GRICE ITALO A-Z P PELA
Luigi Speranza -- Grice e Pelacani: la
ragione conversazionale e l’implicatura conversazionale – la scuola di Parma --
filosofia emiliana -- filosofia italiana
– Luigi Speranza (Parma). Filosofo italiano. Parma, Emilia-Romagna.
Grice: “At Oxford, Strawson used to confuse Pelacani with Pelacani!”. Lettore (Grice: “reader or
lecturer?”) a Bologna, divenne consigliere di Visconti. In questa veste si trova più volte coinvolto
in processi per eresia montati da Giovanni XXII per gettare nella polvere il
Visconti. Grande commentatore di Avicenna e Galeno. Treccani Dizionario
biografico degl’italiani, Istituto dell'Enciclopedia. Saggi: “Circa intellectum possibilem et agentem”; “De unitate
intellectus”; Utrum primum principium sive deus ipse sit potentie
infinite”; “De generatione et corruptione"; “Questiones super tre
metheorum.” Antonio Pelacani. Pelacani. Keywords:
passivo/attivo; non-agens/agens. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Pelacani” –
The Swimming-Pool Library.
Luigi Speranza -- Grice e Pelacani:
la ragione conversazionale, la dialettica, e l’implicatura conversazionale – filosofia
emiliana -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Noceto). Filosofo italiano. Noceto,
Parma, Emilia-Romagna. Grice: “Some like Pelacani, but Pelacani’s MY man.” Dottore
diabolico. Grice:
“I would call him a philosophical grammarian; he considers the topic of
‘meaning,’ ‘significatio,’ and agrees with me that ANYTHING can signify, a
handwave, etc – hardly just ‘vox’! He is especially interested in ‘significatio
naturaliter,’ which he explains, er, naturally. He deals with the concepts
expressed by the different parts of speech – adverbs, etc. – and disapproves of
the idea that the ‘arts’ of language are ’scientia.’ He saw himself, as I do,
as a PHILOSOPHER, and would consider everything related to the language used by
philosophers as PRO-PEDEUTIC --. Parente
di Antonio P. Della sua medesima casata un altro filosofo. Frequenta la facoltà
artium philosophie a Pavia, dove, come titolare della cattedra di magister
philosophie et logice, delegato dal vescovo, diploma in arti un certo Bossi. Insegna
a Bologna e Padova. Contesta molte regole della meccanica del LIZIO e
sostenne l'applicazione di strumenti matematici per sostituire le regole
obsolete. In particolare conduce studi sull'ottica nelle Quæstiones de
perspectiva. Nel saggio De ponderibus si occupa di statica ed elabora in De
proportionis una teoria del vuoto che si contrappone alle tesi del continuo dei
fisici del Lizio. Si occupa anche del moto dei pianeti in Theorica planetarum e
mette in discussione la cosmologia del Lizio negando che si puo sostenere
l'incorruttibilità dei cieli e l'interpretazione teo-logica dell'esistenza di
un primo motore immobile, vale a dire del divino. Nega quindi la possibilità
delle dimostrazioni a posteriori dell'esistenza del divino e dell'immortalità
dell'anima individuale. Concepisce la natura o l'universo come un ente
ANIMATO -- ‘animismo – cf. Grice on ‘mean’ and ‘mean,’ ‘Smoke ‘means’ fire” --,
un grande eterno animale in continuo movimento dove gl’esseri nascono per
generazione spontanea e, quando gl’influssi astrali sono favorevoli, vengono
alla luce anche l’anime intellettive umane. Riguardo alla morale, è convinto
che gl’uomini deveno conformarsi alla virtù per sua libera scelta. Per il
materialismo delle sue dottrine, il dottore diabolico, com'è soprannominato, è accusato
d'eresia e condannato ma ciò non gl’impede d’essere apprezzato come un grande
astrologo dai principi Carraresi di Padova e dalle corti dei sovrani tanto da
ottenere di essere sepolto nel duomo di Parma. Gli si attribuiscono dei commenti
a Witelo per una corretta interpretazione della prospettiva e a Bradwardine
nell'opera questiones super tractatu "De proportionibus”. Beduerdini. Robolini,
Notizie appartenenti alla storia della sua patria, Pavia. Memorie degli
scrittori e letterati parmigiani raccolte da Affò (Stamperia reale, Bodoni), citato
anche per la sua avarizia in Veratti, De' matematici italiani. Commentario
storico, Majocchi, Codice diplomatico, Pavia, Enciclopedia Garzanti di filosofia, Camerota,
Nel segno di Masaccio: l'invenzione della prospettiva e la filosofia della
percezione. Giunti, La scuola francescana di Oxford. Altri saggi: Quæstiones de
anima, Firenze, Olschki; Super tractatus logice (Parigi, Vrin); Circa tractatum
proportionum magistri Bradvardini (Parigi, Vrin); Super perspectiva communi (Parigi,
Vrin); Quæstiones de anima: alle origini del libertinismo, Sorge, Napoli,
Morano, Firenze, Sismel, Galluzzo. Scientia de ponderibus. Tractatus de
ponderibus, Treccani Dizionario biografico degl’italiani, Istituto
dell'Enciclopedia. Francesco P. is
yet another of the P.. There are at least four of them: two Antonios, un
Biagio, and one Francesco. QUÆSTIONES DIALECTICÆ; Quaestiones
super tractatus logicales: quæstiones dialecticæ -- utrum dialectica sit
scientia – arguitur quod non; VENEZIA, San Marco, Martanova, in Padova: hunc
librum donavit eximius artium et medicinae doctor magister MARTANOVA (si veda) de
Venetiis congregationi canonicorum regularium sancti Augustini ita ut tamen sit
ad usum dictorum canonicorum in monte sancti Johannis in Vicocis, torate
pund nd Hai Cananci d an Astio dal convento di san Giovanni in Viridario;
expliciunt regulæ questiones super tractatum compositæ per reverendum doctorem
magistrum Blaxium de Parma, Frater Johannes de Mediolano ordinis
Cruciterorum SCRIPSIT hunc librum IN
CARCERIBVS – “the best time to spend your time in jail” – H. P. Grice -- sancti
Marci de VENEZIA; OXFORD, Bodleian Library, Canonici, miscellanco, explicit hic
codex per Simonis eque manumque, leggere varianti formali: possiede in fine
alla ultima questione, prima dell'explicit una raccolta di sophismata,
diversamente dal ims di Venezia. (Su cio cfr. Le questioni dialetriche di P. da
Parma, Medioevo, Padova, Quæstiones dialecticae, ms, Venezia, Mare, lat. De
introductionibus de dialectica; Oxford, Bodleian Lib., utrum dialectica sit SCIENTIA
et arguitur quod NON – ma un arte, cf. natura vs. Artifizio – ‘natural’ --; utrum
dialectica sit scientia [regina] scientiaram, arguitur quod NON; utrum in
acquisitione scientiarum dialectica debeat esse prior et arguitur quod NON; utrum
disputatio dialectica sit SERMO DVORVM, scilicet opponentis et respondentis -- et
arguitur quod NON; utrum A SONO tamquam a priori sit incoandum -- et
arguitur quod NON; utrum hæe sit concedenda: SONVS est quicquid proprie auditu
auris percipitur -- et arguitur quod NON; utrum vox SIGNIFICATIVA sit illa qua
auditui ALIQVID REPRÆSENTAT et videtur quod NON; utrum vox SIGNIFICATIVA AD
PLACITVM sit illa qua AD VOLVNTATEM INSTITVENDIS ALIQVID SIGNIFICAT -- et
arguitur quod NON; utrum vox SIGNIFICATIVA NATVRALITER sit illa qua apud omnes idem
segmticat; utrum definitio data DE
NOMINE sit bona cum dicitur nomen est vox etc.; utrum definitio data de VERBO
sit bona et arguitur quod NON; utrum diffinitio data de ORATIONE sit
sufficienter posita et arguitur statim quod NON; utrum PROPOSITIO sit ORATIO
verum vel falsum significans -- et arguitur quod NON; utrum omnis
propositio sit categorica vel ipotetica; utrum omnis propositio ipotetica
sit quanta et arguo quod NON; utrum omnis propositio categorica sit aftirmativa
vel negativa -- et arguitur quod NON; utrum quæcumque fuit contraria fuit
universalis negativa eiusdem subieeti et eiusdem prædicati -- et arguitur
quod NON; utrum omnis propositio sit necessaria, contingens, vel impossibilis
et illa quæstio movetur super illum passum propositionum triplex est materia et
statim probatur quod nulla sit necessaria -- et arguo SIC; utrum
contrariarum si una est vera et reliqua est falsa et statim -- arguitur quod NON;
utrum possibile sit contradictoria simul esse vera vel falsa in aliqua materia
-- et arguitur quod SIC; quia magister dicit quod lex subalternarum talis est
quod si universalis est vera, particularis est vera et non e contra et ideo quæratur
in quæstione utrum si universalis est vera particularis cius debeat esse vera
et statim arguitur quod non; de conversionibus sit illa utrum omnis conversio
sit bona consequentia -- et arguitur quod NON; circa capitulum de ipoteticis
sit prima quæstio; utrum definitio data de propositione ipotetica sit bona in
