftum
no Aue^' tantum benignnm & quod in membrorum fubftantia co
uertitur,fedeciamfupcrfluitasgencratur bcnc digcfta.harc fuppoficio patet per
hoc q> aliter cx bonitatc digeftionis ex> pulforum non figniff caremus
bonitatcm digeftionis prin/' cipalitcr in tcntorum pcr digcftionem. Supponitur
tcrtio q» licet naturaliifimus locus cxpulfioiiis fuperfluitatis terti?
digeftionis funtpori cutis^vt potcft colligi cx modo loqiicn di Aui.prima
huius.cai5.de gcneratione humorum. 3c pria apho.commen.i4.tamen abundante multa
fuperfluitatc aut claufis poris cutis non inconuenit hanc fuperfluitatem
cxpelli pcr urinam.Sccunda pars huius fuppofitionis patet, quiaibieft
viaparataadaliasfuperfluitatcBCum illa com> uopo» mixtas expellcndas. Vltimo
quoad hanc viam fupponit "J/|j hypoftafis laudabilis fubftantiae cft illa
quac habct*figni ^ \\,\ ficarcfupcrdigcftioncmhumorumin ambitu corporis,(&:
^ 0* in concauo vcnarum contcntorum» Exiftis arguit hicc " jj,
coclufioprimapofitioisaltcriushypoftafis laudabilis fub^
ftantiarincorporibusfanisapparens eftfuperfluitas tertix digeftionis pcr illam
tertiam digeftionem cx hurworc uf hu moribusgenita.probaturcoclufio.talis
fupcifluitas rcfidcc aliquando in urina ut fequitur ex tertia fuppofitionc, fed
qn fic rcfidct c h ypotafis laudabilis 6c naturalis fubftanti^igi
tur&:c.minorpatet,quiaquandoffc rcCidet figniffcat hxc fupcrHuitas fupcr
fuam caufam,fed cius caufa cft perfeda digcftio tertia.crgo &c. Ex hac
conclu/ionc infcrtur cor^ rolarie^omniahypoftafisnaturalis &laudabilis
fubftan tiaein fanis cft fupcrfluitas pcr tcrtiam digcftioncm cx hu^- moreuel
humoribus gem'ta,quia no uidctur maior ratio dc unaquamdcalia, Sccunda uiaad
hanc conclufionem dc clara ndam haec cft. Supponitur primo q» hy poftafis na
turalis fubftatif in fanis aut cft pars cx chylo ucniens a Cto^ niacho quac non
fuit digefta in hcpatc ita ut in aliquem hu^ morem conucrtcrctur ut dixit
praccedens opinio,aut cft fu perfluitas gcnita in tertia digeftione.Nam ipfa
non pot efic aliquis naturalium humorum,quia tunc non naturalitcrcx/'
pelleretur,^ quia nulli illorum conucnit in colore odorc^S^
niodofubftanti?,critergofuperfluitasaIiquo illorum mo> dorum. Secundo
fupponitur q^to digettio prima cft per^ fecfiioralqsparibusminusdc chylouel
cibo tranfmittitur ad hcpar quod fit ita difpofitum ut cflfugiat ope rationem
hc Patis conuertentis ipfum in fanguincm «Si^alios humorcs» Tcrtiofupponitur cp
in hycmc fft prima digeRiomeVior $in gftatc in corporibus in quibus calor
naturalis in hye^ fortiffcat.hic cft GaP.primo apho.commen. i ^ a^^^S^' Gi^*
his fequitur q> fi hypoftafis cftct illud cx cibo quod rf> ^ijgit
actioncm naturac &c.ad fenfum pracccdcntis opinjo^ t^is minus dc hypoftafi
debcrct cffc in urina in hycmc a^ftatCjConfcqucns tamcn cft falfum 3c arguitur
confeque 'fa,quia digcftio fft mclior in hycmc,crgo minus dc cibo re fugicns
a^ftioncm naturf trafir ad hcpar,crgo minus in ^!'' na dcbet rcfidcrc. Forrc
diccretur q> licci plus de taW^^^ t>otranfcatinpftatc,tamcn minus uadir
cum urin^i,^"'.^ maior cius pars diftbluitur, Contra,quia pari t^^° nus
debct eflfc urina in aftatc in hycmc,conff ^JfJ^^ ^ ci.v MS r 1 fum 3c contra
GaMoco allegato cum d/xlt q» hyemc mlno ratur quantitas vriiiar,5^hyporiali3
eftfeculcntior » fallitas autem primi confequentis illati patet ex eadem
audoritate namllhypoftalBeltfcculentior,.:^: vricia: quanticas mino ratur
fequitur q. tunc plus dc hypoftatica materia inueni^ tur. Confirmatur fecundo
ex h;ic uia conclulio lic.niii ita elTethachypoftafis noa leftareturcorpus fc
hene habere, quia potius teftaretiir digeftionem non efte ita perfedam.
Exhocfcquicurhypoftafim naturalem efte fupetfluiiate cx digeftione tertia
genitam, Conffrmatur etiam cocro, fja nifi ita ellet caiifi gencraUs albedmis
hypoftafis no ect, quia membra radicalia ipfam dealbant,f,tunicae venarum Q^j,
3c arteriarum ^c.confequens eft cotra Gal.primo,pnofti, commen.vlcinio.
Pratereafere voluntarie. videturetQ ne ratione didum cp cibus qui lam crudus a
ftomacho mit titur, vt hepar ipfum in humorem naturalcm couerterc no
porfitconfiguraturfangumiquitunc generatur 3c humorf cum quocomifcetur.Nam fi
eft chylus vel pars cibi cum non fit obiedum proportionatum digeftioni
membrorum non videtur habeat proportionabiliter digeri cum humo ribus.
Practerca cum magna pars adionis var^etur cx ua rietate patirtis mirabile
videtur q> fempervel vt plurimil Ivjiuscibifuperfluitasdigeraturfimul cum
digeftionc hu^ moris cui mifcetur,fed hypoftafi laudabili icgritudinibus» Item
dicit hxc opinio eft fuperfluitas teriix digcftionis genita per digeftioncm in
nocitiuo a virtute digefta venaiji ^Siimembrorum. Ad quam conclufionem
piobandam fupponitur primo q> polTibile eft aliquem febrire in cuius
venisnonfit protunc detali hypoftatica materia qualem dicit pracced:ns
pofitio.hrc propofitio patet,quia dixit pre ccdensopinioq,ftateoptimoregimincin
corporc optimc fano talis hypoftatica matcria non tranfit ad hcpar fcd pof
fibile cft aliquem qui fuit vfus optimo rcgimine vf^ ad fui vltimi faiiguinis
generationem febrirc.ergo. Sccildafup pohtiocft q> in ftatu fc.r^nguinege
falubris conuenienti fta^ tc regimine debet in vrina MuStis impedimccis
cfl"e hypo ^^^e.p.rtecib da d.geft.onc in hepatc.crgo non omnis hypoftafif
iLda bilts fubftant,^ m xgritudinibus eft ex tal. parte,i ,5 Videtur aliud
dicendum elTe hypoltafim fi non fit modo d1 <So,nih fuperfluitas digeftionis
humoris peccantis.feuuitur ergo coclufio. Et per hanc conclufionem eft cxplTe
Aui prima quarti.cap.de cura pii.locoallcg.cum dixit.Et ati fe dimc laudabile
eft aliquid nifi humor faciens fcb . qui iam digcftus eft.Et idem fentit
Gal.primo de diff"erentijs » fcb locoalleg.cumdixitputredinemquaceft
invcnis dominS tc natura cfifc illud quod in vrinis fubfiftit.Et hoc uult Auer
4»colliget loco prxallegato.hncc etiam eft ca quare in urinis 2cgrorum
xgritudinem humorali cxpcdatur hypoftafis 8c non in urinis fanorum.Et hacc eft
etiam caufa quarc in prin cipiis pu.non apparet vrina digefta quia cx humore q
non^ dum cft digeftus non fcparatur fupcrfluitas,nec cft feparata
qu3cexpcllidcbebat.Et vultinfummahxc pofitio hv>
poftafislaudabilisfubftantioemododido tam infania ^ in cgris fitperdigeftionem
tertiam tam in iuuatiuoffiin citiuo tan$ fupcrfluens a tali digeftione.Sed in
fanis pcr di> gcftioneni in iuuatiuo, 8C ftantc rcglc optimo dcbet per oo
ros cxpellf,fcd cum fupcrfluit aut cx alia caufa impcdit eius ^^ac»
^'^''"s Pe*" PO''®^ tunc recurrit ad vcnas cum vrina ^S^ rcfiy dct in
fundo.Et hoc vult Ifaac octaua particula vrinaru d3 docaufam
quarchypoftafisfitalba^: refpondendo arPa mcntis fophiftaruminhis vcrbis
rcfpondct tribus mo|c hoc dcbcrc fferi. Vel q.iia hypoftafis fundamentum cft
tcr ti? digcltionis ,n mcmbris qux cum fuam complcant dige ftioncm (S:coc^ionem
menibrorum perfeac cxprimit fi> militudinem. Vcl quia hypoftaHs cft fanguis
fecundo dcco ^lus,quia fecunda coctione poft comoletum ruborem non inucnit in
quam mutctur qualitatcm mcmbris alTimilantc nifi tantum in albedincm hanc.
manifeftififimc vult Ifaac didam conclufionem» Sed dicit pofitio cj) in acgris
humo rcmalocxiftentein venisreducibili ad benignum iiatura ipfum digeritin
digeftione aliquam fequacftrat fupcifluita^ tcm quxadaham naturamconuertitur,A;ita
dealbatur& curritcum vrina,5i:ideopoteftfecildum fuas varias difpo fitiones
fuper humorum digeftfonc fignifi^care. Et huius fccund jc coclufionis fnia
poteft colligi ex Gal.primo de dif ferentijs feb.loco allegato fupra , Sc cum
parum infra eode cap.fubdit.Manente.n.adhucuirtutcdigeftiua vaforii hu/ iTioris
qui putrefft iterum humor in talem alteraiioncm de^ uenit.EtcoUigituridcmab
Aui.prima quani loco aliega^ to,^ innumerabiles quafi auctoritates funt qu? hoc
fonarc videntur. tScd tamen hanc etiam pofitioncm multsc cir cunftant
difficultates. Primaeftifta.fi conclufio prima elTet vcra fequitur cj) in
vrinis quac miguntur dum fanguis cftinfemitadigeftionis minus clTetdehypoftafi
quam in illis qu3c minguntur poftq^ fanguis cft digeftus.probat co
fcqucntia,quia dum fanguis cft in fcmita digeftionis adhuc non fit digeftio
tertia,ncccft facfla,crgo p tunc nihil aut pa/ rum cft de fupcrfluitate
digeftionis tcrtioe quac cft hypofta' fts.Et fimilitcr quando fanguis eft iam
digeftus fft digeftio tct tia,<5^ per confequcns lunc fequcftratur &
multiplicatur illius digcftionis fuperfluitas quac eft hypoftafis,confequcs
tamcn primxconfcquentiaceft contraGal.primo dc crift loco fupra allegato. Forte
dicitur q» Gal.voluit q> in uri/ nisquxmingunturdumranguis eftin femita
digcftionis tertix 3C non fecundx. Contra,qiiia in urinis primis qug in mane
colliguntur apparet plus de fcdimine 3c hypoftafi in vrinis diurnis vt poteft
colligi ex didis in cap.primo huius fummXjfed illDc minguntur dum fit fanguis
fecunda digeftione.i.dum fanguis fit in hepate.rgitur dc fccunda di/ geftione
eft intclligendum,iS(: minor patet quia illx comu/» nitcr minguntur. i i .horis
poft Cacnam,fed conftat q» tunc fitfecunda digeftio.Nam cibus digeritur
digeftionc pria.x, horis.Iuxta illud Aui. i j.tcrtij.Hora cqualis rcmanentix ci
bi in ftomacho eft illud qiiod cft intcr. 1 2 .horas 3c viginti> duas.
Sectlda diflficultas.Si hypoftafis I fanis no fit aliud fupcrfluitas
digeftionis tcrtix fequitur caufa alTrgnata ab Aui.quia non requiriturhypoftafis
in vrinisfanoru non cfifet vera,quiadixtthoccfTcquia nonoportct vtin venis fani
fit humor excutiendus.Modo conftat q> oportct in vo- nis fani hanc elTe
fupcrfluitatem.Nam quatilcunq? optimo cxiftrtc rcgimle refecetur haec
fupcrfluitas,ut coftat per cx pcrientiam quam videmus forditiem in pannis, 3c
cx Aui.. tertia primi cap.de cxcrcitio. Sccundo fequitiir q» fi cflTcc in vcnis
fanis humor excuiicndus pcr hypoftafim non cfTcc melius $ciTentfupcrfluitatesa
digcftionc priuatar.Nam ft id quod in hypoftafi cxpcllitur cft fupcrfluitas
digeftionis tertig melius cft q? hoc fit cx humoribus benc digeftis cx
fupcrfluitatibus priuatis a digeftione confequens tamen cft falfum &:contra
Aui.inlitteracumdixitinfra.f.q>fi eft in uenisfanishumorquicftcxcutiendusmclius
cftuthoc Cu gnificcntexcis fupcrfluitatcs qux in cisfuperfluunrexcibo
adigcftionepriuatx,utfupraaI!egatur. Tcrtia difficultas ^^^- cft.Si in corporc
febriciiatis elTet hipoftafis cx humore pu trido fequeretur cp hypoftafis elTet
ucra fanics . confequens cftcontra Gal.in primo pronofti.commen.vltimo 3C prlo
de difTerentijs kb*Sc probatur confcqucntia.Primo fic.hy poftafis ertet corpus
fluidum genitum cx humorc pu.no rc ducibili ad bcnignum.crgo eflet fanies
faltem large loqucn do de fanie,tcnet confequentia per faniei dcfcriptionem,q5
uide. 2 .apho.apho.4r.qui fic incipit.Circa gencratione fa- nlei 3Cc, Er
conffrmatur quia diffcretia intcr hypoftafim 8C faniem cft q» caufoc facienti
hypoftafim non eft coniun^» <fla caufa practer natura, fed cag facicnti faniem
.pculdubio eftcommixia difpofitioprxternaturam,ut fumiturcxGa, primo
pronofti.locoallegato,fcd caufae facienti iftam hypo ftafim cft commixta
difpofitio prxtcr naturam.f.put*"'^^- crgononditfcrcabilla.ergoeftfanies
♦Fortedidiur ^ ad Q. V ;e S T I o. fatiiem fecietidam concurrit cffcdiue calor
prpter naturani non afitad liypoftalim» Sed cantra*Primo lioc ell: cotra illud
qurtd ondi fupra in quacllione de fanie apiio^allegato. 6C contra Aui.primi
quarti cap.de iudiciis fanici ut ibi ofte di.Prgcerea nulla uidetur ratio
putridus calor I opoftema^ tc agatcum naturali ad faniei generationem,quin per
illud putridus calor in iiumore faciente feb.agat ad gencratiocm fuperfluitaris
alb^^ ex illogenitg» Ad has diff/cultatcs per ordinem refpondetur. Ad primam
dicitur concedendo, ut dixit refponfio ibi pofita c]()Gar.intelligit dc
digeilioefa guinis qug'e(l digertio tertia»t?t cum arguitur cj> uring i
qul^' bu3 plus cfe li/pollalii apparet funt illp cjiic in mane colligil
tur.Primoconccditur cj> in plurimum itaell.Etcum dicic c^
illaeillioradigcftionis fecundc.Refpondetur cj>immoil la eft hora
digc(i:ioni8 tertix in communi regimine»Adar> gumentum,quia non diliat a
cgna nill. 1 1 .lioris aur. i o.Co ccdo,fed dico in fumciuibus bis cibum in die
pro tunc fitdigertiotcriia prjcferiim inuenis conuertcndo fanguine ad naturam
primarum humiditatum.Nim conltat q> Aui» in cap.de liis qux proueniunt in
pulfu fomno,VuIt cj) in te- pore fomni augctur pulfus quando cibus digellus
ell: 3car^ teri.rfiuntmelio es propter nutrimentum quodad easpc/'
«etrat.vultergoci» in fomno naturali iam promagna partc completa
eltdigcltiofccunda 5(:fit tcrt'ain venis.Et con-' llat cx his cjunc diamtur
tertia primi.q(> fomnus conuenicn/ terapproximatus digcritcibum fecundum
digcftiones no minatas vbi non vidctur velle f]> tatum vna fed pluribus» Cum
ergoincipcrcdebeat digcri poftqicibus al3 orcfto/' machi dcfccndif,<S(i
ante:p excat dc ftomacho conftat in eafit prima cSli fecunda
digeftio(5(:promagna parte tertia. 8C ideo .p ti1c l fine talis plurimil habct
de hypoftafi ♦ Quod autcm diciur cj> hora acqualis rcmanentix cibi i
ftomacho cft illud quod crit intcr, 1 2 .horas 3C vigintiduas a quibufda
intelligiturc]^cibusquifumiturinqptitate fuff cienti incor pore temperato quado
comeditur in duobus dicbus tribiis vicibus ftatin ftomachotemperato.x» horis
computando tempus compraehcnfionis cibi in ftomacho 3c tcpus cxitus.- Scd
cumhoccibobcnefumptomanediftabit ab eo lioris i4.&ideo
tunceritcomplctafccunda digcftio&: fit tertia» Alij vero dicunt cj> hoc
tempus eft illud quod cft medium inter.i i>SC
vigimiduashoras,&hoccftquinquchorarum# Et hoc voluit liartholomeus dc
varignana. Ad fecunda difficultatem refpondetur negandoprimam confequentia. Nam
& fi in venis fanorum fit fuperfluitas digeftionis tcr> tix notl oportet
iftam efife cxcutiendam per vrinam,fed ciJ iion fuperfluitin cptitatc^
noneftaliud impedimctum,vc fupr a dicitur pellitur per poros manifcftos ct
occultos» Ad confirmationem negatur etiam confequcntia inrelligcndo ad f enfum
Aui.Nam Aui.vult fi fit humor excutiendus per vrinam melius eft vt fit
fupcrfluitas cibi nouitcr fumpti qua: non fit ita plene digefta ficut alia
pars,fed tamen fit di gefta 5C conijcrfa in humorcm per fecundam digeftionem,
8C cum hoc fit taliter obediens vt conuertatur in fupcrfluita tcm
tertiajdigcftionis qua:tranfitcum vrina hoc.n.eftmi nus maIum,quodeftepoteftin
fupcrfluitatibus humorum in venis.Qr ficlfetfanguisbencdigcftus nimia:
quatitatis non aptus hoc modo pelli maius elfet cius nocumentum in
futurum.VcIfecundo voluitq^fihumor cffet excuticndus melius eft cp hxc fit
fupcrfiuitas ex cibo a digeftione priua ta.f.tertia per^eda 3C principaliter
intenta,& tamen funt ta les vtexpellantur per vrinam 5^ ibi refideanr*
Adtertia difF/cultatem conccditur hypoftafis laudabilis in feb.eft fanies largo
modo locjucdo de fanic.Sed ci> dicit Gal.differ refaniemabhypolhli
intelligitur dc fanie inapoftemati^ bus genita in quibu'; communiter deterior
eft putredo q? in travenas.5^iffad ffertabhypoftafi laudabili in febribus
pu.fecimdum pUis Sc minus perfecflum non fecundum fpc cienvKt
potefthoccomprchendi exGal.primodedifferen tijs feb cap.r^dum dixit.Q_uod autem
i apoftematibus po tridjs func ditrercntig tot etiam in fcbribus a putredinc
acce ScraP' fi^ funtfpecies eorum' quae ni vrinis infcruntur.Et ijeo liy
poftafim vocauit proportionabilem puri.f apatum, qa no cum tanto dcfecflu
innati caloris fada cft. Sed cjuod dicitur prio
pronoft.commen.vlti.intelligitur de hypoftafilauda bililTima in fanis cjug fft
nulla cxiftentc puttcdine. Siquis autemdicerct Plufvip commcntator cj)
hypoftafis nunqua decidctur a caufa coniuncfta,hanc difficultatem folueret,fed
inciJerct in alias maiores.Et ex hoc vltimo patet refponfio ad conffrmationem.
Ad argumentaaut pricipalia facifi' patetfolutio.EtfimiPrad rationes prima:
pofitionis. Qiiacftio. Ivj. Q_VINQ_VAGESIMOSEXTO Qiixritur. Vtrummellilotum
fitcalidum in primogradu. Videtur cj» no. Primo videturtemperatum auctoritate
Diafcoridis quam Auic.ponitcap.de mcIhloto.Etdicit textus UiafcO'' ridis c^ eft
arquale in caliditatc dc fri. Sccundo c\> lit cali'' dius c^ in
primo,meIlilotum cft amaruni,ffd omnc amaril eftcalidiusq? in primo.igitur
cS^c.q> amarum fit calidius- in primo patct per Ifaao primo diactaium
vniucrfalium, ubi dicit c}> amarum cft calidiim in fecundo. ^ Adoppofitumcft
Aui.2.caii,cap.dcmcUiloto.Et Sera pio qui dicit cp eft calidum in primo.
Confiderandum cj> cum iftaquxftio fitgeneralis habeo Jj!^"^
oftendercinquocontradicuntaucftorcs 1 fimplicibus. Pri ! r^Q^ii
mocontiad/cuntde qualitatibus primis abfolutc , ficut eft ? contradiclio inter
Auic.C ^2i\,dC I Jiafcoridem de coriandro, ^^^1
qiiiaC;al.dicitf]>cftcaIidum.Et Aui.dicitcum Uiafcoride Lfltt q»
eftfrigidum.In qualitatibus fecundis vt in ^inzibereq^ ^'cllil"'
damdicuntcp eftaptum putrefacflioniproptcr humidum» ^ ^^^d Quidam c1icuntc}>
eft calidum. In gradu contradicunt vt Aui.dicit (]> mellilotum eft calidil
in primo,Diafcoridcs dicit q,efttemperatum.Etiam ianifo.eft.n.calidum in.x,
ficcumin.j.apudmultos,fedapudDiafco.cft calidum 3C liccum in eodem gradu.
Sccundoeft difcordia intcr au^" cftores in fecundis virnitibus in fc 8c
rclatis ad primas.ln fc cijdis vt deuna medicina dicit vnus (j> c refolutiua
8c aliu» non,vtaliumfrangitventum,vtdicitGar»ii.dc inge^fa'' I nitatis de illo
ruftico qui comedebat allium vt uentus refol uercturj&ipfcdicit.AIIiume
theriaca rufticorum.Et 1.4» regiminis acutorum dicit<j>allium
facftuentofitatcm.Co-' tradicuntctiam infecundisuirtutibusrelatis ad primasut
fjf^^^ in Tarcon quod eft faturegia uel herba piretri.aliqui dicunt i^.
q>eftcalidum poftea dicunt f|>eftupcfacics.SimiIitcrman j.^gia"^
dragora rubificat faciem 3c eft frigida ut ponit.Scr.cap.de ^p^^ mandragora.
