GRICE ITALO A-Z M MOC

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Mocenigo: la ragione conversazionale – filosofia italiana – Luigi Speranza (Venezia). Filosofo italiano. Nasce da Chiara di Carlo Contarini e da Piero dei Mocenigo di S. Samuele detti di Casa Vecchia, prestigiosa famiglia del patriziato. Studia filosofia a Padova ed è affiliato dell’Accademia Veneziana. Coprì le cariche di savio agl’ordini, ambasciatore straordinario in Polonia, provveditore alle Pompe e avogadore fiscale. È eletto oratore ordinario al duca di Savoia appena re-integrato nel suo stato quando, ancora laico, gli si spalancarono le porte della carriera ecclesiastica: infatti, è designato da Venezia come candidato per l’arcivescovato cipriota di Nicosia -- da cui dipendevano le diocesi di Famagosta, Paphos e Limassol. Lo stesso Pio IV, in ottimi rapporti con la Serenissima, ne propose la nomina in concistoro su raccomandazione del cugino ex fratre Alvise M. -- all’epoca ambasciatore a Roma e poi doge -- e del veneziano Commendone, vescovo di Zante e nunzio pontificio. Alla carica di metropolita è associato il titolo di legatus natus, che da diritto all’abito color porpora e alla precedenza sugli altri arcivescovi. Ricevuto il pallio arcivescovile, M. è consacrato. Salpa da Venezia per l’isola di Cipro con una numerosa familia che annoverava il filosofo Patrizi, il vicario ferrarese Sacrati, nipote di Sadoleto e futuro vescovo di Carpentras, il maestro di casa Graziani, cui si aggregarono due gesuiti. Entra trionfalmente a Nicosia, primo vescovo residente dopo una serie di ordinari assenteisti tratti dalla nobiltà cipriota. Lascia Cipro per il concilio di Trento dove si ferma sino alla conclusione. Qui si pronunciò a favore della residenza divino iure, pur conservando un atteggiamento di ferma difesa del primato papale e della struttura gerarchica della Chiesa che il M. condivideva con il suo teologo, il domenicano Adriano Beretti, poi inquisitore di Venezia. Da Trento in compagnia di Beretti si recò a Roma, dove fu consultore del S. Uffizio (Arch. di Stato di Firenze, Mediceo del principato). Nominato commissario generale dell’Inquisizione del Regno di Cipro, fece ritorno nell’isola. Qui dovette destreggiarsi tra le resistenze del clero greco, la politica veneziana volta a non turbare i rapporti con i sudditi greci e la necessità di applicare le norme tridentine, in ottemperanza alle quali convocò il sinodo diocesano. In quel periodo compì probabilmente un viaggio in Terrasanta. Dopo aver generosamente contribuito alla fortificazione antiturca di Cipro, nel maggio 1568 fu convocato in patria per giustificare davanti al Consiglio dei dieci la lite con un vescovo greco dell’isola, gli echi della quale suo malgrado erano giunti a Roma sino a Pio V. Poté quindi scampare alla conquista ottomana di Cipro, a seguito della quale perse gran parte delle proprie entrate e sostanze. In patria riallacciò i contatti con docenti dello Studio padovano e con uomini di Chiesa veneti: i filosofi Federico Pendasio e Francesco Piccolomini, il canonico Alvise Giustiniani, i vescovi Giovanni Dolfin e Giulio Savorgnan, il teologo domenicano Gerolamo Vielmi, vescovo suffraganeo di Padova, il patrizio Giovanni Giacinto Diedo, nella cui abitazione padovana si organizzavano dispute filosofiche. Nel palazzo di famiglia in Prato della Valle il M. ospitò con il suo seguito l’amico e coetaneo cardinal Commendone, inviato legato apostolico alla corte imperiale. Fu un periodo di studio ma anche di crescenti difficoltà finanziarie aggravate dalla lite scoppiata per ragioni patrimoniali con il fratello maggiore Marcantonio, per dirimere la quale dovette intervenire il cugino doge. Il nunzio a Venezia Giovanni Antonio Facchinetti scriveva a Roma: «Questo prelato è di casa Moceniga, della famiglia del principe et dei più stretti parenti ch’egli habbia; si ritrova povero, è riputato molto erudito negli studii di filosofia et di costumi buonissimi» (Nunziature di Venezia, X, a cura di A. Stella, Roma). Alla stessa data risalgono due lettere accorate del M., l’una a Gregorio XIII, l’altra al cardinale Carlo Borromeo affinché gli trovassero un ruolo entro quella Chiesa postconciliare cui, dopo aver rinunciato al servizio della patria, era ansioso di essere utile con i propri ampi mezzi culturali (Milano, Biblioteca Ambrosiana). M. partì per Roma dove alloggiò nel palazzo del cardinal Commendone, proposto da Venezia per la carica di coadiutore con diritto di successione del patriarca di Aquileia Giovanni Grimani. Nel corso delle delicate trattative – la Repubblica aveva facoltà di proporre tre nomi per la successione di Aquileia solo alla morte del patriarca – emerge l’esistenza di un procedimento a suo carico presso il S. Uffizio, basato sulla denuncia presentata da fra Antonio da Venezia, inquisitore domenicano di Pera. Questi aveva accompagnato il M. nel viaggio via terra da Costantinopoli a Venezia alla volta di Trento e, mentre l’arcivescovo era impegnato nei lavori conciliari, l’aveva denunciato a Roma per il possesso di un libro proibito (la Geografia di C. Tolomeo commentata da S. Münster) e per aver esposto pubblicamente durante il viaggio tesi sospette sul rapporto tra fede e opere, sostenendo la necessità di riaprire la questione al concilio. Iniziò allora una lunga e segreta trattativa (il M. era primo cugino del doge in carica) tra l’ambasciatore veneziano Paolo Tiepolo, il papa e i cardinali inquisitori S. Rebiba, G. Gambara e G.L. Madruzzo. Tiepolo, grande amico del M., giunse al punto di esortare il papa a contenere l’autorità dei cardinali inquisitori e a chiuder «loro compitamente la bocca onde non potrieno più parlare di religione in concistoro» (Arch. di Stato di Venezia, Senato, Roma). Dinanzi a Gregorio XIII che si schermiva affermando di essere giurista e non teologo, il cardinal Commendone e Tiepolo ottennero che il M. fosse esaminato dal teologo gesuita Francisco Toledo, il quale concluse che «i cardinali dell’Inquisitione procedevano alle volte troppo rigorosamente, et alle volte ancora s’ingannavano prendendo errori notabilissimi. Alla fine, il M. dovette rinunciare alla successione di Aquileia (per la quale fu nominato un altro candidato proposto da Venezia), rassegnandosi a ricevere nel settembre di quell’anno il titolo onorifico di assistente della cappella pontificia in conformità al principio teorizzato dai cardinali inquisitori che neppure un’assoluzione seguita a un processo formale avrebbe potuto cambiare la sua situazione, dal momento che il solo sospetto d’eresia rendeva inabili alla cura d’anime. Rimasto in curia, negli anni successivi vide sfumare tutte le possibilità di nomina ai benefici vacanti nel domino veneto. Il Dialogo della perfettione della vita politica di Paruta, ambientato a Trento, poneva M. all’apice del suo prestigio tra gli interlocutori dell’immaginaria conversazione di uomini di chiesa e patrizi veneziani sullo sfondo del concilio. Nel 1581 pubblicò le Universales institutiones ad hominum perfectionem quatenus industria parari potest (Venezia, A. Manuzio), imponente trattato latino in folio organizzato secondo le partizioni della filosofia aristotelica. Nell’ultima sezione dell’opera il M. delineava l’utopia di una perfetta società gerarchica cristiana e di un sistema educativo articolato in collegi, all’apice dei quali si trovava il Sommo sacerdote, unico garante delle verità di fede e giudice supremo delle controversie. Era un’evidente esortazione a Gregorio XIII, cui il trattato era dedicato, affinché, scavalcando l’Inquisizione, giudicasse il suo caso esercitando il ruolo che gli spettava. L’opera (ristampata a Venezia nel 1591) fu ripubblicata a Ginevra in un’antologia filosofica includente scritti di Andrea Cesalpino e di Bernardino Telesio (Tractationum philosophicarum) con rimaneggiamenti nell’ultima sezione, dove l’autorità del Sommo sacerdote era sostituita con quella di Cristo. Le Universales institutiones sancirono la fama di filosofo del M.: se l’amico Valier gli aveva dedicato il De recta philosophandi ratione – pubblicato con espunzione della dedica al M. (K. Müllner, Reden und Briefe italienischer Humanisten, Wien) –, il senese Piccolomini lo annoverò con il cardinale Valier tra «coloro che hanno purgato la filosofia umana da ogni errore e l’hanno congiunta con la sapienza divina» (Universa philosophia de moribus, Venezia). Già M. aveva chiesto l’aiuto di Venezia affinché la sua posizione fosse chiarita a Roma, ma i conflitti che stavano ridisegnando gli equilibri politico-istituzionali interni al patriziato veneziano e l’appartenenza della sua famiglia allo schieramento dei «vecchi» indussero la Repubblica a disinteressarsi del suo caso. Incalzato dalle sue richieste, Gregorio XIII lo rinviò quindi al S. Uffizio presieduto dai cardinali G.A. Santoro, G.L. Madruzzo e Savelli affinché fosse sottoposto a giudizio. Il processo inizia. A rafforzare il fragile apparato accusatorio venuto alla luce nove anni prima, dagli archivi inquisitoriali emerse un’altra denuncia presentata nel 1576 contro il M. dal benedettino Teofilo Marzio da Siena, collaboratore del S. Uffizio in varie inchieste. Il M. gli aveva dato da leggere le Vie et progressi spirituali, un trattato spirituale da lui redatto in volgare e dedicato alla sorella Paola. L’opera era inedita ma aveva già ricevuto licenza di stampa dalle autorità ecclesiastiche veneziane. Precedentemente era stata emendata su richiesta del M. dal gesuita Francesco Adorno, il quale aveva suggerito alcune correzioni per attenuare le accentuazioni spiritualistiche del testo. Gli interrogatori del S. Uffizio, condotti personalmente da Santoro e basati su una lista di tesi filosofico-teologiche estrapolate dal trattato volgare, si trasformarono in un serrato confronto dottrinale tra il M. e il cardinale inquisitore. La sentenza fu pronunciata coram sanctissimo: M. non è eretico né sospetto d’eresia ma le copie manoscritte delle Vie et progressi spirituali furono condannate alla confisca e alla distruzione per le proposizioni ambigue, oscure e pericolose che il trattato conteneva. Lasciata Roma, il M. morì nel 1586 nell’eremo camaldolese di Rua sui colli Euganei. Fonti e Bibl.: Città del Vaticano, Arch. della Congregazione per la Dottrina della Fede, Sant’Ufficio, Censurae librorum, ff. 47-191 (processo del 1583 con allegati antecedenti); Raccolta dei libri delle Censurae librorum, f. V: Vie et progressi spirituali; Concilium Tridentinum, Diaria, Friburgi Br., ad ind.; P. Sarpi, Istoria del concilio tridentino, a cura di C. Vivanti, II, Torino; L. de Mas-Latrie, Histoire des archevêques latins de l’île de Chypre, in Archives de l’Orient latin; A. Dyroff, Ueber Fr. Bacon Vorläufer (Mocenigo), in Renaissance und Philosophie, Beiträge zur Geschichte der Philosophie, XIII, Bonn; A. Serrai, Storia della bibliografia, I, Roma 1988, pp. 305 s.; K.M. Setton, The Papacy and the Levant (1204-1571), IV, Philadelphia, Cozzi, La società veneziana del Rinascimento in un’opera di Paruta: «Della perfettione della vita politica», in Ambiente veneziano, ambiente veneto. Saggi su politica, società, cultura nella Repubblica di Venezia, Venezia, Caravale L’orazione proibita. Censura ecclesiastica e letteratura devozionale nella prima Età moderna, Firenze 2003, pp. 115-121; E. Bonora, Giudicare i vescovi. La definizione dei poteri nella Chiesa postridentina, Roma-Bari, ad indicem. I T V T I O* num ad n ommum perjeet tonem quateruu induftrta parari potejl, Contemplatio Prima: Qux, humanat indurtrix initia.proccfliis, atque confummationem attingens, exterorum, qux ptxtcrca ad humans perfectionis decentem adeptionem contemplanda funr, exordia, feries, ac difpoGcioncsconilituit. C AP VT I. De primi f Ijhmmu Jnduflri m cam[is .exoreUque 4 faentifica perceptione j umendo. | A t v i « diuina vi» rerfi omnium \ bonum» ac confummationc mten j dir. I taque iit , quz rationis» ele k ttjonifque munere funt dertituta ■ indelebilem auandam ad propriu j opus propennonem ingenuit , vt, f ane, qua nec peteipiunt , nec imi- * tantur,Ted referunt cicdrn, impel- lente,ac dirigente, 8 c proptia munia obeant, eorun- dem fruftus abunde recip jant.Homines vero, qui ratio- re, ac cle&ic/nc ducuntur,ipfamque diurnam artf per- cipiunt,& imitantur , ne j redto harum vfu facile rece- dere poffent, illius legis vinculo dcuinxir.tjuz eiufdcm proprij muncr is amorem, ac funftionem indefinencet proponit, &: imperat, fimulque hominum rationem, ele- ctionem , ac vires ita coarfiat, vt huius vinculi difiolu- cionem neqUe aggredi , neque expetere , neque conci- pere poflint. ldeoque homini propriiffimum eft.fingu- la cum regulx alicuius tortanti fcu inquifitione, feu vfu aggredi, & exercere, arte fcilicetac induftria vti. Hinc etiifuenit , vt hominfi vnicuique vehemens quidl fen. fuum omnium , ac in primis oculorum amor diuinitus tribuatur.miraque cupiditas fenticndi,ac fingula expe- riendi-dum enim, his impellentibus, fenfus exercet , ac experimentis infirtit , nonnulla illi interne infigantur, qux totius humanz indurtriz exordia ac femina conti- nent »& hominem quam tutiffime dirigere poffunt ad cicera omnia , qux vim habent ad eiufdcm tam funda- menta tutius iacienda , firmanda excitandaquc,quim curfum omnem(prout conuenit)confumm*ndu. Exhis autem illa prxeipuum fibi locum vindicare videntur, quibus certiotes re idimur, De lingulis rebus vere affir- mare nos pofic , aut negare , Infinitum pertranfir» non poffc, Bonum amabile, ac opeabije efTc, Malum fugien- dum, & odio profequendum , Qux Natura confiant, appetere bonum, cftcraquceiufdem generis «quibus propter fummam eorum euldemiam vnufquifque af- fentitur. t Hi* tero abfque vllo erroris metu fuperaddutur alia, videlicet: Ex rebus quafdam cuique vtiles, quafdam in- utiles elfe. Ex asionibus, alias perfc&a», alias imperfe- 6Us, Ex cogitationibus , atque fentent iis quafdam cer- tas, incenas alias, ertoribulque inuolutas Itaque, nifi his Dei* ac Naturx direftiombus obfirtamus , ad id de- ducimur, vt attim tutirtime decernamus, hxc mala a nobis fugienda dic, bona texo hisoppofiu profequen da, fimulque fummam operam nauandam * vt ab opera- tionibus noftris defedus , i cogitationibus, ac femen- tiis enor omnis repellatur. In his autem afCdud , ac fe- dulbperfirtemesifacild percipiemus, tutiffima perfe* dionis humanx femina,fimulque humanz indurti iz ex- ordia,exilla perceptione fumenda dfe,quz prxilantio- ri hominis parti vere aptatur : quzque, communiori ra- tione,fcicntificx vocem obtinuit, quamuis enim Indu, ftrix humanz vis verfari poflic , 6c folcat circa corpora externa , circa proprij corporis operationes, cit*a eiuf- dera corporis habitus , morales aftus, morum habitas* circa certare determinata propofita, circa confulratio- nes, difcurfufque omnes, Se circa ipfum fcire , reliquo- rum camen nullum, nifi fcientix przceptis diligcntifli- mc cultum fuerit, ad fumma perfectionem peruenict. Ad fcienciam vero eatenus mdurtria valet, quatenus nos ad illius inquifitionem excitat, & in cius quafi pro- fpcdutn, atque complexum adducit , illam vero perfe- ctione aliqua decorare nullo modo potert. veritas nam- que, & certitudo fcientiz , ita naturales funr.vr, fi quis harum alteram ab ea fciungar, ipfammet feientiam tol- lat* fcientia enim fexuatinon potert, falfita t i feu ambi- guitati adiun&a. Cum igitur imperfeftio oriatur ex permixtione bo-» nlfif mali,ptauitas vero ex fu perato booo,& excedente contrario malo, (nanifcfiumert,fcientificam perceptio- nem ex fuimet natura ab omni imperfectione ac praui- tate liberam «fle, fimulque perfedtionem ac bonitatem fibi confonain c fient ialiter obtinere. Hoc cztcrorum nulli conucnit: nam confilia,propo- fica, morum, artiumque habitus, & adtiones PcrfeCtz,& Imperfc3x, Bonz,ac Malz appellantur, & funt. Aliud quoque fingulare,ac vere przclaruro , quodque extern omnibus crt denegatum, ipfum fcire obtinuit,vt fcilicee ex proptix naturz vi non tanedm exteris omnibus pro- priam virtutem iaiiciat , fcd ea etiam ratione, vt tum circa fe ipfum , cum circa alia omnia verfari poffit. licet enim difeurfus , confiliaque przrtamiffimc huic aftioni nobilitate proxima circa feipfa etia , & circa alia omnia exerceantur, hoc tamen non exproprix natur* vi illi» couenir, fcd quatenus principiis aliquibus ab ipfo fcue acceptis , arte quadam proprias refledtam vires , atque circa feipfa verfentur. Quantum autem attinet ad Voluntatis nortrj propo- fita, ad morum habitus corudemque vfus ad artes, cor- porifq, asiones , qoifquc fui ingenij vi intueri poterit* Is Vniuetf. Inft. ad hoiti. pcrf. Mtortyiuwfeadf* fenis amplitbdfoe acpOtcftatclongcYtteflcje. J 'Ki> rationibus pdtcre potcft , imcrta , qh* ad ho*i. Ilum perfcdioncm tnduftria parandi ajiau* rtnonc va Icat .Scientiam pruna» parro viutticav . vt prl. Vnam perficiendi /ifift utero n*qUC 1^? ** - . - pcrfeflibilta clfe,& ipfms fcicnti$ vitlutc untuinlWfflo f^m^oscertitudmfcm impertitur, inquirctium intuua purgari ac perfici pdlfe. fi ndiil cft quod fciri poflit,rcnim tamen {j ibilium refla difpofitio ex Certitudinum ‘ordine ducenda erit, nam fitienna ipia cxilUr, ac conftituitur non ex re fibi lubic- cta.fedex certo Rationis obtutu, qui itiins cft forma, tyis animaducriik,quam qu primus, Certitudo fc ipfam ‘•—'et. neque eni n) ,.quod ccrtiffimum cft , ic ceteris C a i* v t i». Dtfatnnpw frrrrpuorvn cafulM .«>« ( 4‘ r MT«- neffur « «,&€x tajpuJwpjE hmnrn ru.o*fmi. J)t vtutputpu rc venom | V » fupciii» conftituti funt , continent ettor- i huinluxln4uflii,.»<;p«fc<li°W*- Nunl! fcrtnutSincieniemJ.procdlubaf COnfumma — ‘ tioncucictperc eni:ci\dG pft-lv» c1n;m. tL'[ ' none Oppu^ri rijJHQdib an, nc^auonlbus vntur. dcIincaMiitutluspbftntoduittdiriJieiMfttwawptton^, \ Jtitijn etnn ifbtrrifltfb tilntidlde Vatlontfita.' jpfiui humanz peifcflioms, quatehiuib InfllUSa <m- ■ - - " tur.(imu!cj longe dccftioaob.cmpBab^uMegoJcon flitua.qua ad propriu munus indcfinenfaiMpcnimlrt. n in quorum vnoquoq, ubbis coaflauicr mfudandum qlt, nc deficiamus nobisiplis^c cctcns.qmb.Det acNaturx legibus deuincimur. Qu«iraos IgitilrCerntudinf ali- qua,qux prima fit.quxque.fi referatur adeetcra.quxlub (cientum cadunt^eandem vim habeat in illli dirlgcdis, quaromcoufiWis.propofms.moribus.aliifquedilponcn dis, feientiam ipfam obtinere diximus. allciedum uqui- dem ell , Certitudines omnes ea ratione difpolitas cllc, vt altera ab altera pendeat, vnaque aliam contequatur, oirntts vero perducantur ai vnam, omnium euidennr #• : l.i . ,'.Arft linum , atque primam, Iqua exortxftlht. Si quis eutein cx certitudinibus hanc connexionem toIleie,calJ*m- que omnino d.fiunflas 3 (Terere velit, is facile rcipfa fa- teri cogetur, quod verbis negat- nam vel rationem ali- quam ad fuam fententiam confirmandam adducet, ve! nullam. Si nullam profcict , inanem opinionem olten- det,Sb voluntariam: fi a1iquam,eamexCettituaineaIia ducet . Certitudinum igitur connexione , re vtctflr, quam herbis rufiulerat. Si veib concedat , elTc quidem coniunflioncm aliquam Certitudlhuttt ,fcd quamlibet a fuperiori pendere, nullamquc elTc primam, infinitum certitudinum numcrUm inducet, qiio nihil repugnan- tius dici potcft. Quid enim magis certitudinem tollit, quam Infiniras?Denique fi ad ui confugerit, vt & certi- tudinum ordini alfcntiatur, 8r Infinitati aducrlerur, di- catque illud tertium, repetiri plures ordines certitudi- num,ac in horunj vnoquoque aliquam piimam cfTe, ex qua oriantur aii*, qux in eodem funt genete . primas tamc neque ab.codcm principio haUriu, neque in eun- dem finem tendere ,fcd inter fe omriino difparatas clle, rerum , ac Naturx ordinem labefaflabit , Initia noftrx oerfeflionis , qu* abipfa feienua pendere diximus, at- que adeo feientiam , 8f Perfeflionem ipfam dlucllct. Deinde , vt acutius etiam huiufcc opinionis lalfitatem videamus, feifeitor ,Ex his multis Certitudinum gene, ribusvnumnc ad omnis fcientix conftitutioncni fuffi ciat, vel omnia requirantur? Si vnum fufficit , reliqua inania etunt.quod repugnat Naturf.fin vero omnia ne- cefiaria funt.fingula quoqde vim aliquam in hanc feten- tixconftitutionein conferent, quod.niiiab vno princi- pio in vnum finem ducantur , intelligi non potelt. nam qux impulfus plani diuctfo* habent, finifquc penitu* difiunflos afpiciunr , comrnuoe opus conAitucre nullo modopoflunt. EA itaque vna prima omnium cuidcn- tiffima Certitudo, i otia ducuntur alix. At veri prima hxc Certitudo fcdulo perquirenda cft. hac enim com- prchcfa, 8 c tamquam communi aliquo femine in api mu admiffa , cx illius vi in eorum ptofpcflu facile Jeucnic- m us, qux ad Induftriam texendam, perfeflioneque pro- iequendam , prxtcrea ^xpeteda funt.lllui autem in pri- mis ammaduertidum ccnfcmus,hanc,quam nunc infti- tuimus,ContcpLationem pertinere non ad Res, qux co- Snofcendx funt.fed ad cognofcendi modu.ad ipfamvi- clicc; Ccrtitudincm.quamqui eniro uolla cft Icicntia» fatis vulgata, «ua affer»- irenos po(|e ; aut nc- . iqux omnes illius viri- bus iDnitantur,lpfa Vci3 Jpcipla tantpmr^bdo pendear. Id facile aiumaducttcr.qui eam in dubiu tcuocare tcn> taucnt. nam firqul oninei noftras cogitationes adducec in fufpiuonem,dceodcmidemafHrmabit , atque nega- bit, demtimque omnem afKrmadi ac negandi rationem tollet qua fublaepj nuHa erit Ccititodo-defiiqie vet in- ■uituseo reubhiemt.qiro mitrime Vult.ih cutn hSt^ alfdt Rationes vero, quibus cetetx Certitudines fcientifi- qrqpc perceptiones i prima, quam ii conftituimus, de- riuari poftunt, prxeipue colligendx funt ex illius parti- bus,cx earandefri pirtium viacdifpofitione. nccefTirid liquide- n cft.has parces, qux primf Certitudinis mate- riam vere condit ourj: , rerum ommum differentias , ac Certitudinum omnium materias virtute haud iccus co- tinete, quam ipfa ceteras omnes Certitudines virtute cfitincat.Siquis enim hoc in dubium rcuocare velit, hic Prirtu: certitudinis munus i\on attinget , vel iam con- ftitutis aduerfabitur. Simili etiam ratione , hatum par- tium vires, ac difpoficiones , ceterorum omniu cogno- lcibilium vires ac^ifpofujoncm obncifr. Patet autem, rerum omr.ium differentiis, fimutque earundrui viribus ac difpolh tonibus refle perceptis , nos vlteriOslatete non polle , quid ptimu Jocp ac quo paflo /odcemplan- dum fit , l'cu quo oxdiuc cctcra fint p «ofequeoda. >.4 fll. --r- • ; .! Dt tribui £erjvn arAuttbur , excnbut Pruni CtrtitnAi '■» mt fumOuf cct/ijriAit ,*< de hi<, eju t feu atnmbut "• funt <or»MUJH.t ‘fni propria. Rixa Certitudinis partes fune tres.Rcs.de quibus vcrcaffii mare , fcu negate portumus. ta, qux vere affirm.intur,fcuncgatur^V: ipfa- met Affirmatio, fcu Negatio. Hatum vnaquf- que non vnum tamdm,fcdpIutaobiicit. nam, cumdi*. citur, De vnaquaque re yci um efl, affirmare, feu nega- re, clard adn>odurn dcnionlir.it ur , Res, de quibus aliud quid affirmatur, fcu negatur, plures clfc- Ex hoc autem tam. eorum, qu* de eiUlem affirmatur, fcu negan tur, quam affirmationum, ac negat lonu muUirudinem refl^coJligi.cxploratumclE Ex his igitur Primx Certi- tudinis partibus non tres res, fcd tres Rerum feries col- ligitur qcccfle eft.Ea vcrejqux harum lericrum.feu vni- cuique communia funr,feu lingulis propria, cx carundi partium vi, attfuc cxipfa commumifiinx Certitudinis fententia, facile dcinonflrari poftunt.fimulque probar*^ Nullum cognolcibilc extra has dari ppftc. conujncitqc enim omnia, qux (eu prjnum.lcu feaindjm.fcutcriia*» fetiem ingrediuntur, pofle Rei nomen admittere, mente concipi, verbis profcrri,ac ventatem.fimulque (cuVifEc mationem, fcu negationem fullinere. nain.txifi partit m vnaquxque in ipfa comuniffimx Certitudine cenis qui- bufda vocibus profenUr,‘qux cum ncq«c inanes, neque inutilesfiiit,re aliquam, mente concept j.fen concipien dam.ex neceftitatc proponunt. Vrrii aute ea,qu^ Rei no men adralttunt.ac concipi polfunt.apta fint ad vciitatf, alTercioneniq. fuftinendam,ex eadem prima certitudine aperte? co&l rgirvir. alTcrit enim, Rei vnteuique verita- tem adiungi polTejhuiufmodiqucadiunfljoor affirma- tione, vel negatione proponi. Hxc , tuum partium vnicuique , fitnu|que vnicjuquc Rerum fenei, commiu ilia funt. Quxnam autem /Ttigulis fiiit propria, non dilli- mflt ratione colligi potetit. ciim enim vnaquxque vox cenam Contemplatio I. Pars I. is cereum conceptu excitet.ac rem certam obiiciat, mani feflfi cR.plurcs voces , in prinu cemtu Jinc aflumpus , plurcs conceptus vere excitare, ac res plurcs obticere, boc enim no admitto, fcqucrctur, Vocum multitudine vanam dTe. l>rxterea, coniundio abfquererum coniun- darum multitudine dari non poteA. Itaque »n ili hz vo- ces diucrfz diuerfa obticerent, nulla ex his partibus co- pulatio, copulacionifuc certitudo fperada clfet. Paret e- tiara, priorem partem, qttx Rei nomine proponitur, ref- P«du itlorQ quz illi vere adduntur, fundamenti feu fub iedi munus exercere, ira ramc,vt ex illorum adiedionc manifeftetur, Secunda, Adiundi feu przdic at i , Tertiam vero aiTumt,ncqi taqua fundametum, neque tanqua ad- itionum feu predicaifi,fcd vr demon Arante modos, qui- bus fubicdi ac przdicati copulatio, adimpleri potelt.I- dcoque quatenus rcfpiciatur , vt Rcs.quz veritati, nec non affirmationem feu negationem admittit, eam Re- rum fer icm pariet , quz a prima atque 1 fecunda rerum ferie fuAincri poteA, ita tamen vt ad vtriufque mani* fellat tonem pertineat. Primus igitur Rerum ordo cx illis rebus erit cfiAitu- endus , quz verz , reah ac propitz exiRcntiz innitun- tur, idcoque ad alias omnes rclarz, fundamenti par- ies fuftioerc polTunt , ac Rerum , feu Primarum rerum nomen libi decenciOimc aflumunt, perfectiori tamen ac hnperfcdiori ratione, prout peifcdiusfeu mtnusper- fcdefubfiAuntfuppofitacnnn harum remotione , reli- qua omnia auferri occede cA. Huiufmodj fuut Deus Opt.Max. Angeli, Homo,.Cx- lum^lementa, Corpora mixta, Arbores, Plantz, atque Animalia , necnon fingulx illorum partes, quatenus rci- pla determinateque fubfiRutir. Secundus ordo illas res compleretur , quz nulla propria fubfiAcntia przditz funt , vel certe refpedu propriz fubfiftentix contemplari non poliunt, fed men- tibus noflris fefe intuendas obiiciunc, quatenus Rerum veri fubfificntium occalionc excitat* exercent pio- priam concipiendi vim. H* igitur , quz dtuerforum lunt graduum, atque in rebus vere fubfiAcntibusaffir- mari teu negari polTunt , fi proprioribus vocibus vten- dum fic , non Primz res , fed Sccundz , lcu Realicatcs appdlandz erunt i propria enim fubfiAcutia carent, ac rebus fubGRentibus innituntur. Talia fune Ettc , Eden- tia , Vetius , Bonitas , Pulchritudo , omncfque vniucr- fales conceptus , vtputa , Homo , animal. Se alia huius ordinis , qur vere propria fubfiAcntia carent, neque e- Him E (Tentu aliqua adu repetiri poteft, quz non fit vel ipfius Dei , vel alicuius Angeli , vel alterius Rei yexi lubfiAent is , quem admodfi neque communis homo per (e fubfifiit , licet per fc concipi poffit. Tertius rerum ordo (vt cx eifdem colligi poteA)iliis reiwontinet.qux neque propria fubfiAcntia fulciantur, neque mentibus nothis , quatenus vere fubfiAcntia re- fpicir, fefe obiidunt , fed nihil aliud funt , quam Modi, quibus ratio fefe exercet circa vere fubfiAcntia , ac cir- ca ca,qux in vere fubfiflentibus relucent , & hoc ratio- ris adus admittere folenc. Quapropter neque Kes ab- lolutd, feu Primz res appellanda erunt , neque res fe- cundz, fen Realirates , fed res Terti*, feu Katiooaina- tes , vel Rationis Entia. Huiufmodi funt , affirmatio, negatio,fubiedurn,prxdicatum,fpedcs,diflfcicntia,fyl- logifmus,indudio,&- reliqua fimilia. P imo rerum ordini proprium eR.non tantum mente •concipi polle, fed fcnfu etiam vccunquc percipi, licet non eodem modo, aliqua enim per fi: ipfa fenfutn mouentptliqua vero per elfcdus. Eifiiem etiam conuc- nit, polle proferri non citura communibus, fed propriis etiam vocibus , nominibus fciliccr , illarum vmcuiquc fiogubritcr.fcu cx lingulari relatione impolitis. Sccfido rerum oxd:n:,:pfis fciliccc Rcalitatibus, pro- priu eft, fcnfu percipi non poflc,(ed rationis tantumodo vi attingi, ita came vt nulla animi rerteftione requirant, tifdcm etiam proprium erir,profcrri polTc non tantum vocibus corqunibus.fcd propriis eti*,qu$ ramcrclatiue Kantfimodo dctcrroinctur,ac vt ReslublUlctcsrcfpicifir. Tertio, demum rerum ordiai , ipfis icihcct Rationa- i litatibus , proprium erir,d ratione concipi pofle, quate- nus.aciem luam circa ptoprios adus refledit. Quare Sccund* etiam Intentiones appellari folent. Hz voci- bus poterunt fignificari, fed omnino communibus, nort aurem feu abfolutc.fcu relatiue proprus.de/iciunr enim non tantum i fubfiAcntia abfo!uta,‘ffid etiam arelatiua. Nullum autem Rerum ordinem prztcr hosinueniii pofic.Sr ratio fic rerum experientia demon Arant.qucm-, admodum enim ratio conuincir, fieri non potfe vt res a- liqua inueniatur, quz neque propria virtute fubfiftac neque his quz propria virtute fubfiAunc, adhzrear.ne- que ad harum conceptionem feu explicationi rationis vi conAituatur: ita etiam cx rerum vfu alTcntiri cogi- mur^a omnia quz mentibus noAris obiiciuntur ac c6- cipi polTunt ,ad horum ordinem ver$ pertinere. C a e v x i i x t. Dtfnpdorwn ordinum connexionibus , ac limtibiu. De duplici e orudetn , ac humanarum cogtmtonum ferte, de jue ilhut cognutanUyCX yua humat: a pnfeflio dt- ducenda cll fartibus ac dijojhicne. V a pertinent ad difpofitionem horum ordi- num , ncc non partium , quz ab illorum vno- quoque contineatur, facilius ac tutius per- cipientur , fi duo prius innotuerint , quz eo. rumdetn copulationem Ntturz confonain demon Arare pof.unt. Piimum cA , idem refpedu eiufdem fubtedi fic przdicati partes fuAinerc non pofie : idem enim eodem atque eadem comparatione fic notius cfTec & ignotius , indicaret 8e indicaretur, quod Primz certitudini repugnae Secundum cA , Subicdorum 8 c przdicacoruro ordines certos habere fines , exrr* quos non exeanc , alioquin infinite progrederentur. Itaque cx rebus, quz veri fubfiAunt,aIiquz SUbieilita- rummodopartes agere poterunt, non aurem przdicati, cx rebus fecundis, feu ex Realitatibus.quzdam rclueflu rerum fubfiAentium , Przdicati ,quxdam vero rclpcdlu Entium ratioius, fubieili tantummodo panes admit- tent. Ex rebus tertiis , feu ex rationis Entibus quzdam Przdicati tantummodo, nonautem (ubie^ti, locum ob- tinebunt. Neque tamen fufpicandum cll , cx huiufmodi conAitutionibus infirmati communiffimx certitudinis ventatem,quf aircr:c,vnamquamque rem veritatem feu expreffionem admittere.nuac enim attendenda non eft przdicatorum poffibihtas,qux ad Pnm* afiertionis ve- ritatem tutandam fufficir,fcd przdicatorum vtiliras,qu{ ' exnoui alicuius perceptione tantumodo deduci potcA. Vt igitur non cA negandum, aliquid addi polTc Rei, cui inter prxdicata vltimus locus apunduscA,fic diuerfum aliquid vere addi poffe, affirmare non liccr.Iraque dato, fignificabile huiufmodi effc , licebit quidem dicere , fi- gniheabile efl fignificab)le^t,cu nihil extemu aut igno cfi addatur, talis additio inutilis erit.firuAra enim tenea- tur illuArarc id, quod no tanxu cx fcipfo claru eft.fcd c* rcra omnia dira reddit.Simili ratione, illa alio fubicdto fulcicda n6 lut.qufcztcris omnib.cfiparaca fubiedli par tcsexercctjui feipfa fuftmct.Licebic tamf dicere exeplt gratia, (quiuis fine vllo comodo) Socrates e A Socrates. Quz hadenus didafunt,demoiiArire poflunr.primf ac eommunilfima certitudini proponere non tantu fci- bilia omnia, & reliqua quz quacumque alia ratione co- gnofccda funt, fed duplicectiam eorude difpofitionem obiicere.alteta fciliccc qua ab his exordiatur, quz fubie ditantfi munus admittunt, alter^ huic oppofiti , cuius initifi ab his fumitur, quz tantumodo przdicitur.Et hz «juide feries refpondent duplici rationis no Arx profpe- dui-dQ enim Naturz tantu impulfus viget, mens no Ara prius intuetur Res primi ordinis, quz exteris rcru ordi- nibus fubiiciumur, harumq; perceptioni accedunt co- prehefiones corD, quz his vere ac rcalittt anoc&ucurj fir poArcmo loco anidmaduertutur^quz magis rationa- liafunt fic refpcdualiaru rcru ac cetciori rationis En- ‘ tiu lemper Prxd^ati munia fuAinct.DXL veTb non Natu rz,lcd artis potius, atq; induAn* exeredur vis , perfe- daque contemplatio exordienda ac conzexendfi cA, or- dine omnino commutato , primo loco rycculanda iim; a." ‘ij. Vniuctf. InrtL ad hom. perf. rationis Entia» qux Ircbus exiftcntibus quam maxime didant, qux cpteros rerum ordines illuftrarc.ac manife- dare&: polfuntSc debent, ac deeifdem prxdicantur, 8f veri prpnofcenda funt.nam.ficut abfque illorum perce- ptione extera pcrfelt^cognofci no poffiint,ita'his reltc perceptis ad extera tuti defcendicur. Et hx quidem fe- riet ea etiam difponent.qux continentur in vnoquoque retum ordine: femper enim ex fimplici Naturx impii lu ea prius attenduntur , quibus fundamenti partes magis aptantur,exinduftrif veibdire&ionibus contemplatio ab illis eft exordienda. qux, fi aliis comparentur, de illis prkdicantur. Tunc igitur fcientificx perceptiones de- ccntiffimc confummabuntur, dum exordiO accepto ex his,qux i rebus fubfiftentibus quam maximi didat, fin- gulx feries abfque vllo (altu perludrabuntur. Silentio tamen demandandum non ed , Res omnes tertij ac fe- cundi ordinis pertinere ad ipfum fcire. nam, cum illarfi vnaquxquc immutabilis fu, fcictificx perceptionis cer- titudinem ac inuariabilitatemfuftinerc poted. Rerum verb,qux ingrediuntur primum ordinem»plutimx, cor- ruptioni obnoxix funt,idcoque non fcientia,fcd fenlu tantummodopercipiuntUr. Sternis etiam quxdama- ptatur edenti aliter dc ncceffarib.idcoquc fcientiam de- centiffime patiuntur, quxdam no necelfarid, fed volun- tarie, quorum nullum fcientificam perceptionem ad- mi:tit,fed ex diuina rcuclatione cognofccda lunt.ltaqv humane cognitionis tresTeuordines/eu gradus admit- tendi funt, videlicet, Scibilium, Eorum qux ex libero e- lethonis altu circa xccrna contingunt , &t Scnfibilium, quatenus reipfafubfiftunt, ac fenfu tantummodo perci- piuntur Siquis autem hos ordines adinuicem confe- rat, facile intueri poterit, Scttntificam pcrceptioneplu- rimum excellere eam, qux fenfibus exercetur, fedfum me deficere ab illius dignitate , qux obiicit xternorum mutationes volutatis vim coplc&cntcs , quxquc neque fenfuu, neque rationis vi, fed diuina reuelationctantu- modo attingi polTunr. Igitur non diffimili ratione horfi perceptio eritdcfidcrabiTior quauis fcietifica perceptio- ne,quam tamen efle fumml expetibilem cx propria na- tura , ex fupetioribus patet. Corruptibilium perceptio ex propria natura homini neque bona, neque expeti- bilis erit.omnis fiquidem illius bonitas ineo tantum- modo condituitur, quod fcu fcientiis adipifeendis, fcu cofiliis ineundis, atque propoficis dirigedis, cxtcrifquc i agendis deferuire poftit.Ipfa verb fciennfica perceptio* qux hominum naturx quam maximi propria eft, ea ra- 'tione inter prxftantiorrm ac minus prrfcdam confli- tuitur media, vt de cofiliis^humanifquc omnibus ptxfir, fimulque fenfibiliu ac corruptibilium omnium cogni- tionem exerceat ac moderetur , & prxdantiorem intcl- ligentiam affidu£ exoptandam feduloque profequendi demondret- Horum autem vrrumque eo firmius prxfta- re poterit , qu£> plenius ac firmius ea omnia percurret quxfub illi cadunt, quorumque vnumquodque propria 3uadam ratione ad fcientix confummationem coducit. cccns fiquidem Entium rationalium perceptio dedu- cit ipfum Scire ad decentem difpofitionl, ac diftinltio- nem/imiilque mentem noftram paratiffimam reddit ad proprios altus icite tutique exercendos, ob id facul- tatem logicam parte. Comprehendo cotum, qux fecun- dum Entium ordinem con(Vtuunt,necnon Alternorum omnium, quatenus fcientificd percipi poftunt , fi plcoe perluftrentur nofttum Scire primo prfftantiori tefolu- tione illuftrabir, primamque (cientia tonftituer,£m6lq) rationem pr$clarifflrais veritatibus Ornabit, eidemque 1'uauiflimos lapientia frudlus delibandos obiiciet. Se- cundo fcientif vim ad pleniorem refolutionem perdu- cet, ex qua oriuntur NaturalisPhilofophia &c Icifcif Ma- thetmticx mentemque noftia admirabili rerum omnift difpofitione proportionique decorabit ac nutriet- po- ftremo Scire noftrum ad fumma plenitudinem accon- fummationl diriget parietque Motu dircltnce Philo* fophiam,&r Medica facultatem, cx quibus oritur decens Scicntiaru extenfio ad inferiores animi vircs,8t ad cor- ruptibilium perceptionem, fimulque relta ratio confu- lendi propofiti»intentioniTque firmandae ac dirigcd(,t4 ad Motu virtutes altu adipilcendas, tu ad eas altu exer- cendas.Hac autcScietix perfcltionc coftituta,ficuti ra- tionis humanx vis his omnibus decorabitur , ex quibo* deducenda eft hominfi pcrfcltio. quatenus ab Induftria pendet, ira fperandum eft, illi defuturas no clfe illuftra- tiones corii que diuinicus reuclada funt,cftetiqur do- na prxftantiora.Obtcmpcrintes igitur prxeeptis huiu* Conttplationis,qup copleAicui cicerarum femina, has omnes Scientfx partes, eodemq*, feruato otdme.pro vi- ribus profcquemur,iis tamen prxtcrmiffii qu j pertinet ad Mathematicas, atque ad Medicinam : nitn hominum pcrfcltioni infirmius deferuire videntur. CONTEMPLATIONIS S E C V N D AE, JtfUE CIRCA RATIONIS ENTIA VERSATTR, ET Ltgicat» facultatem ctnflituit. Pars Prima: IN Q_V A SIMPLICES animi conceptio- nes, illarumquc multiplices differentur explicantur. C A P V T /. De hiuiu Contemplationis fubieflo,p*rribiu> nc dijfofuiont. A T i o s f * Entia ,vt ex fuperioribus patet, nihil aliud funt, quam modi, quibus tum humana ratio afpiccre poteft Res, rerumque veritates omnes : tum res ipfir L ac veritates Rationis vim recipere pof- funt. Rationis vero, du tes veritatemque puri refpicit, tres funt prpcipuxxinerationes. Prima aliquid fimplici- tcr concipit. Secunda, <juod (impliciter cocipit (impii- citer copul JT.Tcrtia,quod (impliciter copulauir,ad no- uamignorimque veritati ejiciendam contungit- Id au- tem eft iifcuiTcre,feu ratiocinari.Cxtera rationis opera ex horfi repetitione varia exoriutur. Ex hoc auti mani- feftu eft , horum trium vfuu vim non param immutari po(Te,fimuIaue ad I6gi prxftatiorem ordinem perduti,4 dum ratio fioi ipfi ,fcu difeurrenti , fcu proponcnti,feu fimpliciter concipienti ,fingulari quadam ratione affi- ftit Sc prxcft Quapropter, ex huiulmodi vfb fi n6 quar- ta rationis operatio , quartus certe operandi modus de- ducendus erit, qui, vt exterorum altuum vnufquifque, propiiam contemplationem videtur expofcerc. Ex his verb quatuor, qux prxfentem pertradationem in qua- tuor partes fccant,iilud primo loco contlplandum erit, quod magis ab ipfis Rebus diftat , ide^que reflexum r*- tioms intuitum poftremo loco exercet. Reliqua etiam eadl lege difponenda erunt. Primo igitur fimpliciter concipiendi , fecundo proponendi, tertio dilcurrcndi, quarto Contemplatio II. Pars I. V qturto moderandi fcu dirigendi altus cotcmplabimur. ratio enim, dum exNaturx ordine reflexum intuitum exorditur , primo acfcngit propriam in propriis actibus dirigendis vitrotem, fecundo difcimendi. tertio propo- nendi,quarto (impliciter concipiendi. Eidem autem di- fpofitioni illx quoq, rationes fauct.qux docent, In fpe- culandi altu (impliciora prxfcrenda clfc magis cotnpo- fi:is,&: communiora minus communibus, conitat enim, Simplices animi perceptiones, tamquam exteris (impii ClOfe*,ingiedi,proponen Ji.difcurtendiquc altus, ncc- non horum altuum dircltionem , non autem econtra. Patet etiam , horum poftcriocG altuum vnutnquemquc fimpliciter concipi polTc.Propofitionct fiquidcm,dif- cutfus, Sc dircltiones lingularibus vocibus , quatenus Ungulis aptantur.internc obiiciuntur. Ipfx vero fimpli- ces perceptiones, vt communiores, neque proponendi, neque dilcurrendi , neque moderandi altus admittent. Harum autem partui tics priores, qux (ibi explicandos affirmant tres rationis altus, nccnb dilpofit tones omnes eorundem , rerumque ac veritarum hos alienus rcfpi- cientium fultincniiumque, quatenus decenter percur- rentur , parient rationalis huuis contemplationis, qux Logica appellari fo!et)thcoiiam,feu ipfaro docente Lo- gicam. Quarta vcrb,a qua demonftrandxfum diieltio- nes,mod eram inique dcccntiflima eorundem altuu iam apprime perceptorum, colHtuctpraxim eiofdem ratio- nalis corcmplarionis.feu I o^icx, finemque huic noltrx contemplationi impone: icttc enim conceptis lingulis rationis alhbus,eorundcmqucdncltionibiis,nibilpi$- tcrea expetendum erit, quod ad veritatem feu indagati* dita, feu diiudicandam conducat. Inipfatum autefim- pliciam perceptionum pcttraftatione, qux primo loco contemplationem nortram exercere debet , tua pocilli- mum prxftamla (unt.Piimdfingularuiti ordines, ac di& ferentix proponendx funt,vt abfolute atauc in fcipfis r,. T rationis vijn admittunt. Mox varix eorundem relatio- nes pcrquircndx ; quarum vnaquxque fimpliccm con- C»p.i*. ceptionem admhcit. Poftremb riinandx atque enatran- dx erunt feries ac difpoliuones omnes , quibus flmpli- cei conceptiones Rationis vim admittere atque attin- gere folcnt. Vina autem hxc fimplicium conceptio- num dolii ina extendi non potefcfingula enim ex com- muni difpofitionc ac ordine Sc petheiutur 6e conquie- fcunt.Ad vniufcuiufqueverb conceptionis confumma tionem ttia pariter fiiot neccflaria.-vidclic ciRes feu ve- ritas concipienda , Certus aliquis concipiendi modus, & Certa aliqua concipiendarum etprelliorqux, licet ex fui natura externam prolationem afpiciar, ad internam cameticonccptionern coufummandam atqnc illullran- dam plurimum condunt. Igitur cum horum.vnuquod- que (implicem rationis noftrx eonccptioncot admittat, ma nifeft u m c ft , c or uni ,qux ab folu ti, a : q; in fcipfis fi m - plicitet concipi polTunt,trcs ordines dari. Cap j. Primus retum cxpiefflbilitatem omnem vna cum ex- primendi rationibus complcllicur. C*p.j. Secundus oominct fimpliciter concipiendi rationes, 8c rerum ea(dem recipientium aptuudmcs. Cjp. s. Tertius docet ratlonl^quibusrcs fimphcUer conce- ptibiles difiinguendx ac ditponcndx funt. Horum autem ordinum voufquifquc compleUitui quidem ex nfcccffitatc eadem tria, Coceptibile fcilicet, Conceptio ncm\ atqhc Lxprcflioncm , ea tamen rario- ne,vt ordo polhemos aptetur rcbuscoccptibilibus po* thS quam Conceptioni feu Exptcffioni, Secundus con- ceptionem prxeipue refpiciat, Tertius demum circa expreffionem exprcflibilicatcmque quam maxime det i neatur. Quapropter ,ficuti hic tertius 1 rebus rcrumque veritatibus plurimum Jiftat, ita primus recipiet repeti tum atque omnino rationalem rationis intuitum, no* ftrxquc huic contemplationi pmno loco fubiicietur. Ntque vero latete nos debet , admirabili rcium omniD difpofitionc falhitn e (Te , vt rerum lignifTcabilmm cer- tifque (ignis cxptcflibriiu dollrina, nos rclh> quali tra- mite ducere poflitqn .mo ad multiplices conciofcdi ra- tioncs.mox verb horum doftnna acccdcnte, ad eoncc- pti bilium omnium dccearififimas difpoficionef attin- IO gendas. quemadmodum enim cetra figna cerros animi conceptus excitant, certi conceptus certam aliquam rem feu rei veritatem obiiciunt , fta fignorum dcltrina communis ad conceptuum dodrlnam communem nos dirigit. Ec hxc coceptuum dollrina nos manu ducet ad res rcCle comprehendendas , quatenus conceptibiles iunt.quod cafdem ob caulas circa extera omnia, qu$ de- centi ferie horum contemplationi accedunt, cuenite credendum efl. Cmr II. De conceptuum ac rerum conecpubthum , quate mu cer . titfigms ac vtcibuj proferri PoJJunt , r.uH ra & 'proprietatibus. I 6 N o K V M, quibus animi cocepros, refque ipfx ac rerum veritates proferri polfunt.qup- dam vifibilia funt , quxdam veto auditu per- cipiuntur. Quemadmodum autem inter vili- °i!ia,charaHcrcs,charaltcrumqoc copulationes diuer- fx,ira inter ea, qux ad Auditum pertinent, arctculatx ho minum voces, prxeipuas (ibi vindicant partes. Hiprt- cipuc lignorum ordines , feipfus mutuo lignare poliunt, chaiailerct enim, qui certas referunt voces ,ccrtis voci- bus fignarf folcm.Manifeftum rami elt, charalleres co- ftitui ad cenas voces vocfique dcarticulationcs lignan- das, voces vero ad certos animi conceptus excitanJos, certafque res, feu rerum veritates interne obiiciendas. Charaltcrum igitur vis ex folofignantiu ipfofque con- ft i tuentium arbitrio pendet. i rebus enim reiumque ve- ritatibus elt omnino Iciunda >fimu!que his legibus fo. luta quibus dcuinciuntur tes rcrumque veritates, ex ei aptitudine qua naturaliter exprimi poliunt. Eandem c* tiam ob caufam ipfi charalleres fubterfugiunt contem- platioricjiomnem , qua res renimque veritates intueri foIent-Voccs vei b dcarticulatx, atque ad figntficandutn airinnpcz, hcet a rebus rerumque veritaribus non paru diftent,ab illis tamen omnino non feiunguntur : ex na* rurali enim difpofttione ad illarum internas obieUio- 4°! nes efTent ia liter pertinent. Quare arbitrium illotum, qui rebus lingulis nomina voccfquc imponunt, (eu iam impolitarum vfum recipiunt, non pcrducirur ad ea,quat effluunt ex retum expielfibilium natura ac differentiis, fcd ad certarum vocum dcicllum tantummodo exten- ditur. Quapropter, licet res eadem pluribus vocibus li- gnari foleac, neque Uiflm ex idiomatum diucrfitatc, fcd m eodem etiam idiomate , exquo lynonimn conditui l olent, tignilicandi ratne modi neque augeri, neque mi- nui,neque immutari poliunt. Idcoquc ipfx voces ad fi- gnificandumafiumpix, vteumque pertinent ad contcm piationem rerum ac verirati^n,exprenionem admitti, tium.ln illarum vero fpccul mone , illx rerum cxprcfli- bilitatcs tantummodo attendenda erunt, qux (implici- tet ac primo c&ccptibiles atque explicabiles funt, qux- que nullam preterca concipiendi rationem complcltu- tur, neque in alias priores ac notiores voces potiunt re- foloLfcuvllim interpretationem recipere, illa^xccpta, qux fcucxrciipfius obteHionc.fcu per fynonima excr- eari folct. Huiufmodi funt, homo, nlbcdo,fcnberc, ea nempe , qux his vocibus exprimuntur , vere primo ac fimpliciter cxprcflibilia funt: neque enim illatum voces vllamfcu tefolueianemfcu interpretationem fuftinent. quod aliis pluribns vocibus eucnirec6ftat,vt puta, hu manum, album, fcribcns.A' huiufmodi ,& alixquxtllit Rebus aptantur,qur primo exprellibilcs non funt.quod exeo manifrflc deducitur, quoniam illarum vnaqufqutf refolutionem atqae Intcrprcrationcm admitth dicimus enim huoianum ctfc id, quod homini conucmt , idclTc album, quod albe Jinlm contine: ,5: etimelTr feriben- o ' c.qui feribendi altum exercet. Horuaiitcvnnmquodqi ficut certO alique modii cStinct coru.qup primo ac fini- pliciter exprclfibflia ac concertibilia funt, ita ex certo hoc concipicdi modo expreffibile redditur, ac proptec- ea ad pofteriore fimplicium conccptuii ordinem dedu- ccnduserit.quitauicnexhoc teflexo rationis intuitu primb obiicitur. Ipfa autem primo ac fimpliciter ex- A)ii )• Vniuerf. Inft. ad hom. pcrf. ii preflibilii , neceffjrib communi i Ico imictcrmirma funt licet enim particul tria primo fcnfihus noftnllub- iiciantut, nihilominus, vt alibi elatius demonlltabitur, hotum nulUa cipteflionc admittit, abfque illius virtutis adicaionc.cui indeterminata Se eomunia airmgere da tueft, quique eortlndeciprenibilitjtemvetc concipit. His autcin primb ac fimpliciter caprcdibilibuscom. mune eft.folitatiam tantummodo perceptionem atque conceptionem admittereicuius illud cetttflimum lignu eft, quoniam rocuin (ignificantium vimerprimere ten- tantes , voces fingulasfeiunilim perpendere cogimur, neque nobis illarum copulationes ,( nifi forti eacmplt alicuius gratia) intueri permittitur. Eadem etiam ab- inuicem d .ferunt .quoniam quidam non folitani tan- tum concipi puifunt , fed ea etiam latione, vt nullum aliod fignificabile innuantfeu connotent . quidam al- terius fignilicabilis connotationcm nccclTarib comple, dluntur . Priora, qui nihil priterea innuunt, nomine tantummodo profetti poffunt. Ecuntra etiam, qui- cumque nomine ptofetuntur , fi primi eaprerfibilia lint , fingulariter poliunt proferri ,8r nihil prxeerea con. notarc.nuiulmoai lunt, homo, albedo, paternitas Pollcriora, qui aliud pmerca connotant, non tan- tum nomine, fcd alia quoque otationis parte ptoierrl poliunt, quatenus enim vnum tantum prltcr i d ,quod fignilicant, innuunt, fcu verbo, leu pronomine , Icu ad- uerbio proferenda erunt, id fiquidem , qu;d innuitur, quadoque nihil aliud eft, quam Uuratio quidam . tunc- que Verbi vfus requiritur , vt puta , amare , amar i,clfc, quorum vnumquodquerem Sttei dutationem explicat. quandoque nominiscapredionem tcquiiit .tuntqoe id totum, quod exprimitur, pronomine erit ptofctcndu n: pronomini enim ptoptmm eft .alicuius , quod nomine proferri poteft .conttaClioncm determmationimuc in- tuendam obiicere , vt puta, ego, tu.ille.qaandoquc ver- balem prolationem admittit, tu neque AJueibij vox requiritur, vt puta , dum dicitur , Velociter. Adaetbla i*ntur pronomini proportione quadam rclpondent. vt enim pronomen, illius, quod nomine lignandum eft, contractionem determinationemque proponit , ii ud- queob id ex necifficate innuit , ita aductbium .illius, quod verbalem prolationem admittit , contractionem proponit. leu tclpe^ii ciporis , leuloci/eu modi Icu al- terius circuftatix: ideuq; illud id5 connolct neccllc eft. Dum autem ea qui lignificantur , non vnum tan- tdnvconnotant, fcd plura , illis proprium erit, 1'cu con iunilione , fcu prxpofitionc (quarum dirterentias i- pfa Grammatica docet) explicari polle .-nam ,qux plu- rium copulationcmfv.il ddiunfiionem proponunt, Co- iun&iorte : qux veto plutitfm ordinem fcu relationem obiiciunt .Prxpofitionefijfunda funt.Prxrcr hascon- ceptibilium ac cxpreflibUmm differentias, nulla alia prarterea Jari poteft. nam quxeumque primi» exptef. libiliaac conceptibilia funt ,feu nomine, fcu verbo, fcu pi momine , fcu aduerbio , fcuconiuntfionc , fcu propofitionc , optime proferri ac exprimi polfunt-Par. ticipium verb, atque Interi e%>, qu| his Orationis partibus a Jiungifolcnt, alterius ordinis videntur effe. Participium fiquidem concipiendi inodum eifentiaU- ter continet , neque ca obiicu qux primo conceptibilia funt. Interic&ro vero animi potitu affectionem quam conceptionem obiicit. Cilm autem conftitucum fit ta, quibus exprclfibilitas primo ac fimpliciter conucnit , lolitanc tantummodo exprimi ac cocipi potie.manifcftu eft horum relationes nuftas dati.quxcuque enim lolitaric concipiuntur, qua- tenus ita coctpiutur,ab omni relatione fubtrahi ncccf- fc eft, Neque vero his aducrfantur,qu$ de eorude i innui - tiombus acconotatiombus didla fuere. huiufmodi enim innuitiones ac connotationes exe;ccntur non ex vira- % que parte > fei| mutuo , fed fingularirer t Stdmtidfcoai rr lationu quidem femina ac exordia coutinent>fcd relati nes perficere nullo modopoffune. 12 Capvt ttt- De p Utribus reOtcmintt concipiendi , ac di diu pruno ex ambiti mjUHC Conceptiones, Substa: tu a & Dcnomu- ',:MlHA^IbfJ* A dr A cUttUA , <jf CTCtA & Nm ea, qux primb ac fimpliciter fignifica- bilia atque conceptibilia funt, (de quibus fu- perius diximus:) qux ConiunitiombuS ac Prxpofitionibus proferuntur , vnica tantum ratione concipi poflunt. Idem iis cuenirc videtur, qux feu Aduerbio , fcu Pronomine proferri folent.hxc rame aliquando ex Nominii feu Verborum, quibus adiungG- tut, virtute, fecundarii multiplici conceptioni admir. tunt.Ea vcrb,quxfeu nomine feu Verbo fignificantur» primb ex propria natura, multiplici ratione,ammic6ce ptioni exercere folent. Quapropter horu vnuquodquc ficutl ex proprix naturp vi ab aliis.qux eiufdcm ordinis (ut, diucrfficft.ira excocipiidi rarionc a feipfo differre poteft Reliqua vero effctialiiertatG inter fc difliguQtur. Ea qux feu nomine fcu verbo proferri lolcc.tr ibus ex caufis multiplicem conceptionem admittunt. Prima ex eofumitur , quoniam horum vnumquodque humanx rationis intuitum multipliciter exertere poteft. Sc- cunda,quoniam linguli itUrum conceptus pluribus ra- Cap.*. tionibo» ad v Ium deduci folenr. Tertia, quoniam non c*p-S. voaqu jrque eodem patio poteft fignificar i. Quod ad primam attinet , manifertum <ft. Res hu- uiftnodi non tantbm infeiplisac primb conceptibilia cifcfcufabftamiu&frd etiam, quatenus aliis copulan- tur.fcu dcnominatiuc, quatenus ad alia non referun- tur, feu abfolutc,quatcnus adalia referuntur , fcu rela- tlut, quatenus a nullo eliciuntur, fcu concrete , fle qua- tenus ab al iis cliountut,fcu abftradi*. Sciendum autem, Dctiominatiuam & Relatiuam co- Ceptioncm temper concretam efle: ftmulquc connorare aliquid, cui oppofitx conceptiones conueniant,fub- ftantiua fcilicet 5r abfoluta , conceptionem abductam fempetetieabfolutam ac lubftamtuatn,ipfam vero l'ub- ftaotiuam conceptionem tam concrctxquimabftradx jfTociart: euenireque ob id , vteorumqux Nominis vi primb proferenda lunt, quatenus primb concipiuntur» quxdam fubftanftuam,abiblwam,&r concretam conce- ptionem exerceant, vtputa Homo,quzdam fubftanciua* abfolutam & jbftraitam , vr puta Humanitas , albedo, & patctnitis.Horum vcrb.vt alus copulantur , quxdam Dcnominatiuam S: concreti conceptione inducunt, ve puta Albedo , ex qua oritur album '• quxdam rclanuific concretauijvrputa Paternitas, ex qua nrirtii Pjtcr:qux- dampariunt conceptioncfimplicitcrfubnaniiua Se co- cretam, vt Humanitas, qua ipfc homo conft{;ui:ur. F,i, quibus verbalis prolatio primo &r etienti aliter co oemtffubftantiuam , ablolutamiatquc concretam con- ceptionem non luftinent. namque huiufmodi res. Rela- tionis femina cffcntialttcr continent. Relatio vero ficut Abfoiutiom ailueifatur.ita abfque concreta ac fubftaa- tiua conceptione non datur. Prima igitur illorftcficeptio.qux proferri folcr ex mo do infinito NominO naturitefetete atqut xmulatc, ea- tenusSubftatiiiaatqiAbrolutaappcllari poteft, quaten* coccptio fit abftnda: vt puta dudfcim*atMare,currere. Horum verbabftradio» fi idem infinitus modus ad Nominis natura propius accedar, atque ad verbalia No. mina pctduv.irur,clariusadmodu apparebit: vt putadfi dicitur, Amor, curfus , 8e reliqua huiufmodi, qux omnia cdm abftrada fint, huhftatiua ctu atqm* Abibiuta fune. Eadc,qux Verbis proferri fulet» Dcnomiratiua quoque acrelatiua conceptione admittunt, quarum vnaqufquc femper cocreta eft. Et prior quidc,quunia magis ablolu- ta eft, Participiis qux Denominatione cticntialiter con- tinent,erit proferenda, vt puta Ab dicimus, Amas,8t cur- tes.Pofierior vero verbalem prolationi exercet , vt puta du dicimus,Ego amo»vcl Ille amat: tunc liquidi Relatio vere elucefcet, clarius tamen , feu obfcurius , quaterus res prolara magis ac minus ad Relationi fir prona. horu enimfignificibilium naturx non parum inter fediftant. Idcnque, quxda quibuldam verbis proferenda funt,qu( fi aljiscoparctur verbis, propriori quadam ratione Re« latiua appellari potiunt: vt puta Poteft , Debet, aliiqne nonnul- Contemplatio 1 1. Pars I. r s 1 & S 13 nonnulla. Siquis autem enumerat at conceptionum ra- tione» adinuiceu» conferat, facile animaduerter , duas excremas , Subfhntiuam videlicet, (imulque Abfolu- tam atque concretam, nccnon abflra&am , (imulque fobftamiuam arque abfolutam duabus mediis longe clariores ac tutiores efle. Nam certa conccptibilia f*t- qoecx certiori quadam ratione intuentur, medias ve- ri, Denominactuam videlicet ac relatiuam , fe mutuo arAtflime « Grpi etiam indiflolubtlitcr comple&i: (icut enim Denominatio abfque inhzrentis & recipientis re- latione non datur, ita relatio certam Denominationem inducit, atque etiam ex certa aliqua vi , qux denomina- troara conceptionem non indecenter exercet, nec dia- rio deducenda eft. Ideoque redte nonn unquam ambigi fdec,vtrum conceptio denominatiua an rclatiua fir.nul Ia tamen ratione dubitandum cft , quin denominatiua conceptio, quatenus cx Nomine pendet, his proximior fit, qux cx propria natura fubftantiuam, abfolutam , &r concretam couifeptionem admittunt: horum namqne rationes, Se extera omnia , qux illis virtualiter inhxrct, licet rclatiua voce proferantur , denominatiuc tamen funt concipienda, vt puta, Rationale, in quo hominis ra tio incfl,& Rifibilc,q» in rationali virtualiter cotinctur. Rclatiua vero conceptio vt a fubrtamiuis abfolutis ac concretis longe didar, ita his quim maxime adhxrct qux cr propria natura abftradialunt , quxquc Conce- ptionum omnium ordinem claudere videntur: neque enim res ad infinitum deduci polTunt. Huiufmodi autc videntor clTc ea, quorum abftradlio non i nomine fed i verbo colligendi eft , vt puta Intellectio, vifio, allocu- tio fcu foetetas,.vrcliqua ciufdcni ordini$:horum liqui- fiemvnamquodque cx plurium Rclatiuorum copula- tione atque codcurfu confticuatur ncccflc cfl : nam In- Vile&ioorltUrcxconcurfu inteltlgibilisfle intclledliuf virtuus.St vtfio pendet cxconluncitone vifibilisSc vi- denti»,licuti focietas perficitur ex foderatis recipiendj aptirudine Sc eiufdem indacendx virtute. Ex hoc autem dcmonftratur,fccundam denominatio- nem,qux Ptrficipi| vi proferenda eft, fiuic concipiendi rationi «ftcfifialicer copulari: data enim vtfione , viden- tem actilum non dati impoflibileeft, Animadueriendii veri» efl,dan etiam nonnullas denominationes, quarum fundamenta fumi folentex relationibus rerum non o- maino cohxrcntlutn , fed potius difiundtarum, vt puta In platea efle.feu certo aliquo tempore, nccnon certum fittim conil(taere,& aliquid habere- Ad horum autem conccptibiitum vnumquodque cla riilsdignofLeiidlim,Abfliactx conceptidnis vfus quim maxime prodcflepotcft.Hxc enim exteris omnib. fim- pticiur ac pu • jorjliis omnibus quodam modo a(liftcrc atque ptxdTc vi Jetur Quapropter, quemadmodum Co- ccptibilibus omnibus aptari potclhita, quatenus ad co cretam conceptionem deducitur , Ungulorum naturam optime indicat:cxcofiquidcm percipimus, Hominem expropna natura fubflant(Uam,abfolutam Sc coctetam conceptionem exercere, quoniam ex humanitatis adic- Aionc nullam denominationem , nullimquc relatione, fed proprium tantummodo Efle proponit: iimilique ra- tione intueri licet, Patris coccptionem clfc relatiuam, Albi autem depomtnatiuam.quoniam Pater , ex Pater- nitatis additione, rei,cui additur, relationem obiicit, Al- bos vcx^j, ex ajjacdinis additione , eiufdem rei denomi- nationem dcmonftratjhorumque nullum proprium rei efle*:oocipiend proponit " C A * V T I 1 I I. De vants 'pmpltait doceptianu deduni- tmCiceprm vnuurfuit s ydinune t ,tn< dn .;c p.trticu/urer. i X f 1 1 c ■ mv s diuerfos fimplicium conce- . ptionum vfus, cx quibus fecundam multipli 1 citer concipiendi rationem pcndeic diximus. Voces, ad fignificandum aflumptx, aliquando folitanc proferende funt, aliquando non folitaric , fed cum additione alterius vocis, qux prioris vim fcu con- trahat , fcu dirigat,fcu determinet. Horum vero vfimm vnufquifque propriam quandara concipiendi rationem exercer. Huiufmodi rame vfus ac addiriones.alitcr ab his qux Nomine proferunrur admitti foIent,& aliter ab his qux verbalem prolationem expofeunt. Igitur,vtfingula tedlc percipiantur, vtrumque Con- ccptibilium ordinem percufremus. Nomina dum foli- tari^ proferuntur , Rei prolata naturam abfblutd atque in fcipfi concipiendam vtplurimum proponunt, vt pu- ta fi dicatur, Homo, fcu Animal:cunc enim ipfam homi- nis fcu animalis natura in Igfpfa rcfpicimus,& propter- ea hi conceptus vere atque abfolutcVniucrfales appel- land^crunc. Aliquando tamen eadem hxc nomina, abf- que additione prolata, Rei quidem naturam proponGc, non tamen abfolutc, atque in feipfa acceptam, fed qua- tenus indirtinfte atqujj indeterminati, feu communica bilis eft , feu iam altu communicata, vt puta ium dici- inus.Homincs, tunc enim naturam humanam iam ipfos homines conftituentcm refpicimus. Idcbque extali- bus vocibus Vniuerfales quidem conceptus colligendi ctunr.non tamen (impliciter tales, fed qui Vniuerfales, vagi.leu communes redlc dcnominentur.illorum liqui- dem vts,dum rerum conceptarum natura id patitur , ita ex certorum lignorum additionibus immutari folct , vt inducit conceptus tum communes, tum medios, tfl par- ticularesdeu vago», fcu pluribus rationibus determina- tos.C6ccptus redduntur communes, dum adduntur li- gna, Omnis, vel Nullus : vt puta Ii dicatur , Omnes ho- mines, feu, Nullus homo.Conccptas redduntur Medij, dum adduntur ligna, Quaplurimi, plure», perpauci, pau- cifiinu.vt pota, Ii dicatur, IMutimi hominum. Hlurcs ho- mines, Pars hominum, Pauci, ac 1’auciflimi homines. Conceptus redduntur particulares, Sr vagi, dum addun- tur ligna, Vnus, Aliquis vd Aliqui. Conceptus reddun- tur particulares, ac determinati, dum addunrur ligna, II- li,vel Ille,lfti,vcl Iftc.vt puta.fi dicatur.llli homincs^el Illi homines, Ille homo, vel lf!c homo. Animaduertcn- dum vero eft, talia ligna dcccntiifimc adiungi pofle co- munibus Nominibus, qux concrete concipiuntur, feu abfolutc, feu fubftantiuc,liucdcnominartuc,liuercIati- ui concipiamur, ab illfs vcrb.qux abftraffe concipiun- tur,non fuflineii.ldeoque,quamuis redlc dicatur, Patifl pars maior, vel Partum plurimi fle. Homines plurimi: non tamen dicere licet , Plurimx paternitates, vel Plu- rira* humanitates, quod afetibendum eft Abftradl$ co- ceptionis fuminx puritati ac fimplicitati. Hxc enim o- irmino abfolute Rei concipicndx naturi artingir, atque ob id inflexibili quadam ratione.Qux autem ex propria natura, fubllantiu.i.nblbluta, ac concreta funt,plures co -cipiendi rationes admittunt non tantflm cx fuptadidlo- rum lignorum additionibus , fed etiam ex propriorum Nominum additione : quod nulli aliorum conceditur, »8« quatenus ad hxc referuntur . Et hxc quidem proprii nomina, puta Socrates 8; Plato, quorum vnum- quodque ccrtun) hominem fignat , minus determinant, quam ligna lftc,vc! ItH. Nomina enim propria, rem, tan- quam fupradi&oruin lignorum vicorurahibilem,vidcn tur proponere , ligna autem modb enumerata.rcm , vt iam contra Aam,ob)iciunr. Prxter iamconfliiuta ligna, qux Vniuerfalibus vagis tantummodo adiungi atque vtplurimum prxponi con- lucueiunt.alia ciiatn recipienda funt, qux non tantum his apponuntur, qux vniuerfaliter concipi folent, fed iis quoque , qux cx propriorum Nominum prolatione obiiciuntur. Hxc duorum ordinum videntur efle : qua- dam enim conditionem feu expreflionem aliquam con- cinent , vtputa dum dicimus.Homo philofophus , Deus iratus.Socrates fanus & fimilia. Et hxc quidem, qucmadmoduip participalibus addi- ta»ca vuumque contrahunt, ita vniucrfalt vagoadiun- Qu illud ad particulare vagum dedueflt, atque ea ratio* ue.vt ex talibus additionibus magis contrahatur, quam ex lignorum qux particulare vagum condituum ; duci? enim dicimus Homo philofophus, Conceptus homi- nis vniucrfalis magis contrahitur, quim fi dicatur V- nus homo , feu Aliquis homo . Quxdam non con- a. liij. Vniucrf. Inft. ad hom. perf. i} ditionem, fed pstuls limitationem ,fen certam quan- dam vim videntur alfctrc.Hic autem ligna duo funt, vi- delicet lignum Quatcnus.Se Cgnum (Juia.leu alta, qua eandem vim continent. Horum vnumquodque Ita pofl- ponitut.vt alterius etiam vocis additionem requirat. Ptimum vocibus communibus decentius additur : deccntiffimc enim dicitur Humo, quatenus homo , & Homo , quatenus ciuilis : quotum vis obtundi videtur, fi dicatur Homo.quia homo.Sr Homo, quia ciuilis. Secundum propriis nominibus rcdlius adiungitur: rcdtidlimc enim dicitur, Deqa, quia bonus, 8r .Socrates, quia philofophus. Differunt etiam inter fc huiufmodi figna , quoniam fignum Quia , vim caulx manifcftx explicat , licet non femper proprijflimain caufam obiiciat: fignum veto Quatentia, aliquando vim caufx non exprimit, fcd rem tantummodo contrahit , vt puta dum dicimus , Homo, quatenus libertate prxditus , dum autem caufam expri- mi r.propr i ifliraain caufam exprimit. Sed iam deueniendutn eft ad enumerationem figno- rum immutantium Conceptionem rerum verbis profe- rendarum.Horum prxeipua atque ipfit Verbis quam ma Xtme confona figna illa videntur elFe.qux temporis dif- ferentias ac partes obiiciuntHjc ideo fingularitcr enu- mctalfc fufHciet, quoniam extera, qux locprum,modo. tum ac reliquarum circumftantiatum diftindboncm of- ferre folent.his refte perceptis , facile admodum coli i- §entur.Signa,qux Verbis adiunfta , temporis rationes, iflferentus ac parte«^roponunt,funt,Semper,Nunqua, Vetis tcmpore,illo tempore, Zc Hoc tempore. Horum autem ptopottionem ad illa qux communibus nomini • bus sdiungi folent numerumque rcfpiciunt , vnufquif- que facilelntucrtpotcft. Conflat enim,Isl,quod refpc- £fcU numeri eft Omnis, feu Nullus .refpcdlu temporis cfTc Scmper , feu Nunquam , fimilique ratione id.quod in numero eft Plurimi , Plutes , 8 c reliqua huiulmodi, rcfpeilu temporis cftc Sxpiflime,Sxpc,Rarb,Rai iffim£, & eiufdcm ordinis reliqua : quod in numero eft Ali- quis,vel Vnus.in tempore clfc Aliquando, vel Vno tem pore : quod in, numero eft Homo philofophus , in tem- pore elTc Veris tcmporc:quod in numero eft llle,vcl Il- li, ifte vel Illi, in tempore eflc Illo tempore, & Hqc tempore. Deftmpha.tm Conceptuum dijferemus,<jut ex TtMttrA rerum conee^nbiludn deduci fetent, T tertia ratio, ex quafimplices Concejftus fw multipliciter exerceri folent, clarius «tingi poftit , animaduertendum cftc exiftimamus, —JmSb !i' Comumbus omnibus proprium effe.cxcom. muni eorum, quibus aptari poliunt, rationeconflitui ac denominari, huiufmodique rationem aliquando eadem omnino cffc,vt puta Animalis conceptio , qux eadem penitus ratione Homini , Equo» Leoni, ac reliquis o- mnibus conuenir . Hotu enim vnumquodque ideo ani- mal appellatur, quoniam lingulis xqualiter cdnuemt fentiendi virtute pixditum efte- Et hi quidem commu- nes conceptus Vniuoci,voctfquc cafdcm referentes V- niuocz appellari folent. Aliquando verb communis Denominationis ratio neque omnino eft eadem, neque omnino diuerfa.ita tamen, vt res communiter acccptx, rcalem.fimulque abfolutum conceptum admittant ex communi ipfarum rctum conceptarum intuitu atque obieltione , veputa fchfcis conceptio , quam huiufmodi j vere cflefuppon imus , idquefuoloco clarius demoa- ftrandum crir. Ipfius igitur Entis vox, neque eadem dfnnino , neque diuerfa omnino ratione prxdicabi- rur de Deo , Sc de rebus qux a Deo fune - Qua- propter ilWus conceptus , cztcriquc huiufmodi con- 16 ccptus, ac voces ex Analogia denominationem ac- cipient. Voces vero, qux rebus pluribus rarionco. mnino diuerfa aptari poffunt, A-quiuocx dicuntur » vt- puta Canis vox , qux animali ac Aellis duabus , qux in Leone funt.conucnit. Hx nullum certum animi con- ceptum referunt, idcoque eliminandx erunt ro tantam a perfcdlis feientiis, fcd etiam i quocumque difcurfu, fi veritatis folius conceptio atque expreftio attendatur. Si quis autem Vniuoca, Analoga, Sc ALquiuoca inter fc conferat, facile intueri poterit, Analoga mediuin lo- cum decentiftime obtinere, idcoque co magis ac miniis certe ac tute animi intuitum atque conceptionem diri. gerc,qu6 magis ac minus accedunt feu ad Vniuoca, quf omnino perfe&c figtuficant, feu ad Asquiuoca , qux 3uammaximc decipere poffunt. Inter Analoga ea vi- entur Vniuocis proximiora , qux fubftantiuam , ab- folucam atque concretam conceptionem exercere pof- (unt: vt puta Ens, quod vere huiufmodi efledemon- drabitur , dum de rebus agetur, huius (fnim denomina-, tionis ratio tjuamuiscx certa aliqua re omnibus Enti- bus communi elici non pollit, elicitur taincn cxquodS rcali quod i nullo Ente fciungitur,8c vere eandem con-' ceptioncm admittit. Analoga verb, (qux 8c denomina- tiuafunt,8r denominatiuam conceptionem requirunr, vt puta , vox fani , qux aptari folet corpori rcipfa fano, Mcdicinx corporis fanitatem inducentiffcinx eandem indicanti, ) licet vete non fint Aquiuoca ,ab illorum tamen dcfctfu non omnino teceduttr. hoc autem nta- nifcftc percipimus.animaduertcntcs harum yocumco- ccptionumquc rationes ita inter fc diftare,vc coceprio- nem omnino diuetfam requirant, corpus enim con- cipitur fanum ex denominatiua conceptione , reliquas verb dicuntur fana cxconcrptionc relariua, qux etianf pro multiplicibus relationibus, multiplicibus lationi^ bus efTcntiabtcr diliundl is innititur. Supradiih tamen fanitatisvox ',‘ac rcliqux eiufdcm ordinis , iEquiuocs appcllandx non funt ,quoniam , vtfuperius conftitu- tum eft.Dcnominatiux atque Rclatiup conceptiones ea intuentur ,qu^iArerfcrautub^r£tiflimc,fxpc etiam in- dilfolubilitcr copulantur, ldeoquc licet diuerfa pro- ponant , ea tamen , non vt diuerfa ,fcd vt fe munio pa- tientia atque ad idem tendentia obiiciunt. Ad Aiqui- uocationem autem facilius deprehendendam, fimulq. ad Analogorum virtutes tutius dignofeendas ,non pa- rum conducere pofte exiftimamus , fi lingula ad abftra- ftam conceptionem deducantur; ipfacnim abft radia conceptio, tamquam cfteris omnibus purior atque fim- plicior , vt animi intuitum non diuerrit, in eundem i quacumque hallucinatione quammaxim£ tutum reddit. C»MT tl. . De rerum eortcepnbdium dtilifithombut ac /eriebue. his, qux de variis concipiendi rationibus hadlcnus didlafunt, quam tutifflmc collige- re licet* plures rerum conceptibilium feries admittendas , cafque ex quatuor prxeipuis fontibus deducendas cftc.* videlicc Exhisquz/ub- ftantluam, abfolutam atque concretam -onceptianym expofcunt.