qua dicit auctor propositio ipotetica est quæ habet duas categoricas
principales partes sui -- et arguitur quod NON; utrum omnis conditionalis vera
sit necessaria, falsa, aut impossibilis, quia illa quæstio duo quacrit, ideo
argumentum (arguo O) primo contra primum, secundo contra secundum; utrum ad
veritatem copulativæ requiratur utramque partem elus esse veram er hoc
sufficiat et statim – et arguitur quod NON; utrum ad veritaten disiunative
requiratur alteram partem erus esse veram et hoc sufficit statim, patet quod NON;
utrum ad veritatem causalis requiratur consequens sequi ex antecedente et hoc
sufficit -- et arguitur quod NON. Non si trova nel testo di Pietro. Qui Biagio
sviluppa un tema della logica di Occam sulle proposizioni causali. Scrive
Biagio. Si consideras consequenter quæ sunt illæ de quibus non determinavit, ad
hanc respondetu quæstio proposita quærit de una illarum, scilicet de causali de
qua nihil dixit; utrum si aliquis terminus. positus in propositione steterit
ratione alicuius SIGNI confuse et distributive contingat illum stare
determinate alio confundente et illa quæstio rationabiliter quæritur propter
quaddam dicta in quæstione praccedenti,
arguitur in questione pro parte negativa – quod NON; utrum si alquis terminus
positus in propositiones stererit ratione alicuius signi confuse et
distributive contingat illum stare determinate alio confundente et illa quuæstio
rationabiliter quæritur propter quaddam dicta in quæstriones præcedenti — argutur
in question pro parte negative – quod NON; utrum si aliquis TERMINVS positus in
propositione steterit ratione alicuius signis confuse et distributive quæritur
propter quadam dicta in queæstrione præcedenti, arguitur in quauestione pro
parte negative – quod NON; utrum omnes duæ propositiones modales ex eisdem
terminis constitutæ se mutuo inferant in bona consequentia et statim -- arguitur
quod NON. De prædicabilibus; utrum prædicabilia sint *quinque*
et non plura et arguitur quod prædicabilia sunt *plura quam quinque* et deinde
quod pauciora. Primum argumentum est hoc, De prædicamentis, sit prima quæstio
de prædicamentis utrum quando alterum de altero prædicatur de prædicato prædicetur
de subiceto et statim -- arguitur quod NON; utrum SVBSTANTIA sit GENVS
GENERALISSIMVM in prædicamento substantiæ
prædicatione essemill de quelbe ponibili possibili Vin prædicamento
substantiæ, Ista questio aliqua qværit et aliqua præsupponit. Arguam de primo
supposito, dende de quæito; utrum substantiæ sit aliquod contrarium et statim --
videtur quod NON; utrum ab eo quod res est vel non est, ORATIO dicatur esse VERA
VEL FALSA, vel sic, utrum omnis propositio habens correspondentiam rei dicatur
esse vera, non habens aulem correspondentiam ex parte rei dicatur
esse falsa; vel sie, ut ex co quad ita est sicut propositio principaliter SIGNIFICAT,
ipsa propositio sit vera, ex co quod non ita est sicut propositio SIGNIFICAT,
propositio dicatur esse falsa, et statim arguitar contra partem affirmativam –
quod NON; utrum substantia quanta distinguatur a quantitate eius vel idem sit
quod sua quantitas et extensio, sive quæram sub his verbis utrum omnis
quantitas sit substantia vel qualitas; utrum eadem quantitas possit esse et
dici continua et discreta et statim -- arguitur quod SIC; utrum quantitas sit
genus generalissimum de predicamento quantitatis et statim apparet quod sie per
autoritatem et per LIZIO; utrum hace sit vera 'omne tempus est' et statim -- arguitur
quod NON; utrum numerus sit res numerata vel distinguatur ab eis et statim
probo qued numerus non sit ipsa res numerata, sed quod potius ab ipsis rebus
distinguatur; argumentum; utrum puncta sint in linea et statim -- arguitur quod
SIC; utrum quantitati sit aliquod contrarium et statim -- videtur quod SIC;
utrum quicumbue duo TERMINI qui sunt præradicabiles de se invicem in OLBLIQVO
CASU sint possibiles in prædicamento ad aliquid et statim -- viderur quod SIC; utrum
ab uno correlativorum ad aliud valeat consequentia; utrum RELATIO sit res
distincta a rebus invicem relatis et importatis per terminos de prædicamento ad
aliquid ut velim quarere in illa quæstione utrum paternitas sitilla res quæ est
pater vel distincta a patre, dependentia sit res distincta a dependentia et
statim arguo quod relatio sit res distincta a rebus invicem relatis [cf. H. P.
Grice, ACTIONS AND EVENTS, PARIDE AMA ELENA); utrum quilibet terminus prædicabilis
in quale si de prædicamento qualitatis -- et statim arguo quod NON; utrum
termini de predicamento qualitatis sint de se invicem prædicabiles de suis
inferioribus cum his ADVERBIS 'magis et minus' -- et statim videtur quod NON; utrum
proprium sit actionis ex se inferre passionem et est quærere utrum ab activo ad
passivum valeat consequentia -- et statim arguitur quod NON. DE
CONSEQVENTIIS: utrum quælibet consequentia sit bona – et arguitur quod
NON; utrum ex duabus PREMISSIS in modo et figura dispositis de necessitare
sequatur aliqua CONCLVSIO -- et statim viderur quod SIC; utrum quilibet SYLLOGISMVS
sit BONA CONSEQVENTIA -- et statim apparet quod NON; utrum licitum sit ex puris
negativis sillogisare et statim per plura argumenta videtur quod sie; utrum
negativa possit inferre affirmativam -- statim videtur quod SIC; utrum qualiber
CONSEQUENTIA cuius ANTECEDENS est impossibile sit BONA et hoc est quærere illud
quod communiter logici quærunt, scilicet utrum ad impossibile sequatur
quodlibet vel sequi possit -- et statim arguo pluribus argumentis quod NON;
utrum quælibet CONSEQVENTIA curus CONSEQVENS est necessarium sit BONA et hoc
est quærere utrum necessarium sequatur ad quodlibet -- et arguitur quod NON; utrum
possibile sit ex veris sequi falsum -- et arguitur quod SIC; utrum qualibet
proposition SIGNIFICET sicut ad eam sequitur – et statim arguitur quod NON, per
multa iconvenientia. De locis, circa locos sit prima questio utrum QVATVOR SINT
SPECIES ARGVMENTATIONIS, scilicer SYLLOGISMUS, INDVCTIO, ENTIMEMA (H. P. Grice,
“Implicit reasoning”) et EXEMPLVM; CONSEQVENTIA BONA -- et arguitur quod NON; utrum
CONSEQUENTIÆ tenentes vel quæ vigorantur per locum a toto in quantitate ad cius
partem sunt bonæ -- et statim arguitur quod NON; utrum consequentia qua arguitur
a toto in modo ad eius partem sit bona -- et statim arguitur quod NON; utrum a
toto in loco ad cius partem sit CONSEQUENTIA bona -- et statim arguitur quod
NON; utrum a toto in tempore ad eius partem sit BONA CONSEQVENTIA -- et
arguitur quod NON; utrum quæ libet talis consequentia valeat: generatio huius
castri vel civitaris est BONA CONSEQVENTIA, igitur hoc castrum est bonum vel
illa civitas. Similiter quæro de illa consequentia: corruptio istius hominis
vel illius mulieris est bona, igiur ille homo fuit malus vel illa mulier, et hoc
est quærere idem quod sequeretur utrum a generatione ad generatum, similiter a
corruptione ad corruptum, sit bona equitare est bonum, igitur equus est bonus –
arguitur quod NON; utrum a disiuncta cum opposito unius partis ad aliam
partem veleat consequentia, et hoc est quærere utrum consequentia quæ vigoratur
per locum a contradictoriis fuerit bona – et statim videtur quod NON.CONCLUSIONES
DE CONSEQUENTIS VENEZLA, Marc, Bessarione, Valentinelli, quæstiones
ordinatæ per me Blasium de Parma, quaccumque CONSEQVENTIA posita nulla talis
est mala, sed quælibet bona. Si tratta dell'elenco di
petitiones di logica 'de consequentiis', seguite da conclusioni, non di Physica
come ritenuto dal THORNDIKE (A History, GRANT (Blasius of Parma, in Dictionary
of scientific Biography, ad vocem, New-York, et sie sit finis sententiæ
conclusivæ totalis libri Ethicorum Aristotelis secundum in domo filiorum
quondam magistri Jofredi Ferrariæ». Segue Elenchus quæstionum ordinatarum per
me Blaxium de Parma e segue Tabula quæstionum Johannis Buridani super libris
Ethicorum. QUESTIONES PERSPECTIVÆ Quæstiones perspectivæ, incipit
:«uæritur utrum pro visione causanda necesse sit ponere species diffusas ab
obiecto in oculum et arguítur primo quod non»; 1) FERRARA, Pavia, VENEZIA, San
Marco, Valentinelli, expliciunt quæstiones super perspectiva scriptæ; OXFORD, Bdl. Canonici, misc.quæstione super
aliquibus propositionibus primac partis perspectivæ (copia incompleta); OXFORD,
Bdl. Canon, misc, FIRENZE, Laurenziana, Plut. in Firenze, cfr. I Studi sulla
prospettia medtevale. Torno, Giappichelli, e per la edizione da questo ms.