<S<: Aui.Gal. vero dicit c^ inducit pruritum» ^{^t^f
Tcrtiocontradicuntinuirtutibusappropriatis membris g^fap»
particuIaribus.utunusauctordicitq>haEC medicina iuuat ftomachum,utgrana
pinifecundum Aui.i.can.conferunt ftomacho&decimatertia tertij
tra^flatuprimoultimocap^ dicit cj) nocent ftomacho, ficut dicunt c]^ amcos 8C
ciminii faciuntbonum colorem. Quartocontradicunt in formis fpecificis ut quidam
dicunt reubarbarum eftfolunuijm 8C euacuatchoIera,utponitZoarmctheifir
lib.**«^^">**^|5'^ q» non eft foIutiuum.Abfinthium dicunt qui^^am
(^^efiat phlegma 3C quidam dicunt q> non euacuat phlegma. Qijl tocontradicuntetiam
indofibusut quidamdicunt dc ta»
medicinadcturtantaquantitas^&alii^f^^to^inoraut /v\e ior.Indofibus autem
utimurMcfuc prodomeftico mag'S dol ^ • nobis. Sunt ergo inueftigandx uise
fedationis harum con ^otn tradictionum. Via autem fcdationis contradictionuni
»n cif»' qualitatibus primis mcdicinarum cft quadruplcx. P^"^^ qua:in
omnibus altjs cadit.f.non credere altcri iftorumn ^icentium.ucrbi gratia.fi
Aui^contradicitGal.nonopor^^ crcdere Aui.quia magis confido dc Gal.quia fuit
mclior perimetator,ut ipfcmet dfcit in cap.dc emitrithco.Uicit» ♦ q> non eft
credendum Ga.crrafTc in «pcrimento.Sccl^^^^^ non cft concord a,imnio negatio
partis.Si ergo ift» ^^^3^^ dicunt in qualitatibus ut aliqui dicunt cj> cft
calida dicuntq>eftfrigida.Iftaeftconcordiaq» ita
^^'jf '^i^erunt ^ expericntiam tuc ab illis audoribui^ct ' ' Early Europsan
Books, Copyrighl® 201 1 ProOuest LLC Imoges reproduced by courlesy of The
Wellcone Trusl, London. c0 na diucr fx quali tatis fo fpecflu Secua Ja
vacoticordandieftrediicere lioc in parte? me> dicinac. Vc
fidicaturabaliquoq^m^nilotum eftcalidum hJit Ubi vifum perpirtcs qui^fnbet
mcllilotum am:<ras. V* dicit eft frfgidum refcrt fcaJ partc? aliis , Tertia
via concordiae eft propter variecatcm rcrum 3C comtpunitatem nominis ,
ncutquanJoque menths dicitur calida, quandoque f rigida 5^c » hoc cft , quia
au(flores re reruntfcaddiuerfds resfuper hoc noniine pofitas (icutde
fcdencgicftlapisaemathfthes 3d fcdenegi cftfemen cana/ p:8, SC tunc tu inucnis
ab aliquo quod eft calidum ^ab ali quoquodeftfrigidum. Et fic fcias quodhoceft
propter talcm denominationem , 3C non veram conuenicntiam quia femcn canapis
cft calidum , 3C lapfs acmathithes eft fngidus ♦ CLiarta via cft propter
diuerfitateni approxi^ mationis medicinarum . Sicutdicuntquidam quod talis m
eft calida quidam tali» eft frigida . Ec hoccft quia vnus rcfcrt fc fi ponatur
ab fntra,(S:aIiu9 fiponatur ab cx- tra licut coriandrum pofitum ab intracft
frigidum fcd pofitum ab cxcra eft calidum rcfolutiuum. Ec caufa eft rrtesS
tr;:V^^"'" Pi"«rant vel uadunt intu; partes calidx , fed ab
intra vadit tota fubftantia 3CD'r Viam latam ,unde infrigfdat, Difcordant
qu.^uloVh mnj , 8C ideo creditur magis cxperto, Cumeroo GiP. Tcorid it\ t
'"''"^ "^^2^^ ^^^S^re Dio Sur£'^ fucrit RomV^^ • multum
circuiuit licet nam quaedam mcdicinae & „, '* jltclimatum diucrfitas. ri'
calidtori, po,lunt«, m.. ,' *i""^..'"^lore, climV •nate
frigidiori. & ideLTo ^ 'f'''! t'^"' loq..untu'r fec^nduml^erio^^^ , vt
poni. Haly .fecurdo^ d,n tXr™" commcnto.Rrt Alb x,j^ ^^cimi , tractatu
tertio dicinarum d diuerfa corpL "'°^'' ficca in tertiog ad^
TaTo«L'^^,'"''^'''V',^^ «u..ter dicituf , ec i,oc ef ^.i^rf^^r^or;;
temperati , cum autem poftcrius or^nhL ;« ! vel i„ capUuli, de
generanribuJcar^:^* TJZ:^ bus eft medicinaficca n fecundo r^:,t^r i;k J "
quar.,. Modoiftaeftconco^^aXu^^^ v^?: /^'^,^!^^^';^'^ virtutibus abfolute '^'
Allfum facics ac dcftrueg uentu in corporc ^tupcfa ^io du> Pliciter, v-s a
d,it tal., niedici;;™ - fi ro„em*i,,f «""'^''.= '1"'?
'^P™P'"diuerfam difpo do AlG^m q"'bu»lwc medici„aaduenit&ift3 mn,
"^"'nnon inuenit fumumi„corporefacir . rcoXeft'^'"
T'""' «'^«-^'iprum Loncoraia elt tyrnr^,,^ Aint^rntot^ty* «o..:. ^I'a
concordia '"""^ vc.iiuin aeicruir ipfum . n,. cut^^ot c tm^P^
temcftftypucr ^aT'"' '^P"'^'^^Pae tes fecundas ad pri^*"
^^"^^^^'V^ comparanda uirtu. omni non fent r?atu?';^'i^^ talem effe^um
qufe^^^^"^ ? undcTarcon inducit cipitur , ideo didtur q^ TiT"'' '«7
"^ in formi. fpecifids 6?poteT^''' : , ucut tuiurbor tranfplantata dc Pcr^
EXTRAVAGANtES. ii^ fia irtJE^yptum, & fic cft dc rcubarbaro interra Auen^
^oartS: Auicen.quiadidmuscf in loco Auencoar nafd> tui foluciuum fed in
regione Auicen. non , uel eft poflGf bilc Auiccn . non habuerit illud per
cxperimcntum. t.oncordantur etiam pcr diuerfas partc^ in reubarbaro licutin
m-rabolanis , quia perunam partem ftringuncucit trem & per aliam refoluunc
. Alia uia concordantix for mxfpecificjccft rcferendo ad diuerfas fpcdes
humorum ut qufdam dicunc c;^ aloes non foluit phlegma : quidam fic.fimihtcr
quidamdicunc abfinthium non foluit nhlcff mi quidam^ fic. MoJo hoc cft propter
diuerfos humo^ rcs. nini aolinrhium n 3n foluit phlegma vitreum grof fum , fed
fabtilc. Coucordantur ctiam auilores iniu^» uamento 3C nocumento appropriatorum
membro vc cum dicitur talis mcdidna nocet ftomacho &a!iusdi>' dt iuuac
ftomachum hoc cft proprer difpofitioncm cor> pons , vc qufdim dfcunc cim
«rj.n 3c am-js in cholc^» rico fadunc turpem co!o-em . dormire cnim
fuperdmf> no fadt turpem colore.ii , vt didt Gulielmus de Lom^ bardia, Sc
ciminum , ameo«i itx Inbentibus phlesma gronrum faciunt bon im colorem , 3C
abfinthium totum cum hifto dc foliis iuu u ftomachum , 3c ita fuccus no^ cec 3C
in genitalih i^ pcrfica exdtant coicum hoc eftin chMerico cemperando diolcram ♦
Vltfma eft concor> d-a difcordiarum in dofi» Prima cft dando fidem cul plu3
credis . vt verbi graria ♦ dando plus ff Jem Mefue, Et eft concordia ex
diuerficatc tcmporum ♦ Nam an'> tiquitus , quis crant homines robuftiores
dabatur maior dofis nunc minor , quia natura cft dcbilitata, &hocm» ximc
fecundum climata , vt ponit Mcfue in capftulo de elleboro. Etiam
diucrfificantur ratronediucrfitatis clima its ; vt funt quidam hominesrobuftiores
propter aliquam rcgionem , vt funt Turchidamus dofim maiorem 8£ fic loquirur
Auicen . lib . primofen quarta . capitulodedi^ fpofitionc mcdicinarum ventrem
folucntium . Etiam dant auLcorcsdmcrfas <ioCc^ proptcr virturcs diucrfas.
fdliccc maiorcs aut minores fccundum qu^d virtuscftfortisauc debilis . Et cx
hoc celTant contraricratcs , quarc &c. Finis quaeftionum lacob.dc
Foroli.fupcr primam 3C fccundam Fen primi Cafi» Auiccn» ^"nfi
extrauagantes rubtiI,rs,maf,quacincongmercIiquisinuo luminibus uagabantur.idco
iioc in locoaccomodatiorcslocauimus. Vtmm dabilfs fit 3etas confiftcndi certo
tcmpore mcnfurabil/s, Arguitur muliiplidtcr qu6<f non. Primo nulla c atas in
qua calor noncontinucpror ccdat humidum exfccando* igitur&c, Secundo, nulla
cft ztas in qua continuc noti rcftauretur humidum dcte^ — I rius co quod cft
rcfolutum. crgotS^c. Tcrtfoimpcrtccfliorcftactas confiftcntiac set» tc
adolcfccntiae , &continucad maiorem tcndit imDerPi- ^ioncm . crgo non cft
vcra confiftcntia . Aflfumptuni liro^ batur,qu,a p us appropinquat
imperfc(flfoni fcnisdif^. fitio confiftcnt, s adolcfccntis co quod pcr minorem
ah^. rauoncm tranfmutatur ad illam.crgo 8Cr r c Et fuppono adolcfccntem
irfincTd^cfccnS^^^^^^^ rum 3C fortiorum cfTc virtutum 6^ operat L^^^^^^
mo.vcrbigratiainduplo. Et arguo^fic.^vclpcrfcdtof cft confiftensin tota
confiftcnlSfficutado; iacob,9,iMiuic. FFi /cctis tev dctis ad cofiftc" tia
codi tio qua^ druplcx Q_V A S T I lefcens in fifne adolefccntiae , fcd
adolefccn» j tunc efi: Itf dubio pcrfeiflior fene caetcns paribus ♦ ergo in
lota con-' fiftentia cft confiftens in duplo fortior 3c vigorofior Cc^ nc ♦ Cum
igitur immediatc fiat tranficus a confiftentia ad fenedutem primam , fequitur
immediate fieri tranfi/ tum a gradu duplo ad fubduplum perfcdionts virtuiis»
Quarto . in cholcrico nulla rcperitur aetas confiften^^ tiae , 8C qua ratione
in ciiolcrico neque in alio , vt patet^
crgoinnullo»afi[umptumprobatur,quiacalor in cholerico
temporeconfiftentiacfortior eft ad icfoluendum qjin tem'»
pcrato&confiftenti3c,^debiliorad reltaurandum ,fcd in tcmpcraiopraccife
tantum potcftrcftaurare quantum refol ucre«crgo in cholerico plus refoluere
fufiicit q{ reftaurare,c5^ per confequens ffc in co dccrcmaum. Ht pei limilc
viccuer fa probari poteft in temperato continue ficri augmcntum,et per confequens
non cft confiftcns,quia calor naturalis in eo cft potentior ad rcfiaurandum cjt
in cholerio cofiftcnte , fed in ciiolerico confiftentc praccifc tantum
reftauratur quantu refoluitur.fi quaeftio cft vcra,ergo in temperato plus
rcftau'' ratur Cp refoIuitjvSt: per confequcns non cft confiftcntia. Co
firmatur»fit for. temperatus in principio confiftcntiae.Et ar guitur iic per
tocam hanc actatem erit virtus 3C opcratio rc> ftauratiuaacqualisficut
nunccftcxquo inliac actatc nonfic virtutis dirainutio"^ refolutioeft
continuc minor igiturpcr totam hanc actaccm erit rcftauratio maior
refoIuti''6ne.^ba> tur minor,quia humiduni erit cotinue icrreftrius 3c
lardius refolubilecalidomancntcconrinue ocquali.ergo &c^ Adoppofitum
vidcturAui.in litteraquia^tati confiftcn' tiae afcribit tempus qumquc vcl dcccm
annorum.Er pcrfua dctur ratione,qura mtcr quofcun.^? motus contrarios cidem
mobili fucccdentes cadit quics mcdia, fcd motus augmcnti &motus
diminutionis funi huiufmodi .Similitcrdiciturdc perfe(flione,quiamotus augmctf
5^ diminutionis perfedio nis virtutis funt contrarq. Confirmatur,quia naturadc
nulliusprodudionecftfol]ic«a,decuiusetiam cuftodia cu/ ram non
habeat,fecundodegcncratione animalium,fedna tura erat follicita cSs: p fc
Itcdebat pfcdionc c6fiftetig.igr[crc^ Pro folutionc huius quaeftionfs oportct
pracmittcre quae^ dam. Patet prio pmittercdabilemcfic ahquani mcnfura humidi
naturalis habetKclacitudinem intra quam cxiftentc humido poicfl calor fcipfum
fub codem gradu conferuare vlcra quam cum hiimidum exiccatuni fuerit procedit
calor diniinuendOjdedudoaccidentali iuuamento iniendcnte ca" lorem
autprohibcnteeius diminutionem. Huius perfuafio^ nem fumerc poftiimus ex
dicftis Aui.in lirtera.quia difficili^ us eft calori naturali feipfum coferuare
3c humidum ad ma iorcs dimcnfiones extenderc fcipfum confcruarc , folum, auc
humidum folum extcnderc . crgo diminuta potcntia ca^» loris in comparationead
humidum quandoq^? potcft vnum facere Sc nonambo.Sed no poteft dici c;^ augerc
humidum pofTit^^ non feipfum confcruarc.crgo fccundum.Item diflFi icilius
videtur feipfum conferuare 8c humidum augere q^ fe^ ipfum conferuare folum,fcd
primum potcft facerc per cem bus.crgo & fecundum. Vel econcra arguicur ex
difpoficionc humidi,q«iaquandoq^humidum pracparatum cft, vcpcr tempus fuftencet
calorem 8C cxtcnfionem ab eo paciatur,(5i^ quandoq^ neutrum.crgo aliquando
altcrum tantum.Ec pro cedc vt prius. Et pro iftis vidciur cxperimcntum dc
humo/" ribus aduftis Sc putrcfacftis, vt iii febre. Oportct fccundo
pracmittcrc per acflionem virtutis nutritiuae continuc rcftau rari dcterius pro
vitae duratione,vf($ tamen ad confiftentia pro opcrationibus melius.patet in
tertiafen huius primi pri mo cap, Vcrumcamcn pcrfcLlio 3c integritas. Oportet
tef tio hic pracmitterc q) in adolefccntc tendente ad confiftentia quatuor
confidcrare polTumus difpofitioncs.Pnma eft mcn furacaloris naturaliscum qua
perficitoperationes confiftc^ iiae.oecuncJaeftq^titas ad cuius perfcdioncm
perducicur in confiftentiai. 1 crtia cft ftccitas quac in eo inceiTanter augme
t^ndo procedit. Quatta cft pcrfctJlio confurgcnscx iftig ota V G O N I S-
nibus.r.canditatecum tanta tncnfura quanttiatis dc ficciw' lis dCc» Cum crgo
quacritur vtrum dabilis fit actas cpnft<^ ftcntiaeaucftacus.lncclligi
potcft,vcrum fic danda aetas iii qua cor pus fub cadcm mcnfura caloris per
tcmpus aut quj titaiis aut ficci.aut pcrfccflionis confurgcntis ex iftis
perma> ncat. Iftis praemifiis ponuntur conclufiones. Prima co cIufio.NuUa
cft actas confiftcndi in qua per tempus aliquod corpus pcrmancac omnino fub
cadcm menfura iiccitatis omninogradualis aut pcrfedionis cx parce
ficciiatifl»Prima! pars pacec,quia iiccicas concinue actatiue augeqdo procedit.
Scd fecunda pcrfuadccur in coca lacitudinc ficcitaiis "rcpcrtae ab
adolcfccntia ad fcnedutcm funt extra impcrfe (ftiora ♦ cr^ go in illa
rcperibilc eft medium acfiionibus proportionarififf^ mum.taleautem vtpatct non
cftpcr tcmpus perdurabile» ergo.Pro ifto vidc quac tacfla funt fuperius
capitulo dc com plcxionibus.vtrum qualitas optima habeat latitudinc dCc, Secunda
conclufioprobabiliter ponitur,quam tamen non detcrminatc pono,quamui8 corpus
nacuralitcr per fuas ^ti^ tes dccurrens ftante vniformi 3C proportionato
regiminc^ ali)s paribus pernullum tcmpus in actate conliftentix ma^ ncatfub
codem gradu pcrfccftionis.non tamcn rcpugnatcx parte accidentalis iuuamcnti
oppofiium contingere.Prima parspatcc,quianullaccrta eft mcnfura ficcitaiis fuo
calori iniuueniutcproportionatiiTlma.alicercnim acqualicas fim^ pliciccr opcima
poftcc per ccmpus permancrc . Sccfida pars, patet,quia polTibilc eft a pundo
illo in quo rcperitur ficciia§ caloii proportionatilTima cancum meliorcs ficri
alias circun ftantijs facicnccs ad pcrfevftionem fanicatis , vt exindc plu»
pcrficiatur tp cx dcteriori ficcitatc dctcriorarctur.igitur 3CCp Allumptum
patctdccxlcftiinfluxufiquis habcat fortuna fuam vltia mcdium
confiftenti3c,6<: in multis alrjscafibus» Bx iftis fequirur quod non
ideoinucnitur aliqua actas con'' fiftcntiae , quia corpus in illa fub eodcm
gradu ficcitatis ve! pertcctionis omnino non variato pcrmancat. Contra fc>
cundam partem conclufionis arguitur qua rationc mcrito aftralis proprictas
potens eft virtus vitalis 3C motiua ad me lius operandum , eadem ratione
reftauratiua ♦ Pono igitur quod melius rcftaurctur in dupIo.Et arguo fic.in
duplo mc-' lius humidum rcftaurabit cx parte aftralis proprietatis qp fi non
perueniflfet illud iuuamcntum cx parte aftralis pro'' prietatis.
fedminusq^perduplum derioratur merito ficci^ latis aetatiuae.crgo merito illius
reftaurabit humidum mc/ lius qp prius pro vita. Tcrtia conclufio . Dabilis cft
aetaf in qua corpus merito proporiionis calidi ad humidum ap> tum eft fub
acquali graduali mcnfura caloris naturalis per^'
raancrc.haecconcIufioprobaturlnlittera.Et dico nocanter merico^porcionis calidi
^c. propter dicfla circa littcram# Ec fimilicer dc quantitatc ponitur conclufio
, quam aliquis ficfuadct.neccftariointcr diftincflasmutationes cadit quiea
p^^gft wiedia , vt Commentator teriio phyficorum.commetofcx to.&odauo
phyficorum ♦ commento.tfi .inccrmotum augmenti&diminucionis
mediatquies.Etpro ifta faciunc argumcnta Auic ♦ circa lictcram declarata, Ex
quibus pa tetquod dabilis eft aetas ftatus,quiain ca mcrito proportio nis
calidi ad humidum aptum cftcorpus fub eifdem dimen fionibus confcruari , &
proptcr hoc tantum quantum rcfol-' "itur reftaurari , 8c calor fub eadcm
graduah menfura pcr" "lancrc . <5<: haec eft eius ratio
formalis* Ad argumcnta Principalia refpondetur. Adprimum^i: fecundum pat^
rcfponfio cx his qua: dicfla funt. Ad tcrtium neganda cft maior. Ad probationem
eft ncganda illa confequcncia . pcr minorcm tranfmutationem producitur ad
impcrfecflionei» atatis fcne<fluti8,crgoeft propinquior impcrfccflioni
«tatj» fcnccflutis ♦ quamuis cnim per hoc concludarur quod cit fibi gradualitcr
propinquior , non tamen fequitur quanj Perfcdionaliter , vtpatet.
Aliterenimperfimileargunic lum polTct dcduci infantiam perfediftimam cflTe
^J^J^^^ quia plus remouctur ab imperfecflionc dccrepitir ^^^^i^
fifmationcmdiciturprimoquodadolcfccns in njif Early European Books, Copyright ©
201 1 ProQuest LLC, Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust,
London. QVjESTIONES iaco. tia fi perfc<3a iS:optima iuutntus eft in medro in
nuIV la proportione cft perfedior fene in principio fene<3u' tis. vterque
enim illorum exclufiue tcrminaiuradgra' dum pertcdionis conQllentii.quae in
vtroque extrcmo^ rumeftminorcSCinmedioimcnlior. Veld o negando
intotaconnftentiaxqualemautmaiorem etfe pertctaio nem quara in fine
adolcfceniiae. Ad quartum ncgaiur aflumptum.Etadprobationemprimo potcft dici
uu6d licetcalorin cliolcrico fit potentior ad rcfoluendum & in
temperatoabfolute , iion tn eft potentior ad fuumli^ midum refoluendum quim
intemperato , eo quodin cholericohumidum eftliccius & dcnfius , ideo inobe^
dientmsadrcfolutionem.Ec limiliter dicetur dc fangui^ neorcfpeaucholcrici .
idco tam in cliolcrico quam iti temperato conliftente jcque potens cft calor ad
refob uendnm ficut ad rcftaurandum fuum humidum. i. ,3 tra , qula tunc
cliolericus non ditFicilius tolerarct ieiu^ nium. Vide prima aphorifmorum.
Alitcr dicitur concedendo quod ficutcalor in cholerico confiftentii insquali
temporeplusreloluitquamintempcrato con/ liftente , itaettamin aquali tcmpore
plus reftaurat Contra , quia virtus rcftauratiua cft fortior in tem/ perato
.ergo cstcris paribus in aquali tempore plus teftaurat. Primo poteftnegari
confequentia , fed fo/ lum cx illo fequitur quod melius 6i perfedius . Sicut
vir tus d,geft.ua ftomachitcmpcratifortior eftquam cal.V tl~U°T
'"'"'d^gerat . Sicut etiam v.rtu,pulf,„l,s,„corde temperato
fortiorcft quam in calido non taracn ideo citius pulfat.fed bcne melius 3C
perfe<a,us.Etitaifta rcftauratiua melius 3c pertcai^
tatfi.onc&crud.tatceft remotius , licet non velocius £er r,ardrnTr
"'''."^^' P~ rts ad c,^,. ' "''''' necefi:itatem rcfolutio/
ftau'ratl EVr''T'''^'"°?'="' ''"»'"" o^dinatur rc
in'c^nfift'c„7eru'^f;;:„« tionanturrcfolutioni . Et ideo "meft°^
"^"i P"'^^' «que velocitcr aut vc.ociuffiat^^TcWu nttera"
.0 in codera velocius e.iara fieret rcftaurario .Tc fe^ cundumhocconcedcndum
forct quod cator m um^l .atoconfiltcnte plus polTet , aut poteft reftaurarc qui
tcfoluatur . Vndeconualefccnte tempcrato & cl?o" ™ co exxgruudine
rcfolutiua caeteris par.bus citius reftl ratur temperatus quam cholericus .
Quia tamen non rei ttauratur nifi propter finem , &ma(or rcfolutio fit L
cholerico quamintcmpcrato , maior ctiam fict reftau. ratio m cholerico quatn (n
temperato , quod argutum «ft. AdvIt.mamconfirmat.onem negatur afTumptQ
»-utpatetexdKa.9 . &ne8atur virtutem continue rntl neteaqualem , qux adhuc
fi remaneret aequalis no„ tequitur continue fieri reftaurationem aqualem ficut
n." trS'"^'"'"" • P^'""*"»''- Etfi
arguatur co„ tra determinata quod necetTario pcr terapus quiefcet r„. pus m
confiftentia fub eodem gradu perfe<ftionis augmentum
perfc<3ionis&eius diminutio fint contra rnmotus &in,erquofcunque
raotus contrarios caHil qu<csraed,a.p,oi^[odiciturquc,d non neceCo^^«
quofcunquemo,u5 contrarios caditquics mcd.a tempo [ra?Ji'con?c„"' '
*P'«'P"' duo motus con. ..m^ ^""[''^"''•"ur motum
vnura aliquem contin" Z^cll =""8""'"««
perfetSioni, & eius decrct^en tertia primi primo capFo. ' Poft^tatem
conGftendi incipfatcalor Zh^ dm-^'"'-'''''?''.'"- f'""
"■«mconfi Pe fuade ur de corpore muUum a generatione cholert
«in,,atepetacraaft.ca ad melancholicum petniu„„ eXTRAVAGANTES; 22C do . Si
cnira in fenc<aute erit melancholicus refpetSu teiii peratifcnis ,
al.quandoantefuit prarcife «qualis in c^^ o.c tcmpcrato fcni&c.SCper
confequcns ante f neX tem m eo fieret calor rcmillior qua.i. .n confiftentia;
Itcm lig..etur pr.mum inftans fcnetflutis tempcrat 8i patct pro tunc effe
tcmpcratum fencm frigiZcm qui* fuitin med,o .nftanti pueritix vel iuuenC
e"go aliqucm gradum vcl excefiTum . prius crgoDcr mfS.f, .emi lius
fcdprius femper fuit p'ucr Snfif* go &c. Secundoad prmcipale. pofi-ibile
cft in rrnc eflfe caliditatem ^equalem , aut maiorcm quam priu, . go&c.
affumptum patet . Primode fenc fan^inc^ t f,„^ '"^'°''""-
Brconfirma,ur 00 nendotcmperatuminffneautumnieirein ffne confiLn>
..a:<S:re<fluraregiraincproportionato.Et patet .ju^d .„
hycmcfequentccrifcalidiorquamin autumno pr^fel" ti , quia ventres vere
& hyeme &c.fed tunc erit fencx & .uncconfiften,,ergononpoft xtatera
confiftendi ind c.p.e. ra.nu.fed potius augcri calor. Tertio ad prind' palc.fi
qu»ft.oenrct vetahoc cffe, proptcrhuraidi ex^^.
t.onera,vtdi<fluracftinhttcra.fedaWur id qu,a tunc fupcrucn.entc hetflica in
prlncipio fenS deberetillaheaicacontinuediminuendopUederetum «Tem «?H 'T^^-T-
-^""'■"''^"""m calorem nlu* nlem ^ ad confcruad.,
pternaturalc.Plura en.m funt pro moue„t,aconferuat.onemcalorisna,ura/is quam
Drcter naturam , v, virtu, cum fui inftrumentis & humidum &nonomnia
ifta conferuant calorem prfter naturam immo eius rcnotioncm
iniendunt.Similiterquia non mi nus hxus & hab.tuaius in humido videtur
calor naturali* calor prf tcr natura.Etia fimiliter quia calor hetflice in
fub,c<f«,pcnde,a «lorena,ural,&nonecon,ra. fublato enim calore naturah
auiertur hetfiica & nnn , ""^f^Y .urfixiorcft&magis
habituatus c?,o*ru~n 3 pr.moquamcalorhc<fiicffedcalorhe<flicerncom^^^^^
minorando proccdi, . igi.ur &c. 0,.a„r. JT
'^""".""^ le Poft^etatemconfiftentiatempera^rrl^ ?„
minui.er8oqu.ft,ofalfa.arm'^S:~:Cr'p^^ cetinprirao in~ilZ Ern^"
humiduma.acrereftru;&;?XaTr°*"'-^^ pla.Iice, in calorc fin, parcs.Si,
quoSplo I";^'''* reura E,a,gui,urfic . in duplo^raagi, aerlm™aTum^ dumfor
'?P^&2!'"':°^'"'''''''''b''"3"stiS ' eftcalorfor .