&r ex triplici abftradtorum otdine , quorum prior dcducifolctex Dcnominatiuis puro nomine pro- ferendis , Secundus ex Rclatiuis , Tertius ex Dcnotni- * natiuis , qux participio funt exprimenda , atque criam cx aliis Denominatiuis , de quibus fuperius didlutn eft. Qux fubftantiuam , abfolutam fimulque concreram conceptionem expofeunt , eam Rerum feriem okii- ciunt,quxcxteratum omnium eft prxeipua. Hoc autem ex eo demonftrari poteft , quoniam ex his Concretis ea AbftradU eliciuntur , qux nullam Rerum feriem con- ftituere Contemplatio I I. Pars I. ftinierepolTunt : ea enim ratione Concreti» adiiciun- rur,srtncquc relattuam, neque denominatiuam conce- ptionem inducant , fcd ad ciufdem Concreti eflentlam veri pertineant. Harum exemplum Homoprxbere po- teft e* homine enim humanitas abftrahitur ,qux,licec non fit homo , ficut neque homo eft humanitas, nullam tamen circa hominem denomiiiatiuam feu relaciuam • conceptionem inducit-.ad hominis enim ElTe atque con ftitutionemelTcntialiter pertinet. Idcoquccum homo abfqae humanitate dati non poffit, neque ccontra.ma- nifeftum eft horum vnumquodque ad eandem feriem veri deducendum elTe : hoc autem Abftra&orum nulli conuenit , horum enim nullum Rei,cui adtungitur , cf- fatum complebitur . Qutpropter neque «b eidem fam&um Jeftniitilliat elTe feu coftitutioncm. Et quo deraonllt uur.hotum Abductorum «numquudque cet om Rerum feriem conttirucrc. Sicut igitur illorum.qux fubftantiue, abfolutc con creti concipiuntur » vnica tantummodo lericseft ad- mittenda.cui eriam.tanquam pixcipux.dccentirtimea- ptanda erit fubftantix vox , ita exterorum feries plure» erunt, qux etiam, quoniam fubftantiis inniiuntur»Acci- dencium voce profetri folent . Ad harum autem fe- rierum numerum ac dilpofitionem rede concipien- dam i animaduertendum elfe exiftimamus , Dcnomina- tiuam concipiendi rationem ( feu Nomini feu Par- ticipio innitatur ) inniti poflc pluribus , qux elTcn- lijlrtcr diftinguuntur. Ideoque obiicerc plures etiam feries Abllradorum fimplicitctque conccpubilium. Eorum enim , qux a Denominarim puro nomine pro- ferendis eliciuntur, quxdainipfam fubftantum quo- tam reddunt , vt Numerus , feu Difcreta quantitas, qux diuifionis iam confummatx vim continare vide- tur. Quaedam quanram , vt quantitas Cominua , qux prinum rerum diuifibilitatcmobiicic. Quxdam aliam quandam Denominationem illi addunt ex multiplici feu forma Sc figura , feu paflionc 8 e paflibili qualitate, feu naturali potentia vel impotentia , feu habitu ac d»f- po (itione- Hxc tamen communi Qualitatis nomine fi- gaan folent , ficuti Numerus ac Continua quancius communem Quantitatis vocem admittunt. Animaduertendum vero eft , non tantfim fubjtan tijm vi quantitatis denominati Quantam , fcd etiam Tempus, Locum , Orationem quoque, ac exteras a- dionesfle partiones, quorum tamen nullum Quanti- tatis vocem abflrad* admittit. Neque enim primb di- utfibiliafunt,vt«pfa quantitas. Supradidaium autem Denominationum vnaquxque ex his elicitur aux veri permanentia funt.fic omnino imrinfeca ipfitubftamix cuiadhxreni , f « Relatio verb omnis , qux ex Relanuorutn abftraba conceptione deducitur , atque vnicam conccptibi- lium feriem parit,lice» permanens fit, fubftantix ta- men cui adhxrct non eft omnino intrinfeca , fcd par- titn intrinfeca, partim extrinfeca. Quare ranquam me- dia conftituit ut inter Abftraba eorum quxputo No mine exphcarufir , & eotum qux Verbali nomine funt proferenda, ac reliquorum. Ea qux a Verbis elidun- tur eum Relatione conueniunr, quoniam lubftantix coi inhxrenc partim intrinfeca partim extrinfeca funt. Differunt autem ab eadem, quoniam Permanentia ca tcnt,led influxu quodam conftiruunnir, feu certi Du farionem vtcun- ..c connotant. Cartera veto permaneo tiaq »domi'-..t ,* fcd fubftantix cui inhxrent omnino ' extrinfeca. Qux ex Verbis eliciuntur ad duasprxei- puas feries deducenda videntur , adAdioncm lcilicct & Partionem. Reliqua Subftantix omnino extrinfeca quatttor feries parient. Eam videlicet qux diciiur Vbi* quxque elicitur ex Re , quatenus eft in loco , vt puta Pomi » feu in Platea. Eam , qux Quando appellatur, quxque colligitur ex Re quatenus eft in tempore, vt puta Hoc tetnpore.Hanc autem rerum feriem , ficut 8c feriem Loci , 8c duas pofteriores , ideo permanentia continete diximus , quoniam temporis fluxum tefpi- IS cit , non quatenus eft huiufmodi ,• fed quatenus defini- tur ac permanentium naturam exercet. Tertia Rerum feries , omnino extrinfeca fubftantix, cui aptatur , oritur ex Rei , Quantitatis, Sc fi^urx re- latione , quatenus aliorum quantitatem figuramveaf- fociac , feu aliter rcfpicit , &• fitus denominatur, vt pu- ta Erebus, Pronus. Quarta ccontra , oritur ex relatione alicnx quanri- tatis & figurx , propriam quantitatem 8c figuramaflo- ciantis , feu aliter refpicientis. St dicitur Habere, vt puta , armatus , vcftitu*. His autem fex poftrcmis Re- rum conccptibilium feriebus commune eft oriri ex Re- laiiuorum concurfu . Nam ipfa relatiua , dum adtf concurrant , exuunt relaciuam fimulque donominati- uam naturam» atque, prout vnicuiquc conuenit, deducuntur ad cenam Abfolutoruro feriem. Id4ue ex eo coniicere licet, quod, hac copulatione remo- ta , concurrentes paries ad Relationis feriem reuer- tuntur. Licet enim Adio& Pallio ingrediantur Ad;o- ' nis 8c Partionis feries , Agens tamen &: Patiens icU- tiua funt. Idem etiam facile dcmonftran poceft circa Locum, vt nonadhuc continet, fed vt contentiuoseft, nec non circa Tempus, vt non adhuc definitum, fcd ytdcfinl- bilc eft , circa figuram , vt non adhuc collocata, fcd vt collocabitis , St circa vcftcm , vt non adhuc induta, fed vt induenda. Horum enim vjiumquodque vt fic acceptum , non pertinebit ad feriem feu Loci > feu Temporis, leu Situs, feu Habere, fcd tantfim ad Re- lationis feriem. Harum fericrum vnaquxque complebitur vniucf- falia, Srnon vniuerfalia. eilmeniroca, qux infingu- lis feriebus continentur , neque idem penitus, neque diuerfa elTe polfint , neceflarium eft, vt in aliquibus conucnianc ', (cx quo Communia St Vmuerfalia confti- tuuntur ) in aliquibus differant, quod tandem ad non vniuerfalia perducit. Vniucrlalium autem quxdam fottaffe dicenda etunt Analoga , quxdam Vniuoca. Quod tamen circa Relationis feriens locum habere non videtur. Relatiua cmm omnia ex eadem peni- tus rat ione Relationi fubiiciuiitur, ex eo fcilicet , quod ad Aliud dicantur. C A P V T V I I. De fiignl.rMn Prxdic ementorum pro* frietutibot. Vistantix , vt fubftantia eft , pro- prium videtur effe, contirfere vim primam feu agendi , feu recipiendi. Quinctiam illi fortaffe conuenit , nulla ratione recipere Magis feu Minus , nifi forte refpedu illorum , per qux pcrfebiiis feu impc|febifl» propria munia exercere po- teft, qux maiorem romoremque perfedionem admit- tunt . Quod tamen afcnbtndura eft potius Acciden- tibus, fubftantix miniftrantibus, quam ipfi fubftan- tix. Et hxc quidem conueniunt tantfiin fubftamiis lingularibus, ac particularibus , noo autem vniucr- falibus. Numerus conuenit cum communi fubftantia , quo- niam nulla ratione recipit Magis feu Minus, ab eadem verb "quam maxime differt, quoniam illi nulla agendi patiendive vis decenter aptari poteft. Quantitas ficuti ex diuifionc efficitur minor, ita ex alterius quantitatis adicdione efficitur maior. Inter Qualitatis feries, form»& figura circa quanti- tatem continuam prxeipui vetfantur, atque Abfolu- torumnaturam perfebe retinent. Reliqox verb ad Re- lationem quim maximi propenfx funt. , Formx igitur atque figurx conueniunt cum Quan- # cicace .quoniam refpebu extenfionis adaugeri ac dimi- nui pomint:ab eadem tamen Quantitate differunt, quo- niam timctfi nullam agendi feu patiendi vim afferant fubftantix cui adhxrenc , vtcumque tamen deferuiunt Abioni taquam mftrumencum , Paflioni vero unquam difpofitio. Paffio & pailibilis qualitas, fubftanrix, cui inhxrcnt, agendi vim (eu patiendi aptitudinem videntur afferre, vel certe asionem PafTiondmve confequuntur. Illis e- ciam propriiflimum cft , rcfpebu intentionis admittere Magis ac Minus : quod tamen de mediis illarum gradi- bus eft intelligcndum : nam , quxfummc intcnfx funt, vltcrius intendi non polfunt. Naturalispotcntia vel impotentia , qux videtur oriri exconcurfa duarum qualitatis fpecicrum iam confti- tutarum, recipit Magis ac Minus , rcfpebu virtutis qux firmior, feu infirmior eflc poteft. Huic propriO cft, Sub- ftantix cui ineft afferre agendi vel patiendi vim, feu il- liuspriuationem. Habitus Sc Difpofitio praecipue inferuire videntur Naturali potentix vel impotenttx feu firmandx feu de- bilitande : quare hac etiam ratione refpicient Adtionc feu Paflionem. Illis pToprium cft admittere Magis ac MI nus.idque rcfpebu cum perfebioris ve! impcrfcbiorls gradus, tum firmioris inhxrentix vel minus perfebx. Relationis vis admirabilis omnino cft: nam pluribus rationibus extenditur ad vnamquamque Rerum feriem Sc adfingulas vniufcuiufque partes, feu communes, feu proprix,feu analogx.fcu vniuocx fincatque, vt ad a£tu deducitur, vnumquodquecomungit feu feparar. Illius partes enumerare neque Logici munus eft, neque ccttx alicuius Scientix , fed vnaquxque fpeculatio atqi fcien tia.pro fubicdotum fuorum latitudine atqu e limitibus, demonftrat certas quafdam relationes. Manifeftumca. men eft , cas,qux a noftra hac facultate refpiciuntur,ef- fe exterarum omnium communiffimas , Sr reliquarum omnium rationem vtcumque complebi.Hoc autem cla rius admodum intuebimur, cdm dc totius huiusDobri- nx vfu agendum erit. A&ionis Sc Paftionis feTiebus proprium videtur, re- cipere Magis ac Minus, non tantum rcfpebu Extenfio- nis Sc Intentionis, fedVelocitatis etia ac Perfeuerantif . Quatuor poftremi Accidentium ordines, qui funt o- mnino exteriores Subftantixcui conucniunt .nullum Accidens recipiunt, neque enim Rcsad infinitum dedu ci polfunt. Idcoquc etiam Magis ac Minus penitus fub- terfugiunt. Omnis autem illorum diuerfitas accidenta- lis ortum ducit ex diucrfis extetorum Accidentium con curfibus atque relationibus. Vniuerf. Inft. adhom.pcrf. 20 pulx vero admittent expreffionetn , tantummodo vi Verborum, vt verbalem naturam retinent, & indica- tiue proferuntur. Dum autem Verba, certi alicuius Termini partes fuftinent, femper refolui poliunt in Participium , atque in aliud Verbum , fententia nulla- tenus immutata , vtputa dum dicirur. Homo currit. fententia , Verbo ad Participium refoluto , fundi- ter profertur, dum dicitur,Homo eft currens. Hoc tamen femel cantdtn cuenire poteft : Vetboe- nim femel refoluto, Verbum, Eft, quod Participio anne- bitur , verbalem naturam ca ratione retinet , vtvlte- riorem refolutionem non patiatur. Idcoquc Ctopulx tantummodo munia fuftinet. Huic primx Conceptibilium relationi illa adiungi- tur, qua Termini propriori quadam ratione ad fcinui- De C a r v t V 1 I L Conceptuum ftmpltcutm 9 Rentmefue fimpi ceptibihnm relAhomb*s : fimultjue de T t Copula: de Prtdieato drfnbtedn. >1 't citer con- ' emunis CT r O k’ e r p 1 1 h d x ratfones multiplices non /tantutncdftituunr diftinbioncm ConceptuG ffimplidnm Rerumque (impliciter conceptu I bilium: fed eofdcm etiam ConccptUs, fimulqi Res fic conceptas, idoneas atque aptas reddunt ad exer- cendas mutuas relationes , prout vniufcuiufque naturx conucntt. Harum relationum vnaquxque certas deno- minationes expofcit,certafque proprietates inducic.il* !a vero videtur prior atque fimplicior , qux pendet ex certa Conceptibilium aptirudine mutux copulationis admittendi, 8c ex certa ciufdem copulationis cofum- mandx virture. Exhac igitur relatione, Con iungendi vinus , Copulx : ipfa vero coniungibilia, Terminorum denominationem confecuta funt. Terminis proprium eritjNomine tantum proferri poffc , feu alia Orationis, pane, qux Nominis vim feucxplicitl feu impliciti com plebatur, quatenus huiufmodi vim complebitur- Co* cem referuntur . Nam illorum aliquis necefiarib Co- pulationem ingreditur tanquam manifeftabilis fimiil- que lu ft i nens , aliquis vero tanquam manifeftans at- que fuftinenti adiunbus. Ex huiufmodi autem rela- tione, Terminus fuftioens .Subiebi vocem fortitus eft : Adiunbus vero Prxdicati.Subiebo , vt fubiebuaa eft, proprium videtur efTc Nominis vi, explicftc pro- lati, tantummodo proferri, ita tamen vt Verborum Modus infinitus non repellatur, quem diximus Nomi, num naturam xmulari. Eidem etiam fubiebo Subftan- tiua atque Abfolota conceptio ca ratione? conucniunt» vt fi denominatiuum feu relatiuum aliquod jflumatut ad fubiebi locum, attiimi tantummodo poffit ex fub- ftantiua atque Abfoluta conceptione. }de6quc dum (exempli gratia) dicitur. Album cft coloratum , vox Albi prxctpuc fubiicie rem fubftanttuam atque abfo- lutam,cui albedo ineft. Simili etiam ratione dum di- citur, Pater eftphilofophus , illum prxeipue fubiici- mus » cui accidit Patrem effe , quique vere fubftanti» uam arque abfolutam conceptionem exercet. Hxc au- tem'ftibftantiua & abfoluta conceptio, quxSubiebo quam maxime conuenit, indiftinbc copulari poteft conceptioni tam Concretx i quam Abftrabx. Homo namque concreti acceptus, & Albedo abftrabe, Sc reliqua eorundem ordinum, Subiebi partes deccntif- fime fuftinenc. Ptjrdicatum , vt prxdicatum , fcu expliciti feu im- pliciti Nominis vimcomplcbarur , non incongrui de Subiebo prx dicari poteric. Quatenus enim Nomen implicite continer,Copuix etiam virtutem complebi- tur : vt puta dum dicitur , Homo currit , qux illi xquU pollet qua dicitur, Homo cft currens. Eidem prxdica- to cft proprium omnes concipiendi rationes admitte- re: ideoque illius vi fingulaadiungipoftunr, prout y- niufcutufquc natura patitur . Quemadmodum autem Prxdicatum omnesconcipiendi rationes deccntiflimi fuftinet, ita omnem Signorum additionem repellit; nam ad Subiebi manifeftat tonem pertinet. Itaque fi- cuti ab ipfius Subiebi vniuerficate deficere non po- teft , ira neque proprix vniuerfitatis vim vitra illius limites extendere atque exercere . Subiebi aurem ma- nifcf Vatio, adimplenda Prxdicati virtute, conium ma- ri folct aliquando ex certx alicuius rei adiunbionc.a- Hqttando ex certx alicuius rei remotione. Quapropter ex Prxdicati idiedione femper quidem certa animi concfcptio Subiebo adiungitur : at ex huiufmodi ad- iebionc non femper denotatur Rei conceptx adiebio» fed fxpc fciunbio. Dum rei conce^ *o , 6c res ipfa Subiebo adiungitur , Prxdicatum aifii.natism.j’ an- t pcllartdum erit : illius enim copulatio affirmationem tonftiruit.Dum conceptio tantum a nnebitur, res ve- to concepta reficitur, Negatio conftituctur , ipfumque Prxdicatum Negat iuum dicetur. Et hx quidem denominationes aptandx etiam erunt tpfiCopulx.cuius vi tam AfHrmacio.quamNcgatiocpn fOmmanda cft. Quatenus autem ipfa Copula fic affir- matiua , proferetur abfque vita additione , vt puta, dum dicimus.Homo cft animal. Quatenus fit negatiua, i fignum, Non, illi prxponendum erit , vt puta dum dici- tur,Homo non cft lapis. C A » V T 21 Contemplatio' 1 1. Par$ I. C » !• * T 1 De Rehtwmbus tum ufprmatuwsum negattuis, <jujt rx murtus etnccynbrhktn cofkliiuotubtu tum uffimiu- t tuis sum negjutuis inumurjitnul 'ju‘e At dtuerfy, At genere ,de j)' e ese, & At indiuiAuis, - y*' |Naimtii Relationibus illx accedunt» ! qux ortum ducunt ex eorundtm Conccptibi* [ litmi mutuis copulatiooibustutnaffirmatiuis, 5 tum negattuis , Natuiz difpofic ioni congruis- Has autem quatuor ordinum cife manifcftumeft » qua- dam enim conftituuntur ex plurium conccptibilium (ericbus.quatcnusprnpriamconcipicndimioncm re- tinentes lc mutuo rcfpiciunt. Quxdam pendent ex mu- tuo intuitu eorum qux eandem Conceptibilium fenetn ingrcdiuncur. Quxdam oriri folent ex alTociatione plu- rium ferierum, quatenus ex concreta fimulque denomi- natiuaconccptionefeu inter fc copulaniur.feu ab inui- c«m d inunguntur. Quxdam demum exurgunt ex plu- riura tumciufdcm tum noneiufdcm feriet aflbciatio- nc • quatenus ex concreta fimulquc relatiua conceptio- neconcurrunt ad certum aliquod fcu confticuendutn fcu dcfttucndum. Si diftintix rcium Conceptibilium feries ad inuicem referantur, Se fingulx proptiam con- cipiendi rationem retineant, (ita fcilicct, vt qux ad Subitaneum pertinent , concrete concipiantur, qux veto ad Accidentium feries, abftratifc) illatum vna- quxque vni cum his , qux a lingulis contincntur,ab v- naquaque diucrfa erit : nam ficuti fubftantia d.ftingui- tut anumero , i quantitatccotuinua , a quacuma; qua- litate^ relatione, atque a exteris rerum conceptibilium fcncbus.tta illarum vnaquaque ab vnaquaque feiungi- tur.Hx igitur feties fic conccptx , negatiuc tantummo- do inter fc annectentur, non autem atfirmaiiue.Ula,quf eandem conceptibilium feriem ingrediuntur, neque inter fe o tnnino conuen iunt, neque otnnino diferepant, plurefquc vnitierfalitatis gradus complctiutur, duabus rationibus ad inuicem reterri poterunt, quatenus fciti* cet ineodem gradu vniuerfalitacis non conueniunt , 8c quatenus in eodem conueniunt.Exca relatione,qux o ritur cxdiucrfo vnitftrfjlitatis gradu, femper affirma- tiuc inter fe copul.<ri poterunt ,it a tamen vt id quod cft vniuet falius prxdicrtur de eo quod eft minus vniuerta le,& non econtra.Et cx hac quidem prxdicationis exer ccndx virtute fingulx conceptibilium feries certi alicu iosPixdicamcti nomen obrinuete.ficut etiam id quod eft magis vniucrfalc , 8c prxdicatur de alio vniucrfali, Gc.icrts denominationem cft confequutum.Vniuetfalc vcro.quod illifubiicitnr.fpccies appellatur. Hxc autem cum vniuerfal i> lit, prxdicari potent dc particularibus ab ca comprchcnfis , iplaquc particularia cx huiufmodi relatione, Indiuidua dici con(ucu£re. Harum przdica- tionum vnaquxque in Quid exercenda erit ,vt fcilicct pertineat ad rcfponfioncm illius interrogationis, qua Rei natura inquiritur: Przdicatum enim vniuerfalius fpetiat ad effentiam Subicdli minus vniuerfa!is,8r ex eadem ferie accepct.Sicut igitur Genus prxdicatur de Specie in Quid,vt ;>uta dum dicitura Homo cft animal: itaSpccicsdr ’..uiuiduis in Quidprxdicabitur, vtpu- ■ c dum utcltur, Socrates eft homo, . Quoniam vero in vnaquaque rerum concepribi- lium lerie magis ac minus vniuctfalia ea ratione admic tenda funt vt neutra cx parte Res poflint deduci ad in- finitum in vnaquaque conceptibilium ferie , fcu in v- noquoque orxdicamento , adinittonda erum &: Genus cogimuni fumum &: Species, qux dcnullo alio vniucr fali prxdicari pofsint. Et ipfum quidem communiffi- mum genus, Genus genera! i llimum appellatum cft, Spe cies vero.vltimum locum obtinens inter vniuctfalia, Speciei fpecialiffimx denum: nationem accepit. Media vero dcccntiflim^ dici folent Sc Genera fubalterna 8 c fpccies fubahcxnx-quatcous enim de minus vniucifalt- . ' 21 bus prxdicantur Generis munia fuftinent, fpceiet vero quatenus de magi» vniuerfalibus,fubiiciumur. Vniuer- falia, quibus conuctiit affirmari dc multis^ quatenus re- fpctiu Pixdicabilium vniucrfaliorom retinent parces fubictii,admutunr additionem lignorum tam commu- nium quam particularium > Mediorum autem omnino defugiunt : facut enim deccntiiTimedicitur, Omnis ho- mo cft animal, & Hic homo cft animal , ita nullo pafto dicendum eft, Hominum pars maior cft animal. Copula quoque, dum Prxdicaium cft huiufmodi, proferenda c« iit abfquc vlla additione : ueq-, enim dicendum eft, Ho- mo verti tcmpore/cujioc tempore eft animal : nam ea quxvniuerfalitm irtfunt,ficu:i lingulis infunt, ita fem- per Se ybiquelnfunt. Vtrum autem Analoga conceptio aptari fcu n6 aptari poflir fingulis Retu ordinibus, vt ab aiiis feiungfiturpto Ura hfc Contcplatio nihil cotinere videtur quod ad id fcu allerendu lcu negandu nos dirigat.ldc6q; id ex Re- rum lpfarumfpeculatianibus eliciendum erit, illud ta- men compertum cft , admirrendam effe Communiffi- mam conceptionem, qux de vnaquaque Rerft ferie prx- dicari poffir , hineque Analogice ncccflarib prxdicari. Analoga enim conceptio, qux neque re commune, neq» communem rerum gradum obiiett, fcd commune tan- tum conceptibiliratcm, communior cft vniuoca conce- ptione,qux femper rem communem feu rerum cororau nem gradum attingir.Siquis autem interroget,an com- momliima hxc conceptio concreta vet abftratia fit, re- fpondeudum fortafte crtt.vtramque harum conceptio- num vel indeterminate ab ca recipi, vel vtcumque in ca copulari.Superius enim conftirutum eft, neque concre- ta dc abftratiis, neque abftratia de concretis ita affirma ri polle, vt concretam fit abftratiu.aut abftratium con- cretum. Quaproptei.fi communiffima conceptio eflet limplicitcr c6creta,rctic quidem prxdicarctur dc Sub- ftantiarum ferie concrcta. fed de Accidentiam fenebus, qux Abftratia tantummodo compt-tiuntur «dici non pdTet. Ecoiura veto, fi fimpIic«cr*bftiatiaieiTer,apta- rctur tantummodo Accidcnciii fciu bus, non autc fub- ftanciarum fcriei. Prxtetea , ptxftantiffimarum rerum narura eft huiuf- modbvt concreta 8c abftrafta illarum conceptio nihil dtuerfum obiiciat.vt puta Deus Se Deitas. Itaquemani- feftum cftiCommuniffimum genus analogum vttoque modo dc his prxdicari polfc ; ficut enim retic dicimus, Deus eft Ens, ita etiam qua^utiffime dicere licet. Dei- tas eft Ens, quod nullo patio liceret , fi communiffima Entis conceptio feu fimplicitcr concreta elTct , feu fim- pliciterabftratia. Animaduertvndumtamcn ex illima- mus,fi res(vt rcipfa^mt)Jtrcndantur,CommunilTimam hanc conccptionem concrctam potius elTe , quamab- ftratiam, qux ex rationis conatu dici folct; patet enim neqi quantitatem, neq. qualitate alia ratione d3ri polfc, nili quia Quantum & Quale datur: idcmqUc compertu cft euemre tum in exteris rerum leriebus,tum etiam in his in quibus abftratium& concretu idem funt.Quam- obrem retiiffime aflciucre diectes, horum vnumquod- * que appellandum clfc Ens, non quia Ens,fed quia Entis. Eandem ob caufam etiam feientia exercenda erit prt mo circa bubftanttas, confequcnter vero circa Acci- dentia. Numerus tamen & Quantitas, quoniam magis adhx- renr*fubftantiz,propriori quadam ratione contfplstio- ntm admittunt, licet non ex proptiaexiftendi vi,fed po tius cx hutnanx rationis conatu. Ac quoniam fuperius a nobis fancitfi cft, Ea, quf Par- ticipio proferuntur, Denominatiua potius qui Subftan- tiuatn conceptionem exercere , animaduertendutn vi- detur,Genus analogum communiftimum, licet proferri foleat Entis vocc^ux Participi; naturam retinet , verd tamen requirere lubftantiuam cunccpt ionmi,h-ud fu- cus qui fi Rei nomen proferatur. Idedqi decentius lo- qui videntur proficientes noEns,fcd id quod rft. Comti niffimo igitur generi, quod neccftarib eft analogu, pro- priiffirou erit lubftantiuaSe abloluta conceptione ca r* tione rcciycrc,vt coctet x Se abftutix f occpttonis \uu V » complebatur. Ideoquc de omnibus, qux fcu cocrctam feu abfhabam conceptionem exercent , affirraatiuc przdicari poterit. Specierum aurem analogarum, quzdam prxdicabi- les erunr>& iccircogenerisvniuoci commumlTimi par* * tes exercere poterunt, vr puta Corpus corruptibile: quzdam vero non erunt prxdicabiles, vtjrota Deus. Et hx quidem ita Spectes fpecialiflimx appellandx erunt, vt dum propriz natur* vim indiuilibiliter complebun* tur , limul indiuidui furti neant partes '. qux tamen Indi- uidua dicenda erunt potius lingularia quim patticula- ria.cilm eaquzfpeciebus fpecialiftimus vniuocis fub- iiciuntur , particularia potius quam lingularia appellari poflinr. Horum autem tum lingularium tum particularium conceptio nullam lignorum additionem patitur : ne- que enim dicendum eft, Omnis Deus, Aliquis Deus, Hic Deus , liue , Omnis Socrates, Aliquis Socrates , Se Hic Socrates, nili fort£ dum Vocum zquiuocatio ti- menda cft. Vniucrf. Inft. ad hom. perf. C A ? V T X. De differentia ac proprietatibus de Defmbih ac propno Jitbiello. ’ E i v m conceptibilium eandem feriem in- gredientium, atque ex vario Vniuetlitatis gra I dudifiunbarumRclationcs ita cxplicatf lint. • Quantum autem ad earum relationes , qux eandem limiliter feriem ingrediuntur, limulqueean. dem vniucrGlitate retinent , fciendum eft, harum quaf- dam fufeipere affirmatiuam tantummodo copulatio- nem,quafdam vero negatiuam tantummodo. Qux aftirmatiuc tantummodo copulantur , ea ratio- ne Imi mutuo inh*rebunt,vt non tatilm fubiedtum abf. que Przdicato dari no poffit,licut in generis ac fpeciei copulationibus cueuit , fed neque Przdicatum extra Subiebum reperiatur , quodeifdcm generis ac fpeciei copulationibus negatum eft.-ctenim genus, cdm Iit fpc- cie communius , ncccffc eft etiam extra illam inucniri porte . In huiufmodi autem copulationibus, Przdicatum duorum alterum fubiebo adiungit» videlicet vel iplius fubiedi conftituentcm , ac maximi cffcntialemvirtu- tem,vcleaquz eandem virtutem primo atque effentia- liter confcquuntur : neque enim pixter hzc aliquid in- ueniri poteft quod Subiedoafiumariui addatur atque vniuerfale zqualiter fit. Dum Przdicatum profert virtu- tem maxime clfentialem ac conftieqcntem,alfumic no- men Differemixconftituenos, limulque adzquatz ac defimbis. Subiebum vero ex huiufmodi relatione De finibile dicendum ccit.Horum exemplum cx ipfo homi ne ac rationali accipere licet : rationale enimeft horni nis differentia adxquata atque conftituens , homo verb .cxrationalis adicdione definitur atqt explicatur. Dum Przdicatum ea proponit quz primo ac effentialiter con fequuntur propriam Subiebi vinutem , przdicatum ex huiufmodi relatione Proprietatis vocem confequitur. Subiebum vero Subiebum proprium dicendum erit. Horum exemplum prxberc poliunt Homo, atque rifi- bilis : rifibilis enim eft hominis proprietas , homo au- tem huius proprietatis fubiebum proprium. Huiufino- di autem ditfercntiz ac proptietares eacenus Subiebi przdicamentura ingrediuntur, quatenus limplicitet re- ferunt internam illius vim in quavirtualiter continen- tur. Quatenus vero huiufmodi vis, in qua continemur i- niria relationis , efHuir, ad aliam Prxdicamcnti feriem deducenda erit , neque proponet amplius differentiam feu proprietatem , fed differentiz ac proprietatis vfum. Hx autem diiferentix ac proprietates conuenittnt tan- tummodo vniuerfalibus atque lingularibus , quxfpe- cici partes fuftinere poffunt , particularibus veto non apuntur : neque enim Socrates , fcu Plato ex certa differentia particulari conftuuirur , fed ex cena tan- tummodo concradionc communioris diffcrcntnr.Qga propter , certas limiliter fpecificarum proprietatum contrabiones recipient.lpfz autem differenti* ac pro- >rietates propriori quadam przrogatiua conucmunt iis qux fubftantix prxdicamcntum ingrediuntur. Dif- ferentiarum tamen ac proprietatum vfus clarius reci- >iuntea prxdicamcnta, qux abfolura ac permanentia unt.vt puta Numerus, Quantitas, & Qualitatum ordi- nes. Relationum vero differfriz ac proprietates omnes vitfemur confequi tantummodo rerum relatarum natu- ram, idemque Abioni ac Paflioni fortaffe euenit : harfi enim vnaquzque oritffr cxrelatiuorum concut fu. Reli- quis remotioribus Rerum ordinibus nullz differentiz fcu proprietates aptari poffunt, nili forte cx exterarum rerum annexionibus. Et hzc quidem Rationi omnino confona func.nam, R vnaquxq; rerum fefies cx propriz differentif ac proprietatum vi poffet remotiora recipe- re & noua parere, infinitx Rerum feries exorirentur* hanimque copulatio confummatione careret, quam ta- men decentiflime adimpleri manifeftum cft, dum rcmO tiora i prioribus pendent , 6e priora a remorioribus de- terminantur. Vniucrfalia autem , quibus differentix conftituentef & proprietates rcbi aptari poffunt, neceffario funt feu fpecies,feu genera , atque horum vnumquodque non e- adem ratione. Differentiarum igitur ac proprietatum, quxdam Gcnericx erunt, quzdam fpecificx. Eadem ©• tiam admittet denominationem tum Spccialiflimarum* tum Subalternarum,atquc etiam Analogarum,& vniuo carnm , quatenus fcilicet proponunt vinutem primam Generis, vel generalidimi, vel fubaltemi , & fpeciei vel fpccialiifimx , vel fubalccrnx, & Analogorum, liue Vni- uo eorum , atque ea , qux primam virtutem coufcquun- tur.Eafdcm etiam oh caulas, tam differentiarum , quia proprietatum, quxdam erunt magis communes , quxdfi vero minus communes, prout aptari poffunt generi- bus ac fpcciebus magis ac minus communibus. Ee illx quidem , qux magis communes fune, prxdicari poterunt de minus communibus tum fpeciebus tua differentiis ac proprietatibus, neque ideo infirmabunt veritas eorum quxfupcriusconftituta funt circa gene- ra aefpecies.-ditfcrenci* enim acjproprietatcs,quatcnu* de minus communibus prxdicantur , fufeipiunt atque exercent naturam generis:quatenus vero eifdcm ftibii- ciuntur.Speciei. Quamuis autem propriifllmum Diffc-* rentiz opus iit conftitucre, illi tamen decentiffimd a- ptari poteft etiam Dtuifibi!itas,exqua colligenda cft o- mnisrct utn diuerfiras.neque enimGenus,Specicbus v- niucrfalius, ad Species contrabiores deduci poffet, nlfi differentia, ipfura conftitues,diucrfimod£ contrahi pof- fet,atque cx huiufmodi contrabionibus coftiruere plo- res fpecies fub eodem Genere. Hoc tamen non couttZH nitDifferentiis,lpecics fpecialiflimas conftituemibus: hxenim indiuilibiles funt. Proprium autem differt ab i- pfa Differentia, quonia conftituendi vi caret,flteffentia- liter eft confecutiuum. Differt etiam ab eadem differta tia, quoniam ipfa refpebu cuiufcunquc generis vel fpe- ciei,(cuiufcunque ordinislint)vna tantummodo eft. Proprietates autem fxpiusfuntplurcs. quemadmo- dum enim Dolito aliquo genere, vel fpecie aliqua, atque vniufcuiulque differentia conftituta , aliqua Proprietas confequitur, ita etiam accidere poteft, atque fzpius ac- cidit,vt prima proprietate polita ali. -onfcquatur quz fecundum teneat locum , Secundam c '’r'iuar*»r ier. tia,T ertiam quarta, atque ad ampliorem etiam numeifi dcucniatur.ita tamen, ve infinitum omnino vitetur , fed in illis terminus conftituatur,cx quibus apparete poteft quonam pabo Res,cuius proprietates rimamur , com- munem Rerum omnium ordinem ingrediatur, in coque proprium bonum fcu aliis imperriarur,feo ab aliis rcci- piat,fcu etiam vtrumque prxftct. Euenic etiam , dum id quod conftituitur fimplex non eft fed compofitum , vt dux proprietates feu duo quz ad proprietatem pertinent , Rei conftirutionem primo confequantur , quod rebus corruptibilibus quam maxi- me conuenit,vt ex fetentia Naturz conftare poterit. Proprietatum autem, (prout magis minufvc Effentk adhx- Contemplatio 1 1. Pars II 35 4 dhxrent)quxdam erunt magis abfolut x , quam relati- ixquxJam magis rcbctux.quam abfolutz. Abfoluta- um etiam, quidam erunt Primx , quxdam Non prim£, Icut relatiujxum quadam conflirucnt relationem in- ternam , quzdam vero externam. Horum ramen vnum- auodquede illis proprietatibus e(l inrclligcndum,quz Subdant las contequnntur. Reliqua veto, auzexRcla- liuorum concutfu exoriuntur, vel paucis.vcl nullis pro- prietatibus fulciuntur, liuc quoniam iam ingrediuntur communem ordinem , liuc quoniam ita ad illum acce- dunt ,vtproprictaium multitudine ad illum deducen- da non fint, i‘cd vel pauca fuJficianc, ve) 'nulla requi- 2 6 C h r V r XI. Dt Jtjftrentumm propriet a/umyat analogarum ac -j>MUC.mun natura e r propner.uibui. iVjtTiNTiroiv» abfolutorum ac f concretorum differentiz femper rcfpiciunt a- H liquam fubicdri virtutem , prout illius naturp l?conucnitcpotcft. Et fiqaidcm differentia fit analoga & commun illima , illi proprium eric a nulla ccrra determinataque virtute procedere : ita enim tan- tummodo communiflfimo generi abfoluco, omnia cora prehendenti proporcion e rcfpondcbit. Differentiis a- nalogis fpecificis proprium erit inniti varits operandi ac dlcndi modis, jttonimquc virtute fpccierum natu- rirocxpritnere.Ec hz quidem prius Nobiliflimam con- ftiruent fpecicm . reliquas vero pofter ius,ca ferie ferua- ta qua a Pcrfe&if&ma recedunt : cdm entm innitantur operandi modis, nili pctfctf iffimi przccdanc conceptus, Imperfectiores oriri aut dari non polfunt. Different iz vniuocx.Stibftantiuum atque abfolutum aliquod tonftuuentes, femper innitentur alicui actio- .-rideterminatz'. ha enim tantummodo Entireali atque ▼niuocoredlc aptari pofTunt.Pnus igitur Rerum eflen- tiam proponent , poflea vero efTcndi atque operandi nodos. Et fi quidem fint gene ral illi mx, innitentur illi rei aut aftioni quz exteras omnes , qux fub eodem gc- i ere continentur, przccdit, & ab illarum vnaquaque ‘.apponitur ,ob idque exterarum omnium eritimper- faflnfiuna. Differcnrix vnioocx fubaltcrnz ita communiffimatn «.omrahent.vt prius impcrfctliffimaro conftituant Ipe- ciem.gradatim autem pcrfcdtiorcs .quoufquc ad perfe- vfiffimam dcueniatnr ,quz comprehendens omnes hu- :ofce generis perfectiones, perfettionem maiorem non admittic-Et harum vnaquzqucpro Spccicrum dignita- te iUnitctur virtuti nobiliori vel ignobiliori. Dum au- tem perfedtiores gradus imperfectioribus adduntur, neque commifccntur rerum naturx fpcciClvc , neque 5 lutes fpecics conftituontur, fed vnica fpecies, quz, icet virtute fit multiplex , rerum tamen perfectarum multitudinem omnem repellit, minus enim pcrfcCM radus ex pcrfc&ioris additione perducuntur ad no- ■»um ElTendi ordinem , ex quo rerum fpccies vere con- fidunt. Proprietates eorundem abfolutorum fubflantiuorum ac concretorum , anatenus pendent a generibus analo- ^is.ion Moctdr genere ,tanquam i caufareali.nam v.„* certo rerum gradui non innituntur , fcd abeo ■rtum ducunt, quatenus ratione percipi potclt. Data ilquidcro genetici conceptus veritate, multotum etiam diorum vcritarein dari ncccllc eft. Hx igitur propticta- < es quatenus gcueraliffimxfinr, erunt omnino indeter- minatz, quemadmodum etiam cil indeterminatum C6- •nu^iffimum genus res omnes comprehendens, & illius differentia conftitutiua. Quatenus vcio non fint gene- raliflimx, contrahent proprietates gcucr;liflimas, vir- tute diuerfot um modorum , prout dc analogis differen- dis ia rn dictum cft.eadtmquc ratione plenam determi nationem recipient prius nobiliores , poiterius vero '^nobiliores. Quzlibet aurem proprietas aliis rebus incommuni- cabiliscft, ideuquc dum recedunt i perferi illimo mo- do,ncccflarib deducuntur ad naturam omnino diuer- fam, quod analogis etiam differentiis cucnjre diximus. Vniuocz prooriecatcs, eorundem SublLntiuoruin ^ rationibus iamfonftitutis, fempet oriri folenr ex ccr- I tis rerum apcitudinibus,ob idque ctiatn determinari prius ad imperfcdifsimam fpecicm , pofiea veto ad eas qup perfectiores fuiit. Ita tamen vt proprietates, qux coucniunr impeifedioribus fpecicbus.rarioncpioprij gradus fint omnino incommunicabiles , licet quatenus perfectioribus anncriantur.ad perfectiores modos at- que vfus perduci poffint. SpccialifTimisproorietatibus vniuocis proprium erit# nullam abfoluum determinationem admittere, fcu re- fpedu modi cffentialis , feu refpeCtu Naturx. Quam- obrem omnis illarum diueriitas ortum ducit feu ex variis relationibus , feu ex aliquorum Accidentium additione. v CtMT XII. De relattombiu , ex quibus plure t res , vnum yfru non tnutn.pluribiu modis appellari folenr taiijue de va- nis ear undem oppojuio) ibtu. Is ficconflirutis explicandz funt relationes J ac relationum differentrx illorum quz fnne i ciufdcm fer ici ,fcu prxdicamemi , fimulque ciufdem vniuerfalieatis, & ncgatiuc tantum- modo copulari poffunr. Accipimus autem vnicuique rerum conccptibilium ordini commune effc, contineri fub genere aliquo commun illimo , tum vniuoco , tum analogo, ( quod vniuoci communitatem excedit^ fi- mulque complcdi genera Subalterna , quz Genus ge- neraliflimum diuidant,& Species fpeciatiffimas ,qu« eadem genera Subalterna diuidant, atque etiam Indiui- dua.quz Species fpccialilfimas contrahant. Sicut igitur hxc omnia refpcdu gencraliflimi generis vniuoci vnfi funt, ita, quatenus communiffimum genus diuidut , ne- ceffaTio diucrfa erunt , Siquis eniin hoc neget , conce- dat ncccfTc eft,Oroma vnum atque idem efle, omnemq; differentiarum vim aufferedam. Hxc vero vniueifaliras plurium ordinum cfl : Inque ea , ex quibus gcncralif- fimi generis difiundiones priores pendent, in ipfoge- ncraliffimo genere Vnum tantummodo appellandae- tunr : In genere vero Subalterno Diucrfa, vr puta Cor- pora inanimata Se Corpora animata , feu fcnrientia non fentient ia,uux,vt corpora , vnum luuc,vt talia cor- porum genera, diucrfa, Ea, qua ipfa etiam genera fubal- terna diuidtmi.abac Species fpecialiffimat deducunt, Vnum' erunt Qpn tantum m genere generaliffimo , fcd etiam :o generibus fubaltcrnis. Kcfpc^lu vero Speciei diuerfarveputa homo,leo,bos. Indiuidua demum , quz ab eadem Specie continen- tur. atque eandem multipliciter contrahunt. Specie v- num funt, &’ folo numero diuerfa. Siquis autem ca,quz continentur 1 genere vniuoco, illis conferat quz omnem vniuocationcm excedunt, iu tamen vt eidem analogo fubfint,vtputa Deus,& homo, percipiet hzc piufquam geneic differre. Et hx quidem tam diuetfitatum quam vnicatum rationes multiplices, communes funt lingulis feriebusrerum conccptibilium ita tamen vt diucrfitatis vis pro vniufcuiulqu^natura non parum immutari poffir : quod intclligendum cil de diuerficate Generum ac Spccicrum.Indiuidua enim fem per retinent fimplicem diflinttionem exfi^o numero acceptam. Eucnst igitur vt Subfhmiarum diuerfitas fiinpiicicer foimalis appellari poffit, quoniam virum- que oppofitorum continet certam agendi vim, cui a&io oppoiitis generis fcu fpccici non aducrlatur. Numerorum ac continuarum quacitatum oppofitio- nes in eo diferepare videmur a Subftantiarum oppo- fitionibus, quoniam inducere lolcmnon agendi viro, b. ). VniuerC Inft. ad hom. pcrf. vr fcd pafliuam aptitudinem, qtndiuifioncm recipere feu non recipere poflunt .Itaque tales oppofitiones appel- ljndz erunt non formales , fcd materiales. Figurarum oppofitiones , medi* videntur elTe inter oppofitiones Subftantiarum , & eas quz aptantur numeris ac quanti- tatibus : et eo enim quod agendi virtute carent* forma- les non funt , ex eo vero quod adioni deferuiunt, rece- dunt i natura illarum quz funt (impliciter materiales. Oppofitio Paflibilium qualitatum acpaflionum, non tantikm formalis eft , fcd etiam contraria. Nam, quz ta- liter opponuntur fe mutuo definiunt. Naturales potenttx &c impotemix ia inter fe oppo- nuntur,vt alterum oppofitorum ex fola oppofitx virtu- tis priuatione confiituatur. Idcoque talis oppofitio Pri- uatiuz nomen fortita eft. Habituum ac difpofitionum oppofitiones, pro habituum difpofitionuroque differen- tiis &: contrariz&priuatiuz appellari pofiunt. Relatiuorum oppofitio, quz pro relatorum natura ac relationum variis fundamentis diucrfa eft , dum oritur ex fimplici relatione , continet minimum oppofitionis, & dicitur rclatiua. Oppofitiones adionum ac paflfionum confequuntur natuam agentium &r patientium. Qjiaproptfer appella- ri poterunt feu (impliciter formales, leu (impliciter ma teriales.fcucontrarix.fcunoncomrarix. Quatuor t>o- firemz rerum conccptibilium feri es, vt cx fuperioribus colligere licet, nullam oppofitionem admittunt , atque iccirco optime deferuire folent diftindioni Indiuiduo- rum , quz carent omni oppofitione. At filcntio deman- dandum non eft , Subftantiarum oppofitiones aptari primo concretis» & abftradis confcquentcr. Econtra veto Accidentium oppofitiones aptari primo abftradis & concretis confcquentcr : ficuti enim humanitas op- ponitur formalitcr cquinitati*quoniam homo 6c equus formaliter differunt, ita ideo calidum dicitur cotrarium frigido, quoniam calidi tas eft contraria frigiditati. 2* C a p v r XIII. De primo ordine relduonion,qu e aptarifoftt rebus ejua tentu cxtflunttM(]Ke ob mutuam copul.atonem .<ou- crete conapiuurwjex /fuibtu deducende funt tepm- norutn copulatione} EjfentiaJis &nec efjarta , Effen- tudts dr non NecejjartA.NeeejJanA erno c fient ta- lis , N ee ejfentialu nec necefiaria. sEt. atiomss quz aptari folent rebus fub- l fiftentibus,quatenusob copulationem rerti \ plurium otdinum concretam conceptio - k nem admittunt , duotum ordinum funt. Pri- mus eas relationes complcditur quz oriuntur cx apti- tudine,qua i es, plures rerum feries fcupluxa prttdica- menta ingredientes , varii copulari poflunt Subftantix, & fibi inuiccm,fcu etiam ab inuiccm difiungi. Secundus ordo continet eas relationes, quz oriri fo- lent cx mutuo intuitu plurium fubftitiarum feu per- fectarum,feu imperfedarum, feu propriam vim rctmen «ium,fcu eandem immutantium , feu agentiulii,fcu non agentium , necnon cx his quz eafdcmadioncs conco- mitantur. Earum quz primum ordinem ingrediuntur, quzdam funt Effentiales, fimulque abfolute ncceffariz , quzdam Effentiales 6c neceffarix.non tamen abfolute, fedex a licuius conditionis additione , quzdam Nccc(Tariz,fcd non effentiales, quzdam Eficntiales & accidentaliter non ncceffariz , quzdam Effentiales Sc abfolute non ncceffariz , quzdam omnino Accidentales , nulli, que ex parte feu Effentiales feu neccffariz. Ulz funt Effentiales atque abfolute ncceffariz , quz oriuntur cx v» alicuius natur* proprietatem (ibi cffentialem ad v- fum deducentis, atque cx certa quadam externi Subie- t\i aptitudinc:vt puta. Animas hominum i Deo creari, fimulquead beatitudinem dirigi. Et hzc quidem prz- notari poffunt communibus ac particularibus fignis; fcd non mcdiis.Sicutenim decentilfime dicitur, Omrfes humanz ammz a Deo exeatz funt .atque ad beatitudi- nem dir(guntur,nccnon,H*c,{cu illa, feu Socratis ani- ma a Deo creata eft, atque ad beatitudinem dirigitur, ita afferere non licer,Animatum partem a Deo creatam effe 3c ad bcatinidincm dirigi. Illz funt Effentiales, atque etiam ncceffariz ,non ta- men abfolute » fed cum alicuius vel aliquarum condi- tionum appofitionc feu fuppofitionc , in quibus Praedi- catum ita eft edentule & neceffarium.vt impediri non poftit : vc puta dum dicitor , Animalia omnia confcquft- tur propriz fpccici figuram , nifi Natur* opus impedia- tur feu corrumpatur, &, Omnis hominum manus habet quinque digitos, nifi Naturz opus impediatur. Harum autem Subicda decentius videmur proferri vage atqi abfqucvllo figna lllz funt Ncceffariz , fcd non effentiales, quz oriun- tur no cx forma fcd ex neceffaria difpofitionc materiei, vt puta dum dicitur , Omnis coruus eft niger. Hz in eo conucnirc videntur cum gencrisac fpccici connexio- nibus , quoniam illarum Sobicdum non inucnitur abf que Prxdicato , Pxzdicatum aurem abfque Subicdo inucnitui. lllz funt Effentiales & ex accidenti non ncceffariz. quz recedunt a ncceftitatc, atque ad contingentia de- labuncur ob alicuius conditionis remotionem, vt puta. Hominis manus habet quinque digitos. Harum conne- xionum veriras cilm a ucccffitate recedat , tutanda erit cx Signotum mediorum additione. Illarum exempla facile colligi polfunr cx exemplis Superiorum, dicendo fci licet, Animalium pars maxima propriam confcquirar formam , Bc , Hominis manus , vt in pluribus , habet quinque dicitovHarum autem connexionum vnaqux- |Uc etiam aifiundionis vim continet:cum enim conce- las , Manus, vc in pluribus.habcre quinque digitos , fe- quitur . Eas quinque digitis aro carere . Et hoc qui- dem facile dcmonftrarc poteft harum connexionum in- firmitatem. Tales connexiones, (dum illarum Subiefla funt par- ti cula ru,fcu cxSignorum additione patticulatium vim recipiunt ) probabiliter tantum veritatem proferunt^ vel certe fcnfuum tertimonium exquirunt, vt puta dutn dicitor, Socratis manus habet quinque digitos. lllz funt Effentiales & abfolute non ncceffariz, quz ex vfu differentiarum conftitucntium feu proprietatum ca ratione colliguntur, vt neque femper neque vt in pluribus maneant , vt puta dum dic itur , Socrates adu ratiocinatur , adu ambulat , feu adu tidet. Hz fempet particulares erunt , & aliquo pado attinebunt ad Sub- icdi feu bonum feu malum , magis tamen leu minus, prout funt magis fco minus cffcmiaIes.His totidem ne^ gatiuc adiungi poffunt. lllz neque Effentiales, neque Ncceffariz funt, fcd o- mnino Accidentales , quarum Subicda fimiliter parti- cularia funt , Przdicata autem non pertinent ad Subie* di feu bonum feu malum, vc puta dum dicitur, Socrates eft albus, & alia huiufmodi , quz Accidentia per Acci- dens dici confucuere. In horum autem terminorum copulationibus Prxdicatum ea ratione Subiedo adiun- gitur.vc vtrumque ab vuoque difiungi poffit. Idcoque in eorundem difiundionibus ipfi Termini eo pado in- ter fis difiungentur , vt etiam coniun«.i poffint c a »• v t x 1 1 1 De fecundo ordine relationum tju* rebus exigentibus a- ptanturxxejuibsu co/ijhtuitntur plure s rtjfechuT o- ttus tum permanentis . tum fuccejimt , ac parvum fuarum. N t t % fecundi ordinis relat iones illa cotn- ? rnuniffima eft, atque ob id etiam prima, qua * T o tum comuniter acceptum refertur ad par- £ccs conftitucores communiter acceptas, & tales 29 * tal Contemplatio 1 1. Pars I. Se talctjpnet ca;u ad Totum quirn ad fc inuicem- Ha . ompfcSumnrcxtcias omnes, tanquim fpccial. Hl- mm veto fpecicnim .quidam fuccclTioncin non com- □Icduntur , quidam fucceflionem rcfpiciunt. Qui 'nccellionem non comploduntur, rcdeiomnino per manenribu» ortum ducunt.itcrum diftmguer.di erunt, atque ad quatuor oldinc» deduci poteinnt. Primum ordinem ea ingrediuntur, qui iuconftituflt qooddam Totum. vt Totina ac panium lingularum a«io fit ciufdcm uatun , idcoquc partta 1 toto dtfiun- Cn proptiam virtutem confcruam : vt puta Aqul.Ac- rh^e Terti panea. Et hic quidem patiunt Totum ho- moeenoum . Se pane» homogencas. Ad eundem otdi- netn poctiuctc vidcntnt ictum coacctnatatum collc- aio , 8c tdiqua , qui ad inuicem copulantur fcu re- fpeflu foliut numeri . fett refpcdu foliua quantitati!, inducfmequc Toiumfeu numetale , feu qua um anuum. Ad fecundum otdtucm deducentur illa qui plura funi, 8rTutum qnoddatn iu confluuunt.vt vnaquique par- tium propriam vim amiuat . TotiVuque tantummodo operetur, partee veto itoto dtliungt non polnnt , vt pu- tadum liquida mifcentut , St icliqua , «quibui ontur totum ex corammione. Ad eundem otdmem pettine- revideneue gradua qualuatum paffibilium . potentu fit Impotem ii , habftuumqoc ae difpoiitionum.cx qui- bo» oriti folcm pariet giadualoa.feu poientulea.teu in- teniionia- In tertio Oldinc illa collocamur , qui cum finrpturaac Totum quoddam cnnftituaut. umanont quidem partium lingulatum vituucs. qui etiam dimr- Ufum , fcd ipfx pane» propnam viriutcm amiltunl,- n v» puta animalium mcmbia.llie pariuntwtum organi- cum fir parte» organica» , inducunt enam ligularum pattca.Qn artu» ordo ea continet qui ua aijbaantur.vt paititam vnaquique Sr ptoptiam vim retineat, St pro- pria quadam tauonc eandem cacrceae , atque etiam quatenus driiungi polTie.poll diuifionem piopiiumtOe confctnet. Huiufoiodivideniur cite Vniuerfi Icr.libilia partes, atque;fi humana rcfpiciantur )^om,nuJV !udo ad decent i* foci erat ii formaro rcd*£U.Talts etiam eftatqac longe pr*#an*ion ratione allocutio lingula- -iatn. qux vrnuocam ptxdicaiioncm non admittant, ipfbtuirlTc illcct i ntettigib --I tu :n. * Qui pariunt Torum aliquod lueecMiuom , Se tonut lUeccfliut fun: paites.iluoruoidinu videntur cIVc : qui- dam enim ad iplam ftccelSqncm fimplieitct pertinent, quida.n vcib ea piitetea cnmplcflnntur , nux ad hu- iufmod! fuccclluv Mctcifldoa atque confummamlos a- liqua ratione coticotruu:. Priotct igitur dicfndx erunt Paper fubordinatiof-.iviii-m «quadam fnbotdinatto- neadfucecdionenapcttinem pqftcriorea Panium coocomitantiunl vocem admlt- teut.quoniaui fucceflionem copcomftantalt. Partium fub tdioataium quidam lunt Uieccltioni eOeutialcs,qu idam accide ntilas, fiflenttalmmcllibe- risatlionibut erit crcmp!om>confulcatio,delibcrano, commlflio , citccucio. H* pro asionum dmeifiutc ferapet diucrlz criuic , Orpc etiam pauciores & plores. Innue in aediUcationc 1‘attcs fubotJsnauc lunt funda* mcntocur.initio . murorum, conftrudho » culminufu oerpo/tro ,& conus opemconfummatio. In otatiooc «ordium, iMirraiio, confirmatio , confutatio, Sepa - ratio H* tamen omnes ncccffarn» nettincot vel ad rium vel ad proce»1*- , vel ad contumroatiooc.n, rarfcSiiW .inuuiiit aef dentales ilUfunt, qux o-a.uiuo« accidens requiruntur ,vi mira fiqas* nm ettlUns , 5»' aliquid Senatu. perruadere nuendent. dsedam confcciidat , ciuitatern ttiprediatut » togam accipiat ,atquc subnatam venia». Kxc tfllm omnta accidenta’. iter jfctfujfiori»®- ptrecdanc. Nam , Ii in Senatu exiflen* hoc detreuiflet tyruni nttUup agen- Panium concomitantium qy/dam nGionemdeu lue ceffioncmparitinc .idcoquc clTcnuales dicendr fun:, -ardam veto attiatiem ipfam ndn conn.|iiunt,fcd ab ca non difiungumur.ob ijique Accidcnn^J videmur effc , licet fottade necdftri*. 30 Partes con comitanti* cflentijlcs ad denarium nu- merum redigi pofiunr,cttinrquc primodpfa rev operis, 9 quf ctiamCauf- clfiticnvappcllan fbler,rtputa Homo. Sccund6,V}* illa, qua: moucntem impellit , vtputj Ira, ' fcu cupiditas,fcu amor, ftunriorcfia. Tertio, aes cui I bonum vel malum cxjAiunc infertur /vel linis Cui , vt , puta Patt ia. Quarto, Bonum quod agens intendit, atque j ad illud tanauamidfincindiriguur/eucaufa fina!is,vt j pota Patti* libertas. Quinto, Media, per qtur linis ob- «o - tinctur , vt puta Tyranni cxpulfio , Bonocum congre- t at io, at que optimarum legum promulgatio. Sexto, csciroquam vel circa quas idlio veifacur. Septimo, Vires praecipue quibus vtendum cft in a&ionis confum- inarione. Odaub, Auxilia qur ad idem conferunt, in- ter qux Inftiomcnca etiam ponenda lunt. Nono, Ea quaecx tali aftionc circa alia vel ab aliis cucnicnr. De- ciiub. Agendi atque oprtanJtmodi. Hxcomniaef- fcntialitcr A&ioncm concomican videntur, quoniam agens per intsIJc&um inquxhbet asionis parte ad illa icfpfcit. Panes Contomitantix non efTemiales fune quinque. Pumi» ci:im attendendus cfl Rerum flatus ante* Clionia initki®,Sectmdb,Agwtdi occalio.Tertib, .Aliquorum prxfcuti i fcu abfemia , Quarti» , AdlionJs rcmpus.Qu uno, A flmnis locus. Adn:maducrtendu<n tamen cft , nonnunquam Wqm rcfpe^tu diuer forum, Totius A: paitis munia fu P.uicrc, Rtinque candem plurcs relationis modos fullincie, pluu-fquc denominationes ad .nittci e. * , C*rv r xv. DrCtpul.muH dtjprcntiit jr/pie i tnb*n hmlrp 'uilnu. »0 » v explicationem relationum , qux inter ^ferminos i nu eniti pr*lfunt , aliqua c«rea illas ^relationes dicenda funt.qux oriri Iolen* cx ;vari* copularum natura, ac variis earttndcm veribus, quamuts erum Copuit et tatione copulationi perflcijnt, qua Teimini copulationem aduiittetepof- funt , nofliz utnea Contemplationis ratio non parum roboris adipjftetur, G nfqux ex terniiaonun relatio- nibus funt pcrloflrara, etiam ex Copularum intuitu fuflr trf potnint: : frpe cnimcutnit , vt qux cx vno re- latiuo non aninguuutur , alterum obiiciat fcu Jongc fa- cilius teddat. Prxcipui: verb flatucudqm vidctni.Ver- bum rfl , quatenus fcm^l a Participio feiunflum vlre- riorcmrclolutioncm non admittit, Copulx partes fim- pbcitcr fuflincicj neque nliqui Icomplcili quod per- tineat ad Przdicaium/cziera autem Vcrb^ , quamuis In dt catille prolata , Copulx munia vere 0 flincant, ali- quod pixtetea compleitiquoJanioct ad prxdicatum magis tamen ac minus, prout magis ac minus rclatiaa funt: ea enim qux minus funt relatiua , foliraii? prola- tafcntentlam magisfifinant , idc6.qucPr*dicatt potius quimCqpulv naiutam videmur alfetre. Econtra.qu* lunt magis relatiua, 'nili *1iud fcu Verbum fcu Nomefl ” nt mtum >>arjuni4'Qoiproptcr,Co-. joiiq “ ctbomfci addatutToullarofciMentumpatiiirtl^ Q^tpro oecm prdprioU quadam ratione Tufcipiunt. pol: Quamvis autem hafum relationum plures dentur adus.adidt Ihcietea veil ileque appcl ommiio relatiua. tainrn quod intendimus perficiendum v :ba fcleeiife quxfunt maxime relatiua, re/leque appellari polfljnt fontes exterorum qu* fune Hxc funt , Habee .Pbtcft, Scit, VuIt,Debet,& Con- fuihiit.Hiscomaiuuls /Ailllonis vox accedit: reliqua c« mm vetbaqu* Omnino relatiua non funt, fcd relatio- nem Vteumque retinent atqoc Copulx vires fuftinenr, cpiue alicuius adtionis vim conrincnt. Exfuperioribus auici» pater, Cepulam is jddfdara feu potius prx- fSrcfulj rfle-Omqlum igitur copularum radices ac fon- tes ad oftoiiaxjum namet tim non incongiue deducen- tur, ensufquc EH llabcr.Pofefl.ScitvVult, Hebet, Con- fueuit(8r AgftiHi mocopularulhfontesquatuor ratio- nibus diffundi*£V extendi polTurtt. Prima raoooritttr ex vatio illarum vfu. Secunda cx illarum adiua feu patiTtuJ fignificatione, Tcriia ex perfeda fcu unpcrfc* b. ij. V iiiucrf. Inft. ad hom. pcrf. 31 fla copulatione. Quarta ex honifn copulationi» feu ae- qualis fcu inxqualis initio, fcu perfcuerantia.fcu fine. Si attendantur varij vfus, dicendum erit Copulam Eft manifeftarc Aliquando vocem fcu conceptum,feu ora- tionem,potius quam rem aliqua: vt ptitafi dicatur, Vox canis cftxquiuoca , Entis conceptu» cftgcncricus , & Propofitio hxc vera eft vel falCi, refte fcu non reflcco- pofita, Aliquando perfonam feupcrfonx nomen, vt puta dum dicitur , Hic eft ille quem vocant Socratem , Ali- quando rem aliuuam , quod pluribus etiam rationibus efficere potell. aliquando enim nunifeftat fubftantiiu abfoluta, aliquando denominatiua , aliquando reiatiua, • tdque vel abfolutc.vt puta dum dicitur, Socrates eft al- 1 bus,vcl comparatme>vr puta dum dicitur, Socrates eft magis albus, quam Plato, vel /impliciter, vt puta, dum di cimus , Homo eft animal , Homo eft albus, &: Homo eft I pater.vel cum additionibus lignorum, qux vetbis apta- ri polfunc,vt pura , dum dicimus , Omnis homo eft ani- 1 mal» Alibilis homo eft albus, & Socrates eft pater. Copula Habet, catenas d logica refpici folct.quatenus coniungirrcs petmanetes, atque aliqua ratione inter fe diuetfas.-nam dici refle non potcft,fcu Aliquid illud ha • bcre quod eft, feu Aliquid illud clTe quod habet.Itaque tlc homine cui anima ineft vere dicitur Homo habet animjm,cum dici non poffit Homo eft anima :5edc eo- dem vere dicitur Homo eft animal, cum dici uon poffit Homo habet animal,ni(i quis fotteabftraflum accipies, dicat.Homo habet animalitatcm, quod etiam in Acci- dentalibus admittetur. Nam ,cilrn vere dicatur Homo eft albus , vere etiam dicetur Homo habet albedinem. Differunt autem tales loquendi modi : nam dura dic a- mus,Horao eft animatus, vel liotuo eft albus, totum ho minem rcfoicimus.Dum vero dicimus « Homo habet a- nimam,vci Homo habet albcdinemjion refptcimus to- tum hominem , fedipfiiismatctialia aefuftinentes par- tes, quibas & animam & albedinem incile alferimus. Copula Potcft, tribus prxciptii rationibus ad vfum deduci folet: aliquando enim explicat intrinrceas vir resarque omnino efTenttalcS, aliquando explicat eaf- dem vires quatenus naturalia inftiumcnra illis perfe- fle vel imperfefle deferuiant , aliquando rcfpicir exte- riora fcu fubiefla feu inftrumenta , necnon externas vi res ac impedientia. Priori modo -dic imus de infante nuper nato, cum polfe currere , licet curfirm aflutunc exercere non poflit. Secundo modo idem afferimus de viro perfcflojlicet vel xgrotcr vclin vinculisdetinea- tur Tertio modo idem dicimus de efcdcm viro perfeflo in optima faniutisdifpofitionc conftuuroac plena li- bertate fi u ente. p , 4 Copula Scit, Sc copuja Vulr , fignificane quandoque internos habituc.quandoqueinternos actus.Dum ligni ficunt internos habitus, cn referunt qux admittunt c- tiam vim copula: Lft»& copulx Habcrnatn refpcfln ha- bicty idem eft dicere Socrates feie , te dicere Socrates eft feiens, vel Socrates feientiam habet Dura propo- nunt internos aflus,concurruM quodammodo cum co- pula oflaua. Copula Debet, fex rationibus prxcipuisad vfum de- duci folet : aliquando enim decentiam fignificat, vt cfa dicimus Surama bonitas debuit fcipfam communicare, quod idem eft ac fi dicatur, Summam bonitatem decuit fcipfam communicate .* aliquando 1? gnificat confonan- tiam,vc puta dum dicimtls , Qui incepit, debet perfi- cere : fciiicec confonum eft , vt ,qui incepit , perficiat: aliquando fignific at debitum non declinandi a virtute morum feu debitura gratitudinis, vt dum diciraus.Qui beneficium recipit, fe erga bencfi&orcm gratnm often- dere debet: aliquando fignificac debkntn Prudenti*, fcu proprix ac vcrxvtilitatis, vt dnm dicimus , Vnuf 3uifquci feipfumad perfeflionetn atque irigere debet : aliqu ando.fighificat debitum ex paflo, vel cx humana lege.vt puta dum dicimus, Vnufquifquc paftis ftare debet ac Rcipubl. legibus obtemperare. Aliquando fignificat debitum et Naturxac Dei opt. lege impolitum, vt dum dicimus, Vnufquifquc Deo inlcruirc debet. 3« Copula Soler. pliu es vires non videtur admittere , 1- demque cucnire cojbalz agit , quatenus copulx partes fuftinec, quatenus autem afliones diuctfas obiicic alte- rius eft contemplationis. F.x AAiuapafiiuiuc copulandi ratione, copula Eft.co pulaPoteft.St copula Soler,non immutamur : prima c- mm femper neutri profertur: pofteriofes vero imitan- tur naturam Verbi, quod illis adiungitur. Copulx vero Habet accedit copula Habetur , copulx Debet copula Debetur, copulx Scit copula Scitur, copulx Vult copuU Defidcrjtur,fcu alia, eandem vini referens', copulx A- git copula Agi-.ur. Ex perfefla feu iraperfefla copulatione , copulx du- pliciter adaugftur : quandoque enim demonftranc pro- grcfTum 1 gradu perfefliori ad minus perfeflum , quan- doque ccontra. Deducuntur igitur h copula Eft, copulx Efficitur ac Dcftiuitnr , i copula Haber,copu!x Acqui- rit & Amittit, Acquiritur & Amittitur , j copula Se», copul^Difcic acDedifcit.Difcicur 5cDedifcitur,icopu la Vulr, copulx Accenditur & Remittitur in vdlcndia- fln , & qux his paffiuc refpondent , j copula Debet * copulr Adfttingitur feu Soluitur debito , IScqux his paffiuc refpondent , a copula Soler .copulx Affuc- fcirflr Defuefcit ,& qux his paffiuc rcfpotidcnr, Co- pula Potcft&r copula Agir, quantum pertinet ad carum propriiQimam vim , femper perfefle comungunt , licet ea qux eoniungumur quandoque fint perlc&a,quando- qne imperfefla. Ex quaita rarionc^CopuIx eatenus adaugentur, qua- tenus teferunt duratronem , fcu fluxum, huneque fcu $- qualem fcu inxqualcm. Itaque ex hac rationeadauge- buntur copularum vires, quatenus ad ea referuntur quf particularia fcu lingularia fbnt , prxfcrtiinque refpcfla illorum qux omnino effcntialiter omninoque ncccffa- nc ijpfis non aptantur.-ficntienim reflenon d:citur»Ho mo incipit, fcu perfeucrat efle animal, fcu Socrates per- fcuerat clle hominem, refpcflu fubftanttx: ita decen- tiflim? dicitur,Socrates incipit currere , pcileuerar in curfu, & definit currere. At filentiodemandandum no eft. Ea qux copulamur vi copulx Eft , aliquando efle Verba infinita, aliquando Nomina. Dum funt nomina, i.fiueSubicfli fiue Prxdicati fuftioeanr partes) fempet ponuntur in primo cafurcdra enim aliquid prxtcrca afluamur extra primum Cafum, id neque Subicfli ne- que Prxdicati munia fuftinct ,fcd pertinet tantum ad horum contraflionem feu determinationem. Copula Habet «nomen nomini femper adjungit^ ea tamen ratio- ne vt femper Prxdicartim a pritno Calli amoucat. Co pulx Potcft, Debet, Sc Solet, femper adiungu nt Subic- flo verbum altqtiud Modi infiniti: dicimtls enim exena- ta fi dicatur, Socrates poteft ftudere Euangelio.CopuU Scir,8c copula Vulr.vidcntur aflbciai enaturas tam co- pulx Habcr.quatn harum quibus Verba infinita adjun- guntur : dicimus enim, Socrates fcit Grammaticam , Sc fcit canerc.Vulr equum, 8e vult equirare. Copula ofla- ua vtaflus externos obiicit , femper Prxdicati partes perfefle fuftinct, ita tamen vt tale Prxdicatum contrahi ac immutari poffit ex adieflione illorum qux Afliones co ncomitantur. Itaque dicimus, Socrates curm,nccno, Socrates currit in pLuca, hodie, coram Platone, atque hufufmodi reliqua. XVI.- I De rerum aneephbilunn difjmjitioHibiu. jOs 1 fimplicium conceptionum enarra- tionem tum vt rationis intuittl abfolucdexer- r* cent, tum etiam vr fe mutuo Intuentur, nunc, B quod tertio loco traftandum eraf,pcrquitcn- dx atque explicandx funt carundc fertos ac difpofitio- nes , veritatis conceptioni deferuientes. Hx fumendx funt * 1 • \ , XVj, 33 funcexum dcmonftratis rerum conceptibilium rcla- 1 rienibus, cx illifquc prxcipuc quibus res afTociantur ad inuicem,&afrirm itionibus deferuire pofluntiquam- uis enim concipiendi rationes &rrcsipfx conceptibi- let abfolatc acceptx,cerra quadam ratione inter fc dif- ponantur , redeque ob id quidam pritnx , qu idam po- ftrcmx.quxdam propria quadam ratione Mcdixappcl lari polfin: , harum tamen difpofitionum vnaqux- qiccontinctur virtute inaffirmatiuis eorundem con- ccptibilium relationibus rcalibufquc copulationibus, cx quibus etiam non dilfimili ratione effluunt difpofi. tiones rerum ab inuicemdifiundarum ac negatiuarum relationum,!) aud fecus qu jm negationes*ab affirmatio- nibus ortum ducunt. Difpofitiones verb conccpcibiliu quar td inuiccm adoriantur . ( vt ex fupcrioribus colli- gere licu)funt duorum ordinum, quorum vnoiquifquc iterum cft bipartiendus. Primum ordinem ingrediuntur conceptibilia , qux licet concurrant cx vi certx alicuius relationis, rclanuc tamen proferri non folent.fcu certe tclatiaam vim non refciunt.vtputadum animal icu rationale prxdicantur dc homine. Ad fecundum ordinem pertinent conceptibilia, qnf veri telaciuc accepta ad inuiccm adoriantur, vt puta dum dicitur, Totum conflat cx fuis pat ribus. Primus ordo iterum diuidendus cfl quoniam eorum quxabfolutc accepta afTociantur, quxaani ad fc inui- cem referuntur, tanquam genera Se fpccici, fi-u Indiui dua,&r funcinxqualis vniucrfiratis, hotitmque difpofi - tio.fcu feries, longitudinis feries dicenda ctit.t^ttxdam cum intuitum exercent qui exerceri foleti Dchnibili, adherentia,! proprietate & ab Accidentibus , dum ad inuiccm copulantur, ac eiufdem vniucrlaliutis funt, ho namque difpoficio vocabitur non indecenter Latitudi- nis feries. Secundus ordo rurfum fimiliterfcindc-iuserir, quo- niam eorum qux rclatiui accepta concurrunt, quardam pariunt totum aliquod permanes ,ac laticudmisferiem quodam modo imitantur , quidam totum fucccfliuum, leu certam aliquam adioncm.&r quatenus fibi inuiccm foccedant, Longitudinis ferietn rcfcrunt.quatcnus verb fc inuiccm concomitcntur , fer ici Latitudinis naturam redolebunt. Harum ferierum vnaquxquc fi referatur ad rationis humani intuitus ac perceptiones, certe alicuius vix mu nia fuftinet.Iraquc cum illarum fingtilx cerris limitibus Vtrinqueclaudanrur(neque enim datur Infinitum ) du- plicem curfum admittunt: nam vtccque terminus Scpri mas Sc extremus occurrere poteft , quod neque fi uftra neqi inutiliter eticnit.fcd quam maxime ncccffarib; no- uimus enim hominum rationi duplicem intuitam apta- ri, quorum alter dicitur Primus ac naturalis «quoniam Nauu impellente abfquc vlla animi reflexione primo loco exerceri folet, alter Secundus Sc rationalis, quon ii Vchemcntiorem animi conatum expofeit, vt prior & naturalis cognitio perficiatur. Ratio igitur ex priori in- tuicu.qui facilior cfl,fcd imperfedior.ficuti prius fluen tia, mox firma, prius reljt iua , mox abfoluca cognofcit, ita in his qux Latitudinis fcricmvcl imitamur vel pa riunt, primo remotiora ac minus tum cflcntialia tum ne ceifarla attcndit,poftinodum magis nccefTaria magifql cflcntialia ac intimiora, 8c in his qux Longitudinis Ye- rtem vel redolent vc! ve ri conflituun: , primo particu- lari? ac poflrrir .poftmodum vniuerfaliffima ac prio- ra .ationali reto progrclfu,qni perfidior ac difficilior cfl, quique prioris vfum vtcunque fuppanit, fingula commutantur in co enim primoloco infpiciun tar qux cx priori intuito occurrunt poflrcma , Sc prima poftiemas occupant panes. Fa tamen, qui adiones concomitantur,fingulaic quoddam obtinuere, vt fcilt- cct.-cxordia , qui refpcdu vtriufque intuitus rationi funt propria , pro diuctfarum adionum natura diuer- (imodd commutentur: cum enim in his ( vtnouimus) cetta ferie attendenda fint Vis agens , Vis impellens ad agendum , Finis cui , Fiois propter quem, Media, Sub- 1 ieda, Agendi vires, Inftrumenta ac Auxilia , Concomi- 1 Contemplatio II. Pars II. 34 tatia,8c Agendi morjyi adus attendrntur in fe fcu emn muniter. Modi refpedu adus cognitionis tam adiux quam palfiuiicx Natuu intuitu poftremo loco occur- runt,& ex intuitu rationali primo loco obiiciuntur,ho- rumque ModorUm perceptioni annedunrur.primoCo- comitantia, fecundo fnflrumcnca , tertio Cognitionum vires, quarto Subicda.deinccpfquc reliqua quxfcquun tur. Refpcdu verbexterotum aduum, hxc feriesin v- troque rationis intuitu omnino commutatur; nam ex intuitu Naturi adionum cedi modi primo objiciun- tur,ac fenfus mouent,8c agendi vires vltimo loco attin- guntur,qux tamen cx rationali intuitu primo occurrut: contemplantes nempe prius rerum naturas ac agendi vires intueri debent, mox vero, prout lingulis contem- plationibus conuenit, attendere vires qux ad agendum impellunt, ea ad quorum commodum diriguntur, ac reliqua. Hxc veto refpedu cognitionum ideo commutantur, quoniam ex Natur$ ordine cognitionis adus exteris o- mnibusadionibuspiXcfl. Itaque fola rationis noflrxa- d orede inhisLogtciscontcmpLtur, no prout effluit a rationis virrute,(cuius fubfljtia adhuc ignoratur) fed in fcipfa.acproutprilltyoris cuiufdam neceffitatis le- gibus deuinda, exerceri potert. atque ab externis attin- gi.Neque alia ratio adduci po« A,cur hf c rationis fcntia fciundjmfpeculationcm e xpofeant , neque plene dc- monflrati polfint fcu a prima fcicntia.feu 4 naturali phi- lofophia , licet illarum vnaquzque verfetur circa Sub- flaciam humanz animf ,ac rationis, 8c ea dcmbflret qup illi efTentialiterannedun.ur. At filentio demandandum nb cfl, ea qu$ cx naturali intuitu rationi primo loco ob- iiciuntUr,femper ex ea parte rationis vim primo actin- gctc,cx quibus poflmodu rationalis intuitus etit exor- diendus,idquc veritatem continet refpcdu cuiufcuque ferie', feu logitudmcm fcu latitudinem pariatiqucmad- modum enim dum remotum aliquod intuemur.loge tu tius affirmamus illud cltc quoddam Ens, fcu quoadam corpus, qua illud effe viui-s.fcu aninul>fcu homini , fcu Socratem vel Platonc.quorum tamc vniiquodquc pro- ximius poftmodu accederes , certa quadam ferie cofpi- cimus : Ita in primo noflrarum cogmtionu exordio , ia quo omnia nobis ignota funt, prius attingimus circa ea qux fcnfibusobiiciuntur, (licet omnino confufe)ratio- nem Entis feu corporis, mox vero cadc , prout vuicuiq; couenit, certa ferie intuemur vt viuccia,vt animalia , vr homines, &* vt talis homo.Simili etiam ratione ex code redo intuitu licet remotiora ac minus cflcntialia primo fenfum moucantthoru tamc perceptioni ncceflatiban- nedirur aliqua confufa ac valde remota conceptio efsc tialium ac internorum.Harurn veritatum fignum no in- fiimum afferre videtur puerorum cofiictudo: hi nempe cdm circa parentes communia peius cociplant, omnes homincs,raquam eadem communia referctes,Parres vo cate folet,c.ifdcmquc ob caufas omnes fr minas Mati es, mox vero ptopriora attingentes, fingulosdiftingunr.li- dem ctia,fi ira fcatur, vcftcm alicuius pcrcuti£ces, exifli- matfe illum vbrv percutere. Ideo autc hxc comuniaSc interna tunc rationalem intuitum no admittunt, quonii adhuc no petcipiuntur vt vniueifiilia,feu vt eflcmialia, neque enim adhuc attenduntur rerum conucnientix, different .fcu confequentic,ac longe minus attingun- tur horum rationes, auatum perceptio paratos nos ted- dit ad rede aftiimandum.quidn im fcu gencris,feu fpe- ciei.fcu differ£cix,feu proprietatis vocem admittat fcu fubrerfiigiatipatet amem , nihil vete vniuerlalitcr fcu cflcntialiterconcrpt , nili his rationibus rcd£ conce- ptis perfpiciamus harum aliquam rei concepti vere a- prari: nam, qux funt vniuerfiiha & efTenriilia, ncccffa- rib funt vnuraexhis.Igitur,cdm vniucrfalium ratione* a Logica dcmonrticntur , conuincimur abfquc ipfius Logicx dodrina nihil vcic vniurtraliter feu edentia- liter concipi poffi , licet concipiatur communirer feu vag£:h*ceuim conceptiones ex redo rationis intuitu prxccdont vniuerfalibus perceptionibus , haud fecus quam repetiti Mcnionz adus prxccdit experimetis co- inunibufquc pciceptionibus , & varix fenfationes b. ii). 3S Memoris con fiitutionem prxcunant. Itaque fenfu de medio fumpto cetera confcqucmcr ruunt : reftiffime- que di Aum efl, fenfu aliquo deficiente Scientis partem ex neccflkatc deficcrc.nam Cf cum ex naciuitatc de co- loribus difpucare inapoflibile Ex ipfo autem rationali progreflu Abfolutorum lon- gitudinis ac latitudinis feries femper anne&endq erunt. Itaque concepto communiflimo genere analogo, quod . ex longitudinis feric primbobiicitur,abeoreccdcdum non erit , donec omnia pefluftrentur , qus illi adiun&a pariunt primam ac communiflimam latitudinis feriem. His vero reft£ collectis , ex decenti diutfione Comma, niflimum genus per different iaf eidem efTcntialiter con fonas.ad Species proximiores contrahendum et it,ipfa- que longitudinis feries cx primo gradu protrahenda, tnoxque reuertendum erit ad latitudinis feriem, quz Ibecie i primo oblats aptatu r. Et hs quidem feries eade (eruata methodo coulqueprotTahendx ac repeted* e- runt, donec deueniatur ad illa qus vlteiriotem diuifio- nem non fuftinent,rctt£que ob id Indiuifibilia appella- ri folent. Hsc vero ( vt nouimus ex fuperioribus ) funt duorum ordtnum:qu*dam enim tdeo dicuntur Indiui- fibilia, quoniam cx certa quadam ratione diuidendi oc- currunt vltima.quzdam, quoniam omnem diuidendi ra tionem effugiunt. Sicuti igitur cx confummatione pri- mz diuifionis prima fcieria confummatur.ita ex decen- ti vfu diuifionum omnium, qus abfolutis aptari poliunt, abfolutorum fcientiz omnes ad proprium terminum perducuntur. Tunc vero ad ea erit deucniendum, qus relationum vi fciccias exercere ac parere pofTunr, quique haud fe- cus aftionibus przfunt quam logica contcplationibus. In his omnibus pertradtandis ratio noflra femper pro viribus alfociabit vrrumque intuitum , naturalem fcili- cet & rationalem, vt ea qus obiiciuncur rationis vi, con firmentur fenfuum ac experientis virtute, fimulque re- bus cenis aptentur : ea enim rationis perceptio infirma atq, omnino fluttuanserit exiAimanda,auxaiVerit,exc- pii gratia,Dari animal rationale, dum nulla experientia confirmare poteft,Hominem ver£ ac reipfa talem efle. Sicuti autem fcientiz vniufcuiufque partes ex his red- dentur faciliores ac firmiores , ita non parum conducet ad pleniorem vniufcuiufque fcientiz cofummationetn, fi completis dcmonflrationibus qus defiderantur circa lingulas fpecics.qux in ea tanquam indiuifibiles atten- dende fune, animiducrtcntur carundcm fpccierum re- lationes, quibus feinuicem intuentur ac fibi inuicem alfociantur.vt genetis ac illarum natura patitur, tunc fi- quidem intueri licebit , quonam patto ea qus in vnico genere copulantur, ad vnurn quoddam eonflituendum concurrant, lll* tamen relationes femper attendendae erunt, qus oriuntur ex principiis Se caufis eiufdem or- dinis.rehtiones enim qus pendent a principiis Se cau- fis diucrforu ordinu.i diuerfis fcienriis fpeculandz funt. Qus ha Aenus diximus , Copularum etiam feries dc- mon Arare poHunt .prxfcrt im quatenus perfere coniun gununam Copuls eadem ratione coniungendi adlum exercent, qua termini inter fc coniungendi funt. Quod autem attinet ad imperfeftas carundcm Co- pularum copulationes,admonuiirefufficiet,In his, qus fluxum admittunt,Natur* progreffum prius Rerum tnu tationes concipere, mox ad earundem mutabilitates perduci, poflremb verb firma atque immutabilia intue- ri, hiincque ordinem omnino commutari rcfpe&U ra- tionalis intuitu. VniuerC Inft. adhom.pcrf. C A » V T XVII. De terminorum propr.eunbui tpu ex tHorum diJpofuio- ne pendere folent , ac de tUorutn denomtnatto - mbutJifniiLfue de depnteudi ruttombut. 'Em i n i,quatenus ingrediuntur vel ingre- ' di polTunt longitudinis fiuc latitudinis feries. Proprietates fimulque denominationes quaf- ' damadipifcuntur: illi enim qui primum lo- 36 cum obtinet, termini Primi vocantur>qui verb non ob- tinent,primum iocum,vocantur Non primi. Termini, qui ad alios relati illis ita funr proximi , vt nullus alius intercedat, vocantur termini Immediati.Qui vero ad a- lios relati illisnon omnino funt proximi, (quoniam alij interponuntur ) vocantur termini Mediati Accidit igi- tur vt terminorum quidam fint Primi Sclmmcdiati.-qui- da Immediati, fed no Primi: quida nec primi,nec imme- diati.Et hz quidc term inoru differentis ra in longitudi- nis quam in latitudinis fer/e admittendx erunt. In natu- rali autem progrcfsu, termini primi fimulque immedia- ti non dantur.nam fi longitudinis feries attendatur ( vt ex fuperioribus patet) particularia, qus in ipfo Naturs progrefsu primum occupant locum, cxcomtuunifsinu- ratione ptimb concipiuntur, Quod fi refpiciatur latitu- diois feries, patebit fimiliter in eodem progrclfu priuv attendi minus fubflantialia, fed ea ratione vt ab his que magis funt fubflantialia non diliungantur. Horum autem vnumquodque quam maximi inter fc diflat.Ea igitur qus fimul funt prima atque immediata , dedocenda erunt ad rationis progrefsum. Et hsc quidc aptilsima inucmctur ad Scientiaru principia con Aituc da.horu enim copulatio ex feipfa ita cuidcs efl, vt huic euidentixvterque rationis intuitus afsentiacur. Termi- norum mediatorum copulatio ex fui natura efl ignota, feu termini fine primi,lcu non primi.ldeoque hpc fem- f>er fcibilisexir,acquc Immediatorum vi demonflrabi- is. Hoc tamen intclligendum eArefpedtu illius fcrici quz latitudinis dicitur: in longitudinis enim feric nihi! obflat mediata etiam per fc nota cfTc, licet accidet aliter Se aliquo modo demonflrcntur.In ipfa autem latitudi- nis ferie , Immediatorum fed non primorum connexio cx fe quidem nota cft , non tamen abfolatb , Se omni- bus , fed illis tantummodo quibus prscedcntia funt cognita. Termini qui in latitudinis ordine primi fune femper ex differentia accipiuntur. Quare horum vnuf- quifque pertinet ad Definitionem , ad ipfutn fc ilicee quod quid efl. Hi etiam , quatenus dcfinibile fit communiffirnum, conflitucnt definitionem communiflimam iliique a- ptiflimam . fin autem definibile non fit communiffi- mum , fotiuric accepti , definitionem non videntur conflituere. definitionis enim munus proprium efl» Rei definibilis conceptum diflinAurn parere, non au- tem confufum , veexfolius nominis prolatione cucni- rcfolec. Vera autem diftin&io in his quz cum aliis conuc- niunt , atque ab aliis differunt , oritur ex huius conue- nientis & differentis copulatione. Definitio igitur ab- foluta definibilis non communiflimi ita deducitur ex differentia , vt illius Se generis comunioris connexione requirat. Conceptus verb fpccierum fpecialiflimatum 3uatenus oriuntur ex genere plene percepto , & cx itferentix proprix conceptione , adipifeuntur non rantbm diftin&ionem , fed omnimodam etiam refolu- tioncrn , prout fimplicibus conceptibus id cuenire po- teft. ratio efl , quoniam fpecies fpecialiffims diuifio- neni efTentialem non admittunt. Itaque in ipfarutn perceptione mens noflra , quantum ad longitudinis or- dinem attinet , vere conquicfcit. Et hsc quidem de- finiendi ratio, qus generi differentiam fubiungit , vc- reque formalem definitionem conflituir, conucnit prx- cipuc vniucrfalibus.quxi Subftanr e genere comprat- henduntur, reliqua enim vniuerfalia , q.. * abflr?rt£co- cepta formaliter definiri poffunt,definiuntui perieCUuS, Se impcifeftius, prout perfediori feu imperfediiori ra- tione differentiis cfTentulibus fubiiciuntur. Ea etiam, qus non funt omnino firaplicia , fed illoda forms materialiter fuflinentur , cenaque deferuientix cxpofcunt,tunc tatummodo perfecte definiuntur , dum definitio materialis, hsc adiuuantia ac fuftincntia c«m- plc&ens,adiungitur definitioni formali. Ipfa verb definitio materialis demonflrabilis erit, ac formalis definitionis virtute femper dcmoArari poterit. Hsc tamen circa illa Entia funt intelligenda , quzcdm abfolutafint alicuius a&onis principia funt : Numeri enim, Vnlnft.ad hom.perf. Cont. It. Pars II. 37 enim» Quatitates COfitinux, ac figurx omnes , quoniam ex fui natura nullam artionem pariunt, cx fola formali definitione rerte percipi pofTunt. Exquo eucnitj vt numeroru ac quantitatum fcientix fciunrttmciififtant, cu neque fubftatix materiales» neqi alix accidcntni feries fciunrtim feietifie* percipiantur. Quoniam autem definitio confiat cx genere & diffe- xentiaconftuuentc,qux conucnit tamilm vniucrfalibus & feu lingularibus vniuerfalium vim complcrtentibin,fc- quitur Vniuerfalia tantummodo vcii definibilia e fle. Qux vero vniuerfalia non funt»defcriptione aliqua po- tius quam definitione» explicari poterunt. idem eueniet Accidentibus omnibus» quatenus con- creti concipiuntur. Harc tamen fignaocur potius quam explicatur» vt pu- ta,dum dicimus. Album cfi res cui iucfi albedo. CONTEMPLATIONIS S E C V N D AE, Pars Secunda: IN Q_v A A GITVR DE COPVL ATI ONIBVS limplicium conceptuum , fcu dc Propofitionibus, aede variis Propoficionum differentiis» C A pr T /. De prepofiriomim natura , partibus, pantumque mun eribus, in quibus Propofinonet omnes eo nuentur*. I m p l t c t v m coceptuum concUrfus, qui illorum relatiuam confequitur virp, Propofitionem confiituit. Huius prxei- puum munus efi»incomplexarum cogni- tionum feu conceptuum copulationem explicare , feu ad illius veritatem perci- piendam dirigere; ipix fiquidem voces fignificantcs» dum fciunrtim proferuntur. Res ipfas feiunrtim intue- dasobiiciunt. Ideoque illarum aflociatio vana & inu- tilis effet , nili dum adinuicem copulantur , objicerent carundem rerum ac conceptionum copulationem. Par- tes autcm.ipfam confiituentes, tres funt: neque illarum numerus feu augeri feu minui poteft. vniufcuiufque enim propofitionis conftitutio pendet exeaaptitudine limplicium coceptuum, qua alter alteri adiungi, feu al- ter ab altero fufiineri poteft, necno ex ea vi qux vtrum- que coniungit ac copulat. Id vero quod adiungitur ipfum fcilicct Prxdicatfi , neque libi ipfi neque ex pro- pria virtute alteri adiungi poteft. firnilique ratione, Id S>d fuftinct, ipfum videlicet Subiertu, neque fcipfum inerc, neque id quod fuftinedum cfi ex propria vir- tute fibi ipfi adifigcrc aptum efi,(icuti nequ c virtus Prx- dicatum Subiedtoadiungens,ipfa fcilicct Copula, valet cxvnica copulatione plura Prxdicata eidem Subiero adiiccre , vel plura Subic&a eidem feu pluribus Prxdi- catis fupponeic Itaque aflerendu cfi in vnaquaquepro- politionc ita ttia hxc necefiaria clfe, Copulam fcilicet, Subicrtum , 8e Prxdicatum , vt vnicam propofitionem ingtediatur vnica tantiim Copula, vnicu tanci\m Subie- d am,& vnlcum Prxdicatum etenim fi mulex fint copu- 1/, dum vnaquxque propriam vim coniungedi exercet, tnalta|pctficicP' jniunrtioncs acmul^asconfcquen- rZxpTt'r'r<:':' -conftituent.