delle questiones I, qu. 14 € 16, e Ill qu. 3, de iride, cfr. Le questioni
di perspectival di P., "Rinascimento", FIRENZE, Laur.
Ashburnham; MILANO, Ambrosiana, con figure seguito da Opus Prosdocimi super Jo.
de Sacrobosco tractatum de sphæra, segue: Collectanca ex Thadeo de Parma super
Theorica planetarum Gerardi Cremonensis; 8) MILANO, Ambrosiana, si arresta alla
quæstio -- MILANO, Ambrosiana, in Pavia, Explicit opus eximii viri artium
et mediciac doctons magistri Blasi Parmensis super propositionibus et
conclusionibus perspectivis scriptum per me magistrum Marinum sacrac theologiæ
doctorem de Castignano ordinis Minorum provinciæ Marchæ Anchonitanæ dum Papiæ
studens essem discipulus magistri Francisci de P. film supradicti
auctoris VATICANO, Vat. Barb., lat.; dopo la tabula quæstionum si legge:
Explicit opus eximii viri artium et medicinæ doctoris magistri Blaxii Parmensis
super propositionibus et conclusionibus perspectivis scriptum per me
Theodoricum Goth almanum, seguito probabilmente dalla perspectiva communis d iPeckham (non menzionato da David Lindberg ed., PECKHAM,
Perspectiva communis, Madison, VATICANO, Vat. lat., vet sic finitæ sunt quæstiones
perspectivæ secundum Blaxium de Parma, deo gratias; expliciunt quæstiones super
perspectivam communem secundum famosissimum artium monarcham et philosophum
dominum magistrum Blasium de Parma». Si trova citata 'l'illusione ottica che
gli capito a Busseto, che non si trova, ovviamente, nelle copie anteriori a
quella data e che costituiscono un diverso gruppo di questioni di prospettiva;
VIENNA, Nationalbibliothck, edizione delle questioni del primo libro da questo
ms. a cura di ALISSIO, Rivista critica di storia della filosofia", VIENNA,
Nationalbibliothek, LODI, Biblioteca, PARMA, Bibl. Palatina, fondo parmense
codex, trascritto da Pasini dal codice della Biblioteca Marciana di Venezia con
una dichiarazione del Valentinelli; NEW YORK, Columbia, Plimpton
(Boncompagni). SIVIGLIA, Colombina, EXPOSITIONES e QUÆSTIONES DE CÆLO
EXPOSITIONES DE CÆLO Expositiones o summa de cælo, datata in Bologna,
incipit: «obmissis causis aliis super libro decacloct mundo
compilata per famosissimum artium doctorem magistrum P. in Bononia: ROMA,
Angelica, VIENNA, Nationalbibliothek, copiata, ma stesa a Bologna: Explicit
summa super librum de cælo et mundo compilata per famosissimum artium doctorem
magistrum P. in Bononia recollecta anno domini M COCEXXx in scolis reverendi
doctoris.. scripta per manum Nicolinum artium nune studentem M'OCCe LI
die quarta Marti, amen, in felicissimo studio paduano». (efr, anche FRANz
UNTERKRCHER, Die datierten Handschriften der Oesterreicheschen
Nationalbibliothel Vienna, QUESTIONES DE CÆLO Questiones de cælo Alberti
de Saxonia datæ per magistrum Blasium de Parma: ROMA, Angelica: si tratta va
del testo delle quæstiones de cælo di Alberto, seguite quindi da quelle di
Biagio, Imapit e, quindi, delle quæstiones de cælo di Alberto: Prologo, scælo
et mundo Aristoteles considerat de totali mundo et detractatu primi libri
partiali concludere et volo ergo circa illud tractare duas quæstiones quarum
prima est ista (incipit): utrum cuilibet corpori simplici insit tamen unus
motus simplex». Tale incipit corrisponde con quello del ms. Monaco lat. del
Vat. Palatino, lat. 980, ft. 88ra-117 ra, opera ristampata a Parigi, come questiones de cælo Alberti de Saxonta;
altra copia è ms. Roma, Angelica, di questa copia si legge: «Expliciunt
questiones super primo libro cæli et mundi Aristotelis secundum Albertum Novum
de Saxonia per me Anthonium de Armannis de Regio tune Bononiæ studentem in
artibus 1368 dic 18 februarto (cir. Anche THORNIKE - KIRE, Catalogue of
Incipits, Londra. Dunque a f. 37va del ms. Angelica, 595 iniziano le
questiones de cælo di Biagio probabilmente dalla 12- questione perche
corrispondono con la questione 12' del primo libro contenute nel ms. Milano,
Ambrosiana, sup-, quacitur con sorenti in de nece ente e posit perpean
parole: vexpliciunt quæstiones primi libri de cælo et mundo secundum
Blasium expliciunt questiones de caclo et mundo datæ per magistrum Blasium de
Parma doctorem reverendum ».Su ciò in particolare cfr. FEDERICE ViscoviNi, Note
sur la circulation du commentatre d'Albert de Saxe an 'De cælo' d'Aristote en
Italie, in Itéraire d'Albert de Saxe, a cura di J, Biard, Paris, Ven.
ROMA, Biblioteca Angelica, quæstiones de cælo per Blasium de Parma
(incompleto con ordine diverso delle quæstiones rispetto alla copia di Milano,
Ambr.: incipit, «quacritur primo circa primum de cælo et mundo utrum omnis
quantitas sit divisibilis in semper divisibilia». Si trovano Notæ di
Problemata: «Nota aliqua... problemata, primum quia causam agens in os sicut
ignis prima sui actione... et per consequens nigrum et hacc est causa problemas
huus, has veriticationes dixit magister ille Blasius in scolis suis -- Sic sint
finitæ istæ quæstiones de caclo secundum Blaxium de Parma»: MILANO,
Ambrosiana, quæstiones de caclo et mundo scriptæ pro magistro Antonio de
Abruzio, expliciunt Basi de Faih iphe pro hig to Atono de Ardetoris
hagsri Tabula questionum de cælo VATICANO, ms. Var. lat. QUESTIO DISPUTATA DE TACTU CORPORUM
DURORUM 1J OXFORD, Bdl. Canonici, mise. quæriturutrum
duo corpora dura possint se tangere Blaxii de Pelacanis de Parma famosi
doctoris parisini, incipit, «quæritur utrum duo corpora dura possini se
tangere) VENEZIA, Bibl. Marciana, Valentinelli, Dabitatur utrum duo corpora
dura vel plana possint se tangere;3) BOLOGNA, Bibl. Universitaria, Edizione,
per Scoto, Venezia, UTRUM SPHÆRICUM TANGAT PLANUM IN PUNCTO OXFORD, Bdi.