<*pU.&meIiuspropor,io„a,us.errDer maiusrempus
potefthumidumfor.confcruar, i ^ fuum^humfdura pla.fcd huraidurapla feruarc per
horara . ergo humidum fo T^Scft confcruarcplus^pct horam , 3c oer rnnV i horara
illam qu*eft in fine confiftcmie Zn T'"- P"** lordiminui infor.
quodeft comra Inl?,^ ''"',' fintfor . & Pla.ficflgnatf n vl
Kfc"'' ra"" ti^evtriufquc. E,ar8uiturfic.inrDlo m^" '
^"'^ft'"' &acreumefthumidumfo.SfeS^^ tum.ergoper,erapus poft
ho*cS,fum!&rrq" aerei,mvelhumidura,ficu,fcer,otemporcan,ehocfuit
humidum pla.cum nuncfit humidius & magis aereum 3C fuo calido magis
propor,iona,ura . fed humid.im „u
antchocfufriciebatconfcruarecaloremfuum^o^^^^^ dum
for.pcrtcmpuspofthocpoteritconfetM I fuura , pr«,pue cura mclius fi, habituatu
"H.^ ["1* do cpin pla. Et perfimileargumcntum °-'""^''
anteinftansfignatumincepftlminuTclSr''''^ in primo inftant. vltimi hora erit
^^^1^1. r ^ ^ * aereum Sc conferuatiuum fui calorisffinl, ' •"'*'• .empore
fuffici, humidum pla.cSj! Sh«raidumfor.^huraidL*^£r;;-^ IACOBVS cSfcmabit fuum
caloicm.iguur humidum pla.m^nusq^ per horam,5<: per confequens ancc ffncm
confiftetuig.er^ goSCc* Similiter fignato vltimo inftanti conliilentiac
Vtriufc^arguiturhumidiuspet tempus polt hoccrit hui^ dum for.qO'^ certo temporc
ante Fuit humidum pla ♦ fed pofthoc tion poterit humidum for,fuum calidum
confer^ uarc.ergo ei^am antc non poterit humidum pla.cSc: per co fcquens aiiie
diminutus fuit calor» liem in primo infta/ ti vltimc liorx fignarc humidum
for.cfl: difiantius vel gq diflans a gradu ficcitatis cum quo non potell calor
cofcr'' uari ficut humidum [•>\ci,SCc.SC cum lioc continuelin eo mc lius
refl:aurabitur,ergo tardius pcrucniet iiumidum for. adiftumgradum.c&:pcr
confequcns tardius incipict ca> lor diminui^ Ht per cadcm argumenta dcduci
poicft c^ non ftatim in tempcrato poft eiatcm adolcfccntiac definit
augmentum.Signatido vUimam horam adolefcentiac.Kt patet cj> humidum for.lic
fignatiin primo inftanti illius hor?ertliumidiusi51^magisacreum5(: potcntius ad
con^ fcruaiidum calorem,5:paratius eircad augmcntum q^in pjLO,8C continue
mclius rcftaurabitur.cigo tardius pcruc/ niet a d ficciiatcm cum qua augmentum
ficri no poicft»Et arguc vtpriua.Ht confidcra bene# , Ad oppofitum eft Auic.in
littcra cum dicit.Proptcrea (cicdu caliditas poft gtatcm confiftcdi diminui
incipit» Conclufiorcfponfiua.StantecademcompIcxionc nali & regimine
proportionato 6;:c.poft ctatcm confiftendi in cipit calor diminui
gradualitcr.Paret cx quid nominis cta tis confiftcntiiK. Oorrolarium
piimum.Cholericus de bens ad melancholicam complexioncm pcr dccidentiam
pcrmutari>non eft iti principio fencdutis melancholicus, ncc <nnnc
confiftcntix in calore fiiogradualiter rcmif fus. Sccundum corrolarium .Tota
permutatio cfusa naturali complcxionc qua dcnominatur frigidus rcfpedu
tempcratiacquiriturin a-tatc fciiccftutis» Tertium cor/ rolarium
rcfponfiuum.Poft jctatcm confiftcndi.i.in infta ti terminantc actatcm
confiftcndi incipitcalor diminui in tenfiue,itic;^continueanicruitintcnfiorqp
poft illud in^ tians 5C continuc crit rcmilTior fcmpcr alrjs paribus, quia
comparato fenc ad confiftcntcm cum circunftantijs fimi !ibus,puta cxcrcftato ad
cxcrcitatum,quiefcentc ad qu*c fccntcm» Adargumcntaprincipaha refpondetur, Ad
pnmum patct ex corrolarijs, Ad confirmationem dico q> non eft dabile primum
fenedut/s* Ad fecundum pa tct ibi non ciTc paritatc in coplcxione naturali, Ad
coii firinationem non eft paritas in tcmporibus anni , ficut po teft fcncx
cxcrcitatus elTc c.ilidior fcipfo in confillentia qe/* firentc, Ad tcrtium
conceditur propter illam cam &c» d^negatur confequentia,cumconcluditur qa
hcdica illai continuc .pccderet diminucdo,qa licet huidil merno nalis
impftionis cJy^aclionis naturalis caloris inipfum no poftet precxiftete
mcnfuram conferuare,mcrito tfi caufae fortius imprimentis polfctmaiorc,
Adconfirmationem dicic no ee difticilius humidu &c,.ppter difparitatc i ca
iprime tCjUcctcn maliqua ^^moueant coferuatione calorisnatu ralis qu3c non
^^mouent cofcruationc caloris practer natu ra.aliquatii caufafortior.pmouct vel
pmouit conferua> tione caloris prarternaturam. Ad vltimum negctur af-'
fumptri&admittiturcafus.&negcturproilloinftati hu> midum
for.tcmperati efte fubftantiffce humidius <S^ ma^ gis aereum,iramo cft
terreftrius,d<: fccundum fc pro vita Sc fuftctatioc calidi fui
dcterius.licet fit coccd(:du pro tfid illud clTef-orteprooperationibus
melius.hoc autem vi-' ^enc argumcta deduccre. Nam nifi ira elTct in actate co
ijftentigin tcmperato ffcretaugmcti"i,& in a:iate fcnc(fiu tismerito
proportionis calidi ad humidum pexmaneret calo ' fub eadcm menfura,&:
infinira quafi alia fequcrcn^ turincouententiar Item ad .phibendum augmctu
inttv peratorequiriturmaiorterrcftrcitashumidi ad prohi> Jpcndum ^ugmcntum
in diftcmpcrato ,Cuni virtus reftsu DE PARTIBVS ratiua fit in eo fortior.
Aliquis igitur gradus ficcitatis fiifFi cit prohibcrc augmentum in
diltempcrato,qui non fufti^ cit in temperato augmentum prohibcre,&: per
confequcs infincaugmenticft humidum temperati lerrcftrms, Et
fimiliterarguiturde confiftcntia,quoniam potcntior eft calor tcmpcrati ad fc
cofcruandum in fuo humido quam calordiitempcrati,cumfitei& virtuti magis
proportio'' natus . igiturforiior requiritur caufa adfaciendum calo/ rem
minui.cum igitur in dccurfu actatiuo non fit caufa ni fificcitas
(X:tcricftreiias,fcquitur quodad taciendum ca loremdiminuiintcmpcrato
requiriturmaior ficciias 6C tcrreftreitas Etpluraaliadcduci polTcnt ♦Idco
fultincn/ dum eft qiiod humidum tcmpcrati in principio confiften
liaEterreitrius eftj&dc fcpro vitaineptius quam in alio corporeininitio confiftentiac.
Immo quanto confiftcns fueritmagis diftcnipcratuSjCiit eius humidum in acrci-'
tate tanto magis excedcns tcmpcraiunn Dicendum la
mencftfccundoquodinquairDetparte fufaetatis -jcqua/ litcr
diftanteprincipiogcncratlonis cft cius humidil ma/ gisaereum,3^melius
provitacY^ liumidum cuiufcunque alteriusinpartcfimiliter diftantcHi fupponit
hacc pofi> tio tempcrata complcxio lit m:ixime logfua.Ht tota ca eft,quia
ficut tota ftas tempeiati eft longior xtaie diftem pcrati iota,itaquaeIibct
pariialis actas tcmpciati cft lon> gior partiali sctatc diltcmpcrati fibi
corrcfpondcnte, Et iicuicomplcxio&calortempcratieft virtuti 3d humido cius
magis proportionaIis,iia Ion;^iori temporctSi: cu ma
ioricxiccationeliumidi.fufticit difpofitioncm fuac actati» putaaugmentum
caloiem 6c virtutis peifedionem coii' fcruarc,&: cuftodire, Contra tamen
hanc poiitionem funt apparentcSjIicet mco iudicio parum cfficaccs inftan>
t»?» i^rimacjjaliquandoftantcrcgimine conuenicti in
corporctcmpcrato5(:diftcmperatoalij8 paribusin a:ta> tCvSi^C.dcteriushumidumcontinue
reflauraretur in tem<* peratoqpinmclanchoIicOjVt fi melancholicus
&:tcmpe»* ratus fint in vltima liora fux confiftentioc aut adolefcen-* tix
aut decrepitx f tatis,tunc enim deterius eft humidum in tcperaco qi in mcPico,cSc
ptr totum illud ips vtcrci; fibi ^portionalc reftaurat»crgo continue rcftaurat
virius de>» tcrius in tempcrato, ] tem fit for ♦ temperatus 8c plato
fnelancholicus,6<: vterqpin vltima hoia fuac adolefcen/ tix.Etarguitur fica
gradu ficcitatis cum quonon poteft fieri augmentum minus diftat for.q; pla,cx
quo humidii eius cft terreftrius,&cum hocfortcontinue dctcrius re/
ftaurabitq^pIa,5^perconfequenscitius 3c ante horam terminabitur augmentum in
for.aut per tempus in aiatc confiftentie plato augebitur, Ht pcr idcm fignata
vlti'' ma die vel hora fenccfluiis vltime for.&: pla , arguitur
for.temperatus citius morietur pla. melanchoIicus,qa a gradu (iccitatis cum quo
no ftat uita minus diftat for.qp pla,ex quo cius humidum eft terrcftris iSi:
continuc reftau rabit deterius for.q^ pla.igitur citius pcrucnict ad giadum
iftum ficcitatiSjcSi: per confequcns citius morietur , quod repugnat pofitioni,
Ad primum concedit coclufio illa» Ipfis tficomparatis inpartibus fuarumftatiia
principio gencrationis equaliter diftantibus,f.in quibus gquali tctn pore in
fuis humidis facfla eft cxiccatio.condufio cft tt^' poftibilis, Ad fecundum
ncganda eft confequcntia,c^^ uis enim in tempcrato reftaurciur continue
detcrius ablcj lute,reftauratur tamcn magis proportionale(5^ minus ai ftans a
prgexiftcnti humido,cS(:propter hoc pcrfeucrat Ibct cius ?tas longiori Ktnpore*
Et pcr hoc idcm relp detur ad vltimum» Et pcnes ifta ccocludcndum^ t^oi
eflceandcmproportioncmhumiditcmperatiin P»'*^'': infantie ad humidu
mcl^cholici.qualis cft eiufdc in prj^^ cipio fenecftutis, Itcm cofucui c6tra
hac P^* fic,ga data hac pone fcquuur q, poftibile cft heri ^^.^ augmenti! in
gtatc confiftcntig.Sit cnim ^J^fi^ Qc fi< inftanti coufiftctif,^: incipiat
rcduci ad ph» fimilitef fe habens permanens fub «adcm complc- xione natiirali»
Et arguitur Cic ♦ fi nulia fieret melioratio complexionis for» in for. continue
praccifetantum reftau rareiur licut in plato ♦ fed per hanc redudionem plus
reilau ratur in for . tunc . igitur plus in eo reftauratur Cf; in pla. cum
igitur non plus refoluatur in pla. confiftentc , fequi> turin for. pUis
leftaurari quam refoluatur ♦ 5«:pcr confe> cjuens 3Cc , Item fi calor in h^c
inftanti elTet melius pro^ portionatushumidoq^ nunceft, aut pcr tempus poftiioc
critinfor.fierctaugmentum,fipofitioeftvcra , fed calor eritcontinuehumido for.
magis proportionatus , vel elTc poterit,q'jiapotcriteiuscomplexiomeIiorari .
idco 5Cc, Pro ifto dic quod cafus claudit rcpugnantiam fi benc con fidcratur»
Ponit enim cafu^j for ♦ eire in octate confiftcjv tiac , 3C ptr confeijucns
quod merito proportionis calidi naturalis ad humidum non eft for . aptus augeri
♦ Et ex alia partc ponitur complexionem -for » fieri meliorem dc pcrconfequcns
quod meliorabitur proportio calidi natu> rahsadluimidum(S(:c. Dicoigitur
quodfor, eftin sctate confilientix mento huius complexionis in qua eft lalis
proportlocalidi naturalis ad humidum , cumquo tamen ftat fi complcxio for .
elTet melior cum alrjs paribus for, noneirct inartate confiftcntiacfed
adolefcentix » Cumali/ quo igiturgraduficciiatisaetatiucftat confiftcntia in
com^ plexionccholcrica.gratiacxcmpli in fecundo gradu cum quo
ftaretadolefccntiain complexionc cholericain primo
autlanguineahipnmoauttcmperata, Et exhoc proba^ biluerconccdi poflre videtiir
quod quanto aliqua comple^ xionatural.scftdetcriortempcrata ahjs parib is ,
tanto in cu,ushbct fu..tatisfinehabet humidum magis'acreuti" &dc c
VK^^caloris magis .fuftcntatiuum . Et pl«ra cx hoc aha polTunr condudi.
Confidcrabo fi mihi ci ca ma tcriam iftam aha occurranu plclL^J..^; J^' A '
tcmpcratior com mo r.!f f ^^g"'tur multipliciter q, nom Pri>
TJT.J:tt::^-^ -peratum ad tcr ' complcxioncm uue mcmo f » aphorifmo decimonono
. com - mcmoillius.Secundumhoras quidcm vcris Etorn a cufdrc'"T'^o''^^
r^gimTr/anilar^e! cundo capitulo . Opt.mam igitur cucrafiam habct que
rorumcf^actas&c.&fccundocomplcxiontimfectmdoe^^^^ Pttulo , vbi ponit
capillos pucrorum clTc ficut funt capilli L b ant.umintcrraa.quali, &
perconfequcns in fua com! P exione fim.Iantur ilhs. Etcft fententia omnium poc^
cSs «noft ''^P^^^^?^' ^^i^" fanguis . tcrtio pZ Lhorr'""".^
commeuto\ ^^.8c prima aphorifmorSm ap'ior,fn,oetiam &commcnto. 14. Oui
crefrunr PueripIuri„.umhabcntcaIorcminnat^'6e'" Sra?"?^"':
Coffrmatur,quiacaIorpu ri eiiabctadcalorem luuenis , ficutcalorhotriinis fani
calorcm febrile,„, prima aphorifmorum , rommento^f ^^^eminquahtatibasadiu.
remper^lTet Fuer luuenc , 3c pe, confequens non debct dici iuuenr. ! abfolute
tempcratior. Tcrtio ad principalc. n^t^wl complcxio naturalk a tl
"•^^enabct /^. tcmpcrata ad diftempcratam , Cxcnr rali^ rnmni;- T
Qiftemperatam ♦ fed fempcr natu> Jexiopuerrfi^^^atur,qu,a complcxio
longaeui^rcft vit^e 8c uirtu^^ma VGONIS. tionata& conucnlcns , nifi poflfct
cum ca virtus dlutius feinfubicdo confcruare. fed omnis complcxioalia virtu ti
magis proportionataeftiuftitialitcraliatempcratior»cr>' gotemperatior eft
complexio pueri complcxione iuuenis. Qiiartoadprincipalc.melius reftauratur
humidum pcr adionem virtutis nutritiuocin puero cf; iuuenc. igitur6<:c»
allumptumprobatur.invrroci, reftauratur proportionak ei quodabcodiiroluitur ,
fc.1 magis punim dC aercudif- foluiturinpuero.crgo purius.^ mclius rcftauratur
in eo/ dcm, Q.uinto ♦ in plures adus poteft pueri uirtus ^ luucnis» ergofortior
cft pueri uirtus iuiicnis » fedforTi tudo uirtutis infequitur tempcramcntum
complcxionis .fc cundotechni.igitur tenipcratiorcftcomplexiopucri coin
plexioneiuuenis.probat.irmaior , quia virtus iuuenis fuf ficitfolum
inavflumniitritionis,pucri vcroin nutritioncm & augmentum . Similitcr
virtus iuuenis folum fUfFicitca^ loremfuum conferuare , virtus veropucri
caloicm cofcr^» uare^&cumhocaugmentum faccre. Etfimiliter quia ad
venereaforrior viderurpucr» Similitcr quia opus virtutis nutritiux pcrficitur
calido 3c huniido quac in pueris rcperiij/ turJniuucnibusautcmdcffcithumidum.
Vidcturiguurc* omncs adus virtutum quicalido&humido pctficiutur dc>
beant elTe pcrfcctiorcs in pueris, Ad oppofitum cft Auiccn.in littcra.Iuucnls
autcm habct complexionem magis acqualem.Et. 1 2 . animilium capitu^ lo de
3ctatc . Et fupra capitulo de complexionibus ♦ vbi acqualitatem fecundi
modidixit repcriri in indiuiduo , quod cft in vltimo xqualitatis cx fpccic,qux
cft in fine aequalita^ tis Sc in gtate , in qua augmentum ad fuum pcrucnit
fincm* Et fecunda primi.capitulo fccundo.vbi ponit corpora fcnu
contialerccntium5c:pucrorum ncutra. Et tertiocafi.capitu> lo de fpccicbus
fyncopi» Sc caufis cius,6<: caufa mortis fubi^ tx.vbi corpora infantium
^tTeis propinqiia.f. puerorum co paratcorporibus quacnonfunt fana ncq^ acgra»
Multifuntmodircfpondendi adiftam quseftioncm ex quibus tamcncligam meliorcm.
Pro quo prxmittcnda CopFo elt h:c diLiific) q> duplicitcr poteft dicf aliqua
complexio alia tcDatior temperatior.PrimotempcramcntoponderaIi,quaIitcrcom alia
du> plexionem xqualitati ponderali propinquiorcm tcmpcra> pUciicr.
tioremappellamus.hinc tamcn propinquitaicm , vt fu^ pra intclligcre poflfumus
vel fecundum fitum vel fccun^ dumhmihtudinem, vtfupra capitulodecomplexionibus
dcclaratumcft. Sccundo tcmpcramento iuftitiali fiuciu^ ftitiahorqual.tcr
complcxioncm pcrfccfllorum opcrationu produaiuam dicimus tcmpcratiorem. Ec
adduntquidam Tempe tertiummodum tacftumaDynoq,aIiquod corpus dicitur rametu
alio tcmperatius , fc?Iicet quantum ad imprenfioncm ta^ua duplcx, Iem,qualiicr
dicimus complexionem in organum minu3 imprimentemcfifctemperatiorcm . 6eccontra
acutiusim> pnmcntcmdicimus diftempcratiorem» Praemittendum fecundo quod non
fempcr ncc ncccflfario quslibctopcratio naturahs ad hncm anatura intcntum
ordinata aliaperfc^ dior abfolutc cft cadem pro quolibet ffncpcr fcintcntoa
naturamclior&perfeAior. polTuntenim opcrationes ho/ minisdefccundomodo
xqualitatis cfifc abfolutc mcliores 8C pcrfcdiores quam operationcs fi.nilcs
fanguinci ucl cho lerici infantis , Iicet non fint pro quolibct fine pcr fe
intcnto a natura pcrfccftiorcs ♦ Non cnim funt mcliorcs pro vitac perduratione
5C caloris naturalis cuftodfa ♦ vita enim dC ca> lor pcr operationcs
infantis fanguinci longiori tcmporeapy ta funt pcrmancrc in co q? in homine de
fecundo modo xqualitaris , qui iam totam adolefccntiam practernt Et fimiliter
in moralibus aliquidcftfimplicitcr mclius dCtW
gibilius,Iicctprodctcrmmatotcmporcaut alia dctcrmina ta crcunftantia fit
dctcritis. Ex quo patct nen omnc Corpus tcmperatum naturalitcr altcro
fimplxltcr & abfo^ lutc mcliuscfl[ercfpcaucuiufcunqucfimsper iDfum a na>
tura intucnti pcrrcc^ius 8C mclius. Et ^ j^„endar funt probabilitcnftae
conclufioncs; lacob.s.i.auic,- FFf iif Oy B STIOMES lA, Prima complexio iuuenis
cft alijs paribus ponJcralltcr fecundum fitum lemperatior complexione pueri *
Patet, quia in afliuis func parcs , vt fupra vifum efl:, 3C cum hoc ii)
palliuis plus accedic ad a-qualitatem ponderalem ConciF» iuuenisqucim puer,
er^y»o ddc * Itcm Conciliator di^fercn^ tia vigelima ♦ tam puer quani luuenis
cxcedit aequalitatem ponderalem per calidum &liumidum, fed paereftliumi''
dior iuuene&aEqualitercalidus» ergo &c. Hanc conclu (lonemnullo modo
arbitror Auicen. intcllcxilfein litiera dum dixit . luucntus autcm 6^c .Siccnim
magis diceredc/ buiffet quod feneiftus lubet complexionem magis acqua^'
lcm,qu<a acqualitati ad pondus propinquiorcm , nifii quis fortc ncgct
totalem complexioncm liumanam ab aequali ad pondus perexcelfum calidi
5(:liumidi declinire. Sedadliuc lianc politionem tcnendo non elTet conclulio
vera vniuerfa liter . patet enim quod iuuenis ficcus tantum non cfl: fccun^ dum
fitum vicinior acquali ad pondus pucr ficcus tan/' tum alrjs paribus . luuenis
cnim iiccus tantum per exceP fum ficcitaiis rcccditab acqualiad pondus,cin'
matiiFcflum eftquod tcmpore pucritix plus appropinquabit , immo nccelTario in
piicritia tranfit per xqjalc ad pondus in palli^ uis qualitatibus vt
patercxditftis fupra ♦ capitulo de com/ plexionibus. Secunda conclulio
tcnendac/iquodfecun/ dum fimilitudinem fupcriusj frequcnter tadam complexio
iuuentutis cft alijs paribus ponderalitcr tcmpcrattor com> plcxionc
pucritiac. Parct hoc , qu/a ficut ocqualitas pon/ dcralis obtfnctmedium inter
cxccllentias qualitatum clc/ mentorum,ita iuuentuiiscomplexio mcdium
obtincrintcf exccllentias qualitatum faltem palliuarum extremarum, aetatum,
fcilicct pueritiae& fcnciflutis. Propter quod dixic
Auiccn.inlittera,qu6dcomparationcfciu3 iuuenis efthu^ midus , pueri vero
comparatione CicCLis ♦ Sicut tcpidum adcalidum comparatum cfl frigidum ,
adfrigidum vero comparatum eft calidum. Hanc tamcn conclufionem non puto
Auicen.intellexilTeprincipaliterfi quis bene confide^ ret per textum cius ,
Iicet ad hoc fatis adaptari polTit littcra. • TcrtiaconcIufio.Complcxio
iuucntutis eft alrjs paribus iuftitialiter temperatiorcomplcxionc pueritix ♦
Hanc con-' clufionem putoAuicen.intellcxilTeinlittera* Ec fupraca''
pltulodecomplcxionibus:dumaequaIitatcm fecundi mo'' di vidctur
attribuerciuucntuti»Etita tcrtia primi.primoca pitulo.vbiinquit» Verfitamen
perfedio 3^intcgritas (S^c- ConciF. Vndc hanc condufionem deducit Conciliator
differentia vigefimafexta. argumento fumpto a fubftantialitcr inhac^
fcntibus,quiafuacomplexiocft magis media inter cxtrc> ma SComnlsi
inftrumenta organafunt integra &:com^ pleta.Similitcr exoperatiouibus ,
quiaomnes opcrationes vitales animales (S^naturalcs funtin ipfis perfcdiores 8c
fortiorcs.Similitcr ctiam ex cafibus , quia iuuenis habet mc diam difpofitioncm
inter moUitiem SC duriticm& magis q^pueri»SimiIitcrinicrafpcritatem&
lcnitatcm, pilo/itate 6C pilorum priuationem. Itcm quia intcgritas 8c coplcmen^
tum virtutis no acquiritur nili cum intcgritate organorum quac non cft nifi in
iuuencute. Et fi confidcras hsec dcducflio Conciliatoris fimul probat
praeccdcntcm concIufioncm,fci licct fecundam 8c. tertiam. Vtrum vero eius
probatio fit cffi cax videbitur in dovftrina fcxta^rtem puero tcndcnte ad
uentutcm procedunt virtutcs faltem animalcs naturalcs dC
uitalcsadconfcruationemfpccieiordinatac continuc fortifi cando vel
crcfccndo^igrtur in iuuentute fortior eft virtus vnquam fuit in pueritia.fcd
fortitudo virtutis infequitur iu/ ftitialc tcmpcramcntum ♦ crgo
iuftftialitertemperatiorcft Tempc luucnis pucro. Qijidautem ficdicendum de
tcmperantia ratiatri^ tf"'°n»ododicfia,fcilicctfumptapcnc3 tacftualem
imprcf-^ pliciter» ^^oncm faiis patct intelligcnti. Vndealiam conclufioncm
commumtcr ponunt qu6d quatum ad imprcfTionem acfiua lem complcx o pucri eft
temperatior^ Patet quia calor pueri praecipux vcrfus finempueririaccomparatur
calori iuucnis licut calor corpons fani calori fcbricitantis, yc prima apho/
EXTRAVAGANTES. rlfmorum ♦ commcnto. 14» 8c totum accidit proptcr cafo> rcm
iundum humido imprimcre minus quam iundum ficco» Ad quem fenfum dixit Dynus
quod rationc pro/ portionis adiuarum 6!^: palTiuas puer eft tcmperatior» Contra
tamcn tcrtiam conclufionem poteft multiplicitcr argui. Primo,quiacompIexiopucri
melacholici cftalij» paribus tcmperatior complexione iuuenis mclancholici^ fe
cundotcchni.capitulodcfignis fiigidi&ficci cerebri* vbi inquit.Senfus
ciuidem in pueritia pcrfcdi<S(:c ♦ Et pcr idcm prima terirj ♦ capitulo dc
fignis complcxionum malarum cuenicntium a conccptione.non igitur vniucrfaliter
tempe> ratior eft complexio iuuenis. Confirmatur , quia iuucnia tcmperatus
cftcempcratioris complexionis iuucncficcoia' ium,propter ficcitatcm in ficco
lantum cgrcdi xqualitatcm iuftitialem cum folum iii acfliuis fit icmperatus ,
igitur inco tcmpore crat illud corpus ficcum tantum minus dirtempc'' ratum ,in
quo cum tcm pcramcnto acfliuarum minus pcr fic citatcm egrcdiebatur acqualitatc
fccundi modi . fcd hoccrat in pucritia.igitur in pueritia erat ficcus lantum
tcmpcratior qperatiniuuentutc.igitur 8Cc* Itcm corpus ficcum tan> tum
tendcris ad iuuentutcm pcr aliquod tcmpus continuc fit ab atrqualitatc fecundi
modi diftantius, alrjsparibus quz^ tumeftpolTibilcferuatts , cS::ftantc
regimine conucnicntf# igiturin iuucntutccric talccorpus diftemperatius qi
fucrit in pucritia.AlTumptum pater,quia corpus ficcum tantum a
piiiicipiogcnerationiscfthumidiuscorporc aequalidcfe/ cundomodoxqualitatis
,i^inprincipioiuucntuti8 cft fic/ cius»ergointcmporemcdiouelininftanti aliquo
cft prx/ cifc sequalitcr ficcum . Sit igitur illud inftans.a ♦ 8c fit» b#
primum inftans iuuentutis : di^patet quodpcrrotum tcm^ pus mcdium
inter.a.b.corpus ficcum tantum fiet pcr (icci tatem
vliftaiitiusabacqualitatefccundi modi, 8C pcr con^ fequens aliis paribus
diftcmperatius. Item.fignctur meii fura ficcitatis opcrationibus
proportionatilTima intota lati tudine ficciratis acquifitar per decurfum
actatiuum . Et pa^ tet quodinillacftmcnfuraficcitatis lepcrta in corporeha
bcnte acqualitatem fecundi modi quse fit»a* Etaiguitur fic*quodlibetcorpus
cholcricum nielancholicum aucfic-' cum tantum naturaliterdccurrens pcrfuas
artatcsintempo re pueritiac pcruenict ad .a.mcnfuram ficcitatis ftante pari^
tatcinacfiiuis. igiturquodlibet talecorpus crit in pucritia i n pafTiuis
tpatius c]^ crit in iu uentute ♦ Vel brcuius arguic fic. quodlibeccorpus
quantilcunqp naturalitcr ficcum cft aprincipiogcnerationishumidumhumiditate
fupcrflua SC multum improportionatain opcrationibus 8C infcnccflutc ficcum
ficcitatcfupcrflua. crgoaUquando inmcdio habo* bithumidum pro opcrationibus
optimc ficco contcmpC'' ratum ♦ fed hoc non crit nifi in pucritia , quia in
qualibct alia aetatc habcbit ficcitatcm egredicntcm aequalitatcm^ igi tur 8Cc .