(nam illarum aliquam in- u^on clie Natura non patitur.) Eadem ratione fi ter- ■aioi binarium numerum excederet , vel ad propofitio- nem non pertinerent , vel pluribus copulationibus co- pulandi clTcnt, plurcfque propofitiones cofitrucrentur: nam vnica copula ex vnica copulatione duos tantum- modo terminos coniungere poteft. Siquis autem ad no- nullis propofitiones rclpiciens , (quarum aliqux Conti- nent piures voces, reroariiimque excedunt numerum. aliqux vero duas tantum)circa hxc ambigar, hic admo- nendus erit, ipfas voces ex eo tantummodo ad propofi- r ion em pertinere , quoniam aliquid iignificant , propo- ittionifque panes fumendas dfenonex vocum,fcacx fignificatlonum numero. Igitur, fi voces omnei , qtix Copulam prxcedunr, proferuntur advnam tantilmE- ;nificationem conficiendam, illx autem, qux copulam 'cquuntur,ad aliam, fi his duobus addatur copulx ligni- ficatio, inucnienrur tres tantummodo fignificationes» licet maior fit vocum numerus. Quod fi dux rantfim fu- mantur voces. Copula ipfa , tamquam Participium vir- tute continens, Quarum partium vim obtincbit.fi enim hac eflet deftituta virtute , propriam coniungendivitn exercere non pollet: omnis namque coniunrtio con- jungendorum multi: udinem ex neccffitatc fupponit. Quapropter idem dicet dicens , Deus eft,&, Dens cft ens. His lic conftitutis circa propofitionti comune opus ac eiufdem partes, nuc lingularum partium munus pro- prium explicandum eft.Id vt rerte fiar,accipiendum cft, vim totius propofitionis partes has coniungentis hu- iufquc coniundionis veritatem ptoferentis , intendere bonum ac commodum , fcu tnanifcftationcm certx ali- cuius partis,atque etiam id quod intendit vere perfice- re, virtute alterius panis. Patet autc partem, cuius bo- num intenditur, clfe propofitionis fubiertum, 8c virtu- tem , qua id bonum perficitur, Prxdicato aferibendam eflc: licuti enim Copulx fufticit proprium conjungendi munus , ita impoflibile cft id quod additur manifeftari abeocui additur. Proprijftimx igitur panes Prxdicati erut.manifcftationem inducere, Subicrti vero manifc- ftationem recipere, Copulx, dum Prxdicatum fubierto adiungit eidem manifeftationi miniftrare. Hxc crjjo femper erit notior Prxdicato, licuti Prxdicatum fubie- rto cft notius, manifcftatio fiquidcmfubicrti,vtfubie- rtum eft, femper perficitur ex additione alicuius rei feu conceptus. Prxdicatum, quatenus eft Prxdicatum, ex nulla vei rei vel conceptus additione eft manifcftandG,- fcd Nominis tancGm interpretationem adminet.quod conuenit Grammaticx potias quam Logicx. Copula vero ipfj*'quacenus copula eft, tanquam maxime nota, nullam feu Rei fcu Nominis expolitionem fuftinct. ne- que enim Verba , quoad indicandi modum , nouam ali- quam explicationem admittunt.Quare,fi aliquando ex- plicanda fint , ad alium Modum redigi folent .prxfer- timque ad Infinitum , in quo nihil obftat quin fubierti etiam obtineant partes. Itaque dc Copula prxnofcendu eft , Quid vox prolata lignificct , Se, illius vfum tertum c fle. De Prxdicato tantummodo, Quid lignificct, reale enim illius cfte feu non cftc, cum cx inhxrcnria pcdcar, b.iiij. 39 ex tora propofitione colligendu ctit,T>c SubicAo, eco tra, reale illius fcfle ex neccfficatc prxnofcitur , non au- tem quid fignilicct.nam proponimus etiam circa Inno minata , ac quibufdam circa ea perceptis , noineo illis imponimus. yniuerf. Inft.adhom. perf. 4 o C A P V T II. De Propofitionum dettom i >Mitoutb.u,jM r ex diuerfi ter- minorum n.UHr.t deducuntur , de que vurui ejrutidem ferinis. E V * fuperius diAafunt.ea complcAGrorqux t ptopofitionibus omnibus funt communia. \ Nunc igitur earundem differenti» ac pro- " prictates explicandi erunt. Prxcipuc vero diruendum videtur, Pxopofitiones multipliciter denominari ob multiplicem naturam ter- minorum ex quibus conftituuntur , ita tamen vt talium denominationum qufdamfequanturSubieAi naturam, quxJa n naturam Prxdicati, quxdam deducende finr cx vttiiiffiue termini relationibus ac dilpoficionibus, quxdam demum oriantur ab ipfa Copula. Hlx, qux pendent a fubieAo, reddunt propoficionem fcu vniueifaiem.fcu mediam, feu particulari dato enim fubieAo vniucrfali , vniucrfalitcr accepto , propolluo vniucrfalis dicenda eft , ficuti eodem lubicAo exiftcn- te fcu medio, fcu particulari , propolitio fcu medu feu particularis appellabitur. Illx, qux eliciuntur a Prardicato, efficiunt propofttio- nem feu Analogam, feu Vniuocam. nam Ptxdicato exi- ftente analogo, propolitio analoga dicitur, licet Subie- Aum lit vniuocum, fle eode exirtente vmuoco.ccnfctur Vniuoca. Illx , qux confcquuntur varias terminorum relationes ac difpoficiones, in caufa lunt vt propoficio- nes vocentur Eifentiales, feu pluribus rationibus Acci- dentales,necnon immediatx feu mcdiatx.primx ac non primx. datafiquidem terminorum relatione clfcntiali leuaccidctaliA’ difpolitione feu immediarafeu media- ta, propofitio dicenda erit Elfentialis feu Accidentalis, Mediata feu Immediata. Excadcm etiam difpolitione propoftt lones vocantur Primx ac non Primx, ita tamen vc refpeAu rationalis intuitos, Prioritatis ratio in Lon- f;itudinrs lctie fumeda Iit ex fubieAo maxime vniuerfa- i, in latitudinis veroferieex prxdicato maxime clfen- tiali, refpeAu naturalis intuitus ecotra.Ob Copulf dif fcrcntias propolitio dicirur fcu Aflirmatiua fcu Nega- tiua.nS exiftente Copula affirmatiua, propolitio dicitur Affirmatiua, fle, dum eadem cft ncgatiua, propofitio di- citur Negat ma. Et hx quidem ditferetix acccptx ex ipfa Copula propofitionum qualitatem cflftituunr.lUf vero, qux a SubicAo pendent, earundem quantitate pariunt; reddunt enim iplas propofitiones lcu vniuerfilcs , fcu n»edias,feu particulares. Cxtcrx, de quibus ia di Au eft, immutant fubftatiam potius propofitionu, quam quali- tatem fcu quantitatem ,non tamen refpeAu formx, fcd refpeAu materne : oriuntur enim ex diucrfa natura par- tium propolitiouem conftitucmium. Itaque reAi ap- pellari poterunt Materiales. Prxter has omnes propo- litlonu differentias illx admittendx erunt qux vere for-' males dicendae funt-* effluunt enim immediate a propo- fitionum munere multipliciter prxftito .mediate vero ab ipfarum partium munere decenter fcu indet eter ad totius propofitionis opus exhibito : quotu vnumquod- que aAionem rcfpicic.ac formf afcribcdumcft. Neque verb in dubium teuocarc licet, quin Copula poffit per- feA£ S/ imperfcAc coniungcrc, Prxdicatum pcrfcAe fle imperfcAc manifcft*rc,fle fubicAum pcrfcAe fle im- perfcAc fuftinerc. Itaque, dum partiG vnaqtixque pro- prium munus deccnttflimc fuftinct, propofitio fructur perfcAiffima forma propriumqi opus decem illime per- ficier: cx Copulx nempe vi vere aiicrtiua erit , (tmulque affirmationem ac negationem admittet. Ex Prxdicati munere decenter prxftito , determinate ac refolure feu affirmabit fcu negabit, & Determinata dicetur. Ex eoo- i fummatofubicArmunere affirmabit feu negabit abfo- | lute, fle abfoluta denominabitur. Hx vero propofitiones fimul Alfcrtiux, Dcterminarx, 8e Abfolutz , vmci voca PcrfcAx Cathcgoricx appellari folent: quarum exem- plum erit, A eft B.5e,A non eft C. fcu, Homo cft animal • Sc Homo non eft Leo. Dum prxdicaru proprias partes imperfcAe fuftiner, propofitio no vnicum tantum prxdic atum fcd plura re- cipiet, qux etiam pro huiufmodi infirmitatis gradu ali- quando Certa erunt, vt pura dum dicimus, Numerus eft par vel impar , fle, Animal cft rationale vel irrationale, aliquando incerta, vt puta Hic numerus cft vel par vel impar, Accidens cft vel bos.vel equus, vel mulus. Dum prxdiCata funt certa , deficit quidem in refolu- tione.fcd determinationi retinet : nam ea ratione pro- ponitur, Nutricium parem vel impirem, Animal ra. tionale vel.ii rationale clfe.determinaturquc veri, dari ^ numerum parem fle numerum imparem, necnfi animal ^ rationale fle animal irrationale , vt tantummodo rema- neat dubium, quifnam numerus fir par fle quis imparA quodnam animal fit rationale St quod irrationale. Qua- propter tales propofitiones Diuifiur appcllandx ei unr. Dum prxdicata non tantdm funt plura, fcd etijm.in- certa propofitio omni refolutione ac determinatione deftituctun neque enim praedicatorum vnumquodque lubicAo vere adiungirur,fed vnicum tantum, ob idque Indeterminata nome accipiet. Propofitiombus( rn qui- bus prxdicaci virtus infumatur.fcu fint Diuifiux fcu In- decetminatx, 'commune cft, aftitmationcm tantumoJo reAc admittere, negationem vero omnino repellere: nam, dum dicitur exempli gratia, Numerus cft par vel impar, feu , Harum litcrarum numerus cft vel par vel impar, licebit furtafle talium propofitionum falfitatem vel veritatem fimplicitcr affirmate fcu negare. Licebit etiam illaiu vnicuique duas propofitiones pcifcAc af- ferentes obiicct c.i.umcrfi fcilicet parem non effe fle nu- merum non cllc imparem, fcu, Harum literatu numerfr non clTe parem & harum litcrarum numerum non elTo imparem-* fcd impoffibile omnino erit , vnicam propo- fitioncm diuifiuafeu indctci minatam , fimul que nega- tiuam illi opponere. Dum fubicAum proprias luftinen- di partes imperfeAc obit.idc fubicAb alterius propofi- tionis vi fuiclcndu erit. -hac enim dcftitutum.Prxdicato nulla ratione fubiici pollet, quod tamen his adiumentis accedetibus vtrumque fuftinct. Hx vcio ptopofitiones omni abfolutiorie c arebunt >idebque dicentur C odit >o- nalcs.vt puta dum dicitur, fi A eft B, A cft C.ft u,fi homo eft animjl.homo cft fenfitiuus. Harum propofitionu prior pars vocatur Antecedas, pofterior Conlequfs, prioris enim veritatf cofequitur. Conditionalis proponedi iurm a admittit affitmatio- nem ac negationem: quarum tamen vnaquxquc dedu- cenda cft cx qualitate folius Confequcmis: datn enim Confcqucti affirmatiuo, Coditionalis affirmatiua dice- da cft, licet Antecedens fit ncgatiuun, , 8e dato Conle- quenti negatiuo Conditionalis erit negatiua , licet An- tecedens fi: affirmatiuum. Dum Copula i proprio munere recedit, nulla termi- norum ieu coniunAio fcu difiunAio confummabitur» ipfaq, propofitio omni affertionc deftituetur, fcd metis noftrx dubia tantummodo proferre poterit : Ideoquc fimplicis interrogationis vocem admittet, vt puta dum dicitut, A cft B,vel rion. DefcAus autem qui fingulis prope: panibus aptari pofliint.ita ab illatum vnaqu.ique admitti iwi«.nt, vt altera alterius dcfcAum nullo modo recipiat. Quare prxdicatum no fufeipit ambiguitatem: fcu conditione, fnbicAum non patitur ambiguitatem, ftudiuifionc, fea indctcrminatio’ucm.Copula itidem neque diu ifioncm, neque indctcrtninationcm, neque conditionf recipit. Propofitiones veiu ob 1'ola ambiguitatem ita infirmae ac imbecilles reddutur , vt nullum aliud malum fcu de- fcAti fuflincat abfqi omnimoda deftruAionc.aut ccrt^ abfquc ftuAusamot onc. fi enim dicatur hoc paAo , A cft B,vel C.an non cft B.^el C. feu hoc paAo , fi \ oft B. cftne A vel C- vel no C. ex huiufmodi piolationib. vel »d. 0 41 id, quod in priori parte videtur proponi ,pofterioris panis vi omnino rcmouctur, vel nihil omnino propo- nitur. Rcliqur pTopofitionum Jmpci fcftiones , qux ortum ducunt cx detectu tam Subicfti quam Prxdicati, copu- lari portum non tantam abfque compoficionis ruina a- nim»qucoifenfionc,fcd etiam cum aliquo fruftu.coniu- gentes enim conditionem cum diuifione.feu cum inde- term in.it ione, dicimus, fi homo eft animal, eft vel ratio- nalis vtl irrationalis , & , fi id quod in ftabulo cft inclu- fuon cft animal ,crit vel equus, vel bos,vclcapra ,vel afa- nus,vc! aliud certum animal. Hi etiam prxdicati defe- itus admitti portu nc tam a Conditionalis confcqucntc, quam ab antecedente, ita camen vt quatenus in vtroque repet tatur, Antecedens artum at plura prxJicata certa, .Confeqiiens autem plura incena , Se non econrra. cum enimConfcquens ab Antecedente pendeat , ab illius peric&ione deficiat necefle cft. Propoficioncs vCro^tnr plure* complectuntur dcfcdus.ci Incommoda patien- tur qux ab illotum vnoquoque^ndete fuperius de- naonftratum cft': ideAqucob Pntdtcati defedtum aflir- mationem tantummodo admittent. Si quis enim expe- riatur propoficinncshas ad negationem defledere, di- catqutf. exempli gratia, Si viuum quod intuemur noneft Contemplatio I f. Pars I L rationale vel irrationale, no cft animal, fac ile percipere poterit, Antecedens vel nihil m ferre ,vc! duas negari- uas per felix fornix complcdi.ac fi diceres , Viuum ne- que cft rationale neque irrationa^ , Cirvr m. M * • * »• , De propofutuuw proprtcrMib*u qiu pendent e * fanriiimn jlc m.utricnon rcl.thembw. fuperius enarrata funt,fuflicicntcr(u i faltp Qmar) dcmonftrarc poflunt propofitionum dif- jfercmias.fcua matctiJ.fen a forma peadcanr. 5 Rimabimur nunc earddera propofitionum propritates-Hx autem deducendx erunt ex his relatio- nibus, quibus adanuiccm referri poflunt tum formarum vnaquxqucad vnahjquimqtic materiam, cu rn ipfp pfo- pofitioncsad inuiccm, nec non ex certfs viribus quibus ob haram relationum concurfus varios , propofitiones /olent feu deft itui feb decorari. Noftra vero hxc con- templatio vnamquamque propofliionuny eatenus rc- fpicere debet , quatenus Sc vera fit &r vafeac veritatis vim feu ad alias extendere, fcu ab aliis recipere, fimu{qj JalCis propofitiones deftruerc. Quaiquis igitur fcruita proponendi fonnaj , liceat vnumquqdquc vuicuique copulare, atque etiam I ditin fpfa forma id fiiftincc , tam afiinnariu£ quimbegyltoc ; mamfcftutn tamen eft, non v~nmquodquedevnoquoque vere affirmari feu negari pofle , neque vminStpiodque de vnoquoque decernet atque vtiJicePintenbgarT.quxdarn epim quibufdam ta- nimmodo addenda funtacccru» tantummodo propo- nendi formis :*quf dam etiam proponenda funr affirraa- twc tantummodo, quadam negat luctarnummododimi. lique ratione, quxdam decenter ,quxdam indecenter interrogantur. Exordiamur a perfcfliflima proponftldj forma. Hxc 7erfeturcir<£ omnes materias ac mater ierunf diifereo- rias, illis tamen exceptis qux accipientes gentis aliquo^ canquam fubicdu"-, illi adiungtinttanquamPrxdicata1 dium»' fr—r.'7-» differet us, quibus idem genus drai- ditor e/fcntialiter *.'vtpata dum ‘dicitur. Aounal cft vel rationale vel irrationale, &, Numerus cft vel parve! un- par : huiofmodi enim tc|piinorum relationes ( vt vhi- cuiquc facile pater^poteft ) Dmifiux formx aptantur, Siquis autem interroget, quxnam pars maierierum propriori quadam xuion^aptetur huic-f erfqdiftimx fonrtfc»refpondcndurq^ric, calla erte ea omnia qopeom- muniffimam latitudinis feriem conftituunr , atque eo magisquo magis fibi inuiccm immediati copnlantut: harum enim connexionum veritas euidens cft, atque itarefoluens ,vt neque interrogationem neque vllam aliam proponendi fornum admittere poflit , nili forte * 42 ad alicuius peruicaciam comprimendam. Talia vero nontanrilm nullam aliam proponendi fornum admit- tunt prxtcr perfcfli (limam ,(e<l neque negationes eiuf- dempcrfeliiftimx formx.nam, qux omnibus fiint com- munia , de aliquo vCrc negari non poflitnr. Ea etiam, quai longitudinis feriem rcllc ingrediuntur , propria quadam ratione conucniut eidem per feltiffimx formx. hortato cnfo verius (vt cx iuperiotibus putet ) euidens eftjfolimque affirmationem admittit. Diuifiiu proponendi forma exerceri iolet circa vni- ucrfalia , 8 c circa particulafla , ita tamen vt , quatenus circa particularia vcrfctur.exaccidctali rerum politio- ne veritatem proferant .• ytputa fi dicatur, Qui in Pata- uinogymnafio fludiis incGbut,vd philofophif vel legi- bus incumbunt. quarenus vero exercetur rirca vniucr- falia , femper accepto genere , canquam fubicflo ,prf- dicat de eo diiferentias diui(iuas,vt iunt diuifiux: vt pu- ta dum dicitur, Animal cftrationale vel irrationale. Et hx quidem materix huic formx non tantum propriifli- me conucniunr, fed etiam folx conueniunc rcfpc&u il- lorum qupeflcntialitcrvcrafunc.lndctcrminata propo- nendi forma verari poteft circa eadem qux Diuifiuam formam admittunt, cnamcn ratione vt affigoct con- tracliotibus locUmSubicdU.Qiiamobrem,duni cx diui- fiua fqrina dicitur, Studentes Patauij, feu Philolophi* incumbunt , Animal efl rationale vel irrarrbiialci ex torina Indeterminata dicendum crit,So- crat<^j quiPatauijftudct, Icu Phslofopliix fcu legibus opcs.i dat ,Homo cftvcl rationalis vel irrationalis, for ma proponendi Conditionalis vtifatur circa omnia in- difliuftcdm tantummodo exceptis , qux in dubium re- uocari non poflunt, ad qux tamen decenter extendi po-. terit ,‘dumaMcujus pcruicacii comprimenda clt.llli au- tem propniffime aptantur ea, in quibus Subiculum eft particulat c,fed Ignotum : vt puta duin dicimus, Si acce- dens cft homo , accedens cft rationaliSi Intcrrogati- ua forma (qux exter^ comparata inuenicur omnium ntnpcrfedbfftina^b his apt?" admitti non poteft, quorum relatio cft immediata , lcu ab hfc qux panum longi- tudinis ordinem 8e ad lc inuiccm referuntur , tau- qaam genus addpecies , licet, termini non eflent im- PscdMti. namdaia horum tbtminnrum notitia, illotum copulatio clipei per fenora, vel talis vt Prxdicatico- gmtjjOtqntineaturfaltcm/onfiifc in Agnitione Subic- di.j Ttaque repellit omnem ambiguitatem , cx qua rc- &e furaitur interrogandi occSfio Reliqua omnia de- center fntctTogationctn recipiunt. Particularia veri pfopiiiflimc.nam de illis(fiuc fubicol fint ignota, Prx- dicara vero nota , fiac Prxdicats ignora , fubicdfa vero nota) decctiflimc iutcirogamusivt puta dum qiifratvr, an animal ia ftabulo pofitum fit Equus vel hou , Sc , an Socrates incumbat philofdphix vel non. Horum autem vnumquodque decent^ffim^lntcrroga?i cx eo manife- ftumeft , quoniam cam impcrfcAi quam pcrferiifxpc ignorant & quxrunt ulia , quorum veritas pendet uon a rati6iic fcdafcnfu. Cxtcraverbab imperfedis ran- tum interrogamur, quoniam iliorum certitudo ratibue colligitur. ♦ c \ p ♦ r • t i x i. De relMiotubut ac vinbw prop+fitioxHm.s 'i qmbus certi forrne 'certu mmertebm .iJfeciMtrur. Exci ri i» propofitionum proprietatibus prioribus , magifquc internis ac abfolutis, nunc^oftcrtorcs,rcmoriorcs,ac magis relati r_ ux explicidx funt.H* dcducOtur non eif pro- pofitionum formis ac materiis , prout fc inuicein com- patiuntur, fedex carum^propofitionum rclacionibns, fimfilque ex vicibus quibus funt , vel prxdttx vel defti- curx , &r fc inuiccm fcu commodis fcu incommodis profeqiinntur. Deducuntur autem ad fenariu numcru.vt res ipfa fa- cile demonftrarcputeft.Ec primus locus decentcrapta- bitur relationi, qua propofitio cx propriotfi rerminoru Viiiuclf. Inft. ad hom. pctf. 43 ■ ctuvietfionc fcu commotitianc aliim propofitioncm coii ruere ro.cR,vt puta a»m pofiw^orwncm omnem eflcanimil» afferimus, Aliquod annnal tlfc Itaque hic virtus appellari porerte Vinus CooRtu» ra» cx terminorum conuerfiouc. Sccut.dx.el.tio critrUa, qua propolitio alteri propofrtion. cr^prirr.quufetrarn 2, eaPc.lli, icar , v, pura . .Ium J„o Ouuren, ihommen. animal cire.colligimut, xl.quc homini animal cffe.q. - propter hic v irtur dicetur Collcama excorellano. 1 Tcrtiarelat oe.it illa , qua ptopofit.o ex futute po- (Itione alteti propolium, . rtaaducrfatur ,vt illm. de. ftruat:». puta Ilum polito, Omnem hominem #aq£ Qua Ita te 1 at io erh !l“fq« propofitio j"°P,ilm v,!™ in alum propoluioncm extendit ac jaculator, quxq Effctf.u* vinut,* vocem tc&e admittet. Hxcpiopt.um opu. non petli.it .nili certa quidam ptopofit.o alh.p-. ponatur, qui quintam iclat,0iie,n caeiceat il amlc‘ cct qua ptopoutio alter iua propoli., onu «‘«WMK tutein admittit »ac Receptiua poteuua retlc denomi nl H^um virtutum exemplum duipropolitionca pro- ponent , quarum prio. d.cat , Omnis homo ell animal, Secunda veri. afflm Sdcra.es ell homo • licu. ciimt orior pudita efHciente virtute earn.n podcrtot^l in- ficit, ita pofttrior, exercens Recep.ruam pnijjjOTh prioris , im recipit, fimulque conumc.t rpfum Socratqm a“se«aCd!mum rciltio illa erit qua propofitio auxilii tuecouRtuilion, alterius nropofitionis, q^Wj^a poteft crigete: vt puta dum dicitur, Hic humo cl ratio- nalis.hic enimptopofitio licet noprobet Anuem ho- minem effe rationale, illius tamen veriAtl fanet, tdcoq, talif virtus Iiidniliua dtceoda erit. Hi ptopolitiounm vires (vt diximus) co ilequiintut illarum formas.quatenusmateriis adiuilas. Itaque tam ex formiquamcx matetietum dilTeientlis «tie immu- tari, extend». ac contrahi potcruot: formatum tamen vi tes elatius apparete poterunt. f‘ materi» «x ea parte at tendantur qui propolitionUm tantummodo qualltalcn» ac quantitatem immutant , h* enuu ditfercntiionqh- tur ab hi. qui rr^is abfolura funt , qu^ue ormjruu vim ita fullinent, stillarum punrateus nulla raHon perturbent Incircris, niaterii »is vi»utcm formarum videtur excellere, idedque, nift decens cautio idhrbea- tur.ea qui pendent icetta materia propolitionum fol- misalcxibi portent , quod aliajnal«na’a(rumpra lallita , rem inducerer, luitur, vr ab fflblmus tutiore/, fcccrncq di erunt i prwcmi contcmpJ-*»!'c differ® ix.quibui prupulitioi.es denomi. lanruf Elfenr.alesTcO Ac.ldcn- tales,Primi feu non pr.m»,ln.tneJ.*ll feu Mediaii • % # ^ w Cauri V. Ut imbui pe^e«#nvrpropone/«,>rr;r^»r/^7».i Indu juj’iiuAiif;utJititTy.iiii um , parum tiurr faAflu-lt^ 1 s anlmaduetf.s , non difficile decernemu. quinam vires, & quoufque lingui s propone- di formis aptari feri non aptat, pollSn. Igitui Jj U, formis iptarifcii non aptari polmn. Igitur i * Ipcrfedtiffinia «mdientes , dici nusilli has omnes vires Ita aptari , vt quam maxime vigeant. Priot quidem (quam ConRtutliuam ex tou«(ioneappellan- dam diaimusjdum propolitio ell affirm.nua Se vniucr- falis, inducere uoteR" aliam affirmat iliam , non quidem vniucrfalcm fcJ particulare ‘omnino indeterminatam, nam dato',excmplugtatia,Omne A cilc b, necellariblV lendum cR Aliquod Bclfe A- aliter enfin lueterfiimif lima certitudo ouneipij, ommuuilTimi. Dum propoft. tio ciu' dem petfcfliifnni fbrmi efl uegatiua, fimulque vniuerfalts vel communis, conftruet ex eadem vi nega- tiuara eiuffiem quantitatis, nam. Ii veri dicimus. Nullis 44 A cR R.vetd etiam dicitur( tdqueexfola eiufdem com- muniffimi ptincipij virtute) NullumB cR A Neque ta- men cxiRtmadumcrt negatiuam vmucilalem excellere pcrfcflionem affirmatio* vniucrfalis.quf confltuit tan- rum particularem, licet conRruat negatiuam vniuetU- Icm. no enim oh excellentiore virtutem hoc illi euemt, fcd potius ob dcfeiluin maiorem, nam negationis con- Rrutlio DciliuClio potius eR appellanda quimCon. fttudlio.ldedquc iicuti facilius eR drRrucre quam con- Rrucre, ita etia facilius cR negare, qulmafnrmaic. Pro- poritioncscluIJcmformz.fetlrefpeau quantitatis Me- dii feu Patticulates.tlVag* quam Determinati , qoa- tenut refpcdlu qualitatis funt afntmatiu* , cotiRitucnt alum afHrmatiujm particularem feff vagam , feu d«er- minatam. dum enim vere dicimus , Pauci hominii lunt philolophi . vel Aliquis homo eft philofophus , fimul v erectum dicipotcll, Aliquis philotophus cft homo: ficuci ttfam.fi ver* dicitnus, lfte homo cft philolophus, vere afhunabitur.lftc philofophus cft homo. Ncgatiux eiufdem p^rfcdlilfimx formx tam medix quam particulares vagXiWrcnt hac conftrniltua viitu- tc quainuis enim tere dicatur Plure* homines nolunt philolophi. f«u Aliquis homo no cft philofophus , nott came vere jjiciiur Plurcs philolophi non funt homines, feu AliqilWjjhilorophas non cft homo. Quatenus ailte cadcmnegatiua pat cicuraris alfumit SubicCium cetcum atque ctumin» addit, 1’cxslicatam cenum .conftruete potetitex eadem tciiiynorum conucrfione propofitio- netu fihifimilcnv.nam fi vete dicitur Hoc A no cft illud B, feu Socrates non cft Plato, vcr| etumdjci pocctic Uldd Unon cft hoc A ,feu Piato non cft Socrates. Eidem pet feti iffima proponendi foima Ipr^ditacft ctiifq fecunda yirtute, quam dicimus C oftruftiuam cx corrcl^rio , feu collcdliuam. Hxctamcn v^tus quam maximi roboratur in his pYopofitiombus, dum vniucr- iolcs at coihmuncsfunf. data namque vninerfali affit- matiuii vt puta, omnem homihem cfte vifibilem) col- ligitur nngulos quibosconucnit eife homines, vifibile* cllc. !>4ta autem vniderfali nc|atiua(puta, Nullum ho- minem cfte Leonf) Cadem ratione quam tuuffimccol- liAntur piopofitioncs negattux , m quibus alfciitur llnac & illum hgmiqc,nccnonfingu!os homines, Leo- nes rtbnc (fe. | Dum propofitihnes, neque vtihierfalcs funt ncqoe Sbjnmuncs /fcdmedi^exiMarumpofitione colliger», rur alix prppofitiones medix opponti ordinis : nam, fi homines vt m plui ihoshaWtquinqi digitos, colligitur eos raro habere feu paUcioics, feu plurcs digitos ,& econtra. Fxcifdem propofitionibus mediis colligutur ctia ptopofiiioncs particulares Indctcrminatx. Ex par- ticularibus autem feu fint ind^tcrmiitaix feudctctmi- natx) nihilcolllgittir. Eade pctTcainima proponendi forma cxercct quam tutilfime. tertiam vjitutem , Deftruftiuam ftilicet. dara enioipropofuione^huiusformx ,qu? vmucrfinis fitfeo communis,(fiuc fitaftirmatiuafiuc ncgatiiia)dcftruen- tur omnes vnluctfales feu communes oppo(it$, necoon omnes medix ac pawiculaiCTiqux continemur Tubvnl- ncifalit ;.te propofitioDum oppofuatom. Prjicr hasde fttuemur etiam ointicspropoiitiones medi^qnx com- plefli poffent ab hac vniucrfalitate feu cbmmuniute. Hx tantum non dcftroeutur omnino , fcd t antummbdo talione modi.. Quaie , fi quis vere dicat, Attimal clTeo- tialitcr cft fenfitiuum.vel^Omncanimnl eft fenfit.uunr. hic dcftruit omnino jitopofiiioncs uicentcs, Nuuuc» animal cft lenfuiuum, Homo, Equus, & cftera anima lia non funt fenfitiua , Homo vt in pluribus non cft feo- fitiuus . Deftruci ctfam non omnino, fed ratione mod., e.Uxn ilir-AntuA . H s\m vr r n nlirr ii.HA rt} Ur . eiufdem Dcfttu&iux virtutis, imbas vniuetfalcs ac co- munes , ncc non omnes medias oruinis diuerfi , qux in qu ditate conueniunt , atque etiam oppofitas eiuldeci ordinis, fed diuerfx qualitatis. Quare ,fiv credit itui, HomoYt iu pluribus habet invnaquaquc manu ac pede quinque 4$ quinque digitos, vere negatur Omnes homines habere quinque digitos, Nullum hominem habere quinque di- gitos, Homines paucos vel paucifsimos habere quin- que digitos, Homines, vt in pluribus,non habere quin- que digitos. Particulares «quatenus (unt indetermina- tx, dcftruunt tantummodo vniuerfalcs qualitatis oppo- fitx.nam affirmatius deliruunt vniucrfalem negatiuam, negatiuz vniucrfalem affirmatiuam. Ideoque liqnis ve- ri dicat, Aliquis homo cft philofophus , hic certe de- ftruet nullam hominem clTe philofophum. Et liquis di- cat , Aliquis homo non cft philofophus, hic deftruer, Omnem hominem elfe philofophum. Quatenus autem particulares funtdcterminatz, de- finient non tantdm vniuerfalcs ac communes oppolit* qualitatis, fcd particularem etiam fibi oppofitam. nam.fi veri dicatur Socrates eft philofophus, vere dici no po- tcft Socrates non eft philofophus. Huiufmodi autem propofitionum relationes oppofici certas proprietates adipifcuntur,&r cenas denominationes cxpofcunt.nam Vniuerfalcs adinuicem oppofitx appellatur Concrariz, quz fimul veritatem fuftinctcnon polfunr, licet ambz fxpius falfxfint. Mcdiz, quatenus adinuicem oppofitx, ditipoIfuntSubcontrarix.Hx lc inuicc dcftruunt, fimi- 1 iterque timui vei itatem n6 fuftincnt.fcd illarfi veraque a veritate recedere pot cft. Particulares indeterminati atque inuiccm oppofite Subalternarum nomen adtptx funt. Hz fimul a veritate recedere non polfunr, led am- bas eam fuftinerc non repugnarna fi aliquis humo cur- rit^c aliquis homo no curru, vel illarum vna vel ambz vene erunt. Particulares determinati dici potciut fub- altcrnar determinati. Et hi quidem quatenus allumlit idem fubicdum, a veritate fimul recedere non poliunt. Quatenus alfumuntdiucrfafubicda, non critinconue- niens vt aliquido ambz fint veri, aliquando autc ambz a vedtate recedant, nam impolsibile non cft Socratem aliquando currere, & aliquando non currere, & ,du So- crates curi it etiam Platonem currere, fcu,dum Socrates non currit Platonem etiam non currere. Vniuerfales ac particulares indeterminati, quatenus ad inuicem opponuntur, Cotradidorix appellati funt. Harii vero altera cx necefsitate vera cft, altera falfa Par- ticulares determinati , quatenus referuntur ad cafdem vniuerfalcs oppoGtas , eandem vim cxcrcctc polfunr. Eidem particulares determinati dum refetutur ad alia particularem determinata , quf idem lubiedu alfumat, Contradi dor iz vim exercet. Idetn etiam eucnit Mediis ptopofitionibus, quatenus, eadem quantitate rctcta.dif- Ccrunt tantummodo in qualitate. Itaque harQ etia pro- poftcioMum oppofitio Contradidoria vocanda erit. £*dc pctfediftima proponendi forma ptccipua qua- dam ratione retinet ac excreet Adiuam ptopolitionum virtutem, (cui fuperiusaistgnauimus quartum locum) nec no Rcccptiua potentia, quz Quinta polita eft. Harii virtutum nulla exerceri poteft i propofitionibus leiun- dim acceptis, fcd tantummodo quatenus ad fc inuiccm referantur : ca enim quz agendi virtute przdita cft, re- quirit fubicdionem alterius propofuioms in qua iniit Rcccptiua potentia Agendi virtuti confona. Quatenus igitur hi ptopolit iones accipiuntur cx latitudinis feri e, iUarumq*termiaifunt fqualiter vnidcrfaleijtam Adiua virtus quam Rcccptiua potentia conftitucntur , Sc ad acbim perduci poterunt cx folo proferendi ordinc:pro- „oftr;- Equidem. quxprimoprofertur, exercet Adiuam virtutem , UU vero, quz profertur, fecundo loco.fobii- cic Rcccptiua potentiam-Aditia tamen virtus propriif- fime conucnic magis elfentialibus. ac , li propofitiones vd ambz, vel pofterior, accipiantur ex longitudinis fc- rie, virtus Adiua aptabitur propofitioni magis vniucr- fali,fcu minus detcrminatzia^propolitiones minus co- jnuncsuut certe fubiedi minus determinati, cxercebuc Recepti uam potentiam, ideoque ab agete ptopofitionc recipient tam proprium Pridicatum quam propria Co- pulam.Hoc tamen de illis eft intclligenduoiiquz neque medi( funt, neque particulares vagc.lix enim Rcccptiua potentiam non admittunt, licet Adiua vittucc fint prz- diut. Ipfx autem propofitiones vniuerfalcs huius per- Contemplatio II. Pars II. 4« fedifsimz formz , (fiuefinf affirmatiuzfiuc negatiuz) agf di vim ira exercere polfunr, vt Ptzdicati ac Copulz communicationem inducant, dato enim Omnem ho- minem efle rationale, liquis fubiictac Socrati elTc ho- minem , ipfa vnhietfalis propolitio ita vim luam adiui diifundee , vt ex necefsitate lequatur Socratem elfe ra- tionalem:&. Si nullus homo volat, dato Socratem elfe hominem, eadem ratione fcquitur ipfurn non volare. Propofitiones vero mediz,quz eade vir ture adiua pr«* ditz funt, effundere quidem poftunr propria Przdicata, in propofitiones particulares determinatas, fcd no Co- pulas. neque enim patiunt nccefTariam illationem, fcd probabilem tantum : polito enim , Hominum manus vt inpluribus habere quinque digitos, liquis lubiiciac,Hac die hominis manfi,i'cquiiur probabile elfe, ipfam quin» que digitos habere, at non reipfa habere. Propofitiones particulares vagz neque recipiue adi- uam virtutem ab alia communiuri , neque illain parti» culares determinatas aliquo pado ditfunduc nam.lnqr Aliquis homo curra r,& Socrates fit homo, neque cxjiC. ccfiitatc neque ex probabili fcquitur Socrate currere. Particulares deter minati, fcd no oranin*,(vr puta ilis quarum fubicda determinatur, vi Nominis propri;,fcu ligni, )adiua virtute funt priditi,eimque ad omnino determinatas propofitiones infundunt , quz Rcccptiua potentiam tantummodo retinent: Adiua verb virtute penitus denudantur, idque ex neccffaria illatione, dato enim Socratem clfc philofophum , fi fubiiciatur Hunc elfe Socratem, fcquitur ex necefsitate eundem eflephi- lofophutn. Eadem perfedifsima proponendi forma przditaeft etiam poftrema propofitionum virtute, quam I reducen- tem fcu Inchoaram appellare decet.Kzc femper intcdic conftitutioncm propofitionum feu minus deter minata- rum,fcu magis vniuerfalium. In vniuetl aliu tamen con- fticutione valde infirma eft atque imbedllis .ideoque proprium opus aggredi non poteft abfquecocurfu plu- rium propofitionutn.quz cande conferant vim. Hts au- tem acccdccibus, rede exerceri 1 olet, dato ei im, exem- pli gratia , Socraten> Platonem , Antonium, Oc Ungulos homines quienumersti polfunt, paucis exceptis, aptos clfc ad philofophandum : colligitur maximam homihfi partem ad philofophandum elfe aptam. At, fi horum vnufquifq, rationalis apparet, videtur fcqui Omnes ho- mines clTe rationales. Quoniam vero impofsibile nobis cft particularia omnia cnumerare,hzc vutus, quantum ad vniucrfalia pertinet , proprium opus inchoat potius quam perficiet. C A p V T VI. De vinbns ac irifwitMibuJ propofitcrm Dmifiut , Inde- tcr mnt AU, Conditionulu^? Inur.oganux. Ir i » r v a proponendi forma, quz fecundu a perfedifsima locum obtinct.eiufdempcrfe- difsimz formz vires przftantiorcs zmulatur, atque etia aliqua ratione excellit, virtus enim Conftrudiua ex conucrfione in ca ita roboratur , vt conftruere pofsu duat aftirmatiuas particulares inde- terminatas. etenim, fi vere dicitur , Omnes qui Parauij ftudent, feu Philofophix fcu I.egibus incumbunr, veri etia dici poterit, Aliquis qui Pbilofophix incumbit, Pa- taui) ftudet, 8r, Aliquis qui Legibus incumbit, Parauij ftudet. Et hzc quidem rcfpcdu cuiufcumque maceriz, veritatem continenr.nequc enim (vt diximus) materis cflTenti. lcs nunc act edendi funt, in quibus ex Diuifiuz propofitionisconuerfionc duzafKrmatiuz vniuerfalcs videtur cbftrui. Eadi proponendi forma decoratur vir- tute Conftrudiua ex correlario, feu Collcdiua,eamque ita exercere poteft, vtczrt a» quafdam propofitiones ef- fundatnon tantum exSubiedi contradionc cerrfque vnius Ptzdicati adiedione, fcd etiam ex mutua duorft prfdicatorum relatione, nam, dum veri dicitur Omne animal cft vel rationale, vel irrationale, vere etiam dici poterit, Aliquod Animal cft rationale , & Aliquod ani- 47 mal cft irrationale, necno Animal rationale no cfl irra- tionale,8 c Animal irrationale non eA rationale. Ex vfu veto DcAruttiuxvirrutis, eadem Diuifiua proponendi forma deAruet quatuor propofitiones vniuerfalcs, qua- ru dux fune affirmatiux, dux vcrA rtegatiux. dato enim omnem numerum effe parem vel imparem, deAruitur Omnem numerum effcparcm,& omnem numerum effe imparem, Nullum numerum cfTeparcm & Nullum nu- merum cite imparem- Ex huiutmodi autem forma non deAruitur aliqua prupofitio fcu media fcu particularis. Aeli u a huius Diutfiux fotmz viitus fatis infirma cfl. neque enim parere poreft aliquod determinatum , fcd partt tantummodo indeterminata , ita rame vt inducat Dccellariam illationem, dato enim vere dici, Aniinal elt rationale vel irrationale ,fi fubticiarur , Homo ell animal, fcquetur neceffarii indeterminata illa , qux af. ferit Hominem efTe vel rationalem vel irrationqlc. Hxc proponendi forma Receptiuam potentia no admittit: nam ex propria natura inferiora intuetur, qux ab ipla Recepnua potentia refpici no poliunt. Idebque eadem hxc Diuifiua forma fimilitcr caret Indudtiua virtute, qux femper ad ltiperiora dirigitur. Indeterminata proponendi forma caret virtute Con- fhuftiua ex terminorum conuerfione : illius enim Prx- dicata addurui proprio Subiedto indeterminate arque incerti. Quapropter inferri non potcA, Subiediu prx- dicari de aliquo illorum. Collediua vero vittas ea ra- tione retinetur ab Indeterminata proponendi forma, vt illius vi quatuor Conditionalcs colligi ppfsint. dato enim Hominem elfc vel rationalem vel irrationalem, vere dici poterit, Si homo cA rationalis, non cA irratio- nalis, Si homo non cA rationalis, c A irrationalis: Si ho tnocA iirationalis ,nonefi rationalis:& ,Si homo non cA irrationalis, eA rationalis. Hxc forma penitus denu- datur deArudiua virtute : nam nihil certi proponit. Idebque illius veritas neque alteri atfertioniaduerfa- tur, neque ad aliquod dcAiucndu lufficcte potcA, A£ti uam vero virtutem exercere quidem poteA, led quam maxime infirmd. nam fitfum quidem couincit,fednul lain internam illius rationem adducit, datoenim, Harii lircratum numerum effe parem vel imparem , necnon Hunc numerum non ciTc imparem, colligitur ex fadV confcquentia Hunc numerum elfc parem* fimilique ra- tione, dum dicitur, Hunc numerum ctTe imparem, colli- gitur cum non elfc parem. Receptiuam vero potentiam, atque Indu&inam virtu rem ab huiufmodi forma admitti non polle, manilcAc apparet ex iis, qux didta funt circa Diuifiua proponen- di formam: qux etiam facili confirmari poliunt ex In certitudine pr.r dicatorum. Condicionalis proponendi forma virtute A&iua eA tantum prf Jit J-ficuti enim ob propri; Subiedli infirmi ratem feu Przdicaci , partes illi demandare non poteAi (quod in Conuerfiux virtutis vfu prjAandum cA) feu illud contrahere , (quodcolledliua virtus-expofeit) ita, quoniam nihil abfoluciaffcrit, nullam aliam propofi- tionem deArui t ,ex quo oritur vinus deArudliua. Caret etiam tam Reccptiua potentia quam virtute lndudli ua, quoniam illarum vnaqukque ex propria natura im- pcrfedla eA,ac» nifi fulciantut robore perfetf ifsimf for- m t, omnino deficiunt. Siquis autem interroget, quana ratione forma conditionalis , exteris omnibus virtu- tibus dcA itura, agedi virtutem fuAinere poftit,qux ex- teris omnibus videtur firmior, refponde Jum erit, huius Adtiux virtutis duplicem vfurn admitteudu cfle. Alter cA ille , quo ptopolitiones formarfi pcrfediortitn effun- dere folent propriam vim ad altarum propolit ionu per. feAionein ac bonum. Alter verb,quo propoficioncs for- marum imperfc&iorum conantur propriam imperfe- ttionero expellere. CbJitionalis igitur propoficio.ncc- non lndetcrminatx omnes, hac pollcriori ratione tan- tummodo prxdirx funt A&iua vittutcjharu enim vna- quxque conatur cx illius vfu exuere propriant imperfe- ctionem atque perfeihorem formam induere. Indcter- minata fiquidem profequitur determinationem: Con- ditionalis veto abfolucioncin. Quapropter, duro dicitur Vniucrf. Inft. adhom.pcrf. 4* excpli gratia, Si homo no eA irrationalis,honio eA ratio, natis, vel, Si homo c A animal , homo cA fcufitiuus» nihil aliud inttfditur,nifi vt, accepto, Hominem non elTc irta. tionalem, colligamus cum effe rationalem, 5t,acccpto, euode effe animal, colligamus ipfum elfc fcnfitiuucu. . Intcrtogatiua proponendi forma denudatur viribus omnibus. nam ,ficuti propofitionum Effe deducitur ce fola afferendi virtute , ira virtus omnis ab aliquo certo EfTe deduci debet. Interrogatio igitur, qux caret affer 5- di virtute, deficirqueob id ab ipfarum propofitionuai EfTe, ab illarum etia virtutibus deficiat nccelfe cA. Pro- priifsirnum ergo illius opus crit.profcrrc mentis nnArz dubia iplamque excitare ad eoiumde determinatione- Harum autcdifficultatu amotio , fimulquc animi pleno quies expetenda erit certa quadam ferieex pcrfcttioiu lormarum vfu Indeterminata fiquidem propolluo, dum plura incerta proponit, ita interrogationi latisiacit , vc fiintil dirigat mentis noArx aciem ad illa qux funt atte- denda. Conditionalis vero, dum quidpu apponit quod certum quidem cA ,fcd non adhuc ablolutum , videtur prxtereuobiicerc lumen aliquod , cuius vi mens noffra tuti verfari pofsit cuca ea qux percipienda funt. Diuifiua proponendi forma, dum plura cena propo- nit,ea ratione miti noArx quieti affert -.vt cande impel- lat ad perquireda lingula quibus plura hxc apuda fune. Ipfa demum perfc&ifsima proponendi foima.rcfpe- ttu rerum propofitarum^ffere fumma quietem metibus no Aiis. - C * v v r VII. De bif m entibus propofitionum v tres feu eonueniurt, feu non eonuemunt , & de pro' op- tionum tiijfafuwulus. Mniiv» propnfitionum viribus cbmune cft,dG ad vfum deducuntur, animi motfi ex- citare., quem tamen no poffunt petficcre vir- tutes ConAruitiua cx conuerfione, ConAru- fliua ex correlatio , & DeArudtiua. A&iua vero virtus & Receptiua potentia , quatenus ad inuicc copulantur» n£cnon concurfus plurium inducentium virtutu ad id6 conAruendum.talem animi motu vere perficiunt. Tales vero motus, prout confummantur,Difcurfus vocem c6- fecuti funt, licet non eadem i atione, quin potius longd diuerla, vt poAmodum demoArabitur. Virtutes autem» qux animi motum exordiuntur & non pcrficiunr,feiun- ftim proprios aftus exercere poffunt ablq, vllo alterius propolit ionis acceffu » cx coinmunifsimx tantummodo certitudinis virtute. Atf iua vero virtus, Receptiua po- tentia ,8c victus Induttiua abfque communi amplexu infecundx funt.Et hxc quidem ex his facile dcducumos qux luperius funt conftituta. Ex quibus etiam colligere licet, Conftru&iuam vii tutem per conuerfioneni.Con- Arudliuam ex conciar io fcu Collcttiua, atque etiam 1q- ductiu jm , eas tantummodo propofitiones con Aruere qux eiuldem funtqualiiatis , cx affirmatiuis fcilicec tan- tum conArui affirmatiuas no autem negatiuas, eadeque ratione cx negatiuis negatiuas non autem affirmat i uas. Deffruftiua vct6 virtus oppofita legem videtur admic- tereteas enim propofitiones tantummodo dc(iruit,quc diuerfx funt qualitatis. negatiuz finnidem dcArunntaf- firmatiUiS non autem negatiuas, 8c -.nimatiux i.rgati- uas non autem affirmatiuas.Quod fi obuciantur ptopu- fitiones fornix diuifiux,qux Affirmatiuacappellamur,& conAruunt no tantiim affirmat tuas fcd etiam negatiuas, deAruuntque non tantum negatiuas fcd etiam affirma- tiuas.dicendfi erit hoc ideo cuenire expropofitionibus diuifiuis, quoniam licet^rmalitcr fint afrirmanux illa- rum tamen vis affirmandi obtunditur ac infirmam , ob affociationem duorum Prxdicatorum qux fcinutccm pati non poffunt. Quapropter negationes et ia virtute cotinent: ex quo fattumeA vt primf ncgationcs.veritaticonfon^cxillis pendeant , ficuti ab eifdc etiam oriuntur propofitiones indeterminata ac condttioualcs.ld£ de propofitionibus mediis 49 medii* fcnticntluin eft.qtx fimiliter conftiruunc ac dc Uniunt propofiriones altrmattuas ac ncgariuas , virtu- te enim vtramque qualitatem fimiliter pompleduntur. nam, quae dicit exempti gratia , Manum yt in pluribus quinque digitos haT)cie,(rmul afferit, Minorem partem quinque digito* non habere. Si quis autem exiftimet, cxvmuerfaii affirmariua dicente exempli gratia, Omne A eft D.conftrui negatiuam vniuerfalctn dicentem, Nui lom A cft non It, & exnegatiun vniuerfili dicente cxc- pligratu, pullum C cft D.conftrui affiematiuam dicen- tem, Omne Ceft non D , fimiliqne ratione ex particu- lari ainrnutiua dicente, IftuJ A cft n , conii tui negat iui dicentem , Illud A non cftnon U , atque ex particulari negat ina dicente , Aliquod C non cft D , conftrui affir- outtuam dicentem , Aliquod C cft non D. , hic admo- nendus erit ,cj1cs prppofitiones rcipfa non diTcrepare iqoditatc illatum ,a quibul eliciuntur, licet qualitas ^fleatur oppofica Sicut enim vnicadiftunltio(vt fupe- riul demonftranim cft ) negatiuam qualitatem coni] i tuit, it» eadem bis repetit a(liucexplieitc fiue implicite idfiai)ncgationcm rcynclltt &: affirmationem inducit, df&ua Veto vinus & Rccepriua potentia vtraquel^ge quodammodo lolutx funt-nam ex harum virtutum vfu afium jtiux paviunt affirmatmam He negatiuam, ita ta- men vt, veraque exiftente afiiimatiiu » affirmat itu tan- rummo Jo colligatur. At dc his poftmodum diligentius traAaudum erit, dum agetur dc Argumentationibus- Contemplatio 1 1. Pars 1 1. c.,»-, VIII. Dtffffiflinlim rfj f tfuumhu. RorotmoKv „ JtTpofitioncspnccipuj J.- ducciJr fun: cx ftifpolltio.-iibu» tuatcricrum acpei£eptio:inm, qux cifdcmmatencbusa- Ojff-ptjri potiunt, nccnoitcx ci iTpof; lonibm cmz nftftn tormi, couueniunt- Wiicrierum difpolitio- ou pendent ex ilirpofiiionibu, terminorum ac copula, nim , dequibu, lira diftum cft. Petccptionci itidem c* eorundem tcrniinotum ac copularum coueeptionibucfunc deducenda;, quapto- pterio rationieordine perceptione, vniuerlalrum vni- uerfaliwreonfccptorumita prccedcnt ceteris omnibus, ,t fubmintftrcnt aptKUmd ptineipia omnibus fcicMifi- cUpeiceptioiiibua : ld velo ( vt cx fupcrioribu, patet; tunc eutuict.dnmtain SubicdtumqiuoiPrxdicaium ex ce,, a vniucifjli^ani ratione concipientur: quemadrno. dani enim rion percipientes, exempli gtatii.id quodde omnibus ac Jc finguliUiominibus in Quid primo pn- dlcaii poteft , UOM concipimus hommem vniucrralitci ac vt Ipcclrm . ac non attingentes tatiocinandi vim, tant,aameonftitoeuient Nominis (peciem.ndnconei- pftnus rationale vniuctfiliter ac vt ver» dilfctctii mu- «ijfuftinet, ita, nili hotum vtnimqucvniueililitet con- ceptum allicietur , non affirmatur vniuetfalitcr Horni- acuirfte rationalem, iWfUcionale clfe hominem. Siquis aUc.n non eoncipien, hominem, vtcettam adandanfreruin fpccicm \jk Rationale vt illiosditfc- -entiam cooftif uctuem, proferat eafdrm ptopofitiones -Ile pCtacorum more cnunclabit.vel certi- non ittmgct roiuerfaicm doftritjam. CardemobcaufasfiqiusiUeJt nsl ntiueilal, ter. Rationale cft rilibile , fcu Uffibilc cll nl-nale . hic neccffatib concipiet Rationale tanquam nF ..U.jiti, Srrifibilc unquam proplumiquoJdam, raod ab hac caufa etHuit. Specicrum autem ac generum conceptiones vniucr- ralcad:fferunt a pcicrptionibm differet, aru ac proprie, tattim, quoniam ipccles Sr genera duA concipiuntur vuiueifal it cr , abfque diiCctc.ini perceptione , conci- piuntur abfoluicdcd contj(c,rfon autem diiliu^te. Dif, 'c tentur ccontta.ft abrqiiefpccic cohclpiantur ,Cqnci aiuntur diftinae ,lcd telitiui, iton autem abliflijR : i- lipiqueproptittatuinconceptlonibuscu eniti excepto euH '*™ muts ho juodh* magisdiftantab ablolutis. Itaque, qtUu -.xtcfpicntcs exempli gratia , Hominem de lingulis libibus in Quid prxdicari.petciphimas hominem vni .-crGiUter, neque vlrcrlQs ambigere liceat, au talia con- 50 ccptio fit vniuerf. lis.igunramus nmen adhuc hominis rationem', ex qua diftiulia illius cognitio deducenda cft.Gmiliquc ratlbne, percepta rationalitatis trimonu- men adhuc concepto homine vt cftenriilirti rarionBr, conft-tuitur quidem perceptio vere vniuerfali* ecdi- ftindla/edrdatiua tantum, non autem abfoluta. Itaque driferentiaru perceptiones impellunt ad conccptusfpe- cicifeu genetis ex quibus perficiuntur. Proprietates vero dirtindicac refolutc perccprx,n6 autem abfofute, impellunt non rjnttim ad Subicdli generis fcu fpecici, fed etiam ad ditferent ix perceptionem , nccno ad prio- rum proprietatum conceptus, dum ipff prim{ nqn funt. Diifcrcntix autem cohftitucntcs , & rationis & Caufx munia iuftinere folenf, rationis quidem, quatenus tfefpi- ciunc fpccicm feugenus: nom ohiiciune intuendam il- lorum rationem, feu quod quid eft.caulir vero, quatenus pariunrproptiecates. Quapropter refliftime diclum cft, quxftionem in qua quxritur Quid Gt,& quxftionem, in qua petferutatur Pioptrrquid fit , in idem cadere, 'in i- piius fcilicetdilfercnt ix perceptionem , ex qua <o1Jig£- da eftfoloriovtrinfqnc quxftionis. Dilpofitio carunde propofitionum, quatenus ex fimplici forma deducenda Gr,his Legibus erit courexeuda, quibus terminorum ac copularum difpofitioncm moderandam diximus, nam rcfpcflu intuitus fimpficioris , (cu naturalis , impctfb- diora pcrfcAioiibusprxfcruntur.rcfpedlu veru incttU tus rationali* ccontra.Patetautem propofitionum per- fetlilGme afferentium foim5s perfirdiiffimas effc, Diui- Guas obtinete locum dignitatis his proximum , Tertii jpt.iricondttiona!ibus,Qua[tu indeterminatis; ipiam- que Interrogationis formam imperfedtilfima effc. Ideo autem afferendum eft , condicionalem excedere digni- tatem Indetcrmtnatx , qux cx Diuifuu immediate dc- ducitur, quoniam pcrfciittot» ratione afferit, ^Inderer - miuarx prupoGcionis infirmitatem non paruin corrigit. Hitltnen dignitatum gradus, qui aptantur propofuio- oibus , ob diffcicntiasfqliusformx , facile commutari poliunt ob varias materierum adicAioncs. propoficio- nes enim pctlcAiffimx fornix dum verfantur circaea qux lenfus moucnt , quxquc vt talia , obfummam ccr- titudine,intcrrogationcrii no videnturf ecipcrc.impcr- fcftiorcsccnfendz erunt interrogationibus rerum prx- ftaatiorum. quodexeo mmifeftc conumcitur , quonii tales intcuogationetcx fimplicis Natur* ordine fujJ. ponunt certa* aliquas rerum fcnfibilium perceptiones, nam dau rerum omnium ignorantia, interrogatio dati non poteft. Sicuri igitur ptopofitiones perfcCi ilfirax e- tunt.durn in cis foiuurum dignitas concomitatur ma- tencium dignitatem fvt nullis cucuit qux verfan- 'tur, circa communiffimam latitudinem rcrutn con- ceptibilium ) ita illarum peifeAio ac impcrfcAio diminuitur feu atiget#r, dum formarum perfedtioni aduerfatur materierum impcrfeAio , fcu ccontra. Hinc fiilum cft*rt Condiuonalii propoficio ,qtiz ref- pcflu formx ab vtroqiic excremo eft tertia , etiam in materierum trjnfctmu Mediati icis munia vt plurimum exeiccrcpolfit,idqucGuc c« Natui* ordinx ab nnpcr- fieAioribus coguolccndi gradibq^ tendatur ad perfe- ftiores, tiue cx rationali intuitu vis pctlcAiotis cogni- tionis ad inferiora fit deducenda. Si quis autem eofdcm dignitatis, ac pcrfcAionisgta- dusenl circa piopofitionu vires difccrncre exoptet, hic ex iitoftitutttcolliger e prftcrit.AAiua virtute, qifaten* atfociot pcrfcfiHfliqia proponendi forma, effc exteris o. mnibusj>tacftiuor6,caiidc, vr ineft propoficionibus Di- uifiuis.lccida in dignitate cclcnda effe , TertiQ locfl a- ptari potcti* Rcecptiux, Quatt u Actiu* virtuti propo- fitiomsedJUiotulis , QuIntQ A Aiux virtuti propofiuo- nis Imerininatc.pofi has vero collocadas effe , virtutem DcftrucliuijVirtuteConftruduu ex corrclario, & vittu t^conftrudiuacxcoueifioiie ipftmq,InduAiiu vinutc omniG impctfcftilfima cire,idc6q-,refpcdu naturalis in- tuitus primo loco exercenda cft rcl pcftu vero intuitus rationjlti,<pinucfubicda materia patitur) poftrcmoju optimtis.Mcdicusruc digtiofci:u:,duadamut>im mrerro gare poteft ca omnia/qux coducut ad xgroci infirmita- te optime difccracdiiSf in cftcris facultatib.idc cucnir. 4 Sl ii contemplationis S E C V N D AE, Pars Tertia: IN <*& V. 24' -t7* QVA AG1TVR DE VARIIS COPVLATlONf- bus propolilionum ad nouaro veritatem elidendam , fcu de Argumentationibus. ~ . > C A PV T • l ■■■-- Y De Cornmtni A rgonematiotnan ruitur j. H CHorostTioNYM decens appofttio ^Argumentatione patie, haud lccus quam .,fimplictum conceptionum conucnicns 'copulatio Propofitiontf conftituit.Tunc juitem propofitiones apti atque decet er apponuntur, cum ipfarum Vires ad idem confttrticdum atque probandum concurrunt. Hoc pluribus rationibus adimpleri foler, pro diucrfa propofittonum natura, atque etiam pro multiplici ca- rundetn aflociaiionc. confiat vero plurium propoli tionum vires tunc tantummodo ad idem confirmadum decentifsimc copulari , cum illarum vnaquxquc conci net aliquod proprium &r aliquod commune: propofi- tiones enim ex eifdem terminis conftitutxplures pro- pofitiones no funt,fcdcad», licet fxpius repetii». Qubd fi plures fine , ex fola conucrfionc fcu ex collcdtiux vir* cutis vfu abinuiccm dtftinguuutut , neque Argumerv- cacionem perficere poliunt. Propofitiones vero ex ter- mino vtroque fciun&x , nihilquc commune continen- tes, neque fibiinuicem copulantur, neque aliquod pa- riunt: patet enim propolilionum ccpuIationem*ic pro- politionum copulatarum partum , a limplicium conce- ptionum copulatione atque ab earundem partu omni- no dilfcrre. Simplices quidem conceptiones quoniam indiuifibiles funt, tertio aliquo omnino extraneo , tpfa fciticcc copula , coniungi folciir. Nullum autem extra- neum patiunt, fcd omnis illarum vis non* huic copula- tioni incumbit, nonamque illius cxprcfsiooem imedit. Econtra propofitiones. quonia duiifibiks fune, ex certa vniufcuiufquc parte fin gulis interna (communii Icili- cet termini virtutejadinuicem copulatur, & externum quodquam patiunt, propofitionem icilfcct.qux tiquam totius Argumentationis iVu^us i producentibus ea ra- tione Jiftinguitur , qua ipCr propofitiones pio ducente* inter fcdiftinguuntur. Hat uni autem propofitionu vna- quxque propriam vocem fortira cft: cafiquidcm , qux ex prxe edentium concutfii pender, Ctfnclufion is nortif obtinuit. Propofitiones vero prxcedctes,|*rxmillar ap- pella» funt. Termini etiam .quatenus Arguinenrario- nes ingrediuntur» certas quafdam denomina tioncs ob- tinuere. It aque.qui in Conefufione prodicatur, acPrx* milTarum vni eftproprius, vocatur Terminus Maior. Qui vero in eadem fubiiciuac , ac alteri Pncmilfarnm eft proprius,dicitur Terminus Minor. Horum vnufqulf- que , Wxmtflaium aliquam fingulartrer ingreditur, Se ad Conclufionis cotiftinirionem cranfnmiirur,quoniam Premiffarum vnaquxquc Certum aliquod Conclufioni Confert. Ideo autem' Conclufionis prxdkatuin dicitur Terminus Maior,nuoni ara ( vt alibi demonftraturo cft) fi plura non comprehendar quim Subie&um , ab illius vniucrfitate numquam deficit. Simili ratione, Conclufionis fubiedum appellatur Terminus /Minor , quoniam fubie&oeflcntuJitercon- ucoit i Prxdicati vniucrfitate deficere polle, eam vero numquam excedere. Terminus vtrique PrxmiiTarutn communis , ob non difsimilem caof-m Terminus Medius ‘diAtis eft. nam ncqucMaioris termini vniuerfitatcmtranfccnderepoi teft, neque pauciora , quim Terminas Minor , compre- hendere : ideoquetanquam inter vtrumque medius fft accipiendus. ti|dcm etiam rationibus ex Prxmiiiis ilis» cuius terminus prxdicatur in Conclulione, dicitur Pto- pofitio 'Maior. Illa autem, cuius terminus In eadem Conclulione fubiicitur , vocatur Propofitio Minor. £i Maior quidem propofitio priore locum ubtinebir,quo* niiin rationis ordine magis vntuerfalia minus vniuer- falibus prxfcruntur. Quamuis autem hx terminorum ae propofitiontub voces ex dmerfi* vnruetfiilitatis gradibus prxeipuede»- duci foleanijCjdctn tamen eifdem rcdtifsimc aptari po- te nmt , dum latitudinis feries decurritur , in qua nuIU datur vniuerfalitttts dift milio: tunc fiquidcmdicet An- guli urmini ae propoiiuoresfiugutx commutaripof- fint,reila tamen horum omnium dtfpofiriofiimendj eft ex relationibus magis fcu minus eflcutialibus: nam ma- gis cflcntialu ,qux rn eodem rationis ordine prcccdunt ramus clTcntialu, obtinebunt locfi magis vniucrfaliiP. Se minos cflcntiali^coium qux fum tntntts vniucrfali/ In iplis vero Argumentationibus Conclufio acefc I . | ■■ . fcipliiumqued curfiuam ex prxcxiftcntt cognitione fieri. Patet tamen , in Argumentationum vfu.propoEriof num prxcognirfoncru praecipue fupponi : terminorii enim ac c«»pulx cognitio ad icctam propoficionis per- ceptionem attinet. Sicuti autem (ve alit»i diximus) ad propofitionu per- cepuoncm,de Copula p»nofcimus Efle, 8c Quid figni- licetjdePrxdicato , tantummodo Quidfignificer, Sede SuWcdo(quod ex innominatis etiam fumerelicet)rea- le tantummodo Efle , Ita drea Argnmentatiomnnprx- miflas,iUanim vetitas erit prxnofccnda Siquis autem Terminos Argumentationum attendae, acfingulorum perpfidat munia, facile percipere po*cdt Minorem terminum in tota Argumentatione re.quod in vnica propofitione bubicdio conucnlt.fimi- lique ratione terminum maiorem Prxdicati, Se termini! medium Copulx .munia proportione quadam iuli i nere. Hinc eucnit, vt de Minori termino haud fetus» quim de propoficionis fubiefh», illius catum Efle ncccUarib prx- ^lofccndumfit determino maiori , Qoid voi fignificefc de termino medio vuumque. nam tam ad fiibie&i quam ad Prxdicaci partes fuflmen Jas , prout fcu maio- rem fcu minorem terminum rcfpicic.eft aptus. Quarum autem 'propofitionom vexitas abfquevllo Argumenta- tionum vfu tute anticipetur , ex his manifolium cft qux fupenus de Tcrminoium relationibus ac de Propofi- t tonum 1 $5 tionum differentiis enursta funt. Contemplatio II. jPars III. C*»tt I L Or Argurrunt Atianum gtnenb::i, jf eae b tu, figuris. Ai o - dis, ac Perfeil sonum gradtbiu. jRoTKtWTATioNV»* diffcrccix com- k muniores colligcndx lunt cx viribus Dropofi r ttonum ipfas Argumentationes primo ingre- * diemifi- Hz(vt ex conftitutis patct)funttres: ftiuafcilicct virtus, Rcceptiua potentia, & Virtus in* ■iudiaa.Duz priorcs.nifi ad inuiccm copulentur, infe- rsodx funt. Virtus autem indudiua, fimili virtuti adiu- l*,stiquid vteumque arguit. Duo igitur prxcipuaAr- umentattonum genera admittenda erunt. Primum Attiox virtutis ac Recepriux potenti* vires unifefte exercer, atque fyllogifttcas Argumetationes ompleditur,qux,ficoti perferioribus propofitionum vitibus vtuntur ac ver £ pcrfedp funt, ita cx vnico tum Adiuz virtutis tum Reccptiux potenti* vfu proprium opos(C6nclufionis fcilicet illationem) ad confumma- rienem perducunt rcdifsimc fiquidem didtum cft.Syl- logifmum efTe otationem , in qua quibufdam politis ac concefsii>aUud quid ex necefsitatc,fcu lalicm probabi- liter, fequ it ur. Secundum Argumentationum genui eas Argumen- tationes colligit, qux cx ipfa Propofitionu vi quam cx- etcet.IndudioueJ appellati folent.Hx, quoniam imper- tediori propofitionu virtuti innituntur , licet non duas canrum Vt Sy Ilogifmus.fcd plurimas propolitionp pi c mittere folcant , nihilotflinus quantum ad vniuerfalia pertinet, nihil ex necefsitate cocludunt, fcd ad id quod inteduot tantumodo dirigunt atque inducunt; idcoque tam Prxtniflarum vis quam tota Argumentatio tale de- nominationem obtinuere Siquts autem Induttionum robur cerfe pernendae, factlc alfentietur eas nihil altttd «fle quam quendam fyl. logifmum diminutum, nam , curti fyl logi lini cx duabus prxmifsisconftaredcbeant.dum vnica tantum prfmifla aflumitur, alia vero vtcuque fupponitur, fyllogifmi vis uon omnino profertur neque apcri£dxercctur,hoiuf- modique Argumentationes Enthymemata vocari folec. Harum illa perfrttior eft, qux maiorem propofitio- nem profert, minore autem fupponit, vtputa, fi dicatur Omnis homo cll animal , trgo Socrates eft animal. Illa reto eft impctfcCiior , qux Minorem obiicit , Maiorem tacens, vt puta fi dicatur Socrates eft homo,Ergo Socra- tes ed animal. Ad huius imperfe&iorem Enthymema- tum ordinem Indudio pertinete videtur : facile enim intueri licet illius propoficionis prxmiftas, licet fint plu tlmx(nequc enim catum aliquem numerum expofeut) continere tamen tantummodo vim vnicx propofitio- nis Minoris , in qua plura fubied a copuletur. nam idem ed dicae cx plurium propofitionu vfu Socrates cll rifi- bilii, Plato eft rlfibilis, Petrus cll rifibilit,& reliquorum qui vifi funt, vnufqutfquc eft rifibilis.quiin fi ex vnicx •ropofittonis vfu dicatur, Socrates, Plato, Pctrus,8c rc- Uquorum.qui vifi funt, fmguli funt rifibiles. Sicuti igi- tur hac ptopofioone vnica fic propofita nihil infertur, abfque alterius propofitionis , qux fubticetur, virtute, ^ ,'v t puta lingulis hominibus, qui apparet, nfibilibus exi- denuuus i probabiliter colligi polle , Omnes homines dTe rifibiles) ita nifi eiufdem Maioris vis fupponatur,cx »fii plurium propofitionum inducendi vi prfditaruin, nulla erit concludendi ratio, luco tamen Inductiones imperfedum Enthymema excellere videntur, quoniam Vt plurimum circa cavetfantur quibus ptimx accom. munifctmp certitudinis vis proptius opitulatur.! deoque abfque vllo Maiotisptopolitionis vfu McsnoftraCon dufioni tutias aflcntitur. SyUogiftnorum plures diiferentix ac fpecics admir- tendx funt.conllac enim aCtiuam propofitionum virtu. tem, cuius in Syllogifmi opere confummando partes uotilsun* funt , non tantum perfectifsimx aediuifiux 5+ proponendi formz aptari, fcd etiam conditionali' Se in- determinatx , necnon his qux fimul feu conditionales aediuifiux funt, feu conditionales ac indcrcrminatX’ Propofitionum autem formis immutatis • lllarumque prxlcrtim qux onpscm agendi virtutem continent, lyl- logifmoru formas non immutari impofsibile eft. Sicuti igiturcommunifsimi generis , Aigumcrationes omnes ampIe£lcntis,diftin&;ocx virium qux in Aruumcnra- tione exercentur diftindione pendet, ita fyllogirticx Argumentationis fpecics ex fotmalibus ptopoficionum differentiis deducendx erunt. Induttiua autem Argumentatio, quatenus a fyllogif- misfeiungitur , quoniam poifedUfsimx tantum fotmx vfum admittit, in plurcs fpecics non dtllinguetur. SyU logifticx Argumentationes admittere pofTunt propoli, tiones formx perfeCl ifsimr, fotmx diuifiux, fornix con- ditionalis, & formz indeterminatz. ideoque ob huiuf- tnodi przmiiTarum differentias ad plures deducentur fpecics. fyllogilmi enim , qui propofitionum feu perfe- dtfsimx formx.feu formz diuifiux vfum recipiunt, Ca- tegorici appellandi erunt : fimilique ratione, qui con- , ditionalem propofitionem alTumunt, Conditionales, Qui vero indeterminatam, Diuifiui. Hi autem ideo di- cuntur Diuifiui , quoniam diuifiux propofitionis vi de medio fumpta nulla indeterminatarum propofitionum veritas admitti pollet. Catcgorici fyllogifmi in in Piz- milfarum coullitutione trium tcrminoium vfum reti- nebut, vt duorum propriotum «ullus in ipfis prxnulsis tcpccatur, illorum vero vterque Conclufioncm ingre- diatur. Huius fyllogifmi exemplum ait, Omtu jnimji e]l fcnfitwuM . 0» au homo tfl arum il, Etgo Omnu bomo tflfenfitiont. Conditionales fyllogifmi ac Diuifiui conueniunt cum Catcgor icis, quoniam tres tantummodo terminos coinplcbluntucied ab illorum natura icccdunr.quooii terminos proprios in ipfis prxmifsis bis repetere fo* lent : Conditionalis fiquidem propofitio,qux in condi* tionali fy llogifrao primum occupat locum, ex tribus terminis cor.ftituitur > huicquc aha propofitio form* ! perferioris cfl fubiicienda , qux , ne terminorum nu- I merum ternarium tranfgtcdiatur , eofdem repetat ne- celTc eft. Indeterminata fimiliter propofitio plura prx- dicata compleditur : quorum aliquod iu Minori repe* tendum eft. Et hxc quidem in Conditionalibus ob fu- biedh , in Diuifiuis veto ob Prcdicati infiimicacetu cucniunt. At fileutio prjtereundum non eft, virtutes conftru- dliuas cxconucifionc.df cxcorrclario , atque ctiaDc- ftru41 iuam, quarum nulla perfc£lu dilcurfum parir,per- fedis difeurfibus , ipfifquc ptxcipuc fyilogilmis fxpius inferuire. ipfrenim virtutes conftrudiuz cx conuer* fionc , feu cxcottclario,piopofitionum,fyllogifmos in- gredientium, infiritutati mcdcii folent.Deftrudiua ve- to virtus , totam Argumentationem fulcit, quod , dum accidit , Argumentationum fotmx quodam padto im- mutari videntur. Jdcoquc Categorici, qui abfque vllo Deftiudiup virtutis vfu proprio muneri mcubunt.Rcdi appellantur, illi vero, qui Dcftrudiup virtutis adiumeo- ta recipiunt, Obliqui dicendi funt.Simili ratione lyllo- gifmi conditionales, quatenus no vtencur Dcllruttiua virtute, conditionales confttudiui appellandi erunt: quatenus verb ea vientur, erunt conditionales Dcfttu- aiul. Syllogifmi Diuifiui Dcftrudiux virtutis vfum non admittunt, quoniam Prxdicara propofitionis in- daerminatx , quatenus diftinguotur, Diuifiux propofi- tionis vi non deficiente , plures propofitiones confti- tuunt , qux Contradidoriarum propofitionum viin continet. Indudiones , dum non alfumunt Deftrudiux virtutis vfura,fimplices,dura vero airumunt,Compofit^ diccndxerunt. Singulf autem Argumentationum fyllogifticarG Ipc- cirS,categoricavidclic« conditioiulis & diuifiua, qux ex formalibus propofitionu difteteriis ab inuicc djft m- guuntur, plures fyllogixadi formas copleduntur»qua#u vnaquxquc plures modos admittit , quotum itidem c. ij. $5 vnufquifquc non paucos perfectioris ac impcrfcdriot is gradus, aeque etiam plurcs denominationes fufeipere folct. Et jpfx quidem figurae, lingulas fyllogifticaram Argumentationum fpccics contrahentes, ex multiplici terminorum, propofitiones ingrcdicntium,difpofitioue deducende iunt. Singulx veto figurx Modiearundem prxmiffarum qualiratcin ac quantitatem conlequuntor. Perferioris autem gradus , quibus finguli modi di- flinguuntur , ac certas denominationes inducunt, eas terminorum ac propofitionum differentias comitantur, quibus ipfr propoliticiones eftentiales fcu non elTcnua- les , Neccrtar ix fcu non Ncccffarix , appellari foleucAt horum vnumquodque diligentius perquirendum atque explicandum cft. Vniuerf.Inft. adhom perf. S« C A P V T III. De fyllogifmorum reUormn figuris. «Ru termini , ex quibus dux Categoricorurr. ^fyllogifmorum ReCtorum ptxminx confti- & tuuntur, fi omnes fcricrum Modi poffibiles at- I tendantur , quatuor rationibus difponi pote- runt,terminus fiquidem vtrique communis , quem Me* dium terminum appellari diximus , poteft fubiici in propolirionc Maiori, ia Minori autem prxdicari : in Ma- iori prxdicari, Se in Minori fubiici, in vtraque prxdica- ri,8c in vtraque fubiici. Horum quatuor modorum priorem » rerum ordini quainniaximcconucntremanifeilumeAiin eo enim ter- minus maior, qui exteris duobus vniuerfalior, vel certe non minus vniucrfalis elt , tanqunm magis vniuerfalis ingreditur: prxdicatur enim determino communi,feu mcdio,qui de termino minori prxdicatur. Secundus modus (vt carumlc rationu vi dcmonftrari poteft ) rcru ac Nature ordini omnino pcructticquarc veritati nullo modo inferuiet , & inutilis omnino erit. Duo autem modi pofteriorcs,quoniam Naiurf ordi- nem neque penitus retinet ,ncqUe penitus peruertunt, 9e prioris quidem modi perfc&ionc longe deficient , V- tilcs tamen in quibufdam erunt. Et hi quidem fyllogifmorum modi vtiles.trcs eorun- dem fyllogifmorum figuras conftituct, primam fcilicct, fecundam , Se tertiam- Prior autem, quoniam perfeda cft ac Naturx ordini omnino confona, non tantum per- fcCtillimam proponendi formam , fcd Diuifiuam etiam atque Indeterminatam admittet, atque circa omnes matericrum differentias verfaii poterit, conclufionem- que tum aftirmatiuam.tum negatiuam , veritati confo- nam parier. Figura fecunda affirmatiuam Conclufionem non pa- riet. nam in ea terminus medius prxdicatur in vtraque prxmifiarum.accipiturquc ob id ranquam terminus Ma lori ac Minori communior. Impoffibile autem cft, hu- iufmodi medij virtute, terminum maiorem de termino minori affirmatiue prxdicari. Quare negatiuam tan- tummodo Conclufionem educet, qux tamen exparte quantitatis plure s differentias admittit. Figura tenia,in qua medius terminus in vtraque pr$- mitrarum fubiicitur , particularem cohclufionem tan- tummodo pariet.impotTibilecnim efl terminfi maiore, virtute Medij termini cui fubiicitqr, de minori termino cui idein medius terminus fubiicitur, vniucrfaliter prx- dicari. Quare tertia hxc figura fccundfi erit imperfectior. V. triufque ramea fyllogifmi ad prima figuram deduci po- terunt,vtin ea decente confymmacionem recipiant, ac roborentur: na imperfeto ex Naturx ordine pcrfc&io- nf exquirunr eamque a perferioribus confcquuntur.I- pfius igitur primx perfcdliffimxquc figurx non tantum Modi , fed Modorum etiam fingulorum materiales dif- ferftix, diligenti examine perquirendj aeque explican. dx funr.his enim re&e perceptis, exterarum figurarum ac Modorum omnium,quz ab illarum vnaquaque exer- ceri poffunt materix ac matericrum differentix omnes percipientur. t * r r t iir i. DePruno Ai odo fyllogf morum reil orum fgure primo , uofue de mMcnerwnjcux* jum exerceri potesl, dif- ferentur. fimulque de Demonflruttemltiu potifimue. Propter quid , $igm,& Qui a. Rima figurj primus modus ille erit, in quo vtraque przmifforum eft affirmatiua, atque etiam vniuerfalis,vr puta fi dicatur. Omne A efl B, Omne C efl A , , ErgoyOmne C efl B. Modus ifte , quoniam affirmatio negationem digni- tate prxftat , Se Vniuerfalc , non vniuerfile, exteros o* mnes dignitate excellet. Quare affirmatiue atque vnf- verfaliter concludet, quod nulli aliorum datum eft. Il- lius etiam illatio non tantum firmiffima atque tutiilinsx erit, fcd exteris illationibus omnibus, affirmat iuifque prxfcrtim.vim ac robur fubminiftrabit. Apparet enin» ex fola communiffimi principi; vi, illud quod alicui pr» difato affirmatiue Se vniucrfaliter fubiicitur , illis o- mnibus affirmatiue Se vniuerfalitcr fubiici , quibus idem Prxdicatum affirmatiue atque vniuexfalitcr fub- iicitur. Siquis enim hoc neget , afferatque , exempli gratia, Viuens ( quod de animali vniuerfalitcr affirmatur ) de homine, de quo animal vniucrfaliter affirmatur , non affirmari vniuerfalitcr , huic fatendum effet , Viuens i- jflumde animali Se vniuerfalitcr affirmari Se viuerfali- ter notf affirmari , quod primaac omnium firmiffirag certitudini repugnat. Tribus autem rationibus ex vniuerfalibus affirinati- uis licet fyllogizare. Prima cft, dum prxmifTartim vtraque accipitur ex la- titudinis ferie, atque etiam ex eadem fetie: neque enim aliter communem terminom complc&i portent , fed ex quatuor terminis ncceflarib conftjcuercntur. Secunda cft ^um vtraque ex longitudinis ferie futni- tur.qux feries cafdem ob caufas erit vtrique comunis. Tertia ratio cft, dum vno prxrnirtamm ad latitudinis, altera vero ad longitudinis finem pertinet. Dum prima ratio cxercetur,vtplurimdm vtraque pix miflarum erit formx perfe&iffimx, vtputa dum dicitur. Omne sfftUttmtmtfl motiuum. Omne animal tff jp peti tinum. &g*t omne ttnimnlefl motiuufH. Quandoque Maior erit Diuifiua , Minor autem for- mx perfeitiffimx, vtputa dum dicitur. Omne frnfitmim e fi vel istionale vel urotioiule. Omne amnul efl f tofi tinum. ErgtyOmne jnimal e fi vel rsuionnle vel irrstionnlr. Hxc autem Argumentatio ita ad latitudinem fpe- ffat,vt fimul ex Diuifiux virtute afferre videatur pro- penfionem quandam ad longitudinis feriem. Huius primi ordinis Syllogifmi probant ea qux ve- refum ignota, quxquc fubicdlopropriirtime ac primo conueniunt. Idebquc ex hi> tantummodo Scicn- ttxSyllogifticx confummandx prima conftitutio de- ducenda erit. Ipfxautcm fcicntificx Demonftraciones ? ii in- uiccm comparantur , erunt exeo digniores inttygnio- rcfvc , quoniam circa magis minufve vniuerfalia ver- tantur. Exeo vero erunt firmiores fcu infirmiores, quoniam magis minufve primis ac immediatis inni- tuntur ; vniuerfaliorcs enim minus vniucrfalium di- gnitatem excellunt fimulque cafdem tuentur. Ille vero , qux primis ac immediatis infiftune , quam- maxime (irrax funt , prxfertim fi prxmiffarum v- naquxquc fit prima ac immediata > feu primis ac immediatis infiftens .