Lib. Canonici, mise.utrum sphærcum tangat planum in puncto et posito super
planum tangat in cui dice espressamente che non è una questione che
riguarda la filosofia naturale, quanto invece la geometria QUÆSTIONES DE
SPHÆRA PARMA, Bibl. Palatina, fondo parmense, quæstiones super tractatum
sphærac Johannis de Sacrobosco per Blasium de Parma, doctorem excellentissimum
mathematicum singularem circa tractatum de sphacra, primo quacritur utrum
diffinitio de sphæra sit bona qua dicitur sphacra est transitus. Expletæ sunt
quæstiones de sphæra secundum venerabilem doctorem magistrum Blasium de Parma
Parisiensem"- QUÆSTIONES e TRACTATUS DE PONDERIBUS Quæstiones
de ponderibus: 1) MILANO, Biblioteca Ambrosiana, Et ideo ad instantiam amicorum
ego Blaxius Lombardus de P. de P'armadum Parisius me visitabat (sic), volui
aliqua dubia super tractatum de ponderibus inquirere et illa conclusionibus et
corollariis posse meo declarare -- primo quæritur utrum omnis ponderosi motus
sit ad medium, arguitur quod non. Ad rationes potest patere solutio per ea quæ
dicta sunt. Expletæ sunt quæstiones super tractatum de ponderibus compilatæ et
ordinatæ per magistrum Blaxium de Pellacanis de Parma artium doctorem
eminentissimum». Tractatus de ponderibus. FIRENZE, Nazionale, Conventi
Soppressi, San Marco, Tractatus de ponderibus magistri Blasit de Parma
«Explicit tractatus de ponderibus ordinatus per magistrum Blasium de Parma
tempore magnarum vacationame (codice appartenuto a Cosimo de' Medici, cfr.
GARIN, Storia di Milano, Milano, PARIGL, Bibl. Nat., lat. ed. E. Moody-M.CLAGETT, The Medieval Science of Weights,
Madison -- Napoli. CONCLUSIONES
DE GENERATIONE ET CORRUPTIONE Conclusiones de generatione et corruptione:
VATICANO, ms. Urb. lat. conclusiones Blasii de generatione et corruptione
scriptæ per me Antonium artium scolarem Bononiæ studentem. De generatione iste
est liber de generatione quem inter alios libros naturales volo in tertio loco
situari ut sie dicam -- et sic finitur sententia primi libri de generatione
edita ab eximio doctore artium magistro Blaxio de Parma. (Dje mistione,
iste est secundus liber. Expliciunt conclusiones primi et secundi de
generatione et corruptione compilatæ per eximium artium doctorem magistrum Blaxium
de Parma scriptæ per me Antonium artium scolarem Bononiæ studentem, QUESTIONES
DE GENERATIONE ET CORRUPTIONE Questiones de generatione et corruptione:
VATICANO, Vat. Chigi, scritte a Bologna dopo le qu. de cælo, Padi de Mar hode
Vinisa 0, au sa Nel arigacura in legno del codice si legge, infatti,
«Blasius de Parma, Paduæ doctor de generatione et corruptione, de meteororum,
de anima prin et secundi physicorum collezit Marinus de Lagoussao, Incipit:
«circa primum librum de generatione et corruptione quæritur utrum sit nobis
evidens aliquid posse simpliciter generare; f. 58vb: «expliciunt quæstiones
primi libri et secundi degeneratione et corruptione secundum reverendum
doctorem magistrum Blaxium de Parma scriptæ per me Marinum de Lagonissa».
QUESTIONES METHEORORUM VATICANO, Vat. Chigi. Primo quacritur circa primum
librum metheororum utrum iste mundus generabilium et corruptibilium gubernetur
a caclo»; f. 74va: «Expliciunt quæstiones primi libri metheororum factæ per
egregium virum magistrum Blaxium de Parma omnium liberalium artium
protessorem et incipiunt quæstiones secundi libri; tabula quæstionum pri-mi,
secundi, tertii et quarti metheororum: ROMA, ms. Vat. lat. Expliciunt quæstiones
super libris quattuor metheororum secundum magistrum Blasium de Parma»;
FIRENZE, Laurenziana, Expliciunt quæstiones totius libri metheororum recollectæ
sub reverendo et excellenti artium doctore magistro Blaxio de Pelacanis de
Parma et scriptæ per me Barnabutium de Favero in monte Silice tempore quo
pestis vigebat Paduac CHICAGO,
Universitaria, copia non completa, alcune questioni de diversi libri
mancanti: «Expliciunt questiones super libro methaurorum Aristotelis quas
compilavit magister Blasius de Parma completæ et scriptæ per me magistrum
Johannem de Medicis deyter (P) Tabula quæstionum methaurorum VATICANO,
ms. Vat. lat. Tabula delle prime 16 questioni del primo libro,
CONCLUSIONES DE ANIMA. VATICANO, Urb, lat. [BJonorum honorabilium nottam...
iste est primus tractatus hurus primi libri de anma habens unicum capitulum
quod dividitur in tot partes quot sunt conclusiones in co... nobis necessario
non insunt. Expliciunt conclusiones super tribus libris de anima compilatæ per
magistrum Blaxium de Parma. Amen PADOVA, mutilo dell'inizio,, ma carte in
materia et hoe est philosophia. Expliciunt conclusiones super libris de anima
secundum eximium doctorem magistrum Blasium de Parma per me fratrem Antonium
ordinis Servorume. Biagio segue fedelmente il testo della translatio
antiqua del de anma come è pubblicato, con il commento di Averroé nella
edizione giuntina. Le due copie, una contenuta nel Var. Urb. lat. e
l'altra a Padova, Bibl. Univ., corrispondono tedelmente, compilata
da Bragio come risulta dall'expliat: expliciunt conclusiones super tribus hbris
de anima compilatæ per magistrum Blaxium de Parma, Amen Il ms. Padova, Bibl,
Univ. ha alcune carte strappate, ma è identico al Vaticano. Differenza
rilevante che abbiamo riscontrato da una collazione tra le due copie è
l'introduzione nel ms. Urb. lat. delle opiniones antiquorum de anima, mancanti
nel seguito del Padovano, Univ., e non perché la carta sia stata strappata. In
questo ms. Urb. lat. a proposito dell'opiniones antiquorum. riferite per esteso
e mancanti nel padovano: «errores antiquorum et hoc secundum Bridanm, quia hos
Blaxius non recitavit de anima. Inoltre esistono alcune differenze tra le due
copie, che sono, a nostro avviso, molto importanti. E sulla base di questa
diversità che abbiamo supposto che la copia del manoscritto padovano sia un
poco anteriore a quella del vaticano e da collocarsi, forse, in un periodo
anteriore alla condanna del vescovo di Pavia per la forza di una espressione
che si trova nelle prime carte e che viene por modilicata nella copia del
manoscritto Urb. lat, compilata da Biagio, Biagio corregge in altri termini
l'espressione materia regitiva totius universi quæ est ipse deus», con natura
regitiva totius universi quæ est ipse deus. Diamo qui la collazione delle due
copie da cui risulta la correzione. PADOVA Hic asculta quod licet in
conclusione dicatur quod generare sit generalissimum seu naturalissimum
viventibus etc., non intelligitur tamen qued hace operatio quæ est generare sit
cateris perfectior et magis intenta a generante, quia non est dubium quad
unum quodque animatum principalius intendit conservare
seipsum quam generare. Sed tamen verum est quodp er conservationem
specier hacc operatio est maxime intenta ab agente particulari et
materia regitiva totins inversi quæ est ipse dense. VATICANO, Vat.
Urb. lat, Hie asculta quod licet in conclusione dicatur quod generare
sit generalissimumseu naturalissimums viventibus ete., non
intelligitur tamen quod hace operatio quæ est generare sit cacteris perfection
et magis intenta a generante, quia non est dubium quod uodque
animacum principa intendit conservare
seipsum Sed tammen verum per conservationem
speci hace operatio est maxime intenta agente particulari et a
matura regitiva totins universi gide est ip QUÆSTIONES DE
ANIMA VATICANO, Vat. Chig, Circa primum librum de anima primo quacritur
utrum aliqua notitia sit nobis possibilis. Expliciunt quæstiones primi, secundi
et terti libri de anima datæ per excellentem artium doctorem Blaxium de Parma,
recollectæ Adsit principio Sancta Maria meo, amen, Utrum aliqua notitia
sit nobis possibilis. Expliciunt quæstiones super libris tribus de anima,
disputatæ Paduæ per reverendissimum et egregium artium doctorem Magistrum
Blasium de Parma [.. Expletac Paduæ, ma prima augusti die. Tabula
questionum de anima secundum magistrum Blasium de Parma, doctorem dyabolicum.
Queste due copie corrispondono fedelmente. Vat. Chig. Circa primum librum
de anima primo quæritur utrum aliqua notitia sit nobis possibilis. Et arguitur
quod non. Primum argumentum: staliqua notitia esset nobis possibilis
maxime. Consequenter quæritur secundo utrum de anima sit nobis
aliqua notitia possibilis. Consequenter quæritur utrum cognitiones
distinctæ distinguantur proporzionaliter secundum distinetionem suorum
obiectorum Consequenter quæritur quarto utrum diversæ scientiæ
proportionaliter se excedant secundum excessum obiectorum. Consequenter
quæritur utrum scientia de anima sit alfis scientiis difficilion.