Vclarguitur fic. corpus a gcnerationc ficcum tan
tumhabetaprincipiohumiditatemfupcrfluam pro opcra> tionibus,&: in
iuucntutc habcbit ficcitatcm fupcrfluam^ igi-^ turintcmporemcdio habebit
ficcitatem (Si: humiditatcm tempcratam. vel non fupcrfluas , 3c non in
iuucntute ♦ igi' tur 8Cc ♦ Confirmatur , quia pofl^ibilc cft alicuius corpo^
"stcmpcrati fortunium clTc in pueritia &infortunium in iuucntute, quo
minus potcrit pcrfTcercomnes fuas acftionc» «niuuentutc q^inpueritia ♦ ergoin
pufitia crit iuftitialitcr tempcratior^ Pro ifto videtur expcrimentum dc
corpori'' bus multum ncutris tcrtrj fignificati , vt vehcmentcr cho'
lencisagenerationequcciniuucntutea facili caufa »griW ^incs incidunt in
pucritia tamen fana permancnt ♦ "'^ ifto videtur intentio Auiccn.tcrtia
primi . docflrina quarta» primo capitulo.vbi plura cnumerat corpora,quorum conj^
plcxioncs tcmpcratiorcs funt in pucritia, vt Cicca t^"'" ^
VeIchoIcrica,6<:ccontra, vtfuperflue humida cum Pcramento acfiiuarum. v\dc
8Cc^ UtoUcc Ad hacc oia rridetur per ordinem* Ad ^"'"""'uni
Wo oiodum tefpodcndi vidc t^dum a mc ^"^^''♦^'il^gato Early Europ.an
Books, CopyrighlO 201 1 ProOuest LLC Imoges reproduced by courlesy of The
Wellcone Trusl, London. CLVi^STIONES lA. praeaI!egatO(X:eligc. Ad fecundum
dicitur q» idco luuo» nrs tempeiatus ert temperatior (icco tatiaim,n6 folum
quia ficcus tantum egrcdiaturgqualitatem ^c.Jiicnim folijideo
ctlettempepactDrco tcmpore quo curiitempetameiitoacfti'' uarum liabcbic ikcj
catem praccife acqualem /iccitati iquali tatis fecuiidi raodi^norifuiifct
iuuenis de fecundo mo aequa iitatis eo,tcaiperatior6t:iiccorpus ficcum tni
aliqnin pue> «•itia habcretpqualitateiitfccundimodl,miipcratU8 autem fecundi
modi in iuuentutc , ideo eft tempcratior ficco tan^ tum,cfjiacumtalimado
mixtionisdi: lanta humidi terrc^ ftreitatccumalii circunftanttis requilids ad
fqualitate ha> bet (iccitatem iHi gc^uahtati proportionatilTimam ♦ &
econ/ traficcatantum , ideo diciturrefpecftuhuius pqualitatis di-» ftempcrata.
Hcficpatet argumentuni uoprocedcre. Ad tertiam confirmationcm dicendum eftquod
illa confcquc'' tia nonualet,quialicet: in cafu aigumcnti corpus liccuni tantum
per touim tcmpusinicr.a^Ok.-.b.pItis gradualitcr rc moueatur ab gquaUtate
fecundi modi,ci tame continuc plus appropinquat pcrftclionaliccr.Et
conrcquciuer conccditur aliquod corpus per dccurfum ecatiuu fieri continucab
equa Utarcgt^duabter rcmotus:quod tamen continuecidcm per tcaionahtcr magis
appropinquat, ut in cafu argumenti, fccontra ut in fanguineo ad fcncdutem
tendcmc Ad quartam confirmationcm ncganda.clt ifta confequentia, quodlibct
corpus Iiccum tanium cholcricum aut mclan^ xholicum in tcmporc pucritic
pcruenietad.a.ftante tempc/ tamencoaAiuarum . igitur 6Cc. quia licet.a.fit
mcnfura 43. portionalimma &:cmon tamen nili cimi tanta tcrreftreitatc ^talt
modomixtioois&c.Qiiiaalitcroportercc conccderc quod omne corpus pcr fuas
gtates dccurrcnsaliquando ha. bcrct.:qualitatemoptimam palBuarum. A4 quod c^iam
concurnt quod a, luucntucc reperiturinte^rirae comDofir^ mljs qualis non cft in
pueritia. Ec per Klem dicuu" ad 5 repI cac,oncm,c8^canccditurqu6dcorpus
natuiXcr ficc^^ ^ t^^^M^^ '""d eft in luucntutc. me tcmperata fiue
proportionaca'3d^ i 1;^ 0"^° t>uerhia,Ucetfit,qualicatiopt^^^^^
qu.rucdiccum^ft Ad^ali^^ lus difpoficionis accidcntaliter fupcrJenientis
poITibilc ' ft luucntutcmminusperfcAamclTecMuitpueritiain eodem Vbi tamen alia
paria fiicnnt pr^ter ca in quibus fft compa tatio 8C ad sfta nccclTano
fequeniia eft fcmpcr iuucncus per tedior pueritia.Et fic cft inteUigcnda
pofitio. Dc aucflonv tatibus vcro induc^lis dicitur conccdendoaliqua corpora i„
luucntucc ciTc magis argrocaciua.cx illo camen non fcquitur «orum complcxionem
intempcratiorem cflrc abfolutc qujl ^bfolute impcrfcaiorum opcrationum
produdiuam : ficur 2lT ^h^l^^''^"^ «^at ^ cadit in febrcm licer cS^^^
Etfiarguiturqu6dft' d^S^f/''"" •''^''T''^/'* potenciarcfiften: j
^grotatiuis argui potcft pcrfcdio fanitatis. iv
dcmxtatisjnccrfcqualftcrnoncftin propofito. Pro ^oritatcct Auic. dicitur
Auiccnna non voIuifTe lla coroT
acircinpucritiaHiftieialicertcmpcrata^fedfoIumgradJa^^ ter exquomentofuarum
complexionu minus pafata ful; ^L fZr ^^"^."^'«ee.Et fi mihialius
occurrct modus oU ^erur aT'-"^'^ Ad argumcnta principalia ref^^ fZnr:U,
^"2""^ ^'^"«r '"^"^ fimilitudinem Xc rari ^
^'"^ ''''^'^ a^ignantquidam,quia Z^ZIZ '""^""^
P^<^P^^^ fubftantiL.coru' Tafif.bnes,ideooporcccpueros magis confcruarc
tempcra! ^^8aut.meftdc,uucnibus,inquib,sproptciJbJidi«^^ EXTRAVAGANTES. & corum impaflfibilitatc norcquiritur
tanta tcmperies aeria &:aliorum Iicut in pueris.Non igitur voluit Gaf. ver
non cf leconfcruatiuum luuenum ficutpucrorum,fed voluit quqd
prxapucpueribcnefeiiabcntin vcEcproptcr vcr nonha- bcrecxcclfum qualitatum,a
quibus pueri facile pcrmutan^- tur.Sicutctiam corpus conualefccns cx agritudinc
aut na^ turaliter valde rarum,ita quod tam a calido quiim a frigido facilitcr
patiatur,melius degcrit Sc conferuatur in vcrc in aliotcmpore.&Iibi magis
proportionatur vcr corpori quantiicunq? temperato.non tamen ex ifto fequit
illud cor/ pus cactpatius.Infummaigiturhaecrcfponfio vult q» iu/
ucnis,vcrbigratiatemperatusinomni tempoie anni tem^ pcratobcncconferuatur,cS^
forte abfolutc melius q; pucr quia virtuseftineofortiorad tolerandas
impreilioiKs cu^ iufcunqp tcmporis anni non egrcdicntis tcmperamcntun»
proprium.fcd pucr pp eius palTibilitatcm quantilcunq? acr liycmalis 5^:
acftiuus itieric cempcratus indigct maiori cufto dia,<S::intcrcaEtcra mclius
fc habct in vcre,quia in eo rcfpc/- aualiorumtemporumnoneft cxcclTus potcns
ipfum no> tabilitcr immutare.Et ficcum didum cft deaerc, ita pro>'
portionabilitcroportctintelligidcaltisrcbus non'naturali^ bus. Altj aliam
caufam tangunt,quare non fit illam fimi/ litudoconccdenda,quia:calor pucrorum
eft in multohumi-^ do,quarc mitis 8c non pFxparatusinccndio. calor autcm iu
uenis acutus 3c incendio paratcis,vnde dcbct clTe confcrua^ tiuus luucnis magis
infrigidatiuus &:inccdri prohibitiuus q^ acr pucrorum conferuans alijs
paribus.vndcacr vcris fufFl cicntcrinfrigidat& cuftodit puerum,fed no
acqucbcnc iuuc nem; • Conrra,quia tunciuucnis tcmpcratus non poilitiii Gianni
tcmpore debiteconferuari, ncc fifr puer. Ncgan> daeftconfcquentia,fcd folum
cx hoc fequitur q> pluribua adminiculisadcius conferuaiioncmindigetpucr in
ajftatc 6c tcmporibus alijs qt in vcrc.Similiter iuucnis temperatus paucioribus
in hyemc tcmpcrata &:in alrjs tcmporibus plu ribus indigct adiutorijs.
Verbi graria.io vcrc iuuenis tempc ratusindigetcibo&potufrigidioribus
ac^uc^puer. Simi> htcr excrcitio minus calefiactiuo.Pucr autcm in hycme indi
gct cibis & potibus caIidioribus,veftibus calidioribusiuuc nc <3C caufis
rcliftendi infrigidantibus cflFicacioribus. fcd dc hoc v^eccrtiocechni.Hgcmihi
vidctur clarior folutio hu-^ lus dithcultacis.licetaliccr videatur diccrc
Conciliator diflFc rentia vigefimafcxta. vide quia confufa folutiocft. Ad prl
mam conffrmationcm dicit Cociliator allcgata diflfcrcmia n -i. Gar.cum
dixitoptimam cucrafiam habct^q;' pucroru^ ^^"^'^' clt artasmon comparat
complcxioncm pucritiac complexio nibus aliarum aitatum , fed comparat
complcxiottcm in ambabus contrarietatibus tcmpcratam in pucricia ad alioa
pucrosinftatu:&:compIcxioncm tempcratam in ftatu ad alias complcxiones in
ftatu,& fimiliter in fencdute Et hoc videturinnucrefcries Uttcrg cum dixit
. Et crit eucrata h*c talis,fcilicct tcmperaia in ambabus contrarictatibus
fccun/ dum ftarus tcmpora,fciIicct rcfpedu inarqualium , in ftatu
vcrominimc,&(ntemporc fccundum dcclinationcm vt iftis cogruum nam optimam
quidem crafim habet corpu» fccundum puerorum xtatem &c.vide ibi. Ahj aliter
cx/ ponunt GaP.intcIIexilTcpueroshabcrc optima m crafim .p naturalibus
opcrationibus. Ethoc ipfi conccdunt. Cuin quotamcnftat meliorem cfifc
complcxioncm iuuenis pro opcrationibus animalibus. Quod autem hpcfucrit
intcntio Galcn . probat feries ftatim fcqucns cum dixit.Duplicibu9
cnimcxiftcntibus adibus fccundum animalium corpora pucri quidcm opcimas habent
phyficas , animales vera ca qu3Epoft pucrorum aetas vfque ad paracmafticam Contra,quia
virtus&opcratio gcncratiua pcrfcdio.Vr?- in luucnc vt omncs audores
fcntiunt . fcd iHa ^ii rJ!! desvircutis&operacionis naturalis, crgo
nonomnci?P«5 rationcs naturales pcrfcdiotcs funt in puero Rper idcm arguitur
fic. attradiua 3c retentiua digcfliua & ex> puUiwa non eft uniucrfalitcr
perfedior in pucroquamin Iacob«s,i,auic. FFf iirj VASTI
luuctie,Spcfmaciiimgcncratur(& pcificitur omnibua iIUs
Vivtutibuscuiuscftgciieratio tam in iuuencqj in puero» ' Item fpiritus animalis
perfecnor dl in iuucr^c in pucro qui generatur in rctc mirabili pcr
digeftionem:ut prima ter tfjvfccundocapitulo^ergoperfectior cft virtus
digcftiua dC generattua fpiritus aniinalis in iuuenc quam in puero. Ciim igiiur
iftae fint virtutes naturales,fcquitur dCc* Item fpiri tus vitalis perfcdior
eft in iuuene cY? in puerojco quod fpiri^ tus vitalis perfcdiusattiiigit fincm,
ad qucm fuit a natura animali tributus , fcilicct pracpararc mcmbra ad fenfum
dC Hiocum,& funulcum fpiritu animali operaiioncm fcnfus 8C motus
pcrficcrc.crgo pcrfcdior eft virtus Sc opcratio di
geftiuaquaincordecxfanguinc.genciac fpiriius vitalisin luucnequam inpueio,cum
igituromnis virtus digeftiua fit Virius naturalis:fequitur<S(:c» Itcm virtus
vitalis eft for/ tior in iuucnc quam in pucro.fecunda primi.capitulo dc pul
fibus ptatum.fed virtus vitalis cft fpccies virtutis naturalisi pcrScirur cnim
cius acfhis digeftionc attradionc cxpulfione dC rctcutionc» Qtjicquid alias
dixerim in hac matcriaj tfiim iuucnis effcni,nunc'milii videtur tcnendum quod
opc V&tiones animales 3c naturalcs et adfpccici confcruationem
^rincipalitcrordinara-funtiniuucne perfcifiiorcs quam in pueio» Ex qiio parct
quod abfolutc pcrfc<5iior cft tempo Hfefe iuucnis qu im puerlali^sparibus.Si
cnim principalilTi/' mwoperatioiicsadquP!'; finaliierordinaturhomo funt pcr>
ffdiorcsin iuupne:nKiiui> atiingit iuuenis vltimam perfc> ^tionem Jrumanamquurii
puer,<S^ per confcquens &c. Sc tundo/opcrauoncs viiaies pcrfccfliorcs
funt in iuucnc , quia ftieliu^ aurngii finem cuius gratiaiiominicft virtus
vitalis attrlbuta. Tcrrioopcrationcs naturalesomncs alris pari/
busfuntperfec^ioresiniuucnequam in puero. Sunt cnim rtieliores
prooperarionibus,nifi cnim talc reftaurarctur hu/ midum iniuucne
<&:tanta!ficciratis,non cficntorgana con/ Ucnicntia ad opcrationes
iuucntuti debitas. Quarto , licet Ita fit plurimx tamcn virtutes et operationcs
naturalcs funt in puero mcliorcs ad vitc pcrdurationcm ♦ SC confcqucntcr
patctq^non rcpugnataliquam virtutem vel operationem effc meliorcm pro
perdurationc vitae qua: tamcn no cft ab^ folute melior.(S<: ccontra aliquam
meliore clTc abfolutc qux tameneft dererior pro vha: pcrduratione» Ad primum
igitur concedirur ad quod deducit argumcntum» Et eodc modo diciturad fecundum
ctad tertium.Probant enim no omnes opcrationcs naturales cfifc in pueris
perfediores. |Et hoc conceditur.Dum igitur dicit GaP.phyficae quidem funt incliorcsinpucrfs.inrclligitcasmcliorcs
cfifc pro vita: cu> ftodia 8c confcruatione.fct hoc non rcpugnat dicftis.
Coti tra.peridcmanimalesiSivitalesdebcrcnt dici mcliores in pucri3,quia ctiam
funtmcliorcs pro vitac pcrduratione» Proiftopoteft dici quod animalcs 8C
vitalcs in pueris no funtper fcmcliorcsad vitaepcrdurationcm. Veldic
q>vi> tales fub phyficis comprxhenduntur ; Animales vcro noii funt
meliorcs pro vitae pcrdurationcin pucroquamin iuuo nc.non cnim magis apta cft
mcrito operationum fenfitiua/ nim aut motiuarum magis prolongari vtta in pucro
quam in iuuenc i Si autcm non placet harc rcfponfio ficabfoluta dlc quod fola
operatio nutritiua 8c miniftrantcs illi perfe/ 6k\or cft in puero, caetcrx vcro
in iuucne , 8c dc nutritiua 8C fibiminiftrantibus intellcxit GaP. Argumcnnim
autem fumptum acapillis non coiicludit,ficut licct in calido &:hu mido
polTit clTc capilli fimilitcr colorati ficut in 'temperato, non tamcn cft
vtrobiq?fimilis tcmperics. Et cj>po(Tint clTe fimiks perfuaderi poteft ,
quia potcft in calido 8C humido fieri maior aduftio vaporis fiimofi quam in
tcmpcrato . 8C fimiliter mirior, vbi humor eftet magis exubcrans ♦ igitur
potcftclTe vftioacqualis.ponaturigiturita tflc^SC fcquitui' ^ropofitum.Si autem
poetx pofucrunt vcr afifimilari pueri^ tix illud dixcruni metaphorice. Ad
fecundum principa'' !c neganda eft conrcqucnria,quia pcr idcm concludcrct cor''
pus fangumcum effe tcmperaium,quia in eo maximc ^un VGON .1 1 dat humor
fang^uincus qui cft humor tcmpcratus.Iicct enifrt inpucris magisabundet fanguis
cjp in iuuenibus, fangui» tamen pucrorum no eft alqs paribus tcmpcratior
fanguine iuucnum» Et per idcm refpondetur ad id quod dicitur dc calore
naturali. Ad conffrmationcm paicc rcfponfio,quia illa nonprobatnifi tcmpcriem
maiorem quantum ad ta'' (ftualem imprcfiionc dc qua no cft fcrmo» Ad tct tium
prin cipale . ncgaturilla fimilitudo vniuerfalitei intcUccfta , quia complcxio
naturalis tcmpcratior eftalrjs paribus longcuior fed non vniucrfalrtcr «rariua
tcmpcratior cft lon^^uior» Et pcr ;dcm ad confirmationcm ncgatur cj>
complcxio vniuerfalitcr longpuior fit uirtutimagis conueniens quam/' uis fit ci
conuenicntior pro vitx pcrdurationc \'cl ciifto'' dia.Cum hoc cnim quodcft
conucnicntior pro cufiodia vitx,potefttamen efiic inconuenicntior pro
opcrattonibus vel opcrationum pcrfecflionc. Ad quarrum Hlud probac qp mclius
procuftodia virx rcftauratur humidum inpucjO nontamcn probat quod rcftauratur
mclius pro opeiationi'' bus,quoniam pcrfc(fiio& intcgritas noftra 8C
potcntia nO'' ftra pcrficicndi opcrationes non cft nili propter multam fic
citatem quar in nobis accidit.tcrtia primi primo capitulo» Ad quintum
dicitCoiiciIiator quod pucri non polTunt iO pIura.Erquibusarguipotcft
quodiuucncs fiintmagis teni pcratiautfortioiis virtutis.Puerum cnim pofiein
operaiiO'' ncsaus^mcntationisjSi^noniiiuencm non arguit ipfiim cfle
pcrfediorcm,fed potius impcrfe<ftiorem,quia nondum ve/ nitad
pcrfccftioremjfed cft in via.Iuucnis aufem eft pcrfe^ c^us qui omncm adcptus
cft perfccflioncm , .6C nullam ad/
hucperdidit.Vndc&GaP.fecimdocomplcxionum. Cecon/
docapitulo.Puerdicituranimalimpcrfectum. Et pcridc
patctadaliamconfirmationcm.Ucetaurcm pueri plus po£!^ fint vti vcncrei8,non
tamen aeque perfetftc. Ad aliam co firmationcmdiciturquodactus
virtutisnutritlunr SC dig?/ ftiuacperficiturcalido&humido tcmpcrati
iuftitialitcr,fi<' cut eft in iuucnc & non in pucro» Incipit fubtilis
qitacftio VgonisSenenfis dc Ma^ litia complcxionis diucrfx. VTERITVR
VtriTmmalacompIf^ xiodiuerfafic in cualfbcr parte cius cu/ iusaltcratur
complcxio. Ad partcm firmatiuam arguitur multiplcitcr. Pri^ mofic.malacomplcxio
diucifacft qua^ litas,qualibct qualitas habct fubiecftt^»^ adaequatum. ergo
malac complexionis diuerfaccftaliquod fubicctum adqcqua^ tum.fed nullum eft
fubiectum adaequatum alicuius qualit^ ti3 nifi illud in cuius qualibet partc
eft aliquid dc illa qualita ic.ergoaliquod cft fubicctum malse complexionis
diucrfae, incuius qualibct partccftaliquidmalp complexionis diuer^
f?.&hocnon poieftclTe nifi illud cuius altcratur complc/ xio.ergo mala
complcxio diucrfa cftin qual bet partc eius cuius alteraiur complcxio ad bonum
fenfum» Connrma^ tur.cuiuslibct alterationis eft aliquod fubicctum adocqua^
tum.ergo alrcration<s pcr quam acquiritur ma!a complexia diucrfa cftaliquod
fubicctum adequatum » ergo ta^^'^'^"" dum quamlibct partcm fuam fiue
formalem fiuc "^VV^^ lem ad talcm complexioncm aheratur . fed quod
f^<^^^""; quacunq? partcm alteratur cft «n mala complexto a'uc
fa.crgo aliquod eft fubicctum cuius alteratur «^^"'P'^^'^ j^, cuius
qualibct partc eft malacomplcxiodiucrfa. ^^^^ fic mala coplcxio acqualis poreft
efl^c in qualibct P^f'^.^^^ iecti quod altcratur:<&: potcft efte in
qual.bct pa»'^ ^ 5'" bona complcxio acquaIis»ergo potcft cftcq, m quai/oc
y^^^ te cius quod alteratur Cn mala complexio diuerla. te fequcntia,quia fi
partibus ta materialibus qi torrn^_^ ^ ^^^^ repugnatmalacoproacqlis &bona ^
eftmala extrcnia,cifde non rcpugnabit rccipcrcmcdiu^q ^^^j^ d V S T r o,
complcx/or diucrfa.>&: anTumptum patct:quia cade pars quac pnmo crt fana
Bi poilca febrics fcbrc hcdica. Tcrtio . fi
nonciictpolJibileinqualtbecpartcciusquod alteratur elfc ■nalam complexlonem
diuerfam,aut hoc repugnarct cx par tcagentis quia non p.tcft agere.c5<: hoc
non , quia inueniun^ tur agcncia quac totum alterant , 8C qux totam contrariam
complcxioric inducunt in facto eire. 3C hoc non poaUnt nia pnmisqualitatibuspartem
tam formalem qi materialem altcrarcnt.Aut rcpugnaretcxparte rccipientis
fubiccf^i 6C hocrfon quiacum quarl.bet pars vtrfiq, cxtrcmum 00^0
rcc.pcrcfequiturq,quxlibet poilit rccipcrc mcdium:Aut tcpugnaret cx partc formx
rccipicndx.di: hoc non, quia ca> Iiditasfiens
poicftrccipiinquocunc5mixto& in cuiusl.bcc rn.?.l u ' P3'"^3ut
quanto,quian5eft polfibilc fimul n qaahbet partcclTe malam complexioncm
diucrfam,quia «uncnoneiret diuerfa immo xqualis,vt videtur diccrc Dy. ms,3c
tunc dic. non poteft q, mala complexio diucrfa in ali qua parte matcriali ftet
cum bona complexione natura ? v puta in illa partc matcriali in qua cft.crgo
poterit ftare n ,m bona natural. in toto rcliquo.fed quadiu ftat bona xaur.