• tuae quippe rationis nofttx perceptio illis vifionibus proportione refpondee , qux ver fantur circa vifibiic , dccentiffime illuftra- tumac 57 tum ac deccntifslme oculo obie&um.Siquis enim vrrfi- qnc percipiendi ordinem comparet , facili ammaduer- tet Maiorem propofition e id prxftare in rationis noftrx intuitu , quod a lumine in fenfibilium vifione exhiberi fdet : Minorem vero, rem ipfam animo difcerncndj ob- iiccre.Vtraqae igitur prxmidarum, prout, illi conucnit, prima atque immediata exiftcnte,vtnimque decentifsi- miprxftar, & frient ifica perceptio fummatn perfedio- nem adequitor, euenitque oh id vt huiufmodiSvllogif- m>Detnonft:ationum Potifsimarum vocem admittat; in illis fiquidem demonftratur propiia pafsio de Subie- do, cui primo conuenit per propriam caufam: idque ea ratione vtfimuldemonftretur rem dfc elTcndi caula, hineque ver iefle caufam » neque rem aliter fe habere podc.Dum autem prxmidarum altera, feu vtraque non cft immediata ac prima fcu primis inhxrcns, neque ta- men termini ita didant, vt caufx vis rationis nollrx in tuitum omnino fubterfugiat , Oemonllrationum robur non parum infirmatur: haud fecus quam vifio infirmari folet,dum iJ quod videndum c 11 feu lumine debiliori perfunditur, feu logius quam par fit dilht.fcu etiam pa- titur vtrumque malum, ita tamen vt vifum omnino non dugiacuiam,fi omnino effugit nulla eft vifio, ficuti, du oblummam terminorum dillantiam rationis intuitus caufir vim nullo modo attingit, nulla eft demonftratio Ideo autem ea, qu* ad latitudinis ferieni pci tinet.pro- batur fimul tum refpc&u ipfius EfTc, tumrcfpe&u cau- fx^cPotifsimam Dcmonftrationcm admittunt quonia hotum viiumquudquc ex necefsitatc c(l vel vniucrfale abfolutum, vel commune communiter acceptum. Sicuri igitur horum nullu abtque certo metis noftrx lumine, fcu fimpliciter.feu vt alteri adiundum, concipi poteft: ita illorum vnumquodque ex vnius tatummodo rationis feu caufx virtute colligendum eft. Quamobre hac percepta, omnino percipitur, clarius tamen feu obfcurius.vt exfupcrioribus pater. Hac vero non percepta penitus ignoratur, quod circa ea, qux cx pluribus caufis deduci poliunt, non accidit: hxc liquide non tantdm clarius, &: obfcurius fciri poffunt, fed etiam patttm fciri Sc partimignorari.nam,dum caufaru aliqua attingitur , exterr vero latent, eiufdem rei fcientia 8c infdemia quodam modocopulantur.ldcbque fxpius vi ilIiusdemonftrationis,qux dicitur Dcmoftratio .Quia) rei Ede attingimus, caufam autem ignoramus qux no- uafyllogiradi ratione .cxquaconftituiturDcmonftra- tto^Proptcr quid) perquirenda erit. In fecunda fyllogi- randi ratione, qux ad eundem prlrox fignrx modu pri- mom pertinet, qtnr^ue prxmidascx longitudinis ferie accipit, illatu vtraque erit perfcdifsimx fbrmx : neque enim ea,qux ex huiufinodi ferie accepta ad inuiccm co- pulantur , aliam proponendi formam admiaunt. Hxc ,yll(Tguandi ratio firmifsima quidem erit, fed nihil verd ignotum concludcttpatet enim ex illius vi Edent ix par- tes colligi atque definitionis conditutioncm foucri: cx qua principiorum perceptio pendet. Et hxc quidem Principiorum fcientia.cum fit omniu pnrftantifsima.fi redtt ad vfum deducatur, dcmonftrare poteft ea qux vere fune ignota atque i fumma vniucrfa- litate recedunt. . Quod autem difti fyllogifmi vere nihil ignotu pro- beut.ex eo manifeftum cft,quoniam his femper innitu- tur.qur, quatenus fune ignota, funt magis ignota quim td ruod concluditur. Quatenus verb iunt nota, eodem furlmiiras nota: adumunt fiquidem prxdicatum minus vniuerfxlc ad prxdicati magis vniucrfalis confirmatio nem.vtputa Hominem animal cdc,ad probandum, Ho- minem viucntem ede, quod longe eft clarius. nam com- muniora ac vniucrfaliora funr magis nota quim minus comtnunia.ldebquc.data terminorum notitia, impofai* bilfteftcognofi.cre Hominem ede animal, nificogno- fcatur Hominem effe viucntem, cum tamen nihil repu- ghet cognolccre Hominem ede viucntem, & nefeire cum animal ede. Et hxc veritatem continent.feu rationis ordo atten- datur ,fcu naturalit.Quod enim ad rationis progredum attinet maoifcftu cft magis vniucrfalu & primo occur- Contemplatio II. Pars III. s * rerc,&' ad minus vniuerfalia elucidanda vim propriam extendere. Quantum autc ad Naturx progredum, nouimus par- ticularia cx communioribus rationibus prius concipi, inox vero fub rationibus contractioribus ipfumquc ra- tionis intuitum tunc decentifsime excreer i, dum primi circa id dcrinctur quod in Naturx progTcdu primi Prx- dicati fuftinct partes. In tertia lyllogizandi ratione, qux alteram prxmida- rum ex longitudinis ferie , alteram vero ex latitudinis adumir.ca qux ad latitudinem pertinet femper erit ma- gisvniuerfalis.quim illa,quxcx longitudine fumitor: idcoque femper Maioris locum obtincbit.Eadcm etiam perfetf ifsimam propofition u formam atque etia Diuifi- uam admittet. Huiufmodi veri fyllogifmi aliquod quidem ignotam probare potetunt,fed ca ratione, vt nihil aliud obiiciat, quim cdmunioris veritatis cotra&ioncm feu extefione. Ex quo euenit vt ea qux (oli Subiclto ac primo infunr, dcmonftrare non polsint: dum enim , exempli gratia, dicimus, Animal tfl fen fumum, Home tfi animal*. E/goJomo t/lfrafttiuM, feu, Animal tp rationale vel irrationale, Hamo t(i animal. Erga, Homo tfl ratianalu vel irrationali. Demo-.iftutur Icnliriuum dc homine, necnon ratio- nale feu irrationale: quorum nullum ipfi homini primo conuenit. Ex tali autem fyllogixandi ratione, qux nun- quam Demonftratronern pcrfcCtif simam conficere po- teft, fxpius rei caufam, fxpe etiam rciEdc tantummodo probari folct. feientix enim extenfio perducenda eft no ramum ad minus vmucrfalia,Ccd ad communia comma uiter accepta, atque etiam ad lingularia xterna. Horum vero plurima ca prxdicata admittut qux plu- ribus mediis probari podunt. Hxc igitur fyllogizjdi rq- tio illas compledctLir Demonftrati»nes,qnx feu Pro- pter quid. fcu ipfius Ede, ac Quia, appellari folenc. Dum circa abfolute vniuerfalia fyllogizatur,rei cau- fa confirmari videtur:dicens fiquidem, Animal cft feufi- tiuum, tcrminoiumquc vim attingens, percipiat necef- fe cft Animal ex fcnmiuo,tainquani ex propria ratione, conditui Dum igitur fubiicit, Homine ede animal, colligitque. Eundem fenfitiuum ede , eadem ex necefsitatc confpi- ciet , Scnfitiuum pertinere ad hominis rationem ex ea parte qua eft animal. Dum vero fyllogixandi vis deducitur adfommunia, fcu etia ad fingularia xterna, ta caufa quam rei Ede (fe- iundtim tamen) demonftrari folent, prout feu propria funt ignota, pofletiora vero cognita, lcu ccontia. fiquis enim arguat, 4W contrarie carent funt incorruptibilia , C ait 'ha corpora contrario carent. Ergo funt incorruptibilis: Hic a pofteriori videbitur arguere, atque incorrupti* bilitatem crlorutn cx quodam pofteriori demonftrare. Quod fi dicat, Omnia,qun a Deo immediate creator, funt incorruptibilia, Corpora calejiia immediati utantur. Ergo, funt incorruptibilia. Eiufdem Conclufionis caufam videbitur aderre- Siquis autem circa fingularia xterna , fcu etiam circa corruptibilia qux fcnfu percipiuntur, fyllogizis his in- nitatur qux fenfus ipfe pcicipit:puta nunc dari dcfcftu LunXjColligatque, exempli gratia. Nunc dari Tetrx in- tcrpofitionem diametralem inter Solem & iplam Luna, hx Dcmoftrattoncsfqux D cmonft rationes Signi, rcdlc, ni fallimur, appellabuntur) vtraque prxmiflarum vni- uerfalcra non adument, idcoque erunt non huius primi modi fed alterius. C * P V T V. De reliquit prima figura modu jUj» da/inguleru materne. c. iij 59 Vniucrf.Inft. adhom. pcrf. 60 pLuvi fyllogizanrii modi, qui in prima ii' a gura primum occupat locum» partibus ac i materiis fatis expolitis, nunc deueniendum Kell ad aliorum eiufdem figurx modorum conftitutionero, atque ad Ungulorum materias expo- nendas. Sciendum igitur eft, dari alium huius figurx modum qui vtramque prxmiflarum vniuerfalem allumens , ve- ritatis indagationi atque demonflrationt inferuire po- teft.In hoc modo altera erit negatiua , altera vero affir- matiua : impoi/ibile enim cft Prxmiflarum vtramque negatiuaro efle nam alibi demonftratum cft , Atiiu am virtutem propofitionis neeatiux extendi no polle, dum recipietis propofitionis fuoictium proprio fubictio af- firmatiuc non copulatur , Reccptiuamquc eiufdem po- tentiam ab alterius propofitionis atiiua virtute nulla ratione attingi, nifi proprium praedicatum in ca affir- matiuc fubiiciatur. Negatiua vero femper erit Maior, affirmatiua autem minor, nam, fi locus Maioris afligna- retur affitmatiuz , Medii termini vis inutilis eflet. cum enim hic terminus.tamquamMaioris termini vniuerfa- litatem non excedens» eidem Maiori termino in hac fi. gura fubiiciatur , de Minori veto tepnino prxdicctur, dato, Maiorem cfle affirmat iuam , fcqueretur, Id , quod eft communius , virtute illius, cui non repugnat , fi (ic minus commune, negari poffe. quod Natura non pati- tur.fi quis enim dicar , Omne A cft B , Nullum C cft A, nulla ratione inferre licebit,Nullum C e(fc B,na B quod cft communius,poterit Se A Se C,conuenire , quemad- modum animal & homini Se Leoni conuenir. ldeoque neque fi dicatur • omnis homo cft animal , Nullus Leo cft homo, inferre licebit , Nullum Leonem cfle animal As ccontra.fi negatiua affirmat suam prxccfleric , Mcdij termini vis quam optimi exerceri poterit, nam polito, Nullum A cfle Omne C cfle A, quam tucilfime in- ferre licebit, Nullum C cfle B. Similique ratione , dato. Nullum hominem cfle Leonem , St Omne rtfibfle efle horaincm3inferre licebit. Nullum rifibile Leonem efle. Huius fecundi Modi robur omne deducitur a propoli tionc dicente, Illud quod dc re aliqua vniucrfaliter ne- gatur , dc illis etiam negabitur de quibus ditia res vni- uerfaliter affirmatur. Et hfc quidem refpondct propo- fitioni cui primus innititur Modus, atque ex ea etiam pendet haud fecus quini negatio(qux Affirmatione oa- tura pofterior eft)ab Affirmatione pendeat. Clarius aurem idem fyllogizatidt modus ratione Ma- terix ab eodem primo Modo deducitur .* fuperius quip- pe demonftrarum cft Negatiuas propofitiones veritati confoti as, atque indubitatx cctt itudinis.conftitui ac fo- ueri affirmatiuaru ac diuifiuarum propofitionu virtute, qux ad ipfurn primu Modu pertinent. Supraditii igitur fecundi Modi munus prxcipuutn erit confirmare aede- monftrare vniucrfalcs negatiuas omnes , nccnon com- munes qux certitudinem aliquam admittere poflunt vi illarum negat iuurum, qux et Diuifiuarum virtute primo conftituui)tur, nccnon Affirmatiuarum qux pri- mis negatiuis rctic fubiiciuntur. Quare cum harum vniuer&lium negatiuarum co- gnitio ad perfetias fcientias pertineat, in his duobus modis omn ium Icicmur um mater ix colligi poterunt. Prxtcr fupraditios duos modos dantur plures alij modi eiufdc primx figurx; inter quos duo illi dignitate prxftare videntur qui altera prxmiflarum abfolute vni- ucrfale .ifliimfir,vt fcilicet fuftincrc poflit, fi fit affirraa- tiua,Signu(Omnis:)Sivcro fit negatiua,Signu( Nullus.) Horum vterque vmuerfsli fcu communi abfolutx fubiicit affirmatiuara particularem : medix enim pro- pofitiones, licet ex communibus deducantur, attamen neque illis neque vniucrfalibus abfolutis aut prxcifc aut fubiici poflunr.Ipfz autem particulares femper vni- uerfalibus fubiiciuntur. nam, vt ex fuperioribus patet, Maioris locus, prxfcrtim iu hac figura, vniuerfalioribus concedendus eft. , Horum duorum modorum prior vniuerfalem affirma (iuam aflumet, atque particulaif affirmat iuam illi ffib- «icictjVt puta dum dicitur. Ommt A tH B, Aliquod Ctfi A» • Ergo, Aliquod Ctfl B. , Negatiua particularis affirmatius vniuerfali vtilscer fubiici non potcft.neque enim vi negationis rei minus vntuerlalis negatio rei magis vniucrialis infertur. Pofterior autem modus vniuerfalem negatiuam aflu met , illique particularem affirmatiuam fubiiciet.vtpu- u duin dicitur, N ullum A tfl B, * 4 i .Aliquod Ctfl A, Ergo, aliquod C non eJI B. Negatiua particularis negatiux vniuerfali fubiici na poreft, vt ex his patet qux fuperius demonftrata funt. In vtroque modorum ditiorum Conclufio cft parti- cularis,quz in pofteriori ctii negatiua eft:ipfa enim co« clulio deteriori partem prxmiflarfi cx ncccflitatc fequi- tur, Sciendum autem eft in tertio modo , Diuiliux pro- politioni loeu Maioris concedi poflc,vt puta du dicitor, Animal tfl vel ranoualt,vtl irrationale. Sotrutti tfl animal. Ergo, Scc. Ditiorum modorum robur ct duabus piopolitioni- bus pendet qux illis proportione rcfpondent, quibus firmantur duo priores ac exteris omnibus prxftantio- res Modi , immo abeifdem deducuntur , quatenus «4 particularia, quibufdam vocibus mutatis, contrahi pot> funtjficuti etiam ipfi lyllogizandi modi ab eifdcm prx- llantioribus modis cxlimili contratiione colliguntur, tertius fcilicet a primo, quartus verb a fedmdo. Qua- propter circa eafdcm materias verfari poflunt , his ex- ceptis qux affignantur demonftratiombus vtramque prxmiirorum ex latitudinis ferie accipientibus, conilae enim propoficionem particularem, quatenus vniucrfr- liter iubiicitur, ad longitudinis feriem pertinere.* Horum igitur modorum fiutius conllituctur in ex- tentione eorum qux adperfetiiores modos pertinent. Et hx quidem extentiones tot ordinum erunt, quot fune vniucrfalium ac communium ordines. Erunt etiam,ratione non diflimili,tot graduum quae fune particularium mdeterminationes atque determu nationcsinecelfariorumenim negatio prius extendi de- bet ad minas determinata , nam comunium natura ma- gis lapiunt , mox vero eradatim ad magis determinata» quoad perueniatur ad hoc vel illud.Huiufmodi argum£ taciones (quantum ad illationis vim ) a pcrfetiioru de- monftratiorui.n robore parum deficient, ratione autem marerierum fcu fubietiorum quammaxim* ab illarum prxftantia rccedenc-.vcrfantur enim circa lingularia ac particularia.qux vel corruptibilia omnino funt , vel di- uerfimode mirabilia, atque ob hxc prfeipue huiufmodi argumentationes modos fuftinere poflunt. Supraditios fyllogtzandi modos fcquntur modi ilU in quibus neutra prxmiflarum eft vniucrialis abloluta. In his propofitio media vniuerfali ac communi.fcu ab- folutx fcu vagx,(ubiici non potcft.Non Iubiicitur vni- ucrfali leu communi abfolutx.nam ipfis Mediis comma- ne cft vtramque vniucrCalcm fcu communem, affir- matiuam fcilicet Se negatiuam .dcftru er e. ldeoque la- cum minoris accipiens Maiorem propofitionem de- ftroeret, atque omnem fyllogizandi fubuerterct vim. Nonfubiicituc vniuerfali lleu communi vagxrnamvaga propofitio, licet communis, ex co vaga appellatur, quo- niam nullam certam formam cx propriavi retine*, i- dcoque quatenus fit aflumpta,atiiux virtutis vfun» on recipit. Supraditiorum igirur modorum ilfe erit prx- ftantior.qui mediam propofitionem tamquam Maiori allumens , communem vagam tamquam Minorem illi fubiicit; nam propofitio vaga , cui Minoris locus ad- fcribitur.ex neceflitate cft affirmatiua. media liquidem propofitio, qux Maioiis fuftinct partes, vtriufq, qualita- tis vim complctiitunidcoq; neque Negatiux copulari, neque m Negatiua propria virtute extendere poteH-Su- praditii modi , qui quintum obtinet locu.cxemplu erit. Membra natur alta vt in plunbui 'limodton figtua funt pudita, Manni hornum tfl membrum naturale. Ergo mmu Vt m pUhbiu tommodiori figura trit prndita. Huiuf- 6i Contemplatio II. Pars III. Huiafmodi condalio particularis efle non poteft 62 • oniam prxraifiarnm nulla eft patticularis.Non poteft vficvniucr/dis, tum quiafyllogifmus vmueifalem ab- f -lutam non aflumic, fcd vagam ,quxl Maiori media determinationem recipit, tum quia ipfiCondufionidc- ; rior conditio ex necefficatc infigitur. Supradidus fyllogizandi modus indiftinde & affir- iratiue Sc negatiue proferri poteft, neque tamen ob id propriam naturam fcu vim immutabit , quoniam ( vt fu- r-nus dcmonftratum eft ) ipfx Medix propofitiones v- triufque qualitatis vim complcduntur.Quare dato,In- Crwsema naturalia vt in pluribus perfediori forma ef- e ptzdita, datur etiam, tadem naturalia membra vt in j turibus forma perfediori non carere. Quamobrcm fi abiiciatur , Manus eft membrum naturale , eadem eli- cietur conclufio, licet non eadem loquendi torma. Huius fyllogizandi modi materiae proprix erfie pro- pofitiones omnes que ab omnino eifcnrialibus defi- iunx, quxque, cum perfedam feientiam no luftincant, d ipdru experientiam quam propriifltmi pertinere vi- ientur.quod cx his,qu;de Induxionum materiis dicen U funt^larius apparebit. Supradidlo fyllogizandi modofextus adiungirur, ille firiliccc in quo Maior eft media,Minor vei 6 particularis, ‘flg etiam rationibus fupetius addudis afrirmatiua ex necdfitate erit.Sc Conclufio fimiliter erit particularis, Uatio autem nonabfolura/edconieduralis: medix e- ifin propoficiofiit adiua virtus abfoluci extendi non soccft. Didi modi erit exemplum, Usnui bomrnu,-jt in pluribus, tfl for* perftltioek. Hat tfl manus heminis, Ergo,l’enflmile tflbam manum tffe perfidioris fosr*. Supradidus autem fylloeifmus negatiuus quoque reddipoteft.ficuti demodoliiperiorididumeft. Huius fyllogizandi materix neque expcrimentalcsfunt, neque lenfiuux.fcJ coniedurales. Licet enim Maiot fit expe- i imentalis, Minorqoe fenfu confirmati poftit, nihilomi- nus quoniam Conclufio neque cxperimcntalis eft.ncqi en fu probatur, fcd probabili ratione , ad Conicduram quam rediflimi deduci potcft,ciim prxfcrtim omnium (yllogifmorum materia exipfVconclufione tantummo- do ficdctertninanda.lpfx autem coniedurales materix in duas partes prxeipuas diftingui poftiint : quarum al- tera illa oinnia compleditur quxliberx noftix volun- tatis via neceffitatereceduat: ad alteram vero illapcr- rinent qux naturalium agentium vt.feu ob proprix na- tur» conditionem, Accidentibus atque etiam mutatio- nibus multipliciter funt fubieda. Supradidos fyllogizandi modos fequuntur illi in quibus prjmiflaram Vtraque eft particularis , ita tamen n altera minus dpterminata exiftens , alteram qu; ma- gis determinata erit auodam padocomplcdi poflit: hoc quippe ad fyllogiuicam ratiocinationem confti- cucnaam fufficic, licet ordinis imperfediotis. None- nim negandum eft prf mirtarum complcxum,dum alte- ra eft vniuetfalis , longi pr;ftantiori ratione perfici Prjteica,pr;miftaium particularium veritas nono- ritiir ex aliqua Natur; neceflitate , feu cx his qu; Natu- r; ordini aducrfantur,ide6qucfadi potius quim Natu- r; appellanda eft. Ex huiufmodi vero propofitionum particularium co palatione , duofyllogixandi modi rede conftituentur: pofFbilecnim cft& illatum vtranque efle affirmatiui, tc Maiorem negatiuam, Minorem autem affirmatiuam. Cjteras omnes combinationes fyllogifmum huius fi- gur; fuftincre non pofle.ex fuperioribus patet. Prioris jgitur modi exemplum erit, Sooatts tfl VlnltfapbtU , Vir accedens tfl Socrati l, „ Ergo,rir aece dens tf Pbslofopbns. Pofterioris modi erit exemplum, Socrates non tfl ambttiofnty ^ ice edent tfl So crate t, Ergo Ueerdem nen tfl ambrtiopu. Horum modorum materi; , qu; omnino a necefutate recedunt, duorum fune ordinuin.Qujdam enim ex pro- pria natura coniedurales funr, ita ramen vt ab illis par- ticularibus,qux proprio tantdm nomine funt vel deter- minabilia vel determinata , extendantur ad eadem par- ticularia,quatenus magis determinata : Se ideo huiuf- modi Conclufioncs conicduralium veritarum exren- fiones rede vocari poterunt : cruntque plurium gra- duum , quoniam ipforum particularium determinatio- nes fimiliter funt plures : quxdani fiquidem ex propria natura fenfu tantummodo funt percipienda.fcd quo- niam prxterita funt, vel abfentia, vel alia ratione i fenfu remota,arque etiam refpedu partium (xpc ignota , fyl- logifmi vi oftendi poliunt, vtputa fiquis dicar, w 4lex suder foipjit beent librum, Accedent tfl Alexander. Ergo ate edens fcripfit hunc librum. Et hx quidem plures differentias admittunt, rt expe- rientia ipfa docet , atque ex his qux in naturali fcientia pertradanda funt dilucidius perfpicimus.In prxfcntia- ru admonuifTc fufficict, fenfibilia, quatenus adu fenfus moucnt,cuiufcunqtic ordinis , minorem tantum pro- pofitionemhis fyllogifmis imperfectioribus fubmmi- llrare , quatenus adu fenfus non mouenc , fcd vel ex i- maginarionis vi incerne comprehenduntur , fcu memo- ri» virtute interne retinentur (quoniam hrc funt minus determinata ) Maiorem propofitionem fuppcditarc. I** deoque etiam ipfa Coclufio eorundem ordinum cx ne- ceffitarc crit.-conftat enim prxdicatum a Maiori femper fumendum cile. Sicuri autem huius primx figurx modus tertius pen- det a primo, (Minore vniuerfali & afrirmatiua ad parti- cularia contrada)& quartus a fecundo ex eadem con- tradione , ita etiam quintus ac fexcus modus, quatenus affirmatius* proferuntur, atque etiam modus feptimus ab eodem primo aut i tertio modo omne robur acci- piunt, Maiori propofitione in mediam vel in particula- rem indeterminatam mutata , atque etiam Minorifqua- renus id requiritur ) ad maiorem determinationem de- duda. Dum vero modi quintus ac fextus negatiue pro- feruntur , i fecundo ac quarto pendebunt , ficut ab 40 eifdem , eifdcmquc rationibus, odauus modus fimili- ter deriuatur. , Qux hadenus enarrata funt circa Syllogifinosprim; figurx tum refpedu formx.tum refpedu materix , nos quam tutifliinos reddere podium, Primam hanc figuram circa omnia verfari, qux argumentatione ac ratiocina- tione probari poffunt, atque etiam omnibus propofi- tionibus vti qux per Ic notx funr. ! Quaptoptcr afferendum erit , omnia qux nobis ali- qua ratione cognofcibilia funt , ab ea contineri , atque cx neceflitate circa eadem verfari reliquas Catcgorico- rum Syllogilmorum figuras , figurarumque modos , necnon exteros omnes Syllogifinos tum coditionafes, tum diuifiuos , atque ad impolfibile deducentes , iplam prxtcica Indudioncm : ita tamen vt non vnaquxque figura feu argumentationum fpecies circa omnes ver- fetur , fed fingulis ccrrx quxdam partes aptentur. prout ex his innotefcct,qux dicenda funt tum de aliorum Syl logifmorum ad primam figuram rcdudionc,tum de c6- ftitutione Principiorum cx lndudionisac diuifiuiSyl* logifmi vfu. In exterarum igitur argumentationum ex- plicatione fatis erit lingularum formationcs,ac modos dcmonftrjrc*. illarum enim materix cx materiis Syllo- gifmorum primx figurx dcduccndx erunt, prout vni» cuique conuenit. C a v r r VI. De Modis Sjllogtfmorum r eidorum fecunda figter*. N fecunda figura, in qua Conclufio negatiua femper eft, pizmiftarum altera neccdario eft negatiua , altera vero affirmatiua. PrxmifTarum vtraque poteft effe vniuerfa- lis,tuncque petfcdiorcs illius modi conftituentur. Primus vniuerfali negatiux Maioris partes affigna- c. iiif V niucrf. Inft. ad hom. pcrf. 63 bi: «vniuerfali verh affirmariux locum Minoris, elicie- turquc vniucrfalis conclufio , Vt puia li dicatur, NuUtu hpu curru, Omni > homo cnirit. Ergo nullus bome lapis. Hic modus ad fecundum primx figtirr modum dedo- cittir ex Maioris couerfione , vt lcilicet dicatur Nullum currens lapis. Secandus modus Affirmariux vniuerfali Maioris lo- cum attribuet : Negatiux verb vniuerfali Minoris afli gnabit partes. Quamuis enim in prima figura id per- mitti non poffic , in hac fecunda tamen atque in hoc Modo liber* conceditur: medius quippe terminus in vrraque parmularum prxdicatur.ideoque illarum vna- quxque commutari poteft. Secundus tamen Modus a priori vim recipit , in quo Negatiua deccciori difpofitione Maioris partes exercet- Huius fecundi modi exemplum erit, Omnii hom» currit , Nullus lapss currit , Ergo Nnllutlapu homo. Hic fyllogizandi modus deducitur ad fecundam mo dum primx figurx. In eadem fecunda figura arguere criam licet ex vna prxmiffanim vniuerfali , ex ah era vero particulari. Ipfa particularis Minoris partes tantummodo exercere po teft.Maior autem vniucrfalis Sc affirmatiuam & negati- uam qualitatem admittit , ita tamen vt ca affirmatiua exiftente, particularis Minor fit negatiua , eadem vero exiftente negatiua, Minor fit affirmatiua. Patetenimex duabus negatiuis nihil inferri, neque cx duabus affirma tiuis , ncgariuc concludi: quod nouimus huic figurx propriilmnum efle. Maiore igitur negatiua vniuerfaliquc exiftente , Mi nori autem affirmatiua & particulari, tertius huius fi gurx conftituetur modus, cuius hoc erit exemplum: • Nullus Ijfts curnt , .Aliquod ac ctdcns currit. Ergo, Alsqnod Accederis non tfl lapit. Hic modus ad quartum primx figurx deduci potefti conuerfa propofitione maiori, vtfcilicet dicatur , Nul- lum currens eft lapis. Data maiori vniuerfali affirmatiua , Minori autem negatiua particulari, quartus modus conftituetur, cuius hoc erit exemplum : Omnu homo currit, -Aliquod animatum non currit , Ergo, Aliquod animatum no» efl homo. Hic ad fecundum primx figurx modum deducitur, Nam, dum dicir, Aliquod animatum eft homo , contra- hit Minorem vniuerfaU-m , qux in prima figura diceret (exempli gratia ) Nulla pinus currit, ad particularem cum quadam commutatione. In hac figura propofitionis medix ingredi non pof- funr : nam tum affirmationis tum negationis vim com- ple3untur:idcoque conuctfioncm non patiuntur. In ea tamen conceditur, vt vtraque prxmilfarum fit particularis,licet non vtraque omnino determinata. Tunc autem minus determinata Maioris propofitionis partes exercebit Hxc Sc affirmatiua & negatiua efle *o poterit, ita tamen vt i Minoris fubiicicndx qualitate differat. Igitur, fi Maiore particulari indeterminata & negatiua exiftente, minor particularis determinata atqi affirmatiua fubiiciatur, quintus modus oritur, cuius exemplum erit: Socrates non tfl Epifcopsit, Accedens tfl Epifcepu i, Frgo,acc<drm non e/l Socrates. Maiore particulari indeterminata atque affirmatiua exiftente , illi fubiicictur Minor particularis, determi- nata atque negatiua, lextufque huius figurx modus con llituctur, cuius exemplum erit : Socrates multa flnpfir, - Accede» • mhil Jc. ipjit, ErgOyAucdcns non ejl Socrates. Hi duo lyliogiaandi modi i duobus fuperioribus vim recipiunt, qumcus icuicct i icitio,& fextus a quarto. <54 C A V V T V I 1. De Modis fllogfitsocum re florum terti* figar*. ■ N tertia figura communis terminos invtra- * que prxmilfarum fubiicitur. Idcoque licet v- r rraqueprxmiftartim quandoque fit vniuerfa- t lis, Minor tamen , particularis vites non cxce- Hx prxmiffx in qualitate conuenire ac differre po- terunt,ita tamen vt vtraque non fit negatiua. Iam enim conftitutum *ft;Ex duabus negatiuis nihil inferri.V:.*- que prxmilfarum vniuerfali ,fimulque affirmatiua exi- ftente, primus hbius figurx modus coofticuctut, cuius exemplum erit : Omttit homo ej animal, Otunu homo currit. Ergo, -Aliquod otn ens efl animal. Hic deduciturad tertium modum primx figurx , Mi- nore adeam conuerfa, qux dicit Aliquod currens eft horna Vtraque prxmiflarum vniuerfali exiftente , non ta. men vtraque affitmatiua , conftituetur fecundus mo- dus eiufdem rertix figurx. In eo Maior erit negJtiua , Minor autem affirmatiua: fuperius enim dcmonftrarum eft, dum terminus me- dius fubiicitur in aliqua prxmiiTarum,ycl in vtraque» Maiori affirmariux n< gatiuam non poffc fubiici- Huius modi exemplum erit: Nullum currens tfl lapis. Omne currens mauetu r, Esgo, -Aliquod. quod non moutturjon e/l lapsi. Hic reducitur ad quartum primx figurx ex eadem Mi- noris conucrfione,vt puta fi dicatur, Aliquod quod mo* ueturcuirir. Dantur etiam in hac figura teitia Modi, ia quibus ptxmiffarum altera eft vniuerfalis, altera verb particularis. Hx fimiliter in qualitate couenirc polfunr» atque etiam in eadem differre. Er fiquidem conuentant ambx erunt affirmariux. Eucnic autc in hac figura(quo- niam illiusConclufioeft femper particularis,»: atguen. di Modi ad primam figuram funt dcduccdi) vt non tan- tam vniuerfalis affirmatiua prxferatur particulari affir- imtiux id quod ad tertium modum pertinet, fedetiam ipfa particularis affirmatiua rcfpcCtu vniucrfalis affir- matiux Maioris propofitionis exerceat partes: ex qu? quartus eiufdem figurx fyllogitandi oritur modus. Terti; modi erit exemplum ; Omnn homo eflammal, -ASquu homo currit, Ergo, -Aliquod currens eft animal. Hic reducitur ad tertium modum primx figurx ct conucrfionc Mlnoris,vt lcilicet dicatur , Aliquod turrem efl homo. Quarti modi erit exemplum, «, Aliquis homo currit , Omnii homo efl animal. Ergo ^Aliquod animal currit. m Hic fimiliter reducitur ad eundem primx figurx mo- dum, eadem Minoris conucrfionc atque eiufdem tranf- pofitionc, ita vt Maioris propofitionis exerceat partes- Dum prxmiffx dmetfxfunt non tantdm ratione quan- citatis , fed etiam qualitatis , negatiua ( vt ex fuperius collituris liquet ) Maioris propofitionisjocum nccrfla- rio ingredietur. Hxc 8c vniuerfalis & particuUris.rstio- nibus iam didis, admitti poterit. Et fiquidem fit vni- uerfalis , qv intum conftituct inodum.fi vero particula- ris , fextum. Quinti modi exemplum crir: Nullum currens efl lapu, -Aliquod currem ad nos accedit, # Ergo,-Ahqi,od ad nos accedens non efl lapit. Hic modus deducitur ad quartum pnmx figurx ex Minoris conueifione.vt fi dicatur. Aliquod ad nos accedens currit. Sexti modi erit exemplum: -Aliquod currfni non tfl lapis. Omne curreiu ab aliquo elongatur. 6S Fago, Aliquod, quod ab aliquo clangatur, no» tfl lapit. Moduihic i fecundo modo huius terti* figurx vim rccipir. Nam.djta vniucrfali dicente. Nullum currens cft lapis.collcdiuc elicitur propofitio dicens , Aliquod currens non eft lapis, qux in hocfextofyllogizandi mo- do Maioris propulit ionis partes exercer. Medix propositiones tertiam figuram ingredi non poliunt , ficuti neque fecundam .Ratio eft quoniam co- uerfionem non patiuntur,! prima vero Giftinctur, quo- niam illius perfcdio harum propofirionum infirmitati T*derur. In tertia hac figura admittitur vt prxmiflarum vtraq; fit 'particularis. Quod fi veraque fit aftirroatiua.fcpti- mutn conftitucnt fyllogizandi modum, cuius exem- plum erit : Accedens tjlPbilofopbut , Acu det i e fi Socrates, Ergo, Sacrata cft Phtlofoplnu- Sin autem altera erit affirmatiua, altera vero negat i - na , ipfa negat iua rationibus fuperius addudis neccfia- rio Maioris propofitionis locum ingredietur, &r odauu huius rtgurx modum conftituct , cuius exemplum erit, Au e dent non cft Philojopbus , Accedens e ii Petrus, Ergo farni non eii Phdofopbut. Hi duo modi pofticmi reducentur ad duos poftrcmos pfirax figurx. Contemplatio I I. Pars I I L C A P V T VIII. De JyUagjfmu obliquis ,feu ad tmpofii- bile ducentibus. | V n c de illis fyllogifmis abfolutis dicendum left qui innituntur Dcftrudiux virtuti, ldeo- J que Obliqui ,feu ad impoffibile Deducentes r appellati funt.Horum tradatio Redorum fyl- logifmorum Speculationibus iure optimo annedenda eft , tum quoniam eadem vtunrur fyllogizandi for- ma, tum etiam quoniam ad eorundem fubfidium abi* pfa Natura parati fune. His fyllogifmis commune eft, Remorum fyllogtfino- rum Conclufioucm Dcftrudiua virtute confirmare: no- uimus enimpropofitionum vnamquamque alicui Con tradidorix opponi , Contra didoriariimque altera vera exiftcnrc reliquam ex ncccffitatedTc fallam .fimilique ratione ex vnius falfitare alterius veritatem conuinci. Hoc autem fic accepto, ad horum fyllogilmoruin for- mationem erte deueutendum. Dctut ,ex Redi fyllogif- mi vi conclufum fui#: , Omnem hoinincm viuere, eo quod omne animal viuac, 8e omnis homo fit animal. Dcturetiam, aliquem huic conclufioni non alfcntiri. Hic ad illud deducendus erit vt fateatur , Omnem ho- minem non vinere : fi enim etiam hoc neget , commu- niffimi principi) veritatem dcftruet,& in vrraqueCon- ■ radidormum falfitatctn admittet. Accipiatur igitur hxc propofitio vna cum altera illa- rum cx quibus dedudum fuit. Omnem hominem viue- re»Maiori fcilicet vel Minori, & fi quidem aftbcieturMa- iori, dicetur hoc modo: Omne animal viuit x Aliquis homo non viuit, Ergo ^Aliquis hama non eft animal. At hoc falfutn eft, prius enim admittebatur, Omnem hominem eifc animal FalCi igitur aliqua prxmiftarum, neque enim ex ve- ris pratmufis rede difpofitis falfa concludo elici poteft. Maior non eft filfa.Ergo Minor. qua dicitur Aliquis ho- rne? non viuit. Vera itaque eft huius Contradidoria, prior fcilicet concludo qua dicitur Omnis homo viuit. Sinautem aflocictur Minori, dicetur hoc modo: Aliquit bomo non vini, Omnis bomo tfl animal. ErgOtAhquod animal non eft vitem . At h*c concludo cft fal6 : contradicit enim prxmif- 66 fx fuperius acceptx, qua dicebaturOmne animal eft viucns. Quare cifdem probationibus demonftrabitur Prxmiifarum aliquam falfam cfTc. Et, c&m hoc illi tan- tummodo, qux priori conclufioni contradicit, obitcl poflir, illam falfam efle apparebit, prioren. autem con. clufioncm veram. His duobus fyllogifmis ad impofiibile ducentibus propriam aliquam denominationem aptandam exifti- mimus , atque illum qui recinet maiorem propofieio- nemfyllogilini Redi , Obliquum Maiorem dicendum ede , eum vero qui minorem retinet , Obliquum Mi- norem. Hi fyllogifmi Redorum figuram cx ncceflitate im- mutant : ex eo enim quod amimunt Contradidoriam conctufionis Syllogilmi prioris , quantitas & qualitas diuerfx redduntur, F.x eo vero quod eidem vel Maioris vel Minoris locum aflignam, Terminorum etiam difpo- fitio varia crit.Idcfiquc dum prior fyllogifmus eft pnmf figurx , pofterior eft vel fecundx, vel tertix. Secundx, dum Maior accipitur.Tertix dum accipitur Minor, vt ex fupciior i patet exemplo. Quod fi prior fyllogifmus fic figurx fccfidx , Dcftrudiuus maior ad primam figuram, minor autem ad tertiam deducetur.Du vero prior eft fi- gurx tertix, Dcftrudiuus maior ad fecundam deduce- tur,minor ad primam. Videtur autem, prxter fupradidos Obliquorum fyl- logifmorum vfus, alios dari ac longe decentiorcs.dum fcilicet alter terminus medius no abfque contradicen- tis confcnfu exterius accipitur, vt puta fiquis ciufdem fyllogifmi conclufioni contradicens fateri cogatur: A- liquctn hominem non viuere , quxrendum ab eo eft an confentiat hominem augcri.Si dicat fe confcntirc. tunc arguendum cric hoc pado : Omne vin ens angetur. Aliquis homo non viuit, E/go, Aliquis bomo non augetur. At hanc falfam eifc fatcris.Falfa igitur eft aliqua prf- millarum, non Maior cui confcntis.Ergo Minor- Quare prioris fyllogifmi conclufio , cum huic opponatur con- tradidoric.vcra erit. Vfus hic admodum probandus videtur , in prioribus aurem frufti a omnino laboratur; etenim fi aduerfarius fyllogifmi Redi prfmiflas atque ciufdem redam for- mam admittit, conclufioni nullo modo contsadicere potcft.Sin autem prf miflis no confentit,ncque formam agnofcit,fruftra llcudus fufeipitur labor , in quo eadem ab auditore concedi fupponitur. Prftcrea dum prxmif- fx negantur, vel illarum aliqua, quatenus demonftrabi- lcs fune, earum veritas demonftranda erit; quatenus au- tem funt per fc notf , illud obferuare licebit quo admo- nemur , Contra negantes principia non eifc difputan- dum : quod ad illos etiam extenditur qui rede fyllogi- xandi formx non alfentiuntur. Silentio autem demandandum non eft , dum fyllogif- mus redus innititur propofitioniindctccminatx fcu di- uifiux, obliquum fyllogifmum eandem Diuifiuam pro- pofitionem , afrirmatiu£ prolatam, eadem forma reten- ta ad Ncgatiux formam deduceic non pofte,exfuperio- ribus enim patet, Diuifiuasatq; Indeterminatas propo- fitiones Neguiuam proponendi formam non fuftinere, ideoque Cotradidoria negatiua duarum negatiuarum vim compledetur. Nam fi conclufum fit Hominem efle vel rationalem vel irrationalem , fcu animal dfc vel ra- tionale vel irrationale , Contradidoria erit Hominem neque rationalem neque irrationalem efle , 8c ani- mal neque rationale neque irrationale efle, fi enim ho- rum alterum admittatur , conclufip vel nullo pado in- firmabit ur,vcl cx parte tantum, quorum vuumquodqu? Contradidorix naturam deftru:: C a 9 v T De quatuor formationibus ac viginnfemtmM odis Con- dit urnalium propofitionum, in quibus tota Condmo- n.thutnf) llogt fretorum vu continetur. t <7 Vniucrf. Inft. ad hom. pcrf. iflO nditiokUi v m fvllogifmorfi do- idrini petquirendanunc cft. Primo autem fta 5 tuendum erit, Nullam propofitionem appel- »l.mdam effe Conditionalcm , cuius termini vel i ternario numero dcficunt>aique vel ad binarium, quod minimum' eft, deducanturi vel ternarium nume- rum excedant . atque ad quaternarium, quod fuuimuin cft »pcrucniant. Horum terminorum numerus non cx tranfpofitione quantitatifve mutatione tumendus erit , fed cx propria iplarum rerum conceptibilium d ift inliione. Siquis igi- tur dicat, exempli gratia > Si amnii hume tit a* unii, aliquod animal eft bcmt>',vcl hoc patto , Si amtut bima eft animal eli- quii hama eft aniuul, hic duos tantum termino* alTumet, neque Condittonalem propofitionem conftituet , vel certi non ea ratione vt ly llogifmrs condicionalibus de- fernire poffir. Hoc autem cx cu manifeftius intuebimur animaduer tenccs Conclufioncm fyllogifmi dicentis(exempli gra- tia ) Si amnii hama tft animal , aliquod animal cil hamo, Omasi hama eft JKmal,Er£a,.lliqnad animale ft /?«/»*, nihil commo- di fcu fulcimenti ab ipfa Condiuonali recipere * fed ex foh Abfoluta pcndcre.patct enim admitto, OmaeM hami nem effit smmal,cx huius propofitionis cortuerfione colli. siliqua d animal cjjt hominem- CAm igitur Naturx ordo aliquod vanum, ac omnino inutile, non fuftineat, hx propofitionesaConditionalibusfyllogilmis erunt re- iicicndx. Illx etiam limili ratione repudiandx erunt, quorum termini ternarium numerum excedunt : valde enim perfpicuum cft has omni virtute propnaq*. etiam forma deliitui. Propofitio fiquidem dicens, exempli gratia.Si amnii hama cft /oumal^mne ftnptiuum tft viutnt, ni- hil continet , cx quo prior pars, ipfum fcilicct antece- dens . parti poftcnoii.ipfi fcilicct confequcnu, copula- ri polfit. Poflcrior i igitur neque in priorem , propriam vim effundere, neque ab illa aliquid commodi fcu in- commodi recipere poteft. Ex his autem qu imtutiffimc dcmonftratur Antecedenti ac confequeuti commune quidem effe duos terminos continere, fed ea ratione vt vterque vtrique minime fit feu communis fcu proprius, fed vnusmique fit communis , reliquorum vero alter vnicuiquefir proprius: hac fiquidem ratione tantum- modo Conditionalis propofitio complederur virtutem duarumptopofiuonum vites proprias fibi inuicem mu- tuantium. Horum autem terminorum quadruplex difpofitio quadruplicem Conditionaliam propofitiotium forma- tionem conllituet. Quandoque enim termini , quorum alter anrecedcntialrcr confcquenti eft proprius, in v- troque fubiiciuntur : communis vero terminus in vtro- que prxdicatur. Quandoque iidem termini proprij in vtroque prx- dicantur , communis vero in vtroque fubiicitur.Quan doque terminus, qui cft antecedenti proprius, prxdi catur, &• ille, qui cft proprius confcquenti , fubiicitur; communis vero in antecedenti fubiicitur , & in confc- qucnri prodicatur. Quandoque ccontra.qui anteceden- ti eft proprius, fubiicitur , qui veri» cft proprius confc- quenti , prxJicatur , communis vero iu antecedenti pixdicatur,& fubiicitur in confcquenti. Et hxc quidem pertinent ad Conditionalium propofitionum formas. Quantum autem ad differentias , qux ex qualitate 3uan:itatcve multiplici deducendx fiint,qtjxque Cori- itionalium propofitionum modos vtiles atque inutiles conftituuot , (ciendum eft in prima formatione Condi- tionalis partes in qualitate nunquam differre: datae- nimprxdicati identitate, fubicdi veri diucrfitate , vel qualitatis fiinilitudoadmictenda eft , vel huius coniun- dionis frudut penitus recellendus : his enun partibus nonexiftencibus, feu vtrifqucaftirmatiuis.fcu vtrifque negatiuts, communis termini v^antccedcnsac conte - quens : ver* conmngere , antecedens ad confe- quentis illationem aliquid conferre non potem. Nam, licet eadem feruata fonna in qui Jufdam liberum fit ne • gationem aflirmationi conncdere, atque etiam illarum 68 vnamquamque prxferre , vt puta dum dicitur , Siham» eft ratianalii, nullum aliud animal tit rationale , vcl,57 homo no» tft rationalis aliquo d aliud animal erit rationale , patet tamen hoc non fornix fcdtnatcrix afcnbendum effe. Acci- di t enim vc Conditionalis partes Contra didor iisxqui- polleant. Quod autem ad earundem partium quantitatem at- tinet, Antecedens confcqucnte neque magis vniueria- le neque minus determiintum erit. Ipfo etiam antecc- »•' deme exiftente vniuetfali feu communi communiter accepto, Confcquens non erit medium. Dum enim An- tecedens Confcqucnte eft minus vniucrfalc fcu ...agis determinatum , hac prxfertim forma retenta , Antece- dens refpedu confcquenti* propria virtute carcbit- Ni virtute illius quod eft minus vniuerfale feu magisdeter> minatum, aliud mjgis vniuciialc feu minus determina- tum inferri non licet. Confiat autem Conlcqucns in Antecedentis virtute conditui. Mediam veto , abfolutc vniuerfalis fcu communis communiter acceptx vi , te- de deduci non pofte.manifcftum cft cx his qux dc pro- pofitionum viribus dida funt. Sicuri autem prima hxc Conditionalium propofi- tionum formatio hos modos reiicit , ita exteros omnes admittit. Illius igitur modi veiles ad denarium nume- rum deducentur , quotum quinque vtramque affirmati- uam , totidem veto vtramque negat iuam complodun- tur. t u Primus conftituitur cx vtraque affirmatiua.fimulque vniucrlali.vt puta dum dicitui,S»<w»w# amm.il tft i tutnija- mtui homo e 11 viutui. Secundus vtramque negatiuatn fiiniilquc vniuerfa- lem contfncr.vt puta dum dicitur, Sinullum ammaleftU. ptssuilin hama tfl lapis- Tertius continet duas affirmaiiuas medias , fcu prio- rem communem ex conditione, vt puta dum dicitur , Si in/frumenta H.ituralia,dum apui Satura nan impeditur, fen,vt ia pluribus ferfefliartm formam adfifiuntur, Manui bommi, vt in plusduiqw fefliartm famam adipiftttur. Quartus continet duas negatiuas Medias , feu prio- rem communem exconditionc,vt puta dum dicitur , Si membra naturalia, ti mpluribus, feu mjiupui Satura impediatur, piri. liarem fotuum nou adipi fiMMtur, Manui ,t t in plunbuirftr- (tlltat em formam non adrptjsaur. Quintus vtramque ?tfiruutiuam,acque particularem, vt puta dum dicimus, Si Plato futt amuiu S ovatu , ille qui fcnpfit Philalmm fuit amita i Sauatn. Sextus ytramque ncgariuam.&rpnrticularem, vt pu- ta dum dicimus. Si Plato nan fuit amicus Socratis, ille quifcrj - pfit Pbilahum non fuit omuus S evasit. Septimus vtramque affirmaiiuam , ita tamen vt prior (it vniuerfal s.poftcrior autem particularis.vr puta dum dicitur, S/ amnii hama tfl animal, Sacrat er t fi animal. Odauus vtramque ncgitioam , ita tamen vt prior fit vniuerfalis, pofterior vero particularis.vt puta dum di- citur,$i nullus hama tfl lapit, Socrates nan ejllapss. Nonus duas affirmantia*, pt iorcin mediam, fecundam autem particularem , tiincquc illatio exit probabili* ramum, vt puta Stmanas,-.t t* plmkut , optimam touftquitur formam , Socratis manui probabiliter optimam formam tfteon- fetura . Decimus duas negat iuas,j>riorem mediam , pofterio- rem amem particularem , runeque fimiliter probabili» tantdm erit illatio.vt puta dum dicimus, sim. xuusnoriJe- ficit ,vt 'H pluribus, h pvftfltan figura, hac monui probabiliter non defiat i perfettionfaura,. In Coditionalium propofitionum formatione fecun- da , in qua termini proprij in vtraque illhis parte prx- d icatur.com munis vero in vtraque fubiicitur, ipfx par- tes in quantitate differre non poffunr.vtunturenim co- dem fubicfto , ex quo fumitu r quantitatis ratio. I n q- *- litate autem conucnirc &: differre poffunt , ita tamco vt negatiua affirmatiuam non prxccdat : neque enim ci negat iux virrute(nifi forff cx macerixqual irate ) affir- matio inferri poteft. Quatenus vtraque pars fit affirmatiua.autpfioraffir- matiiu. Contemplatio II. Pars III. «9 i* y maciua. iccuntU autem ncgitiui.Prxilicatiim antece- dentis pradicato coufequcntis magis vttiuctfale vel minus determinatum cire non potent. Quatenus verb ambi funt negatiux . econtra. Nam tenfcquentis pridieatum ptidtcato antecedentis ma- gb vniucrfaUaut minus determinatum nonctit. Huius tgitut formationis modi vtilci feptem erunt. Primus «vttague ailirpiatina Gmulgue abfolutd v- liuerfali feu communi communiter aeccpta.conflituc- 'ur ,vt puta dum dicimus. Si amit b.me <jt mnul , em.it ^c..udus expriori affirmatius, pollcnori ver b nega- tu,vtrtufque tamen vniuerfalibus abfolatd . feu com- sunibuscoin muniter acceptis , vt puta dum dicimus, i.srsn t:m. btme tf h!“- , Tertius ex vttaque negat uls atque Vnmei fall, vt pu- 4 dum dtcimus.siua/.u Uet* beme , «««« tr» tfamt. Quinus ex vttaque media, leualtcta media, altera . no vniucrlali vago. Exiftimamus autem modum hunc ratione qualitatis iftioguendum non efTe : nam medii propo(ittoncs,fie- tvirtutcvttauquc qualitatem continent , ita ex vttaqi tdtdprofcnipolTunt'. eadem enius conditionalis me- is ptofcrtipotcft ex vttaque parte atK-matiuc.es vtra- ue parte negatiuc, atque pnott negat tui .poftrr.on a oafiitmatiudt dicimus nanquc,yiw.nou r fmttnlt m rmatem ,««*« st npluribMjtu«:t» injtfuier ftimtm, 'i,Si manta vtinfa:!*1 nonconfoiititmprvf' luii hmua^u - * »r«»ar»rxl« sudwiranun.ln his autem hbcium em, «tatuum piolationcm alHtmatiuc piofcnt : quoniam mmCssodt negatipiicsatnnnatioiiil v.m eomplefiun- cor Idedquc CI hoc arguendum non edi.egattux vim .dafiiimationidconftiiut tonem peruncte. Quintus modus ex duabus partieulaiibus affirman- , is conii uuetur ,vt puta dumdicimusrfisatraw ijlht. "senus es duabus particularibus . priori aflirmatiua, pollet iori vero negatiua.vt puta dum dicitur, It Sterei,: eihomo,SoPttti nn lai<u. Septimu* ex vttaque partleulatt ac negatiua.vt puta dum dicitur. Si aVd a U«!.< fP#" ”** V ".™a«W a ^^mafcrmationeinquatctminus comunis ptr- dicatur inamcccdcnti, 8e fubiicitur in conlequemt, necnon in fotmaiione quarta . In qua idem terminus eommunh fubiicitur in antecedente & pudicatur in confetnictite . conduionalis prepofitloms partes tam ia quantitate quiip in qualitate ddfetre poilunf.in qua- Htate, quoniam idem piidieatum non airumuiu: m quimitare.quoniam codemlub icCto non vcuncut. Eue- nit tamen vt in tertia fotmationc Antecedens iemper ite amtmatiuum , neque enim alTumpto anieccdcute nceatiuo exfoliuslbflli? vi temum aliquod circa lUtus ptmltcati feuafiirmatlui feu negatiud coll.gete beet. In ea vero confcqoens vniucsfalc Icu aftimatiuum feu tttirarwum ad mitti noti poteft : cum enim diu» bubic- tlmn in antecedente aftirmitiuo fit pr*d»c.uum, vutu- tccoaucrfioim ab ipfo Antecedente dcducicur.conifot autem coueriain affirmatius lemper efie particularem. In quarta autem focroationc Confequensfcmptt nc- so gatiuumetlt. Nam nulla alta ratione ex folmr jbrmx virtute Ameccdcus,propriinh fubieaum Coufcquen- riipfidicaram efficere potclU n eadem Confcqucns v- niuetfale etiam erit,quattnus ex Antecedente vniuei* CtU inferatur : nanque ex particulari vnmctfale nnn elicitur . Ilarum formationuranulla propolitionum mediarum vfutnadmiitit.Cotiffatcuim.cxliuiuGnodileu prxdica- tifeafubieftitranfminionibiis.liaiUm propolitionum vire, omnino confringi. Terti» icitur fotniattoms mo di ad quatcmxtium , quam vero ad fenarium numc- rom deducuntur. Terti* formationi* exempta erunt: Primi modi.iiwwin humo currU ,aliqioJ{ neffs tji anima! Secundi, Sumit attonat» e(} hemo ynliqutt horne uon cum: Tcftij^i aJifu: bono cfl tybjdty* hfuivrit, 70 Quarti,?! aliquod ametu ad kos accedit, aliquod ad no i ot- udem noneftlafi*. Quarti formationis erunt exempta, Primi raodi^i omnn homo eurrit,nullnt lapit cfl homo. Secundi,?! nullum cantui esi animal, nJlat homo currit. Teni), Si omne , quod monet i u tS hpu, ohqhod current non metietur. Quarti.i/ nullum ummal ctm ir^xhqmt homo w« e fi animal. Quinti,Si V ter tu cO 1'hMofh ut student nonesl Petrus. i Sexti , Si Sua s: et non csl Pviltfofi/u* , accedent nontll Ptylo- fiphtti. Ad pleniorem autem Conditionaliatnpropofirionfi dodhioam, feiendum cft illarum ilbtiuam vim huiuf- modi eflie , vt alterhis propofitionis petfedlioris, qus non profmur «virtuti innitatur, nam cum tres termi- nos cotrpledhntur , atque illos(qai antecedenti & co- (equeati funt proprij,; tertio , ( qui vtrique communis cft)rion abfolute/cd cti conditione adiongant.manifc- (Ki eft.cas neque immediata immediatis , ntq; mediata mediatis perfcdle coniunoere.Quapropi«,nifi alicuius propofitionis perfidioris vinute fulcirentur, mhi! cer- ti atferre pofleut. neque entm alTcrtio condicionalis di- cens (exempli gratia)Si omnis homo eft animal, omnis homo crt feofitiuus,vcre ruta cfTec , nifi tanquam com- pertuin acciprtctur, Omne animal feufitiuum clfc. Idc et i jm^eardcinqucobcaufat, ceterarum conditionalium vnicuiquceticnire manifellum cfi. Huius autempto- poficionispeiicdious.cui Condirionalis innititur «ra- tione « rationem diligentius perquirentes, facile admo dum petfpiiiemus e*m ad Catcgorieos fyllogifmos pto prilfsitnd pertinere, firpius enim repetitum eil , imper- fectiora perferiorum virtute muitleada ac petg.cienda efle.ldcbquc ipfa Conditionalis ptopolitio , qu$ tiqua conditionalium fyllogifinorutnp.irvptzcipua conditui tu r,c x h is tantummodo roboranda efl , quz ad Catego- riebs iyUogifmos 'cffcnri.1 liter pertinent, quorfftu etiam virtute ab ipfiscategoricis fyllogifmis deduci,atque ad eofdc m quam tutiflim^rcdyci polfunt. Ethzc quidem ipforumcondiciooflium fyllogiOnorum formationibus differcmiil*qbc rcAe perceptis clarius admodum clucc- fccnt. Ci i X. Dt condainnn/iHM f lluiftmnrttrnfnnnis ac motiif.jimul; ejue de condinottahsirn yropaftrw.non z/h txfutgtlo- ritUrututume ehcintdoj.tcnon de couditioualvi fyU loftjinorum exeat eooruu deductorie, Mtjue ad tif- dem dedkiUonr. tcjOsnii loMniivsa propofit ioncra dodrinz ©Condicionalium fyllogilmorum pertrdatio anncClcndaell. Horum materia omnis cxco- -- Jitiofiali propofitionc deducenda erit, patet enim in ea tres terminos coputarii famque conllitutum eft . Syllogifmis omnibus commune elfe ex triumret- minoium copulaiione formari. Exluperioribus quoque conflat «horum impei fe- riorum fyllogifmorum vini omnem dirigi noii adno- uum aliquod pariendum , fed ad iam concepta petti- kienda. Exploratum poro eft , tunc vere imperfecta perfici, cum eadem materia feruata ad perfidiorem forni* or- dinem perducuntur. Dum verb noua macet ia aflumi» tuc , nouum aliquod potius conftiuitut, quam antiqud perficlatiir, Has igitur ob cauias^tque etiam, quoniam propofitio conditionalis aCtiua tantummodo virtute eft przdita > receptius vero potentia penitus denuda- tur, illi fempet Maiqfis piopofirionis partes deman- Jidc erunt, ea tamen ratione, vt cx eadem poftmoduui taptopofiiiominorqu.inJ conclulio eliciantur: cdm.n. duas complcdlatur partes, antecedens fcilicet & confe qucSjVtiifquc afflueter futficcrc poteft-Quatcnus igitur Minor cx antecedere fumitut COclufio cxconfequentis repetitione (Umenda erit. Quatenus veto Minor dedu- citur \ confequ&c, antecedens conclufionc conflitucc. f V niuerf. Inft. ad hom. perf. 71 Harum autem vnaqurquc non conditionulitcr fcd abfoluti proferenda erit: fuperius nempe dcmonlha- tom cft.imperfeftx formationis prupofitionesnd inui- CCin copulatas neque fiudlum aliquem parere , neque propriam irapeilcdtioncm repellere. Minoris itaque propofitiortis munus proprium erit , terminorum, quos i condicionali propontionc accipit, copulationem ab* foluccvcl affirmando ponere, Tcl negando Jeftrucrc Et fiqtiidcm affirmando ponet , eandem qualitatem Cc quantitatem retinebit, prout in Maiori repetitur. Sm autem negando dcftruct , parti ex qua fuminic comparai3,Contradidlon* munia exercebit. Quare ab eadem femper in qualitate diuerfa erit, aliquado etiam in qoanrita:c.Conftaren»m vniuerfalium indeterenina- rarumque particularium contradiboria* tam in qqali- - tace quam in quantitate diuerfas cflc.cu veto , qux vel Medix propofitiuni vel particulari dctcrmiuatx aducr- fantur,cx fola qualitate diftingui. Neque tamen ob id fufpicandumeft , Condi tionales fyllogifmos fibi conttadibon£.Jad»ierfantia compleri: fatis enim peti picu um eft , Condicionalem, dum neu*. . tram qualitatem abfoiute proponit , vuamque Minoris arbitrio fubiiccre.Dunt vero propofitio minor ( fiuc ab antecedenti fiue Jconfequentifonutur ) uartem iltam a qua fumitur ponit , omnis illius vis ad auctius partis conftitutionemdirigctur.Sin autem eam dcilruir.altc- — rius partis deftnibioncm intendet, condirionalium c- nimpropoluionura natura talis eft ,vt illarum Antece- dens Confequens inferat , atque ipfumconfcqocns ab antecedente pendeat. IdcAque iropofiibilccft e* vnius politione alterius politionem vel ex voitis dcftrtibione alterius dcftrudbonert non inferri. Dum autem minor propofitio partem Maioris a te alfumptam ponit , Con- clufio etiam ex eiafdctq Minoris vi altam partem fimili tet ponct.Quod fi ipfa Minor partem a fc fumptam dc* ftruct , reliqua pars in Condulionc dcfiructur. Quod autem ad Medium terminum attinet , (cire o- portet , dum propoficio minor fumitur cx antecedente* terminum, qui ipfi antecedenti eft pioprius , Medi; ter- mini panes aflumere*. fit, dum cadcmMinox 1 u miror cx confequcnti,rerminum *qui confcqucnti eft proprius, ciufdcm Medij termini munia fibi vindicare • patet fi- quidem Conctufionismunus e(Tc, Terminum maiorem minori termino copularc.Qpapt opter licutt impqffibt- le eft terminum medium ,quinonquam concluftoncm iflgreditur,accipi exca parte qux conclufionem ingre- ditur,Ita nccclfario eft alfcnticndum, eum ex illa colli- gi qux minorem propolhioncm ingfeditu£ Ea autem qux lupt rius enarrata lunt perpendentes facile perfpicicmus , Condicionalium fyllogifmotum quatuor formationes ad fummum inucniri porte: qua- rum prima illa eritdh qua pofitocx minoris propofitio nb vi Antecedente, in ( oudufionc ponitur cbfcqucns, Vt puta dum dicitur, Si nane Sotboritfritem mflnonpftrxt,tum dttt tg, Smu Si! herhpnum Rrfc,\u*( Att eft. Secunda eri; , in qua deftiudoex eiufdcin minoris propolttionis vl Confe quente , Antecedens deftruuur in condufione.vt puta dum dicitur, Si ftMU.Se! tfi i*fr a bothyni nox eft. fi mu tox me eft. Er^o,Wtnu Sol U9H rffflifiJ bimer.it M mirum. Tertia erit , in qua dcftrudo per Minotcxn Antecc- dente, confequens dcUruitur in condulionc , vt puta dunt dicitor. Si nunc Soi herhpHUM nofhm txtei!it,nu9cdieie1t fi nnc Sei hor nentem n*{h‘*m non extuli r, Erjpfimt&h 'Quarra crir,in qua polito confequente in propofitio. ne mmori.ponitur antecedens in couclufionc, vt puta dumdicitur, Si Ifiw Sot i!i infra nofitnm bethfitttmjuac nox tH, Smtt ntx tji, Etf^o nunc Salefl infu ns/trum borryntem. Harum quatuor formationum dux tantummodo ex' 72 proprix narurx vi ad veritatem dcmonftrandim con- ducunt, prima fcilicet , in qua ex anrecedentbpo* fitione concluditur confequens politio, & Secunda . in qua delliuflo confequenrc concluditur antecedenti* dcftrudio. Reliqux veto, licet in materia conuertibUi (qua accepta vtraque Conditionalis pv* commutari poteft ;vidcarur inlcruirc veritati , p»tet tamen hoc illis ex fitnplicisfyllogiftnl virtute uon eucnirc tquod cx co facctr liquet, quoniam in materia non conucrtibili ad ‘ deceptionem perducunt. Ratio eft, quoniam aurece*,. denti elTcntialiter conuenit Confequens inferre polfr non autem ab eo pendere: Confcqucnti ver* tra, ab Antecedente pendere , at non ipfum antecc- dens inferre. Quaoroptrr data .exempli gratia , propofirionecb- ditionali dicente, Si icccdcus eft homo , accedens eft animal, arguere non licet hoc pado , vt fcilicet fubii- %r Clator, Accedens non eft homo. Ergo Acccdensnon eft animal : fcu hoc pado , Accedens eft animal , Ereo Accedens eft homo. Nam conttat, dari plura animalia, "■ qux homines non ftant. Exduabus autem vtilibus fyllogifmornm Conditio- V ' natium formationibus, prior, quoniam femper con- firmat . Confirnmioa appellari pofertt , pofterior au- tem , quoniam femper deftruir,Deftrudiu» nomen ad- mittet. Et hxc quidem Dcftiuftiux virtuti innititur* idroqne abloluns obliquis ad impoOihile ducentibus proportione rcfpoi. det. Rrior vero Refotum abfoluto^ * rum naturam retinet. • ln vtraque dartur fyllogifnji duorum ordinum: quod sbfolutis etiam obliquis mlogilmb conuenirc iam de- monftraium rfticr .ndirionalb liquide m propofitio (qui externx propolitionis vi roborari, ac Categdricls fjrl- logifmis copulari nouimus) quandoque illi innititur propofirioni , qux in fyllogtfmo catcgoricq eft maior. arque afiliua virturc cll prxdira : quandoque autem illi qux in eodem eft minor , atque tcccptiuam potentiam rxeicct . Dum aurem conditionalis propofieiocx maiorisex- egorldfyUogitmipropofitione Hnnarur, minor ciuf- dcm catcgorTci ia fy Uogiftno condinon-Ii ncccftaiio profcrendaerlt atque in eodem fimiliteretit minor. At li .Conditionalis piopofitio firmetur virtu- te ptopofitionis illius qux in eat gorico fyllogifoio eft nvinor, conditionalis fyllogifmu» maiorem ciufdeqi catcgoricl aftunKt arque minorem efficiet. Hinc condi- tionalesfyllogifmi decenter & Maiores Se Minores ap- pellari poterunt. Dum enim cani propofirionem profe- runt , qux in categorico eft maior. Maiores dicendi e- runt. Dum autem illaaffumunr, qux m categorico eft minor, iyllogifmorum Conditionaltum Minorum de- nominationem iccipium.Et hx quidem d tfcrentir :am Conftrudiuis quam Dcftruftiuit condirionalihus pri* mpac fecundx formationis aptandx erunt : ficuti enim in prima oux Conftraftmqs tantum complebitur fyllo- gifroos , dantur Conftiudliui maiores Sc ConftrudUui minores, tra in fecunda, qux Dcftrubiuos fyllogiYmoS tantummodo profert, Dcfttubiui maiores & dcftru&i- ui minores admittendi erunt • Euenit autem pro multiplici tum catcgoricorum tum conditionaltum fyllogifmorum natura, vr propoli- ttonum conditionalium formationes , dc quibus lupe* rius dibum eft , multipliciter exerceantur. Dum cnin» fyllogifmi conditionales cxcatcgoncis primx hgunt funt deducendi, fcu ca ratione conftituenai , vt( qua- tenus qualitatis quantitatiTquc differentix id pacjpn- cur ) ad cofdcm reduci polfine , in fyllogifmorum Con- ditionalium conilitutionc conditionalis propofitio ne- celfario accipienda erir, fcu ex prima formatione, ia qua termini tam antecedenti quam confcqucnti pto- prij.in vtroque fubiictuntur, communis vero iu vtroqi prxdicatur lcu cx fccuda in qua termini ptopti) in vtco- que prxdicatur, communis ver b in vtroque fubiicitur Accipietur liquidem ex prima formatione, dum duo maiores , Conllrubiuus fcilicet & Dcftrubiuus, for- maodi fune. Sumetur autem cx formatione fecunda, dum, dam duo minores ,Conftrudiuus fcilicct & Deftrudi- uhs , futu conftituendi. Quapropter accepto , exem- pli gratia , hoc fyllogifmo caregorico prim* fi - Omne ammil tfi fenfitiuum, 0 mnis homo ejl animal, lrgo,Omnubomo tfi fmfithnsj. Syllogifmus condicionalis maior conftrudiuus , in oim* Minore categorici fjrllogtfmi omifta , ita tamen vt -Aliius virtus retineatur, illiufque Maiore ad conditio- «cu..d*duda , efficitur antecedens, Condalio vero eiuTdem categorici confequcntis locum alTumit , erit huiufmodi. Si omne animal tn pnfitmn* , Ornis homo tfi ftn- fitiuuu , Omxt attmal tfifittfititmm. Ergo, Omnis homo tfi ftn fitiunt. Dcftrudiuus maior, in quo Minore fimiliter prx- tmaifla , piimx conclolioms Contradidoria non qui- dem abfuluti.fcd conditionalitcr, tanquam Antece- dens afluamur , iliique Maioris propolitionis Con - tradidoria adiungitur , tanquam Confcqucns , erit huiufmodi, Si aliquis humo non eflfenfuiuus , aliquod animal non tfi feufitsuum. Omne animal ejl ftnfiliuum, * '• Erga, Omnis homo efiftnfittuns. Conftrudiuus «ninor , in quo Maiore fyllogifmi categorici omilTa , Minor alfumitur tanquam An- tecedens , Conclufio veto tanquam Conlequens , ta- ItSCCtt » Siomah homo tfl animal , omnis homo efifcnfitiuus, Omnis hemo tfl animal, EignAmutt homo tfi finfitiuns. Dcftrudiuus minor , ui quo Maior fimiliter omitti turv conclufionifquc Contradidoria tanquam Ante- cedens, Minoris vero Contradidloria tanquam confc- qucns,aflumuntur,erit huiufinodi, Si aliqui* homo non tfi ftnfitiuus, aliquis homo non eil animal, Omnis homo tfi animal. Ergo, Omni s homo tS fenfitiums. Patet autem , conditiooales propofitiones duo - rtm» conditio nalium Maiorum clie primx formatio- nis , duorum autem Minorum efle formationis fc- cundx. At, ficond tionales fyllogifmi et catcgoricis hgu n| fecunda eliciantur , atque etiam ad eofdem primo reducendi fint , propofito conditionalis fyllogifmi maioris conftrudiui erit tertiat formationis , in qua term^us , Antecedenti proptius , in eo prxdicatur terminus, Confequcnti proprius in eo fubiicitur, com- munis autem fubiicitur in Antecedente Sc ptxdicatur io Confequemc. Conditionalis propofitio fyllogifmi maioris dcltru- diui erit formationis quartx» qux tertix difpoficionem omnino commutat. Conditionales vero duorum minorum , Conftru - Qiui fcilicct & Dcftrudiui .erunt formationis fccun- dx. Accepto igitur caregorico hoc fyllogifmo figurx fccundx , Nudus lofis enrrit, Omnu homo inerit, ZrgOfullMi homo lapit: Conftrudiuus maior talis erit. Si nolim lapis tmnitfHnUnt homo Lapit, V ullus lapu currit. Ergo, Nudus homo lapu. Dcftrudiuus maior calis erit, ** Si aliquu homo lapu fkquu lapu istrrit , , Nullus lapu tumt. Ergo, Nullus homo lapit. Conftrodliuus minor talis erit. St emisii homo cun itjtullm homo lapit, Omua homo (unit, | Ergo^rultiu homo lapit. 9 Contemplatio II. Pars III. 7+ Dcftrudiuus minor talis erir, Si ohqttu homo lapu, aliqua homo non enrrit, Omnis homo esurit. Ergo, NulJ ut ba molatis. Dum conditionales fyllogifmi ex caregorico terti* figurx eliciuntur, fcuad eum primo reduce rui i fune, Conditionalis propofitio duorum maiorum, Conftiu- dtiui fctlicet & Dcftrudiui , erit pnmx formationis, Conditionalis conftrudiui minoris erit foimationts tertix : Dcftrudiui autem minoris, formationis quar- tx. Accepto igitur, exempli gratia , caregorico ltoc lyl- logifmo ipfius figurx tertix, . Omnis homo tfi animal. Omnis bona tumt , Ergo,~iltquod correus tfi animal, Conftrudiuut maior talis erit, Si omnis homo til animal, jhq^ed currens tfl animal. Omnis homo tU antm.il. Ergo, Aliquod currens tfl animaL Dcftrudiuus maior talis erit. Si nullum currens tfi animal, aliquis homo non e II 4* mmal. Omnis homo tfi animal, Ergo, aliquod cuntns tfi animal. Conftrudiuus minor talis erit. Si omnis homo cumt,uliquod currens tfi animal, Omuss bosno currit , Ergo,^ilsquod cuntns tfi animal, Dcftrudiuus minor talis erit. Si nullum current tfi animal, ahquis homo non enrrit. Omnis homo currit , Ergo, Aliquod currens tfl animal. Et hx quidem condicionalium propofstionutn for- mationes, dum conditionales fyllogifmi icarcgottcis fcu pnmr , fcu fccundx, feu tertix figm* eliciuntur, femper atque ex neccllitate exdcin erunt . Nain cate- goricorum etiam fytlogifmorum termini, pro vniufi- cuiufque figurx natura , femper eadem ratione dif- ponentur. Si quis autem fingulos condit ionalium propofitio - num modos , quos fuper ius enumer suimus , colligens, ex illotum vnoquoque tam conditionales quam ca- tegoricos fyllogifinos illi cOnfo nos conficiat, hic fa- til^ intueri poterit .quinam tum conditionalmmpro- pofitionum , tum cotiditionaliutn , atque etiam cate- goricorum fyllogifmorum modi fibi inuicem refpon- deant,fimulque horum omnium fufficientiam,iam fatis peifpedam, clariorem reddent. -Sicuri autem ex vnoquoque catcgorico fyllogifmo quatuor conditionales colligi polluat , ita vnulquif- 3uc conditionalis ad ccrtutn aliquem carcgoricum educi poterit. Quod cx eo etiam quam tutiflime demonftratur , quoniam condiiionaltbus omnibus commune cft alicuius propolitionis formx perfedio- ris, prout adcategoricum pettinct , virtute firmari. C A P V T XI. De Jjllogsfmis dtu: Jis .atque dc silorum modss. O s t fyllogifmorum conditionalium con- ftrudiuorum ac dcftrudiuorum enarrationf, { SyllogifmiDiuifiui fcfc contcplamlos nobis obiiciUIK. Hos fimiliter ingrediuntur dux propofitiones prx- miflx , altera indeterminata , qux etiam rationibus fu- perius addudis Maioris occupabit locum : altera de- terminata , qox Minoris exercebit partes. Et hxc qui- dem femper a Maioris indeterminatx fubiedo Subie- dum accipiet, & exeiufdcm prxdicatis Prxdicatum, I ira tamen vc non vtrumque prxdicatum , led alterum cantum determinate aflumat. Hxc igitur rcfpedu quantitatis cum Maiore coo- Vniuerf. Inft. adhora.perf. 7J ucnict : fuperi&s qnippc demonftratum eft propoli tionum quantitatem ex Subiedoetfc metiendam > r*cf- pedu vct6 qualitatis vtiamque recipiet. Etfiquidcm fuerit affirmatiiu, Concludo negatiua elicietur. Sin autem fuerit negatiua , Concludo affirmatiua erit, cdm enim praedicata in Maiori fumantur difiundiuc , atque tanquam ad inuicem oppodta , manifolium efl ca , quz a Minori determinati aflumi poliunt, Con- rradidotiarum vim fimiliter retinere . Ideoque cer tam vnius conftitutionem alterius deftrudio nem pa- rere, & vnius dcftrudionem alterius conftitutionem dcmonftrarc. Hxc igitur forma arguendi ita exercebit Adiuam maioris propofitionis virtutem &: rccepti- uam potentiam minoris propodtionis, vtDeftrudiuz virtutis fulcimenta ex necefntate retineat. Quapropter horum fyliogifmorum vnicus erit ordo , neqoc in rc- dos 8 c obliquos , feu in conftruentes Sc dcftruen- tes diuidi poterunt, vtpcrfcdioribus argumentatio- nibus euenit. Illorum verb Modi quatuor erunt , duo fcilicet vni- uerfales, in quibus vniuerfalis propo*fitio aflumiturf vnus affirmatiuus, alter negatiuus, & duo particula- res , in quibus particularis afluamur , quorum dmi- litcr vnus erit affirmatiuus , alter vero negatiuus. Primi modi vniuerfalis, in quo Minor eft affirmat i- ua, exemplum eiit: Homo eff vclrottonalu vel trutitJuJu, Homocii rotionoUh Ergo, Homo non esi tniho tusis t. ^ Secundi modi vniuerfalis, in quo Minor eft uegatiua, exemplum erit'. Homo ell vel rationalis vel irrotiouolis , Homo non e H irrotionolts. Ergo, Homo e!l rationalis. Prihii modi particularis , in quo Minor eft affirmati- ua exemplum erit: Hsrm It ter orum numtru s tfl vel pv vel imfar , Harum Uterorum numerut eft par, . Ergo, H trum Ut ervum numeiut non ej? impar. Secundi modi particularis, in quo Minor eft negati- ua^xemplumerit: Harum Uterorum numerus eftvtl pv vel impar» Hvum Uterorum numerus non tlipv. Ergo, Horum Uterorum numerus tjlimpv. Huius autem Diuiduf argumentationis vim perpen- dentes ea icjreris pcifedioribus argumentationibus, quamplurimum differre pcrlpic iemus : catcgor icoru e- nim fyliogifmorum concludo deteriorem prarmiflarum partem fcqimur>idq', tuin ratione qualitatis, tum etiam ratione quantitatis. In condicionalibus autem fyllogifmis , anteceden- tis podeio fempcrconfcqucntis politionem conftituit, & confcquemis deftrudio femper antecedentis dcftru Itionem conuincit,ipfaque Concludo pturibus rario- ri ibus in prarmiflarum qualitate ac quantitate pcrdftere & ab cifdcm recedere poteft. Harum vero Diuiduarum argumentationum cocludo femper przmiftarum quan- titatem retinet , ratione autem qualitatis femper 1 Ma- iori diferepat. Siquis autem Medij termini conflieutioncm afpiciat, hic eadem difcriinina intuebitur: in categoricis enim fyllogifmis , prout vniufcuiufque natura fert, termi nus medius accipitur aliquando i Minoris fubicdto Maiorifque przdicato , aliquando ab vrriufque przdi- cato , aliquando ab vrriufque fubiedo. In condicio- nalibus vero, Minoris fubicdum (quod etiam feu in Antecedente feu in Confcqucntefubiicicur) medi; ter- mini fu (linet parres. In ipds aurem Diuiduis , Minoris propodtionis prae- dicatum (quod etiam prxdicatur in Maiori)fempcr me- dij termini continet vim. Illud etiam lingulare eifdem Diuiduis fyllogifmis a- ptatur, vt immediatas etiam propodtiones, quz in a- liis fyllogifom Concludonis locum refugiunt, probare pofsist. 7« C » F * T XII. De I ndsUhontbtM. Mutavi fyliogifmorum ordinibus ftcexpli- catis, modo dicendum eft de indudionibus, quz Inchoatz ac omnintn imperfcdiffimx propodeionum virtuti prxeipue innituntur, Prius autem ftatuendum erit , Indudionum quafd’«i ipfa inchoata virtute dmpliciter vti, atque ob m Sim- plices ac redas appellari pofle , Quafdam vero Deftni- diuz potentiz vfum adjungere , atque ob id Compofi- tas vel Obliquas nominari. Et priores quidem catego- ricis redis, atque condicionalibus conftrudiuis propor- tione i cfpondcnt , pollcriorcs vero obliquis ac dcftru- diu is. Propodrionesautcm inchoaram virtutem exercentes vt ex fuperioribus patet, perfedam propodtionem for- mationem requirunt : huius enim virtutis dnis eft , no- uum aliquod feu parere, feu faltcmcficipcre.quod nul- lis imperfedis propodeionum formationibus conucni- re poteil. Nouum autc, ad quod huiufmodi propodtio- nes Argumentatione indudiua diriguntur , nihil aliud eft quain quantitatis immutatio , vt fcilicet particula- rium ptopodeionum vi eliciantur propodtiones yd mediz vel vniuerfalcs, & propodeionum vniuerfaliun vi conftltuantur propodtiones magis vniuerfalcs : no- uimus enim , conftrueiuibus virtutibus commune efle, ea tantummodo conftrucre quz eiufdem funt qualita- tis.Ex quo manifciU colligitur , ipfarutn etiam prxmif- farum vnamqyimque eiufdem qualitatis efle, nam fi affirmatiuz negamus aflocicntur , ad eiufdem confti- tutionem deferuire non poflent ,quin potius dbi inui- cem aduerfarentur ac fcipfas dcftruerent. Non diffimili ratione probatur, ipfasprzmiifas eandem etiam quan- titatem retinete, patet dquidem , propodtiones quz in quantitate differunt, du ad inuiccm copulantur, adiuS virtutem ac rcceptiuam potentiam necclTario exercere, non autem indudiuamldcm etiam dcmonftratur exr- niformi harum propodtionum munere, muncrifque fu- flincndi virrutc.idcm quippe munus 8c eandem fot- raam requirit , & eandem qualitatem ac quantitatem expofcit. Hrc autem quantitatis vniformitas , quao- tilm ad particulares propodtiones «ttinet , refpcdu fo- lius determinationis eft intclligenda. deuti enim par- ticulares indeterminatz .dmplici mdudioni nulla ra- tione mimftrare pfcflunt , ita particulares drterminatar, duc magis due minus. determinentur, in eadem Indu- ctione deccnttfdm£ alTociantur. Qnantflm autem ad terminos attinet, Indudton)» przmiflz ea ratione formandz erunt.vt ex Subicdi tan- tummodo diuerdtatc ab inuicem diftinguantur, in prz- dicato veto conueniant . deuti enim propodtiones ni- hil commune continentes, eiufdem produdioni fet» conftrudioni inferuir e non polfunc,ita quz rcfpedu przdicati.cui manifcftandi munus propriiffime dcmS- datur,diucrfz funt, proprias vires ad idem eadem ratio- ne conftttuendum copulare non pofliint. Harum verd propodtionum numerus in ipds dmplicibus Indudio- mbus nullam determinarionem recipiet, fed quanto ma gis adaugetur»tanto drmius propodtum indnuabiiur. Iududiones ineo Diuiduorum fyliogifmorum vitn zmulari videntur, quod immediatas etiam propodtio- nes eliccrcpoflu.it. Obliqua indudio,cui inflantia nomen conucnire vi- detur , duabus rationibus Deftrudiua virtute vticur, ad conftruendum fcilicet, & ad deftruendum. T unc conftrudioni fauct,dum negatur pofle dari In- ftantiam,eaquc a contradicente exquiritur. Si enim contradicens iiiftantiam afferre non poteft «Conclusio- ni vniucrfali quodammodo aflentiri cogitur : vt pura Omnes homines ridbiles efle, fi dcmonftrarc non po- teft, Aliquem hominem non rifibilem clfc/cu aliquan- do futile, fateri videtur. - Tun« 77 )•■ Tunc vero ad dcftruendum aflumirur, dum alicui a f- fcrcnti .cxcnpli gratia, Manus omnes quinque digitos hj*'c , inftantiam damus , Manum aliquam obliden- tes quam plarium digitorum efle manifeftam eft. Contemplatio II. Pars III. C A P V T XIII. De fruflu ,tjui ex imperfetUonbiu argument jtionibw. argumentationum jue medii elicitur, Atque Jyl/ogif- "trum dtutfuorum , atque Induthonum vfu , ad principia indemonihabiha elicienda. «Rovmintatiokym fornix ac Modi omnes f- fufficientcr , ni fallimur , enumerati funt.Re- £ liquum modo cft , vt brcuiter demonftrcmus l frudum imperfcdioium argumentationum! Rcdorum videlicet fyllogifmorum fecundx ac tertie figurx , Obliquorum , Condicionalium , Diuifiuorum, ac lndudionum. Quamuis enim nullum cognofcibi- Ic »«ucn iri po fiic , quod a prima figura catcgoricorum acredorum Svllogtfmorum non admitrarur , non ta mcnfufpicandumcft, exterat argumentationum for- mas ac illarum modos inutiles eire. Nam fyllogifmi de ducentes ad impoflibile, atque conditionalcs defttu 3iui , qui cum eiufdem quodammodo coincidunt , vna cum Obliqua Indudione, non parum roboris aiferunt propofitionibus omnibus qux ingrediuntur fylloglf- mos redos primx figurx , fiue principiorum partes exerceant ,fiue Conclufionis, fiue ad latitudinis fiue ad longitudinis feriem deducantur , fiue vniuctfalia fint fiue media , fiue particularia indeterminata fiue Srticularia determinata . Oppolicarum enim propo- ionum falfitasex didarurn argumentationum virtu- te conuincitur , 8 c noua quadam ratione earundem propofitionum veritas confirmatur. Syllogifmi vero categorici fecundx ac tertix figurx • necnon condi tionales omnes plutim&tn adiumenti aderunt ad veri- tatem i tom percipiendam tum extendendam. Tunc fi- qnidem veritati percipiendx deferuiunt , dum mens Jioftra retium ac naturalem ordinem fequitur. In eo enim abimperfediotibus tum cognofcibilibus , tum cognofcendi modis, exordiatur ncccflceft. His igi- tur imperfedioribus formis ac modis infiliens , certis quiboldam vcluti gradibus ad perfediora difponitur, atque ad veritatem clarius intuendam firmatur. Tunc autem ezdem argumentationes veritatem sare perceptam extendunt ac muniunt, cum Rationis otdo fcaucndus cft : tunc enim veritates , qux in prima figura i adi demonftratx fune , fi ad fecundx ac tertix fi- gor - 'educantur modos «proprias quodammodo vires dVundunr. Quod fiexdem ad Condicionalium fyllogifmorum modos inflcdantut»ob multiplicem eiufdem verita- tis intuitum ita mentibus nqftris infigi folene , ve e- ciam fine aliquo difcurfu » abfquc vlio erroris metu, 7* admittantur atque amplexentur , tuneque , fi rcQi perpendimus, ipfx veritates redduntur menti noftrx familiares ac domcfticx ; idcoquc abfqoe vllo labore aut erroris metu abtpfa mente iccepex , impertiun- tur jlli gratilfimos contemplandi fenftis, fcu firniifti- mam agendi rationem, p.out illarum ordini conue- nic. Et in hac quidem veritatum familiaritate totius Logicx Jircdionis' frudus confutnmari videtur . Nain a naturali ac morum dircdricc philofophia exquiren- da funt alia qux ad fimilitudines pertinent, necnon ad eafdcm veritates , fimiiirudinum vi ita eliciendas ac colligendas, vt viuidx ac quodammodo feifibiles redditx , 8c vnico intuitu petluftrentur, & imperlc- diores animi vires impellere, comprimere, atque nd decentem obtemperantium confcntumquc deducere poflint. ipfi verb fyllogifmi Diuifiui , Simpliccfque Indu- diones , quaiutn argumentationum vnaquxque im- mediata concludere poteft , aptiffimr erunt ad priu- cipia conftituenda ac confirmanda , fimulquc non pa- rum viridm atferent tum ad definitiones ipfiufque dcfinibilis copulationem conuincendam, tum ad re- rum fpecies confiitoendas. Quod tamen de illis fpe- ciebus cft intelltgendum , qux ex diuidendi metho- do perfede definiri poftunr. Rcliqux vero fpecies» qux non alicuius differentia vi,fcd fcipfis^lilfcrunt , vehementiori quodam rationis noftrx conato erunt inucftigandx ac enumerandx. At filentio deman- dandum non eft , argumentationum tam fyllogiftica- rum quam indudiuurum modos ac materias omnes ex Conclufionis natura , tanquam ex illarum partu» tutiflime colligi poflc . Quemadmodum enim pro- pofitiones ex prxdicato dicuntur Analogx vel Vni- uocx » ita etiam argumentationes extermino maio- ri , qui in conclufionc prxdicatur » erunt Analogx vel Vniuocx. Simili ratione , quemadmodum propofitiones ex multiplici Subicdi gradu dicuntur Vniuerfales, Com- munes , Medix » Singulares & Particulares , ex Copu- Ix vi redduntur aftirmaiiuxfeu negatiux , cx vtrluf- que termini relatione dicuntur Elfcnttalcs vel Non eflcntialcs, Neccflarix vel Contingentes, 8c cx ter- minorum ferie atque diilantia dicuntur tam refpedu longitudinis , cum refpedu latitudinis , Primx fcu Non primx. Ira argumentationes cx conclufionis Subtedo dicuntur Vniuerfales » Communes » Me- dix , Singulares ac Particulares : ex eiufdem Con - clufionis copula , affirmatiux feu negatiux , cx re- latione terminorum qui Condufioncm ingrediun- tur , EJlcntialcs feu Accidentales, atque etiam ex eo- rundem difpofitionibus Primx fcu Non ptimx. Quod vero ad argumentationum diipofitiones atti- net • admonuifte fufficiet , eascifdcm legibus difpo- nendas e fle , quibus propofitiones tum refpedu ma- teris , tum rcfpcdtu fotmx » tam in naturali quam in ra- tionali progrcftu difponends fune. d. ij. 79 8o CONTEMPLATIONIS S E C V N D AE, Qwc Logictm fnatluttm ctnHimr, Pars Quarta: Q_V JE VERSATVR CIRCA cocius Logic* vfus. C A Pl' T I. De tnfhci Leget dtUnnt vfH.vtJcLuet perfelhjvtperfetle.d- Jepr.tu.vt. ■0, ♦ fj AciiNfi ea fpeculati fumus, qux | vifa funt pertinete ad dodlrinam illarum I aftuum.quos ratio noftra exercere folet. 