Consequenter quæritur utrum cognito unius rei possit causare cognitionem
alterius rei. Consequenter quacritur septimo utrum spericumpositum
supri planumtangatipsum praccisem puncto. Utrum anima intellectiva
possit a corpore separari. Ms. Napoli, Bibl. Naz. Adsit principio Sancta
Maria Utrum aliqua notitia sit nobis possibilis. Arguitur qued non. Si aliqua
notitia esset nobis possibilis maxime esset ilia. Consequenter
quacratur utrum de anima sit nobis aliqua notitia
possibilis. Consequenter quæritur utrum cognitiones distinctæ
distinguantur proportionaliter spundum distinctionem suorum
obiectorum. Consequenter quæritur utrum diversæ scientiæ
proportionaliter se excedant secundum exces- sum
obiectorum. Consequenter quæritur utrum scientia de anima sit
aliis scientiis difficilior. Consequenter quæritur utrum
cognitio unius rei possit causare cognitionem alterius rei. Consequenter quænturutram
spericum positum supra planum tangat ipsum precise in puncto.
Consequenter quæritur utum animaintellectiva possitacorporeseparan.Quæritur
primo circa secundum de anima et sit prima quæstio scilicet utrum omne vivens
sit compositum ex duplici substantia, ut puta ex amma et corpore. Consequenter
quacritur utrum diffinitio de anima sit sufficienter posita qua dicitur
anima est actus primus substantialis. Consequenter quærtur utrum ex anima et
corpore fiatunum. Consequenter quærtur utrum in qualibet creatura rationali
anima intellectiva sit distincta a sensitiva et vegetativa
crus. Consequenter quæritur utrum in homine anima intellectiva sit tota in
toto et in qualibet parte ipsius hominis, Quæritur utrum in latitudine
viventium sit essentialis perfectio penes accessum ad summum
attendenda. Quacritur utrum naturalissimum sit unumquodque generare
sibi tale quale est. Quacritur utrum qualitas in vigore proprio possit
formam substantialem producere. Si combusebile non dehvat augeaturignis
quantum libet in infinitum. Consequenter quæritur utrum animal
possit nutriri ex impiei de Comequente quærinur utrumomne animal
dum vivie nutsarur. Consequenter quæritu utrum exures sit
appetitus calidi et sicci. Conseguenter quæritur utrum sensus sit virtus
paxiva. 1HConscquenterquænturtrum species conserventur in organo
sensus temporaliter in abisentia obicetorum. Consequenter quæritur
utrum omne quod apparet sit tale, Quæro istam quæstionem circa materiam
secundi utrum omne vivens sit compositum ex duplici substantia, ut puta ex
anima et corpore. Quæro istam quæstionem utrum definitio de anima sit
sufficienter posita, qua dicitur anima est actus primus substantialis. Quæro
istam quæstionem utrum ex anima et corpore fiat unum, Quacro istam quæstionem
utrum in qualibet creatura rationali anima intellectiva sit distineta a
sensitiva et vegetativa eiusdem. Quæro istam quæstionem utrum in homine
anima intellectiva sit tota in toto et in qualibet parte ipsius
hominis. Quæro utrum in latitudine viventium sit essentialis perfectio
penes accessum ad summum attendenda. Quacritur utrum naturalissimum sit
unumquodque generare sibi tale quale ipsum est. Quacritur utrum
qualitas in vigore proprio possit tormam substantialem producere. Quæritur
utrumsi combustibile non deficiat augeatur ignis quantumliber in
infinitum. Quacritur utrum animal possit nutriri ex simplici
elemento. Quacritur utrum omne animal dum vivit
nutriatur. Quæritur utrum esuries sit appetitus calidi et sicci,
Quacritur utrum sensus sit virtus passiva. Quæritur
utrum species conserventur in organo sensus temporaliter in absenta
obrectorum. Quæritur utrum omne quod apparer sit tale tantum et ubitantum
et ubi, quale et quantum et ubi apparet quæ quæstio consucta est proponi sub
hac forma, Consequenter quæritur utrum lumen multiplicetur per medium subito et
in istanti. Consequenter quacritur utrum visio fiat in istanti. Consequenter quæritur utrum possibile sit aliquem sonum
esse vel bert Consequenter quæritur utrum idem sonus possit a pluribus
audiri. Consequenter queritur utrum odor multiplicetur
spiritualiter per medium. Consequenter
quenturutrum sensus tactus sit inus ct non plures, Consequenter quænturutrum
duo corpora dura possint se tangere. Consequenter quæritur
utrum ad sentiendum tangibile requiratur medium extrinsecum.
Conseguenter guæntur utrum quinque sint sensus exteriores et non plures
nec pauciores. Consequenter quæritur utrum sensibile positum supra sensum
causet sensitionem. Consequenter quæritur utrum evidenti ratione ostendi
possit sensum communem esse ponendum. Consequenter quac- ntur urum
oranum sensus communs sit in cerebro vel in corde. Et hace hie sit finis
questionum secundi libri de anima. quale quantum et ubi apparet.
Quacritur utrum lumen multiplicetur per medium subito et in istanti. Quæritur
utrum visio fiat in instanti. Quacritur
utrum possibi le sit aliquem sonum esse vel hier. Quæstio sit ista utrum
idem sonus possit simul a pluribus audiri. Quæritur utrum odor
multiplicetur spiritualiter per medium. Quæritur utrum sensus tactus sit
unus et non plures. Quæritur utrum duo corpora possint se tangere. Quæritur
utrum ad sentiendum tangibile requiratur medium extrinsecum. Quacriturutrum
quinque sint sensus exteriores et non plures nec pauciores. Queriturutrum
sensibile positum supra sensum causet sensationem. Quæritur utrum
evidenti ratione ostendi possit sensum communem esse ponendum. Quacritur
utrum scnsuS commanis organum sit in cerebro vel potius in corde...
explicit secundus de anima. Dubitatur circa tertium hbrum de anima et quæritur
primo utrum intellectus humanus pati possit ab aliquo agente. Conseguenter
guæritar utrum possit persuaderi quod intellectus humanus sit denudatus
ab omni qualitate. quæritur utrum intellectus humanus pati possit ab
aliquo agente. Quacritur utrum
possit persuaderi intellectus numanus sit denudatus ab omni
qualitate. Quacritur utrum omnis veritas possit ab intellectu
cognosci. Quæritur utrum intellectus humanus possit intelli-
gere quod non est. Consequenter quæritur utrum intellectus possit simul
plura intelligere. Consequenter quæritur utrum per speciem lapidis
intellectus intelligat se ipsum. Consequenter quæntur utrum actus
intelligendi et habitus et cum hoe species, sint idem quod anima actualiter vel
habitualiter intelligens. Consequenter quacritur utrum voluntas sit
praccisa causa activa suæ volitionis et nolitionis. Consequenter quæritur
utrum voluntas humana in utramgue partem contradictionis sit libera. Quacritur
utrum principium motus localis in corporibus viventibus sit anima vegetativa
vel sensitiva an magis intellectiva. Ultimo quæritur utrum natura in erus
operibus deficiat in necessaris et habundet in superfluis;
Expliciunt Guarde anima rima peredi leneri artium doctorem Blaxium
de Parma recollectæ per me Marinum de Leonissa in studio Paduano deo
gratias ad cuius finem me perducat qui vivit per infinita saccula amen amen
amen. Incipit tabula praccedentium quæstionum super libro de anima.