I.eftipfadiucrfa,quiafic^^^ dolorem vt7nf a d cctur.crgonon rcpugnat ipfam
cflfe d.ucrfam d^: e Te in qualibctpartccuscuiusaltcratur. Quarto fic fi nln ^
qualibct partc eius cuiusalteratur coniple^^ LT «fl "'? « quahbet partc
formaliTm «iima nalitcr non tn cft in qualibet narr; rr.^r^.;,i j
Mundinusdclctis.BertutiuslS dcgarbo:fedhoccftimpo(TibiIe ntm.v^u^^^ lis minimi
naturalis polTro e ftXrm^l^^^ ? rcliqua mota vtquicfccrcri L n n ^.f '"V
'^'''^ «iodiucrfacumjttS^ turiUainquacftmara • ^^ "^^u^ -^ moucro mm
calori» namraUs animll ,? a P"muni mo' «lam qu,efcit. Ec itadequiete
necaliterdemotuin cip.0 feptimi phyficorum probaret Adftott au^ quod
mouetur.mouetnr ab alio. * "«^ _ ^"oPPolitumeftGaP.inlibellodemalitiarnmnl,
• diuerfe.propepriticipiumficdicenscafi pf '^'cT"'' quidem eft q. iftx
fpecies m^lit^rimoleiinn r;"'^'^"'" «iiuerfificanmra fpeciebus
mal t?J comoS,^^ "^ nifi.quoniamift^nonconfiftuntinorrb^^^^X^^^^^ Poj<s
cuius alteratur complexio.Hic GaF. "^or'
Iftaquaftiocftantiqua&diiTicilis 5:in<-3 .W^- y=>rn modi dicendi .n
pluribus «ian^^ dStionih^ "l?"'^
«''i""fentibus.Primotameni„eaviS2''^^
m»IacompIe,iodiuerfaAquidfitmlacoZ;i^^^ fic .uxta modum loquendi med/corum.SeSm"
J'^'''»' Malaco xio.quia^^nSso"!'"'.'*^,'^;?'™?'''^'"^''
^""«P PFodi. faeft\uminru&"°''^ i'?']?^'"^'"'»
^uer. "erfa 6i: cit dolorem aut t ftel'?'^''°^ '^'t^,"
'""P^dimento % »qual,s lisinfabieaoin quoT^^^^ q"=e.
fationem.Etinhocadil?" f»^!'^°'"«em frn' libro de malitia co3«
on'" /'T''''' P^^^^^ fe«o.nfine.rnfeWhefl° '''"/1 ,^""'
«Pitulo in membris quid luben^ea,^" ""'u'^V f ? ^^^»
«Phem:ramlut pu^rrdam remir" '^""i'! ' f'^^ ^'='"^'^ fl=--scetrerieslit,er^Iirmau^^^VGONIS.
aijtem aliamm febrium exiftit.quam
patiens eam non fcn/ tiat.fct,n capituloquartocirca medium in translatioiieara-
bicadrcrt cf principium quietis a padione &. dolore qux Cmt in mala
complexione eft cum membrum erit perfecfle
afflmnacumalter5,i.Exquodaturi„telligiq. antequam fit perfede aft.milatum eft
ibi dolor aut palCoTEt apparct ift, in traslano,ie ex gratco, vbi dicii GaF.Si
vero co, pus vinca tur a caumate quidem proueniet dyfcrafia , & acftus
eorum pereat,<S: eorum paftio in tempore cellabit aut a dolendo tunc
q,pr,it>um alTimilabuntur tranfmucanti.Ec hoc eft C7cf Amceti.voluic fecunda
primi.docflr.na fecunda capiculo de caufis dolor,s abfoluce.in principio.cum
dixit q, vnum ge/ nus caufarum doloris eft mutatio complexion^ cito fala
&eft mal.ca co.npIexionisdiuerfoc.Et paulopoftdicit Ma
(itiaautemcomplexionismanfiuxnullomodo efficit dnl,,. rem nec fencicur.Et idem
vult fexto nacuralium.cap. dt Z a^.3c Auer.tertio colliget de accidentibus
fenfus tadus Auer. Fnma .g.tur d.fferentia inter iftas duas manerie. maliti^
complex,on.s eft ifta dicfta. Secunda autem diuerfitas ft
magispropria.&addeclarandum vtriufce defcriDtil,.^
famit.,rexcaufahuiusdifee„tix,quxabr<^S^^^ gacs alT,gnacur 5^ eft quia mala
coplexio ocqualis fiue ma„ fiuaeftfada,ndepcndens.mala autem complexio
d,u"rfa eft,nfier.ta„tu.;,.Etinde(;a.Iocoallegacodcmalic,acom r,P pIex,oms
capitulo quarto.air,gnando caufam d.dtorum ad^ dit.bt.llud.deoqua„doacc,d,t
membris no„ accidit do> Ior,cu,ri,pforumcomplexio iam integra tranfmi.tata
eft fed ,„ d,rpofit.o,.c tra„f,r>ucacio„is eius.Ec propter ho - «aoritate
Hippo Auicen.fecunda primi capitulo allega^o di xit.lfta eii.m dolorcm non
elficit , quoniam ipfa non femi' tur.oportecenim vtfcntiensabillo quod fentitur
patiatur res nanq, non patitur proptcr difpofitionem raanfiuam aue' ipfam no„
mutat.im.no non patitur nili propter cotrariuni
aduen,ensquodmutat,pfamadilludquod nonerat. Erii ' hoc fere co„ue„,unt omnes
medici.fcilicet quod ma a co^ plex,o d.uerfa eft ficns , & eft caufa
doloris i„ mTmKr?- quoeft:autpaUio„is mala complexio ^^l\s\ahaT & nonfact
fe„fumautdoIorem i„ membtotn quoeft M ratamec^dediffcrentiain malam compexionem
f^cW & malam complexionem Sentem ad huncfcnfum non ? m.l.terd,cuntomnes
medici modern "^7^, Mundi^us fj per l.b.de mal.t.a complexionis diuerfa:
& n„„,?c.iT bo .n quxftione de hac materia volum ^ m ,^
fiens,i,aeftdependensacaufaipraSenT'^.S'^^^ tianaa cho era putr.da q, ftatim
caura remota ce fat notocamalacomplexiofiensababfencia conCantis vt nullo mo
tal,s qualicas fiens remanet ,n fjNie p '4 '
dicuntq,hochabet,mpotentia.Bt„o„d'c.trab Arift ° in alia &omnis mala
comple<ioqui rerlanl? faproducenteeftfaaa&nonfJens. E hocl" ^
ratione &audoritatibus. Ratio eft ifta f diuerf, dicicur talis pro quanto
eft n "fed oTr,"'"'" eftin fferi eft in
motu.&omnismo.uspendct te'!'''''' acaufa mouente,itaqu6d caura moueme
exTorr™!' nullomodoremanetmocus . ergo omni. maC Jp^^ o ta n,h,l,l|,us mals
complexionis remaneat.Mala autem co plexio fafla „on fft:& per confequens
non pendet a caufa i» fam producenre quia maU complexio fada non hjbet elT,
n.fi,nterm,noalteratio„is.&omnismotus talis „on, plius fit.ergo non amplius
dcpcnde, a caufa facen," Frl"?' Copro. fn,am
con.^rmantauc^oritate.A.prima terr,t j tateaccirtiumrodxcummiteri,.vbrv,,w' ^■'''^^"^l''
l c xioquando-pfltpervicinitatem quanlol?""'P'' f^f^ tacionem.Et q,
iHa qu. fi, pl vidnitafer^ rem "' tohumoreimbibcnre.rilaautequi fjt o-. l
'"1 no„ l.c remoucE.Et patet lege„ri q, copLM'"'^?'' cinitatcm
i-"ell,gitffe„,em,1talia imelli, P^^Y -
fuperhocpropofitoproce.r,cDynu?.vt,^l'r 'i';V-^"^
*aq«calefaflaaa?rrcmo:oc^,e;-;;^ ucob»9,iauic» FFk v QV/ESTI
adpriftinamfrigiditatem:>5*:quadiueft calida eft talis pcr prxfentiam
partium ignearum ipfam tranfmutantium ad caliditatem.EtconceditvUimum,q)
noneftopus agetein^ fiigidanie reducente aquam ad fuam frigiditaiem no in^
diget ni/i vt celfct caliditas,6;: ipfa reditad infrigidatcm vt primo cum ipfa
fit cflfentialiter frigida,iSi: non indigct nifi rc motionecaliditatis
accidcnialis qux remouet ^ ccifat pcr remotioncm caufac producentis,cum non
poifit in aqua ma nentc forma aquxelTecaliditas facfla.cSi fecundum hnc mo
dumfacfium quodcftpars fientis ert totumfiens,5^in mo^ tu,& pcndcs a caufa
vt cft caufa moucs qua diuerfitatc mo^ ucrc dcCum.SC illud definit e(Tc cum non
iiabeat effc nifi in^ quaniumfits5c:habet refpe<flum ad caufam mouentem vt
talcm. Contra hunc modum arguo fic. Primo.facftum deficntceft.crgonon
fir.tCfKtconfequcntia,quia illud quod fit non tH.dC alfumptum cft notum per fc.
Prxterea . fic <p a mobile ex caliditate naturali,vt vnum debeat caleficri
vfq; ad gradum vt tria,ita q» antcquam ad gradum deueni ret coniinue qualitas
lit in fieri:ct fimus in inftanti in quo cft calidum
vtduo.Etarguofic.iftacaliditas vt duo cft fadta
detota!ificntc.fcdiftanonampIiu9fit:ergofa(ftum de fien^
tenonfit.minorprobatur,quiaiftanonfit nifi per modum perquemacquiritur.fednoncftamplius
moius pcr quem ipfa acquiritur quia pracfuit.iguur ifta non fit.cSt:
toti"i afium-' ptumeftclarum» Tcitio fic.pofifibileeftaliquamqualita teni
fientem ad modum medicorum per tempus rcmancre in
fubie<fto,pcrquodtempusiHud aquo qualitas iUa dicit fiens non mouet nec
altcrat fuBmeiufdem aliquo motu.igie oon eo modo dicitur qualitas fiens, quia
pcndet ab agctc in/ quantu eft moues.cofequctia clara.afl[umpti1 .pbo. Suppo
nendo cp du in aliqua parte intcndit caliditas & remittit tit giditaspertotumc^^pars
illa non acquirit'frigiditatem ,^ ccontra. Alitcr cnim contrar ia in cadcm
partc adacquatc li^ mulintciiderentur^&ineadem partc^acquircrctur frfgfdi/
las SC dcpcrdcrctur quod cft blfum.Caufa cnim potens ad f rigiditatem
induccndam in parte eft potens ad cius corru/ ptioncm prohibendam.
Supponofccudoc;^corpus febrics febrefenguinisautcaufonidiscum potataquam
frigidam, 6C pcr illam infrigidatur SC curatur non fubito,fed in teporc
venitperillud infrigidansad gradum caliditatis tempera^ tSE.Et fimilc poteft
fupponi dc manu febrientc aat phlegmo nata aut ery fipelata cfi ponitur in aqua
frigida patet ad fcn^' fum.Et cp fequatur probatur,quia talia non infinitc
vcloci^ ter agunt hanc qualitatcm fictcm rcmittcndo cum ibi fit rc^ lifteniia
ex partc humoris & fpirituum a quibus qualitas il^ la fiebat,&:
potentia aquae agentis eft fiuita. fit igitur.a. cor^ pus febriens febre
putrida fientc,& i nfrigidetur ab aqua 8C fequitur per aliquod tempus
infrigidctur antcquam ad tc peramentum redeat,&: fimus in aliquoinftati
intrinfcco hu iustemporis.Etfcqui'turcj>pronunccftibi caliditas fcbris quae
prius crat fiens,& pcr confequcns cft ffens eum non fit facfla fixa,(5<:
tamcn a caliditate rcfpccflu cuius ifta dr ficns nulla fit altcratio in
fubicc^o caliditatis illius.Nam aut caufa aItcran8
caIefacit,cS^hocnonquiacontinuein parte illa rc/ mitiitur caliditas pcr
totuni,vt ponit cafus , igitur in ca noti
introducitur,autinfrigidat,5ihocnon.namhumores «xfpi . ritusfiuntcalidiorcsin
partciIIa.EtfimiIitcrftatc;[>hocnon humccflct nec cxiccct.igitur ftabit
aliquam e(Tc malam c6> plcxionem fientem rcfpecftu caufae quac pcnitus non
mouct, necaltcratfubiecftum illius malaecompIexionis.Etcx his fc quitur clare
cp in omni tali mala cJompIexione ficntc cft do^ lorautpaffio&inmcmbrofenfitiuofcnfatioquod
non cft femperintratifmutari&altcrari. Prxterea dcillo cj» di-' xit Dynus
dc aqua calefacfta q> rcmota caliditatc non indi'' get reduc^orcad f
igiditaremcxtrinfeco ncc intrinfeco,quia c^Wdii^^ definit efi^e per abfentiam
conferuantis, dC ipfa dif> cit fe ad acflum infrigidandi',quia potentia ad
acflum fccun> dum cft potentia accidcntalis,fed potcntia ad acflum primil
eft potcntiaeffcntialisindigcns cxtrinfcco rcduccntc vidc6 eife falfum.Nam aqua
calehida aut habcc fumaium giadu V G O N I frigiditatis aut non.Si dum cft
calida habct fuiiimum gradu frigiditatis.ergofrigiditas fumma ftatcum contrario
inco^ dem fubiccflo adxquate,fed non cum contrariofuramo,igi'' lur cum rcmilfo
gradu caliditatis .igitur in illa aqua crit caliditas rcmilfa &:frigidita9
fumma,exquo fequit cp aqua illa pro tunceritabfolutedicenda frigida 8c
noncalida , cu-' ius oppofitum dicunt omnes 3c ipfe Dynus tenct coiifcquc
iia,quia denominatio dcbet fieri ab intcnfiori contrariorunj exiftentium in
eadem partc adacquaic.Si dicatur hxc n5 habetfummumgradumfrigoriscum
rcmotoagcntc tandc reducatur ad fummum gradum frigoris tunc coftat cj> opoc
tet ipfam acquirere acflum primum 3C idco ab aliquo rcdu^ ccnte cuius oppofitum
dixit Dy nus. Pcr multa alia mcdia polTetharcpolitioimprobariiudiciomcoquoad
hunc mo' dum loquendi dc mala complexionc fiente fecundum medi cos.Nam ii
remota caufa ftatim ccfiat cxtoto mala complc xioficns,quareGaF.3.tracfiatu
techniin cura malac complc xionis fientis dixiftet c^ oportet prius vnaquaqp
caufam ab^ fcinderc,deindeveiiire ad eam quae facfla cft dyfcrafia cum
dyfcrafia ftatim 3c fubito rcmota caufa definerct. Et ideo aiq
modernioresdicuntmalamcompicxioncm non folum dici fientem fccundum modum
loquendi mcdicorum, quia non fit in elfe pioducfla,nec ideo quia pcndct a caufa
inqua-* tum eft moueiis 8c alterans folum , fcd omnem qualitatcm pendentem a
caufa extra fubiecflum in quo eft dcpendentia fpeciali dicunt hrgo
modofienicm.Et fecundum hoc no di cunt putridim febrem elfe malam complcxioncm
fictcm» Nam cxquo eft febris eft morbus,«&: idco lacdit oponcs, 8C ideo eft
in clTe producfla.Sed dicunt elfe ffctcm:quia ilta pc> det ab humore putrido
qui no cft dc mcmbrorum fuBa ncC requifitus ad corporis debitam permancntiam cp
illo rcmo to 8C alqs deducflis ftatim incipcret remitti 8C vei fus no gra dum
tendcrc.Idco illam dicunt fientem,quia pendcniem in elTc 8c confcruari non
autcm in produci.Et lioc dicunt nota ripcrdidum Aui.primatertiicap.allegatoa
Dyno. Nam cum ibi loquitur Aui.dc mala complcxionc facfia pcr vicini
tatem,d;cit per vicinitatem quidcm quoniam fit humor c5 mixtus calidus aut
frigidus 8c calefacit aut infrigidat , Sc c« fcparatur huraor ab eo quod ci
comixtum eft ffnitur 8C cua-' t\eCcn^8c non facit moram dc qua curctur*Haec
Auiccn.ubi conftat ipfum no ncgare fieri moram humorcfcparato.Scd dicitq»
nofacitmoram dequacurctur,quia parua eft» No' ta tamcn cp quandocp dicitur mala
complexio ficns illa qup eft in produci cuius pars aliqua cft facf?:a 8C aliqua
futura ffc'' rij8c conftat cp ifta pro quanto eft hoc modo ffens no cft i«
aliquoinftanti temporisinquodiciturffens^cX: hoc decepit Dynum vt puto,quia
quandoqp Gaf. vocat fientcm hanc ta Um,8C de hac cft verum cp fien» complexio
ad bonum feO'' fumcftcompofitacxpartcfacfla ^S^ cx parte fiitura fierir Nota
etiam vlterius cp non rcpugnatclTcaliquaf" complc xioncm fientem cuius
quflibctparsfacflaeft fumcndo fien> tcm hoc modo,fed non fequitur,h3eceft
complcxio fiens,igi tureft,immo fequituroppofitum.f.q) nonefthocmodo lo/ quendo
dc fientc. Ex quibus patct Gaf. 8c medicos vo tcrcsduplici modolocutos clTcdc
mala complexione ffctc. Vnomodo vtdicit complcxioncm depcndentem fpcciali
dcpendentia a caufa cxtra fubicc^um fu"m. Secundo moc^o pro complexiouc
pro quanto cft in a< cuius pars a quaacquifita eftcSc: aliquain acquircndo
eft» E^ ^!5", ' notantcr dcpendens fpeciali depcndcntia,quia non cit au
qua caliditasanimalis in membris quac non ^J^^P^"'^^^ . fpiritu 8C
fanguine . Etideo fcbrishecfiicadepcndcta k ritu 8C fanguinc , fed non dcpcndct
ab alqs »P^;?'f .^u, pcndentia , idco non pcndct cx caufa cxtrinfeca iuo nisj?^
dU5 duP' tcdo pro quanto participat difpofitionc non «^»^"^,,^ indiuidui
permanentiam in fanitatc fibi P^^gP"^^' fgcfta fufTicit ad iioc , vt
aliqua qualitas dicatur "'^^ i^^^ ficut ftricflcapud medicos. Vnde
confiderandum^q^^^^ duobus modis dicitur aliqua complcxio hes^ta
disdicitur-aliquaqualitas vclcomplcxio«<^ * ^ C5PI plicii^^' large dc
omni,quaIJtate in efTc producfta , 5i hoc modo om> nis complexio cll fa(fia
cSt: complexio fiens vt opponitur fa^ (S:aehocinodononeft,fedettinneri.t)ecundo
modo fumit procomplexione producfca in elfc Sc non pendentc fpali dc
pendentiaacaufa cxtrafuum fubiecftum proprium,5(: hoc modo fada dicitur folum
dcmala complcxionc fixa.Et hac vocat Aui.manfiuam fccunda prtmi cap.dccaufis
doloris, Et q> his modis loqucndi vtatur GaP.Fwteft manifcftc pro>
barihi8quaedicit.8»therapeu.q»putridxfcbrcs funt fictcs, & q> fola
hedicacft fada iuxta ca qux ipfc dicit in libcl.dc malitia complcxionis
diucrfx,& tamen dc putrida vtdicic tertio tcchni aliquid eftfadum
&aliquid fuiurum fieri,hoc tamen non pateft concordari nifiponamus
praedicfla gqui> uocationem,5c:hocnoui.j.cap,allega. Hic tamen cadut quatuor
ditJicultatcs» Prima quare aliqua complexio cft facfla ftridc loquendo SC alia
non eft fada • Hoc enim non potcft dici cflfe rationc intcnfioni8,quia multac
qualitatcs fic tc9 multis fedis ciufdem fpecieic&:in fubiccflo fpeciei
ciufdc funt intcnfiores dc multac rcmifTiorcs.Non potcft dici ronc pcrmanentiae
in fubiecflo , quia inuenitur hecflica fn uno dic acquifita.immoiuxtacommuncm
opinionem incipiendo & quartana & phlegmatica repcritur pluris
temporis.f.me fium veIannf,Nccrationcficcitatis,igiturK:aIiditatia ca in
fenccfcutc remittatur proptcr (iccitatem. Sccundum du^ bium cft. Vtrum omnis
mala complcxio flens largc loqucn do in fubiccflo fenfitiuo non impcdito caufet
fenfationcm, Tcrtium cft* Vtrum omnis complexio ffens hoc modo fit
complcxiodiucrfa, Q.iartum dubium cft . Vtrum mala complcxio diuerfa in mcmbro
fcnticntc exiftcns caufct fcn 'TL ^^*"autdoIorcmimpcdimentodeduao,
AdprimiJ Tho. dc dubium rcfpondct.Thomas de garbo fuper libro primo dc garbo*
^'ttereniqsfebrium cap.de hecflica.c^caufafixionis calidi^ utis cft difpofitio
,n fubicc^o nobis ignota.Et vidctur mihi I Iicet non ita talem difpofitionem
cognofcamus ficuc cali clitatem e^c:3ccidentiaperfcfenfibi1ia,tamcn hxc
rcfpSfio non fufficit. fct ideo dico Sc ofidi in quxftionc de complc
xionc,^mquolibctcomplexionato practcr qualitates pri>
maseftcompIcxioqu^diciturqualitasfc^LnT;^^^^^^ ad formam quam non oportet
variari ex quocuncL mo ac^ quHmonis veldeperditionis primarum qualitatum nift
ad iltummodumfcquaturvcrumaugmentum alterius quali^ tatis fupcr totam mixturam
naturalis minimi. Et hxc co^ plexiocft ctiam caufa quarc mixtis diuerfis funt
naturali co/ plexioneconfequcnrerdiuerfacmenfurxprimarum quaUta lum non
abfoluta idetitatc fpccifica formarum vt alia mcn fura cft naturalis
cholcricocSc: alia phIegmatico,6<: c ifta ^«5^ plexio principalc
inftrumentum ad operationes forme r)du cendas.Cum igitur in aliquo mixto
complexio , quae eft fc/ cunda qualitas de qua nunc dixi,pcrmutctur , 8c non
fit dla quac prius fed aIia,merito cius mi xtum limitat fibi imefiore
gradumcalorisq^prius,tunctaIisgradu8 caloris cft dxus «on.n.indigct ad hoc vt
remaneat I fubiecflo nifi conferuar^ compUxionem quse cft loco principaIis,immo
cft pro tunc Pricipalig ncc indigct difpofitione cxtra fuum fubiccfiu au* non
fitconferuatiua fanitatis fubiccfli. Vcrbi gratia for eft tcmpcratus Qc a caufa
cxtrinfeca calefit ita vt febriat <i fc.