1 Nunc vero diccda funt aliqua circa hu | ius dodlrinx vfus. PrxcipuJ autem fla- . tuendum videtur, hos vfus ad ternarium numerum re&c deduci polle, Primum, Re&um,fimulq', Perfe&um appellandum cITc , Secundum Rectum , fed Imperfedum, Tertium lmperfcdum , fimulque Prauu. Ex Redo ac Pcrfc&o vfu intenditur non tantdm Ungu- larum qurltionum determinatio , fed etiam omnium ordo ac difpofitio. Hic vfus Retlus c(t ac perfedus, quoniam & veritatem refpicit Sc omnem veritate pro- lequitur,idque decentiflimeiconftitucfts fiquidem qux & quo ordine fpcculanda fint, lingula ita pettradanda fufcipit.vt tandem omnia pcrluftrct ac colligat. Ex Re- do,fed impetfedo Logicx vfu, oriri folet aliqua folii- cio quxftionum , voluntarii fcu pro occaftone conflitu- tarum. Appellamus hunc vfum Rcdum .quoniam er propria natura veritatem intendit. Imperfedus vero cft,quoniam, dum quxilionum omnium ordinem prx- termitm, non exorditur contemplationem i commu- ni (Emis ac primis, neque lingula ungulis annedit. Qua- propter labilium ordinem ex ncccfltutediftumpit, ne- que conficere potcll illationem vllam qux prooabilis vim tranfccndat. Ex deprauato Logicx vfu ea fcligun- tur qux a Logica doceri folcnt,vt tanquaro decipientia vitari pollint. Hic rameo vfus ex propria natura malus ac decertan- dus,aliquando ex accidenti vtcunque prodclfc potcll: nam talia decipientia folent Juniorum ingenia excirare atque exacuere, Se vanorum hominum inlcitiam perui- caciamquc comprimere. Ex eo cttam vfu dodrina non parum vtiliscenfcnda cft , quoniam reddere nos potcll paratiores ad vitanda ca qux decipere folem. Et hxc quidem commoda vna cum aliis longe prxrtantioribus deduc ututir fiuiilitcr ex Redo , fed amperfedo Logicae vfuiilli enim qui propofitf qufllionis confirmationem fcu d. rtrudtoneracxLogicis admonitionibus prompte futari alTucfcunt .redduntur aptiores rum ad fermoci- nandum, tum ad aliorum fermones diiudicandos. Prf terea facilius abundant his, qux expetenda funt tam ad fcientiarum principia rede firmanda, quam ad realu rationalibus facilius fubiicienda. 1 I. De Kcflo^cPcrfetlo Logic* dolbnnzvfu, 1 v * pertinent ad perfedum Logicp vfum, I ita abipfa Logica difpofita ac parata lunt, vt J nouam follicitudincm vix exquirant; patet c- ■mmauclTci quxprfrtanda funt ab his qui Contemplationibus decenter incumbant. Primum cft concipere ac delineare totam feriem eorum qux con- templanda funt, Secundum, redi intueri, inuentre , ac diiudicare ea qux ad lingula pertinent , Tertium, ex his qux inuentaaefeleda lunt , contexere contemplatio- nem tam refpcdu propolitionum quam rcfpedu Argu- mentationum.Horum trium vimmquodque decentidi- mcprxftari poterit, fi totius Logicx visae curfus redi attendatur: contemplandorum fiquidem feries omnis delineanda cft terminis non realibus , fed rationalibus, quorum numerum ac difpofieioncm ab ipfa Logica col- ligere licct.Siquis autem in ipfo contemplationis exor- dio proponat res ipfas,ynacum earum difpofitione,hic non proponet quid contemplandum fit, fed adu potius contemplationem exerccbit.Firmiffimus vero intuitu» fiugu!orum,qu$ iam conditura fum.nccnon eorundem inuentio ac diiudicacio, rutiflime foucntur ab ipfis De- finitionibus rationalium terminoru. Scientes cn tm,cxc- pli gratia ,Communiilimum genus abfolutura , quo4 primo loco attendendum eft , nihil aliud dfc quam i4 quod de rebus omnibus prxdicatur in Qui J, nulla r*» tionefluduabimusiiiftacucndo CoromuuiJfimo atqud abfoluto genere rcali. Nam mentis aciem conucrremu» ad ea tantummodo quj funt maximi communia. Icaqfo oblato ipfo Ente, qium tutiffirac diiudicabimus ipfum veri abfolutura ac communilTimum c(Tc , & partes communiffinii ac abfoluri generis fuftinere. Simili u- tioncaccipicniesDifferentiam.communiffimum genus conftiiucntem, qujf fecundo loco cft concipienda, fu- mendam efie ex comrauniflima aliqua virture. Proprie- tates autem, quj tertio loco a:tendcnd$ funt, plurcs ef- fe,ac plurium ordinum, omnibiifque id euenire vt com- mtlniflimx virtutis conAitutioncm primo tonlequin- tur .parati reperiemur ad perquirendum, inueniendumi ac diiudlcandum id , quod Commt^Efimum confliruie Ens , dt ea qu; illius conftiiucncen“ii rutcin concomi- cantur. Qua aurem ratione, feleait his qu{ fudinent parte, tum lubieAt definibilis tum ditfcrentif conftitucntis ac proprietatum , ex Logicis diteflionibus tefle conOitui ac indicari pollint propofitiones cx vtroq; termino rco- le, atque Argumentationes, neminem latere poteft qaiprjcrpta Logica memoria retineat. Animaduct- tendum tamen ell.petfeaum bunc Logicj vfum, quem intuemur paratiflimum , relpcflu eorum que abipfx’ Logica pr. flanda lunt, difficillimum reddi cx rerum contemplabilium natuta atque cx humani mentis im- becillitate : tranfeendentia fiquidem ( qui fcufu, no- fttos omnino efrugiunt)expofcunt acutiflimum ac per- leucrantcm mentis intuitum. Citeta vetb 1'umtnam ptptetca folen iam ac diligentiam dcfiderant.nc leu ia ea incaute incidamus que decipere poliunt, icu aliquid pmermittatur quod ad fcientiam pertinet. Plurima c- ttam reperiuntur , qui licet (enrfbilia fint , noftro, tamen I 8T tamen fcnfus non recipiunt , neque abfque erroris me ttihis fubiicipoffunt.quxfimplcx rationis vis intuetu . Euenit igitur, vt contemplantium plurimi inquirani potius q .id dibum (it, qua. n quid dicendum , atque e tia.nvt earum, qui veritati perquirendx ac diiudican dsfedulu incubuere , quidam fcicntiarum potius fem IU attigerint .quam (cientia*: quidam perfebiorac» nantes leu ob Logic* fcientiz defebum, fcu ob mimi accuratam illius v/iim, fcu ob vtrunquc.propolitur plene adepti nonfiut. Itaque vehementer admonedd r-nt.ouicunquc veritatis (ludio tenetur, vt lingula tui ab altis tradita, tum a fcipfis innent a, quam fxpiifimc re- petant diiudiccntquc , ea vero, qux comuniora ac prio rafunt, nunquam fufficicnter pcrpcnfa exiftiment, m minimus horu error totam cotemplationem inficiat, ac fluximus efficiatur in fine. Nam fle optimus Paierfan i- lias.non ignorans quot & qualia defiderentur in dom , decentiifimc difpolira.fxpc fuppcllcbilia omnia inuifi fingulorumque defebus corrigit . donec omnia adlim & fingula fint optima optim&que difpofita. Contcmplario 1 1. Pars PII I. C A P V T 1 l I. Dt ReQo/ed Mprrfcflo Lcgtct daclnru vfu ,&dtdu pha tpufisorum dd illum pernnenrutm ordire, Dulechcdruw fcdutt & Khttoucdrum. j E c t v s fed Tmpcrfcbus Logic* , vfus ideo (difficilis eft.quoniam fingula fciunbim rcfpi- Scit, neque trabationem exord tur a primi . Ik Quapropter non incongrue affimilari pott- rit nauigattombus illotum . qui nauigandi quidem artem callent, fed neque marium ndque regionum peri- tiamhabent : ideqquc( vt quandoque poft rcmpcftates eucnh) ignorant o.nninoqux Maria Tcrrxve circum- flant. Itaque fineula ab hisdiligenriffimd animaduer cenda expariendaque funt , vt aliqua ratione ad tura perduci poffinUdcm tamen Logic* vfus facilis, cenfcn poteft , quoniam vnum tantim profequitur , neque in teodit exaclum aliquod , fed probabiliores tantiSm ra- tiones exquuit. Exquointucrijicer, cosquihuic me- thodo nonfolius cxcrciti| caula incumbunt , fed eam tanquam prxcipuam amplexantur .plurimam fortaife elaborare, fed parihn proficere. Quxftiones vero.quz difiunbim pertradlari folenr. ad duos prxeiptios ordines funt deducendx. Primum •rdirfcm ingrediuntur quxftiones omnes determinat* vt puta dum queritur de certo aliquo homine, an fit iu ftus. Ad fecundum ordinem pertinent quxftiones inde- ter mmatx.vt puti dum qujeritur > an homo fit aptus ac phi.yfophandum. Quxftiones determinat* ca perferutari videntur qux.quaittum ad limpliccm vcriticis perceptionem at- tinet,parum admodum expetenda funt , fed omnis il lorumvis dirigetur ad animi morus excitandos compri mendofvc , atque etiam ad cenam aliqua exccutionem adimplendam. Vaoe fiquidem quxritur de certo aliquo homine , an fit iuftus.nifi percepta illius iuftitia inten damus eum amare , feu aliquid illi committere. Siqui' aurem afferat .horum perceptionem (impliciter expe tendam effe, hic fateri cogetur , Scientiam omnem prowiaconfummationc longe dillarc , neque vnquam fld illam accedere poffe : lingularium enim numerus in finitus cenfetur, Sc prxfenna omnia.ncdum ptfterita ai futura cognofcere eft impoffibilc. Quxftiones vero in- dttcrminatx dirigi foleotad fimplicis veritatis percc ptionem, neque cx fui natura aliquod prxterea expe tunt-Earudem etiam verius, tam cx parte minoris pro politionis quam cx pane maioris, foli rationi innititur. Quatenus enim fenfuum adiumenta exquirip, hxc c quocunque fenfibili ciufdcm fpccci alfequi pofTunt. 1 gitur afferendum eft , tales quxftiones imperfebioren hunc Logic* vfum proprion quadam ratione expofee re, atque ad illam facultatem penincrc quz Dialcbica appdiatur.cos enim fer mones tefpicit qui habentur io *2 ter homines Veritatis folius amore. Determinat* verb quxftiones Rhetoricx rebe demandantur :nam Rheto- rica vcrfarifolet circa particularia determinati deter- minata, neque profrquirur veritatem communium feu (ndcrerminarorum,nifi fortaife quatenus determinato- rum veritati dcferuiuut.Eucnit ob i<£>c Dialebica vra- tur oratione concifa ac omnino nuda : nititur enim co- llitu ere affirmationem fcu negationem propofirx qu*. ftionu. Rhetorica veri» femper expanfd loquitur, vr ora- tionis vi animi affebiones feu reprimat fcu conciter/- atque ad certos abus Auditores impellat. Eafdem ob caufas, vtriufqoe facultatis Auditores pnrctpui 8 1 ope- ra propriora non paru inter fc differunt . Dialebicx e- nim opus prxcipuam eft docere feu conuincere, Se il- lius Auditor feu difcipulus cft(quantum ad hoc) loque- re inferior.fcucondifpucjtor loqucncixqualts. Rhcto- ric* vero opus prxeipuum eft periuadere Sc conuince- re.Pcrfuafio ea ratione probationibus innititur, vt ea e- tiam complebatur qux pertinent ad animos concilian- dos mulriplicircrque dcfiebendos-.Ideoqucad eos Au-, dirores dirigitur qui Indicis fuftinent paitcs,Se tanqul Maiores ab oratore refpiciuntur. Conuinceudi abus probationibus quidem prxeiput innititur, fed commotiones etiam animi vtcunqjrom- plebitur, eas tamen tantummodo qux rebum rationis vlum perturbare feu excitare poffuix.fiir.ulqs erubclcf- tiamfcu confofionem inducere. Idcoqueeos intuetur tanquam Auditores, qui vere aduerfantur feu aduetfari polient, eofquevt xquates alloquitur , feu vt mi mres. Singularia autem qux totam naturam complebuntur,' vt puta Deus.nm ad Diatebicam qui n ad Rhetot icam pertinere poffunt.Nam 8c vniuerfalium & particul irifi proprietates ac viresconiungunt. Idem fcmiendum e- rit de his qux ex propria natura funr fcu expetibilia feu fugienda , vt puta Virtus, Vitia, Sapicnria, Ignorantia, Hor.or, De decus, Dioirix, Paupertas, ac huiulmodi rcli- qua.Na horum vnu.nquodque indeterminate acceptum Dialebicz lubticitur , contrabum veto a4 particularia Rhetoricx vim expofeir. C a p v t 1 l l L De Quefitonie Dialechct natura , materia , & qutnum w ea /apponantur , feu ignirentur. A qux ad Rhetoricam facultatem attinent, nulla alia ratione Logic* dobi inx vfumcon tinerc videntur , nili quia Dialebicz comple- buntur vfum. His igitur qu* ad Dialebicam pertinent rebi perceptis , nihil cotum nos latebit qux deferuire poliunt veritati difiunbim inquitendx , fiue primo intendatur, fiue non primo. Reliqua qux ad Rhetoricx confummationem expe- tenda prxterea eflent , colligenda erunt ex his qux fpc- culanda funt circa animi affebus, circa morales habi- tus, ac circa reliqua qux pertinent ad humanorum a- buum direbiones. Dialebicx vcr& munia omnia rcb^fni fal!imur)per- ferutari poterunt.fi Dialebicx quxftionis natura priut concipiatur diligcntiufque animaduertatur. NamDe- monftrationis principia fcmpeT colligenda funt ex defi- nitione, fcuexdefcnptione , qux definitionis muni* . fuftineat , neque co circa quod verfatur rebe percepto, reliqua.qux ad illud pertinent , diligentius fpeculatcm diutius latere poffiinr. Accipimus igitur qu (lito nem Dialebicam nihil aliud effe qulm propofitioncm lciati brm acceptam interrogatiueque prolatam, vt Logic* facultatis argumentationumque vfu accedente contra- hatur,(vr veritas exquirit ) ad affirmationem fcu ad ne- gationem. Dum dicimus Dialebicam qu(ftionem effe oropofitionem.affcntiamur neccffecft in ea contineri Subiebum , prodicat um, ac copulam.horumque v iom- juodque certis quibufiam vocibus exprimi, & certaa- Uqua rarionc concipi. Dum nos addimus . Dialebicam quxftionem effe d. ii). It * i m» proportionem qux* *iifiui}&ira accipitur, fateamur nc- cdlc c Ii cani attendendam clle.ranquam deftituram ad- iuraent i', omnibus , qux colligi polfeiit cx iam demon flutis , fiuc iltfus lente nciam clarius explicare yoflint, fine illius folutioni fundamenta vtcunque fupprditent.. Ex co autem quod admugitur > eandem propofitionem interroga tiue proferre, vt Logic* facultatis Argurnea- taqonuinqucvfu accedente , tute contrahatur , feu ad affirmationem feu ad negationem > colligitur Diale- cticas quxfliones , relpc&u vuifque termini , tationa- lcs non efle . nam fi eflent talcs,pcitincrcnt ad Logicam docentem, neque ab illa adhuc uoncooftituta dirigi poffent- • Ea tamen ratione rcalcs erunt ,.vt illa qux in cis proponuntur, neque cx propria natura mamfcflafint, neqUe ex folofcnfu definiri poftint. Quxenimex folo fenfu definiuntur , non difeurrendo fcd fcnticndo no- fcuntur. Qux ve*6 ex propria natura manifefta funt, vix interrogationem admittunt. Inter hxc tamen ea pcxcipu£ ad Dialecticam pertinete fident ur, qux,cfim line vniucrfalia, comploduntur realem exiftetiam: nam talia fubiiciuntur Accidentibus, quorum iahxreticia difficilius demonflrari potefl. .Secundo deducitur , in quxftionis Dialcdicx inter- rogatione ignorari vrrum res definienda fit vel omnino uffirmatiui , vel omnino negatiuc : vel partim affirma- tius , partim negatiuc : ignorari etiam , quxnam argu- mentatio fit exercenda , quxnam prxmillx.fcu quinam tetmini tanquammedij fine afTumcndi. Et hxc qui- dem rcfpiciunrur fempertanquam ignota. Ea vero qux pertinent ad terminorum voces, atque ad conceptuum vfus, rede foitailc ignorari non pofiunr. Data enim borum infeitia , fimul lareat neccflc cfl id quod inter rogatur ; fxpius tamen hxc ignoramur , vel non plene percipiuntur, ob.latitantes xquiuocationes,& difputa- tiones ob hxc quam maxime pcrturbantur.Quapropter ne id acridat, ommfque difeeptationum fructus eua nefear, ratio exquirit vt horum expolitio diligcnnlfima prxferatur. ]Vniucrf. Infc ad hom. perf. C 4 P V T V. De quinque prxeipuii muneribus DialeBtcs : quorum vnuvujHoJ.jue rec(c fusi vitri pctejl , l.ogutt terminorum retdtiombus uminuducrfii. • O t i y s igitur Dialedicx vis extendenda i» erit ad quinque, tanquam fibi maxime de ^bira- Primum eft, communior quxdam quxflio. ois perceptio. Secundum quxftionis expanfio ad illas quxfliones, qux in propofita quaflione latitant , atque ab ea virtu- tecontinentur. Neque enim quxflio rede abfoluipo- t*. nifi hxc finguhrircr percipiantur. Tertium eft quxftionis contradio ad illa qux primo locofoluenda tunt , feu ad illa ex quibus exterorum perceptio ac folutio quim maxime pender. Quartum eft ditedio reda adinuentionem fcledio- pemque tam terminorum qulm propofitionu m, quibus vtendum eft, feu tanquam Mediis, feu tanquam Pixnjif- fis :ad vmufcuiufque quxftionis folurionem. Quintum eft difpofitio conrradioquc argumenta- tionum.Et hoc quidcm.fi priora redi prxftentur, facili fuperaddetur.magnaquc cx parte illorum confequetur vim. Ad horum autem vnumquodquequatutiffime di- rigetur,fi enumerabimusomnes rationales relationes, qux locum habent circa ea qux aliqua ratione contem- plationem noftram admittunt feu ingrediuntur. His fi- quidem, prout conuenit.animaduerfis.quxflionis natu- ra facile attingetur, neque prxterirc nos poeerit qui- bufdam rationibus debeat feu expandi, feu ad certiora cotrahi: fimilique ratione facillimi innotefeet ratio tam terminorum mediorum, quam prxtni/Taru affamen - «laxum , quam certi argumentationum vfus. Nam, *4 Vniufcujufqucquatftlonistermini intra.hitum reja- •tionum limites ncccflario detinentur , ( flue quxflio prinib proponatur /flue cx rioua extentione lit elicien- da, /lue ex conftrudione piius animaduertcpda ) ea- demque ac cafdcm ob caulas veritatem <;ontjncnt ref- pcCtu propofitionum , quibus Prxmiftarum. locus apta- mus cftmecqon terminorum , qui extra qui ft io nem af; tumendi funt,fiue referantur aa ipfius quxftionis pane* flue ad alia quxeumque. « Quibus «utem rationibus exdem relationes his plu •r ibus muneribus redd deferuiant • collcdisbrcuitcr fuperioribus cat undem differentifs ac partibus, f~... «os percipiemus. Accipimus igitur, veritatem ,quam hpmi-, nis perquirit ratio , nccellario verfari vel circa Voces, vel circa Conceptus , ycl circa Res. Circa voces atten- ditur tara fignificandi vfus,i cfpcdu eiufdcm rcr , quatn flgnificandj ratio refpcdu plurium rerfi. nam tales vius ac rationes quandoque funt redx, quandoque non rc- tix , redduntque ipfas voces feu xquiuocas , feu noa xquiuocas. Hx relationes ficuti primx funt , ita omnibus apta- ri poflunt,qux quxfliones feu ptopofitiones ingredia- tur , fiue Subiedti,fiuc Prf dicati.fiuc Copulf fuftinc*nt partes. Circa conceptus attenditur concipiendi ratio, q»f oritur aliquando ex concipiendi adu»aliquandoejc rei conceptx natura aliquando cx rerum conceptarum aftumptionc feu vfu. Concipiendi adus admittunt quin que differentias, nam conceptiones exercentur feu fub- ftantiuc , fiinulquc abfolutc & abftradc , vt humanitas, albedo.patemitavfeu fubflantiud,fimulquc abfolutc & concrcrc.vt hotno,ieu denomitut iue, fimulque abfolu. tc, concrete, atque exconnoratione fubftantiut ,Vt Al- bum , feu rclatiue fimulque concrete, atque cx conno- tattonc.fubftantiutfUc ablolinc.vt Pater, feu vcibalitcr, Vt Albcfcit. Rerum conccpt ibilium.quatcn us funt con- ceptibilcs, natura eft triplex, quxdam enim admittunt conceptionem analogam tantum , quxdam vntuocam tantum, qufdam nullam harum, fcd propriam feu fingv- larcm : nam particularia feu lingularia funt. Rerum coccptarum afliimptio feu vfus eft multiplex hinc enim Conceptus fiunt vniuerfalcs,comniuncs,me- dij, particulares indcterminatc.particn lares determina tc, alfumuntiirque feu abfolutc , feu vt determinantor, feu fimpliciter, feu vc continent vim caufx. Circa ret mens noftra dupliciter verfatur. nam vcleas fingula rixer ac fciundlim rcfptcit, vel plurium copulationem difiunftionctr.ve concipit. Dum rtfpicir res fciim dlim , attendit vel illarum Effe , ( videlicet an fint ) vel illarum naturam, quod quandoque confufie agit, quan- doque diftindlc. Dum rerfi natura attcnditur,confiilc perquiritur prf cipue illarum feries. Hx Vcro(rebus Logicis prxtc mif- fis) ad duos prxeipuos ordinet deducuntur, quorum v- nufquifque iterum in plurcs partes dtfeinditur. Horum rario eft, quoniam rc alia omnia qux concipi poflunt , vel Prxdicamentorum feries tranfeeodunt (l- dcoque T ranfcendcncia refle appellari polfunt ) vel ab eifdem Prxdicamentorum feriebus continentur. Nouimus autem dare feriem Subftantrx, Quantita- tis, Qualitatis, Relationis , A&ionis .Paflionis, Vb4 Quando , Situs , & Habere , & harum vnicuiquc certa proportione refpondere Conceptus quofdara,qui traf- fcendentibus aptantur. Dum rerum natura refpicitur diftinac , attenditor non tantfim feries , fed ratio etiam contradionis, ac proprium vniulcuiufqucEfTc.Enumerati rationis noftrf intuitus, qui verfantur circa fignificandi concipicn- dique rationes , atque circa rerum , feu Efle , feu natu- ram , Simplices appellari pofliint; condituum enim cas quxfliones qux fimplices nominantur. Plurium eonceptibilium copulatio feu difiuhdi» dupliciter attendi folct, videlicet abfolutc & compara- riue. Dum attenduntur abfolutc , rationis intuitus ver- fari folct quandoque circa Subiedi aflumpt ione, quan- doque circaprfdicariadicdionc quandoque circa C0- pulx naturam ac vim. Exra- *5> . ! tt varia SubicAi aftamptione Subicdlum redditur feu vniuetfile abfolutc.feu commune abfolut£,fcu me- diam particulare. Euenir etiam , vt nonnunquam Vim cflFx.fco certam aliquam determinationem com- , fHedarur-jdroquc profertur cum aliqua repetitione, vt pota dum dicitur, Homo, quatenus homo.Sxpe etia nui- lam repetitionem expofeat, neque caufx,fcu determina tioois vir»» continear. ; Quod ad Prxdicata attinet, manifeftum eft horu qu$- n ex propria natura Affirmationi ,quxdam Affirma- jc Negationi, quadam verb Negationi dcfciuire. 05» Affirmationi fauent, referuntur ad Subic£turo,fcu tanquam genus, feu tanquamfpccies, fcu tanquam dif- ferentia, fcu tanquam proprietas, (quarum vnaquxque 8r genetica 8 c fpccifica clfc poteft) fcu tanquam defini- tio, fcu definitioni rquipollens, feu tanquam Accidens dfentiale fimulque abfolutc neceiTarium,(vt, hominum Vnuroquemquc genitum efle) fcu tanquam Accidens neccflarium Sc non ertcntialc-Qtix fauent tam Affirma- tioni quam Negationi, (licet fortafle alteri magis feu minus) funt Accidens dfentiale &r neccflarium non ab- folut£,fedexccitx condicionis adie£lione,(vt, Homi- nis manum , dato Natorx opus non impediri, quinque digitos h ibctc)fcu tanquam Accidens dfentiale Sc con tingenter no necefiarium, vt hominis manum quinque digitos habete, quod neccflarium non eft, quoniam co- tingit , Natorx opus aliquando impediri. H:s annectun- tor,quxvt in paucioribus feu xqualiter inefle folenr. Accidens fcilicet cflcntiale nullo modo neccflarium, (n, Hominem adtu ridere) Sc Accidens omnino per ac- cidens, quoniam fcilicct neque ncccffario inefl, neque etpropria natura pertinet adSubiedi bonum fcuma- lom , vt, Socratem effe album. Horum quxdam prxdi- cantur denominatiue, quxdam relaciud. Qux denomi- nationem inducunt, oriuntur ex Numero, ex Quantita- te, ex Qualitate • ex Aftionc, ex Pafsione , ex Loco, ex Tempore, cx Situ.Sc cx Habere. Eorum qux relationem continent , quxdam permanentia funt , neque vllam Apionis vim complebuntur ,fempcrquc eam relatio- nem pariunt, qua partes ac totum ad (e inuiccm refe- runtur. Et tales quidem partes funt feu Eflcntiales, feu Numerales, fcu Quantiratiux . feu Intceralcs , fcu In- ftrumentales.feuGraduales. Quxdam (unt permanen- tia,fcd non ditur abfque a&ionts conceptu, femperque rcfpiciunt tempusfeu prfteritum.fcu prxfens,feu futu- rum.fcu indeterminatum. Quxdam funt fuccefstua,ac roccefsionts partes appellantur, vel quoniam ex illarum fobordinatione A&io conftituitur , vt exordium , pro- cefsus,ac finis, feuTquonia in A&ionisconftitutionefe- inuiccmconcomitantur. Harum autem quxdam funt eflcntiales, vt Agens, Vis impellens, Finis cui. Finis propter quem, Media, Res circa quam, Agendi vis, Au- xilia,ac Inftrument a,F.a qux Aftionem concomitantur, Sc Agendi modus, Qiixdam accidcntalcs.vt Procedens xerum flatus, Aliquorum prxfentla , fcu abfentia, Tem- pus, Locus , Occafio. Prxdicata , qux ea ratione fubie- dum rcfpiciunt , vt Negationi faueant , ideo locum ha- bent, quoniam res abinuiccm differunt. Hoe autem pluribus etiam excaufis cucnit,quxdam Equidem plufquam genere differunt, vt Deus Sc homo: quxdam toto genere, vt fubftantia,quam it :.s, ac fingu- U Ptxdicamenta: quxda differunt genere fubalterno.vt hoir a & lapis: quxdadiffcrutfpecie.vt homo & equus quxdam differunttata numero . vt Socrates Sc Plato. 1 Eorumautcmqux differunt lpecie , quxdam oppo- nantur formalitcr, vt Rationale & Irrationale, quxdam matcrialitei ,vt Magnum & ParoQ , dum accipitur fim- pliciter & abfolute.non autem comparatiud fcu relati-, ui, quxdam medte, vt Acutum Sc obrutam, quxdl con- ttarir, vt Calidttas 8: Frigiditas, quxdam priuatiu£,vt potentia Sc lmpotftia, quxdamrclatiuc, vt Pater Sc Fi- lii, quxdam etiam feipfis differunt neque vllam con- tinent oppofitionem , licet relationem admittere pot fint.vt puuLocpsiloco. Hx tamen ab inuiccm diftin- «i folentex concutfu aliorum .unquam ex propriis diferenciis. Contemplatio II. Pars III I. 86 Dum compatatur Prxrlicatorum inhxrcutia , annnx intuitus ad magis ac minus dirigitur. Hoc autf in Sub- ftantia rcfpicir perfectionem , in Numero multitudi- nem, in Quantitate continua extcnfionetn , in Qualita- te intcnfionem,in Aftionc Pafsione que velocitatem, in Tempore perlcucrantiam. Relationes qux ex copularum differentiis oriri pof- funt, plurimxlunt: nouimus enim Copularum fonte* prfeipuos ad o&onarium numerum non incongrue de- duci poflc.hofquc cifc, t/I, Habet, Piufl, prout vnamquamque adionem propo- nit. Hc Copulx quatucr rationibus adaugentur. Primo ex multiplici vfu,cxquo eucnitvt rpfa Copula £/?dc- feruiat quandoque vocum feu edeeptuum dijudicatio- ni,miniftrctquc fimul prioribus ordinibus quxflionum: quandoque obiiciat propofitionum veritatem ac falfi- tatcm,| upponatque vteunque quxflionum definitione: quandoque aflumaturad certx alicuius perfonx indi- cationem, feu dilueidationem, (quod pertinet ad Rhe- toricam potius quim ad Dialecticam ) quandoque ma- nifefler aliquam certam rem, quodpluribus lationibus contingit: aliquando enim manifeflat fubflantiua abfo- luta, vt puta dum dicitut, Homo efl animal: aliquando fubflantiua cum relatione , vtpura Homo efl rationalis: aliquando Denominatiua, qux (vt ex taperioribus pa- tet )plurium ordinum funt: aliquando Rcfatiua, qux fi- militer plures differentias admicxunt.uam quxdam funt permanentia, 8f nulla Attioni* vim coplcftuntur, qux- dar.i ita funt permanentia, vt abfque Ati ionis conceptu non dcnturqufdam ex fluxu pendet, quarum aliqua li- bi inuicetn tacccdunt , dicunt lirquc partes lubordind- tionis:aliqua Aetionem concomitantur, &r Partifi Con- comitantium vocem admittunt. His etiam acccdunc quxeumque comparationem contipenr,atquc rcfpetiu Subflantix funt petfetiiora fcu imperfectiora: rcfpetiu Numeri excedunt vel non excedunt : rcfpetiu Quanti- tatis funt maiora vel minora: refpetiu Qualitatis inten- tiora feti minus intenta : refpetiu Morus velociora fcil tardioratrefpetiu Adionis feu Pafsionis, faciliora feu difficiliora, diuturniora fcu minus diuturna : fiue hxc interna finr, fiue externa. Copula, Ha£rr, fimil iter plures vfus admittit:quorum plurimi vertantur circa ca qux Cepula F.ft coniungcre folet.fcd lingulari quadam ratione: illi enim proprium eft permanentia tantdm copulare, qux etiam aliqua ra- tione diuerta funt. Horum quxdam funt interna eflen- cialia Sc formalia, vt Homo habet animam, quxdam in- terna eflcntialia & materialia, vt Habet corpus , Habe* partes : quxdam interna non eflcnrialta, vt Habet albc- dinem, habitum, potentiam, figuram: quxdam externa, qux feu nullius A&ionis conceptum continent , vt Ha- bet diuitias,feu continent Attionis conceptum, vt Ha- bet filios, amicos, potcflatem,& huiufmodi alia. Vfus copulx I3ettfi,y t videtur, efl triplex, quandoque enim refpicit eflentialia, vt Homo poteft cunere, id eft, etlcntulitcr efl aptus ad curtam exercendum : quando- que perfeci difpofitioncm externam , nulla habita ra- tione externorum impedientium, vt luucniscorporeac viribus integer (licet nunc detineatur) poteft currere: quandoque etiam impedientia omnia excludit, vt Idem iunenis in campo pofitus, nullis impedimentis impli- citus,poteft curTcre. Copula Scit, Sc Copula,; 'W/, quandoque internos ha- bitus, quandoque internos aclus figniheanr. Dum ha- bitus refpiciunt , continent vim copularem feu F.JI , feu Habet. Dum aftus proponunt , concurrunt vel cum ea- dem Copula Cj?, accedente vfa Participi;,vcl cum Co. pula Apt. Copula Drkfjfignificat aliquando dec£tiam, vt Deus debet diligere iuftos: aliquando confonantiam, vt Qui incocpit debet perficere : quandoque debitum virtutis, vt Beneficis debetur gratinido : quandoque debitum Prudentix, vt Debemus propriam perfetfionem pro- fequi : quandoque debitum ex humana lege , vt De- bemus veftigalia foluere : quandoque debitum cx Na- turx lege, vt Debemus Deum colere : debitum ex d iiij. *7 Diuina Ic^c, Tt Debemus Deum ita colere. Sccunoo.Copulz adaugentur e* aChuaSt etpafrlua figniftcJtioiie.e* qua fuperadJuntur, Salar, UifiJirirar, T>ebelur,&: Agtur. Terri2>,ex peifcbafeu imperfeba copulatione, qux duplici ratione exercetur , quoniam fcilicet feu ab im- perfebiori ad perfebius dirigit, feu ecotra a pcrfcbio ri ad imperfebius declinat. Hinc effluunt i Copula Ef. Efficitur Se DclVruitur : i Copula HsUt, Acquirit» Se Amittit , Acquiritur 8c Amittitur: 1 Copula Sai , Addi- tae & Dedifcit,Difcitur8r Dcdifcitur: 1 Copular^ Accenditur in voluntate 8f remittitur , Se que pafsiud his rcfpondcnt J Copula Veter, Aftringuur feu foluitur debito, &quxpafsiuc idem te ferre poffunt a Copula Solet, AlTuefcit, Defuefcit , & qua pafsiu£ idc fignihear. Quarto, ipfz Copula extendi folenr ex fuprad.borfi fluxuum feu initio, feu proccffu,fcu confummationc. Harum vero relationum,qozcx Copulis pcnd£t,plu rimx extendi etiam poffunt ob differentias temporum, locorum.&r aliarum circumffantiarum. Diximus hasrc- lariones omnes ad Dialcbicx vfus colligendas elfc.cum vt piratiores fine, tum etiam quoniam illarum vnaquz- quefingulari quadam ratione mentis nofitx aciem ex- ercet ac dirigit, quamuis enim plores videantur refer- re eadem, tamen vnaquzque proprium intuitum veri prouocat. i Vniucif. lrtft. adhom. perf. C A F T r VI. De vfu Logicarum re Ut tonum tn coHcfl torte ac dtjpofi- none eorum citu nota furti , tn innenttone eorum <pu ignorantur, tfr >'> deeetut vfu iam collocatorum , ex efutbtu confectui funt Locorum vocem , rejbeilu ter- minorum ac propoji, tonum , reffellu ejtuf) tonum & refici Iu term inorum, me diontm,pr*rmJJ'drtuH cf Ar gumen tat tonum. Ooic* relationes, quas enumerauimus, ) funt quidem exteris omnibus communiores, ) nullum tamen reale ex propria vi effundunt fcU pariunt. nam relatiuorum communicas omnis (vt ex demonftratis manifefium eff ) non dedu- citur ex communi rerum natura feu gradu, fed cx com muni rerum concurfu. ldeoquc ita complebuntur realia.vt non generis fed locifuftineant partes , neque ca ratione vt rerum vni- cuique propriam fedem confiitutionemque afferant, vt riuta dum in xdificij conArubionc lingula fuis aptantur ocis , fed vt ante xdificij confirtibionctn euentt , dum plura coaceruancur , qux licet plurium fine generum cx cena tamen relatione libi inuicem confona funt. Pacet autehoc locorum munus his relationibus co- munioribitS demandari ab hominum mente, quapro pter illis propiijfsimum erit, non tanttlm com mete, fed etiam ad inuctionem dirigere, limulque miniArare col- locationi ac depromptioni. Hominis liquidem mens ca ratio ne veritati Audet , vt incumbat non tantam collc- bioniac collocationi eorum qux nota funt, fed etiam inuentioni eorum qux ignorantur, intendatque ex vfu eorum, qux nota funt, nouam incognitorum perceptio- nem. lpfx igitur relationes Logicx feu rationales. dum dcferuiunc unquam Loca vacua collebioni eorum qu$ nota funt, dicenda erunt Loca terminorum ac propo- fitionum- Dum excarudem direbionibus perquiruntuHgno- ta, apellari poterunt QuxAionum Loca. Dum tanquam Loca plena moderantur depromptiunes eorum qux in illis continemur, ad definitione» quxAionum, dicen- tur Loca terminorum Mcdiorutn,Pr$mil£irum,ipfarum <^uc Argumentationum. Ea qux pruno colligenda funt, Sc primum relationfi vfum expofeunt, ex quo terminorum ac propofitionum Loca denominantur, duorum ordinum videntur effe: quxdam enim funt communiora, in illifquc conucniuc qu{ lingula Loca ingrediuntur, prout ad altorum Loco- Alt rum vnumqucnque referri poffunr.vt pota filttendatui Locus i contrariis» vt refertur ad vocum figilfication£, colligemus, Contrariis proprium effe eandem fienifici- di rationem admittere, ldeoquc fi illorum altans fub- iacctxquiuocationi,aliudctiam xquiuocationem ad- mittere: Se, (i eadem Contraria referantur adcocipien- di rationes, colligetur eifdem Contrariis proprium effe eafdcm concipiendi rationes admittere, IJcbque fi illo- rum alterum tam concrete quamabArabe concipitur, aliud etiam eifdem rationibus concipi polle. Quf dam funt minus communia, atque ab ipfa Locoru com munitate continentur, vt puta dum idem conti ..vtam Locus attenditur, vt contrahitur ad Contrariorum fpc- cie* , affumimufque Calidirarem frigiditati effe contra- riam, humiditatem ficcirati, albedinc nigredini. Se alia huiufmodi. Sicuti autem communiora omnia docentur i Logica, ita minus communia fuppeditantur v: pluri- mum ab Experientia, ac ab ipfis fenfibus. Erdam communiores relationes duplici etiam ra- tione ad ignota perquirenda nos dirigunt , atque qux- Aionum fuiu Loca.dcmonArant enim qui abfolutc per- quiri pofsir,vidclicet vel Nominis vim, vel concipiendi rationem, vel rei exiActiam.vcl rei fenem, vel rei ouid- dit atcm.vcl exterorum aliquod, nam, vt diximus, norG aliquod neccffario quxrendum cA, neque aliquid prx- terea exquiri poteA. DemonArant etiam quid de re da- ra perquirendum fit,vt puta dum circa hominem verfii- mur. attendendam effe vel illius vocem, vel concipien- di rationes, vel exterorum aliquod. Et talis quidem vir- tus quammaxime conducit ad ipfarum quxAionum for- mationem , expanfionem , ac contrabiones rebd exer- cendas. Expanfio enim exercetur, dum prnpofita qux- Aio diligenter pcnfa.ur primo refpebu Parttum, vtab- foluie attendi poffunt. quod eadem fcruatafcrieprx- Aari debet, qua terminotum differentia dcmonArantur in Logica.vtfcilicet attedantur voces, concipiendi ra- tiones , qux illis aptari feu non aptari poffunt , tum re- fpebu rationis Intuentis.tum ob varios vfus, tum etiam ob rerum conceptibilium aptitudin£,necnon fcricsffeu przdicamcnta , ad qux exdem quxAionis partes funt deducenda. Secundo , refpebu relationum quibus ex- dem partes ad inuicem referri pedunt, ex quibus petv- det omnes illarfi conuenicnrix ac differentia, fimuique dignofeitur vtrum referantur admutcem abiolutd vel relati » c : vtrum tanquam fpecicsad genus , feu tan- quam definibilc ad differentiam, feu taquam fubiebum ad proprium/eu tanquam fubiebum ad accidens. Ex eifdem etiam dcmonArabitur, an tales quxAionis partes , vt ad inuicem referuntur, fogrediantur fetien vel Longitudinis vel Latitudinis. & vtrum illarum au nexio fit mediata feu immediata, qux animaduerfa do. cete poffunt, an tota quxAio fitdcccns feu indecet a: ni (vt diximus in Logica) qux pertinent ad feriem Longi- tuJinis, dum terminorum vis non ignoratur .tanquam per fe nota funt accipienda , neque rebe in dubium re- uocari poffunt. Idem etiam cucnit terminis Immediatis qui ingrediuntur Latitudinis feries. Confuinmata autem tali follicitudine Expanfione, quxAionis Contrabio non erit difficilis, paret enmt, qnxAionemcontrahandam effe ad ea qux magis obfi- Aunt totius quxAionis definitioni , nccnon ad illa ex quorum determinatione extera longe facilius patere poffunt. Silentio autem demandandum non efi , non parum adiumenti afferri pofie lam demonfiratis rationalium relationum feu locotum vfibus.fi SubAancix particula- res,fenfibus cxpenmcntifquc adiuuantibus, fxpiusfle ea ratione attemlantut , vt diligenter animiduertatur quid de illarum vnaquaque poAit rebe feu affirmari feu negari, nouiinus enim reliqua omnia tam clfcntialia» quam accidcntalia,rirca has verfari^Uirque intuti. No- uimus etiam fcnfibiiia aliquo pabo continere ima- ginem omnium infenfibiliu, Itaque vnufquifquc ad hxc refpiciens propofitionibus pluribus abundabit » coque vbcrius ac facilius^i hxc attendens infiAet locis iam co Aitutis,& ea feiunbim anima Jucrict , finguii.rque rctu feries 89 feriet feu p radie jmema feJulo pcrluftrxbit.Ar idem c- eiam faciet irgolarlim propoltliomim viret eteiccrc, primique Inperftaioret , Conftruftiuxro fcilicet er conuctfinnc, DeBrafliuam , atque CollciHuam : mox veto exornli. animaduetterc , quz tam de Subietto quam de Prldicato harum ptopoiitionum , abfquc vlla difficultate aut errandi metu , affirmari aut negari pof. funt: atque etiam illa omnia » dequibutHe fubicftuiz a r Przdicarum indubii affirmantur feu negantur, neq; •nim ambigendum cft, quin plurimit ex hia conceptu Ic . • rofitionum copia fuppeditetur . St pctic£iiotei proportionum vites ad afhun perduci puffint , Afliua fcilicet virtus, recepliua ponentia, St mduCiiua virtua. Prccipui vero colligende erunt communes animi conceptiones: inter quas illz etiam tecie connumcian nr quibus alTetitut.Ea ptobalia clfc quz omnibus vide- tur, quz videntur Sapientioribus, quz ab aliquo Sa- pientiffimo ptobantur, quz Periti alferut citca illa quz pertinent ad ptoptiam anem. lraquefcmperemvtilc circa lingula aliorum etiam lcntcntias exquirere. Sed iam explicandi funt exteri vfus rationalium re- lationum , ex quibus dicuntur Loca mediorum termi- norum,prxmiifxrum , ac Argumentationum , quoniam kzc unumquodque depromendum obiiciuntdn his vfi- bos fupponnur quzliioncm iam perpenfam fuilTe, neqi latete feu vocum afliimptarum vires, feu concipiendi rationes, feu Subiefti Sc Przdicati relationes ac lenes. Horum vero perceptio eam vim habet ad hos Locorum vfus, quam condulioncm obtinete diximus in docen- dii argumentxtionum , quatum vi demondtjndz funt, naturis ac diflerftiil : nam Qiiiliionilul aliud eil quim Conciuiibairettionc carens. Aniroaducnedum rameneii vniufcuiufquequzilio- n is vim contrahi ad eiufdem quzftioms Subieftum : na fvtfzpius diximus )Subicffo femper conuenit mantfe- ftationem recipere : cxrcrz enim propofinonum ac uuzftionum partes tanquamnorz,refpicif, ,lent. Sicuri autem minifcitari ptxcipueconueoit quzftioms fubie- ao ita manifcftandi ac foiuendi putes (refecdu quz- lliooum)medio termino extctms accepto demandan- VU ftmr.cum enim quzftionis pridicatuin hoc monus, quod illi eft proprium . ob Copulz coniungcnm defe- aum przftarc non poflit.id ab alio tetramo externe ac- cepto jriecelfarib exhibendum eft. Hzc demonftrxnt medium terminum fumendum effe „ rationalibus relationibus , quatenus aptati polium quzftionis fubieao. mamfeftandi nempe vtsad illud d, ncendaell quod nsanifeftationemexpofcit , haud fecus qJam pharmacum parti, in qua zgrttudovigct. Siquis Jurem exiftiroct medium terminum colligendum cITc «e (dem rationalibus iclationibus.quatenusaptantut prxdicato quzftionis. hic cette quzftioim vim non at- unget , neque percipiet quod vere in dubium tcuoca- rur , quin ctiamin illud incidet vt vtatur tanquam no. lo.eo ad quod difccptatio omnis diligenda eft. iiquis enim ptopofita , exempli gratia , quzft ,one m qua qu?- ratux an animal Iit corruptibile, attendens ex loco deh Ditionis Definitionem corruptibilis , quod ptqdicatur foqucftionc, dicat, W trxvfa de Eft oduon TjfkfH corryttkle. ' Jinmd tr* *fit de Efji Ad ntn Eft. £ np+mmaltH cmufttbtlr. H« non animaduertit cx propofita qafftiooe non queri quid fit corruptibilitas , immo hoc fupponi tam. quam notum , (nam hocnoi. intelfcao nulla cITctquf Ajonis pctccptioffcd qupti tantummodo an animal !l corruptibile, quod idem eft ac fi qufratur.ltiaoiuid cranfeaede clfc ad non efle.ltaque dum dicitur, Animal cranfit de efle adnon elTc, abfque vlla argumentatione ancilia illud tanquam manifeftum accipit quodex quf- Bione tcuocatur in dubium.Quodfiidcro noftiam hanc ftntemiam conetur infiingete . accfptaquc , exempli «rtatia.aucftione in qux interrogatur , An homo fit len- juiuus, Medium tetrainum fumata loco proptietatis, xcfpcSu animalis , quod ptjdicatui m qupllionc.dicat- que hoc pa&o, Contemplatio 1 1. Pars- 1 1 1 1. 90 Omne progrefimum tSl fenfmuUK, Hemo tll proprtfini , EtgoJjtme ttl fexfititua: Ruifum admonendus erit, Huius medii termini vim, refpedu quxftionis propofirx,.ippjrercprxciput, quo- niam Scnlitiuum prxdicatur de Senfiriuo , vereque dici poffit Progrciliuumcftfcnfitiuiim ,fcd quoniam i pium progrctTiuum prxdicaturdc homine, qui fubiicicur iq quxtlione, & ad quem etiam tale medium referture* eodem Loco ^ proprio, licet refpcttu ill.us fit proprium communius , neque primo conucniat. Quod autem i- dem medium elrciatur a prxdicato ,idcft per accidens, quoniam fcilicet accidit vt terminus medius cande vel aliam relationem habeat etiam ad prxdicatum, Idem etiam confirmati poteft cx his qux in logicis demon- ftuta funt circa primam figuram fyllogifmorum rc flo- rum ac perfeAorum: in ea fiquidem propofitio minor, 2ux Conclufioni fubietlum tribuit , nccelfario eft af- rmatiua ,ciim propofitio maior vtriufque qualitatis alfumi podit. patet autem , Condufionis aflertionem pendere prxeipue ab affirmat iua. Quapropter videtur etiam afterandum efle, terminum meuium tunc vei£ quxftioni folutionemartcrrepoflcjdum fumitor cx L07 cisafiirmattuis.nam,quxde fubicfto negantur, illam confummarc non poftunt, fcd ad illam tantummodo di- rigunt. Quemadmodum autem rationales relationes, quatenus aptari pofTunc termino qui in qoxftionc fub- iicitur , obiiciunt terminos medios, rcilcque cenlentur Loca mcdioium terminorum, ita quatenus aptantur termino qui in eadem quxftionc prxdicatut , fub«nini- ftrant propofitiones in fyllogifinisprxmittcdas, illudq> excreent munus ex quo Prxmiflarum Loca denomman- tur.In harum Pntmmarum deprompcionc.illx rationa- les telationcs tantummodo attendendx funt, qux qu$- ftionis prxdicato aptari poliunt rcfpeflu termini medi) iam accepi >dc quo quxftionis prxdicatum ad quxftio' nisfolutionem non tantum affirmari poteft , fca etiam negari.nara etiam ipfa Quxftio definitur vel affirmati- uc,vcl negat iuc, prout Prxmilla accepta eft feu affirma- tiua feu negatiua. Rationales vero relationes cx talivfu dcccntiflimc dicuntur Loca Primitiarum , tum quoniam lemper in- tegram propofuionem fuppeditant , tanquam prius no- tam » tum etiam quoniam , dum Loca Medium terminft obiicientia funt remotiora ac magis relatiua, duas pro- pofitiones fubmmiftrant. nam Medi) termini infirmitas noua fulcimcca requirit. Itaque fi rcuocetor in dubium exempli gratia. An Albcdinis voxficxquiuoca ,8c Me- dius terminus accipiatur a Loco qui dicitur a Contra- rio,qui Nigredinem obiicit , primo cx relatione huius Medi) termini ad quxftionis prxdicatum , lumenda erit propofitio affirmatiua, qua afleratur Nigredinis voce elTc xquiuocam.Sccundo lumenda erit alia propofitio, 3ux attendens eundem Locum i Contrario, cx quo Me- ius terminus accipitur & Locum Prxdicati , atferat v- niuerfalitcr Vnius Contrarij voce exiftente xquiuoca, alterius Contrari) vocem xquiuocam cfle.Sicuti cmm, hac propofitionc deficiente, nulla cft Mcdij termini y is* ita hac accedcntc, redditur firma: lipet enim arguere primo Conditionalitcrhoc modo. Si Xtfrtimt i tVX eil Albtdttu vox tH tqmoiA. NigrttSau vox ttR xquinocj, Efgoyjilbedinu vox e SI tqtduoU Sectando Catcgoricc hoc modo, Dum dxo ofpomatxr tontrtne , VMM voce exi sierat 4* qiiinocA,dItcrim v*X tU tquiuoa. Alit de & Xtfedo opponuxtgr centr*ne, Eigo,Xigr aLnu voce exilltAte *< jxiuoca, AlbctLaa vox e? itfxmuh Qux di&afunt circa mediorum terminorum ac pet- mitiarum dcproptiones/imul Argumentorum dcproin- tiones docere poflant,conftituto prffertimjfcmpcrtcr- minos qui depromuntur a certa aliqua relatione tan- quam a certo Loco , & ipfam relationem , eiufdem v- niucrfalitatis ccnfcndos cflc.Quaproptcr dum Syllogi- 91 ftic6 arguendO cft, ficu t i medius terminus no potcft feu i Subicdi vniucrfaltntc deficere, feu Pnrdicati vniuer- falitatcm tranfcenderc,ita Locus, i quo medius termi- nus cft depromedus ,non deficictab vniucrfilitatecer mini qui lubiicitur in quxftiottc,neque tranfeendet illi qux aptatur ciufdem quxftionis prxdicato. Dum verb cft arguendum lndudiui, femper illx re- lationes ctunt actendendx tanquam Loca qup dt ficiunt ab vniuerfalitate termini qui in quxftione lubiicitur. Maior autem Locorum vniucrCalitas lumenda cft non tantOm ex his pertinent ad feriem longitudinis, fed et ia ex exteris omnibus, quatenus fUnt remotiora qux fem- per extenduntur ad plura. Vniuerf Inft. ad hom. perf. C» f y t VIL De Lutrian enumerandorum rattontbm, ac de tot a illorum fene. E o iam deucnicndum eft ad contradiorctn Locorum cnumcrationcm.ficuti entro ex fola ^ Communifsimorum acceptione, Extcnfio ad * rcalia elfe: difficilior, ita fi fingula accuratius enumerentur , Locorum nilmerus in immcafum adau- geretur, &.* non difsimilia incommoda fcqucrftur. Ita- que media via inccdcndu erit.hac enim ratione vtrum- que malum deuitabimus. Loci igitur erunt vigintiduo, qui fumunturi Vocibus, aConceptibus , Sc i Rebus, Rerumqi relationibus Logicis, quibus fi addantur otio, qui cx Copularum vitibus repeti poftiint , ciunt trigin- ta, vi infra. Loct qui.il tonum fimpltctum, qui etiam funt T er.ninoru, Propofttiomim, q- Argumentationum Loci. I A fignificandi ratione, rcfpcdu ciufdem vocis. a A fignificandi vfu, rcfpcdu ciufdem rei. 5 A concipiendi ratione, quoniam fciiicet res con- cipiantur feu lubfta:itiu£,abfulutc, ac concreti: feu ali. tcr,vt cx fuperiotibus. 4 A rerum conceptibilitate,ex qua or itut Coceptio analoga, vniuoca A propria. t A rerum conceptarum vfti,cx quo conceptio red- ditur feu vniuerfalis, feu media, feu particularis , vt ex fuperiotibus. 6 A rerum cffc.fcu Exiftent ia. 7 A rerum natura communi , qux deftinguitur pet PnrdicamctaA per ea qux Prxdicatnenca tranfcfdunt. 8 A rerum Quod quid cft. Loct qutjl tonum compofitarwn,qw fimul termmoru, pro- pofitionum,& argumentationum funt Loct. 9 A Subicdi quantitate , quoniam fciiicet fit abfo- luti vniuerlalc, abfolutc commune, medium particula- re complectens vim caufx, feu alitet, vt exfupcrioribus. Hic Locus, Quxftionibus tantum videtur deferuite. 10 A Prxdicatis, qux femper affirmationi dcleruiuc, atque intrinfeca funt.Vr put a,genus,fpccics differenti», definitio feu deferiptio definitioni fquipollc», proprie- tas , accidens effentiale, ac ncccffariu , (eu abfolutc, feu ex conditione A accidens ncceffarium non effentiale. 11 A Prxdicatiijqux vtplurim&in infunt,at que affir- mationi fauent.vt puta. Accidens effentiale concingcn- ter,non neceffariuin. it A Prxdicatis, qux ex propria natura tam affirma- tioni qulm negationi deferuiunt.vtputa Accides effen tiale, nullo modo ncceffarium A Accidens per accides. i) A prxdicatis,quf ex propria natura negationi vt- plurimilm fauent, videlicet ex his qux taro fiunt. 14 A prxdicatis, qux ex propria natura negationi fa- ucnr, cuiufmodt funt ea qup differunt feu plufquam gec ncre.fcu toto geneie,feu genere fubaltcrno, feu fpecte, feu numero. i( A dcnomina(:uis,quorum aliqua oriuntut ex nu- mero, aliqua ex quaticate , aliqua ex qualitatc>aliqua ex adione, aliqua cx aliis prxdicamciwis. 92 is Ab oppofitis feu fonnaliter, feu materialiter, feu medie, lcu contrarii , feu priuatiuc. 17' A relatiuis permanentibus, qux nul.am adionis vim compleduntur,fcu a toto & partibus permanenti- bus, quotum aliqua pertinet ad totum effentiale, aliqua ad totum numerale, aliqua ad totum quatit itatiuum, ali- qua ad totum intcgrale, aliqua ad totum inftrumcniale,. aliqua ad totum graduale. 1« A telatiuis. permanentibus , qux abfquc a&ioniv conceptu non dantur,vt puta pater fic filius, magiftcr fic difeiputus. 19 A rclit/uis fuccefsinis , quatenus fucceisionun^ partesfibi inuiccm fubordinantur. Ad haspeninenc • adionum exordia, proceffus ac teitnini. ro A relatiuis fuccefsiUis ,in quibus fuccefsionis partes fc inuiccm cffencialiter concomitantur. Ad has pertinet agens, vis impelles, finis cui.finis ptopeer que» media, res circa quam, agendi vires, auxilia.inftrumcta, agendi modi A a&ioruim frudus. si A rclat tuis fuccefsiuit,tn quibus accaduntur fuc- cefsionis partes fe inuiccm accidentaliter concomitati tes.vt puta prxccdcns reium ftatus , aliquorum pexfeo- tia feu abfentia, tempus, locus A occafio. ii A comparatum , in quibus attenditur maior, fic minor feu pcrfcdio.fcu multitudo, feu exrenfio.feu in- tenfio, feu velocitas.fcu peifeuerantia. Prxtcr fupradidos Locos,dantur Loci omnes quiub ipfis Copulis deduci poffunt. Hos etiam enumerandos exiftimamus. quiuis enim nihil diucrfum obiicianc ab his qux cx fuperioribus Locis colligi poffunt,diucrfuas tamen rationis noftrz intuitum exerceat. Ideoquepro- priori quadam ratione eidem deferuire pofsur. i; igitur dcJuccndi erunt ab vfu lingularum copulatum, vi- delicet. ij A Copula Eft. Prout vocum feu conceptionum diiudicat ioticm obiicit. Prout fignificat veritate feu U|. fitatem. Prout certum aliquid indicat* * Prout rcalia c6- iungit ac feparac. 14 A C opula Hibtt Prout coniungit feu interna et fcntialia fi t formalia, feu interna effcntialia fic nutetia- lia,fitu ea ex quibus uritur denominatio ac relatio, xf A Copula Poicfi, pro triplici illius vfu. ii A Copula Stit. Prout fignificat habitum fcicdi, habitum agendi A’ fcicdi adum, feu etiam opinionem. 17 A Copula /V/. Prout fignificat voluntatis feti habitum feu adum. it A Copula Htbtt. Prout fignificat feu decentiam, feu confonantiara , feu debitum cx morali virtute , feu debitum ex prudentia, feu debitum cx humana legeffer debitum ex diuina lege. x9 A Copula Ctitfumt , feu a confuctudine. jo A Copula, qux accipitur fx irrrx adionis vfu. In ipfis Copulis aucndedi funt Adiui fi c Pafsiui mo- di,pcifedtx ac impetfedx copulatioucs nec non initia, proceffus ,& contaminationes. Cimt VIII. Dc imperftflo ac deprauato Logica dodrtna vfu. jMpmtciv 1 fimiilqi deprauatus Lo- j' gicx dodrinx vfus ( que tertio Loco dap, at- que deceptionibus deferuire diximus)cxpli- ^ candus nunc cft. Idbreuibus prxftari potcft. nam fi deceptio verita- tis perceptioni aduerfatur , ea qux a ventate deducunt deceptionibus ex necefsitate miniftrant. Ideoque ad- monuiffe fufficiet ea deceptionibus inleruire , quxex iam conftitutis nouimusab illis Vitanda effequi veri- tatis contemplationi decenter incumbunt. Siquis au- tem hxc compendio enumerare velit, facite percipere poterit horum quaedam pendere ex vitiofa vocu fignifi. cattone,quxdam ex vitiofa proporicdi forma, quxdam cx vitiofa argumentandi figura ac modo, quxdam ex his qux ratione materix falfitatem continent, feu cx vitiofa colledione. Vocum vitiofa figuificaiio oritur quaudo- 9i quadoque exfimplici xquiuocationc, quoniam fcilicct eadem vox pluribus rebus apcerur,vt puu furgere.qux vox aptari foletSc prius xgrotantibus duconualefcunt, k prius Cedentibus dum afede furgunt , quandoque, quoniam vox plurcs concipiendi rationes proponit, vt puu fi dicatur, Socratem clTe nomen fcu fpccicm, quo- niam cft homo, & homo, grammatici loquendo, cft no- men , logice vero fpccies. quadoque cx amphibologij, aux tamen voci conuenit, non vt lolitaric accept^U-d vt cenam orationem ingreditur, vt puta fi dicatu^d, qu.*'4 'liquis videt , id videt: aliquis columnam videt: ergo columna vidct-.quandoquc cx rei compofitione di- uiftoncqi, vt fedes feder , Se iedens ambulat: vox fiqui- dem Sedens, de mondrat Sc prxfenti Sc prxcedentem «dfUdeoqi licet pofsibiic fit, qui prius Cedebat, ambu Ia«e,impolsibilc tamen cft nunc fcdcntf nunc ambula- re : Ceu, fiquis dicar, quinarium numerum p arcm.ac im- parem eiTe, quoniam continet binarium parem Se terna- rium imparem : quandoque exvnius vocis diuifione, Ceu ex plurium copulatione , vt fi dicatur peruentum cft, copulantes per, Se ventum, quod flatum fignificac, Ceu ccojitra. quandoque ex vocis accentu diuerCo ex cpnConantium duplicatarum Ceu non duplicatarum nu- mero, atque ex diphthongo: nam horum voumquodque Cxpe vocum vires immutat, quandoque exloquendt fi gura, vtfi intertogatiuc ditfum tanquam afieiuuc pro- latum afTumarur. Vitiofa ptoponedi Corma,vt videtur, duplex eft, qua- rum prima conftituitur,dum interrogationi adiungitur indcrermiruuo.fcu diuifio.feucoditioivt puta dum di- citur,Eft ne homo «ftton alis.vcl irrationalis , icu.fi ho- mo eft animal, eft vel rationaIis,vel irrationalis. Secun- da, dumdiuifiua/eu indeterminata propoficionegatiuc profertur ,vc puta dum dicitur, Homo non cft ta:ionali& vel imtionalis.Ceu harum litterarum numerus non eft par,vcl impar. Hxc tamen rationem potius .perturbant, atque 1 veritatis intuitu diuettut ,quim incrroiem in- ducunr.nam neque interrogationes , neque huiufmodi, ptopofitiones argumentationem ingrediuntur. Argumentatio cft vitiofa Ceu ex figura, vt puta fi quis ca figura vcatur,in qua terminus medius in maiori prx- dicatur, 8c in minori fubijcitur, ciim prxmiifx cranfpo- ni non po(fint,dicitque exempli gratia , Volans nen eft homoiHomoicft fenfitiuus : Ergo Cenfitiuus non eft vo- lans:feu ex argumentandi modo, vt puta dum in prima ligura negatiux afiumatiua prarmitntur,& in fecunda ifguitur cx duabus aftirmariuis , Sc dum hypothetici .rguitur.Sc conditionalis afTumpta conftituitur ex qua- tuor terminis.vcl fi fit prirnx formationis antecedens & cxmfequcns differunt in qualitate. Ceu antecedens eft magis vniuerfalefeu minus determinatum quam con- fcqucns/cu alia ratione vitiofe proponitur, tum in hac uruna,tuin in fecunda , nec non io tertia S c quarta for- Contemplatio II. Pars II II. 9+ matione. hxc enim Sc reliqua quf in logica docendi* funt enumerata Caelii decipere polfunt. Eadem etiam deceptio foucbitur ex hypothetica argumcntatione,dil ex Dofitioncconfcquentis ponitur antecedens, fcu cx dcftrudlione antecedentis defiruitur confequcns. Diui- fiua etum argumentatio facile hallucinabir , dum pro- politio maior veri neque diuifiua cft, neque diuifiux vim continet ,vt puta fi dicatur, Homines funt vel mer- catoresjvcl Senatores Socrates noo eft irtercatoi; Ergo cft Senator,cum veri neqi mercator neque Senator fit. Oritur etiam deceptio cx indu&iua argumetatione, dum ex vnico fcu paucis fingulai ibus colligitur vni- uerfalc. Deceptiones expropofitionumfalfitate.fimulque cx vitiofa colle&ione , prxtcr ca qux cx fuperioribus pen- dent , oriuntur etiam , dum colliguntur fcu ex acciden- talibus fubftantialia ,vt puta Socratem non clfc homi- nem,qu ia no cft Plato, qui homo eft ■, Sc eundem Socra- tem i feipfo differre, quoniam eft homo, Sc differt a Pla- tone homineifeu ex his, qux fecundum quid vera funr, abfoluti concluditur, vt puta Non ens dic, quia cft opi- nabile^ Hominem non clfc, quoniam non cft equussSc /hthiopcm album clTc, quoniam dentes albos haber« ob idque nigrum cffc,non nigruim Sc album, non albu fcu ex omiffione aliquorum,qux pertinent ad fentetix per- ccptioncnuvt puta fi relatiuo aliquo accepto , non ex- primitur fcu ad quid/eu fecundum quid , fcu qua ratio- ne,feu quo tempore refcrjtur,diciturqoe exempti gra- tia,duo duplum clfc:quod verum eft,rcfpeftu vnius, no autem tcfpc&u trium,ideoquc fimul 8c duplum, Sc non duplum cfre.ltcm abfolute alfcrerc , paginx huius par- tem(qux ad minorem partem relata , eft dupla,) fecun- dum cxtenfionem,non autem fecundum profunditatem duplam, Sc non duplam cfTc. Vitiofe etiam colligitur,fcu ex figni infufficietis vlu, vt puta oblatura aliquod mcl clfc, quoniam flauum cfl, leu argentum ,quonum cft album: 6c pluifTc , quoniam terra cft madida:fcu ex principio, finis, vt puta aliquem domum coftruxiile, quoniam emit lapides, feu ex aftum- ptione illius quod non eft caufa taquam fit caufa , vt pu- ta.Omnc animal rcfpirarc, quoniam fentit. Animaduertendum autem exiftimamus, harum de- ceptionum plurcs coincidcre, omncfque^his tamen ex- ccpcis.qux oriuntur cx vitiofa proponedi ac fyllogixan- di forma)ad illam pertinere qux ex infufficienti expref- fione dcducitur.Hoc ex eo conieftare licet, quonia de- ceptio omnis oritur exaliqua ignorantia: lgnoratia ve- ro in his:qux ab aliis accipiuntur,vt in pluribns , infuf- ficientcm exprcQionem confcquitur. Inter ea vero qux imperfedam pariunt cxprcfiionem , prxeipuuro lo- cum obtinere videtur vocum obfcuricas : qux fi peni- tus amoueatur, extera diutius latcrcfcu verit at i obclTc vix poterunt. I r 9S 96 contemplationis T E R T I AE, Qtu prinum ctmplettitid^ibiltjiphum, Pars Prima : IN QVA AGITVR DE ENTE 1NCOMMVNI, AC dc quinque Entis fpecicbus przcipuis.quxcx pruni' diuiiionis vfu abloiuto eliciuntur. C ytPV T I. De hmm J hentu certitudine ac pr tornate. ; • E t c v « a i m v i ea qux pertinent ad "rltf t v Ciendi modos. Ad illa nunc animus di- £/ jv? J/v rigendus cft.qux primas ac communiffi- ^ mas rerum veritates conftinunt,& intra * primz fcientix limites continentur. Pri- ma fiquidem fcicntia verfari debet, circa communiffimum genus, attingere illius Eflc&cflcn- tiam.oftcndcrc communiffimas proprietates , inucnire fpecies& partes indiuifibiles .dcmonftrationdfque e- xcrccre circacafdcm partes » fimulque contradlioribus fcientits,qu* fimiliter detinentur circa rcali a ( vt rcalia funt) fubicdla , ac fubie&orum rationes obiiccre. 1- pfa vero a nulla alia pendere debet .-quxeunque enim ad illius fubieftum fubicdiique rationem ac rcalia prin- cipia definienda conducunt, ex Natutx ordine confusi tantummodo prxnocenda funt. Et hoc quidem pritnx fcientix /Ingularitcrconucnit, quoniam verfatur circa prima ac communifsima , quz primam dcmonftratio- nem nonpaciutur-nam illotum veritas diftin&e cogno- fcitur in ipfis etiam fenfibilibus ac minus communibus confusi perceptis, ex prima rationis rcdc&ione, cum ea quxeommuniffima non funt.cxtctaruruque fcientia- rurr. principia ac fubicdta conftituant, abfqueprxuia contemplatione pcrfc&c fcu diftindtc non cognofcan tur. Ipfx vero confufx perceptiones, primx fcientix ea ratione deferuiunc , qui viz,ad certam aliquam ciuita- tem ducentes, illi miniftrarc folent. Quapropter, licuti hxvixeiuitatis partes ccnleri non poliunt , ita harum perceptionum nulla , tanquam primx fcientix pars eft accipienda. >vt II. De Ente communi, detfue cotmtmntfitrna illitu natura ac comrnunifitmit propnetaubtu. » E m v s comrauniffimum, quod in prima hac X fcicntia fuftinct partes fubicdti, nihil aliud ef- t fc poterit quam ipfurn Ens,prout eil ens. hoc t enim 8 c communiffiinum cft,3c , fi ad alia c6- muniffiinacomparcrur,quammaxime abfolutum inue- nitur.Stcut i igitur nullum communius dc eo prxdicari poteft , ita omuia qux vnincrfalifliroa fimiliter funt , ex rationis ordine de co prxdicantur, tanquam de proprio ftibiedto. Quare,ficutt cominuniffimts proprietatibus infignitum cft, ita communiffimas dcmonftrationcsex- pofcir.qux etiam ptimo loco coficicndx funt. nam li,his ptxtermifits.nollra contemplatio ftatim deflectatur ad fpecics Entis, feu ad fpecierum aliquam omnium prx- Aantifsimam ,Scientiz huius connexio & vnitas peni- tus euanefeeret : fiquidem nulla amplius fperari polTet fcu generis huius dauilio tuta, fcu fpecierum ac partium enumeratio certa, feu earundem coniundio. Ne igitur in hxc incidamus , llulteque recedamusi feiendi modo, non paruo labore percepto, hxc commu- ni fl mu pro viribus explicanda funt, cftm pr; . prxfcrt im hp- tum vnumquodque non tantum , vccxtcioium princi- pium,fcd ex propriz etiam veritatis impulfu, veritatis amatores excitare poffit , fummeque dedeceat talia fcu facilia fpernere , leu vt difficilia declinare ac fpoate prxtcrirc. Primo igitur decernendum erit , ipfurn Ens fuftinexc concretam & abftradlatn conceptionem, huicqucpo- llctiori vim caufr proprie conuenire. Idcoque quatenus refoture percipitur, afferre ipfius Entis definitionem ,prour generi communiffimo con- ucmre poteft, fimulque continere tutiflimam vim ad il- lius propnerates omnes concipiendas Sc dcmonftradas. Hat um vero proprietatum(vt cx logicis patet; quxdatn funt magis ibfolutx quam rclatiux , quxdam magis re- da fune latiuz qui.n abfoliux, magis abfolutarum , qui primb dcmonftrandx, quxdam non primb. Illarum qug primo demonlLandx funt, quxdam fimpliciter refpiciuc >pfum Ens, quxdam Entis rationem , tum vti irrefoluti* tumvti refolute conceptam. Earum etiam ,qux non primo dcmonftrandx funt , *- liqux deducantur i primis , altqux vero & non primis. Res tamen non pcoducuntut in infinitum, fcd qux ref- piciunt commune rerum omnium bonum vltimupi ob- tinent Locum. Proprietatum quoque magis rclatiua. tum, quxdam incrinfecz funt, quxdam extrinfecx. U Uz quidein i magts abfolutis pendent. His fic acceptis , facili percipiemus, ex concreto En- iilum‘ tts communilftmi conceptu elici abftradtum, ipfam fci- licet communiilimam elfcntiam.&r hanc, licet adhuc re folutc ignotam , vere tamen effe Entis communifsimi caufam , iltudquc conftitucrc :clTcntia enim funt qux- eunque Entis nomen admittere poflunt. Naturalis aut£ rationis noftrx vis ad ea percipienda , quz per fc nota funt,communifsiinz Effcntif(exqua communii 'fimi hu ius Entis definitio eft deducenda jperfedhmac refolu- tam notitiam affequi poterit , memoria repetens i,. Lo- gicis fancitum fuiflc , elfentiales rerum differentias ac- cipifdas effe ex propriis rerum attibus fcu muneribus, hafque magis ac minus communes ceferi , analogas feu vtttoocas,prout aptari poliunt magis &' minus commu- nibus,analogis, vel vniuocis.his enim diredtionibus in fiftcntes,tanquam compertum accipiemus , ipfurn En*» & ipfius Entis effentiam communifsimam nihtlnliud cire, quam virtutem feu vim ad propriu munus cxequ£- duui.impoffibile fiquidem eft, poni aut effe aliquo d,*no polita vi virtutdve aliqua^tuc vitturem aliquam non po lito ipfoente: licuti enim virtus non exiltens non cfl virtus, ita Ens deftitutum virtute ad munutaliquod c- xequendum > non Ens , vel cate latendum cft,talc ens vanum Contemplatio III. Pars I. '97 vanum & inutile efle. quod nullo mo do admittendum efl.Infius igitur Entis, kuEflentix nomine, profertur contusi; &. analogice communlfsima virtus feu vis ad proprium muq»* exequendum .talis. enim virtus cfl Entis diffcrzutia conflituens ac vere fubftantialis. , Quodautcpi ad ijla attinet, qux ipfumEflc atque ef- fenuam coqlf quunciir primo, funtque illius communit- am* proprietates .excitantes eandem rationis nortrx vim in percipipndis his quxfimplicia ac indcmonftra- bilia funt, affirmabimus omne Ens veru feu veritatis fun da-ncccin efle: nam ea qux nullum veritati fundamentu pcxbent.ninil omnihofunt. Afferemus etiam, ipfura Ens bonitatem neceffario continere jaebonumeffe. nam omne Ens oitinifque cljcntia vir^etn atque vim ad munus aliquod peragendum ver^ proponunt: quxvis jUius, quod cotfllituic, bonum ex ncccfsitatc intendit, ipflque limil iter bona eft. * Atfiadtruhxc rcfpcxcrimus.ad virtutem fcilicet muneris alicuius exercendi qux jpfum conflit uit Ens, nec rion ad veritatem & ad bonitatem , qux jpfutn Ens io primo confcqutfntur , quzque j||ju* virtuti a&iu£ dc- feruijc videntur .attingemus fexalias Entis paopricta- tes , qux bxc triaconfequuntar. Hx autem fune, E- xiftcntia , Duratio, Vnitas, ^cifcfHo, Pulchritudo , & VisquxdatniQicrior.quavnumquodqucfeA’ fua in- terna refpicerepotcfl. Qgamuis autemhx fex proprie- tates ab ijiia virtute, Si a duabus primis proprietati- bus indifliaiflc. deduci poflint , illjrumqnc vnaqux- que vnaraquauquc demonflret , nihilominus Lxiltcn- tiaabipfa virtute prxcipu8 pendere videtur , Duratio i Veritate, Vnitas a Bonitate, rurfdniquc Perfedio i Virtute .Pulchritudo a Veritate, Internus otdo iBo- nitacV.neque enim in dubium rcuocari potcfl.an virtus ad munus aliquod peragedum cxiftac & reipfa inucnia- rur.feu id,quod cetra aliqua vittutc cfl prxJitum.fimul que verum bonum & exiflens cfl, certa aliqua perfeuc- rantia aedurationefruatur. ni, fi politum, flatiradcficit Sceuanefcit, neque veritate neque bonitate prxd.tum efl.His vnitas aliqua cffentialit accedat opportet: quod enim munus aliquod refpicit.quod verum ac bonum efl.quodexiflic Se permanet, intrmfcca aliqua vnitate Carere non poteft.Has omnes Perfcftio fcquicur. nam, quod tale cfl , id conucnienti ad proprium opus difpo utionc , petfedione fcilicet aliqua, infigmri conuc- nir, Pcrfc&ioni antem tum pulchritudinem , tum vim interna rcfpicientcm , addi manifeftum cfl. nam , quod optimi diipofitam efl ,ea etiam proportione potitur qux repetitur inter agentem , Se illius propriam a- ciionem .lirnulque fulget dcccntilfima propen/ione ad eandem exercendam ex qua ipfj pulchritudo confli tuatur. Id vero, quo J talem ptopenfionem exercet, 5f talem propeofionem prxfefcrt, carere non potefl ea vi quafe Se inrernafua rapicie fibique quodammodo affiflic. C a p v t III. De rcl.inombiu internis Entu , 1 1 esi ens , & de exterAmm exordiis ac dif- ferent tu. fNTHNs Entium relationes deducuntur f prxeipua quadam ratione ex virtute, interna CTrefpicicme,'qus proprietas inter magis ab- 5 folucas cfl extrema. Hx ad quinarium nume- rum produci folent:euenit tamen , dum illarum aliqux in alterius virtute continentur, ve ad minorem nume- rum redigantur. Hanim prima confiflic in propri) Efle dileftione : fe- .unda in fuimet interna excitatione : tertia in interna ad proprium adlum redi e exercendum difpoficionc , feu iiproprixperfe&ionis profecutione -.quarta in ea de- legatione, qux oritur ex proprij aclus decenti vfu : . uinta ex eo intuitu , quo entia profequi folencpcrfe- dti a dius ftudlus aciaonuo) lirnulque eiufdem boni frui- Ctonem. 9* Externr relationes, feu propricrares externa refpt-' cientes pendere videntur tam ab abfi.lutis ptopricta- tibus quam i rclatiuis internis , diuctfa tamen ratione, \ ablolutx enim proprietates patiunt vim feu potentiam, qua externa rcfpicienda atque attingenda funt. Intei- nx vero relationes inducunt propeflfiorierr. id eadem externa adlu rcfpkicnda atque attingendaJnedue enim ablquc internorum intuitu conuer/ja ad externa con- lummari folct. Ipff autem abfoiu(ac’pr6prictar^s exter- nis relationibus dupliciter fiilenr. nam & certos quof- ui adlus externa rcfpicicntcsconrticaercfolcnt , fic eoP dem adlus certis quibufdam modis orifare. Adluum e- xordia cffcntiali Entium virtuti eorundemque veritati ac bonitati ,ni fallimur , aferibenda funr. nam illorum vnufquifque feu potemix/cu veritatis, feu bonitatis v- fusac vires vtcuquc rcfeit.Iidcm urik-rt Adlus &: fimpl!