Utrum omnis veritas possit ab intellectu cognosci. Quacritur utrum
intellectus humanus possit intelligere quod non est. Quacriturutrum intellectus possit simul plura
intelligere. Quæritur utrum per speciem lapidis intellectus
intelligat sespsum. Quacritur utrum actus intelligendi et habitus
et cum hoc species, sint idem quod ipsa anima actualiter vel habitualiter
intelligens. Utrum voluntas sit præcisa causa activa suæ volitionis et
nolitionis. Utrum voluntas humana in utraque (partem] contradictionis sit
libera. Quacritur utrum principium motus localis in
corporibus viventibus sir anima vegetativa vel sensitiva an magis
intellectiva. Quæritur utrum natura ineius operibus deficiat in
necessaris et habunder in supertluis, Expliciunt questiones super libris tribus
de anima. disputata Paduæ per reverendissi-mum et egregium artium
doctorem Magistrum Blasium de Parma, deo Mesi nome sei en
sicci Expletæ Paduæ prima augusti die. Tabula quæstionum de anima secundum magistrum Blasium
de Parma doctorem dvabolicum. CONCLUSIONES e QUÆSTIONES
PHYSICORUM CONCLUSIONES PHYSICORUM TREVISO, Bibl. Comunale,
raccolte da un discepolo l'ultima cifra è andata perduta nella rilegatura):
*Glose per Blasium de Parma super librum physicorum utiles cumanima boni
philosophi (Buridano secondoil ms.), Incipiunt recolecte (.)per Blasium
de Parma super libro physicorum»; t. 43vs «Explicit compendium recollectarum
super 8 libros physicorum per dominum magistrum Blastum de Parma- (per Matheum
de Tervixio): f. 13va: «Et finis questionum secundi libri physicorum que sunt
recolecte per me Matheium de Tervixio philosophum minimum ex dictis valentium
doctorum 138 », QUESTIONES PHYSICORUM VATICANO, Vat Chigi, O. IV,
41, sec. XIV, ff. 226r-280vb, prima redazione limitata al primo e secondo
libro della física, questione settima del secondo libro. Incipit« Circa primum
librum physicorum quæritur primo et su prima questio in ordine, utrum nobis de
rebus naturalibus sit possibile aliqua cognitio sensitiva vel intellectiva, expliciunt
quæstiones primi libri physicorum recollectæ per me Marinum sub reverendo
doctore magistro Blaxio de Parma in studio paduano ordinane legente Padova
IUDICIUM In quodam iudicio magistri Blasii de Parma, ms. VATICANO, Reg,
lat., 1973, ff, 48rb-vb, incipit: «qui maxime se diligit»; cfr, la
edizione, Rinascimento Firenze Pavia QUESTIONES SUPER
TRACTATUM DE PROPORTIONIBUS THOMÆ BRADWARDINI Esistono due redazioni
diverse di questa opera. Le seguenti tre corrispon-dono salvo lievi varianti
formali sebbene una di esse sia stata corretta e rivista in parte da Biagio e
in parte da Pietro de Raimundis de Cumis, contengono 12 questiom; una quarta
copia non corrisponde e contiene salo 11 questioni. VENEZIA, San Marco,
lat. codice posseduto da Marcanova, le questioni di Biagio sono,
Bradvardin anglico sacræ paginæ professore scriptæ et completæ per me Andream
de Castello, questiones super eisdem proportionibus secundum magistrum Blasium
artium venerabilem doctorem. Incipit: счастисит ситса proportones
utrum conungar omnem motum alteri in velocitate et tarditate
proportionar. Negative: arguitur primos; t. 37ra: «expliciant
questiones super tractatum de proportionibus utrum contingat omnem motum alter
in velocitate et proportionibus secundum venerabilem doctorem magistrum Blaxium
de Parma scriptæ per me Andream de Castel-lo Bononiæ: OXFORD, Bdl. Lib.,
Canonici, mise, expliciunt questiones magistri Blaxii super tractatum
proportionum Bardvardini, amen»; VATICANO, Var. lat., se-guito da carte bianche, testo rivisto in
parte da Biagio e da Raimondo da Cuma: incipit: quæstiones super tractatum
proportionum magistri Thomac Berverdini ab eximio artium doctore
monarchaque domino magistro Blaxio de Parma «utrum contingat ombem motum alteri
in velocitate et tarditate proportionarie; si legge istas quæstiones super
tractatum de proportonibus ego frater Petrus de Raymumdis de Cumis emi a
magistro Jacobo de Panicalibus artium et medicinæ doctore et ipsas pro parte
correxit magister Blaxis de l'arma huius operis compilator, in residuo autem
pars ego correxi». Una redazione diversa, più breve che comprende solo 11
questioni si trova AMILANO, Ambrosiana, Expletæ suntquæstiones
super tractatum de proportionibus Tomæ Bervardini compilate per magistrum
Blaxium Pelacanum de Parma, incipit: «utrum intensio qualitatis attendatur
penes accessum ad summum gradum vel penes recessum a non gradu-, la quæsto e
mutta; segue la seconda, f, 6ra, «consequenter quacritur proprianemi edit
pre ioni, taranel dabi, si sandra: ROMA, Angelica, Su cio cfr. in
particolare il muo studio Due comment anonimi al Tractatus proportionum di
Bradwardine, Rinascimento, QUESTIONES DE LATITUDINIBUS FORMARUM Esistono
tre redazioni diverse con particolare riguardo alla prima questio-ne. Primo
gruppo: 1) OXFORD, Bdl. Lib., Canonici, misc.; esse seguono l'explicit delle
crusdem tractatus de latitudimbus formarum quæritur primo utrum alicurus formæ
set latitudo unforms quod non.., exphcunt questiones super tractatu de
latitudinibus formarum datæ per venerabilem artium doctorem magistrum Blaxium
de Parma per me Donatum de Monte artium doctorêm et in medicina studentem,
regnante domino Francisco de Francia Paduæ secunda vice Amen MILANO,
Ambrosiana, circa tractatum de -latitudinibus formarum quæro primo utrum
cuiuslibet formæ latitudo est coitounde l difinis con litur quad die
(quesa prima pratione, por questa prima questione si avrebbero dunque,
tre stesure diverse). F. «Explicitæ sunt questiones super tractatu de
latitudinibus formarum editæ et ordinatæ per me Biaxium Pelacanum parmenseme,
Un secondo gruppo di mss, contiene le questioni de latitudinibus formarum in una
redazione quasi uguale, salvo licvi varianti formali, con le prime ediziom di
questa opera, Padova, per Matteo Cerdone, Venezia, per Scoto, La
redazione della I questione è diversa da quella d ei 2 mss. sopra citati:
FIRENZE, Laurenziana, Ashburnham, quæstiones de latitudinibusformarum,
mapu quæritur primoutrum cuushbet formæ latitudo sit
uniformis vel dillormis et arguitur primo quad non de forma substantiali ut de
anima intellectiva quæ est indivisibilis»; expliciunt quæstiones super
tractatum de latitudinibus formarum determinatæ per venerandum doctorem
magistrum Blasium de Palma (sic) scriptæ per manum Roberti de sancto Petro» VATICANO,
Vat. lat, SIENA, Comunale, expliciunt quæstiones super tractatu de
latitudinibus formarum edito a magistro Blasio subtilissimo viro de Parma Paduæ
vero scripto per me fratrem Johannem Angeli Senensem ordinis prædicatorum OXFORD,
Bdl. Lib. Canonici, quæritur primo utrum cuiuslibet tormæ latitudo sit
uniformis vel difformis et primo arguitur quod non de forma substantial ut de
anima intellectiva quæ, expliciunt questiones utiles super tractatum de
latitudinibus magistri Blaxii de Parma per me Vendraninum scholarem artium 1404
die 19ª Man stante discordia non modica inter Venetos et dominum Pad.». Questa
copia ha maggiori varianti rispetto alle altre tre. QUÆSTIO DISPVTATA DE
INTENSIONE ET REMISSIONE FORMARUM 1) OXFORD, Bdi, Lab., Canonici,
musc. sit aliqua qualitas posse intendi similiter et remitti, arguitur primo de
supposito»; f. 39rb: «explicit questio de intensione formarum disputata per
reverendum doctorem magistrum Blaium de Pelacanis de Parma»; VENEZIA, San
Marco, classe codex (Valentinelli),
comprato da Marcanova, lasciato ai frat di San Giovanni in Verdario, contiene
una redazione un pò diversa, fatta da Biagio per il figlio Francesco (con bella
capitale miniata). Contiene dopo il terzo articolo e prima dell'inzio del
quarto articolo, dubia di statica e di meccanica che non si trovano nella copia
di Oxford sopra citata, ft. 13rb-tova: vantequam condescendam ad quartum
articulum pro declaratione matori doctorum necnon dicendorum ego quæro adhue
hane dubitationem utrum a proportione acqualitatis vel minoris inacqualitatis
proveniat vel possit aliquis ellectus provenire» (con figure e note nel margine
basso): f. Lova: «et hace dicta sint pro toto isto dubio cum eis
difficultatibus motis et etiam de isto tertio articulo principalis questionise;
expliciunt ca quæ sufficienter sub veritate dici possunt circa materiam de
intensione et remissione formarum in hac notabilissima questione secundum
excellentissimum artium monarcham necnon studiorum Italiæ illustratorem
magistrum Blasium de Pellachanis de Parma quae quidem quaestio est mei
Francisci fili cius. Il folo seguente porta la copia dell'epitaffio della tomba
di Biagio posto sulla porta della cattedrale di Parma; OXFORD, Bdl. Lib.,
Canonici, misc. emutilo in fine); incipin cum sit evidens aliquam qualitatem
posse intendi vel remitti. CONCLUSIONES e QUESTIONES PHYSICORUM
CONCLUSIONES PHYSICORUM Seconda redazione: VATICANO, Vat. lat, expositio
primi libri physicorum per conclusiones secundums serenissimum artium
illustratorem magistrum Blaxium de Parma. Incipi: quoniam quidem
intelligere et scire contingit circa omnes scientias quarum sunt principia»;t.