briatcmitritco,6i:cumhoctalicmitritco adhuc ftat conP quae eft qualttas fccunda
inclinans fortc ad rcditum ad pcramcntum cum ibi fit caliditas quae cft fiens
Sc pcnder.? poftea agcns humor calidus quando agit cxiccando Sc r^\", facicndocumvincitmcmbrumS^
corrumpit compleviA' nem lUam qua: cft ^Xxt^^ fccunda inclinans ad tempe^^?^
menfuram primarum qualitatum,6i:introducit aliati, inclinat ad caliditatcm
maiorcm vt caliditashecflice fci;l & tunc caliditas illa animalis fit fixa
6C e fcbris hccflica m!; oportct^ tunc fit ibi putrida,licet fit poflfibilc ,
q, ctia^ fit alia putricia. Tn fumma igitur dic?o q» complcxio vel qaa, !ita8
prima fitfixa in mixto,quia acquiritur fubiccflo fuo c5 P cxio qux cft qualitas
fccunda faciens illam mcnfura qu, »iuti8prhnocoiiferuari,quiaincUnatadtalcm
mcnfurS ^ VGONI eft ficns q^diu cft in fubiccflo quod mcrlto complcxiois qug
cftqualitasfccijidainclinaturadrctinendum gradum illiu» qualitatiSjcX: non ad
maiorem. Et hoc probo fupponendo folum tunc eft mala complexio manliua,cum
corrupta c complexio principalis membri , & iUa complexio manfiua eft
facfta ficut principalis.Ifta fuppofitioeft Aui.ad litteram fccilda primi
cap.dc caufis doloris abfolutc fic dicetis.Ma'» litia autcm complcxionis
manfiug nullo modo cflFicit dolorc nec fentitur.Etaflfignando caufam fubdit. Vcluti
fi compFo mala,quia iam cft in fubftantiamcmbrorum manfiua cor/ rumpit
complexionem principalem et facfla eft ac fi ipfa cct
principaIis,quiacftmanfiua.Ideoapud Aui.fequitur<^cor rumpit complcxioncm
princtpalem , 6c ipfa eft facta ficut principalis.Ethocquidemintendit Aui.prima
quarti cap, dc fignis hccflicae cum dixit.Et cft habcns acgritudincm no
vehcmentcr difccrnentcm illud quod in co cft dc caliditatc, quandoq^ cft facta
complcxio membro conueniens.coftat cnim q> non cft magis conucnicns qp
putrida vel cphemcra rcfpectu vitx vcl pcrficicndarum opcrationum , fed dicitur
membro conucnicns,quia proportiorwta principali complc xioni membri quae cft
qualitas fecunda acquifita illi mcm/ bro & rcquircns tantum actualcm
calorcm cum proportio/ nata menfurafanguinis&fpuum.Ncc vidco altam cxpofi
tioncm illi lococouenicntcm.Etadhuncfenfum dicit Aui. ff xto naturaliil cai3.de
tactu.c^ coplcxioncs malg non fentiii tur quando per cas corruptg funt
naturales & ipfc factc funt quafi naturalcB.vbi fic inquit.CompIcxioncs.n.malaccon^
quicfcunt poftq^corrumpunt complexioes naturales,ita c]^ haemanifefte factc
funt quafi naturalcs non fcntiuntur,& p pter hoc non fentitur calor
hecticorum qpuis multo fortior fit cp calor tcrtianorum.Scd fi naturalcs
habuerint adhuc cc ille cxtrancac quc aducrfantur fentiuntur.Et fimilc huic
uult p^^^ Auer.j. coIIigcrcap.de caufisaccidentium.fenfus tactuscu *
vuItc;{>malacompIexiodiucrfa fcntitur pcr rcmotionc bo^ naccomplexionis
quaecftin mcmbro,fcd mala complcxio facta non fentitur,quia bona complcxioin
illomcmbrocft corrupta» Suppono fecundo cj» folum tunc cft mala com^ plcxio
diuerfa vcl fiens quando talis qualitas qug e mala cS^ plexio eft in fubiccto
in quo cft bona complcxio fixa illi co^ traria.hacc fuppofiiiopatct cx
Aui.fccunda primi cap.allcgj faepc decaufisdoloris vbific dixit.Pcr malitiam
autcmco plcxionis diucrfae intclligimus vt mcmbra in fui fubftantia
complcxioncm habcant nwnfiuam,dcindc aducniat cis c5 plexiocxtranca huic
contrariajta vt fiat plus calida'aut'fri> gida crat.Et idcm pot colligi cx
auctoritatibus ftatim al> legatis de differentta diucrfae cS^ manfiug
complcxionis, E« his facilc probatur conclufio in mala complexionc aequali €
corrupta complexio principalis illius mcmbrij&cum ma^ la complcxioncdiucrfa
nocftcorrupta,immo rcmanct.Ec ifta duo non poflfunt vcrificari nifi loqucndo dc
compIcxio> nc quf eft qualitas fecunda q> fit Corrupta quando cft mala
complcxio fixa vel manfiua,5(: qu? non cft corrupta,quado cftmala
complcxiofiens.igitur malam complcxionem vc caliditatcm dicimus diucrfam
fixam,quia corrupta cft co> plcxio quae cft qualitas fccunda quae
inclinabatad illius ca> iiditatis corruptioncm,^ gcnita cft complcxio qufcft
qifa> litas fecunda^alia ab illa priori qux inclinat ad cius confcrua
tionem.Et tunc dicimus cffc malam complcxionem fientc quando ralis
qualitasTccunda inctinans ad cius ficntis corru ptioncm non cft corrupta,immo
cft illi fienti cfFcctiuc & uir tualitcr contraria quod fuit probandum.C^
hoc non potcft faluari nifimodo dicto,probatur,quia fi pcr talcm complc/»
xioncm que corrupta quando mala complcxio cft facta in> tcll igercmus
qualitatcm primam vcl aggrcgatum primage qualitatum,tunc cum vtracp mala
complcxionc oportct di-» ci eftc corruptam complcxioncm bonam aliquo iftorumo^'
dorum.Autdicimus corruptam,quia rcmiftam ingradu it% aliqua pars cius cft
dcpcrdita,^!: hoc modo cft corrupta complexioin vtracj,tam.n. propter malam
complcxione diucrfam proptcr xqualcm vcl fix^m cft gradus aliquis Q.V ;e s t I
o. praccdcntls qualitaiis ccntrariac reminusautcoffUptUSi^Si: CSpH)
/ictotiusaggregaii exomnibuspiimis. Aut dicimus tunc corrup/ folum elTc
corruptam quando Fornjalitcr complexio fecun<' ta qdru'' dum fuam qualibct
pai tcm corrupia cil , Sc hoc modo ncc plicitcr. in manifefta coniplcxionc faaa
ncc in (itie cfi: corrupta c6/ plexioprarexidcn^ifumendocomplexioncpro
qualitatibus primis vclaggregatocxeistConftat.n.cjjin hcAcoeft ahV quid priflin
jc caliditatis 5: pri^linx frigiditatis , 3C fimiliter in tcrtianariocum nulius
ifiorum liabeat in fummo aliqua primam qualitatem»Aut.}»intelIigimus aliquam
bonam complexionem elfecorrupiamquandodefinitelTebotia Sc fuff/ciens ad
opcrationes per(iciendas,(S(: tunc etia in vtra^ malacomplexionc clfet
corruptio, quia vtracjj non fuflFicit ad operaiioncs fanorum pcrficiendad. Aut
quarto dicit cor^* rupta complcxio prscexiftens quia fada inconucniens dc im
poHibilis vita:,& hoc modo non cffcr corrupta in mala co/ plexionc fatfia
ncc in fientc,quia utraq? ftat cum vita, Cum igitur non vidcaturalius modus
fecundil quem debeamus intcliigcrc complexionem praccxiftcntcm rcmancre in ma^
lacomplexioneffente&eamclTecorrupramin mala com/ plcx<onefa(fta,fequitur
cp hpc nullo modo faluari poltunt ni fiintelligendodecomplexione quaecft
qualiias fecunda mc rito cuius conucniens eft membro hacc vel illa qualitas
pri/ mDcmenfuraCj&hocintendcbam probare,(5<:hoc modo rc-' fponfumlitad
primam ditficultatcm. Sccunda difficul> ra;eft. Vtrumomnis mala complexio
ffcns loquendolarge de fiente pro qualitate dependcntc in conferuari in
fubiecto nato fentirc cxiftens deducfto impcdimento caufet fenfatio'' nem.Et
arj^uttur negatiue. Primo ftc.mala complexio (ics non caufatfcnfarioncm
pcrpartemfuturamfieii,nccppar/ tem fac^a,igitur non caufat feiifationcm.
Aftumptum pro prima parre paret,quia pars futura fferi non eft nec fit;igitur
iioncaufatfcnrationcm.Profecunda vern.parte probatur, quia fenfatio non fit in
fenfu tacfiu5 nifipro quanto tranfmu tatur,et pcrconfequens
nofftnifipcrqualiiatem ad quam rranfmutatur,fcdfubie(ftum non tranfmuiatur ad partcm
fadam dc ficntc,qula iam ad illain cft trafmutatio» igr SCCp tt cx hoc
argumento concludi potcft cp nulla mala complc 3cio fiens cft caufa fcnfationis
vcl doloris in fubiedo fuo p/ prio, Sccundoarguitur fic.nulla
complcxiofubiccfliuccxi ftens in membro fenfationc fcntitur a fuo fubiedo
adxqua to.igitur nulla mala complexiofiens hocmodoafuo fubie/ cfto fcntitur,et
per confequens modo facitfenfum.aftumptij patctprimo^qufa fenfus
debetelTedenudatus a natura fcn/ fati,quod non cfifet fi propriam qualitatcm fentirct.
SeciJdo qu«a acque calidum non fentimus Sc hoc modo nifi,quia fcn Tus non
fcntit caliditatcm fibi equalem propter hoc ille mul tomagis nonfcntit propriam
caliditatem. Tertio iic*{i fenrusfentirctcalidiratemfienteminco fubiecftiue
exiften> tem,fequcretur q, alrjs paribus quato qualitas fiens cffet in/
renfior & non naturalis magis fentirctur , quia fortius efiet ibi
oBm.confcqucns cft falfum contra experientiam , cja ingrcJicntes balneum
caltdum cum primo ingrcdiiltur fcn tiunt fortiter caliditatem 5c in pricipio
parum eft ingrcftum dccaliditatcinmcmbrum.InprocefTuautem cum diu ftc/
tcruntnonitaillampcrcipiunt^&inproccffu multo magis funt calcfa(fti,&
tamen tota illa caliditas quac in balneo acv qutritureft
fienscotinuc.aliter.n.ficrenthetflici quod cft fal
fum.patetigfturq»quandocaIiditas fieseft in mcmbro in> tenfior fcnfatio fit
remiflfior alrfs paribus, Qiiarto fic. cali ^iias ficns cft in membro fenfus
non impcdfto praecifc gquc intcnfa ficut caliditas in caufa ipfam confcruante
autprodu ccntc<S: vniformisjgitur caliditas alrqua ficns non fentiiur,
conrcqucntia eft bona^&aOumptum eft poflfibile , igitur cS: tjonrequens.Q,
confequentia fit bona probo , quia fi calidi^
tastienscftfimiliscaliditaticaufaE confcmantis mcmbril, in tah cahditatccft
pcrfede aflffmilaia caufar . fed quadoeft
perfe(5lcall;milatace(Tatfenfat:o&palfio fenfus, vt dixit GaP.in Iibello de
malitia complcxionis dtuerfac loco fupra ille^ato.Cfgp5^c»
Confirmaiur,quianfubic(fium cftpcr/ VGONI fe(flc afTimilatum ggeiiti ceflfat
a(ftio agentis hoc ccflfantc ccf fat fenfatio vt patet ex pracdidfs:quia
fenfatio ta(fliua conli ftitinmoiu&altcratione vtpatet ex multotiens dictis
hic dC au(floritate Gaf.iX: Hippo.d<: Auic.Sed q> alfumptum fit polfibile
egoprobo fic,in membris for.poteft elfc cum fua naturali complexione
nuncexiftcntecaliditas remiifa . ver'' bi gratia.vt vnum 3C caliditas ficns
intenfa vt tria , igic ct'i illa poteft elTe caliditas vt duo per totum
vniformis . probo confequentiam,quia fi poteft elie caliditas d/fformis vt tria
intenfa,igiturftabitmembrum cum caliditate ficnte inali^ qua parte eius habcnte
calidiratem intcnfiorem vt duo» Etfequiturplusefteacaliditasfiens difformis in
membro vt vnum,igitur poteft elfe caliditas fiens in di(fto membro
quamufsinaliquapartceiuseHct caliditas icmillior qf vc vnum.&: iftae duac
confequcntiac facile .pbantur , quia /i eft caliditas fiens ut tria difformis
oportet aliqiiam elfe partcm fccundum fe totam habcntem partem caliditatis
fictcm in^ tcnfiorem (j} vt duo vt conftat.Et pariter probatiir fccunda
confequentia.cSi: principalis conlcquentia patei per hoc q> fi parti 3C
mcmbro non rcpugnat cum fua complcxione natU'' ralirccipcrecaliditarem
intenfiorcm cpvt duo per totum, ncc repugnat recipcre minorem,fequiiur q» no
repugnabit recipcre xqualcm» Ex his patct cp po/fibile eft in mcbro aliquo elTc
caliditatem fientem vniformem , 3c polfibilc cft iftam confcruaria caufa
acqualis gradus , quia coferuatiofic afimtli.ergototumalTumptum cft: polTibile.f.
q, calidita» eftfiensinmembrofcnfitiuo^vniformi8(S^ acqualis gra/- dus cum
gradu caliditatis lunc ipfam conferuantis. Reftat modo probarc cp polfibilc eft
in aliquo membro efi^c calidi^ tatem prtmi gradus Rcm\s,3c in eodem poflfibile
cft cfi"c ca^ liditatcm tertij gradus fientis,^ hoc patet.-quia cum quis
in hycmere balneat ^ infundiiur fuper ipfum aqua primpca/
fxbalncicalefit:abilla,fedcumingrediturfectldam cafam 3C ibi corpus moratur.fit
corpus eius calidius aqua qua: crat inpnma cafaintantum fi fuperfundaturillain
finu rigc/ bit ptx fngorc pcrcepto.ponc igitur cp caliditas illius aqu:r fit vt
duo:5^cahdit*s qup primo corpori acquiritur dum i^. illa lauatur fit vt vmm.Sc
caliditas acquifita in fecunda ca/ falit vttria.patetveritasalTumptorum.nam
iftac calfdita> tes in balneo acquifitae funt fientes.& rotum patct ex
Auic, fecunda primi cajS.dc caufis doloris abfolute. Vltimo.in
iftocafudchomincbalneatoinfccildacafa balnei quouf^ m cahdior cft in naturali
complexionc cutis qui nunc infun-' datur inaqua prfmae cafac ^X^percipitur
frigus ficns in mcm bns.arguiturq>nonpercipitfecundum illam partem prc
piiamcaliditati,tunc.n.fimulin codcm obiedo vniformi fecundum vnam &candem
partem fcmiretcaliditatem 3C frigiditatcm quod eft impoflfibile,puta ex feipfo,(5L'
vltra cp proiemporcproquoabillaaquainfundatur non fcnritca> lorem in parte
illa,fed continue per illud tempus cft complc
x!Ocalidaficn6,igfturaIiquandocftcompIexio m mcmbro nonimpcditoafenfu.tSCtamcn
non fcntiturabillo» In oppofitum videtur efi"e Auicc. 3c GsitSC Aucr,6c
fcre omnes medicinac autfrores notabiles.Nam Aui.fecunda pri
jnicap.faEpeaHegato.dixitde malitia complexionis diucr>' f^»Et virtus
fenfibilis rei aducnicntis fentirct contrarip. vbi vtdetur uelle cp in gencrali
mala complcxio dluerfa fentiaU clarius habctur hoc fexto naturalium parte
fecunda cap# detacfiu.namibidicit.Sedfi naturalcs coplexioncs adhuc habuerini
eflfc illp extranex fentientur,fcd in omni mala c5/ Plexionefientecomplcxio
naturalis mcmbri habct cflfevt dictum cft fupra.igitur omnis mala complexio
diuerfa (cnti tur»Etidem (ecund^ primi capituloalleg.in aflfignandocau
^^n)cj,calortcrtianariorumfcntitur,6<:non calor hccticoril non vidctur
innuere nifi quia calor tertianae pcdet ab extrii
Teco(&:cftinfubiedoinqnoadhuc remanfit fua narural/J complexioA^ndc fic
dicit. Et tcrtianse calor cft vcnlens a v cinitatc calidl humoris ad membra in
quibus adhuc na^"r* ^'8 ipforum complcxioita confcruata cft qyfihutnor
rcceilc ricniembrumremancbitinfua narurali compl<*'^"(«tlor ClV ASTIO;
calof ille rn co figctur mCi aegritudo in hcdlcram mutata fuc> rit, modo
condactj» in iioc conucniunt omncs malae comple xiones fientcs,ergo omncs
rentiuntur,auc iita noefi: fufficics caufa»Et Gal.in lib.de mali.complexionis
diuerfc dixit.Nul la vcro reliquarum febrium cxiftit dc aliarum ab liectica (J*
patiens cam non fcntiant^iSi^liuius nullaeft caufa ni/i c]a func malac
complcxionesfientcs.crgoomnit» mala compfofiens fcnritur» In iftodubto videtur
miliicj» fccundum mctcm Ari^nuIIa qualitas ftue ffens fiucfada fcntitur
fenfationc rc> (fta a virtutc proprrj fubiedi,<S^ proqpto cft intrmfcca',
imo (bUim fcntitur qu5doapplicatur fenfui vt cxtrinfecus » Nam Ariftot '^^
anima tcx.comcn, j i.dicit Ar.in affignado cam * qiiare fenfus non fentit abfq^
extrinfeco fcnHbili non obftati o^S^Tio fuo finc fcnfibilia,vt ignis dC
terra,^;: ca quia ftnfus eft virtus palliua.Et tunc cxpraelfe fatctur cj>
fcnfu& non fcntitabfcjt cxtrinfcco fenfibili.Et commcntator codcm
commentodixic»DicamuB ergoc]^ fcjifus notseft cx vircuti>f butacfliuis quac
agunc cxXcabfq^ co cj> indigcant in acflione quoc prouenit ab cis motorc
cxtnnfeco,(S^ ideo non fentiunc Idcm ex fc.Et idcm vult Ar.tcxtu comenti.
fj;.cum dat difteretia inter fcicntiam & fcnfum Dicit.n.in arabica translationc,
Scd non drnt,quiaagentiain lioc funt extrinfcca.f.in fcnfu Aucr» SC vifu
(Si^auditud: alia fenfibilia.haec Aiji.Comctiiator vc^ foeodemcommctodicit.Sed
primapcrfcL^io fcnfus diftett a fcia fcientis in acflu quando non conueniat in
hoc cj> moues primampcrfecflioneminfenfui&^extrahenscamin fccunda funt
extrinfeca fcnfata,vt fubtilia j<: moucns fcientis dc pri^ mapcrfedlioncin
fccutidacft aliquidconatumcum anima conationeincircvConftacctiamclarccf uult
omncm fcnfa> tionemrequireremcdiuminterfcndbile 6^ organuni qtiod non uult
q> fcntiatar qualitas in fubicdo fenfitiuo cxiftts ab illo fubiecflo modo
di(fto,5^ cbnftat cx comcnto. i s.q? arqug calidum non fcntitur fcnfu tac^tus
cum ibi organum cli: fibi> mctarquecalidum.igiturfc perqualitatcm non fcntiet,
Ex hisc5(:mjltisfimilibushabeo clarccj> Ar.non vulr «lalam . r^iy,.^-
complexioncm aqualcm nec malam complexioncm ficntc • rs 'I J?^'J"^^^"^»'^J^^f'"oP'-oprio&:adxquaroita
q,qu?> ; ^ J»bct parsfcnt,aturafcipfa,velcuiuslibet part.s qualitatisil Iius
fubiecftum fentiat propriam qualitatem cum rcfpeclu cu ; iuslibct adpquatc
fcnticntis fcnfatione recflaYentics , debct s^i^^ . extrinfecus ab co» Et
fccundiim hanc Ari. viam hcc^ prima conclufio & rcfponfiua ad dubium.NulIa
mala conv plcxio'fiens fcntitur a fuo propi io 3c adccquaco fubicdoadx^
quatc,itacj)qu?libctcius parsfentiat propriam qualiiarcm, Putofccundoconcedendum
elTccj> non rcpugnataIi(JclTc malam complcxtoncm ficntem largo modo
loqucndodc fic le ad fenfum fupra pofitum membro fcnfiiiuo non impedi>
to5c:eamillud*membrum non fentit.hancprobat argumc tafaaaantcoppofitumpr^fcrtim
argumentum fac^um de qualitatc ficntc 3C xquali in gradu qualitati agcnti poft^
eft producfia per notabilc tcmpus» Tertia concIufio.Pofiibile eft in membrum
fcnfitiuum introducflam cftc malam com/ plcxionem ficntem notabilcm 8c
fcnfibilem in cuius produ^ jflione membrum non crat impeditum a fcnfatione,&:
j in tcmporc illo producflionis aliquid obiccfium non fcntit <S: hoc
probatur vbi in longo tcmpore per ualdc tardum ttK>tti
efifetaliscomplexiointroducfla^videtur enim ad fcnticdum ccrta alterationis
vclocitas cfTe rcquifita. Quarta corrdu^ fio cft ifta.Omnc mcmbrum fenfitiuum
tactu non impedi^ tum qiiod notabilivclocitatcaltcratur vniuoccad aliqygn,
tangibilcmqualitatcmfcntitillamaut aliquam ciufde fpei cum illa.Ifta conclufio
patct,quia inomni tali funtcaufe fuf ficicntcs ad fenfatbncm tahs qualitatis
caufandam,6<: fcquensincomebroficfenfatfociusautfibi fimilis. q ta
conclufio.Non fubito introducta qualitatc fcnfibili irT n,e. brum fcnfitiuum
definit ex toto tncmbri illius fcnfatio , hoc Arlfto, parct cx Ar/m fcciindo dc
fom no SC vigilia vbi pcr multj cx pcrimentaonditq^in fcnfibus non folum
rectis,fcdaltis p^^, manct fimilatum a fcnfibilibus in fcnfibus. Ex ifta fcqui^
^ in mala complcxionc ficnte cum produeitur,Ucet in iftaiv VGONIS/ ti
intrinfcco productionis qualitatis qua: fcntiturnon prodir catur nifi libi
limilis quc producta tn e cius vel fimilis quali
tatisfcnfatro,iiatj>ractumcIefienicinprimo iftanti allimi/ lans mcmbrum ad
agens adhuc cft agcns aiius fcnfationis, licct
nonfi2?t&:licctincipiattenderead non eftc.Eticieoqn dicuncdoctorcscf
fentircconfilcit in tranfmutaiionr dcbet intclligi cj>ficri fenfationcm
confiftit in tranfmutationc ^fed eeeius nooporte: cj> fit foUl i
tranfmutatione . Nam Ar.r.dc- anima textu comcn. i s.dicit c^ fcntiens patitur
dtim non eft, fimile,&dicit patitur aflimilatur.igitur dum habec pcrfecta
afTimilationem SC fenfationcm co modo quoalTimihKur J.fc cundum
circtntcntionalcproportionatum efte rcali infcnfa'» to,Et Commcntator
Auer.commc.eodem in finc diciedc Cc ticnte;Conucnitei illud quod
conucnitomnibus altcrationi/^ bus vt declaratum eft in fcrmonc vri.<5<:
eft cj. patitur a fen*^ fibilidum noneftfimilcillij&cum paflio pcrficitur
tnccrit limile.igitur vult Aucrrois cp cum cft pcrfecta palTio 3c fen^
fatiocftfimilc,cS;:idcocftfcnfatioquandocft fimilc,fed noi» fit tunc. ScxtR
conclufio.Licet non rcpugnet circ ages ma^ lam complcxionem ficntem confcruans
vniforme,fimili(cr ctiam in lali qualitatc Sc mcmbro vniformi,tamendc facto
putandum cft nunqi contingcre,cS^ hoc proptcr mcmbrorw difformitatem
(&:fpirituum & fanguls 5;: vaporum ad va^ riaspartcscontinuc
variamapplicationcm habcntiu. Ex hacfcquiiurplurimumclVe,ita c}>mala
complcxionc ficntc cxiftente in membro fcnfatiuo cius aut libi fimilis fenfatio
fitdcductoimpedimcnfo.Ethocintcndit Gal.vbi vult ma> lam complexionein
fienccmfentirc^&omnem febrcm cxce pta hecticafcntindtin mcmbro habcntc
malam compIc>' xionem fienttm ec fenfationc illis malcc coplexionis aut qua
litatis ciufdem fpcciei cum illa,5i::in membtis patieniibus fc
brcmaliamabhecticji fcntire aut caliditatisa qua pendet# Ethxc
vidcturmihiprobabilitcrdiccnda fecundum viam Ari* Sed aduertendum cji
Aui.rJ.naturalium cap.de taciu* videtur cxprxlTe vclle cj> fenfu tactus
fenricur c^ualitas I mc>» brum introducta aut quic introducitur,licet non
ncgct fcnii riobiecta cxtrinfeca.Et idco vidctur inucrcq> fimul cadcm
f.-nfationc fentitur qualitas que introducitur 5^ obicctu, Vult fecundo c^
fcnfatio non fit in tactu,nifi dum fublcctum tranf mutatur ad qualitatem cuius
fitfcnfatio.Et ideomal^coplc/' xionisfactacfcnfationonfitinmembroilloin quocft
fedjr,' fed malx complexionis fientis fit fenfatio illius qualiiatis qug fit
propric loqucndo de fferi 3c cft fenfatio partis fadae de fic tc.Et quia dcciucto
impcdimcnto agcns a quo confcruat ma la complcxioficns in mcmbro ctiam vt
plurimum altcrati; immo rarodcfacto potcftoppofitnm contingcrenifiimpc-^
diatura cotrario,ideo videturgcncralir diccrccj)omnis ma>» lacomplcxioficns
fcntiturquandonotabili vclocitatc indu> citur.quiaomnis mala complcxioffcns
totalis in mcmbro autproduciturautnuncprimo producra cftnifi fit proptcr
impcdiens contrarium,cc idco deducflo impcdimento adhuc cftcius
fenfatio,nonficautemcftdcmaIa complcxionc fa/' aa.Ettucxiftanoftra rationc forma
conclufioes huic opi nioniproportionatas&cruntmagis confbrmcs littcrisme^
dicorum,licctn5repugnctomninodictis Ari.apcrtc. rotcfi: cnimdici
Ari.voluiflccj>membrum non fcntit propria qua litatcm
nifipcrfenfationcmcxtrinfeciobiccti quod ifti non vidcntur negarc. Ex his
facilc argumcnta ad vtrancj? pajr tcm foluuntur, Et cx hfs patct ctiam folutio
quarti dubrj ubf quxritur dc mala complcxionc diucrfc?,vtrum omnis fcnti^ tur,
In tcrtio autem dubio vidctur mihi cp non omnis ma la complcxioffens cft mala
complexio diucrfa,Iicet ccontra omnis mala complcxio diucrfa ad modum Gal.fit
ffens Na CopTa malacompIexrodiucrfadebctcfTcmedia intcr complcxio/ mafa di^ ncm
agcntcm 3c complcx oncm»naturalcm patienteiii et i5 ucrfa,
abvtraq^diucrfa.Etifta cft ratio complexionis diucrt^q» fit ffens.i.pcdcns 8C
cum hoc omnino fimilis qualitans aj>?> tis a quo depcndct,(S(: q>
fubiccfiCi cius vtpFm W qua^ pcrdcducfloimpedimetofcntiatillamaurfibi ^milcm.