^ ccm feu potentix.feu vcrltatis.feu bonitatis crtcnfionf exercere poffiitK,& eafdcm feu producere feuHFtia quo- dam padlo effundere. Hxc ex eo eUeiiire videntor, qoo- niam potentix, veritatis ac bonitatis vis, feu ftraplfcired exercetur, feu arfumpto etiam vfu cxfcratG proprietatu abfolut.irum ,quas ab illatu vnjqffique propriori qua- dam ratione emanate diximus(fubflantialis nempe vir- tus,Exiflcntix vi accedentes, protenditur) addito verb Pcrfedlioni* robotc.quodam padlo c (Tunditur, caddmq; etienirc folcnttam Vcriutl.Duratioms.ac Pulchritudi- nis viribus accedentibus , quam Bonitatis,Vnitatis , ac Vututisintcrna rcfpicicntisroborc adiundlo. Horum autem vnumquodque clarius perlptcietur ex his qux circa Entium fpecies dicenda erunt. Q_ od vero attinet ad modos quibus exter n£ntiG a- dlus ornari polfljnt , earundetn ablblutatum prnprieta> curn virtute, feu etiam dehoneft3ri,vnufquitque tacile artcnueturhuiufmodi adlus pro effenrfths Virtutis na- tura exerceri validffeu infirmi, ex Veritatis gradu faoi- enter feu inflpienter, ex Bonitate at Jenter (eu rcnrihe pro Exiflcntix d i uer litate extenfe vel contradW.eX Du- ratione multiplici perfeuerantcr vcIiniermiirc,obVni- tatis differentias acute vel obtufe , ex Perfcdiunum di- flindlione perfcili vel impcrfeClc, ex Pulchritudinis • gradu venurte feu inucnuflc, atque pro natura Virtuti^ interna refpicietuis oppoxtunc vel importune. Et his quidem modus omnibus extern arum relatio, num vfibus ac modis confummationem affert, quoniam rpfa etiam Virtus interna refpiciens.ex qua talis modas- cfrtuit , inter abfolutas proprietates cfl exttcma,& cai- teras quodammodo pettiut. C a p v r 111 1. De ratid.e e/ua Ens ccmniumfittrum diutden - dum efl. Mejite de pucipms Ensium differentiis. A, qux circa Ens communifllmum communif- lime perferutanda erant, ita enarrata fiat. Nunclpfius dodlrinx ordine fic exigente, Entis quatenus cfl Ens , fpecies perquirendas efle non dubitamus.tis igitur obtemperantes quf in lo- gicis circa analogorum abfolutotumdiuifionesac diffe tentias conflituta funr,ref|>icicmiis ipfum Ens ratione eflentix perfeCtc ac abfolutc cognitx , virtutis fcilicet communifsiinx, modofque colligemus quibus virtutes ipfx tum efle, tum propria munia adimplere poflunr, atque eorundem modorum poffibiles copulationes dt> fliniflioncfque Contemplabimur, omnibus enim qux pcrfedlionem arguunt, fimul coniunClis , primi ac nobi- Ifffimi Entis rationem, vt licet ptreipiemus.Rcliqua ve- ro Entia conftitucnda erunt ex fubftradtionc corii qux petfedlionE arguunr.Patet tamf, horum vnumquodque tutius ac tc£tius tlfcflum iri.fi diuifiones,qxf folius ra- tionis vi exercendx funt , indudlionibus atque expe- rientiis > qux fenluum adiumenta continent fulci- antur. Modi vero, quibus entiu virtutes, atque entia ipfa ef- fc,& propria munia exercete poflut.vt videtur ad fena- e. j. <w rium numcium deduci debent, nam funt 8e excreentur vel a fc, vel nonale» vel per fc, vel non per Te, vel in fc, vel non in te. . __ Illa funt & excrcdtur a fc,quz in proprio Elie x aCtu ens prjccdens a&umquc prxccdentcm non fupponunt. Illa non funt neque exercentur i fc , qux przccdcns ens atque a&um fupponunt. Illa pf r fc funt atque etiam per fc propria munia ex- erqent.qux lola fubfiftunt & in proprio munere cxcrcc- do (ibi (ufficiunt, neque alterius virtutis copulationem exquirunt. Illa non funt per fc neque per fc munus pro - prium exercent , qux fola non fubfiftunt neque ipfa in proprio munere exercendo fibi fatis funt, fcd alterius virtutis copulationem exquirunt. Illa in fc funt atque in fc munia fua obeunt, qux ple- jianv cxiftcndi rationem continent atque proprij adtus vimfiucjumqne in fc recipiunt. Illa vero neque in fc funt neqvc in lc munia fua exercent, qux plena exiften- di ratione carent , qurque ptoprij attus vim atque fru- ctum in fe non recipiunt. His fic coftitutis, iam Entis fpecics analogas collige- re, necnon quid ex horum vnoquoque finguhs conue- niat.dcmonftrarc tentemus. Vniucrf. Inft. ad hom. perf. C*MI V. De Ente, nuod J fe,perfey <$• in fe eft ,/eude Deo Opi Mnx. necnon de fuperemmenti ena virtute. BAnifestvm cft, Ens, virtutemque ali- quam admittenda efle.quf nuilu procedes Ens nullamquc externam attioucm fupponat , fcd veri afc fit atque opcretur.nam fi vnaquxque a5i6 prxccdentcin a&ioncm habet, entium & a&ionij Qtdo initio ac fine carcbit: neque entium fcu aftionur.i aliqua a^u rcpcrictur.cdm impofsibile fit fcu illud ens fubfillerC, cuius coftitutio deducenda cft ex infinita en- tium fuccefsione, fcu a&ioncm illam adimpleri, qux in finitas attiones fupponic. nain infinitum tranfiri non poteft. Hanc vero virtutem, qux a fc cft atque operatur, per fc etiam atque in fc Effe atque operari neceffe eft.nam, qux fcu in proprio E(Te,& in proprio munere exetcfdo alterius entis 8c virtutis copulationem exquirunt , fcu plenam exiftendi ratione non continent, neque proprij attus vim ac frudlum in fc recipiunt , ab aliis neocftario pendent, neque i fe funt. Ratio igitur ac vis huius vir- tutis feu entis,quod afe cft ,fimulque per fede infc,val de admirabilis erit nam cx eo quod in fe eft , atque in fe proprium.cxcquitur munus, fimplicis atque intclleChia lis naturx er»r,fimulque vera libertate prxditti. Erit na- tuix fimplicis, nam qux compofita funt ca ratione exer- cetur, vt fingutx compofiti partes ad vnum aliquod de- ducant at, quod proprium munus ha exerceant, vt nulla virtus illuu ingrcdienstaut propriu munus propria tan tum virtute petficiat, aut illius bonu in fc tantummodo colligat. Erit naturx intcllcftualis , nam quod fimplex cft atq; in fe agit, verfatur circa fe no quali circa fubie- ftum(tQc enim omni (implicitate carcjct.plurcfque vir- tutes complc&cretur, quarum nulla vere in fe agit) fcd quafi circa fuimet obie4tum,quod ad folam intcllcttua- lem naturam pcrtmer^cxploratum cft. Erit vera liber- tate prxditum, quoniam quxeunque in fc operantur, du proprix operationis fruttum in fc recipiunt , ad proprij commodi ac boni adeptionem coftitui manifcftum eft, 3 uod liberam naturam arguit &: fcruilcm excludit. Ea- cm autem hxc virtus cx eo quod non tantum in fe cft & operatur, fcd ctii per fe, ita fimplicis ac intellectualis naturx erit.vt (Impliciter etiam exiftat,vercqi in fe ma- nens appellari pofsit. intclligendi enim aCtum , quo fe intelligit, nullius virtutis minifterio exercebit. Ideoque fic ut i femper eftpionaad intcllettionem quam per fc perficit.ita ab ea nunquam dcfiftit,fed femper intelligit «c intelligitur. Pofticmu eadem hxc vix tus exeo quod non tantum IOO infcacperfc operatur, fcd etiam 3 fc, excellit ac fupe- reminet omnium entium (implicitarem, omnifquc vir- tutes ac intellectus. ldcoq-, ita libertate fi uitur,vt nulli teneatur, patet fiqufdcm, illud quod a fe eft n6 poffe ad- mitterc alterius Entis virtutem rcccptibnSlhue exercel rc, fcu alicui deuinciri, feu abfoluta libertate carere. ‘ Huius autem ordinis non plura , fcd vnicum tantum Ens admittendum eft.nam fi effent plura , nulla inter ca daretur connexio nullufquc communis rcfpeftus, quin etiam fatendum eftct dari plurcs rerum ordines omH^r nodiftinttos , omnique penitus connexione carente*, illa enim qux i fe nonfunt , pendent ex occefsitarc - j illisquxalelunt. Ad horum vnumquodque ribn Naturx tStim, fcd ra- tionis etiam legibus aduerfatur, entium quippe o- mnium communem conceptum dari manifcftun cft. conftat autem ca,quat comuniter concipiuntur, aliqua- liter coniungi. Quapropter dato aliquo Ente , fcu cnciu feric aliqua ab alus entibus omnino feiunfla, feqoitur, , hxc fimul cortiuntta & difiun&a effc. Ptxterea quxrendum cffct» an prima vniufcuiufquc ordinis Entia , quorum vnutn- quodque in fuo ordine perfedtifsimum cft, conuc"iant in aliquo, vel in nullo. Si dicatur , in aliquo conuenirr, illorum (implicitas amouebitur. Quod fi id negetur^ fjtendtiment vnumquodque ‘fimul per fe&ifs imum Oc imperfcftifsiroum effe. Erit perfedtifsimum, quoniam in proprio ordine eft primum, erit imperfcdlilsimum , quoniam caret omni perfeitione alterius quod pcrfc&ilsimum cft. Couincimur igitur, Ens, quod i fe eft, vere lingulare atque vnicum efle. Idem etiam longd excellet virtutf ac dignitatem Entiti omnium qux funt, vel qn j effe pof- funt.vetcque Srabfoluti perfeClifsimum erit.nami eli- qua omnia ac reliquorum perfe&io omqis ncceffarib ab illo ctHuunt quod fingulariter ile eft. Conftat aotem effettum perfcttioncin proprij caulx perfedionent ex- cellere non poffe,fcd ab ea ex ncccfsitatc deficere. C A p v T V I. a De diuini< proprie tMibm Ab fobuis ac primo de V 'emote. E o iam accedendum cft ad proprietates ma- tgis abloiutas pctfeftifsinii huius Entis, ad quod hurn^ia imbecillitas ex Dei voce vt- cunque erigi folet. Id refte prxftabimus, modum ac rationem attingen- tes , quibus conuenit huic Enti verum ac bonum effe, necnon qualiter exiftat, duret , prxditumque fit VnkaT tc.Pcrfcdtione, Pulchritudine , & Vi fe interne relpi- ciendi. nouimus enim horum vnutnquodqi Enti, prout eft ens , aliqua ratione conucnire, neque indubium re- uocari poteft, anhuiufmodi communiora ac indeter- minata entium vnicuiquc proprie ac determinate apte* tur , fcu an aliquid przccrca exiliis effluat, nam ficuti propria communium limites non tranfccdunr, ita com- munia analoga a propriis refpedu modi neceffario con trahenda funt. Exordiamur 4 Veritate, qux inter En- tis proprietates ccnfctur prima. Hxc ab illis veriratibut (ciungcda crit,qux vel in propofitionibus reperiuntur» vel propofitionibus exprimuotur.neq; enim horum ali- quod obiicere poteft intima ac Deo propriam veritatf, qux ficuti aptatur fimplicifsimo enti, ita fummam con- tineat (implicitarem nccelfecft. Siquis autem ea attendat, que de Deo Opt. Max.verc affirmari, ac negari fol£t, no abfque fu n ima admiratio- ne intueri poterit de eo vnumquodqi fimul &r affirmari & negari. Vnumquodquedc Deo aliquo pado affir- mari poteft , quoniam vnumquodque ab eo cxnqccfsj- tate pendet neque ab illius viitutc fciungitur. Rurfiis cadcmde eovere neganda funt, quoniam ca r^iiond vnumquodque in fc continet , vt fingula longe excel- lentiori gradu contineat, fimulque vnumquodque lon- gc excellat. ioi Ipfa autem fimplicis Veritati» vox duo menti noflrx obiiccrc (oler,rem fcilicct concipicdam, & eiufdcm rei conceptum flue comprxhcnfioncm. Horum vttumque in hac diurna Veritate coiungi oportet, quinimmo vnu vere atque idem omnino cft. nam qux perfedtionem ar- guunt ita a perfc&ifsimo Ente continentur, vt diuifione omni reieda illi indiuifibiliter atque idencific£ copulc- tur.Nos tamc, quoniam diuifibili virtuti innitimur, hxc qux vnu m omnino effecognoffimus , difiun&im conte- plari atque cognofcere cogimur. Diutnam igitur Veritatem ex ea parte rcfpicientes, *jaa forcipi ac concipi poteft , facile affentiemur ipCim ita vniformem.fimplicem, immutabilem ac apertam ef- fe,vt omnem diuexfitatcm, omnem multiplicitatem , o mnem variabilitatem, omnem obfcuritatcm repellat, nam obiedi diuerfitaa, multiplicitas, variabilius atque obfcuritas fallaciam erroremque parit, aut certe itn pctfedumcognofccnditnoduinproducit. quotum nui fumvetpriinx emincntifsimxquc veritati mclfc potcll vel eam concomitari. Eandem vero veritatem exca parte intuctcs qua co gnofeit fle concipit, qinmrutifsimc percipiemus ea acu ttfsima maximeque pexfpicaci intclJigcntiu prxditam efle,firn\ilque proprio comprxhenfibili fempcradhxre- re. Si qui» autem nos impellat ad id vteumque profert- dum, quod ipfum diuinum intelligibile vereconftitutt, hac ratione illi pro viribus fiimftccre enicemur. Acci- pimus ex jam conftituti», Effc Sc Veritati» fundametum ede , fele ad alterutrum conlequi , idcoquc Entium at- que veiitatu ordines coxquari. Accipimus etiam, vnu quodque^im aliquam continere , qua ea, qux inrelli- gendi virtute funt prxdita , excitare, ac ad tiiimec con ceptum atque intclligentiam perducere pof^it, dario rem tamen fcuobfcuriorem, prout cognolccntis virtu lis conditio fert. Sicuti igitur et priori politione colligitur , diuinx Veritatis vim ab aliis haud fecus deungi, quam diui- num EiTe ab aliis entibus clfentialiter ieiunguur , ita expoftetiori deducitur ciufdem diuinx veritatis vim hominum mentem ad fui conceptum impellere , atque Ctiam certis quibufdam illuftuyonibus ad id prxftan- dum firmare, atque aptam reddere. Singula autem per- pendentes, qux hominum menti objiciuntur , duo tan- tummodo reperiemus , qux ficuti diuinx veritatis vim manifefti continent, ita ad eandem vecu mque attingi- dam nos manu ducunt- Primum erit effendi ratio , qux Entium vnicuique nccciranb incfl, quxquei primo Ente nccefTatib effluit arqnc emanat.Si quis igitur com- munem hanc cfTendi rationem, unquam diurne verita- tis radium attendens, mentis aciem dirigat ad illius fon tem, qui entia omnia virtute coinplcdlitur , atque o- ma> a fupcreminct,concturque intueri idem Ens, tam- quam fe infpicif s , proprium lcilicct intelligibile atque idxam. in qua idxx omnes intelligibiliaquc omnia vir. tute infunt, hic • rcdlc, ni fallimur, dirigetur ad diuinx veritatis intelligibile. Secundum , quod idem prxftare poteft ac fortafTc ratione longe prxftantiori , fumitur cx commiinifsima Egnificabilitatc ,aux indiftindl conuenir non tantam rebus omnibus, fcd conceptibus ctiam, quin &ipfis vocibus fignificantibus. Siquis enim communiffimam hanc aptiiudinem, tanquam diuinx veritatis radium attendens, per eam ad illius fontem, in quofingulavi uifice continentur , menti» intuitum figar, hic fortaffc illorum fententiam non fpernet qui dixerunt, Deum ita effc, vt Ens refle appellari no pofsit, cum omne etia entis conceptum excellat. Ea vero , qux fic fpcculanti- bus ipfias diuinx veritatis dono occurrere portent ,fi- lentio potius venerari quam vetbis proferre licet. Contemplatio III. Pars I. 102 T fumma ac diuina Bonitas, cuius contempla- tio diuinx Veritatis conteplationi anncdlen- daert, aliquo modo cocipiarur, prxeipue fta- cuendum videtur, non Enti bonum aptari non poffe, id autem quod cft ens, bonum efTc vel ex co quod cft, vel ex co quod in optimofuo ftaru fic coiiftitu- tum. Statuendum prxterea erit, ea qux in optimo flatu funt conditura, ncccffarib vel ex propria vel cxSfteriu* alicuius virtute optimo datu frui,necnon ea qux bone funt, vel fibi prxeipue bona ede, vel rion libi prxerpue, fcd aliis. Sf hxc ad Dei bonitatem concrahantur.cxplo- ratum erit diuinum Ede, ex eo quod taleeft,fimul Sc bo- num effc fle optimo ftatuftjri, idemque taoh alierix fed proprix virtutis vi, atque Wiam fi Iu prxeipue bonum effe. nam, fi illius Effc ab optimo datu deficerdt , vel ad optimum alterius Entis vi deduceretur, fcu fi aliis prx- eipue, non autem fibi bonum effet, neque vere fimpleX eflet , neque exterorum Entium dignitatem aeperfe- diionem excelleret, ea enim qux vel optimo non nuun- tur datu, vel illo quidem Eruuntur , fcd alterius virtutis munere, fcu ira funt bona vt illorum bonitas ad alterius prxeipue bonum dirigatur , neque vere fimplicta funt, neque extera omnia fupereminere atque excellere pof. funt. at iam conditurum cd, Deum fimplifsiaiu ac per- fedlifsimum clfe. Nulla igitur ratione in dubium reuo- cari potcd,quin eidem eflcntialitcr conueniat optimo datui frui, atque ipfum cffc.Sc optime effc, indirtolubi- licer copulare, firnulq, fibi atq.cx propria virtute bonu effe, ideoque tcdlifsimc ipfum bonfifleipfam bcatitu- dinem appellari, nullum enim aliud bonum fcu ratione gradus, feu ratione modi, melius ac beatius inucniri poteft. Capvt VII. Di dmwA BoriUMi, C * p v t VIII. I>' <1““"* Exfitanj, Jute exfiend noda. jj V,° m . m pallo hoc diuinum Ens reipfa cxl* Iu (.nunc contemplandum cft. Illud certe circbftantia ul qua aliqnaue cir- confcriptionc includi atque atdlati polii afle. tere non licet, hi enim cxillcndi modi alia Entia cx ne- ccliitate lupponunt, atque ab illis aliqualiter pendent, idcoquc loge admodum diftant i primo ac nobtltfsimo Ente, quod licut a fe omnino cft, ita libi tamummode innititur. Hunc autem praftantifsimum enftcndi modii vtmcnlif nolit* fert infirmitas, fortalle aitingemus rcfpiclcncestxiftentia illius *entatis,q p vcrbistxptj- mi Iolci , quique nobis aliqualiter cft familiarior: nam ciltn duo in huiufmodi veritate repet iantor, vocis fcili- cct fonus,fiue etiam charaflcrcs, quatenus Icript is con. tinetur, 8t vefltas ipfa concepta atque ptolataifeu feri- pta.hotum priora, lituus fcilicct charatteti fqUC ac pa- ginar.tn quibus ipfi cliaraftctcs pingOtur, corporea cui- denter funt. Veritas autem cft veri Ipiritualis.nam eatdd veritates licuti ab vno homine prolata repeti poliunt i pluttbus qui in variislocis variifquc temporibus tepe- riuntur.itamvna certa quadam pagina 8tin vuo ulio. mate confer iptz pluribus pagin's inferibi polTunt Sc ad varia loquentium idiomata transferci. exquibus facili dtgnofcitur veritates has cx propria naiura ft atu neque locis, neque temposibus, neque citcunftantiis vllis ar- <ftari,feucircumfcribj,fed horum vnumquodque illis accidere, ex co quod corporeis innitantur, aut ab cifdi turtineamurac deuehantur. Siquis igitur huiufmodi corporea ab ipfa veritatis fi- gnmcattone mente feiunxerir.flc aliquam conceperit veritatem qux horum nullo indigear, fed fibi initatur, hiclnifallimur)fplritalera exiltendl modum attinget, lilot umque cxiftentiam intuebitur, qua neque terminis circumlcnbuntur.ncquelocis contine, itur.cilmiamen vbtquc fint,aut certi ede por.int.Eadem, autem clarius intuebimur , antmaduertentes , veritates , qua a nobis concipi ac exprimi poliunt , ab his qua libi innithur lique firmantur longe diftarc , nsque ob id tamilas «.ij. JC3 quod hx nullis corporfim indicent adjumentis , noftrx autem ab illis dcftitutx penitus euanefeunt ,fed ex eo e Ciam quod vnaquxquc noftrarum veritatum ab aliis o- mnibus difiupba cft, cum tamen ex alorum lumine pc- deat.ab illifquc firmetur aut certi perficiatur. Veritas autem ii» fc manens, diuinaque prxeiput, omnes verita- tis partes fimul complebitur, quas etiam ad vnicam col- ligens vernarem fimul illuftrat ac perficit.Huius autem admirabilis collcbionis imago aliqua elici fortaffc po- terit,fi ncHiurpJoqucndi modum nobis finxerimus, in quo vorbaxqclfquc tali virtute fint prxditx v vt non v- nam tantummodo rem explicent , (vti in communi ho- minum locutione Crpiffimc <;ontingic)fed conceptus e- ciam, neenon conceptuum plurimorum coniunbionc, quinetiam ad id deducantur vt vox vnica conceptus o- mnes neenon optimam illorum dirpofitionem atque o- mnimodam coniunbionem proponat. Ab hac igitur amplilsima fignificatione id omne quod corporeum cft fciungentes , atque fpiricualc tanquam vnicum & in fe manens intuentes, ad eam fotcafle exiftendi rationem, quxdiuinx veritati conucnit, aliqualiter deducemur, atque amplifsimumfimulqueindiuifibilc volumc illud, in quo veritatesomnes in vnica vet itate fulgent ac ruti- lant,tanquam in fpcculo 8 e in xnigtnacc, vt mentis no- ftrx ferunt tencbrx,conicbabimus. Vniucrf.Inft.Tid hom. perf. 10+ C A P V T IX. De dium 4 Dnrattone.fute de Ae- ternitate. pE d iam ad diuinam Durationem explicanda I conuertatur oratio. Id vt rcbe perficiatur, prxmonendi fumus Durationis voce,fipro- priam illius rcfpcxerimus vim , illud tantum- modo fignificari ,quod mutationi oppofitum cft muta- tioneque omnino caret, omnia fiquidem qux mutantur a priori Aatu vtcumque recedunt plenaquc durationc priuantur. Ouratio veto vt mutatione ita omni etiam inchoa- tionc ac confummationccatebir.nam abfquc aliqua no uitate ac mutationcvlla feu inchoatio fcu cofummatio dari no poteA.Durationis ergo vox rebe no aptatur feu rebus qux mutatur, fiue illarum mutatio pcrfcucrcr.fiuc rfoperfcucrct, fcucarundem mutationibus ,fiuc perfe- uercntfiue non perfcuerent.ea namquequp mutantur^ illaru mutatio pcrfcucrat.i priori Aatu femper reccdut, quod Durationem maiiifcfleexcludit-Sivcroillaru mu Catio ccflct , eadem itidem durationc carent : nam mu- tationis confummationein recipiunt, atque ad illius ca- rentiam feu quietis inchoationem deducuntur. Simili ratione ipfamet mutatio , fiue jyrrlcueret fiuc no pcrfeucret.vera caret duratione, quoniam illius per- feucrantia indefinenti innititur mutationi ; ex eo enim dicitur perfeuerare , quoniam prxcedens mutatio , po. Aeriori accedente recedit, ideoque ipfa mutatio peren- niter mutatur.Qiiod fi ceflet, haud fecus vera duratio ab ea excludirur.ex huiufmodi enim ceflatione immutabi litatis inchoatio atque mutationis confummatio de- monftratur, quorum vtrumque , vt iam dibum cft , ple- nam expellit durationem. Motus igitur, quamuis peren- nis, peifeueramia, durationis vocem vere ac proprie non admittit : illius fiquidem pcrfeucrantia continet prius acpoflerius,fimiilque inchoationem acconfum- mationenv Durationis vero perfeuerancia prioritatem ac poflerioritatem , neenon inchoationem ac confum- mationem omnino repellit. His dc durationis natura Ac condituris, colligere licet diuinam Durationem, qux catteras omnes prxccdit ac luperat, omnem mutarionf, omnem inchoationem , atque omnem confummationc vere excludere , idque non tantum ratione efleutix e- xiftentixque, fed ratione etiam operationis, neenon satione modi , quo huiufmodi operatio exerceri potefl. neque enim diuinum Eflc aliquando incepit, fiue ali- 2uando definet , aut diuina operatio,qux item initio ac ne caret, fucceffionem mucarionemue aliquam ad- mittit , fcd ita perenniter perfcucrat.vt fibi confnoba in fcquc collcba ac omnino contraba fit- Hxc autem dilucidius percipiemus, dato,diuinum E fle diuinamque , operationem aliquando inccpifle , aut aliquando futu- ram non cfle,aut non eadem penitus ratione ede. Pro- febodi diuinum Eflc aliquando incepit, neceflarib fa- tendum critaliam durationem almdque Ens prxceflif- fe: eflendi enim inchoatio. non eflendi terminumde- monftrat , terminus autem prxcedcntem durationem arguit. Si veto diuinum Ede aliquando definet , admit- tenda erit prior ac firmior duratio, cui hx eflendi ac no eflendi durationes innitantur. Sin autc diuina edentia vc! operario aliquatfrei ira. mutabitur, plures erue diuinx durationes. Quare priore ac firmiore durationl conuincent» fimulqv aliquod Ens ptxcedcrc prirafi Ens illudquc fuftinere. nj Duratio cft’ Entis proprietas, neq; abfquc vllo Ente reperiri potefl. Prxtcrca.fi diuinum Eflc, feu operatio admittere pof- fent fucceffionem mutationemve aliquam, ncceflarrun» edet priorem flatum pofleriori vel prxftantiorcm vel minus prxftantem eflc: quorum vtrumque & fummara a Deo perfebionemexc!udit,&: in Deo non vnica.fcd pluribus rationibus defedum inducit.Ergo, ne a flenti-’ ri cogamur fcu durationum atqiEntium ordines iii infi- nitum extcndijfeu primum ensfumma perfcbioneca- rere defebuiuc alicui fubiici , tanquam explorata ad- mittenda funt ea qux tradita funt dc prima diuinique duratione, quam Aeternitatem appellare licet. Hum^ auccm xternitatis diuinxque durationis , fi rebeani- maduercimus , imaginem aliquam prxbere fortalfc po- teft fenfibilis quies inotufque carcutiaihxc enim ex mo tus quidem, qui vere mEfurabilis cft, concomitantia m£- furam admittit , fcd non ex propria natura, nam fi hxc penitus feiungarur a moru omnis menfuzx incapax erit. Quamobroil fi finxerimus cam concomirari abum aliquem omnis motus expertem, ex fenfibili illius con- ceptu perducemur vtcumque ad imaginem xternitatis, qux pi imi inccllcbus fpiritalcm abum coufequicur. C A I* » T X. De diutr.a lr tutate fulnlantuih. V.« ad diuinx Durationis ipfiufque Alrerni- tatis pcicrpticncm fpebant, hoc modo enar- rata fint. Ad diuinx aurem Vnitatis conceptu vtcumque obtinendum , accipiendum eflee* )o xiftimamus, omnem fubftantialcm Vnitatis diucrfitate pendere feu cx numero & natura rerum qux coniun^ guntur,feu cx multiplici coniungendi modo. Duo jjxc fibi inuiccm aliquando aduerlantur , aliquando fiaucnC. Tunc fibi inuiccm aduerfantur, ciim alterius confum- matio alterius confummationcm repellit, vt in fingula- ris hominis & in ciuitatis vnitatibus euenirc videtur, ciuilis quippe vnitas , fi cuniunborum natura attenda- tur , dignior crir vnius hominis vnitajc , qux tamen cx coniungendi modo imperfedior ac infirmior eft. nam hominis vnius patres ac membra longe decentius co- pulantur quam ciues cx ciuili focietate vniri poffint. Tunc autc h$ c duo fibi inuicem fjuct.ciltn maior vnius perfebio maiorem alterius perfebionem requirit. Hoc in fpiritalibus r atque in diuina vnitate prxfertim, 8ue- nirepcrfpicuum cft. neque enim aliter vnitas virtuti e- minentiflimx , a qua defebus omnis penitus abcft,con- ucnirc poflet. In ca itaque reperientur coniunba per- feba omnia, fiue fint, fiuc die pofsint, atque ita coniun- ba vt non tantiim indiuifibiliter copulentur, verum etifi vnum penitus atque idem fint. Diximus autc perfirba omniatnam ea, qux aut Oinni- no funt maU,aut malo aliqualiter coniungunrur, a diqi- na vnitate feiungenda elfe in dubium rcuocare non li- cet.quin etia ipfa perfeba, arq; cx propria natura bona, diuinf vnitati ca ratione annebenda crunt,vt illaru de- febus imperfebioque omnis fciungatur , neque enim horum 105 horum aliquod perfe&ifsimo Enti aptari portet. Non folum igitur corruptio , defatigatio , xgritudo, ignorantiaque omnis a Deo aberunt , verum etiam nu- triri, conualefcere, acquirere, addifccre, cf teraque hu- iufmodi. na horfi vnumquodq» ita bonu cft , vt feu mali coniunCtione feu boni deieClG copleftatur ac innuar. Illa veu» ,quxeffentialitcr bona funt, neque vllum ex necefritate dcfeChim arguunt, vtputa rpfum Effe, ef- ftciedi virtos .cognitio, ac truitio.ita ad diuinam vnita^ tem pertinent.vt & fibiinuiccmcopulentur,&: ab eoru ynoquoque imperfectio quxlibct penitus reiiciatur. Qjaproprer fateri cogimur, Deum ita effe, ita agendi vututef rxditum effe, ita agentem, cognofccntem atque (ructem, vt a fuo Ertc.virtute.aClione, cognitione, frui- tioneve deficere nullo modo pofsir. fatendum etia crit ipfum diuinu-n Effc,virtutcm , operationem, cognitio- nem,ac fruitioncm.omnium entium , virtutum, opera- tionum, cognitionum , fruitionumque vim ominenter compleri, fimulque afferendum idem diuinum Effe ab ipfa diuina virtute, operatione, cognitione, fruitiotteqi nullatenus diftare, ditferreue , fed vnum penitus atque idem effe. Hinc infpicere licet, quanam ratione diuinG Effe extera omnia excellat, nam alioru plurimaata funt vtpoisint non effe, neque ex nccefsitate funt: quxdaad folam receptionem funt apta , fle agendi virtute carent, quxdam ita agendi vitutefunt prxdica.vt illam no fem- per exerceant , quxdam cognofccndi virtute , quxdam /ruendi a&u deftttuuntur , omnia demum huiufmodi funt.vt cxcoilitutione proprij Effe,propri$quc virturis, exterorum Effe , atque virtuctbus aut omnino aut ma- gaa exparte careant. Decernere aucc.vtrum diuina vni- xasrelaciuorum etiam bonitatem complodatur , nobis non tantuin difficile, atque arduum ell»fcd etiam, Ii Na- turx lumini innitamur,omninoimpolsibile. afferentes enim horum bonitatem ab ea contineri , videbimur in- firmare inodu diuinx vnitatis,in qua bona omnia iden- tificantuc nam realis relatio no datur abfquc rcati ter- minorum relatorum diftin&ionc. Quod fi hfc relatiuoru bonitas i diuina vnitate amo- neatur, eadem diuina bonitas vrcunquc imperfecta erit, xefpcdu eorum qux in ca copulenda funt ,cum prxfcr- tim dentur quxdam relationes , qux rcfpcdu vtriufque termini perfedionem admittunt 8c foucnt, vt puta pa- U»s ad filium^bj ad patrem, a inicique ad amicum. luque,ficuci a Deo rcpcllcdx funt relationes omnes, qux connotant imperfectionem, feu refpcCtu vtriufque termini , vt puta relationes illorum qu» libi rnuic* opi- culantur, feu refpeflu vdius termini tat&m, vt pura ma- giftri ad difcipulum.ita has.qux rdpedlu vtriufque ter- mini perfedionem xqualiicr retinent, ab eo arooucre rationi confonum non cll. Patet igitur, hic nos impel- lere ad prxllantiorcm contemplandi rationem,qu$ et ia prx^antion ac longe diuiniori lumine exercenda cft. hxc fiquidcin nos tutos reddunt,talcs idationcs diuin$ Effentix ita ineffc.vt diuinam vnitatein nulla ex parte diminuant, fcd ad fummam potius confummationc per- ducant. Contemplatio III. Pars I. 106 in qua diuina Pulchritudo confiftir, necnon de Virtu- te, ex qux interni ordinis radix conftiruitur. nam iam dcmonftratum cft diuinum Effe, diuinam operationem, diuinum operandi inodu m , liipercxccltcrc omnia En- tia , omnes operationes , omncfque operandi modos, fimulque idem atque vnum efte. Quapropter reCtc dici poterit , Deum Opt. Max.non perfectum effe, fed ipfam pcrfctftioncm.non pulchrum, fed ipfam pulchritudine, non concordem feu pacificum , fcd ipfam concordiam atque ipfam pacem. Cap»t XII. De dimnis relationibus utenti*. Emonitutk Dei Opt.Maxproprle- tatibus,qux abfolutorum naturam vtcunque- rctincnt.aliqua circa illas dicenda edent, qii$ licet vere lint rcl.it iux , interius tamen exer- centur, neque vlla adhuc ratione exterioribus innitun- ' tur, nili qux fupe: ius circ 1 diuinam vnitatein pr opofita funt, huic etiam contemplationi, vt noftrr imbecillita- ti conucnir.fatisfacerentrdato enim, diuinx virtutis Effe excitari, perfectionem, perfcCU asionem, atque omni- no confummata fruitionem vnuin, atque idem effe. fa- cite intueri poffumus horum nullum internam realcm- que ralationem conftitucre.quanuis enim vere afferen- dum fit Deum feipfum intelligcrc atque i fcipfo imel- | ligi, feipfum amare atque a ferpfo amari , diuini tamen Iintclligentis & intellecti, amanris Se amati, prout fein- uicem ranquam potentia & obieCtumTcfpiciunt.realc diftinCtioncm dari aufpicandum non eft.fuperius quip- l peconftituimus.ea qux tnfcipfis proprium exercent | munus circa feipfa nop tanquam etrea fubieCta.fed tao- quam circa obie&a vctf?ri; atque ita mtcll Ctionc per- ficere , vt ntilhm intelligctyis ac intclhgibilis rcalc di- ftinCtioncm inducant. Nobis tamen ex longe prxftantloris luminis irradia- tionibus compertum cll, hxc cffccxoidia tliuinarfi rela- tionum internarum, quarum termini conftituuntur per modum intellectionis & per modum amoris. Ciitt XI. De Dei perfethone, pulchritudine, ac virtute, (]uj tpfeflbi confcnttt. RV« de admirabili Dei vnitate enarrata funt, U fatis paratos nos reddunt ad aliquam perce- 2 ptionem reliquarum proprietatum, qux fimi- — "liter abfolutam naturam fapiunt,3c diuinx Ef- 'entix aptandx funt, Perfectionis fcilicet, Pulchritudi- nis, atque interna refpiciendi virtutis confiat enim has nobiliores ignobiliorcluc effe pro maiori minoriue no bilit.-te operantis, operationis , ac modi , quo operatio exercetur. Irique fimiliter manifeftum erit, internam Dei Opt.Max. sd propuum opus dtfpofitionem, ex qua perfectio cft conftituenda , omnem confummationcm complcCti, atque cum ipfo operante identificari. Idem, eafdSmquc ob caufas fentiendum cft de proportione, Cuvr XIII. De diMi ni* relarionilr.fi ad exrra , tfu.ttentu Deo funt ef* fcnti.de rfeu de dturtts proprier atibut relatmn,at- ejtir de Ubero eorundem zfu. E d ia mens noftra conuerteda cft ad exter- 'jfc nas Dei iclationcs , quatenus illi funt effen- k ' tiales.feuad diuinas proprietates relatiuai atque extetnas. Harum nulla rcfpeClu vtriuf- ue termini cffentialiter feu pcrfeCta feu impcrfcCta e- . Jrficut enim quxexvtraque parte impcrfcO{funt,diul no atque pcrfcCtifsimo Enti aptari non poffunt , ita qux cx vtroque {termino funt perleCtx , quatenus Deo ap- tantur, illi ratione vtriufque termini aptandx cYunr, tuneque incernas non autem externas relationes con- ftitucnc. Relationes igitur, quas nunc fpeculadas fufeipimus, refpcCto vnius taiuuin cermini,perfeCbr funt,ide6quc, cx eodem etiam, Deo effcntialiter aptandf erunt ,& illa- rum vfus non Dei externa rcfpicientis, fcd ipforum ex- ternorum bonum intedct.ncquccqim perfeClum,qua- tenus huiufmodi, ab impeifeCto.vt eft impcrfcClum.bo ni incrementum recipit. Nouimus etiam, Deum Opti- mum Maximum libi bonum effe , ac fummum bonum, quod nulla ratione augeri poteft. Harum autem rela- tionum femina , rationCfque omnes , vt cx fuperiori- bus patet , colligcndx funt cx diuina Effentia , feti virtute .necnon ex diuinis proprietatibus internis at- que abiolutis, quas enumerauimus, ita tamen vt ad tres prxciouos ordines deducamur , horfimque ordi- nG vnufquifqi tres prxeipuas Se prxftantifsimas relatio- e.iij. 107 nes contineat, omncfqueob id nouenarium numerum impleant, quemadmodum enim , qux ab entibus exter- ni exercei i folent, continent neceflario extefionem Icu potentix.fcu veritatis, feu bonitatis, ita diuinx petltix, veritatis, ac bonitatis extefio triplicem vfum admittit: illarum fiquidem vnaquxquc poteft extendi untum,ex- tendi ac protendi, protendi ac crfundi. Tunc diuinx Eflcntix vis, cui Potentia.externa rcfpi- ciens.afcr ibitur, extenditur tamilm.cdm (impliciter ex- crcetur.tunc potenditur,cum cxrcrnx Exjftcntiz.quam a diuina Virtute propriori quadam ratione pendere no. uimus, vfum alfumit.tunc effunditur, cilm pcrfedlionis quoque , qu* ab eadem EfTentia prxeipue effluit , vires exercet. Simili ratrone, diuina Veritas ex diuinf Dura- tionisac Pulchritudinis, & diuina Bonitas ex diuinx Vnitatis‘& Virtutis interna refpicientis acceflu,nd tan- tdm (impliciter exercentur ac extenduntur, fcd proten- duntur etiam atque effunduntur. Ex fimplici vero cxrffione diuinx EfTentix oritur pri- ma coftitucio eorum qux Deo fune externa. Ex cimdcrn procenfionc deducitur omnis externoru firmitas ac ful- cimentum. Ex illius effufione accedit eorundem con- fummatio. Exfolaextcn/ione diuinx Veritatis externa omnia excitantur, ex eiufdem protenfione externorum vnumquodquepro vniufcuiufquc captu illuminatur.Ex illius ctfufionc eifdcm diuina arcanarcuelantur. Ex folaextenfione diuinx Bonitatis diuina bona ex- ternis ita objiciuntur, vt ad illorum amorem prouocc- tur.Ex eiufdem protentione diuinorum bonorum clar- gitio inducitur, fimulqueilloru admiratio ac vehemens quidam amplexus. Ex illius effufione ea qux diuina bo- na recte profecuta funt adfammambeatitudinem pro fingulorum captu perducuntur. Pater autem, horum vnumquodque pluribus rationibus exerceri polle : ex • ternorum namque conftitutio, quam diuinx Eflcntix feu Virtuti (impliciter ad feribenda diximus, iDeo excr ceri poteft, tum abfquc vllo^vfu externi alicuius , quod feu recipientis feu fufcipicusfuftineat partes, tum cum externi alicuius vfu. Dum diuina Virtus nullum exter- num ad vfum deducit, externa creat, dum vero exerce- tur ailumpto vfu quorundam externorum cum agentiu, tum recipientium, rerum generationem ac propagatio- nem perficit. Non difsimili ratione diuina fulcimenta, confummationes, excitationes, irradiat iones.reuelatio- nes.bonoru oblationes, eUrgiciones,amiczqucadhx fiones , ad eorundem externorum commodum ab ipfo Deo exerceri poterunt. Hxc tamen clarius cognofccn- tur ex h»s qux inferius enarranda funt circa exterorum Entium ordines. Nunc vero animaduertedum videtur, has relationes, in quibus alix plurcs fortafTc virtute co tinentur ,non catum a Deo Opt. Max. aftu exerceri pof- fe,fed etiam ex fumma illius virtute quimaxime forti- ter,ex fumma illius veritate quammaxim* fa pient er, ex fumma illius bonitate qtiamaximc ardenter, cx fumma illius exiftetia quimaxime extenfc , ex inuariabili illius duratione quammaxime perfeueranter , ex indiuifibili illius vnitate quammaxime efficaciter, ex fumma illius pcrfeltione quimaxime abfolutc , ex inenarrabili illiu* pulc. 'ritudine quammaxime venuftc ,& ex incompte, nefibili illius ordinatione interna quammaxime. oppor tune.necnon optima cum difpofitione Non dubitamus plura alia attfngi atq; vtcfique etfari polfc, diuino lumi- ne illuftrante, circa diuinas relationes externas, variof. que illarfi vius. at fufitek in prxfencibus hxc aliquo pa- fto deJineafTc-.nam ca contemplamur qux Narurp vis li- berius experiri potclicptera verb, aliquando longi fir- mioribus diredlionibus infiftentes, ac Deo Opu volete opituUntcquc, perquirere enitemur. Silentio tamen demandandum non eft.diuinarum relationum vnamquanque ea ratione Deo Opt. Max. aptandam effe , vt ad a&us etiam tum priuat* tum pofi- tiue oppofitos deduci pofsit. Deus enim non folAm crcara poteft.fcd etiam non creare & dcftrucrc,non ta- sum fulcire, fed etiam non fulcire ac fulcimentis omni- bus denudare: idimque circa alias relationes atque er ia circa agendi modos cuenire ncccffc cft.fiquis cmtn ho- Vniuerf. Inft. ad liom. perf. 101 rum aliquod a Deo amouerc velit , hic feiungeraliquid • quod pertinet ad vfum fummx potentix , fummx veri- tatis, ac fummx bonitatistatque id, quod fummum cft». non lummum efficiet- Idem ad id deducetur, vt illi fit- . tendum fit , Deum agere non libere, fed ex ncccfiitatc Naturx, quod iam conftitutis manifefte repugnat, qua enim ratione verclfcipfo operatur, fimulque perfedif- fimum ac fummum cft , fi neccfsitati fubiicitur,neccfsi- tas fiquidem arguit vel externam vim, vel internum de- , fe&um , vel interni boni inquifitionem : quorum nullu aptari poteft Enti, quod cft a fcipfo,quod complediituc omnem perfe&ionem, quod cft exterorfi omnium fons.’ Si vero dicatur, Deu Opt. Max (ibi ncccfiitatc iroponu re, & (e certis quibufda legib. deu incite , perferutadum eric,an id Deus liberc,vcl no libere agat.Si libere, ergo verecft liber, fingulique & agere & non agere poteft. Si non libere, ad eadem inconucnientia deucnietur , fi- mulque amoucbitur ab eo , quod pcrfe£fifiitnum eft,at- que indepfdcns, ratio independentix, S c libertas, qux bonorum maximum redfc ccnfcri poteft. Quanuis igitur negandum non fit, diuinam Bonitati ex fui narura efleluimet diffufiuam , 1 1 m u 1 rame afleren- dum cft Jias diffufiones adimpleri non pofTc abfquc vfu» cocurfuq» intcllcihonis ac diludicacionis. diuinx enim bonitati diuina vetitas ac intelledfio efleotialltcr adiu- guntur,cidcmqueidentificantur. Dices autem diuinam bonitatem , ititelletfionc diiudicationeqne accedenti» fcipfam diffundere, affentiarur necelfeeft , eam non cx Naturx neccfsitate, fcd vere fic omnino libere talem rfc fufionem exercere. Capvt X II IX. , De creari t enubo» funt communia, di que no- li illorum LJfe ac plenitudine. i * c,rca diuina mruramdiuinafque proprie» 1 fic delibatis, ad reliquorum explicatio- 4 Ejjwff nem accedamus. r. , Nouimus virtutem, qup omnino indepederts atque a fe cft,vcrc vnicam effe, receptionem omnem re- pellere, omni inchoatione carere , atque liber* extera, creare. Ex his patet .exteris omnibus commune efle , 1 prima ptdere, fimiilquc deficere quammaxime ab illius veritate, bonitate, exiftcntia,duracione, vnitate, perfe- dione,pukhricudinc,intcrnaquercfpiciedi vinuce, i» tamevt lingula pro vniufcuiufque captu ex diuinaram relationum protenfione atque effufione ad optimu per- duci pofsmc. Vtrum vero Entia, qux libere a Deo creanda ac con- ftituenda funt,reipfa exiftanc, vel non exiftanrqaantum ad fenfibilia, atque ad ca qux fcnfibilibus anncdu£lur, attinet, fenfusiplc tcftatur. intuemur enim Cxlnm.ter- ram,&; qux ab his continentur , quotu vnumquodque 1 Deo cft. Quantum aurem ad ea,qux lenfu no attingun- tur, rat io jpfa conuincit. nam fi Deus ex folius dcccnciz impulfu impcrfcdliora produxit , atque Entium partem conftituit , eum non ex decentia tantOm, fed ex confo- nantia etiam perferiora produxiffe afferendum eft.pro- priamque bonitatem quam affluentifsimc eff\jdifle,vt perfede incepta ad fummam confummationem perdu- ceTct. quod etiam, quantum ad fenfibilia attinet , vitra omnem noftrum captum rcipfa prxftitumcflcjrcOpfx ac udem fenfus tcftatur. Eadefentcntia confirmari poteft ex natura humanz mentis.nouimus enim diuina liberalicate eavipnrdita ac decoratam cfte,vt pouic omnia perquirere ac perlu- ftrarc. Siquis igitur afTerar, aliqua corii qux ex redo ra- tionis vfu inueniuntur, rcipfa non dari.hic fateri coge- tur omnem fpcculadi rationem inutilem ac vanam cfTc, atque cx illius vfu homines dirigi rfon ad verum, fed ad mendacia, feu certe illius conatus vanos atque inutiles c fle, quod manifcftam impietate..! continet. Sicuti autem tanquam compertum cft accipiendum, omnia qux ad vniucifi um fcnfibilis qua intelligibilis confum- rop : onfummationem aliqua ratione pertinere potiunt , ex diuina bonitate vere ac reipfa elTc , ita nullo modo ad- mittendum ed. Entium aliquod, prxtcr Deum, inchoa- tione carere, horumvc aliquod Deo coartcmum elTe. Patet enim ea , quf Deocflcntialiterac primo conue- niunt, creaturis aptari nonpode. In Logicis fiquidem eondituimus, fpecicrumfpecialiffimarum proprietates ita vni conuenire.vr alteri edcntialicer adiungi nequa- quam poffint. Neque vero ad id deucnire licet vt dica- mus , ea qux a Deo filat , Deo cojtcrna elTc , non pro- prixfcd ipfius Dei virtute. Nam fi proprietatibus vere- ndi proprium a rerum edentia pendere, neque fine illa liyerisjpodc , dara creaturarum xternitate , diuina e- tiam Edentia eifdem creaturis tribuenda erit, deuti datispluribusrifibilibus.plurcs homines cx necelTlta- te dantur. Deum autem fe extra fe edundere impof- fibile ed. Non didimili igitur ratione impoflibile erit.diuinam aeternitatem , qux omnem inchoationem reiicit, crea- turis aptari. Praeterea, cdm Ede illorum ,quxcx diuina cleftio- ne creanda funt, intelligi non polTic, nili prxcedac in- tclle&us adualis creationis , per quam proprium con- fequunrur ede^maniredum ed adcrctcm creabilia Deo coxtetna ciie , ftmul oppofiea afrirmarc, illorum fcilicct Ede incipere & non incipere. Contemplatio III. Pars I. fro C * P T T XV. De Entibus <ju t 4 fe non funt . fed perfe ,dr infe , feu de Abfbtdhs wtellelhbui. fiE o iam Ungula , prout huic Contemplationi Pconuenit,perlcrutemur. i Ea qux 3 fe quidem n5 operantur nec funt, ■ per fe tamen atque infe operamur St funi. Quatenus in fe operantur Se funt ,vt iam didicimus, funt intelle&ualis naturx, fimplicem exidentiam ad- mittunt, libertat^que decorantur. Quatenus vetb e- tiam perfe funt ,rctiucntque conditionem priorem, vt fint etiam in fe , non tantam intellettus erunt , fed in femanences. Igitur ita intelligcndi virtute pnlhbfit, vtfimulex fuimec idex vere intelligibiles dnc , atque etiam feipfos indednenter intelligant. Neque enim alia ratione proprium aftum per fe atque in fe exercere podent. Horum tamen intclligibilium dmplicitas 3 diuina dmplicitate quiro maxime didat. Neque enim effeCtus caufx perfcttionemxqture podunt. Quapropter reci- pere poterunt , ea tamen ratione ,vt ex recipientis & recepti copulatione nulla cdentialis compodtio reful- tet.ltd recipiens nouum tantummodo edendi moduin adipifcjtnr : haud fecus quam acri eucnit dum illuini ■ natur , St fpcculo dum imaginem aliquam recipit. Quod autem ad eorundem intclligibilium liberta tem attinet, feiendum cd eam, quantum ad eligendi a&um,verc abfolutam ede -.quantum vero ad aClio- num tum confummationcm , tum frudum , pluribus rationibus deuinciri ac coardtari : nam 3 fe non funt, fed 3 Deo ac ex diuina bonitate. Dedciunt a fumma Dei perfe&ione, ac bonitate aqua plurima recipere podunt. Itaque necedario tenentur Deo , atque fibi Deo quidem tanquam Entium omnium perfe&iffimo, nnquam libi benefico atque proprij Ede audori. Igitur, deuti cd fumme indecens non tanefim priua- true.fcd pofitiuc , fupereminentem Dei naturam attin- gere , eam autem non venerari ac decenter colere: ita ed qulmmaximd didonum, infpiccrediuinx bonita- tis propenfionem , illi autem decenter neque occurre- re neque adhxtcrc. Ed etiam quam maxime inhonertu ac turpe, recepide a fummaDcibonitatc proprium Ef- fealiaqueinnumera beneficia ac maxima , & dcdccrc feruientes alia plura , ac prxdanriflima ab illo recipere oodunt , quorum amifsio proprix etiam dultitix aferi- benda erit : patet fiquidetp quammaxim^dultumedc feipfum denudare talibus bonis , qux 3 fumma Dei be- nignitate ac liber alitate fperandj funt. Horum igitnr abdradorum libertas, d proprif Naru- nt limites attendantnr,ea ratione deficit i diuin*libcr- tatis gradu , qua feruorum libertas recedit a dominoru ac imperantium libertate. Capvt XVI. De Abflrafl orum inteiligibtlium veri rate,?; umero] dtihntho»e,AC drffofiuonc. Laboranot m nunc ed, vt aliqtfo pado intueamur , quanam ratione communiores proprietates abfolutx,quf his eciam intclligt- bilibus abdradis aptandx funr,3 djuinis ciuf- dc ordinis proprietatibus didet atque deficiant. Huius autem conrcmplationis exordium a veritate, quam pri- mum locum obtinere nouimus , fumendum erit. Hx ex ea parte, qua comprehendi podunt , accipicndx non funt , feu a fignificabilitate , fcu ab Erue , feu ab aliquo illorum qux Deo funt omnino interna, (horum enim vnumquodque, vt iam demondratum cd , condituic i- pfam diurnam virtutem , fcu illi omnino idcntificatur) fed ab his qux Deo ita funt externa, vt diuinarum rela- tionum ad extra , quas fuperius enumerauimus , vim primo contineant : fancitum fiquidem elt , Deum crea- turarum numerum omnem adimplere. Itaque cen- fendum ed,eum proprix potentix, proprix veritatis pro prixq bonitatis extentionem , protentionem, atque cf* fufionem ea ratione adimplere, vt ea primo ac pixcipue pariat, in quibus lingularum harum relationum ac ex- tentionum ratio ac vis propriori quodam lumine colli, girur & continetur , quxquc in proprio intelligibili ea prxeipue comprehendunt , qux pertinent ad illarum v- fum , fimulque Deum ipfum .tanquam horum fontem ac au^orem, propriori quadam ratione cx Naturx oidi* ne intueri podunt. Patet autem, has relationes, quatenus a Deo externe exercentur, edcntialiterab inuiccm didingui.Quapro- Pter «dentiri cogimur, ex illarum vnaquaque ceiram ve- ritatis intelligibilis obic&ionem coftitui, ob idqueab- draftorum intclligibilium ordines harum relationum numerum xquarc.ac nouem ede, ea tamen ratione, vt in lingulis ordinibus plures intcllc&us admittendi fint. Hoc exeo manifede deduci videtur , quoniam finguio- rum ratio pluribus rationibus extendi ac contrahi po- ted ibeatificationis fiquidem ratio contratta ad beati- ficat ionem , quf intelligibili alterius ordinis aptari po- ted,diuerfum intelligibile parit : quodtamen,vt magis concra£him>3 prioris dignitate recedit. St hx quidem concra&ioncs pluribus vicibus repeti podunt. Dum igitur finguli ordines rcfpettu lingulornm or- dinum fic contrahfitur aeque cxtcnduntur,cuenire cre- dendum cd,vt horum intclligibilium multitudo, diuina bonitate fcipfam fumme diffundere eligente, quamma- xime adaugeatur. Quis autem his intelligibilibus numerus conftituen- dusfit , Se vtrum fic eliciendus ex nouefari; nouem multiplicationibus , ita Vt poderiorid totum quodex prxcedenti collcftum ed multiplicer, vel ex aliquo nu- mero omnes harmonicas confonantias cuiufcunquegrx dus 8e ordinis comprehendente, an alia ratione , Deus ipfefcic. . *nr Nos tanta in re non tantam certa aliqua ratione ca- remus.fed neque probabili conie&ura ducimur- Id ta- men aderendum videtur, hos intellc&us ab inuicem no folum numero, fed fpecie etiam didingui. Illorum enim vnufquifquc proprium intelligibile confpicit ac fpecu- a dtuino cultu 8e 3 gratiarum a&iombu$ , neque talem I i Iatur.ita tamc vt perfcfliorcs imperfectioribus proprix erga alios fe exhibere qualem fe Deus erga fingulos ex- 1 J lumina,atqueeriam perfeitiora diuinaq; prxfcrtim de- hibet. Iidcm incelleCtus debent fibi , quoniam Deo de- 1 ferre atque impartiri pofsint^iuiufmodjqilumina ab ia- e- ii i). 111 ferioribus gtadatim recipiantur, donec ad poftremos deueniatur «quibus proprium erit ab omnibus nobi- lior ibus pctfici, ipfotque homines , de quorum inrclle- duali natura poftmodum dicendum erit , illuminare. Ipfas autem diuinas relationes externas, quatenus ad a- ttum dedudas , ac externa abfolutd conftitucntes , ab- ftra&oram intclligibiliu obij£a atque eflenefas, prout conftitututn cft ,vetc conftitucrc,ex co etiam patere poteft , quoniam talia obietta ea ratione deficiunt a fumma amplitudine diuini intdligibilis , intelligibilia omnia eminenter ac indiuifibiliter complcdentis , vt fimul tranfeendant corpora omnia vud cum his qux coi por;a eftentialitcr concomitantur. Sicuti enim Entis conceptus , etiam quacuifquc creaturarum conceptio- ne reieda , liberi exerceri poteft , quoniam innititur primo Enti , quod i nullo pendet , fed ifc cft : ita crea- tionis, manutentfonis , confummutionis, necnon cx terarumdiuinarum relationum conceptus libere ad a dum perducitur, otnifla quacunque rerum corporea- rum conceptione. Hoc autem manifefti conuincit, tales conceptus pri- mo ac pnrcipuc inniti non rebus corpotcis , fed his En- tibus qux eflent ialiter funt abftrada atque in fc manet. Qtixcunque enim corporibus primb aptantur abfque corporum conceptione conceptus non pat iunr. Eadem etiam fupponunc conceptus abftradorum intelligibilium «quos enumerauimus,haud fecus quam hi innitantur Entis conceptui coque ablato cofcqucn- ter corruant. Idc confirmatur ex natura humanx mentis , qux ( vt poftmodum clarius patere poter it)non tantum attinge- re poteft rerum omnium dlentias vritatcfque edentia les , fed etiam ad eafdem attingendas rcipta impellitur ac dirigitur ob quafdawobicdiones arque inicdiones, qux ab vnoquoque cognofcibili ac intelligibili cffluiV & humanam mentem vtcunque attingunt. At nifi diui narum relationum externarum rationes ahlolutctab ftradorum intelligibilium propriora obieda propone rent, illorum obiediua vetitas i nobis nullo pa&o at- tingi polTet.Nam nulli alij conceptus dantur.quibus ta le munus aferibendum (it. Itaque fatendum cftet has obiediones atque iniediones noftram imclligedi vim, necnon horum Entium intclligibilitatem , hac cx par- te fruftrari : quod Naturx ordo non patitur. Aliud c tiam inueniret fatis mirabile , humanam fcilicet men- tem percipere lenfibilia omnia, quorum intelligibilitas cft fumme infirma , pcrduciquc a.l idxani diuini in- telligibilis omnium lucidiflimi» in his vero, qux ab v- troque extremo manifefte didant , deficere, quod certe valde dilfotium eft. Sed aliqua dicenda funt, qux conftitutorutn intelli- gibihum dignitates , ac dignitatum gradus vtcunque docere poffiut. Exiftimandum cft, eos exterorum dignitatem excel- lere, qui propriori quadam ratione intuentur diuinx bonitatis clfufionem : hxc enim rcfpcdu creaturarum vlcitni finis rationem contincnt-Eandem ob caufam his fucccdent intellc&us , quibus datum eft diuinx verita- tis effufionern propiiori ratione confpiccre. Tertium locum obtinebunt , quicirca diuinx potentix effufio- nem ver lantur : hifque eadem ratione adiungentur, qui diuinx bonitatis , diuinx veritatis ,& diuinx potentix protenfionct^refpiciunt: quos eadem ferie fubfequen- tur, qui intuentur fimpliccm carundem extenfionem. In abftradtorum autem difpofitionibus.vt cx lpecic- rurn analogarum natura colligere licet , dignitatis ac originis prioritatrs non dilhnguntur , fed eadem, tam relpcdu dignitatis qnirn rclpedu originis, prioracen- fenda funt. Hxc tamen omnia , vti Deo placet , Oc fint & dicantur. Vniuctf. Inft. ad hom. perf. C A , V T XVI 1. De Abflrallorum vtteUtgtbUutm bonuate , extftennatai rchjwi propnetattbtit nbfolmu & relatiuts, tuter nu , ac extentu. m V n c pro viribus cxplicandx funt extetx corun<*cm abftradlorum intelligibiltympro- 1 Hlorum bonitas defieret i diu»- Twjsvi na bonitate, non exeo tantiimquoniam non compleditur optimum edendi (latum eftentialitcr» fed ex co etiam quoniam propria vnicuiquc eden- di bonitas , inna propii; veritatis limites contine- tur. Quanuis aurem hi intclledusprovniufcuiufquegra- du optimum ciTendi modum admittant , huneque prx- cipuc non ad aliorum , fed ad proprium commodum ac bonum, illud tamen adipifei poliunt non cx propria, fed ex optimi Entis voluntate ac viitute. * Eorundem exiftentia quanuis ex certa aliqua circum- dantia,rcalivecircumfcriptione non coaittctor, deti- netur tamen intra certos terminos virtutis , que vnicui- que conuenit • Illorum etiam duratio talis quidem erit vt ad non clfe nullo patto fint prona, (fimplicia quippe funt,& carent quacunque contrariecate ) at neque ini- tio careb-r , neque illius peifcuerantia abfque diuin* bonitatis vfu perenniter confidet. Nam tales intrlle- dus.vt nouimus , a fc non funt. Simili rltione illorum vnitas neque omnia congeret , neque co padlo propria amplexabitur vt ab illis naturalia difiung) non poffiut. Idem fentiemium erit circa eorundem perfectionem» pulchritudinem ac virtutem interna refpicientem : ha- rum enim vnaqujquc & intra ccrtoslimices detinebi- tur , Sc ab eifdcm vtcunque feiungi porcri-. H;c autem mcommoda illis euenient, dum cx deprauato propriar libertatis vfu diuin; bonitati aductfan audebunt. runc 'iquidem illorum veritas ohlVurabuut^ bonitas depra- uabitur , exiftentia coarttabirur, duratio ad illorum in- ommodum pctfirtct Nam ad proprij “peris v fum ne- ^uc difpofica neque propcnfa etunt , fed ciufdcm abit- um prolcqucntur, idcoquc iinpcifcdilfiina arque de- formia fient , fimiilquedeuenicnr ad fummam oidinis perturbationem internam. Sicuti aurem, quatenusi diurna bonitate recedunt, his malis fubiiciuntur, ua ad- n;tentes diuin; bonitati cx decenti propri; liberratis vfu,exdiuma Iibcralitate , diuin; potenti;, diuin; ven- eatis ,& diuin^ bonitatis protenfionem ac effufionem experiri poftunt , fintulqucpt;ftantior:bus veritatis lu- minibus imbui , fumma beant udine frut,prxftant>orcm exiftendi modum confcqui,pctfcdhl'iima, pulcherrima» aefibi omnino conlcntientia reddi. Quod autem attinet ad horum intelligibilium inter- nas relationes, id tantummodo admonuifte fufficiet, hasidiuinis relationibus internis plurimum differre: diuin; (iquidem ita imern; funt , vt non taniiUm inter- na bona refpiciant , fed eadem etiam ab interno ad i pil- eantur. H; autem cx co intern; appellari polfunt»qth>- niam internam confummationem rcfpiciunt, cum neq» id , quod confummationem afTert , neque ipfa contam- inatio ex interno deduci poffir. Et h;c quidem verita- tem continent non foldm rcfpc£tu propri; conferua- rionis , vcriiin etiam rcfpcdu excitationum , perfedio- num «operationum , atque ipfiusfims lcu boni ; horum enim intelligibilium bonum sc operatio , quatenus ad iptum bonum perduccie poffunt, Dei virtute fulcien- da funt. Ex his omnibus quam tuti(lim& deducuntur n circa eorundem intelle&uum relationes excernas derari poftunt. Patet enim hos intcllcdus , quate- nus diuin; voluntati copulantur, ita illi adh;rere vt abfque illius nutu ncc velint, ncc poftint cxtcqdcre» protendere , Icu effundere ai extra feo potentiam , fcu fapientiam.fcu bonitatem fuam. Quatenus vero i Deo recedunt , ab ipfoquc repelluntur , cius voluntati fem- per aduerfari.ita tamen vt contra Dei voluntatem nihil perficere valeant. Ca*vt XVII I. De Enttbiu, tjtu neque a f e, ne que per/e ,fcd in fc ope- rant» CT » /c* de hhtnanu mennbm. P • . i Contemplatio IU. Pars I. it fpeculationem Abftra^orum intelli- Eeibilium, qux ncc furit, ncc operamur i fc, 5 fed per fe , atque in fe.ca occurrunt qux cum __ 2in prima fui conrtitutionc per fe non operen- tur aut fint , in fe tamen vere S c operantur &: funt. Hxc (tt ex fuperioribus patet) quatenus in fe eflendi ac ope randi virtutem continenta intcllcrtualis fimplicifquc natur* ex ncceftiratc erunt» abllrartamq; cxiltendi ra- tionem vere admittent. Quatenus veto hanc intclligcndi virtutem in prima (ui conftitutionc per fe exercere non polfunt ,cffcntia- lKntclligibili , feu idxa omnino carcbunt » cx commu- ni Natur* ordine feiunda creari non poterunt,propria- que illorum vis intclligcndi confiftct cx fola recipiendi virtute .-quzcunqueciiimpropriointclligibili fcu idfa effentialitcrinfignita funt , atque cxcornm' niNjtur* ordine omnino feiunrta creari poflunt , non utu&m in fe,fed etiam per fc intelligunt : ideoque ad rccunduui rerum ordinem > ad ipfa fcil icct abftrarta intclligibilia, deducenda funt. Ex reda autem contemplandi ratione conaincimur, tertia Entium differentia data , tertium etiam rerum ordinem i exteris omnibus vere dtfiunrtu admittendum cTe.Entia autem, quibus imper fertiores hi intellegas increari debent , abftrartorum intclligi- bilium ordinem non ingredientur. Nouimus enim , his eflentialitcr conuenirc ,cx prima fui creatione fciun- rtim fubfiftcre , ac per fe operari. Neque etiam dicendum crir impetfertiores hos in- tellcdusfibi inuiccm copulari: hoc enim deftruic fin- gulorum (implicitarem atque in fc operandi virtutem: neque illorum copulatio alicui in :ntclligendi artu vl- lomadiamentum affert. Nam, quod intelligcre qui- dem poteft , fed per fe non intclhgit , alteri deferuire non poteft, quod eodem modbcffcrtum fit ad intclle- rtionem artu exercendam. Horum igitui intellcrtuum vnufquifque creandus c- rh intra aliquod Ens, ordinis imperfertioris , non ta- men in his qux non in fc fed perfe operantur: hxc e- nim(vt poftmodum dcmonftrabitur) neque per fc fub- fiftunt , neque aliorum fubfiftentix miniftratc polfunt, fed in his , qux licet non per fc , ncc in fc operentur, fi- bi inuiccm tamen , vt fuo loco patebit , ca ratione ad- hxrent ac copulantur ,vr vnumquodque vniufcuiufq; fubfiftentix deferuiae, ideoque ex communi coniun- rtionc corpora corporeafque virtutes pariant & con. feruenr. Cdm autem horum quxdam cognofccndi & fentteodi virtute fintprxdita, quxdam nihil vere fen- tirc feu percipere poflint,manifcftum cfl hanc imper- fertiorem intelligendi virtutem ( quam ad hominum efle pertinere tute afferendum cft)non adiungi his qux i cognofccndi artu deficiunt , fed fentientibus ac per- cipientibus : neque horum vnicuique, fed illis tantum- modo quorum fentiendi virtus exteras longe excellit, illa fcilicet , quam fimiliter ad hominis naturam perti- nere ex naturalis fcientix dcmonftrationibus pcrcipic- mus.Dccct fiquidem , vt imperfertiflima virtus perfe- ftioris ordinis ,inquo continentur intclligibilia om- nia ,copulctur virtuti perfertiflirnx itnpcrfertioris or dinis,ad quem fcnfibilia pertinent , illique adiunrta exteris omn/usaCfirtat & prxfit. Nam qux fibi inuiccm funt proximiora ,facilius ac vtiliuS aflociantur. * CafvtXIX. De ratione qua humatu mens humatus corporibus t an quam propru illorum forma aaotngttur. cl quis autem pcrcunrtctur, quanam rationi | virtus ordinis intclligibilis , his qux fenfibi- $lium ordinem ingrediuntur, rerte copulari ? pofflt ac copuletur , (ni fallimur) rcfponden- dum crithuiufmodi copulationes ab his non ctfcom nino diflimiles quibus fenfibilium formx his adiungi folcrt qux ex certorum accidentium gradibus pcrle- 114 rtioribus difponunrur. Nam rerum fenfibilium formx dum ad Enria intclligibilia referuntur, eam proportio- nem prxfc ferunt, quam inter accidentia & fotmasfen- fibilium reperiri non dubitamus. Que madmodu igitur fcnfibiies formx his adiungun- tur in quibus accidentia confona qulm maxitnd inten- fa ac perferta funt , vt puta Ignis forma his in quibus caliditas accidentalis efl fumme inrcnfa,na intcllertua- Iis vis imperfertior cx diuin* bomratis vf his mereatur qux perfertifiima fentiendi virtute funt prxdira. Hxc vero intelligendi virtus adhxrebit eidem fenfi- bilium formx per fert ifTimx , non unquam piopiia il- lius forma yfedtanquam forma totius compofiti, quod ex formx fenfibilis perfertiffimx adeptione ad intelli- gendi virtutem admittendam difponitur* haud fccus quam forma ignis fubftantialis ingreditur illud quod fumme cfl calidum, vt forma non huius caiiditacis Ium» mc cft calidum , vt fdrma nori huius caliduatis fumme inccnfx,fed totius compofiti ,quodob huiufmodica- liditatcm difponitur ad formx ignex confccutionctn. Hxc vero intelligendi vinus nondeflruct fcnfibjlcm virtutem cui adiungitur , fed illam potius*perficiet vnl cum exteris omnibus qux recipienti infunt , atque ad longe prxfiantiorcm ordinem perducet , vt intclligcn- di vim afTocict :idem quippe pro rerum natura cuenx cahditati accidentali , duin forma ignis inducitur, tunc fiquidem ingreditur quodammodo ordinem fubftantia- lem. Quapropter, liqui* attendens communem hominfi ortum , aflcrat humano corpori formato nullaque ad- huc viuendi feu fentiendi virtute prxdito , intclligcndi virtutem adiungi,hunc Naturf ordinem immutare cre» dendum efl. Ea cniin qux magis perferta funt ab intcl- lertuahs natur* copulatione feccrnct , & longe im- petfertiora illi adiunget. Prxtcrea fibi aduerfabitur: nam patere poteflex naturalis fcientix dcmonftrationi- bus.in humani corporis formatione cor prxccdcrc for- mationem totius corporis.In corde autem vita & fen- tiendi vis manffedc incfl Sc excreetur. Igitur, fi in com- muni hominum ortu humanum corpus rationi aditum prxbet, hoc viuendi ac fentiendi virtute proditum effc necefTc efl. Nam humanum corpus , cuius rationalis a- nima efl vera forma,non conilituitur abfque vfu virtu- tis viucnris ac fencientis. Qui vero ad id deueniunt, vt opinentur intelligendi virtute accedente, fentiendi virtutes ac reliquas im- perfertiores dellrui , mentem aurem ipfam hoium mu- nia fuflincre , alia quadam ratione eundem Naturx or- dinem perturbare videntur:nam(vtpollmodum dc ind- urabitur, ac ipfa experientia docet ) corruptio omnis efl a contrario, intelligendi autem vinus fentiendi vir- tuti non cfl contraria, fed illi qulm maxime confona. Quod cx eo pr$cipuc pateie poteft, quoniam fentiendi virtus intclligcndi virtuti aditum prxbet. H$c tamen fententia catcnais admittenda effet , qua- tenus corrupronis vox nd dcftrurt ionem, fed fummam immutationem obiicir. Nam ( vtex fuperioribus colli- gere licet)fenfitiua potentia, quf exterarum omni irm cft prxftantiffima, ac reliquas omnes corporeas viitu- tesad hominis EfTc vteunque attinentes perficit, abfor- betur quodammodo vnl cum cfteris ex accclfu mtclle.- rtualis virtutis. Hominum enim natuta tranftccodit ef- fcntialitcr fimpliccm fenfibilium ordinem: ideoque ex- tera, qux ad hominis pertinent Eflc, cx prxfcntia io. tellertus^ouum eflendi modum adipifeuntur , inrelli- * gendienim virtus fimul in fc manet, & adimpcifertio- rum virtutum vnamqulque diffunditur ac fingulas hu- manas reddit. His autem cx eo etiam libentius aflcnri- mur, quoniam bac ratione tanrummodo rerum omnjum nexusac copulatio retineri poteft. Patet autem, ca qux ab vnico principio pendent eoque optimo, nifi illius impulfibus aductfcntur, & fc inuiccm diligere & ad communem fontem pro viribus properare. At horum vnumquodque vanum fic inutile reddere- ur, fi perfertifiima fentiendi vinus vnl cum reliquis corporeis non fubiicitur imperfertiflGmx intelligendi virtuti qux fummo bono adhxrcrcpotcll , epemque )l6 Vniuerf Inft. adhom.pcrf. 115 omne* libi minillranres in fe ac per Te ad idem fum. mum bonum pro vniufcuiufque capcu perducere. Falfd etiam conftirutum elfct , hominem rerum om- nium vinculum ac nexum cfle.Ncque enim vere omnia copularet , (i fentiendi virtutes, qux omnium corporea- rum virtutum dignitatem excellunt, non tantum repel- leret fcd etiam dcflrucret. / Sed exortam contemplationem profequamur. Dici- mus igitur hos intclledlus vere pluris ede, ac humano- rum corporum numerum adxquarc. Paret enim vni- cum imrflcdtum , neque corporibus omnibus aptari potfe , neque in corporum lingulis increari.Nam hoc admilio , fequerctur eundem intcllc&um fimul & elTe & non clTc. Idem incommodum , aliaque non pauca pariemur, fu (linentes huius ordinis incclledlus plurcs quidem cf- fc , fcd lingulos : ccna quadain ferie cx vno corpore in aliud tranfmigrarc: his enim admiflisfequetetur hos intelledus fcu proprio bono ac fine fruftrari , feu Fioft proprij boni adeptionem ab illius firuitionc diuel- i : quorum neutrum rerum ordo confummatitfi.-nus patitur. Prpterea, cdmfiugulis commune fit proprio mtclligibili propriaque idxa carere, manilcllum cll, hos cx puro intclbgibili gradu ab initiccm difccrni non polle. Alia igitur ratione abinuicem difeernentur , ex v- niufcuiufque fcilicet ad certum corpus relatione , nec- non ex his qux excorporibus contrahunt, feu etiam il- lis imprimuntur unquam cx lignis notiique intimiori- bus. At, (I plura corpora tanquam libi propria alfumant, hutus difcrctionisratio penitus euanclccret , quod Na- turx cll dilTonum. Horum autem intellewluum libertas vera quidem c* rit.fcd non abfoluta. Primum pluribus rationibus dcmonftrari poteft , ex coque in primis, quoniam ht intellcdlus cx propria na- tura in fc operantur • atuue proprix operationis fru- dlum in fe recipiunt,quod nihil aliud cll quam libi cf- . fentialiter prxclfc veiaquc libertate frui , atque etiam fcad optimum finem dirigere optimique adnxlioncm admittere polfc. Secundum cx his patere potcll qux circa illorum ef- fenciam explicata funt. Neque enim hi intellctius ea tantummodo ratione dcuinciuntur»qua abflradla intel- ligibilia Deo teneri diximus , fed longe etiam firmiori. Deo fiquidem acceptum referre debent non tanribn proprium Elfe, fcd propria etiam corpora , extetaque corpora omnia qux illis exdiuina bonitate ac liberali- tatecopiofc elargiuntur ,tuin ad proprij corporis con- feruationem & vfum > tum ad animi exhilarationem mcntifque illuti rationem : quoruin vnumquodque fic- Uti vere cll maximu.u.ita etiam quamaxime deuincit. Quod vero attinet ad rationes , quibus communiffi- mx Entium omnium proprietates tam abfolut r quam relatiux,tam interiores quam exteriores, his intellcdli- bus adiunguncur atque inhxrent , (undique ad varias immutationes,qux ab tifdem intellegi ibus admitti pof- funt obreClum fcu deprauatum proprix libertatis v- fum , admonuiff: fufficiet horutn duplicem llaium ad- mittendum e(Te , intelledlualem fcilicet & corporeum. Ea qux pertinent ad intellcdlualem illorum (latum colligenda lunt ex his qux didla fuere circa intellegas in fe manentes,hoc tantdm prxterea anitnaducrfo , ho- * rum fcilicet rcdlum feu deprauatum libertatis vfum ex his tantummodo eliciendum elfe , qux dum corporali- tcrexillunc redi fcu perperam eligunt , profequuntur ad ooerantur. Qux vero attinent ad corporeum eorun- dem exiftendi modum , dcmonllranda erunt a feientia naturali, fcu etiam ab ipfa humanorum adluum dire ariccphilofophia. Neque enim abfquc pleniori per- ceptione corporcacum vittutum hjc teUc concipi pol- func C a p v t XX. De neque a fetrnfue tnfefant ,fed fer fc offerantur , feu de his , epu ab ah:s recepta , propriam i n spjo recipiente vim retinent u-que exercent. 8£^V® V « humani inrclle&us differentiis tranfpo- litis pet fe operantur , fed non in fc , nihil a- hud erunt quam virtutes, qux ex externarum ** relationum vfu ab agente cllluunt, quatenus i recipiente rctentx , illius vim multipliciter immutare polTunt. Has ad duos prxeipuos ordines redigendas clTc arbi- tramur. Eorum enim qux funt quadam inrellcdluati na- tura funt prxdita, quxdam inrellcduali virtute delii- tuuntur. Ea autem qux ab intellcdtuali natu. a admit- ti folent, haud fecus ab his differunt qux axorporibus comprehenduntur quam intellcdlus ipli i corporibus differunt- Horum ordinum primus tantummodo in prxfentia attendendus erit. Nam qux hattenus contemplati fu- mus funt intellcdlus. Poftmodum veto explicabitur fecundus ordo, perceptis, prout huieprimx si:ntix conuenie , differentiis Entium , qux int£siigendj vi carent. Ex his autem , qux fuperiusa nobis t polita funt, fa- cile colligere licet, primum ordinem ii< Uc» pa«cs he- rum diflinguendum elfe. Prima conAituitur ex co relationis vfu, quo rcfpcdlu agentis, potentix extendo , protendo, ac effufio exer- ceri folct : rcfpcdlu verb recipientis .exterux potentiae adnullio, detentio, ac redundantia. Secunda deducitur exeo relationum externarum v- fu , quo agens proprix veritatis extenfionem , proten- fionem, ac ctfufionem operatur.recipiens verb eandem lufclpiens , ac retinens , illuilratur ac decoratur. Terria ex tertio relationum externarum vfu , quo a- gens propriam bonitatem extendit , protendit, atque effundit ; recipiens vero eandem fufeipiens ac rerinen* prxAantiora bona confequitur, fcu etiam ad bcatitudi- nem perducitur. His omnibus commune erit cx propria natura rece- ptibilia tantummodo cfle , neque extra recipientem fubfillcre polfc. Ex eo igitur quod in fe non operantur nec funt.inrel- ledluali virtute carent «proprioqoe inrclligibili defti- tuuntur , neque aliena iutclligibtlix alienafve idxas in- tueri polTunt.Ex eo verb quod per fc operantur , (impii- c ia funt, atque eo magis, quoniam a fimplicibus ef- fluunt ac recipiuntur. Ex his autem manifeflum cll, Entia hxc ita receptibilia elfe , vt ipfa nihil recipiant. Patet enim fimplicia , qux in fc recipiunt , cx necedica- te in fc ede atque operari, neque ad pr$ fentem ordinem pertinere, fcd ad prxllantiorcs , intelligibilium fcilicet &: intelligentium de quibus iam didtum eft. Patet quinetiam , ex horum receptibilium concuifu neque recipientium, neque receptorum eflcntlam mu- tari, neque ctrcntlalem compofinoncm oriri. Hoc enim admilio , hxc recepta non amplius per fe operarentur fcd tanquam recipientis pattes. Sicuri autem horum Entium fons atque initium Deus Optimus Maximus (latucndus prxeipue cll ,ira hominum intellcdlus eorum terminus -.que receptor propriori ratione appellandus erit. Ciitn enim rece- ptio recipientis defedtum , effufio vcroperftdioncm arguat , Deo , omnium perfcdiiflimo , rantummgdo ef- fundere conucnit , Humano vero intelledlui , om- nium impcrfcdiflimo , tantbm recipere. Mediis au* cem intellectibus »vtrumquc aptari poterit, magis ta- men ac minus, prout prxllantiorcs (eu minus prxftan- tes ordines ingrediuntur . Harum autem cxtctifionum, qux ab mtclligibilibus pendent , atque ab cifdcm intelligentibus recipiuntur , imaginem aliquam in- tuebimur , attendentes propofitionutn fcu veritatum mutuas relationes. Hx cmmficuti veritatem in fe -ma- nentium fpecimcn retinent , ira ad illarum perce- ptioni quitutiliml nos manu ducunt ; comoniffimi fl- quidem principiis vis, quade vnoquoque veruefle v*t affirmare vel negare allcritur.quxque extenditur ad de- 117 monftrationum indetnonftrabilia principia, ad demon- Orationum coqclufiones,&r ad exteras omnes veritates, dioinz virtutis fpecimcn refert .neque tantdm quate- nutomnia virtute continet, atque abfque vlla fui muta- tione omnia quodammodo effundit . icd etiam quate- nus tam produtfa rcfpicieas omnia firmat, omnia robo- rat^uque omnia illuftrat. Quemadmodum entm Deus Opttm.Max.primo abftra&a intcUigibilu, illorum E"C non dcftrucns, roborat, illuftrat, ac pcrficit,ua primum feoc principium proprii claptatis ac certitudinis vim in principia , in demonftrabilia iniicit ^ iliique nulla ex parte immeans illuftrat ac roborat.Simili ratione que- admodmnDcusOpt.Maxjtbfttaftorum intelligibilium miniftcrns fxpe adiun&s , humanas mentes .qux ex propnj intelligibilissi veritatem nan intuentur, atque ionclufionum demonftrandarum natuum imitantur, ^boratUUuftrai, atque ad perferiora dirigit , ita idem principium non tantdm principia indemonftrabilia.fcd demonftrabiles etiam conduiioncs .eorundem princi- piorurfi virtute adiunda , confirmat ac certa reddit. Si quis autem hia veritates, qux extra humanam mentem noocqnfiftunc»tinquamin fc manentes , ac fmgulali bete exercentes, bncipiat ;confcntucquc illam , qux exteris onintbus jirtteft fingulafqu e tutatur , exteras o- moesin fc adu fcdemincut^r atque indiuifibilitcr com rincre , hic excarundxm vetitatum difpofitionc facile coniedare poterit, non rantiim certos lingularum crca- cutanfm terminos dari , fed etiam quanam ratione a creatore, qui termino caret, eftluant ac fuftincantur, atque etiam quonam pa^lo illius lumine adiumetifque dcftiwtx infirmentur atque obtencbicntur, haud lecus qoim conclufionis vcritas/i nulla principiorum ac pri mx certitudinis vis ad illam deueniat. Entia vero qux fpcculamur , prout fcu potentix, feu veritatis, feu bonitatis cxtenftonem continent, certis quibufdam nominibus fortalle proferenda funt. Nam, quatenus bonitatem rcfpiciunt , dona fcu gratuita ap- pellanda videnjur : quatenus veritatis vim reterunt, ra- tiones feu veritatis lumina : quatenus potentix magis aptantur , virtutes. Siquis autem percun^ctur de illorum libertate ac reliquis proprietatibus , ni lallimur , rcfpondcndum C' rit» horum Entium libertatem nullam elfc. Nam mfc- ipfis non operantur.Sanciendum tamen cft , ea adauge- re quiro maxaroe polfc libertatem recipientis , atque illius vfum dirigere, Idem etiam eucnit refpcdu com- muniffira arum proprietatum. Nam fimili ratione cotum obiedina veritas in feipfa qblcura, ac tortaffe nulla, ad recipientis vtilitatem difticiliora dilucidare atqvquim larifiitna reddere poterit. Veritas comprchcnliua , in feip{a nulla, recipientis comprehendendi v im ita adau- get vt ftiperiora intueri poffir , quod proprix virtuti abfnue huiufmodt receptione non datur.fimiluquc ref- pectu bonitatis, exiftctix,durationis, vilitatis, perfedtio • nis.pulchritudinis, atque internaedifpofitionis cucniec. Contemplatio III. Pars I. ' Captt xx t. J)e Entibm.rju* ncejuc *fe funt , nerjue perfectu m fc * operafiruryfcd cx cohiunllionc fubjiflunt , & pnmo defebsUr.ti.tlt illorum virtute (jtjuMtnt.it e. | V r n t v s rerum ordo , qui cx prima hac 5diuid£di ratione poftrcmus obiicitur, ea com { pleditur Entia, qux neque per fe , neque in fe Soperantur aut funt.H jc autem(vt cx conftiru- tis patct)quatenusperfe non operantur, fimplicitcr no confiftcnc. Quatenus autem non operantur in fe, neque nmplicTa.ncquc intclledualis naturx erunt. His igitur commune erit, copulari aliis Entibus , feu virrutibus, • Ux fimiliter neque in fe.ncquc per fc operantur, ita ca- rj>envt illarum nulla aut copulationem prxccdac , auc c ura «ara confiftetc poftlt , fed limul collcdx coniun- ftutn aliquod conftimant, cui aptetur proprium quod- 118 dam munus, adqtiod perficiendum fingulx virtutes coniundx propria quadam ratione deferuiant. Hxc ita ftatuenda efle vmiiquiTque intueri poreft. nJ fi hx virtutes ad inuiccm copulandx , copulationem prxcedant , intcriin vero fimplicitcr confidam , fcu fi poft copulationem ad fimplicem ertendi modum aliqua ratione deduci pofltnt , fatendum cft eas et iam per fc &— in fe operari, na cum nihil inutile dctur,quod (implici- ter cft, fimplicitcr etiam operetur ncedte cft. Ad alium igitur Entium ordinem dedocendx erunt, neque ad cum pertinebunt de quo nuc cft : fcftho. Quod fi non conftituant coniundum vere vnum atque ad mti- nus aliquod prxlbndum idoneum, fcu illarum vnaquac- que propria quadam ratlotic muneri huic n& infetuut, led communi tantum ratione, vt pluribus hominibus e- ucnit.qui ad grauc aliquod trahendu fcu impcllrdu cd- curru:it,neccirari6 dicendum erit illaru concurfum v4l omnino inutile cfle.veldcfctuircnS ad munus aliquod inducendu , fed ad iam jndudum facilius cxercxnduid. Sequeretur «iam , eas ab inuicem difiungi pbfte , (1- cut & homines fimul operantes difiunguntur : quorum vnuntquodque communi rerum difpofitioni repugnat. & fuperioribus contradicit. Sicuti autem his virtutibus commune cft,infc non operari, ita etiam cifdcni com- mune erit proprix operationis frudum iri fe non colli: gere , neque fibi vere inferuirc, ldcbquctalcs virtutes vera liberrate cligcndiuc virtute prxditx non cruut.fed cx Naturx impulfU proprios aftus exercere poterunt; At quxrcndum cft, quotnam virtutes ad horum coni iundtorum conftitutioncm fint nccclfarix , nectton.an talia coniunda plura vc! non plura fint. Conftat virtu- tem aliquam primo requiri , qux totius coniundi bono prxeipue inferuirc pofltt , cuique cztcrx omnes mini- ftrent: hac enim(quatn fubftantiarem appellare licet)a- blata, nulla horum coniundorum vnitas.nullufquc nc- xus dcmonftrari poreft. Huic vero fubftantiali virtuti extendo , continua fci- licet quantitas, necellario adiungenda cft.eaenimquf extentione cficntialiter carent, indiuifibiliter.atque feu per fe,feu in fe exerceri poftunt.Harum autem virtutum nullam, feu per fc,feu in fe exerceri conftituuim cft.Mas igitur exquantitate extendi atque diffundi,& vere cor- pot eas efte.necclfc eft.Cilm autem quantitas, vt eft qua- titas , non cantdm diuifibilis fit , fed etiam diuifibilis in infinitum.hx fubftantix,vt quantx funt , fimiliter diui- fibilcs erunt. Vtrum auccin omnes adlu diuidi pofsint, & vtrum ex diuifionc patiantur vel pereant ,cx fingula- rura naturis dcmonftrandumerit. Ideo vero ipfa quan- titas cft diuifibilis in infinitum, quoniam cx extcnlionc coftituitu,& extentio cx indiuihbilibus coponi no po- teft .