49va: set in hoc cum der laude finitum (sic) sententia actavi et ultimi libri
physicorum secundum solemnissimum virum artium illustratorem preclarissimum
Blasium de Parma, Expliciunt conclusiones octavi libri et ultimi physicorum
secundum Blasium de Parma qui subtilis doctorappellatur in studio papiensi scriptae per me Bernardum
a Campanea de Verona hora tertia noctis»; (sui codici copiati e posseduti da
Bernardo cfr. il mio studio A propos de la diffusion des oeuvres de Buridan en
Italie, The Logico f Buridan, ed. PinnoRG, Copenhagen) e Caror, I codici di CAMPAGNA
(si veda), Roma, Manziana, QUESTIONES DISPUTATAE SUPER OCTO LIBROS
PHYSICORUM Seconda redazione, in Pavia, VATICANO, Vat. lat. Gratia regis
caelorum qui totius are elementalis summus est imperator in laudem et gloriam
serenissimi ducis. Incipit, utrum scientifiça notitia sit nobis a rebus
naturalibus passibilis-, Diamo qui di seguito i titoli di tutte le
questioni da questa copia. Questionum
physicorum tituli: Liber primus utrum scientifica notitia sit nobis
de rebus naturalibus possibilis, arguitur quod non. secundo quaeritur
utrum cognita causa totalis alicurus rei cognoscatur statum illa res et non
aliter, arguitur negative. tertio quaeritur utrumin nacuralibus ordine
doctrinae ab universalibus in singularia sit processus, et arguitur primo
negative. quarto quaeritur utrum asserentes omma esse unum possint
probabiliter in hac opinione substentari, arguitur quod sie. sexto
quaeritur utrum asserentes omnem rem cxtensam et suam extensionem non
differre, possint probabiliter positionem corum substentare, et statim
arguitur quod sic. quacritur et septimo utrum in materia quantum-cumque
parva forma substantialis hora generationis producatur, primum naturalium
esse tantum tria possint potenter impugnari et arguitur quod sic. quaeritur et
nono utrum per potentiam finitam vel infinitam possit aliquid fieri ex nichilo,
arguitur quod sic.naturalie appela peranque rur de quadron Expibe ena
estrale primi libri physicorum secundum excellentissimum doctorem Blaxium
de quæstiones secundi libri physicorum secundum antedictum
doctorem. Bernardus antedictas quaestiones Liber secundus circa
secundum librum physicorum primo quaeritur utrum domificator vel faciendo domum
faciat aliquid rebus naturalibus condistinctum et sie ista quaestio duo
quaerit, secundo quaeritur utrum quodlibet ens naturale habeat in se
principium motus et quietis, arguitur quod non. tertio quacritur utrum
omnis forma in latitudine perfectionali entium sit perfectior quam sit materia.
quarto quaeritur utrum diversæ scientiae perfectione essentiali secundum
proportionem obiectorum proportionaliter excedant se, et arguitur primo
negative. sexto quaeritur utrum possit evidenter probari aliquid esse
causa altenus, arguitur negative. septimo quaeritur utrum ad cuiuscumque
rei naturalis generationem practer agens particulare requiratur influxus causae
universalis quae causa universalis dicitur sol quia secundo huius dicebatur
quod homo generat hominem et sol et ita intelligitur de aliis planetis,
arguitur octavo quaeritur utrum inter agentia particulani supposita
semper generali influentia superiorum possit qualitas una vel plures formam
substantialem producere et arguitur primo affirmative. nono quaeritur
utrum asserentes omnia de necessitate evenire et nhil a casu vel a fortuna,
possit corum positionem substentare et arguitur primo affirmative: Liber
tertius circa tertium librum physicorum primo quaeritur utrum in aliquo
casu necesse sit ignorare naturam, probatur quod non. secundo quacritur
utrum hacc propositio 'motus est' significans motum esse et precise sie
et non aliter, sit vera et arguitur primo negative. tertio
quaeritur utrum motus sit ipsum mobile, arguitur primo quod
non. quarto quaeriturutrum contradictionemincludat aliquam magnitudinem
esse actu infinitam et arguitur quod non. Liber
quartus quartur 1 i poss sto ci gequari ato, aria quad primo secundo
quaeritur utrum entia naturalia distantia ab corum locis naturalibus moveantur
ad illa, impedimentis subtractis, arguitur quod non. tertio quacritur
utrum corpora naturalia ab corum locis naturalibus distantia remoto impedimento
moveantur ad illa per lineas rectas tamquam per lincas breviores, arguitur
négative. possiblis arguit pro quo guinto quacritur utrum in vacuo sit
morus sexto quaeritur utrum penetratio corporum sit possibilis et arguitur
qued sic. septimo quacritur utrum rarefactio sit possibilis, octavo
quaeritur utrum hace propositio sit concedenda "nune est tempus', et
arguitur quod non nono quaeritur utrum aliquid sit praecise per instans,
arguitur quod sic. Liber quintus circa quintum librum physicorum
quaeritur primo utrum agens naturale hom qua agit in passum agat in ipsum
secundum arguitur quod sic. tertio quaertur utrum alteratio sit
motus, arguitur quod non. quarto quaertur utrum augmentatio sit
motus quintoguaritrucumcontadicionemindudat motum localem esse et
non esse motum, arguitur quod non. sexto quaeritur utrum unitas motus sit
principaliter attendenda penes unitatem temporis aut magis penes unitatem
mobilis, etista quaestio quaeritur quia philosophus ad testum dicit quad ad
unitatem numeralem motus requiritur unitas temporis et mobilis et dispositionis
secundum quam est motus, primo arguo negative. septimo quaeritur utrum
aliqui motus differant specie arguitur qued non. octavo quaeritur utrum in
motibus sit penes contrarietatem terminorum ad quos contrarieras attendenda,
arguitur primo negative. nono quacritur utrum possibile sit
contraria in codem simul complicari, affirmative arguitur. decima
quaestio quaeritur utrum qualitas sit intenlegi ego Bernardus a Campanea de
Verona, in felici studio papiensi, Explevi etiam ipsas vero recoligere
die Mercurii XI' Juli hors XXI, Liber sextus Incipiunt questiones sexti
libri physicorum secundum praedictum doctorem quas incepi recoligere die Jovis
XII' Julii in civitate Papiac, circa sextum librum physicorum primo quaeritur
utrum per bonas rationes concludi possit continuum esse ex indivisibilibus
compositum, arguitur quod sic. secundo quacritur utrum continuum sit in
infinitum divisibile, et arguitur quod non. tertio quaeritur utrum mobile
velox per idem tempus vel aequale plus pertranseat de spatio tardiori, arguitur
primo negative: quaeritur et quarto utrum indivisibile moveri localiter vel
alio modo rationibus obviet philosophorum, arguitur quod non. quinto
quaeritur utrum sit possibile motum velocitari in infinitum, et statim arguitur
quod non. sexto quaeritur utrum omne quod moverur prius
movebatur et post hoc movebitur, et arguitur quod non. seprimo quaeritur
utrum possibile sit magnitudinem infinitam transiri tempore finito et finitam
transiri tempore infinito, et arguitur primo ad primam partem quod sit
possibile. octavo quaeritur utrum potenter possit improbari alquod moven
localiter et arguitur primo affirmative. Expliciunt quaestiones sexti libri
physicorum secundum Blasium de Parma. Liber septimus Incipiunt
questiones super septimo libro physicorum secundum Blasium praedictum,
primo circa septimum librum physicorum quaeritur utrum omne qued movetur
moveatur ab alio, arguitur primo. negative. secundo quaeritur utrum
in motibus et motis sit processus in infinitum aut potius sit venire ad primum
motorem et arguitur primo affirmative. tertio quaeritur utrum in
omni motu movens et motum sint simul et quia ista terminus 'simul* potest
dicere simultatem loci et temporis, ideo primo arguitur negative ex parte
loci. quarto quacritur utrum morus rectus et circularis sint invicem
comparabiles, et arguitur primo affirmative. quinto quaeritur utrum
acqualiter gravia moveri, et arguitur affirmative. sexto quacritur utrum
in alteratione sit certa velocitas attendenda, arguitur quod non. septimo
quaeritur utrum in motu locali sit certa velocitas attendenda, et arguitur quod
non. octavo quacritur utrum in augmentatione sit certa velocitas
attendenda, et arguitur quod non.nono quaeritur utrum in motibus proportio
velocitatum sit sicut proportio causarum, et arguitar quod non. ultimo
quacritur utrum agens naturale sit limitatum et arguitur affirmative. Expliciunt
quaestiones super septimo libro physicorum Aristotelis disputatae et in
scriptis traditae per magistrum Blaxium de Parma doctorem famosissimum
artium. Liber octavus Inepiunt quaestiones super octavo libro et
ultimo physicorum Aristotelis secundum praedictum magistrum Blaxium de Parma,
primo circa octavum librum physicorum quaertur utrum philosophicis rationibus
patenter concludi possit matum fusse ab aeterno et arguitur affirmative: item
dubitatur et secundum utrum 'deum non esse' contradictionem includat, arguitur
primo negative. tertio quaeritur utrun contradictionem includat caclum
fuisse acternaliter productum et arguitur quod sic. quarto quaeritur
utrum caclum moveri in instanti contradictionem includat et arguitur quod
sic. quinto quaeritur utram possibile sit primum motorem caclum movere in
instanti et arguitur quod sic, sexto quaeritur utrum inanimata sive
gravia sint sive levia ex se moverntur vel nata sint ex se mover et arguitur
quod sici Vseptimo quacritur utrum motus localis sit primus motuum arguitur
quod non. Ira: octavo quaeritur utrum asserentes motos contrarios quiete
media interrumpi possint per rationes naturales improbari: nono quaeritur ut
rum praecise motus circularis sit perpetuus, arguitur negative: decimo
quacritur utrum per rationes naturales amar possit a quo protecta moveantur
contra inclinationes naturales cumab impellente recesserunt, et arguitur quad
non., undecimo quaeritur utrum per naturales rationes concludi possit
primum motorem qui est ipse deus et vigore et duratione esse inhnitum, et
arguitur attrmative: ultimo quacritur utrum primus motor st -ubique,
tamen magis in circumferentia quam in centro, arguitur negative sic.