Se cudug artrculus in quo tractatur principalis quf ftio • Nuc aijt Q.V iE S T
I O V<niamus ad tuulum quediohis in feipro Jn quo titulo«i1U€<^
nioduosmodos loqucdiantiquos.Vnus Dyni &niundinj# Alius Geniilis in
quacllioiie dc lioc titulo, virum mala com^' plexio diuei fa fit i qualibet
parte,cuiusalteratur complexio» 8cd Gentil/s fe expediuit concedendo q> mala
coplexio di^» uerfa c(i in qualibei partc cuius alteratur complexio, fed no
CSpfo qualibet partc eius cuius alteratur complb.fct hoc tnala fecunduni
videtur putarc fufficere Gal.in lib.de malitia co/ lis gd, pfoni9 diuerfac.Mala
autem complexio acqualis ad mentem GaUcR in qualibct partc eius,cuiu8 ipfa eli
complexio fixa» Etiu hocditferta malacomplexione diucifa. Idt quia pU' loelfevi
Gentilis dicitdemala compronediucrfa,fed nopii to illud ad mentem Gal.idco non
profequar in opi.fed tantij profcquar ponendoopi.Dyni, Primoi<>itur
notandumij» Copofi^ in quoljbet compolitonaturali inueniuntur duplices partesi
tinalis vtpropolitonoltropcrtinct.Quxdam ciiim funt partes for*' pars du malcs
3C quardam materialcs.bt per parrcs tormales int^Ut^ plcx, gimus illas qux funt
partcs compofiti naturalis,vj d\ habca tormam 6c:operationem natutalem
homogenio conuei)ien> tem io quam operanonem lales partes funi potentes per
fe, non (blum vt funtaiteniiomogenio coniunclac , ficut vcrbi gratia.omnis pars
carnisqux poLCllin opcrationcm carms pcrfenon folum vt cltahericarni coniunc^a
cpats forma^ lis^Fartcs autem corporis homogenij naturalis quac nec pof funt
ellc per fe nifi coniuntlla: alteri homogcnio nec eiiam ha bent opcrationem per
fe mododKfto dicuniur matcriaks.Ht coiillai dodis in fch aut tj? minima tahs
partis carnis aut of fis aut fimilium funt l)oc modo partcs fornialt'S,(5<:
ctia jjies iftis minimis maiorcs^fcd partes (^titatiux irtoi um miujmo rum
naturalium funt p^rtes maierialcs non abfoluieco q> no habcant materiam SC
formam eiufdem modi cu toto SC par^ tibus formalibus,fed quia proptcr
paruitatem nec pcr fc pof funt efl.e nec pollunr per fe opcrari,fed vt fub
formali & in il la continentur,idcodicunttir partcs matciiales ,habent.n.cu
materia fimiliiudinem refpec^tu formahum,et ccontra illp cu forma merito quarum
fimilium i(ix formales illar matcria'' lcs appellaniur. Primo quia in partibus
niatcriahbus diui fio ptoccd/tininfinitum&feienetexpartcmaterix. Secu do quia non habet
ellc nifi pro quanto continetur in foimali'' bus,<5^ hoc modo cfi: in
materia refpecftu formac. TerjU0,ij3 |)on poffunt opcrari nifi vi conifidf
parti foi mali , 6c fimiiic matcria non operatur,nifi per formam 6C vt ell
formae con/ kinda. Etconfcquenter ponit duas conclufiones. Pna cft.Mala
complexio diucrfa Ifdcns proprias operationesopc rationc alicuius totnis vel
mcmbri adacquatc laefi ab ea,ut in morbo vel neutrahtatc cius per elTcntiam
cfl: tquahbct par' tcfbrmalitalistotiusaut membricuius alteratur.conclufio probatur.malacompiexiodiucrfacftin
qualibet parte eius quod pcr fcab ealgditur,fed cuiuslibctpartisformalis tptiu^
autmcmbriinquodicitur e.^c mala complexio laeditopo ratio.igitur cS^c.maior
patct,quua nullius formalis partis imc diate pcr morbum Iscditur operstio nifi
pcr malam copFone in ea exiftcntem propriam,quia fi in ea non clTet mala copro
func ipfaefifctcompfonalitcrfana.Etdixi notantcr raala c6>
plexiomcmbriadaequatelacdcns&c.quia non eft dubium q» fi apoftcmafit in
digitoc]^ mala complexio quc eft iti digi to eft mala complexio manus,fed non
cius lcdens adacquatc operationes,cSc:idco non oportet cp fit i qualibet
parteforma'' 'i cius.Similiter licet mala complexio frigida in dii^phragma
<c Igdat operationcs epyglottis percommunitatem,notamc *^Portet q» fit in
qualibcc parie epyglottis ,quia non Icdit illas operationes,vt morbus per
efrcntiam complexionaji» cpy> ^^fedeftmorbusepyglottisper comunitatem.Nec
viV Mi: ^ .'^ynoaliasrationcfi^necipfealiashmitationespofuif» Scd
putoitaljmltari noluilfe.labotauitautem pcr multasra, tioncs ad probandum q,
quelibet febris eft mala complexio^ in qualibet parte febricntis,fed illac
fumcbaniur a ratioe qlis eft mala complcxio diucrfa,5<: idco non pofTunt
trafmitti ad arguendumdeomniaUamala complcxionc diucrfa,&: pro/ ptcrca cas
hic non narro, Scpunda concIufio.Nullji mala )f o VGONIS. plexioficns
totiugautmembri adxquatc l«dcnsopcratioes corum tanq^ morbus complexionalis aut
neutralitas eoriif|> proprieraterh til \ qualibet partc talis totius aut
tnembri cu/ ius altcraturcomplexio.hanccomplcxioncm ^bant primo audoritates
C^al.ab ipfo allcgai3c,ciil funt duae. J^rima cft fu^ perius pofita vbi
dicit.Et manifcftum eft q> dicfia- fpcs ma/ \x complexionis diuerfc non
difterunta fpeciebusimalgcom plexionis acqualis hifi qi ipfae non confiftunt:in
omnibus |Dti bus eius cuius altcratUr complexio.ln quaaudtoritatc mani-' fefte
vult Gal.hoc elfc gcneialc in omni mala complcxioc di uerfa,q> ipfa non
confiftit in omnibu? partibus eius cuiua co
plcxioahcratur.licciindaaucftoritaseftineodem hb.dema<< J/Kfm-
litiacomplexionisdiuerfcin prii^cipiotcrtij capituli.vbi d^>( ' cit Gal.ht
rios quidcm in his que iam funt prpmifia dtximus Q^f^ tl> inpartibus
corporis in quibus accidit mala fomplcxio dif ucrfa no cft complcxio vna
,quoniam hoc cft commiine «5<::i partfcipatum oranimalitia: complcxioms
diucrfp.tit ex hoc manifefte fequitur propofitum.mm ftinomnibus p.iroibua
corporis eUet maIacomplcxiOi&: vniiis modi , quia nondt''
uerfa,&ideoinomnibus cHctcomplexio vna,cuius oppofi'« fn''^' lum <iick
Gal.Ei cx hoc patct mciitc (latcfic q> in coin quo eft maJa compfb diuci fi
in quibufdira pariibus cft tahs con^pfo diucrfa Sc in quibufJam cft bona
naturalis fic .T^^^' noneltinomnibuspartibuscomplcxio vna. Kaiioautcm prima
eius cft ifta mala complexio- diucrfa cftin ikriSC inmotu,vtpriusoftcndiipfum
vc[k,8c tancp vnus icrmi^ tiiis mows puta tcrminus ad qucm,fed cuiuslibet quod
mo^ uctur ad aliquem rerminum non quxlibct pars cft in illo tci^ mino.eigo
cuiuslibet fubiedi,quod alieraiur ad malam co^ plexioncm diuerfam non quclibcc
pars eft fub mala complo xione diuc.:fa,cX: fic mala complexio diuenfa non cft
in quali* bctpartccuiusalteraturcomplexio.confecjucntia cft clar^/. quamlte
partcm .n termino ad qucm. probatur a Dyno Aij(.e>^Gommctatoreminmultis
paltibus.Et loquiiiiurdc term.noadqtiemnonvItrmato,fed propinquofiucrmcdia. ^
fd to.PrimuspaHuscftqumtophyfico.um.circafincm tcxius- "fdt./
Comnienn.62.EtCommcntatoriniIIoc6mcntodicit.Qua niamdummoueturquaclibet
parseiuscftinco ex quo mo/ P V uetur,(S(: quaelibet pars cius cft in co ad quod
mouetur,^^: fic ^'L, non fequitur vt duo contraria inueniatur in codem
fiibiccfto» ^ Secu.Tdus locus cft in fcxto phy ficorum textu 6C commento ^^.0:VbicumArift.vuItprobarcq>omne
quod mouec cftdiuifibilcvtiturhacrationc.omnequodmouciur eftpar tim ni termino
ad qucm,& partim in tcrmino a quo,oc autc tale eft diuifibiIe,igitur.Ex
quibus patct Arifto. velle q> par» q"a:cftin tcrminoa quonocftilla qu?
eft i tcrmino ad quc.. aliter.n.argumentum non concluderct uciitatcm.Ercomfn
taior in comcnto poftt^ in illo palVu narrauit opinione AIcx. A 'a^^*^
Aucpacc,qui volunt partcs dc quibus loqui tur Arifto.non funt partcs fecundum,
vltima vel qpfifas,fed partes quantitatiux vcl poteftatiup fecildum quas corpus
uiditurper accidcntia oppofia.ScddicitillafibiampIius no Viaeri,qu,a
Arifto.Ioquiturdediuifibilitatcquareftm conti nuofecundum fcqupcftdiuifibilitas
ferfidum vltima.Etio qiKitita incxponcndo verba Arifto.tranffnutatur.ji.m pn'o
cum tranfmutatur dccalidoin frigidum-cI'<^'t"rquod quide. <^aI'cJo
SC quidem in tcmpcrato cum inter cafm SC ttm P^i^atum non fitqualitas mcdia
diucrfa fccundum forwam^ J5 *^cundum maius &minus,quoniam nianifcftum cft
per f^^ciim tranfmutaturamittitpartescalidi&acquirit par^ temfrigid,- q,
qualibet parscius cftincalido&quarlibetirt teniperato,quoniam non
eftcalidum fecundum totum tiec tc"^Perarum fecildum totum.etiam
fimilitcrquoniam amij t^ahquam partem albi & acquirit aliquam ptcm pallidi
eft^in albo fccundum totum necin pallidofecundum tofu-^' quglibct in pallido 8C
quxlibet in albo.H^ec Coni«^jJ^^ tor.Ex quibus paiet Comraentatorem cxprf fTc
vcllf ^ quod cft in matcria non fecundii qualibcr ««'"^J^^ dV -^ S T I O/
quo J rtiouet.cu ergo oe In quo cfi: maU compPo dlucrfa altc ratur ad
ipfam^quia ipfa eft iii fferi vt fupra drJgr oe talc no citfub
qualibetparteitimalacopronc diuerfa^J^ /icfequit *)pofitu» Icc probatur fecundo
ex dolorc pRlfione quae fcquunturmanifeftacomplexionc diucrfam,lic mebniin quo
eft mala copFo qug facit dolore vel palTionc non ell: fc^ cundum (•^libet fuam
partcm fub cade copPone,fed oc mem «rtmi in q eft mala coplb facicns dolorcm Sc
pailionem pa tKur diuerfam qualuatc.igitur oc talc no eft fccundu tjjlibei; pcem
fub cadc.maior patet.per hoc quia mebrum no dolet necpatitur fenfationem
manifefta malam compronem Auer ^fi rcmilTionem bonae compFonis quac cll in ♦ co
vtdicit Auer. 3, coIIigct.cap.de accidc"tibus fefus tadus. ^uur
inoitalimembroeftbona compFo,fcd bona copfo «•malacomplexiodiuerri non
polTuntelTe fimul,igitinali qua parteillius noncft malacopFo diucrfa.
Confirmatur tertio lic mcmbro dum cft in co mala compPo diuerfa cft di tpo luo
qeft via comixta mcdiaintcr duocontraria,ut dicit Gal.
^^/•^"'''^'^^^«ni^litiacoplcxtonis diucrfjecap.^. fcd hacc Ofipo cft
coniunvfla inter duo cotraria in forma vna,ut albij ^ nigrn funt in
rubco,tnc.n.celTarct motus vt apparct com
plcxjogqualis.igfeftibicopFodiaornconrrarioiji i pvyms u ^''"Tr P^^^ft^'"
k^tc.igitur fum in di ucrfis p,rt.bus,6e fic non crit mata coplexio diucrfa i
qlibec luh, tundament.s qux quaqp fit f.ibtil,bus rationibus robo. alleprrir^i
"^.I"''"^ '^n^^n^au fundaia Aucr.in locis ambf^n
r^r'"'.'"'^^^ Aucr.d.fficiliacSein matcria hanS
^'"'""^ 'Pt"^»^ Auer. Contra . i^ic qcF prhS 'T ^ ^'^^^^^^
complcxio cft illud ^art^e pHm ful^e ""'^' coplexionem diuerfam.igir
in oi uer^ Sfui^^u • ^"'i'^^^lterat coplexio eft mala copPo di
ftiocurfcitu^c^^Xr ^-i^'^" Partibus tan^in fSsl "r ' '"
P*"^bet primi altTrat/auLlW P^^et , qa cuiusli^ mum ^ o quacl bet pars
alterat.alitcr.n.no elTet ori C^Tert^^T^T ^^bicatlaltcrationis,fcd i qual.bet
t^te ^a la^^^^^^^^^^ ";.3l5c5pPonem diuerfam ^ft fccQdtl ma la r-^I
P^'"^i alterat 5 aT^I^ J tcrminoad tTrmin^^'^' pars qugalterat in tali
altcrat/one cft part?° acf quem non eft nifi malTc5 P lex 0 diucrfa. igr
ofstalis pars q altcratur cft in mala clZ Plexionc diuerfa Hjc non video
nifialteramduarurc • Vnacfirctq,nulltl e primum 3C ad^ata f^b^dualicuiustalisalt^
^i aw/ "^?"; non altcrat.igr cuiuslibe , ,e tera'rat°
^^y""'^ P^ quod ,1. mal^Et d?r^"^'^^ P'"^ fi"^
matcrtalis fiue aitcrationis.ScgE ^^^.„„^0 cp no eft aliqua pars ncc ma •
minoad quVS^" P'"' quae altcratur c aliquid de ter. diucrfa.pLtfc?,^^
fequft.nulla cft^,Tj^""^*^ec vr Dynus perccpilTe cj^od cipct coniunai
vtror 1^^ti. parsnccmatcriStr?' "f'^ mala coplcxioc d ue"?a c5?n' ''S^"
^•^'^ »epugnctpofitionr^!|$"^^^^^ PlexiodiucrfanocftS ^ «wn crt in
oi,<x ex aha gtc conccdat nulu V G o N 1 2JZ cft in qua fit,<S^ fic eft
cotradidio. Sccundo ifta riifio e fal Contr a-» fa in fc fequitur.n.cx ca q»
impoPc cft aliquid fecundu fc totu didio in altcrari,^ fic impollibile elTet
alique fecundiJ fc totd altcra' motu aU r'ty3C non fufciperet in codc adaequato
fubiedo qualitatis ma leratoi» gis 3C minus,cuius oppofiiu volilt omnes,d<:
ipfe Commc> tator Auer.in illo. i.comctoallcga.vult q> aliqua qualitates
eiufdefpci diffenlt fecun.lfi magis Sc nimuSjSc licin altCra^ tioneaq.ab
igncpartcs qug reciperentadgquatc caliditatem ficrcnt fumme calid?,5i p
cofeqiics dcfincrct clTe aqua,imo fccijdu iftii licut incipit mcbnl alterari
iciperct in aliqua ptc cius ex toco elTc rcmota compPo bona i5exns,^ io mala
Itati cx qua inducit inciperct clTe fada rcfpciflu adacquaci fubic> di
fui,5c: rcs ifta toleret totam phiIofophiam,nec enim vidc mus q» aqua
illuminatur tota 3<: calefft a lumine in partc ubf lumc eft remllTius.igicur
fecadu oium partes debet allcgari, 3C fimifr partcsdiftantcsgrolTiorcs licet
parum igiiur mrto magis omncs propinquiorcs.Bt in fumma videt eifc faiuil
multiplicarCvcrba ad .pbandil q,cft pollibilealiquid fecua diltotil
ajtcrari,quia fcnfus hicoftcndit finc contradidione. Sed modebct folucrc roncs
fuas.p coclufionc fecunda.Et breuitcr cil fic arguit.ois mala copPo diucrfa no
cft nifi i fic> ri 5^: acqri,(&: manifeftii eft talc quod cft in acqri
per moium eft I qualibet partc cius quod tali motu mouct.igit nulla m^
lacomplexiodiucrfaeftinqualibctpartc eius cuius altcrai complexio.
Primodiconegandomaiorem.vt patctcxlu pcriushitis. Sccundodicoq,minor cft falfa.
Adautori tatc afit Ari(.3c Auer.rrldet hoc mo q> non fuit intentio Ari»
q> in 01 motu illud quod mouct fccildu viiam partc cft adu fiue dc faclo fub
termino a quo 3c fecfTdu alia fub tcrmioad quc.Nam
Ari.mecintextuvidensqjhocnofpcrar nccclfa'» riU,Iimitauit verbu de tcrmino ad
quc primo mutatur illud qiiod tranfmutatur. Vndc in tcx tu dixit.Dicoai^t cx
albo iti pallidum non in nigrum.Necfuit Comencatoris fntcntio clfcnt de facflo
rerminus a q et terminus ad quc i" diucrfis par tibus. Vndc vbi
hocmagisalTcrtiuedix(tfubditq,hocno
eftinadu.Nam.f.phyficoril.comcn.<;2.aIIcgato.poft(5 dl xitq,quiesintcrminoaquo
non inuenit.fiPr inco q» moucv tur fed illud quod mouctur cft partim in
tcrminoa quo &:fc cudu partc in termino ad quc. Addit in ffne comcnti nc
quia crrarct putans ipfum intelligcrccf fempcr ita cft dc fadoch mota p vna
partc quicfcant fub termino a quo,addit.Ei fcie dum cft q, quies coniuncfia cum
motu no cft diftinda a mo tu in partc d.ftinc^a,qm fcqucretur cx hoc vt aliquid
quicfcc rct in aliqua partc 3c moucrctur in aIia,cS: tunc non cft dlftiti
(fta,igitur eft in potentia 3c non in acftu.Et patct confidcrati ti q, vult
loqui dc co quod e motum adgquatc.na dc alio nul lu eft inconucniens q, pars
moucat 3C pars non fi ioit i ade» quato motu non contingit q, vna pars moucatur
3c no alia Ii ad modum Dyni.5^ ideo nulla.crit pars materialis quc no mouerctur
& fic nulla crit vtprius argucbatur,qux non h» bcataliquid de terminoad
quc,&fic nulla crit pars matcria lis in qua non fit mala
complcxiodiucrfa.Qiioigit dicemuj in ahqua parte non cft cum ifta fint
formalir' contradido na.comcntoaut. , i.fexti phyficoi^.poft $ dixit cp illud
mouct amittic partcm calidi 5C acquirit ptc frigrdi.q> qugda pars cius in
frido,vS: qda in tcpato 3C fic dixit dc albo ca acg rit partcm pallidi
fubdit,Jiccf hoc quidcm non diftinguatuc in adu fcd in potcntia,qm cn fucrit in
adu dcfincrct motus* Innuitigiturq,nooportctinmobilibus quod mouet defa^
<fto partcs enfe fub vno tcrmino 3C partcs clTe fub alio cotra
no,quodDynusfupponcbat.EtcIariushabcturq, non dt ftinguantur dc facflo partcs i
quarum vna cft tcrnJinus a 4 &.naliatcrm,nusadquc.8.phy.comcn..p.poft$
dixft^' illud cx quo aliqu.d tranfmutatur dC illud ad quod tr™> tatur
funtoppofita neccfirario,& q, vtrunq, eorum cft f par> tc tranfmutati
alia a parte in qua cft reliquum . add/t . fcd tff iion funt dctcrminata in fc
necapud nos. Vultiffitur cp dcfa ao talcs partcs non funt diftincflse non folum
quia fcnfus nr autaliavisnoftracognofcitiuanon fufficiat diftingucre,fcd t m •
! qiiia dc facflo non diftinguuntur no vt dixitDynus q> diTHn guunt fecundCi
partes in potctia,quia funt partes minimoru naturaliu q no pfit f> fe ec
feparatac»Na conftat q> no agitur defeparatione,qmanccpartescj|fjntnaturalcs
magis funt fcparatx,*1cd agitur vtrunifintabinuiccm alig.In fuma igr negat
cj> I eo quod mouetur ih opportunu de facflo aliquam
paiteecfubterminoaquo,quiaaliquafubtermino ad quc (lidintfla a prra,ruie
loquamur de ptibus bralibus,liuc ma>' Tcrmi-' terialibiis admoduDyiii. Scd
poliet hicdiciq> voluitlioc nus a q dicere Comentator cficcs cj> fint in
diucrfis ptibus 6C no in noeftdi vna&cjjlwcnoncftinacftUjfcdinpotentiain
comctis.rta. ftinctue Qnti phy.vSt:. j 2.fexti.c5(:cj> ifta tion
fintdiftii5laifcnccapud atermlo nos.^^.oclaui phy. Sccundo dubitaiur.fi non
oportet dc ad que fa<fto fecildu q>titatc diftingui partes mobiiis.cjuai
um vna eft fub tcrminoa quo,^^alia fub tcrminoad qucjqno demra uit Ar»c|>
ocmobilccftdiuifibilcperiiludmediri.NaargU' mctil nihil vr valei e, E*t licet
medico dca fupra fufficcrc deberet,tn cj^ ifta fant difficilia 5£:obfcura,vt
re<fte l ifta cx pone dtcit Albertus magnus,dicaaliciuid in materfa icipiC''
do ab hoc fecundo,quia cx co patebit itelleiflus primidubif» Etconftat legenti
commcntil.5 i.fexct phy.c]> Comcntaior d(.q> intentio Ari.latet omnes
expofitores . 8c hoc arguit rei magnam difficuIratem.Egoautem volohic
laborarein da> do optones Alex.tS<C Thcmiftrj 3c Aucpace , fed narrabo ad
que fcnfum Albcrtus magnus exponit Aucr.5^ qci ipfe fen/ fit,.S<:fiqui funt
modernidigni relationc in hoc palTu,dicam albertus quidmihi vP fp (Kindo
faniori cofilio. Dici: Alber.tf.phy. tnagnus textu . 2 .ca. 1 .fic ad litiera
de Aue.In ifta aijt obfcuritate qd tenendum fit non fatis exprimit Auer.qui
dicit fc fuftinuilfc diu opfO.Aucpace,fed poftea ea fibi non placuinfe ,eo
q> dc/ monftratiotndu(fia '\ in veritatcc Ari.non fic procedit , fed
potiusq> ci'i illud qc! mouec non moueat i eoa q c mo(us,fed cotf nuc
mouebit rccedii ab illo nec mouet in eo qiiod c mo^ tus,fed potius in motu elTe
oportet cj> illud quod mouec fecij df) alfqiiid fit in vtroq? fir,qni
mouet.qcfjd igit e in duobu8 (imul fccudu aliquc modi] oportet cp fit compofitu
diuifibi lcnoperforma^ tantij,fed potiuscentiarr perfui q^titatem; Haec Alber.