‘indiQifibite enim indiuifibili adiundum illud ne* *- ceftario tangit,non ratione extremi, led ratione totius- Ideo neque propriam indiuifibilitatem exuere poteft, neque alienam amouere: nam quod tangit, non ratione totius, fed partis extremx tantum dmifibile cft , 5: non radiuiiibile,vr accipitur. Sicuti Igitur extenfio non co- ponitur ex indiuifibilibus,ita ad indiuifibrlia rclolui n3 poteft. Hoc autem nihil aliud cft quim in infinitum di- uifibilc efte. patet fiquidem id quod in Infinitum diut* fibile non cft, ad indiuifibilia tandem , tanquam ad fui partcs.perduccndum circ,fiinulq; ex horum coaccr- uatione rurfum pofte conftitui. Sicuti autem quantitas continua diuifibilis cft in infinitum, ita quantitas dif- creta, numerus fcilicet,in infinitum poteft adaugeri, et diuifionis enim protentione partium quantitas fempet diminuitur, illaruinque numerus femper adaugetur: in- finitus tamen numerus non datur, quoniam neque infi- nirz diuifiones adu exerceri poftunt , licet quantitas ifl infinitum fi; diuifibilis : talis fiquidem potentix boni- tas confilln in eadem potentia, non autem in illius a&u: nam tendit non ad perfcttionem,fcd ad dcftrudlioncm. Quamuis autem cx quantitatis continux diuifione, partium diuifardm numerus adaugeatur, no tamen idc.o 1’ cenfendum cft quantitatem continuam numero natura priorem effemam ipfam quantitatem continuam , fiue indiuifafiucdiuifafit, vmtai ncccflaiio concomitaturj 119 qux ex Tui natura indiuifibilis eft. Ideoque,dum totum diuiditur, illius vnitas expanditur potius fcu diffundi- tur quam diuiditur : eadem quipp. vnitatis ratio i qux ■eft in toto , 3 fingulis partibus retinetur, neque taniiitt dum fetuoftim rcfpiciuntur , fed etiam dum fibi inui- cem alTociantur. Nam dualitas etiam Sc trinitas pro- ptiamvnitans rationem retinent , necnon quaternitas & quinitas,& exterx qux plurium concurfum referunt, Jicct imperfectiores cenfcri poffinc. primorum namque parium fcu imparium concurlum fcu repetitionem rete- runt,8c veri primx non funf. Exccmfx veru quantitatis indiuifibilitas attendi poteft rcfpeCtu omnium trium dimenfionuni , longitudinis fciiicet,latitudjnis ,ac profunditatis .vtpundum ref- pedu duarum d im en fio num, latitudinis fcilicet ac lon- gitudinis , vj linea : 8c rcfpcdu vnius dimenfionis, lon- gitudinis fcilicct, vt fupcrficies.Igitur allercndum erit, neque lineam ex pun&is componi^nequefupcrficicm ex lineis , neque foltdum cx fuperficicbus. Patet tamen florum indiuifibilium nullum fciiindtim dari. -punita enim adhxrcnt lineis , linex fupcrficiei , fupcrficics corpori. Quanuis autein quantitas omnis fubftantiali virtuti efTcntialitcr copuletur , ipfa tamen .quantitas ac fingu- !x illius dimcidioncs ac termini abftraCtc ac (eiundim mente concipi polliint : a: que etiam rcfpici,tanquatn demonftrationuin fubieda. Nam hoium vnumquod- que certis 'proprietatibus infignitur , qux de illis per propria principia dcmonfixari polTunt. Et hxc quidem contemplatio Geometriam cofticuic, ficuti numerus Arhitmeticam par it. Nam ipfe fimiliter ( licet extia numerabile non coufiftat ) abllrade ac Ic iundiin intueri poteft. Vniiicrf. Inft. adhom. perf. Capvt XXII. De communi operatione fubjlanru corporee , fcu de motu locali. ^2 T explicandum nunc eft , quxnam operatio fj aferibenda fit his fubllantiis extenfis ,1'eu cor- £ poreis • g Accipientes aute, tales virtutes fubftantia- lesob eflcntialem exienfionis copulationem a fe quo dammodo egredi , Sc per totam extenfionem effundi, tutiffime affirmabimus , illius etiam operationem ean- dem effufionem ex neccffirate referre , idcoquc nihil a liudcflfc quam motum localem, atque illum prxeipue quo fubftantia corporea ad certum altum deduda fc mfam moucrc poteft. Nam cdm operatio efTcntialisne- cefTaribrei operantis bonum vtcunquercfpiciat , circa eandem verfetur nccelfeeft- Prfterea impoffibile eft corpus, aliquod aliud externuin corpus mouerc , mfi fev iplum moueat. Sed aliqua attentio adhibenda eft, vc percipiamus quonam pado corpus feipfum moucic poffir. Nam mouere Sc moueri oppofita funt.!taque im- poffibile eft inouentem , quatenus eft mouens, mouet i: Sc motum , quatenus eft motum, mouere, corpus verb feipfum mouens , moucntisac moti parres neceflarib fuftinct. Quanam igitur ratione defendi poterit, mo- uentem,vtmouentem,non moueri : Se motum , vtmo- turiT, non mouere? Huic ardux difficultati rcde,ni fal- limur, fatisfaciemus , animaduertentes nullum incon- ueniens feqUi , fi mouens , quod vt mouens non moue- cur, quatenus mobili clfcntialiter eft coniundum.reipfa moucatur ,Sc Ii morum , quod vt motum non mouet, quatenus mouenti eireutialiter coniundum rtipfa ino ueat: tunc fiquidem mouens moucbitui quidem, at non primo, fed confequenrcr ,8c motum mouebit fimiliter non primo, fed confequcnter. ' Manifcftum vero eft hxc in fubfhnqarum corporea- rum motu admirabili quadam ratione affbciari.Quam- uis enim virtus lubftantialis , tanquam przcipua , affe- rat mouendi virtutem , 8c motus recipiendi apeitudo extenfioni aferibenda fit : nihilominus harum vnaqux- lio' que, ficuti rcfpedu 'effentix fibi inuicCin efferit ia liter copulantur, ita refpedu ctfbntialis operilionts eandem copulationem cx neceffititeretinenr.lraque neceflarid etiam vtraque mouetur, ita tamen virtus fubftantia- lis primo moueat, 8c moueatof cphfequ^nter, quatcriUs fcilicct eft extenfa:Ejctcnfioec6ntti primo moneatur, & moueat conlcquenter , quatenus fcilicct fubftancialeni Virtutem complcditur. * ‘ 1 Hinc colligere licet, motum localcmiiihilalrud effe gulm aduin JfJius potent jxquxfabfhntix extctifx-e& Icrttialitcr conuenit , quatenus eft extertfa , 3 ftibR-iritri exrenCi , quatenus eft fubftantia. Cdni r-. . potentia fubftantix extenfx.vt eft txtenfi, fit mobilitas, fitttaf- dem fubftanthr extenfx, vis,qaatenils cIbfubftantTa,ref- piciat motum quem efficere poteft, manifcftum eft, datat , huius potenrix confUmmarione ac adu , moram darii Sc cx motus conftitutionc talis pdtentixadum confla tui. Siquis autem dicat, motum efTc aftubi mobilis, «^aa- tenus mobile a moufcnte, hic ignotum per ignot£fti de- finiet. Nam dum ignoraturquid fit motus ‘..hui occul- tum eft quid per mobilrsacmouenris 'ocei concipia- tur : vel , fi hxc nota funt , ignorari fe m poteft quid fit motus. Conftituta veto motus dr*jiii: -mm locali motui aptari poteft , fiue fit ab intrfnicco , ddm fcllteet aliquis vel aliquod feipfom mthict : fiue ab cxjtfnfetfd, dum fcilicet aliquod ao alio mouetur. Nam quxcUnque moucnt , fiue lc , fiue alia moueant , exercent vim fiib- ftantialem, Sc quxeunque mouentur, fe% 3 fe feu'ab'a- liismoueantur, mouciuur, quatenus exrenfafurtr: ’ ?r‘ Ex his autem qux circa motus effentiam enarrata funt, deducitur quam tutiffime, acceffum ac reeefTum i motu feiungi i.on poffe. *Nam,quod mouetur necefla- rib recedit -b vno rermino Sc accedit ad alium : fi enim y a nullo recedit ,& ad nullum accedit, quicfcit&r non ' mouetur. Id vero vciritatsrm continet non tantum dum mobile per aliud corpus defertur , fed *tiatn dum per feipfum mouetur, vt in conuerfionibusifuenir. Tuhc fiquidem fingulx mobilis partes a certo termino ad Cer- tum terminum defcruntui. Colligitur etiam, motum abfque aliqua quiete non dari.Pofico enim, id quod mouetur recedere ab vuo Sc ad aliud rendere , fcquitur,id a quo receditur , Sc id ad quod acceditur , vel quiefeere, vc 1 rcfpettu illius quod mouetur quiefccnris partes fuftinere , tardius fcilicet moueri. Exquoidem lcquitur ; nam m quibus magis ac mimrs locum habent , extrema etiam admittenda funt , ea vero iu motu funt fumtna velocitas & fum- ma quies. Prxtcrca.qaamuis operatio , vt operatio, bona fic , Sc motus propriam quandain bonitatem retineat , nihilo- minus id quod prxcipuc permotum intenditur, eft no- N ua habitudo, fcu moucntis ad alia ,feu aliorum ad mo- uentem , fcu vttiufquead vtrunque. Patet autein he^c dari non poffe abfque alia quiete, fcu abfolut£, fcu rep pedtu motus qui excrcttur. Demonftratur quoque nullam extenfam fubflantiam in infinitum protendi poife , talcfque fubftantias ex ne- ccffitatc plures cfle , non tamen infinitas numero. Nara fi daretur corporea fubftantia infinitx •* ^ naiAci termino recedere neque ad vllum terminum accede- re pofset. Infinitum enim rermino caret. Immobilis i- gitur erit ac omnino inutilis, tum fibi tum alus, quod Natura non patitur . Prxtcrca quxrcndum c.fct , an tale corpus diuidi poffit veldiuifioncm omnem refu- giat. Si dicatur illud diutfionem non admittere , f*n- teudum erit illud inJiuifibilecfie Sc extenfione care- re . At didtum eft illud non tantihn elfe extenfum, fed etiam in infinitum cxtenfuin. Eiit igitur fimul ea- renium Sc non exienfum , infinitum ficlndiuifibile . Sl verb admittatur tale corpus diuifibile effe,adm-ttfdum confcquenter erit illud partes terminatas habere / at- que ex harum feiundtione diminui : quorum smum- quodque infiniti naturam fimiliter ddtruir. Si corpore* fubftantix non eflent plutes , fed vnfca tantum, motus inutilis eflet , neque bonum iliquod af- ferret fcu huic voico mobili qu&dc-^dcm femper t!if-^ T2I po (itionem tam ex moti qulra ex quiete confcrttat) feu aliis, cdm nullum alitd detur corpus.Sifubftantix mo- biles edent numero iifinitx , ad inuicem difpont ac ti- bi inuicem dclerum non potient , quod Natur* ordo non patitur. Ipfcmtem motus , quoniam abfque fpa- cio non datur , & fpatium omne Sc fingulx illius partes funtcxtenfx Sani infinitum diuifibiles , fimiliter dtuifi- biliscrit in infiritum. Nam in vnoquoque pundo fpa- ti; cermin iri p«cft , St ab vnoquoque exordiri.Erit ta- men infinitus non adu , fed potentia, quoniam ipfa quoque cttenio in infinitum diuifibilis adu infinita non cl* i * 1 , (ed ex neceflitate terminata Sc finita. Motus vero ic extenfionis feu fpatij termini non eo- dem modofe oabent >' extentionis enim termini cx- •enfiom adhxtcnt , illique interni funt , motus vero ermini motui nonadhxrcnr , neque illi interni funt, *ed ex ncceffitate externi : fumuntur fiquidema quie- C, qux motum omnem excludit. In extenfione i- '*tur datur primum & vltimum , illius fcilicec extre- ma, ^.otasveti neque ptimum neque vltimum ad- mittit. N-m fi dicatur, in motu dari primuin Sc vl- imum quxrndum erit, anhxcfint partes motus vel non. Si dicantur jfe partes, fatendum erit in eifdcm mo- tum effe . Non igitur erunt primum feu vltimum motus. Si dicantur motus partes non efle , aflentiri cogimur m illis nullum motum eltc, fcd quietem tan- tdm,exqua conftituuntur termini motui non interni fcd externi , vt didum eft. Hxc ex fpatij etiam natura confirmari poliunt. Pundacnimin quibus motus in* cboarur ac terminatur , attenduntur in motu vt termi- ti magnitudinis cxtcnlx.per quam motus exercetur, aon autem tanquain termini ipfius motus. Igitur, fic- ati fpaciis, vt fic induti , primum feu vltimum indiuifi- bile dari non poteft, elfct enim fimul inclutum & non nelufum , ita neque inorus , qui intra eofdem termi- nos exercetur , primum feu vltimum admittendum tft. Ex his vero colligendum eft , motum interrumpi po- tius quim diuidi. Hxc autem inter fc differunt: nam diurno exrenfiooem adu exiftentem fccat , illa non corrupta , interruptio vero incrementis ac profecutio- ni obfiftit , motumque corrumpit . Ex cifdem etiam dcmonftratur , motum , alium motum afe diftindum, tangere nonpofle, vt linea aliam lineam Afc diti indam tangit. Ea enim fe tangunt , quorum exwcroa fingulis .ntema funt fimul. At motus terminis internis caret, igitur , ficuti necetfarib datur quies media inter mo- rum & motum , ita impolfibilc eft motum tangere a. iom motum a te difiundutn. Contemplatio III. Pars I. 122 corporearum fubftantierum extentionibus efTentialiter conuenire referri potfcad aliquod immobile, fiue id cx propria natura certo aliquo motu omnino carcar, feu ex humanx rationis vi conceptum immobilis vtcun* 3uc retineat, f-lam , Itac relatione data , necetfarib dan- umctl certam quandam mcnfuramconftirui.qux co* porum mobilinm extenfioni innititur , non quatenus mobilia funt. fcd quatenusfubicda huic commcnfura- tioni.quam idcb vere immobilem ctfe conuinciinus, quoniam aliquo corpore , feu aliqua corporis parte ab ea recedente , ipfa vere perfiftit immobilis , licet fulci- ta noua corporis fuperingredientis extentione. Hxc igi- tur immobilis coinmenfurabilitas Locum pariet , & ni- li atTcntiamur hanc vere efTe ipfius Loci naturam , ad id delabcinur, vt fi quis fupponar totam corporom mo- lem, vel corpus aliquod quod extera compledatur cor- pora , vnico ferri motu . fateri cogatur hxc(qux inani- fefte mouctur ) quiefeere potius quam moueri.Nam cx tali motu neque totum feu a fe,feu ab alio corpore rece- dit , neque partium aliqua elongatur, feu i fc,feu 1 par- tibus coniundis , fcd omnia eundem datum retinent. l’atet autem , accctTus ac reccffus rationibus amotis , ti- mui motum auferri Prxterca admittendum effer, vel dari extenfionem fine fubftautia, vel Locum ipfum mo- ucri.quod timui 8c Loci & motus naturam deftruir. Nam fi Locus mouctur , per alium Locum moucbitur; corpora etiam qux vna cum Loco moucntur , in eodem Loco perfiftenr, ideoque fimul quiefeent 8c moucbun- tur. Quotum vnumquodque manifeftamcontradi&io- nem concinet. At accepto aliquo, vt immobili facile infpicicmus motum vnumquemque vere acccflum ac recclfum parere , commenlurationem refpcdu huius inwnobitis vere immobilem etfc , & Locum nulla ra- tione moueri. Qua aurem ratione , & 1 quo corpore , tota Loci ra- tio vere (umenda fit , dcmonftrabitur, dum contcmpla- tioad certa corpora defiedetur. C a i* v t X X I l I. De Loci natura comma n. eOitoiu m Cubitandam concomitanrur V non unttim motus Sc quies , fcd etiam locus i & tempus. Loci ratio illi adiungitur,quatc- -micfccndi rationem continet, tempus veto conftitnit, quatenus reipfa mouctur- Quod ad Locum attinet, patet illum extenfum ac mmobilcm effe , patet etiam illius extenfionem abfque vllaftibdantiali vit^ute non fiibfiftere. Hoc enim ad- Jerfarctur fuperiofibus demonftrationibus . Prxtcrca xix concipi poteft , quonam pado dux extenfioncsjo- -ilcilicet ac locati, fc inuicem compatiantur, vel fi fc nuicem compatiuntur , quonam pado ad vnam ean- demque non deducantur, vtcuenit pundo dum pun- itum tangit ,Sc linex dum Imcxanncditur. Nam hxc rpatia^millter fc inuicem ex toto tangerent. 'Atfpceulandum clt , quanam ratione eadem exten io , qu* corpori mobili anneditur . quxvc mobilita- *em prxeipue stfert , immobilis reddi poffit , feu certe lummx immobilitatis viro fuftincrc. Id enim non par- uam difficultatem continet. Id rette fiet, accepto. Ca*vt XXII1L De T emporis natura communi. Deo tempus corporearum fubftantiarum 1 LvV motum cocomitatur, quoniam , vt didum eft, J ylkj. corpotibus motis conucnit ab aliquo rccedc- re , Sc ad aliquod acccdcre.Hoc enim abfque fuccelTionc , Sc abfque prioris ac pofterioris conceptu non datur ,fucccffio autem prioris ac pofierioris vim continens, nihil aliud eft quam tempus, prxfcrtim fia- | liquod tanquam primum, Sc aliquod tanquam vltimum 1 concipiatur. Sicuti enim eadem corporum extentio, qux vcr£ mobilis eft, quatenus referri poteft ad aliquod immobile, certam diftantix menfuram admittit, Sc cer- tum occupat Locum , ita idem motus» qui in fuccelfio- ne confiftit , quatenus refextur ad aliquod primuin , Sc ad aliquod vltimum , mcnfurabilis eft , Sc cccturn tem- pus confticuit. Tempus vero, vreft tempus, neque intendi neque remitti poteft . Illius fiquidem EfTc oritur i ratione prioris ac pofterioris , complcditurque numerabilis vim, qux neque remitti neque intendi poteft. Eidem aliud quid mirabile conuenire videtur, vt fci- licettcipfa neque diuidi,ncque interrumpi , fcd mente tantdm fiunari poffit.' confequitur enim motum, vt pet- fcuerat , illumqueex eadem perfeuerantia metitur. Pa- tet autem pcrfcuctantiam, quatenus huiufmodi, termi- num vllum non admittere. Hinc igitur fadtum eft , vt nihil inueniatur quod cx propiia natura tempori finem imponere poffit , quod nulli altorum euenit: linea enim terminatur pundtis.fu- pcrficics lineis feu linea, fohdum fuperficicbus feu lu* i pcrficie,8c motus quiete.ntfi torte hx partes feu mftanti I feu non tempori demandentur . At inftans abfque | tempore non datur , Non tempus vero nihil rcxle 123 affert, fed tempori* carcntiam tantummodo obiicit. Quapropter fatendum eft, tempori , quatenus eft tem- pus,nullum terminum praefigi. Neque tamen ob iAfen- tiendum eft, tempus principio -carere , feu m infinitum extendendum efte : nam ficuti temporis Efte ex motu deducitur, ita illius perfeuerantia motus pcrfcucran- tiamconcomitatur. . t Nouimus autem, motui quietem opponi, cumque exquietis acceflione interrumpi ac terminari.Nouimus etiam eundem motura penderea fubftantia consorea, qux in infinitum extendi non potcft»fcd certi* finibus vndequaque terminatur. Vtrum autem corpus finitum motum indeficientem parere feu non parere poflit, poftraodutn diligentius contemplabimur. In prxfentia id tantilmmodo admonuiffe fufficict, tempori effen- tialiter conuenire diftingui in prxteritumac in futu- rum , prxtcr itum que ideo prxteritum appellari quo- niam aliquando fuit prxfens. Futurum itidem dicitur auoniatn aliquando prxfens erit. Ex his vero rette col- ligi exiftimamus , horutn nullum effe infinitum, prxte- ritum non effe infinitum quoniam iam pertrartfiit: fu- turum non ciTe infinitum quoniam tranfibit: neque e- nim aliter feu futuri feu temporis vocem admittit. At infinitum tranfiri non poffe, latpius tanquam ex piopria natura cuidcns acceptum cft.Si quis autem aiferat, tem- pus ipfam etiam quietem metiri poffe , nifi fupponat certi alicuius motus perfcucrantiam, hic iiam confti- tuto veritatis curfu manifefti recedet. Vtrum autem ipfum tempus ita motum confequatur, vt non i quocunquc motu fumendum fit , fed a certo a- ! liquo primo velociori ac xqualioti , ex dicendis patere poterit. Vniucrf. Inft. ad hom. perf. C * ? r t XXV. De his que prxtcr extenjionem corporet/ jttbfttottis adittngcnda futtt. I V k c extera, qup prxtcr ettenfionera ac mo- 5 tum corporeis fubftantiis fupctadduntur.con f fideranda funt. - Patet autem, data mobilium multitudine communique eorundem difpofitione, illis ea etiam ex neceffitatc adiungi aux motuum multitudinem confe- quuncur, atque eifdcm pluribus rationibus inferuire poffunt.Huiulmodiiunt Qualitates, Relationes, Attio- nes, Paffiones, Situs, &: Habere Hxc tamen non eodem modo fingulis erunt adiicicnda, fcd provniufcuiufquc ftatu atque natura , vt ex his innotefeet qux de corpo- rum fpecicbus dicenda erunt. Qux attinent ad communem mobilium veritatem, bonitatem , exiftent iam , durationem , vnitatem perfe- ttioncm,pulchritudincm,intcrnum ordinem .internas ac externas t elationes, ideo prxtcrmittumur, quoniam 3ux omnibus conueniunt cx iam conftitutis facite de- uci polfunt . Cxtera vero ad fpecierum dottrinam pertinent. C X i* v r XXVI. De ratione qua indiuifibihs ac dtuifhilu Fxtftcntta ac Durat tonet fe inuicem compatiuntur ac cocxtshau. tlc t r m eft de Ente ,vteft Ens.ac dequin- 3uc Entis fpecicbus prxe ipuis , qux ex prima iuidendi ratione primo objiciuntur. Singu- 'i. larum etiam eflemix expofitx ac proprietates dcmonftratxfunt. Nunc igitur antequam eadem diuidendi ratio, prout corporeis fubftantiis coacuit, repetatur, corporcorum- qucfpecies diligentius examinentur ac fpeculcntur, a* liqua dicenda videntur circa rationes , quibus indiuifi- bilis, inuariabilis, ac ftema Dei Opt.Max.exiftcntia atq, «ternius , U ctcatutarum nouitas , dmifibiliras. ac U4 fucccfsiofc inuiccm compatiant\f,Sr coexiftant. Hanc autem contemplationem aggredkntcs , ex eo hunuo* mentis iufiimitatem fateri cogimtr, quoniam dum ho- rum vnumquodque feiuiittiraattciftimus, emuni vtn- ufquc intuitum videmur afscqui, I)utn vero hxc niti- mur affociare, fcinuicem repellere, ac fiai inuicem repu gnaic videntur. Ac dcfiftendum non efhnatn dum ccr- tiifimx rationis vi ea admittere cogimir qu* omnem humanum captum excedunt, id faltem aifcquimut vt to to animo alfentiamur tunc Deumaediuinj quamma- xime a nobis comprehendi, cum h jc nobis vere efTe ra- coirprehenfibilia intuemur. Pixcipuc .titem t imad- uertendum efte arbitramur, diuinx Kxifcntu uiuinx- que durationis mdiuifibilitatem a puntti,quo linea ter- minatur, & ab inflantis, quo temporis pirtes copulan- tur, indiuifibiiitate longe differre: punttum enim Ac inflans ideo indiuifibillafunt,quoniaraaquacun^aecx- tenfione & i quacunque temporali perfeuerantia defi- ciunt. Dinina vero Lxiftcntia diuinique Duratio fe** Aeternitas ideo indiuifibiles appellandx fum, Qi'"" -m cum extenfionum omnium omnifque temp" -*is perfc- uerantix virtutem excellant, ita fibiadh nt atque in- fiftunt vt nullam partium difiunttioneir .dmittere pof, fint. Quapropter diuina Exiftcntia ffr mititur, neque vlla corporex extentionis fulcimenta requirit» quin potius extera omnia fulcit ac fuftinec , ira corpo- ream extenfionem libere concomitatur,ca tamqn ratio- ne vt neque ex maiori illius amplitudine amplior, neq» cx maiori contrattione contrattior efficiatur, fcd tam in tota quam in partium vnaqnaque , licet minima, ac in carundem punttis tota atque xqualiter inuc- niatur, neque extenfionibus his vlla proportione ref- ponderc pofsit. Simili ratione diuina Duratio atque Aternitas ficuti in fe contrahitur , atque fc quamtut iffime colligit , ne- que vllam temporis menfuram patitur, quin pocifts tem porum ac reliquorum omnium duracioncs metitur , iu temporis focccftioni vere cocxiftit , ca tamen ratione in neque ex maiori illius perfcucrantiadiuturnior , aeque ex minori breuior efficiatur , fed tam in toto tempore quamm temporis parte vnaquaque xqualiter inucnia- tur, neque his fucccffionibus vlla proportione refpon- deat: conflat enim atque diuinam Exiflentiam ob lo- calem quantitatem, ( qux nihil aliud eft quam extenfie manens ) neque diuinam xternitatem ex temporis fuc- ccffii (qui nihil aliud eft quam exicnfio flucns^immit- tari poffe. Siquis autem cx his, qux nobis obiiciuntur,hos diui- nz ac corporex exiflentix ac durationis confenfus con- cipere vclit.hic fortalfc idvtcumque aflcqueturex vni- tatis, & cx immobilitatis rationibus, quas extenfisae mobilibus fubftatiis aptari nouimus. nam, fi eadem qui- ritas, vt diuifibilis, vnitatem numeralem retinens , rc- Ipettu totius, eidem ad fingulas partes extendit, tum v» fciunttim accipiuntur *tum et iam vt fibi inuicem affo- liantur, & vr eft mobilis , immobilitatis rationem fufti- nens atque excrccns,toci omnino immobilis commen- furationera conleruat, repugnans non erit , diuinx exi- flentix ad durationis indiuifibilitatem ac inuariabilita- tcm,corpotum diuifibtlitatcm ac variat ",Mw cul- pati pofle,vcrcque diuifibiIibu$,mobilibus , ac fijccelfi- uis fubftantiis, diuinx indiuifibilitatis, immutabilitatis ac perfiftentix virt utem aliiftcrc. Quamtutifsime igitur afferendum erit,:! Deo,icu ra- tione loci, feu ratione temporis, nihil diftarc , nihilque feu abiens feu nouum eftc.Et his quidem eo firmius in- fiflemus , fcienrcs extenfa ac fucccffina omnia cx diuina virtute conftitui ac confcruari. Si quis autem hxc, qux de diuinx Aternitatis ac te- poris coexiftcntia ditta fum , minus attingens , aliud quoddam mente concipiat, diuinx fcilicct xtcr^i.ati ac tempori durationis antiquitatem &r curfum perenpim communem effe, vtriufque verb difcnmen conftitui, quoniam durationis am i quitas ac curfus perennis, vt xterniraticonucnit , neque aliquid adimit , neque- ali- quid^ffert , idcbquc quatenus nihil adimit, potteriti, quatenus r iiS quatenus nihil affert, futu i voces noii recipit , fcd pnr feneis tantum vim retinet , eandem vero duratioms antiquitatem ac perennem curfum, prout tempori a pcatqr , femper aliqui J adimere Se aliquid afferre, re- deque ob id ipfum tempus in prxtcritum ac in futu rura diftingut,Siquis,inquam , hfc ita allcrac , hic ater •litatis ac remporis naturam confundet. Talis enim antiquitas prioris ac pofterioris , nccnon mcnfurabilis ac tranftbilis, rationes manifefte complcditur , fiuc a- liquid afferat Se adimat , fiuc nihil afferat Se adimat. 1- taque i diuinx xtemiratis conceptu longe diflabit Nam i1. .quod veri collcdum eft Se coniundum dif- jrahet&c difiunget. Prxterea rem omnem ad id de- ducet» vt circa rerum creationem nihil afferre poffi- nus in quo nobis non aduerfemur. Datocnini diui- nam it temnat em conftitui non ex cuiufuis diftantix friedionc , fcd exfumma diftantix , licet inuariabilis, Contemplatio III. Pars I. S iW: menfione , qux initio ac fine caret» neque tempori» ■' *am* «tcrmtaccm ( quam tamen nonnulli tutantur ) nequi * rtam temporis inchoationem (quam euiden- ter prot>»:i conftat) rede fuftincre pollumus. Falfa temporis xti*ritas non fuftinctur» quoniam fi tempus inchoarione e .et, iam infinitum atque irapertranfi bile tcmpus*pt^tranfiit , quod manifcftam contradi- dionem contiivct Similiter vera temporis inchoatio nonfuftinetur , quoniam fatericogiinur huic irichoa- cioni infinitam durationem pffccfliflc , qux cum ab in- finita diftantia temporis in eo tantummodo differat , quoniam nihil Deo vel aufert vel affert , haud fecus quam temporis infinita diftantia, impcrtranfibtlis cen- jenda eft. Redam autem xternitatis rationem attin- gentes , qux a temporali perfeuerantia non deficit, fed uifecoileda atqueeontrada manens, ita temporis vim excellit vteam patiat, neque ex illius diftantia ad vllain diftindionemfeudiftaniiamdcduci poflit , ( quode- tiam diuinx Exiftentix rcfpedu extenforum eucnire conftat )8f falfam temporis xternitatem quamredini- mc expellemus , Se veram creaturarum nouitatem tem- porifquc inchoationem quam tuciffimi demonftrabi- mus : nam ficuti fph$rx centrum fphfrx motum parit & non recipit , atque in eodem centro linex plurcs di- ftmflx ac diuifibiles fingulariter, coniundim atque in- «Huifibiliter copulantur , ita diuina Sternuas tempora- lem diftamiam parit fed non recipit , Se quzeunque in (t funt noua , diftinda, atque indiuifibilia , xterne, collcdim , atque indiuifibiliter inttfctur ac parit , cum pnrfcrtim horum vnumquodque ortum ducat non ex nouo fed exztcrno Dei confilio. Nouum enimeon- filium internam Dei nouitatem arguit, qux dari non _poteft • Huius autem indiuififfitis virtutis noua Se diuifibi- iia. oduccntis imagines plurcs in ipfis etiam fenfibili- ii6 bus reperium ur.Dato fiquidem , exempli gratia, proce- dendi fignoab alicuius exercitus Imperatore, putet li- gni huius vim ad omnes quidem exercitus partes fimul & indiuifibiliter perduci , cAin tamen hx omnes partes huic edido obtemperantes noq indiuifibilitcrjcd iVrie quadam feruata iter fufeipiant : alias enim procedere neccffe eft, alias vero fcqui, idque longiori aut bre- uiori temporis intercapedine, prout ipurttm viarum anguftix procedentiumque commoditas exquirunt; quod etiam rcfpedu creaturarum eucnire conftat, lam enim conftitutum eft .creaturarum cffcntias naturalqj tales elfe » vt abftrada non modo adu cftc non poifint» mfi illorum prjcedat non cfle , fcd neque ad propriam bcatitudinem perduci , nili huiufce bcatitudinis proce- dat carentia. Corpora vero fucccfliontm etiam tem- poralem continent , cum tamen ipfa fremitas Se noui- tatem Se fucccffioncm omnem rciiciat. Animaduerteudum eft autem » in illa intercapedine quf eft interabftradorui^ Elfe , 8; beatum elfe , fuctef- fionem aliquam fenfibilcmve diftantiam cogitari non pofte,fed tantummodo diftamiam quandam intelligi- bilem elfe concipiendam , qux , cAm omni fucccfllone carcat , tranfibilis feu irnpettranfibiiis rationes non fulHnet. Quo d autem pertinet ad diuinam perceptionem eo- rum quf a creaturis pendent , ftatuendum elfe exjftima- mus Deum Optim. Max. ficuti nullo externe impcllcn- te feu excitante, nullique proprtj commodi leu boni neccffitate , fcd libere omnino, creaturas producit, ita etiam eadem bonitate impellente, nulla autein necclfi- tate cogente, fcd omnino libere, ealdcm creaturas Se ea qu$i creaturis funt cognofceic atque intueri, e* tamen ratione vt his perceptionibus , nullus leu me- morif, feuconicdurf , feu prophetig vfus aptari p ol- fit , f d lingula, propria natura retenta , rcfpedu Dei, pr^fenci intuitu concipiantur , licet refpedu creatura- rum pro vnoquoque temporis inftaoti.fiuc prficrita, fi- ue pt jfentia.fiuc futura fine. Illud autem aniin iduerfionc dignum videtur , huiuf- modi diuin? cognitionis exercende libertatem , data creaturarum libera produdionc , rcfpedu illius eo gni- tionis intclligcndum elfe, cui foiltcitudo aliqua feu ap- probatio aliqua affocictur : conftat enim hanc a Deo o- mmno libere exerceri nouumque bonitatis vfu^n con- tinere, non autem abfolutc, vt fcilicet aliquod vere Ens , poffit a Deo non cognofci : hoc enim cuidenter repugnar , haud fecus quim fi dicatur aliquid fimul cf- fe Se non efle.Namciltn nihil abfquc diuinf virtutis ex- tenfione cftc poftit, aliquid quod adu fit a Deo ignora- ri cftimpofiibile. Hic omnia, Dei , atque illius Ecclefif iudicio, qua decet reuerentia Se humilitate fubiicimus. £ ij. K > • CONTEMPLATIONIS T E R T I AE, v Qua primam conttituir pbilefiphiam, Pars Secunda: *T' %■ IN QJA AGITVR DE QJ I N QJT E CORPOREA natura: fpcciebus prarcipuis , qux eliciuntur ex concra&ionc prima: diuiOonis ad corporea. C APV T /. De corpore, <juod 4 fe ,perfe ,&mfe monetur, feu de pnmo Coelo. Ohstitvtvm ed , fubftantias • corporeas neque extenfiorie neque nu- ■ mero infinitas clTe, cafdemquead inui- cem difponi , mutuafque relationes ad- j mittere polle. Datut igitur aliquod cor- t pus, quod ea ratione i fc operatur ,pro- priamque feu quietem fcu motum exercet , vta nullo 'externo corpore fcu ad quietem fcu ad motum perduci poflit/ed illi prima quiefeendi ratio, prima corporei mouendi virtus ac prima mobilitas , aptandz fint atque ad cartera omnia corpora pro finguiorum captu rranf- mittendx.Qubd fi non admittatur tale corpus inter cr • cera corpora primum»corporum feries nulla elfet, ficuti Entium ordo non fuftinctur amoto communiifimo om- nium fonte.ldem corpus , vt corpori conuen ire poted, Eroprias vires per fc ac in fc exercere poterit & exerce it. Ideoque non tantam feipfum moucbit ac fudinc- bit , fed hxc munia ea etiam ratione praedabit» vt, qua- tenus quiefcir.fibi innitatur, & , quatenus mouetur.fibi tranfitum ac aditum prxbeat. Horum enim aliquo amo- to,vel non operabitur vel a fe non operabitur : indige- ret fiquidem corporibus vel fudinentibus , vel aditum praebentibus : extenfio namque abfque fubdantiali vir- tute,feu vacuum dari non poted. Hoc corpus vnicum erit : datis enim pluribus corporibus qux i fe.pcr fc Sc in fe opetecur.plures coiporum ordines omnino fciun- bi admittendi funt,fimulquealTcntiendum nullum ede abfolutc primum:quod condituram rerum omnifi con- nexionem difloluit.^t fi hoc corpus vere vnicum ed.il- li propriifiimum erit a nullo corpore contineri, Sc cor- pora omnia complebi.No continetur ab alio corpore, quoniam quae ab alio continentur, ab illo quietis ac mo tus rationem recipiunt , neque veri in omnibus a fe o- perantur . Complebitur omnia corpora , quoniam corporum feries ed vnica.Si quis autem interroger, quidnam fupra hoccorpus,quod primum Caelum appellandum cd,re- periatur, rationis vi ad id nos impellente , admirabile quoddam, & i nodra intclligentia omnino deficiens, xefpondendum erit.vidclicct nihil, quod ad corpoream naturam pertineat nam, fi aliquod corporcu reperitur, vel primum Coelum non erit primum corpus , vel plu- res corporum feries rondituentur ,vcl extenfio abfque fubdantiali virtute admitteda erit. quorum vnumquod- que rciebum ed.Hinc colligitur firrailfima illius quies : neque enim rcfpebu totius moueri poted. Nam fi ita moueretur, ab aliquo recederet, ad aliquod accede- ret , & per aliquod rranfiret , at nihil datur H quo rece- dere , ad quod accedere , Sc per quod tranfirc polfit. Prxterea.tali motu admidb, iara per fe non moueretur, neque fibi aditum prxberet, quod illi cdcntialiccr con. uenit. Colligitur etiam, idem corpus vel omnino quicfccrc, vel moueri tantummodo rcfpebu partium. primum admittendum non edtquanuis enim motus bonitas oriatur prxeipue ex noua mobilis habitudine qux in primum corpus non cadit , ipfe tamen morus, vc ed operatio ouxdam.ex fc etiam expetibilis cd, prxfeiw tim dum nullum incommodum affert. Idem ex proprie mouendi virtutis vfu cucnit , fine quo mouendi vinus ed frudra. Itaqueji Ccelum nullum incommodum ex motu co- fequicur,exneceOirate moucbit ur. Patet autem illud nullum incommodum pati.Nam, cum inter extera corpora primum locum obtineat, ftn- pliciffimum cd,& cx vnico fubdantiali gradu conditu- rum. Iraque contranetate omni caret, neque fcu ab in- ternis feu ab externis incommodum recipere poted. Quamobrem non tantum mouebitur, fed monebitur etiam abfque vlla intermiffione. Eadem enim qux ad motum impellunt , ad eiufdcm motus perfeucrantiam faciunt. Deinde, r.ifi primum corpus moueretur , nihil commodi certis corporibus afferre polfet, neque illoru relationes ac nexus foiiere , quoJ rerum ordini manife» deaduerfarur. Dato aurem huiufmodi motu primi cor- poris,fcquitur hunc morum circularem clfc , Sc corpus fphxiican» figuram referre. Quxcunque enim termi- nantur figuris redilincis , dupi circumuoluuncur , ne- cclfario egrediuntur extra fcipfa.ac externam extenfio» nem fcu externum corpus fupponunt. Prxtcrea fpnjri- ca figura fimpliciffima ac perfebiliima ed: induditurc \ nim vnica fuperficic,qu$ vndequaque cd vniformis ,i- deoque primo ac fimpliciflimo corpori apranda cd.Ea- dcni etiam vndequaque liberam circumucrfioncm ad- mittit , cum ouata Sc alix rtgurx eiufdem ordinis, tan- quam compofitx,vnicam circumuolutionem patiantur, qux proprios limites non tranfccndat. Neque vero exidimandum ed-, primum corpus ita fphxricutn ede , vt interiora omnia , tanquacn-fui par- tes, complebatur, fed ea ratione, vtex parte fupcriot» connexo ,cx parte autem inferiori certa cum profun- ditate concauo terminetur. Nili hoc coccdatur, his qux fuperius condittfta funt aduerfabimur. Naio nullum prxtcr primum corpus ad- mitti polfet. Neccde cd autem inter concauum Sc connexum pri. mi corporis, aliquam profunditatem djri.Nam extenf* / virtus; vt iam deinondrarum cdjvndequaque extenfio ; r ■ nem requirit , neque cx fola fuperficic indiuifibili dare porcd , cdm prxfert im impoffibilc fit talem fuper-* ficiem dari fcu motui lubiici. Si quis autem quxrac , an prxtcr figuram Sc prxrcr denfitudinem feu raritatem, qux corpus figuratum ne- cciraribconcoiaitantur,aliaqualitisJ . V ZV 129 Contemplatio ptanda fit,ni fallimur, reponendum erit , Locem tan- tummodo illi aptari poic : nulla quippe qualitas prxrcr Lucem ita agens cft,v abfquc receptione & abfque vl- lacontrarictatc fubfifat. Nulla igitur exterarum quali- tatum primo corpor aptvi poterit. Vtrum autem Lu- cem aliquam illi repla inelTc afferendum fit , ex Allro- logorum experientia accipiendum exillitnamus. Ratio enim qux perfuaacre videtur nullum coipus caelcftc abfque alito dari . communis atque probabilis cll , neq; exprimis ac propriis deducitur. Quapropter fenfuslo- giffimx expetit ntix alfcrt ion ibus prxfcrri non debet. Q^od'.‘4icatur, corpus vnuinquodquc nccqlfario fenfi- bilectfc. fiqunlcm veritas Entia omnia concomitatur; ac,fi intelligibilis non cd.necelfiiio fenfum attingit:af- fentiendurn quidem erit hoc corpus ab intelligibiliurn natura drficere Sc vere fenfibile clfc.non tamen ex pro- prio lumine, fed cx proprio tantummodo mora, accede- Hui inferiorum caelorum luminibus , dc quibus poli- ti ?Jum dicendum crit.Nim & Deus Optimus , cui hoc pnm corpus refpedu exterorum corporum propor- tione relpc 'det, ex exterorum, qux ab ipfo fum, intuitu nobisrcaditi 'intelligibilis. C * i» v t 1 L Dt Catorum, <jux J primo Cato comi lenrur. r.ecefhr.vc nMvru,>itit/ino,di>f o{u:<rithu , <Unne Ac Cirlomr I tm/tutm probor: iontb.it .td ubjirxiLi ^..cllt^ibiha. K t o primo corpore, quod a fe,pcr fe,8r i fc mouctur , ex reda diunlcndi methodo alia corpora corporealvc fubdantias coufque ad- mittendas elfc conuincimur, donec, percurfis fingulis huius Jiuifionis membri* , fibi inuicem non ad - uerfantibus , ad ea perducamur qux refpedu huius di- nifionis indiuifibilia appelland i tunc. Primo igitur illa corpora fele obiiciunr qux operan tur nonifc, fed per fe ac in fc. Hxc quatentis per fc moocnrur ac fibimet aditum ptxbcnt, ( vt cx iam con . ftitucis patet ) fphxrica cx ncccfiirate funt ac fphxrico mouentut motu.Itaquc quanuis illorum motus ac quies deficiant a fimplicitatc primi motus primxque quieris: vete tamen fimplicia erunt. Namcxvnico fubdantiall grado fimiliterconfiitucntur, neque vllum admittent contrarium : fphxrica enim figura &c fphxricus motus conirario carent. Eadem vete ctiatn peifeda eruntrne- qoc enimimprrfcClum aliquod proprium opusaur per- ficere, aut per fe ac i;i fe exercere poteli. rt^jod veto ad horum corporum Multitudinem ac <ft:r icmtas attinet, nihil exdiuidendi methodo afferri \ y polfc videtur. Quapropter enumeratione inquirenda erunt , hoiufmodique enumeratio ex Aftrologorum experientia omne robur accipier.cui etiam infidendum erit , quantum ad fingulorum Coelorum ditlindioncs, polos.ac curtus , qui omnes opponuntur curlui primi K'.cr'\ lior tamen, hanc oppofitionem nihil inimicum ■** 'denotate, ico pfallentium potius, fcu amicorum fibi in- dicem obuiantium fcque inuicem amplexantium con cutfus referre. Ipfi vero inferiores Coeli ita tum primo Caelqtum inter fe cohxrent, vt inter fphxram & Iphx ram nullum intcruailum detur, lloc enim admitfo, fc- . aneretur dari eiftenfionem abfque fubftantiali virtute. Uni aliquam fubftantialcm virtutem corpoream motu carere atque inutilem ede. Quoniam autem in Caelorum numero difeernedo V Aftrologi inter fc difetepant, liberum nobis erit illo v rfi aiqplcxarifententiamquulccem fphfrasconftitufit, f.nquam lumine conlonans his qux hadenus fpecula- ■« ti iumus: corporea enim , nobiliora prxfertim abdra- florum imaginem fottalfc referunt. Quamobrem.fi or dines abdradorum intelligibilium, qux i Deo funt.re- deadnouenarium numerum deducuntur, hifquc Deus ' I - III. Pars I. 130 Opt.Max.omniumauror , prxed ac denarium compfer, corporibus corledibus idem numerus fatis probabili- ter aptari poterit. Itaque primum Caelum, prout liclt corpori cOrpori refpicienti.obiiciet imaginem Dei Opr.Max. fiimtique proportione exterorum Caelorum vnumquodque re* ferri poterit ad vnumqucnquc abdradorum intelligi bilium ordinem. Siquis autem iis Ctum acceptis qux ab eifdcm Adrotogis circa fingulos C irlos ani-naducr- tuntur, feruata dignitatis fcrie,Compjiaueritfingulas •> fphatras fingulis intcllcduum abdradorum ordinibus, nonnulla fortafTe intuebitur, quf non patum admiratio- nis ac vcncfatfonis afferre puflunt. Sictiti enim beati- tudinum inrclledtus ,qui uiuinx bonitatis confumma- tam extenfionem confpiciunt, amoiis vehementioris vi correpti , Deo , vt rationi confonnm ed,ita adhxrent atque inhxrent, vt vix propri) intellectualis adus co- natum aliquem emittere poffinr. Simili ratione nona fphxra.primx fphxrx proxima , ira illius vclociffimis motionibus infidit, vt in pro prrj motus adu reddatuf tardiffima ac pene immobilis.Dicunt enim hanc trigin- ta fex millium annorum (patio proprium motum per- ficere. Prxterea, ficuti amoris vis , qua huiufmodi intel- lectus indammantur ,ex effedibus potius quam ex pro- prio intclligibili attingi poteft: ita fpfius nonx fplurx natura ac veritas attingitur non cx aliquo lumine Icd ex folo motu. Rurfum, quemadmodum inrelledus reuclationum intuetur lucidifiimc arqueaptiffime innumerabilia Dei arcana, ideoque ex propriarum virium dcbilitate,ipfius autem diufni intelligibilis luce inenarrabili, pauitatto- ne,ac quadam inrelleduali trepidatione ( vt rede con- iedare licet)corripiuntur,ita etiam odaua fphxra, qux firmamentum dicitur , quxque huic inrclleduum ab* ftradorom ordini proportione refpondet , delli* innu- merabilibus vndequaque fulget , &• trepidationis mo- tum exercet , qui eandem intetnim trepidationem (prout illius natuix conueni; ) manifclU refert Hxc vero non ed vndequaque lucida , fed obfcuriora etiam continet ; nam neque diuina luxeopadoab his fptri- tibus attingitur vt ipfi diuino Enti ed canfpicua. Id tamen ex eo etiam euenirc credendum ed , quo- niam fi luxpertotum hoc corpus xquabiliter diffunde- retur, exterorum omnium luminum atque etiam mo- tuum fenfum auferrer. Inter feprem Planetarum fphx- ras.qux ab odaua certo ordine continent ur, ac feprem inferiores intcllcduum abdradorum ordines , fi lingu- Ix fingulis comparentur, eandem proportionem con- templabimur. Saturnus enim diuinorum fulcimentorum intelledt- bus rcfpondcre videtur , lupiter his qui bonorum diui- norum clargitioncs ('peculantur , Mars iis quidiuinas illuminationes, Sol iis qui diuinas confummationes prz fc ferunt, at Venus diuinorum bonorum oblationi- bus refpondebie , ex quibus diuinusp:xc:pne prouo- catnr amor : Mercurius diuinis excitationibus : pollre- mb Luru, qux ad generationem maxime confert , diui- naium creationum mentes incitabit. Sicut autem va- rix abdradotum contradiones illorun numerum qujm maxime adaugent , ita etiam Caelorum vires ex multiplicibus fingulomm conllitutionibus, alfro- rumqucdillantiisac relationibus, immutan atque adau geri compertum ed. Planetarum verd fphxris omnibus conuenit Afirls infignii i.ita tamen vt vnicuique vnicum aftrum iniit. Illis etiam commune ed, in propriis circmnuolutio- nibus pcrfkicndiSjOdabx & nonx fphxix \“ocitatem longe excellere. idque eo magis quo magis ab his fphj- tis rccediint.Quare ipfius Lunx circmnuolutio vclocif- (ime completur. Ex his autem fortafle eadem proportio demondratuc ad ordines intclleduum abdradorum. Ex eo enim quod Hellas habent, illn intelligentiisproportione ref- pondcm,qux refpedu amoris a prxdationbus deticiut. 1: «ij. 131 Ex eo quod fingulr fingtilam ftellam habent , illos »n- telledus referte videntur quia reuelationum intelle- dibus longe rccediit.Ex eo quod velocius proprias cir- cumuolutioncs complcnt^atquc cifdcm (prout illarum patiuntur vires}fortius incumbunt, videntur refponde- re illis ordinibus abftradorum.qux cdm longius a Deo ddlenr, proprios conatus pro diftantiarum ratione ma- gis intendunt. At hzCjVti Deo Opr.placet,iw 5: dicantur 8 c fint. Vniucrf Inft. ad hom. perf. 132 CaPVT III. J)c primi Caeli ccclarutnejue tftfmorvm ventate ac bonitate. '.Atio qua tam primo quam inferioribus \ corporibus caeleftibus commumflitnx En- SB^S tium omnium proprietates aptandx funt , ex his qux hadenusfpcculati fumus facile con- cipi poteft. Quod enim ad illorum veritatem attinet, ma nifcftum eft neque primi Coeli, neque coelorum inferio, rum obiediuam veritatem clTentialiter intelligibilcm cfle.fcd fenfibtlem tantum. Et primum quidem Coe- lum,atque Coetum illi proximum , fenfibuia funt non primo, fed accedentibus luminibus inferiorum Coe- lorum : extera vero omnia ex propiio aflrofenfum at- tingunt. Sicut i igitur primi ac fecundi coeli lenfibilis veritas, fentientium plurimos fubterfugere folct,itainferiorum coelorum obiediua veritas expropria vi fentum viden di attinget, neque vifum diligentius exercentes latere potcft.Comprchenfiua vero eorundem veritas nulla o- | mnino erit : intclligendi fiquidem &: fcnticndi virtute j carent.Intelligendi, quoniam illorum vnumquodque: ex plurium virtutum copulatione conftituitur . Sen- tiendi, quoniam fimplicia funt. Sentiendi autem virtus(vtfuo loeodemonftiabitur) requirit mixtionem , mixtorum compofitioncm, ccrta- qucprxtcrca organa. Quod autem ad eorundem bonitatem pertinet.afle- rendum erit ca nullius boni lcu intclligibilis fcu fenfi- bilis fruitionem expetere vel adipifci.Sed neque oppo- fita mala aut incommoda admittere poliunt. Nam cor- pori fimplicif/imo, quod omni cognofcendi virtute ca- ret, horum vnumquodque repugnat. Eucnit obidvt horum corporum vis neque propiij boni confuinnu- tionem , neque prori) mali declinationem piofequatur, fed dirigatur ad aliorum bonuin , prxftantiori quadam virtute moderante , Deo fcilicet Opt.Max.rcdcquc in- firumenti bonitatem complcdctur, non quidem inter- ni atque Deo vtenti clfcntialitcr coniundi, ( horum e- nim vnumquodque his aducrfacur , qux circa przftan- tifiimum Dei Effe dcmonftrata funt ) fed externi atque cfTentialiter difiundi. Neque tamen ob id afferendum erit corpora coclcilia a Deo &ab aftradis intclledi- bus ea ratione moucri, vt ipla mobilis tantummodo parces retineant : huic enim ca aduerfantur , quibus comprobatum cfl corpus vnumquodque cx ptoprix fubflantix virtute fnotum parere poffe, Sc ex propria extenfione eundem recipere aefuftinere. Prxtcrca.fi corpora coclcilia qux perfediffima funt, & a quibus extera pcndent,mouendi virtute deftituun- rur, nullum dabitur corpus quod mouere poffir.Nam cf- fcdlus caufx perfedionem non excedit ,quod non tan- tum ratiJh fed fenfui etiam adderfatur. Ea etiam, qux circa abftradovum naturam enarrata funt, eandem fen- tentiam dcftruunt:Nam fi abflradis conucnit proprium munus per fe& in fe exercere, illis oppofita operandi ratio aptari non poteft. Patet autem his motum aptari qux neque per fc neque in fe operantur. Quanuis autem cceleftia corpora Sc proprix fubftan- eix virtute motui infiftant, diuini tamen inftiumeci mo- niadecentifiimcfuftincnr.i Deo namque ita conftituta funt , vtdiuinx voluntati cx interna virtute minifirent. fimulque diurnam viitutcm Illis \jicdam effundant, i d liquidem humanis etiam inftrumyniseucnirct , fi talia ab homine formari pofTcnt, vt abfyue vllo conttadu hu manam arte conciperent ac exerceant. At infltumcnta lis cxlorum bonitas eo prxftantior Vrit , qu6 :pfa cxle- llia corpora funt perfediora , 8: quspcxtlantiori arti- fici deferuiunr. Diriguntur autem non ad Dei bonu*i,nam illius bo- nitas elT omnino ir.dependcns , non ad bonum abftra- dtorurr.,qux nullius corporis bono egern , fed humana- rum mencium,qtix corporeis adiumentis indigent, qui- bufque corpora omnia(vt ex fuperioribus pate*; mini- flrant.Sicuti autem Deus prxftantifsima hf c inftrumen- ta folus ac libere cx diuino confilio produxit , ita folus eorundem vim concipere Bc ad vfum deducere poteft. Nemo ergo mirari debet, homines neque ftcllarum mfll titudinem numerare, neque (cur diucrfxac itadifpoli- tx fint)r.u ionem afferre poffc.nam , qux ex diuina vo- ;> Inntate diuinoque confilio perficiuntur, ab hu a*4 mente abfquc reuclarionc cognofu non poffu' Cavvt III I. De Calaram exiilcntta ac durattone. I c v t i primum extum exteris omnibus cor- poribus przcfi,ita illius quies omnibus quief- ccndi rationibus , 8 c illius motus omnibus motibus prxeru. Itaque cx illius quiete, qux vcrcabfoluta eft /omnis corporum commenluratioSc loci ratio omnis deducenda erit, Sc ex illius motu , qui omnino eft libet, vclocifsimus,ac omnino vnitormis,o- mnium motuum commcnfuratiofic omnis temporis ra- tio effiuct : redeque ob id fanciendum cfl.hoc primum corpus quod vere fibi innititur, ea ratione exillerc ve cx propria extenfione fibi fit locus ,8c exteris omni- bus c xtenonibus exiftendi & loci rationejn impar- tiatur. Et hxc quidemex Geographorum peritia aedili- , gentia facile confirmari poliunt, hi enim dum locorum differentias docere intendunt , nihil aliud dcfiniunc quam gradus quofdam, unquam immobiles conceptos, longitudinis ac latitudinis, cx primo corpore primaque extentione dedudos. Screde admodum: nam fi Locus nihil aliud eft quam corporum extenfio , quatenus ex relatione ad aliquod immobile menfurari poteft: cer- tus locus mlnl aliud erit qua certa ac immutabilis com- menfurabjlitas rcfpedu primi cxiftenris , prout immu- tabilis eft,fcu vt talis concipitur. n Quamuis autem Cxloruin inferiorum vnufquifque primi czli exiftentiam imitetur, cx co tamen ab illo deficiunt, quoniam illorum cxiflentia terminatur a pri- mo cxlo, fcu immediate fcu mediate. Qux circa ciufdem primi corporis ac exterorum Cxlorum durationem exquirenda clfent, rede demon- ' lirati poliunt ex his qux fuperius conf. tuufm r. m>od enim ad illorum exordium fpedat, nouimus ncilumEns prxter primum initio carere. Patet etiam cxlcftia cor- pora incepilfe non per motum qui ab illis oritur, fed per creationem, nam , qux compleduntur v^jicom gradum fubflantix , ex fola creatione oriri pofTunt. Quod longe euidcntiusdl in his a quibus primus mo- tus oritur. Quamuis autem cxlcftia corpora neoue interor neq; externx oppofitioni fubiiciantur , vereque incorrupti- bilia fint, illorum tamen petfcucf antia in fluxu confifttr, Sc menfuratur tempore. Itaque afferendum vjdctur illorum vfum terminans aliquem recepturum: illorum fiquidem qux per motum operantur ac tempore mcnfuranuir , frudtns cx fuccef- fione peificirurmeque vlla illius pars, difiundim acce- pta,perfeda cenferi poteft. ca enim qux perfeda funr, vere confummata funt, neque ry -rua -cccfsjpnead confuramationcm tendunt. . U3 Quapioprcc.ficir.i 1« ftn« munii fuftinenr , itita quri'uccefsiuafunt,qiibufq'. acceltis Sc rccclTus eifcn- tulitcr copulamur, ion vltamifinis , fcd mcrlij, vlthno fini (lcfeiuicnria, pares ifluimint. Cilm igitur mcJiori, feri ilefctuientiurnoonitas cx fims bonitate Iit confuin manda, manifefiun eft,c*le(tium corpotum frutlum « cxlcllium agitationum fine confummandum elle : hac enim non admift , vani omnino id eaquitetetut quod nUNequc verTad'ddcclinarc licet , vt dicitur bonita- tem,ouam calorum effundit vmus.in vnoquoque tem- pore «'tatronc perfclSameJe qua totius pe:fe«iper- fc£U partes perfcfHonis vocem ac v.m admittunt, nam ouiitipcifeOafunt non recedunt.fcd permanent. Prltcrea, fi totius fucccfsionis conlummatio mjda- tur fcd corpotum cxlcfiium motus in infinitum exten- ditut, neque totius , (quod numquam er it) neque par- -ium.qu* er Tuo toto perfeflioncm adipifcontur , bo- - - admitti poterit, idqueeS minus quoniam i infiniti patte» n ' dantutidato enim infinitum pane, habere, dlud fimui initu & infinufiappellaii poterit. Noui- mus etiam ; ... ora cxlcftia continere bonitatem , qux aptari pe fZlbumento non inttinfeco, fcd omnino cattrinfcco. AlWrcns igitur horum inftrilmetotum vfum ounquamdefinurum. fimui Se Infitument. naturam de- fiauct Se defctlum aliquem in artifice fatebitur .quali o pus fuum perficere vel non polsit, vel nolit.vel nefciat. {Retiam corruent qux fuperius crea tempus conft.tu- ca funi- datetur enim tempus quod fimui bc fututum cf- Se non fututum , qaod haud fecus repugnat quam frnnousorateritutn Se infinitum elfeSe teipTaprTteri- cuov Quanuis autem.dum corpota calcllia moucntur, SS qutcfcant , Se primi exii motus fit omnino fimolc» Se v triformis, non tamen inferie icet cariorum fiXmfempet eunden, elfe. nam cxlefiu, fem.num.es ouibus vniucili moderatio otltut .nulla tll quies. Ea- dem etiam ob indefuientes txleftmm motuum agi.a- t.ones nouos fempet intuitu, exercent, nequeffi Alito- logotum rationibus acquielccnducll)eofdem vnqu.m ■^Sfv, detur longe fi.mio.a reddeteea qux de dsssses^uszi proprium nunquam confummaic, agentis impctfeSl.o- “Taimnesvmbhis oppofnx .acceptx a temporis na- tura cui terminus omnis repugnat.&r dfphxnci cxloto , utacuTp" C pio ae fin. ca°r=.e v, detur, non tantum L’ niu.ie.l etiam omnino nulli, nam fupcnus VI- ■um eft .mnpoxi qu,d-n, vt cft tempus , terminum non 'aptari quoniam lumitut 1 motu , quatenus Pe're“e'“’ -L ycm tempus, vttcipfa i motu non dilfctt atque mo- fe ituimr.vUdefttS. polfe. Neque huic vmita,^ liltir homanx conceptionis infirmitas , qux non lacui Srtdfedao.c quod tempus omne pracedit, feu .1 I i % nuocl temporii confummationem refert, nam idem cxocrmim in conceptu illius (upta quod cxlos o mne% tranfccndir. & in conceptu xtcrmtatis cui omnia b « ornmita ac fututa prtfentia funi ac indiuilibill " c colfeaa.uce non multa ali. quotum vnumquodque ^T^iXr^toqmligur.mman.fefili ipio prout fine catet. Et hoc quidem fatis c fucurnuolutionum repetitionibus, qux Contemplatio III. Pars II. 13+ nullo modo admitti poffient, fi fphxrx abfolutc princi- pium ac finem refugeret. Difficultas igitur vcii circa numerum vcrfjtur: qux- rirureniman dari pofsint infinita; circumuolutiones, feu rcfpcftu prxrenti,feu rcfpcdtu futuri , fcu rcfpctfu vtriufque: quorum vnumquodque ex propriis defini- tum cft. C a r v r V. 1 De reliquis cominumcribtis proprieutibu i alorum» . I s circa cxlorum cxiftciiam ac durationem lic conflit uus, ni faliimur.quamtutifsimr de- ducentur cj quzdcillariivmtatc, pcrfcftio- ne, pulchritudine, interno ordine, ac relatio- nibus tum internis tum externis, exquirenda cfficut.po- fico enim, hxc corpora cognitione carere, primi pixci- puique inftruraenti bonitate prxdita efie, eadem refpe- dtu totius effc immobilia, iclpcdtu partium iudeiinenter moueri,omni interna externaque conti arietate carere; facile colligere licet , cxlos iplos ex propiix vmtatis vi omnia quxadinftrumemi perfc&ifsimi naturam perti- nent,non quidc indiutlibiliter, fcd indiffiolubilitei con- tincretex perfeikionc ad propriam munus exeiccndum, Deiquc virtutem tum recipiendam, tum effundendam, quamopeime difpolitos cllc: ex pulchritudine fummata ad eadem exercenda ptopcnfionenrttque ad proprium a^kuin propottionem externe etiam obiiccrc pofte: ex interno oidine fioi vnde quaque confoiros cite; ulcuque prout non cognofcentibus conucnirc potdl, imaginem quandam referre eorum qux cegnofcunt,ac in proprio Efte, excitatione, pcife&ionc» bono, bonique fi unione conquicfcunt. Ex his vero fequitur,cadcm i flcftia cor- pora aptifsiina cfle ad exterorum corpoiij, ptout vniuU cuiufquc natur; ponucnir.conftiiutioncuiiditL^iouem ac difpofitioucni coi. luminandam. C a p v t VI. De corporeis ihi:uri< ,<]iu neq-, 4 feste que per/et fed tnfe monentur. fcu de Lienernbi/Jnu uc Como- pni ilibus m caminum . O t t fpeculationem primi Mobdis , quod operatur i fe, per fc&r in fc,nccnon cxlorum inferiorum qui per fe& infc moucuturrad illa deucniendum eft,quxin fetautnm ope- rantur, non autem i fenee per fe. Horum vnumquod- que,quatenus m fc operatur , prout proprio ordini con- ucnit,pcifcdtum erit, motum aliquem pariet, ac fcnfutn aliqua ratione excitare poterit. Quatenus autem non operatur per fe, dum mouctur,per.iliudcorpustranli- bit.Huius igitur ordinisplura corpora admittenda Junc. nam , fi vmcum effiet, neceffatio moneretur vel per cx- leftia corpora, vel per vacuam extenfionem , vel per fe, non quidem vt corpora cxlcftia , quorum vnaquxque pars mouctur , fcd quoniam pars quiefeens parti raotx aditum prxbcat. Horum autem nullum amittendum cftmouimus enim cxlorum figuram dil'run>jH non poffc, &c vacuam extenfionem ex communi rerum difpofitio- ne non dari. Pater etiam, admiffo, hoc corpus vnicum effic.neceffiario illud effic fimplex ac omnino vniforme. Nulla igitur ratio adduci poterit, cur partium aliqua diucifiniode vel ab aliis partibus, vel ab ipfo toto mo- tum exerceat. At fi plura fint huius ordinis corpora , cum illorum vnicuiquc fit propriu fe per aliud corpus mouere, cifdc proprium erit corpori alteri fc moucti aditum prxbcre poffic. Eorum etiam aliqua ex necefsiuce erunt fimpli- ciaqux plura erfit: quemadmodum enim nullo exifteo- te fimplici nulla funt compofua,cura compofita ex fiin- plicibus conftituamur,ica dato, corpus fimplex vnicum effie , cogimur rcicilam amplexari Icntcntiam, vnicum 135 fcilicet efTe huius ordinis corpns; nam ex vnico fimpli- ci conipofita oriri impofsibile cfl. His autem fic conti» turis fcquitur, horum corporum vnumquodque non ta- tum pronum efTe ad moucndG t e , fcd etiam ad quiefce- dum poli proprij motus confummationem: fimplicium fiquidcm motus ncccflario fimplex erit & ritius, nam cum prater circularem Se redam lineam fimplex linea non detur ,prxter circularem ac rcClum fimplex motus dari-oon potcfl.quonia motus circularis cxlcllibus cor- poribus conuenir. Hxc igitur quatenus funt fimplicia moucntur motu redlo. conflat autem lineam rcdlani & motum retium, in his prxfcrtim qux a cxlorum Jphxris comorchendu- tur, in infinitum extendi non polle » fedncceflatib ter- minari ex vna parte i cxlorumcircunifercntia, ex alte- ra vero i catiorum Cdntro. Itaque, fiue a centro ad cir- cumferentiam tfdant, fine ccontra i circumferentia ad centrum, licet tota hxc linea illis percurrenda efTct, poli motus confummationem ex neccfsitate conquicicent. neque enim dtcendum cfl motus hos indeficienter re- peti. nam tales motui cum ab oppofito ad oppoficii ten- danti ver£ oppofiti funt, neque eidem mouenti fimplici conuenire polTunt. Hinc colligirur,horum corporum vnumquodque vi- re pafsibile, atque etiam corruptibilcac generabile ci- fe. ficuri enim ca qux in rnoiu proprio bono fruuntur» femper moucntur, ita ea qux noti femper moucntur , in motu proprio bono non fruuntur » icd ah illo diflant: ideoque per motum ad illud tcdunt,vt eodem pofl ino- tum 8c in quiete fruantur. At hoc nihil aliud cll quam pafsibile effe fimiilquc corruptibile , nara palsibilu o- mnia corruptibilia funt: talis fiquidcm pafsio oritur i contrario pofit luo. contraria vero pofinua fciouiccm expellunt ac corrumpunt. Idem demonflrari potefl cx motuum oppofitione, nec non ex his qux circa cxleflia corpora didj fuere, ca enim qux ad oppofitos motus clTeniialitcr prona funr, fibi inuicem eflentialiter aduerfamur.&r cxlcflium coi- porum infltumcntalis vis dum circa inferiora vcrlarur, illa intuetur tanquam materiam. Matcrix verbconuc- nit, mutationi, dcflcu&ioni, ac noux conflrudioni fub- iici. Ex his deducitur, talia corpora ira fimplicia cfTc vt cx vnico gradu fubflantiali non confiflant: cj enim quxad inuiccm opponuntur ncccflat io conueniunt in genere. Itaque illorum vnumquodque ex generico &: ex fpe- cifico gradu conflituctur. Et hi quidem gradus plfitcs erunt feu pauciores, prout hxc corpora erunt fcu fiin- plicia, fcu pluribus paucioribuique rationibus compo. fita.Sicuti autem cxleflia corpora, qur in feqiudcm cx- etectur^ed non ad propne felicitate, vt abflradta intel- ligibilia , jbabflraCtorum intelligibilium peifedionc defici ii nt: ita hxc coi ruptibilia a cxlor um dignitate i c- cedunt. Cxli enim eumfint nmnunes ab omni labe cor- ruptionis, ad altorum diriguntur bonum- corruptibilia vero ob propriam confctuationcm videntur inuueri. Narurx fiquidcm ordoexpofeit , vt ea qux^interne im- perfedta lunt proprix impeifcdlioni vccumquc fnedeii conentur. Quotnam autem fint horum corporum fpecies.quid- ue illatum vnicuiqucconueniat, nobis in prxfcntiafpc- culari non- licet: in logicis enim fancitum cfl, ca qux in r«ali gradu communiori conueniunt, vuiuoca elfc, pro priamque diuidendi rationem exquirere , ex qua fcien- ttx diflmdtio oritur. Hxc igitur alteri fcientflt deman- danda funt , naturali fcilicet philofophix, cuius etiam partes erunt .communiorum proprietatum ,vt lingulis aptant ur.doftciium afferre. Cmr VII. De prjiapuo vtfluxuum ordjne , qui corporx Attirgt , fi- mulque detfxturj nmmum.Q; de tllius tnfufficien n.t refitllu torum qux femper generantur ex pro pagxtionc. Vniuerf Inft. adliom. perf. \ 136 A veto profequences, qix noflrx huic contc- plationi funt propria, atea corporea deduce- mur qux per fc & non ii»,e operatur. Hxc, Vt coicdare licet cx his quxeirca fimplices vir- lUtcs fimili differentia condituras bfarrauimus, nihil a* liud funt qujiniiuccliones,feuimpreKinnes , fcu influ- xus virtutum tam fimplicium ac liucTigibil.um , quim non fimplicium, ac corporalium corpsreas naturas at- tingentes. Ideoautrm fimplicium etiam ac intelicibilium ab- llradtoium micdlioncs, fcu imprefsionts.feu influxus, quatenus corporibus feu corporeis infiguntur , corpo- ream naturam aliqua ratione recipiunt , quoniam rece- ptum omne fecundum recipientis natura ex neccfsitate recipitur. Ideoque , ficuti id quod infcefl indiuifibile mdiuifibiliter recipit, licet diuifibile aliquod recipiat, ita illaqux infcdiuifibilia 3c extenta funt, diuifibiliter Sccittenfc femper recipiunt, licet indiuifibile aliquo» rcc -piant. Hf c tamc ca rat ione adfmttcnda funt » vt r <>s non lateat no rerum cfTc,fcd edendi modos tantur. 7$ immutari nequeenim indiuifibile, dum iditr '. Ii reci pttur,indiuifibilcm naturam reiiert , fed nm - ens iodiui- fibile modum diuifibilis exercct.fimulq ratione diui- fibile ab indiuifibili rcccptuio>mauens q 1 mbilc, ad m- diuifibilis modum deducitur- Siquis autc his aflcntin detredtet , hic fateri cogetur vel nullam intelligibilium ad corporea, ac corporeorG ad intelligibilia relationem adlu exerceri poffc.vcl illo- rum vnuquodquc fimul &: diuifibile & indiuifibile efTe: quorum primum rerum 01 dinem difrumpit , fecundum contradidloria fimul affirmat. Sciendum tamen eft , quammaxime inter fc difiare, ab alio recipi 3 c alicui pr flentem dfc.teceptio enim ad virtutum copulationem atque affociationer.i \ tcumque per diu H.idcoq; recepti modu immutat: lh flentia vero, fifola fit, nullam aflociationcm vutuuimue copula- tione parit , ideoque neque rem neque cifcndi modum immutat. Sed aggrediamur iam contemplationem haiumia- icdtionum.fcu infiuxuum.feu imprefsionum, prout ex- ercetur circa corpora atque ex receptione pendet- Pri- mo vero flatuendum cfl illas elfc prxflatifsimas, quibus Deus Opt.Max. atque abflradta intclligtbilia L>co ad- hfrentia attingunt exerccntque corpora cxleflia, prfei- puevero piimum cxlum. Hf quatenus fac rcccptf, vt noflra cll fententii. Communis Naturf vim coflituunU fimplicem enim cflcflium corporum virtutem ca ratio- ne illuflrant.toborant, atque adaugent , vtnon tantum inferiora fimplicitcr moucre,& ad infetiora propria lu- mina ditfundcrc pofsint, veiumcti.nn his commotioni- bus ac irradiationibus pariant omnium generabilium confummationem acconferuationem, prout vniu&u- iufque natui f conuenit, idque ratione ab illa nondifsi; mili,qua infltumcta (quorum fortafTe vis folam incifio- nern intuetur) dum cx artificis virtute exercentur non tantdm incidunt/ed pulcherrimas etiam imagines for- mant.Hfc ramen cxlcflium corporum vis lufhccrc non potefl ad generationem fcu humani corporis , feu alio- rum animalium, qux exfola propagationr non rncian tur.fi enimfufricerenr,earundcm fpee -ru.n indiuidua iam genita talem genet ationenfnon prxccdcrcnt , feu certe non necelTati6,fcd fola cf lorfl virtute, vbfque v Ilo eorundem concurfu , hx fpcctes orin poffcnr, hayd fc- cus quam fpecics impetfcdliorum non viucntium.vi- ucntium,& non fentientium, viuentium,ac lenticntiu. Arcum non oriantur .colligendum cfl conflitutio- nem harum perfediorum fprcicrum, humanxque ptx- fertim.afcribendam efTe cauff ordinis prf flat. oris, Deo fcilicet Opt. Max. neque enim alia ratione fufficicns il- larum caufa afferri potefl. mim , fi affetatur cficilia cor- pora aliquando aliqua tacere potuilfc quf nunc no po*- ftinr, quxrendum erit quifnam hanc virtutem adio prfdantcm illis ademriir. Idcerte Deoafcnbendum non f 11. nam Deu luoiu operum no pfniter.Non abflra- diis intclligibilibus.quf omni inuidia caret, neque Dei opera immutare polluor. Non c ifd ooy orp o n b u s cflc- I J37 ftibus.qux proprium nilum non incendunt , neque di- uina dona abnuunt, fe» repellunt, quaque omni eligen- ti» virtute dedttuuem Non inferioribus corporibus , ob eafdem caufas.atqu* etiam quoniam illorum vis ad cor- pora exledia non c.tcnditur. Neque etiam ad id dcuc- niendum elt, ve ditatur harum fpccierum prxdantioru prima exordia ccnditilfe ex aliquo dcllarum afpedlu prxreritomam nallius condcllationis vis ea efficere po- ted.qux pertinent ad vniuerli perfetlionem : fcd licuti partialis edita etiam partialiter immutare folct. Con- ilae autem haium fpccierum Eflc pertinere ad bonum vniut $ : homn^mque prxeipue , qui exterorum o- mnium ccnfctur finis. Contemplatio III. Pars II. VIII. De ii V: influxi hui qiu a corporet* >id corpore a fune ,fimulefue de tmpulfu locali , de altera: tone , de generatione, •d^corruptione , & de aubnent asione. rj* io** non tantdm experiuntur cfRcicn- ?tcmrorporum exledium virtutem , qux dtui- kThftxfcffundit vim, fcd ipfa etiam proprias vi- J res exercere atque ita extendere folcnt , vt communi Naturae vi accedente ad inuitem agant & pa- cratitur , ac multa alia prxdarc poffint, quorum explica tio ab ipfo naturali philofopho petenda cll. In pnefeiv da tamen lilencio demandandum non cd, inter has ex- ternas corporum imprefliones motum in loco primo c- aercen,huncquevt ad aliud extenditur corpus, per co- tailuin fieri.impoffibile quippe cd , corpus corpus mo- uere,nifi ipfum attingat, vel ccrtc aliud corpus quod ipfumtangit.Illa vero feipfa tangere dicimus , quorum extrema fune fimul. Pod localem motum fequitur motus in pafsibili qua- litate, cui conuenit Alterarionis nomcn.Hxc, quatenus pendet ab alterante, Adlio dicenda cd , quatenus ab al- terato recipitur, Paffio, Adiionis tamen ac paflionis no- mina aliis etiam produftionibus ac receptionibus apta ri folent. Pod altcrationcm fcquuntur corruptio &: Genera- tlo. Harum vnaquxquc verfatur circa formas fubdan- cules, fcu proprias fcu communes , quatenus repelli fcu infigi poflunt. Itaque exledium corporu virtuti diui- niori prxeipue alcribendx funt,8c in indanti fiunt. Ipfj igitur generatio vere nihil aliud ed quam tranfmutatio denon Ede id Ede, nullo fcnfibili remanente, vtfubic- #0 :illi fiquidem tantummodo fubiiciturvirtusfubfii- tiiliscomunior.quxinfcipia mfcnfibilis cd,atq; ad rei genitx fubdarialcEtre.tanquainconfummatuad cofum ma?uindeduccnda cd.Patet autcin nullam generatione abfquc aliqua corruptione excucri. nam coipus abfque .\ . proprio gradu fubdantiali non datur, idcoquc induito ^ * *~K. nouo fubdantiali gradu tanquam conditucntc ,pr lore conditutioncm ainoucri neceflfe cd . nam duo gradus fubdantialcs eidem, tinquam illi ptopri;, couucnirc • non podunt. .Prarter didlas mutationes, datur etiam motus in qua- -^r citate, Hic generationem prxccdu Sc fcquitur.Prior ta- men impcrfcdlus admodum ed : oriri enim folct fcu cx fola fermenrationc , fcucx plurium collcitionc. Po- fterior vero cd longe perfeitior : nam rem eandem fe- cundum omnem dimenfionem adauget. Quapropter his tantummodo conuenit qux cx interna virtuic fcipfa ’ adperfctliorem datum perducere podunt .-externa fi- quidem attrahunt, caquc non tantum ad futmeteonfer- > nationem immutant, led fimul ex eorundem accetfii fci- pfa ad decentiorem magnitudinem dirigunt- Horum A entium proprietates coinmuniffimx cx naturali fcientia ifedufcendx crant.nam pto agentium ac recipientium dJfcrficate diucifx fuoc. •y- < VT ; *VT . • C . » . t IX. a , t at ne-jue perfc nejne m fe ope- 138 rarttr : fcu de prtma £r omnium nmmuwfiima Materia. Lt i u a diaifionis nodrx differentia propo- nit illud corporeum, quod neque per fc neque in leproprium exercet munus. Hoc recipien- di vi prxditum tantum ede , ipfumquc reci- piendi adlum illi tanquam proprium munus conucnirc manifedum cd : corpora quippe omnia , quibus agendi aptatur vis, licet moueant tantummodo.propriam ag£- di vim ad aliena non extendunt , nili prius eandem in fe rccioiant atque in fc agant. Simul igitur prxdita funt fubdantiali virtute qua in fc agere poffint pafiibil» qualitate qua agant in externa. Corporeum vero , de quo nunc ed fermo , ficut in fc non agit , ita neque in alia agere poreil , fcd tccipicndi virtute tantummodo prxditumcd. Itaque inter extera corporea irapcrfcdliliimum obtinebit locum: omni fi- quidem perfectione deftitutum cric: nam ea qux adlunt non recipiuntur , & recipiens i recepti virtute neccda- rib cd denudatum. Condituccur igitur ex vnico gradu fubdantiali, ex ipfa fcilicct recipiendi virtute qux vnico fubflanriali, gradui aptatur. ltaque,fi prxtw hunc alius gradus fub- Itantialis illi addatur, quxrcndum erit an virtus , qux podetiorem gradum condituic, attionem vel paffiooc rclpiciat. fi dicatur cam clfc virtutem agendi , hoc im- perfc&iflimum corporeum proprios limites egredietur, atque ad fuperiores ordines deducendum erit. Sivero cd virtus rccipiepdi , cfim idemd priori vir- tute prxdctur , virtus fupevaddita iuurilisomnino crir, quod Naiura non patitur. Prxterca impoffibi fccd, ho- rum graduum copulationem pendere cx eorundem grj duum virtutc.hoc enim admilTo, fatendum cfl>t hos gra dus agendi virtute prxditoscdc, feu virtute aliena ac externa. quod dciccnnus : fcquercturcnim cos ab inui- cem difiungi pofTe, nam, qux copulantur virtute alte- rius cx fui natura didolirbilia funt. Aflentiri etiam cogimur , quatenus hi gradus eden- tialiter copulantur.illoru alterumclTc perfcdtibilc.ahe- ru verd pcrfictemcm. ea nempe qux aliter adociantur, ad rei conditutioncm vere non pertinent, atfivnus al- terum perficit, paret vnumque eiufdcm ordinis non ef- fe,fed alterum recipiendi viitutcm continete. Hic igi- tur rantummodo huic imperfedio corporeo vere apea- bitur.Hxc autem fubdantialiter iccipicndi virtus necef farioc |fam cxtcnfa , fcu quanta crit.ita tamen vr fir o- mnino indeterminata, tum ratione figuix , tum ratione dcnfi ac rari.fi enim certafigura vel certa, fcu raritas, fcu denfitas hanc edcnrialiter confequeretui, fatendum ef- fet cam fibi ipfieifentialiter impedimenta atferre.ac fe- ipfamcdentialiterdcdruereipatctfiquidem.eaqux cer- ta aliqua vel figura, vel raritate , dJfitateve clfent ialiter funt prxdita, aliam vel figuram vel raritatem denfita- tdmve abfquc totius corruptione admittere non poife. Prxterea a*gcndi virtutem complcftcrctur. nam qux certam figuram , vel certam den/itudincm rariratemve cotincnt,gTauta vel ieuia funt ac agendi virtutem exer- cent. Et hxc quidem eandem vim habent rcfpeftu ex- terarum qualitatum, quemadmodum enim adentiendu cd hanc impcr&diifimam corporeitatem aliqua ri pro- dicam clfc, qua qualitates omnes recipere podic: ita ad- mittendum noncd illam certa aliqua qualitate eden- t ialiter alKci. hac enim ei adjundla,8c agendi daretur virtus & exterarum qualitatum receptio dedrueretur, quorum vtrumque huius corporcitaris naturam immu- tat ac dedruit. Horum autem omnium concurfus,fub- dancialis vidclicctgradus,imperfediflinii receptionem tantummodo exercentls,quamiratis ac qualitatis, cuiuf- cumq, ordinis indeterminatx, impcrfcdlifsimam quan- dam naturam conftituet, cui primxac communilsimx Matcrix nomen ac munus aptatur. Hxc fiinplicicer ac per fe confidere non potcd : communiora enim aco-» mnino indeterminata , qux ex certo reali gradu condi- ruuntur ac vniuocam conceptionem admittere folcnt, abfque fpccierum fubfidcntia reipia non rcperiuurur, licet fciuuclimconcipi pofimt,impofsibile fiqui Jem e(i Vniuerf Inft. ad liom. perf. 139 corpus aliquod artu reperiri * quod ad certam aliquam determinatamque fpeciem non contrahatur , ficuti etia neque vita extenfio datur, qux fcu propria feu aliena fi- fura no terminetur, atque criam ad certam aliquam vel enfitatem vel raritatem non deducatur. Idem qualitati ac exteris omnibus conucnit: dato enim horum aliquod ex folo communiori gradu per ( c exiftere, illud fimul & determinatum & indeterminatu efle admittendum erit. Et hxc quidem his confona funr, qux circa corpora generabilia ac corruptibiliafupetius innotuere. Itaque &c illa ex his &: hxc ex illis demon- ftrari poliunt: ficuc enim materiam primam rcfpici£tes facile intuemur ea, qux ex illius potentia educuntur,ni- hil aliud cire quam corporum generabiliu ac corrupti- bilium formas, proprietates, Jr accidcntiatfic ipfas cor- ruptibilium formas attendentes materix necclsitatem conuincimus. Ea vero memoria repetentes qux deex- leftium corporu natura enarrata funt,a(Tcntincogimur primam materia , quam etiam generabiliu ac co. rupti- bilium formarum rccdfum nominare licet , neque cor- poribus cxleftibus fubefle, neque iliorum formas vlla ratione recipere poffe.his enim admifsisfequcretur cx- leilia corpora confbre non ex vnico fubftanriali gradu cflentialiter perfcdlo , vt fuperiusdidturaeft/ed faltcm ex duobus,cx eo videlicet qui cjteris corporibus omni- bus communis eft : 8 c ex altero quo proprium vniufcu- iufque exii conftituitur Efle. Hoc autem polito , faten- dum cflet corporeum dc ipfis non an.ilogice,vt iam co- | dirutum eft. led vniuocc prxdicari , fimulque ipfa ix- ! leftia corpora generabilia ac corruptibilia elTc, quod manifclbinfallicacem continct,cumprxfcrtiminucniri non pofsit fcu in quod, fcu X quo corrumpantur. Generabilium vero ac corruptibilifi fornix ac qua- [ Iitatcs»dum primx materix aflociantur.ea ratione a ffo- ; ciantur vt fubftantialis materix gradus, ac reliqua qux jpfum cflentialiter concomitantur .potentixac perfe- ttibilis partes fuflineant : f.nma vero ac qualitates fpc- cificx, a&us ac perficientis munia exerceant. Quapro- pter id quod ex horum copulatione oritur, cfl vere ac cflentialiter vnum, ea tamen ratione vt materia, dum certam aliquam formam recipit, non amittat propriam apeitudinem ac propenfionem ad alias omnes formas corruptibilium: hxc enim eflencialiter illi aptatur, ei- d«mq; nouarum formarum indelebilem appetitum im- primunt.Et hxc quidem in caufa funt,cflcftiuro prjlcr- tim corporum virtutibus ad idem impellctibu^vt nulla corruptibilis forma ex communi Naturx difpofitionc materix indillblubilitcr inefle pofsir. Aflcrcndum tamen exiftimainus hunc materix pri- mi appetitum aliquando id fatuiitatem deducendum efle , fimulque generationum ac corruptionum curium confummandum .corporiiinque contrarietates ad con- cordiam rcuocandas. ciim enim corporea omnia homi- ni deferuiant , hominum natura ad proprium bonum deduda , extera etiam, prout vnicuique conucnit , ad optimum deducenda efle credendum cfl. Prxtctca ra- tioni con'onum non eft naturalem appetitum ad faturi- tatem non dirigi, fcd in infinitum protendi, & natura- lium difcordiarum vfumterininofimiliter carere &: ad pacem non perduci, prxfertim cfim a talibus affcrcioni- bus nos vehcmentifsime rcuocent ea qux de cxleftium motuum confummationc nuper fancita funr. In his vero materiei ac formarum copulationibus ipfa materia vct£ efficitur & vere recipit , diuerfii ta- men rationibus, nam fi totum quod recipit referatur ad totum quod recipitur, dicendum eft materiam eftici: id fiquidem quod imperfe&um eft efficitur perfedtum. Quod fi idem totum perficiendum referatur non ad totum recipiendum, fcd ad fubftanti.ilemformam/cu ad aliquod accidens * aptius dicetur maceriam recipere quam effici , eademque ( fimili proportione feruata ) eueuient in diffolutionibus.Communifsimxprimx ma- teri* proprietates cxlorum proprietates imitari viden- tur,ita tamen vt ea proportio retineatur qux lubic&o conucnit dum comparatur proprio efficienti. J4O C*MT X. De prtcrpHu F flendi modis yiKEntibat aprarifof- Jant , eminenti fciBcet tde.ih /imuah, pu- te , ac format. Oipomoi» m fpecici , qux ex contra- do ac repetito primx diuifictm vfu colligen- da erant, ira cxplicatx fi.it.Ono tamen prrte- rca prxflanda videntur vr noft.a Hxc contem- platio t ede cofummaji pofsit: varii nempe cfTcndi mo- di, qui entibus aptari polTunt , pro viribus cxpV.candi funr, entium iam percurfoium mutuz relationes mu- tuique concurfus, prout huic contemplationi conucnit, perquirendi atque enarrandi. Eflendi modi duorum ordinum videntur efTc.Primus conuentt rebus, vr funt in luis caufis. Secundus cildem aptatur , vt funr in feipfis. Ad primum igitur ordinem pertinet ille Eflendi modus, quo Entia omnia reperiur V tur in Deo,vt eft omnium fons. Hic vcr6 haud Csrtu m- cxprefsibilis eft quam Deus ipfc fit inexpr/Tsibilis , e- nnnens tamen atque idcalis appellari fcbfc: eminens, quoniam Entia, quatenus in Deofunr.t/ _ •.v.incau- fa, nihil aliud funt quam eadem diuinatflcntia omnia lupereminens: Idcalis, quoniam fingula entia diuinam naturam, tariquam omnium exemplar , vteunque refe- runt. Et hic quidem eflendi modus Entibus omnibus couenit,feu incorruptibilia fcu corruptibilia fint. Huic adduarur virtualisac potentialis eflendi modi. Hi autc generabilibus, ac corruptibilibus entibus tantumodo rede aptari poliunt. his cniin cflentialiter conucnit rc- periri in materix potentia, & in cxlorum virrutc diuina vim effundente. lidem tamen efTendi modi ad Entia incorruptibilia atque ad eadem Entia cortuptibilta, alia quadem ratio- ne extendi videntur, prout fcilicet horum entiu vnum- quodqic ca feu producere feu recipere poteft qux per fc opcranmr/cd no in fc , influxus videlicet varios En- tium tum intcllcdualiuin tum fenfibilium. nam hi etia, quatenus rec i pipoffunt, in poteria quodammodo funt: Sc.quatcnusfuimetcffufionem admittunt, virtualiter exiflunt in his qux tales ctftifioncs exercent. EfTendi modi fecundi otdinis,quos aptari diximus rebus vr funt in fe, comuni forrafle vocc icales fcu for- males appellari pote: um. Hi a fuperioribus diftinguun- tur, quoniam ex his ipfa entia certa ac rcalcm denomi- nationem admirtunt,quod ex nuUofupcriorum euenite inanifeflum eft. neque enim aqua in propria frigiditate couftnuta calida dicenda eft, licet caliditatcm recipere pofsit. Cxlum itidem calidum redlc non appellatur, li- cet caliditatcm inducat camquc virtualiter cotineat.Si 3uis enim ex virtualiScpotftrali eflendi modis cenam enominationc colligere velit, is eidem fubic&o vitC queoppofitorumalcriber. namporentia ,qux fumitur a genere, vtrumqueoppoficorum indiftinftc refpicit,8c cxlorum virtus vtrumque inducit. Re ales vero ac formales eflendi modi, tot ordinum ctuc quot funt entifi corruptibilifi fpeciem ac diffcrctij. is t» y * • C*HT XI. De formarum m at en Altum , ex cjuibm ortrurferwajts tf fendt modm, confis ^natnr a acdifferemus,Gr de feminali effendi mode. Vomi m