Expliciunt quaestiones super primo, secundo, tertia, quarto, quinto, sexto,
septimo et octavo libris physicorum Aristotelis disputatae et in scriptis
traditae in civitate Papie per perspicuum doctorem Blaxium de Parma. Altra
copia, stessa redazione, non completa, manca l'intero ottavo libro e alcune
colonne degli altri nonché aleuni problemata: VATICANO, Vat. Lat. quaestiones
physicarum. Cratia re favente qui totus... utrum scientitica noutia de rebus
naturalibus sit nobis possibilis; consequenter circa septimum physicorum
quacritur primo utrum omne quod movetur moveatur ab alio, quaeritur trum omne
agens sit in cius actione limitatum et arguituraffirmative», si arresta al
primo articolo; si legge: istae questiones Blaxii super libros physicorum sunt
fratris Petri de Raymundis ordinis Prædicatorum quas scribi fecit et sub ipso
magistro Blaxio audivit IN THEORICAM PLANETARVM ALPETRAGI In Theoricam
planetarum Blasii demonstrationes et dubia. Si tratta di opera diversa dalle
semplici Demonstrationes geometricæ in theoricam planetarum: Demonstrationes et
dubia in theoricam planetarum Alpetragii, VATICANO, Vat. lat. Super
theoricam planetarum aliquas demonstrationes et dubia circa materiam gratiarum
largitor pulsando occultare ne me quis invidum reputaret qui non papirum
combustilem, sed pergamenum magis ignis extinctum gratus vobis cognovi
lineandum, quia etc. omnibus licitum est ordinem servare doctrinalem, consequar
quod promisi, videlicet primo orbes solis depingendo ut sic inde conclusius
videat apparentas et nequaquam naturalibus principiis derogando et naturali
obviat qui vacuum pont qui corporum penetrazionem admittit et minus qui orbes
facere fluere et stationes cum praedictis, deinde propositiones demonstrationem
parientes ut gloriosus deus concesserit discursu apodiacon demonstrabo et
ultima demonstrata pro tabulistis quantum ad corum proposita sufficit,
applicabo. Tres orbes mundo eccentricos et difformes per applicationem speram
solis eccentricam fabricare, Istam conclusionem propositam non intendo
demonstrare...; f. 60va: «patet quomodo respondetur ad demonstrationes contra
istam et sie sit finis per me Petrum de Fita, Expletae sunt theoricae
planetarum per magistrum Blasium de Pelacanis de Parma editace: FIRENZE, Laur.,
Plut, codex, sec. XV, ff. 8ra-14v, non completo, si arresta al commento della
proposizione Dunam sex motibus moveri quibus datis, con le parole: set tertium
ab eis distat vel illud tertium quod a duobus coniunctis distat est Sol vel
epiciclus; BERLINO, Staatsbibliothek, ms. lat Demonstrationes et dubia
theoricae Blasii de Pelacanis de Parma; VENEZIA, San Marco, Demonstrationes et
dubia Blasii Parmensis super theoricam planetarum, 11. 175г-216v; FIRENZE,
proprieta Olschki, Super theoricam planetarum aliquas demonstrationes et dubia
secundum subiectam materiam gratiarum Tres orbes mundo eccentricos et difformes
per applicationem speram solis fabricare, istam conclusionem propositam non
intendo demonstrare», edito sotto l'attribuzione a Pietro da Modena da G.
BoerTo E U, MAzzIA, D'un ignoto astronomo del secolo XIV, Pietro da Modena, da
un ms. della collezione Olschki, Bibliofilia; in realtà si tratta
dell'opera di Biagio, cfr. anche L, THORNDIKE, Notes upon some medieval
latin astronomical astrological and mathematical manuscripts at the
Vaticana, Isis, PARMA, Bibl. Palatina, In theoricam planetarum
demonstrationes geometricæ VATICANO,
Var. lat, Blas Parmensis demonstrationes geometricae in theoricam planetarum,
mapit: « Centrumsolis acqualiter distat a centro eccentrici solis et a centro
terrac existentis in duobus punctis terminantibus lineas existentes plus sex
signis luna peragit cursum suum. Finis theorica lunae»; branco: f. Laurenti
Bonincontri Miniatensis super Centiloquio Photomer. Nella prima carta del
codice se legge Nicolai comitis patavini de motu octavae sphaerac, Tractatus
sphaerae Johannis Sacrobosco, Demonstrationes Blasir parmensis, Comentum
Albertum magnum super sphacram, Eiusdem Blasti demonstrationes mathematicae
super theorica planetarum, Centiloquiam Ptolomei cum commento mei Laurentii
Bonincontri»; nell'indice, dunque sono indicati i due testi di Biagio, ma noi
ne avremmo individuato uno solo. VIENNA,
Bibl. Nat., mapu, centrum solis acqualiter distat a centro eccentrici.
Corrisponde salvo lievi varianti, fino a f. 66v (con la proposizione 22a), con
il Vat, lat., VENEZIA, Museo Correr, Provenienza Cicogna; contiene solo
l'explicit, evidentemente errato: finiant demonstrationes Blasii de Parma super
theorica planetarum compilata per ipsum in gymnasio mia edizione Il
'Lucidator' dubitabilm astronomiae di Pietro d'Abano SCHIAVONE, Padova,
Editoriale Programma, Le Demonstrationes geometricæ sono pubblicate anomime
nell'edizione per Scoto, Venezia, Sphaera mundi cum commentaris. Anche THORNDIKE,
Notes upon some mediaeval latin astronomical astrological, JUDICIUM
ladicium revolutionis anni 1405, PARIGI, Bibl. Nat., lat., ludicium
revolutionis anni cum hors et
fractionibus secundum magistrum Blasium de Parma, incipit: cantequam invadam
pracsentem materiam pro mei informatione et alterius cuiuscumque priesupponam
aliqua in modum propositionum iuxta formam et consuetudinem philosophantium, Su
questa opera efr. il mio studio P. una storia astrologica, Abstracta. Biagio
Pelacani. Pelacani. Keywords: implicature, prospettiva, filosofia della
percezione, origini del libertinismo, commentario in detaglio sulla semiotica
di Occam – dialettica – segno, nota, sermo. Refs.: Luigi Speranza, “Pelacani,
Grice, e Shorpshire sull’immortalità dell’anima.” Luigi Speranza, “L’animismo
di Pelacani e Grice, ‘smoke means fire, literally.’” Pelacani.
Luigi Speranza --
Grice e Pelagio: la ragione conversazionale - l’implicatura conversazionale –
la scuola di Giulano – Roma – filosofia italiana – Luigi Speranza (Roma). Filosofo italiano. Tutor of Celestio and
Giulano di Eclano. Pelagio
Commenti
Posta un commento