Videtur igitur Albcr.inielligere ex Aucr,q^ ratio Ari,.pbatprimoq>oc quod
mouet cc|dam5in termi^ noaq^c^qdam mointerminoad quc.arr.n.non moueret, fcd
finitus ect morus fioio elTct fub termioad quc.aut nodi'i cot in motu fit ex
toro ect fub tcrmino a q. 5: c}>oc quod mo> uet participat fifal q modo
vtroq^ contrarioijz tamf fubm, 6C hocoildit Ari.ro. fed qiiia poftea manifeftu
c quod ocqcf hoc mo participar duobus contranjs eft diuifibile fecildum
qptiratem,iofequit q»ocmobileeftdiuifibite fecildu q^iita^ te.Nec plus pot ex
ifto coprehendi iudicio meo. Et hoc mo conftat cj> no dicit Auer.in ol motu
ecdc facfto aliquid fub tcrmino a quo ipfius mob lis,6l' aliam partc ce de tado
fub termino ad que.Sed conftat q> fi iniellfgimus cp oe quod pc hoc modo
participarc contrarrjs eft diuifibile in partes q^tita tiuas ira vt
pofifibilitas ifta non dicatur luenta nifi in his i bus eft talis materia q>
ipfa necelTario funt q^ra diuifibilia in partcs 8C partcs.Puto tn fi Auer.hoc
intellexflTet q> pofuilTet pro noto illud quod c valdc ambiguu,puta cj>
omnis natura q pc fimul contrarrjs quodafn modo participare eft qpta.Na
intellec^tus pcrmutarur. de ignorantia pofitiua ad fciam . Sc io aliqn eft fub
vtia.]? quodamo vt qn eft in dubio , & tii £ indiuifibilis.fed
faltchocdubineft.igit non eft notum illud quod ibi fuppoiiitur.Biirleus autem
exponit Commenrato^ »"«ni q, inteUigit q? oe quod mouetur de vno termino
in ur^ minum diuerfj: fp^i fibi ita immediatum vt inter ea no ca> dat mcdin
dlfFercs fpc c partim in termino a quo,& parti in termio ad quc.qa nulla
cotraria pfit ec in eodc fi ^o adcqto. SC illud quod hoc modo mouctur
participat duobus conrra> rrjs termino.r.a quo,& termino ad quem.ideo in
oi tali funt duo contraria &nonineadcm partc,ig'tur diuerfis . verbi
gratia.cum arqufd mouct de albo in pallidi^^ vt fic mouetur per partcm ai'i
partcni fit pallidum.& dum mouctur aliqua pars iam cft pallida aliqua alba,
vt medictas in mcdio iftati EXTRAVAGANTES, mbtuSjfi motus fit vniformis ♦ Sed
hoc modo dicendo nott videiur quare Auer.in omnibus illis locis dixh hoc eft in
potentiaS^ nonina(fiu.Namdefac1oiiftiscafibus vna jpi elTctadu pallida 5t:alia
alba.Necad huncfenfumfuifietin^ conueniens illud quod Aucr.intulii in
commento.Ci.quinti phy.f.cj>aliijuidquiefceretin vna parte&moueretur i
alia immo elfet neccllarium.f.q> hoc modo eft partim in termlo aquoSt^pariim
in terminoad qucm.Ncc etiam cftct vcru, quta ifta non funt diftincfta in fe
necapud nos cum cotraria in fe necefiario funt diftincfta.Et iuxia Burlci 8c
Dyni opio-' ncm omnia adacquata fubie<fla cotrariorum necellario diftl guunc
. Ideo dicunt alrj q> contraria dC fi non polTintcffe fubelfccomplero vel
fufticienti denominatione in eodem fubievftotamen polTunt elTe fub elTe
incompli-to,quod eficc ellc remilfum aut in fua caufa propinqua,& talc
vocat clTe in potenria.Dicunt igitur cj> in omni quod mouctur pars damcftnib
termioad quem,5^ pars fubterminoaquo,qa» f.quaelibet qux mouetur 3C hoc de
necellitatc in omrri motu adxquate.fcd ifti tcrmini non funt in acftii , quia
fub efic co-' pleto,qui3 tuncfequcreturmotum nonelTe in aliqua illaril
partium,c]uia vrracp clTet in vltimo vcl primo termino mo tus.Similiter pai tes
in quarum fiPr vnaeft terniinus a SC 111 alia terminus ad quem non diftinguunr
in fe nec apudl nos in mntu adacquato^ita q> vna li: fub termio a quo q>
nu! lo mo.lo fir fub terminoad qtiem,& alia fub termio ad quc q> nuTo
irio fitfuh lermino a q.Similiter etiam cjuies in tcr^' m ino a quo qux cft
coniun^fta cum motu non cft in adiu ta^» iis:vt merito illius illud in quo cfl
dicatur quiefcerc vcl pcr ' fce^e elTe fub illo termfno fed in potcntia.^i:
ifta non diftin-' guuntur fecundum partcs ad modum didum a motu fecw
coniuncfto.eft cnim quics illa nihil aliud cp particrparc termi noa quo,quod
tncft in continuo paulatinodefe(ftucius itri'' fececontrartjs,(&:idcocum
motu.Kthoc voluit Commen> taror in illis tribus commcntis allcgatis. Voluit
autem q> it^^ telligarur dc cotranjs immediatis,quia in illis eft
necelTariil niotu cxilte ab un 0 in reliq(ium,cj) totum quod mouet qiio^ dam
modo eft in vtroq^ tcrmino,quia in termino ad qucm cft aut fub elTe remilTo aut
in ca propinqua Sc prpparationc, quod non eft opportunu de contrario medfato ,
S: maximc hoc manifeftatur in motu locali in quo mobile non eft fecu>' dum
partem in loco proprio per fe,fed tamen quia eft i ma^ gnitudinead bonum fenfum
quxcft locus in potcntia .ppiit quaaliusapriori.Etfecundum hunc modum
intelligrmu» demonftrationem Ai^.hocmodo.omne mobilc motu fuc^ celTiuode
conrrario in contrarium immcdiatceft kcMum vnam fuam partem fub tcrmino a
quo,5c: fecundum aliam fjb termino ad qiiem.(5^ omne tale eft diuifibilc ♦
crgoom ' ne mobilccft diuifibile.Affumptum probarur qa omncmo bilenon totaliter
cft fubterminoa quonecfub termino fo>' taliteradquem fibi contrario.igitur
ipfum habcr partcs j>ti cipantes modo dido vtri ^7? terminis.confequentia
tenet gf hoc fi acquirit hoc modo contrarium.igitur poteft immC dtate moueri de
vno illorum in aliud acflu.fed non moueiur de vno contrariorum in aliud in
acftu^nifi quado partcs hoc mododiftinguuntur fecundum q^itatem.
ig""'' omne talc habet partes diftiuiftas fccundum quamitatffn.^ per
fc no tumeftalTumptum q>mobiIiaomnia indudiue procedcn^ dofuntmobiliadc vno
contrarioinaliud contrarium if^^/ diate in acflu.Et hoc manifcftum cft hoc non
poteftfc ni^ fi fecundum fucceftionem in partibus q<titatiuis,quia cotra
rium in acftu tcrmino a quo non ftat quoquo modo cum ter mino illo.& ideo
quod fic mouctur oportct cp fit i dicfiis hus,3c hic videtur mihi intellcc^us
ArlSc Aucr.Ioco di(fto» Sedconfidcra q>quandoaIiq"'c^ mouetur dc vno
cotrario in aliud contrarium in ac^tu non mouctur mobilc Cecunduin qualibct
cius partcm illo motu,jmmo dcfinit illc ^f^fj-^^ plefu^^ inpot^" tiaqui'''
partibu* in quibus acquintur contrarium in acftu . quod dicit Albertus cftc
demonftrationem ad ^ffj^i^ mobile cft diuifibilc,qa oc q, mo jcturc ^domnc ni
diuifibilis jn partc , aut pcr fc raiione J^oJjilc ' «aobilc fufccptibile
huiusdiuifibilis eft diuifibile» ighiir omne mobi'e efi: diuifibile, Poteft
effe fit dcmonftia>' tiOtSed fine dubio coftat legcnti Arift, texiil q, no
eft dc> itionftratioab AriftoJacta.Et nos hrcquacrimus de Ari^
demonftiarione,5iinon videturmihi ponendum proex'' pofitione , fcd pio
additionc rationis ad quxftionem pro' banda , Sc quia extra limites mcdicinac
fum breuitcr mc expediam.hoc enim plus ad fevtum phyficorum crat pcr tinens» Ad
fecundam rationem Dyni quando arguit c;^mala compltxiodiuerfa fentitur.igitur
noncftinquali betparteeius cuiusalteratur complcxio.patet rcfponfio iii vna
dfH-iculiat^ pofita in expofitione terminorum»Rc>
lidaigituriftaopinionevcnioadillud quod milii initlo propofito vidctur c(Tedc
mente Gai'.St: cfie vcrum» No fSdil igitur primo q> in rationc male
complexfonis diucr fae includitur q[> fit ficnSjvSi includitur fecundo q»
lit diuer fa»Nam GaP.ubi loquuur in libello de malitia complcxio nisdiucrfxdehccflicafebrccximuitipfam
a malacom' plcxione diuerfa.^S:: conftat tamen q> in hedica non om^ Gaf» nes
partes habent acqualem calorcm,vt ipfemct GaP.di^ citin
capituIofcxtoeiufdcmlibriJgKur maximc eximi> tur a mala complexionc diucrfa
propter elTe fixamJEt qa ftcundumipfum quandohumortotaliter mcmbrumaP (imilauit
in qualitatc fua iam mala complexio cil non di>
Ucrfa/cdaequalisquandoceffatpati linc dolorca mcm^ brd fenfitiuo extftcntc in
co mala complexione , 6c ctiam inaxquali9t&:nonamplfii3diucrfa. Et conftat
cxfupra dicfti9q>f;xpccelTatpafi(io&dolorftante mala complc^ xionc
depcndentc,vt patet in illo aui diu ftciit in aqua ca lidaljalnei & non
aniplius fcntitiilam , immo calida fcd minus-^a fcntfrct frigidam. Idco tion
fufficit ad hoc ut c5 plexio dicawr dfuerra q, ipfa fit dcpcndens, immo rcqui^
Coptcxfe f ^^e"us diucrfitatis aut inxqualitatis et hoc aequalisqd
"^^3^ vocabulum. IgiturquidrequirituradhocVt fic ^ diuerfa. ^ complcxio
diucrfa.Primo q, fic ficns. Sccundo cp fit
alitcrinacquiilis.Ktquiaiftainacqaalitas non intelligitin quantuatcf.b,ecfH,id.odebctinW.ingradu
Sed vi^ dctidumeft refpeducuius dicitur xqualis tlUqucaGa. diaturnodi^eifa,5^
c^hocl^atimhabemus i-cfpicfiu cu ws alia dicitut diucrfa; Et coftat cp cura
tunc illa dicatur acqualis quando agcs aaimilauerit mcmbrum. Et qu6d tunc dicitur
diucrfa quando complcxio fubicili in mein bro exiftcns cft fics ab aliquacaufa
immcdiata , rcfpedti cuiusdicitur inxqualis mtcnfioriis notabiIitcr,quia mem
brum nondum eft alTtmfIatum.:)^.g.cum fanguis infun^ dit mcmbrum 3c facit
phlcgmonem,caIiditas qux cft in partibus mcmbri cft rcmififior q^- caliditas
quac cft in fan guincfacietc ph!egmoncm,;X:fdeodicitur diuerfa. 6^ ita accidit
in febrc putrida rcfpcdu humoris aut vaporis pu tridi ipfam facientis dC in
cphcmera rcfpedu fpirituu aut vaporum^Ex quibus patct illam dict malam
complcxio ncm diuerfam quxcft complcxio mala in mcmbro, no/ «abiUter tamen
deficiens in gradu fuac intenfionis a caufa a qua immediatc dcpendct fpcciali
dcpcndcntia, 8c ,ncli, ait faa fujt depcndcns 5^ fit matcrialis. Malitia aute
complexionisacqualiscftmalacoplcxio in mcmbrono notabilitcr diuerfa in gradu
fntenfionis a caufa a qua ir rncdiate pcndet fpcciali depcndcntia. Et idco
duobi Copfb ma comingit dicimalam complcxicncm ?quale. Aut la aequalis ^at>ct
talcm caufam a qua dependct fpcciali Hp duplex. P';"^.^"»^- Aut fi
habct non diaFcrat ab ea in gradu no'. tabihtcr,quia mc. ho primi hcdtica cft
malx com pUio> nis.Dicuntur aequalcs priuatiuc,quia non diucrfar in^ °' du a
caufaa qua immcdiate pcndet modo dicfto cum n„l la lit» bcqmtur vltcrius iuxta
himc modum non form", litcr rcpugnarc aliquam clTc malam complcxioncm Cn.
tcm5^cftcxqaatcm,&ccontra aliquam arqualcm qul non elt tada.Et hoc pro
partc fuperius dixi.Et fi arguimr contra,quia tunc non cffet oportunum
gencralitw omn£ ini'' us ut V GO Nf I S. 2J3 febrcm cfifc malam copronem
diucrfam,cxccpta hedica quoc non repugnat rone putrida: fcbris q, fit tanti
gradus quanti cft htjmor putridus, Dicitur q, licet hoc non im plicet tormalem
contradi(ftioncm,(afficit medico q, nu^ quam contingit ita elle. Etnon
dicitgenerahteromnem talem tcbrcm elic malam copfoncm diuerfam quia fem per
mcmbra radicalia non funr in tali febrcoino xouc ca
lidacumputridohumorcvelfumo. Et fi fccundodici tur c> tunc non omnis mala copfo
diucrfa fentirctur,ficuc accidic quando rcmiititur a contrario iuxta polito»
Di> citur q, omnis mala copfo diucrfa qux non impcditur,cc rcfpcctu CU4US
non pomtur impcdimcntum , aut fentitur illud a quo pendct.Et hoc fuflficit pro
mcntc auctorum il lud diccntium,fedimpcdimentum poniturfn coqui ihfri gidatur
nc fentiat calorem» Scd quia Auic.fcn fccunda
primi.capmiIodccaufisdoIoris»dixit q, mala copFod^. uerfa eft cum mcmbra in fui
lubftantia conclufionem ha bcnt.i.mafiuam , deindcaducnit c/s complcxiocxtranea
ei contraria quae fit plus calida aut frigida ^ crat , intelli/ gendum eft
q,adueniatabagctc immcdiato notab litcr in c^pfoncm diuerfo a mcbrorum copPonc.
Et idco Ciib^ dit.& virtus feiifibilis rci aduenicntis fcntirct contraric.
f.complcxioncm cxtrinfeci alterantis , qux cft contraria dum akcrat.C^autem ad
fenfationcm faciendam corpo ris tangibilis propinqui rcquiraiur q, eorum
tadusetcor poris tangibilis qualitatcs fint notabiliter diucrfce ita vc
ifldcfequaturnorabilfsaltcratio.patct ex fcnfu. Etpatct ex Gaf.in hbello de
malitia copronis diucrfgc. ca.c. cum dixit.allignando caufam quarchecfliVus non
fentit*febri> km caliditatcm. Ht illud ideo quoniam mcbrorum ciua
difpofitio,qua quxdam ipforum agunt^;:: quscdam ipfo^ rum patiuntur,cum omnia iamfacta
fint difponis vnius & facta fic corum copfo vna conuenicns .dcCiCm quse^
dammcmbraaugmentationiscalefactionis,6^quaedam
augmentationisinfrigidationis.nampxfuperflu/tatccalc facflionis corum qu3c cx
cis funt calidiora no proueniteis qu^ cx cis funt fngidiora vt impediant , quia
vicina funt in caIcfaau>ne.Q, fi res ita non cffet mcmbra fc adinul cem
impedircnt in naturali exiftentia difpofitionc,mem> bra nanq,inil
aetiamdirpoficione in coprone diucrfifi> cantur fua.5^,llud eft quoniam caro
eft membrum cali. dum,&os cft mcmbrum frigidum , vcrtltamen cum di^ u
rfitatc horum & fimilium non cft dolor nec paftio pro pter paruitatcm
opcratidnis intcr ca in caliditatc & fLt ditate.patctig,turq,rcquiriturad
fcnfationcm faciedam certus gradus velocitatis opcrationis , 3C pcr confequcns
noiabihs duicrfitatis vt dixi, His pr^notatis pono con clufioncs ad quxfitum.
Prima eft.Non idco dicitur ali qua ffcns
malacopfodiucrfa,quianonfitfa(flail^ffxain qualibct parte eius cuius alteratur
copro.probatur n;, Vul C1U3 cuius ahcratur copfoquac non cft diucrfa. igitur^c*
airumptum patetin cafuin quo copPo ffens fit pra:cifc a:que intcnfa cum copfone
caufc a qua immcdiate dcpc. det.^^.g.fortcsquidiuftctitinaquacalida valdc
pcroc^ curfum illtus calet 3c fentit caliditatem , 8c pcr occurfum ahcuiuB
aquae caliditate fua naturali coplcxionc, frigct, vt fecunda primi ca.dc caufis
doloris» 3c primo dc fimplici. cx GaP.igitur aliqua cft caufa calidior fua
naturali c6plc> xioncjpcr cuius occurfum ncc calcrct ncc frigeret 8c ifta
maxime eft fibi fimilis 3c conferuatiua caloris nunc in ec^ inucnti.Pono igitur
q, ita R^t.3c patet q, poft talcm r;,lJ.i; tatem in forte cft fiens 3C
dcpcndcns f n omniW % - eftmalacompIcxiodiuerfacumfitfimrSn det.5^ quia
impcdimcnto dcdudo nec ipfa ner r ^ rf fcntitur a mcmbrofenfitiuo in quo cft.
Etc^li "t! fioncvideturmihiGcntiIeminV.ftion^tcria non fufiF.c.cntcr
dcclaraftc qufd fit mala^omplexio diucrfafccundum fuam r6nem,ncc pofulircmcntc
GaP. A S T I O Nim fi difFcreria intcr malam complcxionem ^iuerfam dC xqualem
non eft nid ex parte (ixionis debuit Gaf.dice rc c\f maU complcxio diuerfa non
ell in aliqua parte cius cuius alteratur complexio,quia per Gcntilem
intclllgitur quandoGar,dicicq>non clt inqualibet partc eiuscuius
altcraiurcomplexio.i.noneftfixa in qualibet partc cius cuius alteratur
compIexio.Si enim iic intclligatur non fo^ lum cft m qualibet partc,fcd non cll
in aliqua. Sccuda conclulio.Non ideo dicitur aliqua mala complcxio xqua
li9,quia (ir fada in qualibct partc cius cuius alteraiur co^
plcxio.paietquiaftatcllcmalam complcxionem xqua^' Icm,& tamcn non cfTc
facflam vt didum cft.Pr^ tcrca co tingit caufam aitcraccm mcmbrum aQimilaffc
mebrum in caliditate cxiftentc tam in mcmbro in caufa cotinuc dcpendcntc.rcd
quando mcmbrum cft airfmilatum com plcxio cft 3cqli5,vt dicit Gaf.Ioco f.vpe
allegato ♦ igit &C» Tcrtia cocIufio.NuIla complcxio fixa cft mala complc^
xio diuerfa.patet ex modo loquendi GaP.in lib . allcgato, & cx Auic.fccunda
primi.cap.de caufis doloris. & ex dc^' fcriptione fuperius pofita ♦ Nam
nuUa talis cft notabili-' terdiucrfaa caufaaqua dcpendct fpcciali dcpendcntia,
cum talcm caufam non liabcat. Quarta conclufio. Ali qua eft mala complexio
diucrfa non abfolutc q> cius pars Ht fimilis alceranti immcdiate.patct, quia
licet pars fic fi/ miliSjtamcncontiitgit partemaliam inalia partc fubfC'' cflt
cxiftcntc crtc diftimilcm» Ex quo patet q> non fuffi^ citadaliquam dici
malam complcxionem ocqualcmq» fit fimilis caufa: in aliqua partc fubic(5li,immo
requiritur q> fit in qualibet paric fubiccfli fui non notabiliter dilTimi
lis caufar a qua pcndct modo dicflo. Patet fecundo con clufio rcfponfiua ad
quacfitum. NuUa malacomplcxio di uerfa cft in qualibet partc cius in quo no cft
diflfiniilis cau ff a qua immcdiatc pcndct.Et hoc voluit GaF. loco allc''
gato^Necrones fuae aliud probanc* Ec textus Gaf.in cap* V G O N I S* aKeg.Iibri
de malitia complexionis diuerfc.hoc modo m* tclligitur quod manifeftum eft
fpccics malitii coplc/ xionis diucrfa: non differunta fpeciebus malitiae complc
xionis aequalis,nifi q> ipfac non funt in qualibet parte ciui cuius
altcratur complcxio non notabiliter diftimilis cauff a qua immediatc fubiedum
alteratur (n co talis cotnple/ xfo confcruatur. Et fi quacratur de caliditate
facfla a lu> mine,adhuc tamen dependcnte utrum fit diucrfa aut no, Puco
cj> vbi in fpiritibus aut humoribus membri vel ac rc vclinaliquocorpore
immcdiato oportct caliditatcm dcpendcrc,fed folum aluminc eltct dcpendcntia
cj> non fentirctur,(Sc:nonoportct»nuncautcm fcmpcr eft ita vbi funt partes
multo intenfioris gradus facilitcr fufccpti uc a lumine c]p vni,^ idco
communitcr fcmper fenfus fit in tali alterationc, Et fi quxrat fccundo an
febris cphc mcra fit facfla proptcr Gar.e.thcrapcu.dicentcm cj>,com GaP»
mune eft hccflicis 3c cphcmeris adhuc non ficri» Dicitur fccurc cj> propric
loqucndo cphemcra cft fies^ Et hoc uult GaP.cap.<i.dc malitia complcxionis
diucrfac.fed ipfa dici turfacflaquoadcursc fimilitudincm,quia pure alterantia
fufficiunt in vtraqj.Iicct in cphcmera fpiritus dC vapore» oportcat aut refolui
quod fit a uirtute finc opcre medici in pura vcra cphcmera,aut alterari quod fit
ab cifdc cau/ fis a quibus altcrantur membra , & idco non ponicur hic pro
intentionealfa,fcd nofic cft in putridis.Et quia argu/ mcnta antcoppofitum
cocludunt veritatcm aucfloritato autcm 8c GaP.&: Auic.nihil volunt practer
cocfone hanc vltimam.ideo ifta dc hac quxftione fufficiant, Scripta Florcntiac
8C complcta per mc Vgonem Scnenfem.Anno Dtii ab incarnatione. 142 1, dic
fccundo lanuartj • Amen. REGISTRVM^ Aa Bb Cc Dd Ec Ff Gg Hh li Kk Ll Mm Nn Oo
Pp Rr Sf Tt Vu Xx Yy Zr AAa BBb CCc DDd EEc FFf Omncsfum quatcrniones praeicr
Zz ternione& FFf quintcrnionc. Vcnctijs expenfis hacredum Lucae Antonrj
luntx* Annodomini, I J 4 7. Menfclunio,Nome compiuto: Jacopo da Forlì. Giacomo
da Forlì. Iacobus Foroliviensis. Jacopo della Torre. Giacomo della Torre. Torre.
Keywords: stravaganza, lizio. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Torre” – The
Swimming-Pool Library.
Commenti
Posta un commento