vero circa virtualem, formalem ac potentialem rei fi generabilium eflendi mo dos, plura occurrunt qux non parfi difficulta- tis coptinct,vt in his difcuticdis efficiamur pa ratiores ,animaduertendum videtur, ea quxa flatur a & ab arte fiunt, oppofita quodammodo ratione fieri dum aliquid X Natura fit, adi us,vt eft adlus prxeipue ef- fi. icnri.cxlofum videlicet virtuti , aferibendus eft , fle idem adlus, prout certus, fcu talis adlus, materix de- betur. In his qux arte fiunt oppofitum euenit. ' 141 atnaAus,vc eftaftus,«otineturafubic<fto: Se.vt eft ta- lis aftus, effluit ab artiicc. Vtnimquc exemplis clarius apparebit : p;tet fiqudcm , dum ii>nis natui alicer cale- facit * caliditatem , v ab igne efficiente emittitur, ean- iem»ac vt rccipitur-cu ab aquaifeii a ligno ,teu i ferro, <*b recipientium diicrfiratem,diuerfam reddi.Econtra, dum ab artifice aliquid formatur est ligno, certa forma, prout eft certa, arutici debctur:& vt eft forma, bebetur ligno, artifex fiauidem ligni apticudinem ad plurimas armas fufcipietdas ad certam formam contrahit, cdm amen hxc forma, quacumque illa fit, ideo aflu fit quo- iam ip m lignum a&u eft. At inquirenda funt cauf* carhaecum in naturalibus quim in artificialibus ita fe •abeant. Id refte fiet • fubie&orum & agentium difle. ■ totiis, prout conuenit, animaduerfis. Pacet artificialium fubicdla carere omni interna pro- tnfione ad id recipiendum aclouendum quod ab cx- rna virtute inducendum eft : Rerum vcrbmatcriahu . eri* ineffe futnmam propofitioncm ad formam li- bi cdng* 'am compte&endam. Condat etiam incon- ltitutionibu rerum artificialium agendi vimpende- : non ab ar fed ab artifice : cuius fignum eft, quo- .iam artifice i- oprioadtu non pcrfiftcnte aitis opus uerroittittSM c ;'.:c tam indu&a virtutem aliquam con nentadcftci- co.. luminanda. In naturalibus econ- ;ra: ars ipfa.qu* cium Natura eft , artificis munia prx- iatJtaquc , ucutiopus inchoatum facili non incerinit- :itu>,ita ipfa ars , materi* lubicfbr aliqua cx parte iam i nfixa, operis confummationi deferuit. cx quo etiam fit vt Natur* opera, quanto magis qd finem accedunt ,tan tofelociusad illum properent Hinc quatutilsiraecol- igere licet, ex,fubicflo ac forma artis aliquod vere &i < flentulitcr vnum oriri non polfc.nam neque fubieftfi : d formam recipiendam reperitur propenfum , ‘neque gens propriam agendi virtutem in fubicdlum inticit: exNaturxvcrb fubietto Se ex forma recepu Conftitui qoddam vere Se effentialitcr vnum. nam materia ad ornum propcnfa illam amplexatur , Se forma agentis > itn continet: hate enim vere nihil aliud eft, quam com- munis Natur* igcns visad certum aliquod contratta, cen* materiei parti , qu* ad idem cflcmialitci eft pro- la^nternc adlutiens- Sicuti igitur facile aflentire beet, artificialium formas in fubieftis quodammodo latitare acabcifdem educi: ita id refpcdu rerum naturalium omnino abnuendum eft. admifla enim tormarum natu* alium latitatione, illarum vnitas cfTentialis amoucrc- nx,fima(Tc etiam oinn» illarum veritas. Idem cx cdu- iHotte fcqucmuttnam cdudio abfoue aliqua latitatio- tenon datui. Neque tamen alfcrcndum eft, formam ab gente ea ratione induet, vt pixexiftat generationi, ni, vt et difl is patet , id quod prxcxiftit eft ipfius Natur* is,qt* i materia fic contrada , quatenus perfede infi- •**ir,eflic»iur forma: quatenus vero infigitur cx parte, m primam tantummodo vim inucit,icmmum virtus di tenda eft. Tunc autem vinualis, potem iahs ac formalis flendi modi mira auadam ratione aflbcianrur , & pa- iuntnouum quenaam cflendi modum , qui feminalis ppcllari poterit. At filem >o demandandum non eil formarum mate : Ulium vniiquamque, dum varie ac variis materiei par- ibus infigitur, indiuidua eiufdcm fpcciciconftnucrc, quxexfolo numero ac cx certis quibufdam accidcnth ousabinuicemdiftinguntur: ipfas autem formas mate- riales/! proprium illarum ancndjturEflc»ab inuiccdi- ftingut non numcto.fcd vt numeii abinuiccm diftin ^ilifolcnt. nam, vt in logicis diximus, Vniuocorum iiffcrentix, ex quarum vnaquaqu* ccrt* quidam cor- ruptibilium forni* conftituuntur » vc! in priorum lo- cum fucccdunt vel prioribus impcrfc&ioribna fuper- -dduntui.haud fccus quam numeris euenit dum vnitas uper&ditur. . a piarum vero formarum gradus in infinitum non ex. cnduntur,fcd coufcue donec fummum fui ordinis per- edioris apicem attingant. Illarum igitur diftindioo- ants ex perfedionis ac dignitatis gradibus multiplici- bus deducenda eriKqnWdiin fiquidem conuenit ma- Contemplatio III. Pars II. 142 gis infigi coinmunifque Natur* virtutem 'obfcuris re- ferre. Quxdam autem i meterix nexu funt liberiores.ac eandem communis Natur* virtutem Oc vbcrius ample- xantur,& fplcndidius concinent. Hinc euenit vt corruptibilium quibufdam corruptio primo aptctur,quibufdam non corrupuo.fed diflblurio, quibufdam non dilfolutio/ed mors, quibufdam eadem mors non clTentialiter,(edconfequcmer potius, ac quo- dammodo accidentaliter videatur aptari. Huiufmodi apparent fentiendi virtutes : hx fiquidem cx vegetantis virtutij,cui adhxrcnt. morte extingui folent.non ante quatenus fenfiriua funt. Quapropter exiftimare quis pofliet, harum aliquas quibus intelledualis virtutis co- pulatio eflenrialitcr conuenit , cx copulatione illius qox eflentialitcr eft immortalis ad immortalitatem transferri. Cmi XII. De ebgmtate formarunt materialium , ac de ratio/iibsu quibat principii , cauf a , ac Natura voces aptemur hic fornus , uUrnm-jue mater ut , Notura communi, ac pruna materia. Eimub entes, qu* circa Entium ma- terialium formas ennarrata funt.aflentiii co- gimur illarum vimdiuinam potius quam cx- leftem cenfendam efle.Natura fiquidem com- munis, excuius contractione conftituuntur, diuina po- tius dicenda eft quam cxlcftis , quantus affigatur cxle- ftibus corporibus quz inftrumenu cxctcct paries , qux- que ex propria propriorum motuum lumimimque virtu- te ea fortaire pixftare poflunt, ex quibus oriuntur pri- mae materiei difpoficionesac prxparationes : pcrfprcuG eft enim eadem ratione materialiuoi fotmas fubftan- tiales referri ad materiales difpofiriottes.qua communis Natur* diuina virtus refertur ad corpora cxlcftia.Ided- | que afferendum videtur formasipfas communi Naturf, in atertf vero difpofitioues C^loium virtuti aferibendas clTc.lpfx autem formz materiales certz alicui materiei infixx, necno vnaquxqoe materiei pars cerra aliqua for- ma illuftrata,principij,caufx,acNaturx voces luftinerc ] vrcunque poterunt .nam quj agendi ac patiendi vim af- ! ferunt , non externe fed interne, non accidentaliter fed ! cffcntialiter ita principia 8f cauf* funt , vt fimul perti- ncar ad naturam illius quod operatur fcu patitur. Parer autem tales formas.quatenusccrt* adhxrent materiei, &’ tales materias, quatenus cert* fotmx fubiiciuutttr» atferrevim ac aptitudinem aCtionura acpafsionum o- mnium ,qu* rei conftituczac ipli compofito clfcntiali- tcr conucnirc poflunt , qua*nuis adus formz , pafsioncs vero materi* propiiori quadam ratione aferibed* fint, Animaducncndum tamen eft, has voces generabilium formis ac materiebus ita aptari, vt referamur tantum- modo ad fingulorum generabilium ordines, prout lin- gulis conucniunt: communis fiquidem ptincipi|,cauf*, ac Natur* communis partes ,diudu v:s corporibus cx- Icftibus infixa, 8e jjpfa materia prima, decentilsime fufti- nent, nam fingula indiftinfte refpiciunt, nullaque ratio- ne fubiicitiptur generationi coiruptiomvc, fed eadem femper manent , non quidem fpecic tantum , quod cor- ruptibilibus quoque ctie&ibus conuenit, fed etiam nu- mero, quod primis corruptibilium cautis propriifsimil eft.ficuti etiam cifdcm tantummodo datum eft alterius principij, quod ad eundem ordinem pertineat , vi non fulciri. Generabilium autem formz acmatcriz omnia non refpiciunt, fed fingulx fingulis aptatur, non femper manent, (generantur enim fle corrumpuntur cx gene- ratione ac corruptione compofiti quod conftituunt, li- cet non primo fed confcquenter,)nequeftatum cifdem generalibus ac corruptibilibus firmiorem admittunt. Itaque principij quidcm,& cauf*, necno natur* vo- ce proferri poterunt , fed ea ratione , vt non ignoretur, hfc principiorum, ac caularum, fimulque Natur{ con- tradi ioris#munia unr Amodo fuftincrc. Ipfa vero Naruu 143 communii . cxlcftibui corporibus imprefli , ideo ptm cipit 3: Ciufx voces admittit, quoniam eorundem ex Iorum motibus ac luminibus immftratuibos ita dittun- ditur ac exercetur, vtfimul efficiens , formalis ac fina- lis caufx vires exerceat, efficiens enim dicenda eft, quatenus materiam exagitat U eidem prxcft. forma- lis quatenus ad vniufcuiufquc conftitutioncm contra- hibilis cft , finalis , quatenus , vt fic vndequaque con- traria, commune generabilium bonum inducit ac fo- uct. Hinc fartum eftvt generabilia & corruptibilia indefinenter quidem elabantur actluant , fcdrclpcau fpecificr gradus inuarubrliicr pcrfeucrent. inuanabr- Icmquc intuituro ac certitudinis rationem obnecte pol finr iretteque ob id fcicnufic* demonftuuoni K per- ccptioni iubiiciantur. Vniuerf. Inft. ad hom. perf. 14+ Capvt XIII. De mutuis vitclhftbtlium mc cor porcorum rel.tuo- tub.u dtejuc umplexibtu. kemiEi e v k t i s e (Tendi modis , mutuar En- tium relationes mutuique amplexus cxplican- Hi ad duos fimiliter ordines deduci viden- tur. Primus ordo ex h is oritur , qux a Deo Opt. Mix. exerceri folent circa abftradta mtellrgibilia immediati feu mediate , quxque fptritalcs relationes condituum. Secundus vero conilae ex his , qux ab eodem Deo infi- guntur corporibus immediate, feu mediati ,contin£t- que naturales relationes. Hi duo rclacionutn ordinet ab eodem fonte fcatu- rientes , omnium entfutn copulationes^, amplexus, ac fruitiones confummare videntur , fimulquc imaginem obiicete cuiufdam circularis motus , alcenfum ac def cenfum multipliciter repetentis, ex priori fiquidem or- dine Deus Opt.Max.qui libi cft omni potentia ,fiue ve ritatts lux, (ibi bonum, (ibi firmitas, (ibi xtcrpit.s, (ibi vnio , fibiabfolutio , (ibi pulchritudo, (ibi pax in- tclle&us omnes attingens, omnia concutit , atque ad- ucrfjntibus omnibus quibufeumque rerxdHs , eos quos libi propenfos confpicit fumma tum lapientia , tum beatuudine replet, fimulquc tum (ibi tum adinuiccm ea ratione cohxrentes reddit , vt (inguli , ficur clarif/i- misdiuinz veritatis radiis fulgent , diuinumque amo- remauidiffime degludiunt , ita voces conlonantiarum omnium concentus compledtentes , in Dei Opt. Max. quem lumma cum gratiarum adtionc venerantur ac co- lunt , laudem effundant , cumque prxdiccnt potentiffi- mum, rerum omnium creatorem , confetuatorem , ac Confummatorcm,fapienrifsimUm catundcm excitatore, illuminatorem, ac diuinorum arcanorum magiftrum, ac reuelatorcm, optimum bonorum diuinorum oblato- rcm,elargitorem ac beatificatorcni,eademque (ibi inur- cem magna cum cxultatione enarrent, atque etiam pto tot taotifquc bunia a Deo acceptis fibi inuiccm con- gratulencur, neque interim circa^ominum ccrtuomnl ac hominem vnumquenque feriinuigilare defiftanr, feu aliquid prxtermilTum velint, Vjod ad illorum per- dirionem vitandum gloriimq, addicendam attineat. Et ex his quidem hominum pieta^m omnem, nccnS fapientiam,fcientiam,facultates at qifc anes omnes, qu( ieu circa homines, feu circa extera cvpora exerceri fo- lcnt,efl)uerc dubitandum non eft. Ex poftenori vero relationum ordinefummus ac ma- ximus rerum omnium audtor , creatorum intclligibilifi ordinibus fibi afliftentibus, maximo Calorum orbi eo- munis Naturx vim iniicir , quam cfteri Cxloruiv globi multipliciter dcficdleritcs atque ad inltriora trafruictc- tes, generabilia omnia &: conferuant S t renouat, defer- uiuntque propagationi humanorum corporum,quibus fiqgulis finguli intellectus mercati homines formant. nemon cfccrorum animaliu pcrfcdiorfi, neque aliquid od ad cuifdei impar atu feu imperfcdtum relinquunt quod hominis bonum ab ipfis corporeis prxuari poffir. Euenit igitur, vt, ficuti fpiritalia bona honvrvm at- tingentia ad corporea diffanduntur.ita ^a r vis ho- mini dcferuicns aliquid prxftaotias in e' J . i^ominc at- que per ipfum hominem profcquatur ituue exoptet, (ummi videlicet boni, prout vniufkuiufi, uaturx con- uenit, adeptionem, nam res omnes iuutiaDcotOpt« Max. tanquam a primo principio pendent , ita ad eun- dem tanquam ad vluraum finem tendant ncccflc eft. At admirabile quoddam euenit, nos fcilicet ex ea coguof- cendi virtute, quatn ex folo Naturp lumine excreemus, ad id perduci, vt hanc rerum difpofuionem ac copula- tionem vere admitteiufam 8c per hominem coofum- mandam aftentiamur. fcd rufi ciufdem luminis vistrif- ccndatur , lurc optimo in dubium reuocar i pofic au ta- ! b* rerum copulatio, dccentiOrniaqucdilpoiitio vnquam I reipfa induci acpcrfi.ipofsit. parer fiquiden. homini- bus monentibus truftrari fenlibilium omnium propen- Uonem ad proprium principium in homine & per ho- minem atungendum , ac ad ftimmum bonum m eodem confcquendum. Ex horum vero ignorantia conuinci- mur.ad illa properandum clTc qux cxlong* prxftantio- ri lumine cfHuunt,quxqucbxc duo,quxfibi muice ad uerfari videntur, ad fummam concordiam perducere polTunt. docent fiquidem, vndenam mors in homines irrcpfoit, fimulquc quonam paito rerum omnium co- pulatiojdifrupta (it.nccnon per quem mors deuidta fuc nr, rerum omnium nexus rcfarciendus , ipfx^ue huma- nx animp(quas nouimus ex propria natura corpora hu- mana rclpiccre) vndequaque bcatificandx. Vtrum enim hominibus interim morieniibus, ratio- nalem hominum virtutem, cui mors pulla ratione apta- ri potcft,dum i corpore feparatur , alTocient . cl folum corporearum virtutum veftigium, vel certe etiam feo- trendr virtu.es, rlhque inCeparabilirer adhxreant , ex his ou* de formarum fenfibilium natura diiferentiifquei* diai funt, vtcutnquc conieOut licet. Noi tin in re nihil aircrimus.fed Centum noflrom co- hibentei , eum quibit, c«nucnit,lil)cn[ei Aibailctimiu. 14 5 146 contemplationis Q_ V A R T AE, Qua naturalem comple ftirur philofophiam , Pars Prima : QJ A CONSIDE RANTVR CORPORA, Q_V A. in generabilium ordine fune prima, ea qux ex imperfcfta primorum mixtione conllituuntur.nccnon pcrfc&z mixtionis cauli , St accidentia. C AFV T /. Vehis ijMjt pertinent ad btum fctenttt fubitihtrn attpu exordia. IN , Oipoi* m, qux generationi ac cor- uptioni obnoxia fune , contemplatio • exordienda nunc cft. Accipimus autem 1 a feientia prima motum, ccmpus, locum, ) adioncm,pafsionctn,alccracioncm , ge- nerationem , corruptionem 'ipfumquc pafsibile ac generabile corpus dati,fimulque quid horu trnumquodque figniheet & fit. Accipimus quinctiain.czloiu corpora motus ac lu- minis viribus mimftrantibus indcfincter diffundere vir rurem qua a Deo imbuuntur, quxque 8 c commune Na- taram conftituit.&r ad inferiora perdutta , fimul «fiicic- ris/ormahs, ac Analis caufx luftincc partes : Prima vero materiam itafubiediux feu reccptiux caufx munia ob- ire ,vt aliarum caularum vi non deficiente, vnius gene- rationi alterius corruptio, & vnius corruptioni alterius generatio femper annedatur.iplimquc ob id neque for na quacumque carere polfc, neque eandem formam ex communi Naturae difpofitionc indiflolubilitcr retinere. Huius autem Contemplationis imtmmlumcndu cft io ab aliqua definitione communiori genens fubicdi, eu i dcmonftr acione qux verfetur circa eiufdem gene- isproprietarcscommuniorcs.horuin enim vnuquodqi . fuperion feientia ducitur ,fcd ex vfu illarum diuifio- •lumqux huic generi vniuoco cflcntialitcr aptari, il- ludquc tam rcfpcdu formx quim refpcdu materix ad certas fpccics rede contrahere poliunt. Poftmodu vcrbharumfpccicium vnaquzq;, certa fc- icfcruata.iia confiJcranda eric,vt fingularum proprie- atqj,mutu£ relationes, difpofitioncs, generationes, cur- uptioues,ac reliqua qux illis cuemunt.pro viribus dc- monftrentur, neque dcfifta t ur , donec ditfei entix perfe* diflimx, ex qua homines conftituuntur ,8* ipfius huma- ix natur* pleniorem fcicncura adipifeamur : ex hac fi- auidemnoftrx huius contemplationis confummaciodc ducetur, nam corruptibilia omnia homini defei uire eo- pertum cft, ac in eodem conftltctc. C A P V T 11. De ^nmnrum ccrponan conihtuitombui , fimnl^ue de eo. rundem formis feu vtrtmtbiu fnbnumtAhbM , ac . propnetoitibus pruni t. # O v ims' s cxprimxfcicntix conftitutioni- j! bus.corporibus generabilibus ac corrupiibi- . i4»>> Nij l’bus motum ac quietem clTcntialitcr conue- nirc.Nouimus etiam, prxter circularem motu, quitxlcftibus corporibus eifentialiter conuenir , motu redum tantummodo fiinplice e(fe,huncque ab illis cor poribus ptiino oriri qux meer corruptibilia fimplicia funt.1 eundemq; ex ea reda linea fumendum elTc.quz ab vna parte terminatur cxlorum centro, ab alia vero cxlo rura ciicumfctcntia. Patet autem lineam hanc.quatenus 1 centro jflCt{K»~& a circumferentia terminatur , alcen- u£,qu. - sus i circumferentia oritur &ad centrum ten- dit, Jefcenfus motum admittere. Eadem etiam, quatenus ab vrraque parte finita cft, ita motui deferuit , vt quieti quoque quam dcccntiffimd miniftrarcpofsir. Itaque hxc corpora fimplicia plura funt , Se illotfi v- nicuique commune cft ea ratione moueri , vt dum mo- uctur per aliud eiufdem ordinis corpus tranfeac , atque ad errtu aliquem terminum tendat, in coque conft it utu proprio motui finem imponat, nam m prima fcictja de- monftratum cft, eidem corpori afcenfum ac dcfcenfum naturaliter aptari non poifc.Ex eo autem quod hxc fim. plicia,dum monemur, rranfcant per aliud corpus ciilfdc ordinis, demoMtratur illorum vuumquodq-, peruiu eftie» (deoque propria figura ac glutino carere, quod enim peruium non cft, quod certa quadam figura eft prxdi- tuoi,&quod glutinatum eft, talem ttanlituin nec admit tere nec perficercrc poteft, vel certe non abfque diliu* ptione.figurx ac glutini iubltanctalirque exiftendi mo- di tum Juiipfius, tum illius per quodefhcitur tranfi. tus. Ex eo quod eadem corpora, dum moucntur, rcfpi- ejunt propriam quicrcm tanquam pioprij morus finem, colligitur ea in proprii motus termino , atque etiam m propria quiete conftituta,qujmoptimc le habere: extra ter mutti autem, Se extra propria quiete, non rcdc.ldeo- quc.cilm propriam conferuatione primo intendant, iu- re optimo Semouctur, 8c indefinftermouetur.Joncc ad propiij motus terminum perducta in eo conquiete ane. Non parum ergo virium adiptfcemur ad horum cor* porum tum fubftantiam clarius atringendam, tum pro- prietates eliciendas , fi omnes rationes perfpc terimus, ob quas hxc corpora in proprio termino cofttcuta qua- optimc fe habeat , Se quamoptima difpoficioue fruuti- tur : extra terminum autein ccontra. Hx rationes colli* gendx erunt, non ex cifdcra fimplicibus corporibus: - impoftibilc eft enim hxc ede principia, Se caulas eorum, qux ipfamet eifentialiter vel fugiunt vel proloquuntur: non ex aliquocorporc tompolttomam compotita ficuri fupponunt Elfe fimplicium corporum , ita fimpl ices il- lorum motus fupponerc debent. Reliquum igitur eft , vt eliciantur ex ipfis corporibus cxlcflibus,idque lureoptuno. nam temiini redorum motuum , vt iam diximus, deducuntur ex diucrfis tela* tionibus ad cxlcftia corpora, qux etiam inferiora omnia propiij moius virtute plutibus rationibus exagitant ae- que immutant. Quanuis autem cxleftij corpora duobus modis in inferiora agant, motu fcilicet & lumine, nue tamen cx- leftis motus vis, quatenus i lum-ne feiungicur , tantum, modo attendenda erit : hxc enim fimplex omnino cft, atque,fi fciundirr.rcfpiciatur, ex propria natuta (impli- citer ac v informiter agit , licet ab hac fimplicitate non parum recedat dum luminum fuperadditur virtus » arq; eo nugis quoniam luminum adus plurcs fumob ftcl- Ijrum multitudinem , vanifquc illarum magnitudines, collocationes , ac delationes , quorum vnumquodque fimplicitatcm perturbat. g j- 1+7 Vniuerf. Inft. ad liom. perf. 14S * Cxlcftis vero ihntus vis, licet fit fimplex, diucrfitnodi. tamen ad hxc interiora diffundi folce .quoniam quxda funt proxima , quxdani omnino remota, quxdam inter hxc confiitura.lt.iquc ea qux proximiora funt, vclOcif- fimis ac perennibus circumuolurionibus quammaxime agitat mdcfincntcrquc rapit ac circumuoluit: remotio- ra, qux circa centrum fnnt, detinet potius ac firmat. Na agitat io, illa vix attingir.Ea vero qux inedia tenent fpa- tia, prout magis ac minus ab extremis difianr, magis ac minus agitationes recipient atque ad extremorum na- turam accedent. Corpus igitur quod ad extorum fummam circumfe- rentiam fertur , ibique confiitutum optimi fc habet, ac naturaliter conquiefcit , diliget quammaxime agitatio- nes ex aliena vi>eafdlmque maximo eu commodo red- picr.Simili ratione, corpus quod ad centrum fertur,agi- tattones ex aliena vi» tanquam fibi noxias, refugiet , Se immobilitatem naturaliter profequetur. Media autem corpora neque veheroentiffimas agita- tiones,neque agitationis carentiam omnem fubrbunt» fed vtriufque participationem pro illorum natura. Inter prima ergo corpora gcneiabilia ac comiptibi- lia, aliqua funt Icuia qux petunt fpatia fupcriora,a!iqua grauia qux ad inferiora aeclinant. Nam alienas agita- tiones piofequi & lcuc effe,idcm funt, ficuti etiam caf- dem agitationes vitare Se graue efTe , funt idem. Inter leuia etiam, quod Jjm etit in fummo Iciie.ob id- que ipfjmmct extorum circumferentiam petet, quod Ignis elemento conuenit, quoddam nor\crir in fuintno leuc,ob idque ad fuperiora quidem tendet, fed ad cxlo. rum circumferentiam non peruadet , ficulis efi Aer. Inter grauia itidem, auoddam erit in fummo graue, ob idque ad centrum iplum deueniet , cuiufmodi efi ipfa Terra:quoddam non tn fummo graue , ob idque ad in- feriora quidem tendet , fed ad ipfuin ccntium non per- ducetur,&: talem efle Aquam fenfus iplc demon lirat. Et hxc quidem , quoniam fumme grauis non efi, fed natu- ra fluida, cxlcfics agitationes recipiet , licet non adeo vehementes, vt Acris atque Ignis fphxrx. Hoc vero Se i- pfe fenfus tcflaruripatet enim, maria perenniter mouen dum prout licet, ab Oriente in Occidentem perenniter tenduneex quo etsemt , vt nauigantium cutlus , fi litus proximius illis fit dextrum, reddantur ficiliores-.fi vero litus proximius illis fit finifirum, difficiliores. Lembus corporibus , quoniam ex aliena agitatione fouentur, proprium erit extendi , atque dum aliena ex 3uirur,i (eipfis quodam modo egredi. Quare rara funt, iaphana, atque alienas impreOiones quam facillime recipiunt.ita tamen vt illarum vcfligium retinere non pofiunt.Grauibus ccontra, quoniam ex agitationis re motione fouentur , proprium efi contrahi , atque, dum aliena abhorrent, in fcipfa reduci ac comprimi. Quare denfa funt.&r, quatenus funt grauia in fummo, non funt diaphana.alicnafqueimprcfliones ita admittunt ve eas retinere poffinr. Quatenus autem non funt denfa in fummo illis per- fpicuitas vtcunque aptabitur , alienarum tamen im preffionum vefiigia non retinebunt. C a r v x III. De Elementmim vinu/ibui atiwu , (jutbtu & Aliorutn ojfc/tfitm ,&■ profn i.t>n confcruMionctn refriciant, V a hadenus circa prima corpora conftituta funt, ad fubfiantialcm illorum moucndi ac quiefeendi virtutem prxcipu e attinere vide- tur. Nunc autem explicandx funt proprieta- tes ac vires, quibus eadem hxc corpora feinuicem re fpiccre,in fc inuiccm agere, & I fc inuicem pati pofiiint communis fiquidem rerum omnium ordo nos mutuos intuitus expofeittiamque demonfiratum cft,h$c corpo- ra conuemre in communiffimo fubfiantiali gradu , qui maceriam primam patit,idcoquc paflibilia ac corrupti- bilia efle , vereque ad inuicem tranfmutari. Nouimus JUtem , fingulis muneribus cffentialitcr inter fe diftin- itis.fingulas virtutes attribuendas efle , neque vnicam omnibus proprie mtniflrare pofle. Corporaverb.quxvicifiimopponuntur.duplici ra- tione oppofitos intuitus exercere folent.Studcnt enim, 8c ab aliorum oflenfa , prout nattirx proprix conuenit, fe tutati, & aduerfanti offcnf-m , prout eidem oatutat conuenit, inferre. Itaque illorum vnumquodque duabus qualitatibus neccflarib prxditum erit , altera fcilicct qua in oppofi- ta agat offenfamque inferat, altera veto, qua nprofitorti vires declinet ac vitet-Hx autem qualitates illis ita fn- hxrcre debent . vt exteras ciufdcm corporis qualitates foucant,ipfx ab eifdem foucantur ,omncfque communi confcnfu oppofitis refiflant fcu aduerfentur. Igitur grauibus ac denfis corporibus frigidiras adiun- genda erit. Hxc enim denfitati fauet.cxqua pendet gra- uitas,candcmquc inducit. Leuia eandem ob caufam e- tunt calida; caliditas namque raritati, ex qua inducitur Ieuiras,amica efi atque illam parit. Et hx quidem qualitates agendi, ac «ff.-nfam oppo- fitis afferendi vim naricnt-.fiigiditas nempe Se caliditas non rantiiin oppofitx funt , fed maxim^ctiladiuitatis. Qualitates vero, quibus oflenfa vitanda cft , facilius nobis occurrcnr,fi animaduenerimus , tres tatummodo otfenfarum naturaliter vitandarum rationes dariitutiffi- mam fcilicet occultationem, fugam, Se vehementiffitni oppofitionem.Harum aliquxquibufdam fimpliciu cor- porum conueniunr,quibufdam vero repugnant , prout exteris illorum qualitatibus confcntiunt vel aduerfan- turreorporibus quippe in fummo grauibus ac dcnfis,ne- que fuga, neque vehemens oppofitio aptari potefi.Nan. agitationem abhorrent Se quietem amant. His itaque tutifitma occultatio conucniet : ccontra corporibus in fummo Icuibus dclitefremia non c&uenir, fed fuga pro- pria erit, nam quietem abhoirent Se ex agitatione dele- dantur. Horum igitur vnumquodque fictum erit.patct enim ficcitatcm, quatenus adiungitur frigiditati , eam conflipare, totum corpus cotiffringere,illiufque vim in rcrius acuere &: exterius obtundere ; dum vero adiun- gitur oppofitx caliditati oppofita efficere , eam fcilicct cxpandere.totum corpus dilatare , Se illius vim extern? acuere & interne infirmare; oppoftti fiquidem concur Ius oppofita pariunt. Hxc veto ipfi etiam fenfus tcftantur:obiiciuntenim terram fumme detifam Se grauem , fVigidam Se liceam, interne firmtffimam, externe vero adiua quodammodo virtute dcflitutam;& ignem fumme rarum Se leuem,» lidum Se ficcuin, externe vehementiffimum, interne ve- ro quammaxime infirmum, vclociffimum tamen 8f ad fu gam parat iffimum. e- Cum ficcitas primis corporibus aptetur ac fimplex fit. humidius etiam illi oppofita fimplex erit, Se eifdem corpor bus fimplicibos aptari poterit , atq; etiam ea ra- tione vt tam frigiditati quam caliditati rede affocietur. Nam dato vno contrario aliud dari neceflie efi Se ad efi- dem ordinem pertinere. Cum autem contrariorum etia adus ac vires oppofitx finr,fcquitur frigidharrm . «or cxficcitatis adiedionc clauditur, interne acuitur, & ex- terne obtunditur, ex humiditatis foetet ate aperiri atq* expandi,idc6que interne obtundi fic externe exacui,fi- milique ratione calidir arem , qux ex ficcitatis copula a- peritur, interne obtunditur.fic externe acuitur, dum hu- miditatem amplexatur.conftipari ac claudi, fimulqt in- terne exacui Se externe obtundi.Hinc colliguntur qua- litates aliorum corporum fimplicium, aqux fcilicet. Se aeris. Aqua denfa quidem Se grauis/cd non in fummo, erit frigida & humida. A er leuis quidem,fed no in fum- mo,erit calidus Se humidus. Aqua feipfam tutari pote- rit non ex fuga.qux grauitati non conuenit, non ex ve- hementi confiipatione, quam ex oppofita ficcitatehu- miditas frigido adiunda deftruit, fed ex vehementi re- adionc. Aer ccontra, prout leuiras raritifque illi inhxrentcs patiuntur, firmius vtcunque tefiftr af;qua profert im fu- g-AC- 149 ga accedente. Eadem verS qtialit js rctfe oppofitis qua- Utatibus St cflentialiter aflociatm.Sr .ii» (jppoficis am plexa tur, quoniam hotum nullu (ibi tnuicem oppofitum elVqmn potius vtraqur maxime confentictia lutu, nam pendent ab eadem matcriiuatquc ab eodem efficiente» & quatenus fi c coniun&a.uuent eidem Hui , eidemque formx deferuiunr. Itaque tam aitiua paffiuara quam paffiua adiiua quali tatem amplexatur, ex quo cucnit vtex lingulis relatio- nibus fingtflx qualitates nouam agendi rationem adipi fcantur.ficcitas enim, quxcaliditatem externi & frigi ditatem interni acuir, a caliditate externe Sci frigidi tate interne acuitur. -Humiditas itidem, qux frigiditatem externe & cali- ditatem interne acuit, a frigiditate externe & 1 caliJita- teinterni acuitur. Et hec quidem piopiiori quadam ra- tione demonfirare poliunt, cur eadem qualitas duabus qualitatibus oppofius fumme concors eifici poffit. nam rcfpei^u vtriulquc certi intuitus exercentur , qui feiun &im exeteeri non polfunt. Contemplatio 1 1 1 L Pars I. C a p r t 1 1 1 L De veru Eleme/ttoruin profneutibm. JT a q,* t qnam tutiffime colligemus.qnatuor k qualitatum elcmenutium numerum quodam * padio gemmari: vtraque fiquidcm duabus ta- ■ tionibus cffentialircr diftin&is proprios a&us exctcct. aliter enim calefacit caliJitas ignea , Se aliter caliditaf aerea : aliter frigefacit frigiditas aquea, aliter Rigiditas terrea. Exliccationes etiam varie exercetur a cerrea &r ab ignea ficcitate, idemque euenit humcfla tionibus, prout orifitur feu ab aquea fub ab aci ea humi- ditate.Colligiturctii, harani qualitatum vires intefius quidem ac retniffius exerceri ,fed illarfi vnamquanque ver^firaplicem cfle, neque vtlaoppoficx qualitatis ad. mixtionem admittere, neque enim quatenus fic cornix, x corporibus fimplicibus aptari potient. Prxterca intentio ac rcmtiliojum oriuntur ex remo- lienefcuadic&ionc qualitatis oppofitx.intctna & ex- erna xqualiter rcfpiciant, neque oppufitos crfcdus pa- riant. At qualitates elcmcntalcs,vi diximus , mtffioncs .crcmiffioncsdifiundlim recipiuntrquatcuus enimex- «erod intenduntur, externe remittuntur, ccontrt. Ea- <’em etiam qualitas oppofitos ctfcdtus inducit, nam fic- • itas terrea coAftringit, ignea vetb cxpandic.Siquis igi- tat elemetonim veras proprietates re&c attingere cu iat,hicaniinadutfrtet,Ha« non ab vnaqual tate tamilm, ed abvtriufque qualitatis concurfu I umendas clfc : 1« ais ^quidem proprietas accipienda eftnonex folaca- ditaic,vcl cx lola ficcitate, fed ex vtriufquc qualitatis copulatione : Gmiliquc ratione proptictas Terrx erit iigidiutisac ficcitatisconcurfus, Aquxcocurfus frigi- • itatis ac humiditatis. Actis calidkatis & humiditatis: cuti.n.caliditasexficcitatisadicdioncverecft ignea, liccria ficcitas cxcaliditatis copulatione ignea crt.idcui que in exiens eiiemt , prout certis clementis aptatur. .,»4« ... ...- fola caliditate, vel ex fola ficcitate, ignis proprietatem fnmcndam exirtimet , hic ipfum ignent i eque ab acicrc&i diftinguet ,cui calidius fimiliter .:onuenit, neque 1 terra, cui ficcitas fimiltccr aptatur. PtxSerea.h clcrofti proprietas cx vnica qualitate fu matut, fatendum eflec aliam accldcnraltter illi adhingi, v.onfequemciqueamouibilcc(Teabfque clemcti corru- ,>tione.at hoc ia confluatis repugnat. Itaque fatendum Jl, proprietates elementorum fumendas elfecxvtriufqi qualitatisconcorfu.qui tantummodo in his corporibus proprietatis naturam retinet.nam ita lingula concomi utur, t voi ac foli fcmperconueoi# hocque dato,cor- puscuiconuenir,cxncccffiiati datiir,&- ccontra. Neque vero ad illud dcucnirc licet, vt dicatur.prrter communiffimam corporcitatem,qux clcrocm omnibus communis cft.dari alium fubftantialem gradu, puta Igni Se Acti c6muncm,obidquc vtrunque ex communi hoc grado c(Tc caUdumicxproprijs vem gradibus Jgnctn fic- IJO cum.Acrcin autem humidu efle: hoc namque nfi ratdm dcfttuit lam conftitutam primorum corporum fimplici- tatem , verum alia quoque repugnantia inducit, nam fi quxratur.cur Ignis 6c Terra conueniant in liccitate fi- militer, dicendum erit hoc cx communi gradu contin- gere : ex propriis autem gradibus Ignem calidum e(Te, Terram vero frigidam.at um diflum erat, Igne ex com- muni gradu calidum efie.Pluia ctia ad idem afferri pof- fent, qux tanquamanimaduertent ibus confpjcua ptx- rermittenda c(Tc exiftimamus. Quanus aurem calidi, faces omnes, quatenus funtcaliditjtes , fint eiuldcm fpeciei, idemque couueniat frigiditatibus, ficcitatibus, ac hiimiditatibus.nihilominuscahditajjvt ert ignea, cf- lenti^itcr Jiftinguitur ab aerea caliditate , haud fecu* * quam ignis ab acre elfcncialitcr djftinguuur. idemque dc aliis cafdcm ob caulas (enttcndnm erit. Quoniam verti px comparis qualitatis adicdliono hoc illtsconueim , non autem cx abfoluta tlLrum na- tura , fibi inuiccin quidem aduerfaruur , ca tamen ratione , vt altera alterius generationi confcntiar. Itaque cx ignea virtute non ignis ttmtUn,i*ed aer e- tiatn generari folct , St aer in ignem facile admodum commutatur. Capvt V. h i ementorum numerum qu.it emnrio neque r/uuorem ne - que m rurent e fic, eundmque ex t.auAtinu- dentit ratune cenjhtut. ■a V « circa Elementorum proprietates enarrata funt, demonfirare poliunt illorum numerum neque i quaternario deficere, neque quater- narium excedere: nullx cnim.prxter quatuor. qualitates iaux conihtutas obnciuntui ,lcu ad hutft cor- porum confummationcm defiderantur. Conumcimur igiw.harum quatuor combinationes , Naturxconfo- nas,rcipfa dan,nulLm prxterca inucniri polfc. Idem e- *- tiam ficiledcmonArabitur,fi generabile ac corruptibi- le corpus partiemur cadiuidcndi methodo qux vniuo- cis propria cft atque cx noua additione peificitur: Se ad cenas Ipecics contrahemus. H(c vero contemplandi ra- tio verfabitur circa Elementa, quatenus mixtorum ma- teriam c6ftituunr,idebquc cx ungulis diuifioms mebris noui fubnantialcs gradus ea ratione elicientur, vt,reie- do priori gradu , ili t tancumodo drfpofitiones adauge- antur , qux ad mixtionem exercendam ac recipieud^m conducunt.-huc fiquidcm paito tantumodo voiufcuiuf- que elementi fitnplicitas retinetur, qux omnino rueret, fi priori fubfiantiali gradu retento nouus gradus fub- AamialisUipcraddcretur.Exiftimandum tamen cll,di(l politiones has fubftantix quodam modotfim cotincrc. nam eadem diuidendj ratio ad mixta perdura forma- lis omnino redditur.Prrtcrca id obiiciunt,quod incle- mentis,vt funt clcmcnta.efi prxcipuum.Diuifio ciie ta- lis.Corporum generabilium ac corruptibilium aliquod nccclfariocA gcnerabi!c,&: tonupnbilc tantnm^cque prxter generationem ac corruptionem aliud quoddam experiri potcll. Reliqua vero omnia, prxter generationem 8r corrup- tionem, aliqui J prxterca pati(olent,a!ien( fcilicct qua- litatis impreflionem leu alterationcm. Rusius corporu, quj generabilia atque etiam alterabilia funt,aliquod al- tciabilc tantdmcfi, reliqua vciooinnia prxter genera- tionem ac corruptionem, Sc prxter ipfam alterationcm, aliud quidpiam fubeunr. nam extranei etiam corporis fubltantiali copulatione mutari pofiunr. Inter hxc vero quxdim primam corporu copulatio- nem rcfpicient , quxdam non primam i irerumque inter illa qux primam copulationem intuentur, quoddam in- flucndi,quoddam imbibendi virtute erit prxdiiuin-Ho. r um vnumquodque cft fimplex.ca enim, qux funt com- pofira.ex priori copulatione deducatur necefTc eft. Hxc vero primam copulationem admittunt,quarktnota,po- Aeriotcs dari non pofiunr. g. ij. ,j, ' Vniuerf. Inft. ad hom perf. Simili titione conuincitut (implicitis iliotum duo- rum corporum, primi fcilicet, cui corruptio cantum co- tifnir ir nri.ni corruutibilis vocetn mereturtfic fecundi, 15* ucnit, ac primi corruptibilis vocem meretur;! cui prxtcr corruptionem fimplex altcratio adtungitur, ac primum altcrabilc appellandum eft. Ex his igitur idf fimplicium ac primorum corporum quaternarius numc rus apparere poteft- nam prxtcr hxc , alia corpora nm- plicia ac corruptibilia dati non polle, diuidendi metho- dum attendentes, facile perfplciemus.Corpus corrupti- bile, quod folam admittit corruptionem , ignis erit : »• gnis enim propriarum qualitatum feu diminutionem, lcuex aliena qualitate rcfira&ionem non patitur. Ex quo re&d admodum di&um cft, Solus ignis non pu* * trefeit. • Corpus, quod non tantdm corruptibile, fed ex alienat etiam qualitatis imprefsione alterabilc tantdm eft, aere effc , lenfus ipfe demonftiar. experimur enim acrem non tantiim corrumpi, fed etiam alienas qualitates ta- ctle rectpcrc,cdm tamen alteri corpori copulari fcu in- corporari nonpofsic , impofsibile quippe eft , accepta aliqua aeris parte illam alteri corpori conglutinare, quod etiam in ipfo igne cuenirc maniteftum cft. Corpus quod primam incorporationem ita admittit, VCinfluendi,non autem imbibendi virtute fit prxditum, Aqua cft. Illud vero quod eandem incorporationem ex eo recipit, quoniam imbibendi non autem influendi vir tute pollet, cft Terra, namaqua terrx intimiores partes rimatur , terra vero aouam interne colligit *C imbibitr donec omnino redundet. An vero horum corporum copulatio cftcras omnes przcedat,in dubium rcuocarc no licct:nara,ficut neque ignis neque aer ex plurium corporum copulatione con flant , fic neque aqua neque terra feu ex ignis & aeris, feu ex aliis prioribus conftitui poliunt. it m enim fancitli .eft, neque ignem neque aerem huiufmodi copulatio nem admittere, neque inucniti poffc aliud huius ordi ni» corpus, tetra fic aqua prius.His vero ideo promptius ‘aflentiendum cft , quoniam mira quadam ratione con cordant priori Elementorum do&rinx: ignis fiqu idem ideo corruptibilis tantummodo eft , quoniam ignea ca- Jj ditas Sc ignea ficcitas externe quainmaximc intenfx ac folutx lunt : interne vero fumtne obtufx atque itifir- mxinam nulla tefiftendi virtute funtprxditx. «uenit i gitur,vt ipfx ignis vel nullo modo lxdatur, vel omnino pereat. . . Eandem confonantiam continent acris ac alioru duo rum Elementorum enarrationes: aer enim, cuius qua- litates externe obtufx funt, interne vero jntcnfx, neccf- fano ad agendum infirmior cft , ad rcfiftendum vero firmior. Quapropter ab vnaquaque qualitate libi op- polita facile quidem immutati poteft ,fed non flatim corrumpi Aqua veA quoniam vchcmcntior Uliusvirtuscam reddit ad extetna fluentem ac penetrantem : nccnon terra , quoniam vehementi ficcitate interius natura bi- bula eft, non tantdin alrcrationcro, fed primam quoque incorporationem admittent. C a p v t V L De elementorum diif>ofuiombut,di{[ofuionumjue frukhbui. Eo iam ad horum primorum corporum col- 4 locationem ac difpofitioncm cxpficadam ac- * cedendum cft.Ea vero, qu$ fuperius conftitu- ta funt,facilc dcmonftrare poflunt,tenx, tan- quam gtaulfsimx ac dcnfilsimx ,ccntri locum afsignan- dum effc.aquam collocari decentifsimc in loco , centro aliquanto fuperiori.licuti enim ipfa aqua i fumma gra- uitate recedit , ita illius auies non et centro, fed cx lo- co, centro cminentiori, deducenda eft. Simili ratione, igni tanquam lcuiflimo, locus cxlorum circumferentias tangens aptifsimus erit» Aeci vero, qui ab ignea Icuitate ac raritate recedit,locu* qui ignis loco cx inferiori par* tt cft proximus. In hac autem elementorum collocatione, non vnica fcdpluribusrationibus,ditiinx fapientix vinus rcful* gct.nam, dum ignis extera corpora fupereininet, dum acr igni contiguus eft , dum aqua tertium locum obei- nct,tcrra autem infimum , h«tum elementorum vnom- quodque non tantum cx cxlotum agitationibus ac re- preffionibus, prout vmufcuiufquc naturx conucnit , in- deficienter conferuatur fouct urque,fcd etiam ex corpo rum interpolitorum natura £ libi oppofitis longe tutius redditur. Id aurem prxeipue expetendum #ac igni 8 c aqu$,qnoniam fibi inuicem quammaxime aduerfantur, ob ambarum qualitatum contrarietatem earundemque ad externa acumen. Itaque inter hxc acr interponitur, qui refpctfu caliditatis igni , rcfpedlu veto humiditarh aqux confcntit, quique interne cft tutior. Euenit igitur vc neque ignis fphxra ab aqua attingi, neque ignis aquam inuadere polHr. Cxtcra etiam ele- menta fimili ratione difpofira funt. nam inter terram, fir acrem, ( fi elementorum fimplicium ordinem rufpici- mus ..aqua vndequaque ex altera qualitate cum vtroqoe conucniens interponitur. Hxc tamen difpoficio , qux communilrerumordinefvt videbimus.) fic exigente cx parte aliqua immutanda erat, abfque vllo incommodo immutari potuit, quonia teirx fic acris vires interne in- tcfx funt, fic externe rciniflx. Itaq; abfque vlla otfcnfafc inuicc tangut. Aliud ctia ac logddiuiniusex admirabili hacelcmentorfi collocatione ac difpofitioncNatura io- fecuta eft,vt fcilicet elementa, qox rationibus aliquibus inuicc aduerfantur, aliis rationibusintcr fecocilientur, limulquc amicitiam quodammodo vicifftm contrahant ac foedus ineant, ignea enim calitjitas externe quidem vehcmfis,internc verb infirma, 8c aerea caliditas exter- ne infirma, interne autem fortior, quamlibentiflimcle inuiccm amplexantur , rum ob naturx conuenientiam» tu quoniam alterne, hxc illius illa huius infirmitati con- fulit. Simili ratione frigiditas aquea terrx frigiditatem amore profequitur, atque ab eadem amplexatur. Et hxc quidem eo plenius adimplentur , quoniam a- fliuarum qualitatum concordix a qualitatibus pafliuis, fcu refiftenrix , non parum faucntur.nam.cfim licci pro- prium fit attrahere fcu colligere , humidi verb attrafilfi (equi , fcu colligi , terra aquam.ignis verb aerem colli- gent-fimiliquc ratione aer igni, aqua vero terrx prom- pte adhxret. Acr autem aqux proximus,ac cum ca in ha miditate conueniens, neque illam colligit, neque ab illa colligitur, tum quoniam illorum vtrumque caret ficcitate , cui hxc colligendi fcu attrahendi vis pto- priifsima eft, tum quoniam ex adliua qualitate diifer&e. quod etiam in caufa eft vt nullum elementum naturx frigidum attrahat colligitvc elementum naturx cali- . dum, vel ab illo attradlum recipiar, feu colligatur /Qua- tentis igitur horum elementorum copulationes fine adimplendx , nouam cxlorum virtutem fuperaddi ne- cclTe cft , qua fuperiora elementa in inferioribus inge- nerentur. Animaduertcnduin tft autem , ignem non ideo ae- rem colligetc feu attrahcre.vt illi commifceacur.hoc e- nim repugnat ipfius atque aeris naturx, fcdveinroa- gendi viitutem exercear, atque ab eonu.iuiiu.. acoui verb, dum terra aquam imbibit, idagit non vt illam de ftruat,fed vt ex eius acceflionc perficiatur. Atdc his djli gentius tradUdu erit.du de mixtiond principiis agetur. Cimi VII. De elementorum gener atiombut sc corruptionibus juque de eorundem pnnctptif CT confis. V k c autem principia 8c caufx cna.rand^ funt , ex quarum vi excreentur generationes ac corruptiones , qux his primis corporibus conucnirepolfunt. Harum quafdam efficientes feu aditus efle, quafdatn recipientes feu pafliuas, nianifcftum cfl.facilc etiam in- tueri licet vtrunque ordinem duas caufas continere. locer 1 I U3 Inter efficicres primum obtinet locum Naturx com- munis vis,qu*cx cxlcftium corpottim agitationibus ad inferiora defertur. Huic adiunguntur eorundem Ele- mentorum qualitates a£tiux , quatenus cx aliquo cota- £tu proprias vires ad externa diffundunt. In receptiua- rum vero caufarum ordine prima cft comuniflimx ma- «eri» potent ia,quatcnus corporis generabilis forinj ca- ret Sccundu locum affumunt cerix aliqux fubietti qua litares ac difpofirioncs paffiux,qux pi iorf formam con- comitantur.Primx vero materix potentia refpodct vir- tuti quam cxlcftcs motus inijeiunt: harum enim cocur- fus parit uidiftinftc 5r fouct elementa omnia, n6 refpc- ftu cerrr alicuius partis fed refpedlu totius. dato fiquidf hoc impoffibili, materiam fcilicct omnem omni penitus forma denudatam contineri inter cxlcftia corpora nul- lum adhuc motum parientia, cx agitationum cxlcftium, inchoatione ac perfeuetantu partes cxleftibus empo- r ibus proximiores ncceffarib contereretur, agitarentur, imulque tum ad caliditate tum ad raritatem deducere- mur.E contra partes remotiores confttparccur,firmarcn- tur, atque ad frigiditatem denfitatemque impelleretur. Supenores igitur partes igneam ac aeream forma Sc na- turam reciperent, inferiores vero teneam Sf aqueam. A&iux elementorum generantium virtutes, corrum pendorumque pa/fiuxdifpofitioncs, fibi inuiccmfimili proportione rcipodcnt.Hr autem qup comunium prin- cipiorum & caufarumconcurfus fupponur, neque ele- mentorum vnumquodque, neque totG altqtwd cletnen- rutntefpicere poflunt/cd cenam tantummodo clemeti ^orrumpendi partem. Afliux generationis caufx "cnc rationem perficiunt, non extra mittendo aliquid fibi in- rernum(iioc enim nihil aliud effet quini feiplai dcftruc- ■ eVcd proprix qualitatis vi, cxlcft i virtute no deficictc, alienam qualitatem immutando, idque ea ratione vt tibictlum corpus , quatenus alterationcm non adinit- i it.ftatim rranfmutetur, quatenus vero altcrarioncm ic- cipic eoofqoc alteretur, donec noua hxc qualitas aliqui iffentialem fubiedti qualitatem expellat ac deftruat.tfic uippe fubicdtum cx neccffitatc ftjt im corrumpitur , fi- lulquc Naturx communis virturc agentis recipit for- •iam:qua plemus emergente inducuntur vel firmantur nmes eiofdcm agentis proprietates, feu certi; immuta- r or, prout formx conccptx conuenir. Hoc ideo addendum cft , quoniam dum ignis agit in -eretn > aer quidem corrumpitur 5c omnis illius humi- ditas atnouctur.caliditas vero non deperit, fcd immuta- r.ir tantummodo. 1'ater tamen hanc caliditatem manc- . -,non quia (affencar partes fubiedti, fed quoniam prior lius flatus cx propria natura pofleriori no aduerlatur, . leoque ad illum recipiendum difpofitiontf afferre po- r •fl.Du in fubicdto nulla eft difpofuio ad id quod eft ge- erandum, agentis forma immediate emergere non po- •tit, licet ipfum agens hanc ex propria natura intedat: •ed primo generabitur medium elcmetum. Itaque igne i taqnS agente, fcisecontra aqua in ignem, acris forma rrius elicitur, terra autem difncillimc corrupiturob de- t nidinem maximi atque obfirmiffimuvtriufquc quali- • *tis ad imerna acumen Eadem etia difficillime genera- .j»vparwcular‘»m prxfertim caufarum vi.Nb diilimiles e b caufas euentr vt terra, dum alia dementa complecti - tur , illa non corrumpat ex propria virtute , qux ad ex- terna nulla propemodum cft, fcd corruptioni tantum ubnooia reddat. Contemplatio I II I. Pars I. 15+ ! feu quatenus /impliciter illuminat ,ftsji quatenus agit, ' feu quatenus detertur.ideoquc vel nulLm cot porri al- terationem parit, vel alterationcm tantummodo vel fubftantialcm etiam immutationem. Quxnulljm alte- rationcm inducunt oriunturque cx /implici participa- tione cxlcftium luminum , reddunt ea elementa qt.x 4 lumma denfitate recedunt &rperfpicua vtcunque funt» ignem fcilicct, aerem & aquam , artu illuminata ac cla- ra, /Imulque apra ad vifibiles foedes recipiendas , quas abfquc lumine recipere n6 poffunt, licet cx proprip na- turx fola vi admittant fpccics.qux tu ad auditu, tum ad imper fcdliorcs fenfus pcrtinent.Terra autem raritate o- mnino cares /imulque pcrlpicuirate, ficuti in eo deficir, quod lucis externos radios interne lulcipcreno pou-ft, ita in co excellit, quod lucis vim interne quodammodo imitatur ac rcferr.candcmqae externe admittit. Et exeo quidem quod lutis vim imitatur, cft alba : ex co autem quod lucem externe admittit , vifihihs reddi- tur. Hxc aurcmterrxfimplicit albedo demonftratur cx exterorum elementorum albcdinc,dum elcmentali vir- tute detenta condenfantur : exiftimandum enim cft al • bedinem 8c diaphaiiciratcin exeo tantummodo inter fe differre, quoniam albedo confequhur coipora fimpli- cia,vt omnino Condcnlatvdiaphancrtas vero cifdc ad- ditur.prout omnino dilToluta funt Itaque recte affirma- ti poterit ,atbedincm nihil aliud efle qoim dijphanei- tatiscollcdtionem ac coftipationcm: iplatnq c diapha* ncitatcm c(Tc albcdinrm diliunetam atque effufam. Si- cuti igitur diaphana ob raritatem lucem interne ad nic tunt.ita corporis (implicis dcnlitas lurnc quod interni non recipit externe imitJtur.Simili ecu ratione elemeta rara. quotum albedo obfummam di/futio.-em cft inuifi- bilis, lumine recedente tenebrofa redduntur. Tcrrx autem albedo fumma infcdtione accedente ad nigredinem dcduciiur.tcnebrx liquide nihil aliud funt ‘ quam diaphaneitas lumine car£s> 3c nigredo nihil Jiud J eft quiin denfitas omni albedmc deftituia. | Cxlcftia vero lumina neque femper, neque code mo- • do diaphanartemcea illuminant.fir terra adu vi/ibilem +o ' reddunr^iouirnus enim lumina,quf in odtaua fphprx re* petiuntur.variccollocari.ncque ciufdem magnitudini» effc.Nouimus etia Planctarum magnitudines lr.cqualcs efle, fola reque lumen longe excellere. Cftm igitur calorum vnumquodque indefinctermo- ueaturSc certis quibufda inceruallis proprium peragat curium, nec effarium eft inferiora omnia , prxlcitim ob ipfius tcrrx inccrpo/itione.quandoquc illuminari, quan- doque tcncbrola reddi, feu ccrt£ infirmius illuftian. tt hxc quidem dierum ac nodlium tum fucceftione» tum inxquaiitates pariflt,fimulquc ceteros omnes tem- porum ftatus inducunt. CtMT vili. Vt bk n* ut ab Flemeatu reti piantur tx ftla (altfUuM lum * pua partnif trione , atque akfqae vllj propriarum qua- • litatum immutatione. i A qux aptantor primis ac fimpliciotibus cor- | paribus tum ex limplici cxlarum motu ,tum s cx ptopt ia vniufcuiuique clfcntia, ita cnarra- Stafiut-HU nunc explicabimus quxeitea cadc piioa corpora cueoirc folcnt.cx cxlcftium luminum vi, C A I* V T IX. De fimplitrbu Elementorum ahtratiembui,quu (altdibm lummibiH, tanquam aitniibut yajinbuntur. iMPLicrs elementorum alterationes , qux £ ortum ducunt cx cxlcftium luminum virtuti- *■ bus , quatenus intentius agunt, funt quatuor quxdam qualitates extranex.cahditas , ftigi- ditas,ficcitas,& humiditas. Harum nulla ignis elemen- tum attingit.hoc enim fumme calidum ac liccfl cft , ne- que feu frigiditatem feu humiditatem admittit abfquc omnimoda cortuptionc. Reliqua elemeta cx his quamplurimum immutari fo- lent. Hxc autem ideo his elementis eueoiunt quoniam alterabdia funt.cxleftiiquc lumina, dum lucem ad infe- riora diffundunt.fimul ctiacalefaciunt,exficcam,infrigi dant fi» humeftant Hxc tamen noabcifdcm luminibus irtduci poffunccffe^lus enim qui fibi inuiceni ooponu- tur.non pnuatiue tamum fed pofuiue etiam neceffario afetibendi funt cautis efficientibus , qux vel fibiinui- cc opponuturvcloppofita ratione propria munia exet- g. ii;. •<r 155 ccnt.idque non priuattul fed pofitiul.Itaque admitten- dum non cft cxleltu lumna ex ipropria virtute tantum modo calefacere atq; cxficcarc.cx receffu autem accide taliter frigefacere atq; humcltare. nafrigcfallio.ac hti- methtiofunr qualitatis oofitiux, haud lecusquim cale faltio ac exficcario, ideoq; illaru ctia pontius caufx ad- ducenda funt.Prxccrea.folacxtranci caloris carctia fri- gidorum quidem frigiditatem refrangere poffcr.fed nui lo padto adaugere.fimilique ratione » cotum calidicate, quatenus natura fune calida.nunquam corrumpet* licet non adaugeat. At experientia nos docet * fxpius cxle- lcftium luminum vi noo tantum frigidorum frigiditati intendi, vt puta dap aqus naturaliter fluida condcnfan tur&r congelantur, fed etiam calidorum naturam peni- tus immutari : vt puta dum aer in aquam & in pruinam conuertitur, grandinlfquc ac niues ex eodem acre con- ficiuntur , quorum nullum effici poiTct fi nulla extranei frigoris pofitiua caufa adeffet-Sancildum igitur cft, ho- rum vnumquodq; certis quibufdam luminibus veri af- cribendum cifc, fimulquc afferendum, Hellas, quarum lux.tum extentione tum intenfionc cft maxima , vtputa Solis , non tant&m lumen extendere ad aquas ad ter- ram vfque,fed etiam , dum idem lumen ob denfi atque opaci obicltioncm vehementius t cflclt itur , ex tali re- fle&ione calorem ac ficcitatcm inducere , intenfiorem tamen ac rcmifsiorem , prout radiorum reflc&iones ad lineam perpendicularem magis fcu minus accedunr.fi- cuti enim luminis vehementis vis rcfralta calorem &: ficcitatcm naturaliter generat , ita , dum magis ad per- pendicularem refrangitur , inferpfam fortius rediens* proprias vires magis adauget- Stella vero , quatenus vel debiliori lumine fulgent, vel ex diftatia,8r ex fit u radios inagis reflcltcnre ad ma- ria fcu ad terram vfque, 'proprias non extendunt vires, inducere non poterunt calorem Sc ficcitatcm, fed pro horum differentiis vel calorem ac humiditatem, vel hu- miditatemac frigiditatem * vel etiam frigiditatem 8r ficcitatcm. Calor igirur extraneus ingenerandus, qualifefique fit, attinget primo ipfam terram naturi frigidiffimam,ob illius lummam denfitatem, fecundo aquam , tertio vero acrem. Extranea autem frigiditas econtra prius aeri fe- riet,mox aquam, tertio terram:Humiditas ac ficcttas ca- liditatcmfic frigiditatem confequentur , idque magis ac minus intenfc , pro maiori minorive caloris ac frigo- ris intenfione, atque etiam pro fubieltorum diuerfitate. Euenit igitur vt trium alterabilium elementorum illud, J[Uod ex fimplici cxlorum motu interni maxime cft rigidum , ex luminum vi fit maxime calidum : illud ve- xo, quod cx eodem motu cft maxime calidum , ex lumi- num vi quasnmaximam frigiditatem admittat. Itaque faltum eftvt tota acris fphxra in tres regiones diftm- guendafit: aer enim in fuperiori fui pattemotuum cx- leftium calefacientem vim quammaxime recipit. Idem in inferiori parte ex cxlcftium radiorum vi proprix na- turx caliditatem non parum exccdit.In media autemex necefsitatc fngefcit.nam neque cxleftium motuum, ne- que cxleftium luminum calorem vehementer recipit, & infrigidantibus vndequaque obiicitur. Vniucrf Inft. ad hom. perf. C * P V T X. De bu <ju.t terra c~ aqua pruno patiuntur cale sium lu minum vi .cales Itum motuum concurrente virtute: aede muris fluxu refluxu que. . A r v n d t * extranearum qualitatum virtute, f cxlcftium luminum ac delationum viribus ' non rcccdentibus*plurima euenirefolet qux J tria elementa inferiora , terram fcilicct , aqua & aerem , non tantum alterant, fed magna etsi cx par- te immutant * & ad nouas prxtcrea rerum formas fufei- piendas impellunt. Hinc oriuntur noui quidam aqua- tum motus * fimulquc tetrx ac carundem aquarum con- 1 5« globationcs.necnon mixtorum genera omnia.* quorum aliqua cx nulla interna virtute fubfiftunt , ideoq; r.iixt* imperfeda appellari folent : aliqua ex interna quidem virtute confillunt, fed fe ex eadem ad perfcltiorem fta- tmn perducere non poffunt , idcoque mixtorum perfe- Itorum, non tamen viuentium vocem adepta funt : ali- qua demum cx interna virtutefe ipfa perficiunt » reli- que viucntia denominantur. Horum vnumquodque decenti feric feruata explica- tum eft , ab illifque exordiendum qux aqux & terrx e- Icmentiseueniunr. Tertia, dum propriam fimplicitatcm adhuc recinet, ex extranex frigiditatis vi affici non poteft, fed tunci frigido tantummodo patitur.cum aqux imbibitx frigi- ditatem experitur. Caliditatem etiam eadem aqua me- diante videtur rccipere.mam ab ca vndequaque circum- uoluitur.Quaproptcrmifi aqua prius calcfiat,calidicaris vim ad terram perduci impoffibilc cft, licet ad illam perducta longe intenfior fiat. Tunc vero terra ita per aquam calefiet, vtdi/meam ranquam fibi aduerfamem repellere nititur , ruifum ei- dem in aquam vtcumque rciiciat Hx igitur caliditates» ob adiunitam humiditatem, quyaquj cffentialiter con- uenit , magna cx parte acrcx efficicntur.Itaque in cau- fa eiunt vt terrc$ iiccitatis bibacitas,&aqux lmprcffiua virtus,acutiores ac vehementiores reddantur, & longi ardentius fe inulcera amplexentur. Et hxc quidem, re- tenta adhuc vtriufquc clementi /implicitate , fient clVca ter rx partem fuperiorctn Sc aaux inferiorem, qu* fe in- uicem tangunt. Aqux vero elementum omne alia non pauca experiri poterit, cxlcftium luminum ac motuum virtute: quorum nonnulla terrx fuppofitx fimulquc a- qur clementi figuram ac flatum immutam,nonnullaad acrem fuppoficum pertinent. Inter prima prfeipuum fibi locum vindicant ipfaruta aquarum agitationes afliduique fluxus ac refluxus. Hi vero quanuis i quocunque flcllarum lumine calefacien te aliqualiter pendere po/fint, oriuntur tamen pixcipul a folaribus lunaribiifquc luminibus , necnon i punitis* tum Soli tum Lunx cx diametro oppofitis. Sol id perficit , quia maximus & maximi intenfo lu- mine prxditus cft,ideoque Sc maxime calefacit, Sc tam raritate quam mobilitate, qu$ caliditatem fcquuntur,e- hccre ac excitare poteft. Luna idem arque etiam for tius prxfi at.quoni a,licct luceat infirmius, proximior ta- mc cft his clementis, Sc ad primos corporfi motus exci- tandos aptifsima. Punita autem his aftris ex diametro oppofita eorundem aftrosumvim omnejn colligere» at- que eadem vi prxdita effe,rcs ipfa dcmonftrat. Quatuor hx vires varie coniungi ac difiungi poffunt: cum tame fimul omnes coire impoflibile fitffed duas ta- clm, vt pleniluni) ac oppofitionis temporibus eu^iit. T unc igitur maris fluxus in duabus partibus maxime intenfi erunt, in ea fcilicet qux lolari corpori fubeft, Sc in oppofita qux fupponitur punito , Soli cx diametro oppofito , hx fiquidem partes Lunx ac punito Lunx op- pofitx communes erunt. Tunc etiam refluxus maxime intenfi erunt in aliis duabus partibus: quarum altera a dextra,altcra a finiftra,i prioribus partilyisxquajitcr di- dat.Dum veri» hx vires inuiccm difiunguntur , ac con. fcquenter debilitantur , maris tam fluxum quam reflu- xum remitti neceffc eft, magis tamen ac minus prout magis ac minus inuicem diftant. Hxc tamen icmifsio eatenus procedet, quoad vnaquxque harum virium ad id deducatur, vt omnes afpeftum quadratum coftituat, & Lunx pars quarta , feu illius hemifpheri; dimidiu lu- cidum afpcdlum obiiciat. tunc enim nullus omnino maris fcu fluxus, fcu refluxus apparebit : breui tamco re- nouantur,Luna ad Solis fcu coniunftioncm fcu oppofi- tionem iterum reuertente. Sciendum tamen eft, Lunx ac puniti oppofici vires in his maris delationibus noo parum excellere. Itaque» dum his i quartx afpcdtu recedentibus , maria fluunt ac refluunt,Luna& illius punito o ppofito feu orientibus fcu occidentibus, femper aqux incipiunt imumefeere» Sc cifdem meridianum attingentibus, deprcfsio inchoa jj7 Contemplatio IIII. Pars tor , licet Sobrii »is neque hoc neque illud adhuc c*- I. '5.S i pofcat , fcd oppofit is potius faueat. Igitur aqux dum fluunt ac refluunt , vnoqtioquc na- turali dic bis turgent, Luna fcilicet fcu punito oppofito meridianum tangentibus , Ac bis deprimuntur , eifdem fcilicet horitontem tangentibus. Singulis rerb Luna- xibus mentibus bis vehementius fluunt ac refluunt »vi- dclicet in coniunriione aut oppofit ionc , fle bis motu «arent, dum fciticet horum afpcrius fune quadrati. Afferendum autem videtur hzceucnire non in plu- ribus/ed in omnibus orbis partibus. Ea enim quz pen- dent a ccrtls ac immutabilibus cautis, abfque magno impedimento perturbari non pofliint. • C a v v t XI. De .tjitarum 4C terrearum conglobnuone. .Ito im caufis calefacientibus, adiunriis p his aquarum fluxibus ac refluxibus, attribucn I dusctir terrx Ac aquz 1 propria figura recef- jfus , horumque elementorum admirabilis conglobatio, ob quam euenit vt terra pluribus in lo- cis mari emineat ,m pluribus etiam mari profundius /oblidatur. Hxc , quz non parum difficultatis atferre /olent , longe faciliora reddentur , fi nobis obiiciemus horum Elementorum vtrunque, tanquam modo Effe retipiens , ac in propria fphxra omnino collocatum, terram fcilicet omnino fphxricam effe, Ac ab aquz Ele- mento omnino fphzrico vndequaque circumplexam: tunc fiquidem patete poterit; terram imbibituram ma- ximam aquz quantitatem imerncquecollcriuram. No ttimus enim eam naturali ficcitate przditam effe,Ac ( vt eftfimplex) omni conglutinatione cavere. Nouimus c- fiam cxextranez caliditatis vi» bibulam illius naturam & aquz iropreffiuam virtutem longi acutiores reddi. Simul igitur intuebimur aquarum omnium luperficicm ad partes inferiores aliqualiter acce Jentem, terram au- tem ad fuperiora cuehi. Aquarum autem parte fic ab fumpra , ac a cerris imbibita, rcliquifque aquis cx flu- xus ac refluxus impulfibus vchemcntioribus affiduc per eadem dclabentibus , credibile eft renz partem fu- periotem , quam lutofam ac fluidam effe demonftram- rous, facile ceffuram his aquarum cutfibus, ideoque ten* formam , quz prius omnino fphzrica erat, gibbo- femdiuerfimode reddi polTc. Hx terrzg.bbofitates ac deprefliones cifdem impulfibus perenniter repetitis, 8 c per eadem ad idem impellentibus , temper magis ac magis procedent. Econtra,aquarum fupcrficic* magis ac magis humiliabitur ac deprimetur. T emporss igitur alicuiniJecurfu terrz pirlei nonpaucz aquarum m- ptftcicm excellent. Neque *ero fuipicandum eft aere, qui aquz ad inferiora deduflx locum occupat , ad a- quz formam perducendum vitiute calcllium moruli, quz in proprio aquarum (itu aquam generat ac confer- uar.Nam cczlcftium luminum eis calefaciens huic no- tu generationi obftftit.Sc tetratum emerfioni *ehe- mentius fauet, tum quoniam aquarum prrterea partem non paruamin vaporem refoluit, ac ad aeream natu- ram deducit, tum etiam quoniam terrx emergentis '«♦ pane» vehementius calefaciunt, quz ob id aeris igneif. que qualitatibus interna conceptis neceffinb fermen- tanwr : fermentat* vetb intumefeunt & magis fupe tiora attingunt. His igitur omnibus ad idem impellen- tibus , terrx pars maior aquas excellet. Cavvt XII. De his fjM gerxmter m «ere , ac de kwm- • dionbtu prtmo. r A c r t * v i nonnulla enarrauimus , quz t terrx Ac aquz elementa ab clementali illo- J rum fimplicitate primi immutant. Quanuisautc alia non pauca huius ordinis circa "eadem elementa cucmant, horum tamen pet trariationem huic loco congruam non putamus, na re: fic percipi no poliunt abfque doririna illorum quz ab eifdem elementis eduris cxlcftium luminum viirute ad aeris elementu perducuntur, atqueeade vi ad inferiora conuerti lolent. Oc his igitur primi perrrariandum eft, przcipuxque accipiendum txlcftium luminum calcfa cientru virtutem ,dum aquz (upetficiemterrifq, adhuc aqua madidas aggreditur,vtiifq; no tantam alterare Ac calefacere,fcd in vapores et ia leu cxhalatioes relolucre. Hz vero nihil aliud funt quam aquea humiditas pro- pria frigiditate carens, Sc extraneam continens caiidita- t em, qua ad impuram aeris naturam deducitur. Superiora igitureflcntialiterpetunt, ignea catidira- tcac ficcitatc diligentibus , quanuis acte fint denfiorc* * grauiorcfque.Exift unandum tamen eft aeris partes, quz abipfis exhalationibus primo attinguuncut,in has qui- dem exhalationes vrcumque agere, ealquc rariores ied. dcre,fed limul ab eifdem pati earundef «que natura ma- gna ex parte induere , nam 8c fymbolas qualitates con- tinent,& aer quammaxime pafsibilis eft. Sicutl igituc cx minima bombicis parte, quz lampade recenter extin ria fumum emittit, magnam litpe fumi mole intuentur, quz tamen exeo tantum cducitur,quoniam aerem cit- cumpofitum inficit : tta magna exhalationum extenfio otiti folec ex non magna copia cerreftris aquexvehu- miditatis , quz aerem circu mpofitum infic it ac ad pro- priam naturam quodammodo trahit.Satis autem cuidet cft.id omne quod lampade recenter extinriafumi fpc- cicm refert, ab ipfitis lampadis bombicc no educi , quo. niain reliquum acris circumpofitifummc quielcit.qubd certccucmrenon potfet,!» tara fpn ituum moles eunde locum ingrederetur. Przterea fi quis in verem pet illtps foramen immittat aliquod valdeac diuturne fumigans, mdxque idc fora m 6 ita conlhingat vt nihil exire poffir, hic nollrz huic fcntdntix facile affcntictur. pctfpiciec enim vtrem non adaugeri turgidioremve reddi ,quod n ccertar io fieret, fi id totum quod fumidum intuemur c X fumigante prodiret. In ipfis autc exhalationibus quandoq; humiditas fic- citacem excedit, tuncquepropriori voce vapoiofzap- pellandz funt , quandoque vero ficcitas humi ditate tu- perat,tuncquenimofx diccndz erunt. Priores vna cuui aere ad propriam naturam dedurio eatenus acris fupe- riora pctuot.quoad.tepcfccntc calore , qui ex ra Jiortim reflcriione m inferioribus partibus oritur, frigidiore ae ris parte attingant, mediam fcilicet regione. T unc vero frigiditatis vi tota illa moles condenfa;ur,atquc ad ne- bularum naturam deducitur, frpe etiam tidem vaporei ob frigota veheinentiora magis conftipantur. Quare ad priorem aquz naturam dedurii pluuia> conftituunr. Pluuiz etiam iplx, Iu fortioris frigoris vim recipiflf, congelati folenr fle grandinem parere. Nebulz quine- ciam aliquando vehementius a frigiditate correpi «.an- tequam ad naturam aquzam deduci poffint , congelan- tur, Ac ipfa nix oritur. Quod fi eade vaporofa exhalatio in ipfoafcenfu, infe rioribus adhuc proxitnadrigora experiatur, pro illorutri maiori minorive vi, aliquando in pruinarn,aliquando in caligines,aliquando in rorem conuertltur. Ros tamen ex puro aere frigidicat ep patiente vt pltf timdm generari videtur. Omnibus vaporofis exhalationibus proprium eft hu meriare,atque etiam , fi fint denfiores.foUres radios ita imbibere ac detinere, vt colotum fpecimc referam, plu rcfque afperius obiiciant.vt eucnire folec in Iridis arcu ac circulorum qui circa Solem, Lunam Ac Stellas fipius confpiciuntUr , atque ex coloribus cxccrifque imagini- bus hiatuum, fouearum, ac colorum auentoruin fpeci- mennorie referentibus, de quibus poftmodum dicen- dum erit; nunc fiquidem reri£ conltdcrari non polfunc, nondum mcellcriis colorum naeuxa Ac caufis. C a r De his <jiu fmnt exfitmoft r j in rhedt a aefupenori ner, T XIII. exhaUttone , ^generanrttt neru renone. g. lii/. Vniuerf. Inft. ad hom. perf. cVmou ac ficcior exhalatio quandoque \ denfior & fortior eft, quandoque rarior 8r in | firmior. Dumdenfiorfir firmior eft, ob ignearum qualitatum acumen, nifi impediatur, vaporofam exhala tionemtranfccndtt : idqueeb tutius perficit quo co piofior cft & vifcoli aliquid continet. 1 unc enim Sr ac rlsfuperiori* frigiditati fortius relidere poteft 6c vbc- rius nutriri.Sxpius tamen ob impedientia fortiora cue- t^tre folet vt mediam aeris regionem non fuperet» ideo que ignea illius vis nebulis vndequaque fepta, vehe- mentiorefque frigorum aggreffiones recipiens, fe colli gat, ignimque aliqua exparte concipiat & ftatim reli- quas partes accendac.Hz vero breuifGmc combuftf c6 dituunt ignes difeurtentes, qui acre renebrofo appa- rent: idem enim prope modum fit ac fiquifpiam par- uum ignis principium in palearum accruum iniiciat, i- gniquei paleis longioribus concepto, ex combudio- nis progrelTu referat vnius,eiufd£mque ignis lanoncm. Aliquando etiam eadem ignea virtus nebulis vndequa- que inclufa, obnaturx fux mobilitatem, egrrffioncm intendens circumuoluitur. Tunc autem 1'on itus vehe- mentiores redduntur,ipfa fcilicct tonitrua. Sxpius etiam egrediens igncfcit&rcorulcationes ef- ficit . Quod fi diutius intra nebulas detenta fortius conflipetur , ex vifeofiori parte putrclccns, fulmina parit , qux plures differentias admittent ,ob multipli- ces tum recipientium difpofitiones , tum agentium vires . Dum vero ignearum qualitatum vis ha firma & con- fidens cft, vt libere tranfeendit ad fuperiorem aeris paitcm.quandoque ob frigoris occurrent isvehementia magis igneas qualitates ad intimiora contrahit, tan- demque accenfa plures afpettus obi icit , pro quantita • cis.figurx, ac condipationis diucrfitate. Itaque dum perfecte adhuc non confidit, neque ignem cx cxle- ftium agitationum raptu conceptam diutius fouet, ob- iicit dccurfus fparforum fidcrum.qui fereno aere 8r no- &e’ fiunt , & cxlcftem delationem fequuntnr. Dum ve- ro ignis coceptus interne vtcuinque nutritur cx aliquo proprix materix humore vifeofiori , fcu etiam.quonia exhalationis fluxus ab inferioribus ad eundem termi- num tendens, diutius perfeuerar ac firmiora alimenta fuggerit » combuftio diuturnior erit ac fideris criniti vocem foctictur. Talis ignis dicitur fidus, quoniam permanet ac Hel- las imitatur. Dicitur crinitum t quoniam vapores circu- pofiti ac tenuiores fimulquc acccnfi, fi referitur ad par- tem denfiorem , crinium afpetfum referunt. Eadem autem crinita fidera quandoque Comctx ap- pellantur, quoniam hi crines ad fuperiora tendunt ac totum quali verticem hifpidum reddunt. Quandoque Barbata, quoniam crines in parte inferiori confidunt: Quandoque dicuntur habere caudam : nam crines ten- dunt ad partem orientalem : dicimus ad partem orien- talem , quoniam pars rarior trahitur a denfiori. Itaque, dum tota exhalatio carlcftium motuum vi defertur ab oiicntc in occidens, cauda cx his rarioribus confiftcns partem orientalem cx ncceffitate refpicit, neque vlla ratio afferri potcflqua demonftretur caudam ad occi- dentalem , fcu boreaIcm,feu auftralempartem refpice- re: «ilm prftfertlm communis fententia Iit ventorum fla- tus ad fuperiorem hanc aeris regionem perduci non polfe-Hxc tamen intelligcnda luut , dum crinita fidera ita didant ratione latitudinis ab vnaquaque caeleftium Bellarum, vt ab illarum vnaquaque fciun&a intueri poffint..Dum vero cilm aliqua ftclla concurrunt ccrnii- turque tanquam illa adiuntta ex vnaquaque caeli parte, proutaccidit, protendi poterunt. Talia autem fidera pauca ac raro fiunt , quoniam dcducendx furit cx copu- latione vehementis calidiratis acrexquc humiditatis vald£ fabrilis fimulquc vifcofx , qux raro generatur, ac longe rarius intra tropicos ob firmiorem Solis fiderum- que lationem , qux non modo calidum non colligit, ve- rdm etiam id quod confidit tegregar. In regione verb Ja&ci circuli, vbi ddlarum vis cd infirmior, plurimj cx- 160 halationes congregantur.’ Itaaue tales dellxin ea vt» plurimum apparere folent. Ob fimile etiam tempera» mentum , comctx minantur ficcitatcm , ventorum vim maxinum,atquc etiam contagia. C a p v r X 1 1 X I. De his <jtu funi ex fumofa exhalatione w inferiori ae media aeri t regione feu de ventis. V m eadem fumofa exhalatio rarior ac infir- mior cd , idcoquead aeris purioris naturam magis accedit , mediam aeris regionem vel nullo modo vel vix ingreditur : denfiomm c- nim fimulquc humididriim exhalationum oblidit vis, qua , propria mobilitate facili allcnt iente , ad inferiora repcllitur.Huic vero exhalationi , liuc mediam regione attingat ,fiue non attingat , proprium v idertur clTc lufce» ptos curfusnon rcdic led oblique peragere : quatenus enim cd calida & ficca , tendit ad fuperiora : quatenus cft rarior neque intente calida, oblique potius afccndie quam rcltc, acrc etiam illius motui vteunque obliden- te. Itaque dum de fle&irur ad fupetficicm elementorum inferiorum, velociffimc circumuoluitur, ciim prxlcrtim eidem velocitati non patum faueat aeris, per quem mo- tus exercentur, mobilitas fummique propcnlio, ad eaf- dem circumuolunoncs fouendas. * Accedit etiam talis exhalationis frequens ortus ac raro intermilfus:ex quo eucnit vt copiota fimilium ac- celfio moucndi virtutem roboret adaugearque. Huius autem exhalationis copia facile demondratur ex fumma vbertate caufarum fuarum,necnon cx magna -eris difpofiiione ad eandem formam recipiendam ta- Iclque impullus exercendos. Quod enim ad caufasattinet.manifedum cft ea om- nia,ex quibus tam vapotofx quam alixfumofx exhala* tiones generari polTunt.huic etiam exhalationi ma- teriam pixbcre, neque illatum vllam ablquc huius af- fociatione cducirquin etiam vaporofa omnia , fi vis ca- lefaciens intendatur fcu non recedat, ad huius exhala- tionis naturam fxpc conuerti. Horum autem vnum» quodque cx lignis igni appofitis fatis confpicuu reddi- tur. Nam ex illis educuntur flamma, qux fumofx exha- lationi calidiori, ac facili inflammabili , proportione refpondet : fumus,qui licet hac exhalatione fumofa lic lcnlior, eandem tamen videtur referre , & aqueus qui- dam effluxus, qui ad vaporofx exhalationis naturam magis accedit ,quanuis illa fit fimiliter denfior. Patet autem neque flammam , neque aqueos cfluxus abfque fumo educi polfe,ciim fumus farpe folitarii effluat. Pr(- tcrca infirmior ignis exquouu conabudibili fumunf fa- cile extrahit, flammam vero & aquam non irafacili.Li- gna etiam virentia, qux non facili ardent, plurimam fu- mi emittunt, tum folttaric, tum vni cutnaqueo effluxa, qui tandem ad fumi naturam conuertitur. Ea quoque qux flammam concipiunr , (i poft remittam caloris vim ardere dcliftant^dhuc tamen fumigant, quin etiam diu- tius ac longi intenfius. Et hxc quidem facili ( ni falli. mur)dcmondrare poliunt copiam huius fumoff exhala- tionis tenuioris qux flatus continet ac ventos parit . Cilm autem oriri potTit tam ex terra qu£mcx aquis, ex terra oritur facilius,fed ex materix dcteftu mimico- pioli : orta tan.en diutius perfeuerat. Ex aquis ccontra oritur difficilius , fed ob materix copiam vbefius : orta vero faciliusdeficit.Horum caufx facili attingi pottuot. Patet enim ea qu$ cx terra eliciuntur, ob terream ficci- tatem ininus frigida ac minus humida elfc , idcoque a» ptiffima reperiri ad iutenfiorem caliditatem ac ficclta- tem fufeipiendam , neque tantam dum calcfacicn^ vir- tus cft firmior, fcd etiam dum caliditas infirmatur. Eadem quoque ficuti ob humidi non adeo copiofe minus abundat, ita femcl orta diutius fpiranr , quoniam terrea ficcitascalcfacianti virtuti confentiens eam am- plexatur ac firmius retinet , terrea prwfcrtim denfitate faucntc.Econtra ea quae deducuntur ex aquis, fiigidita- Contemplatio 1 1 1 I. Pars I. hSi cil ic humillimis vim fitmiorem retinent , difficiliufq; interni cilefcunt fle exficcantur : «tamen fi vis calefa- ctem intenfa fit.ficcitate interne concepta, eo copiofio- res flatus generant quo vbetiushumidus vapor prece- dens et aquis elici folct. Hi vero flatus facilius extm. gountur,quia calefaciens virtus ab aqua amplciti non potelUideoque ea rccedentofimul flatuum toinitcs cx- linguntur. Eucn it igitur vt maria interiliu maiorem ven Corum copiam pariant quain terra-, noilu vero terra vt- plurimum in horum flatuum einiffione maria excedat. Eardemobcaufasmariniflatusfunt vehementiores, terrcftrcs autem placidiores : dum exhalatio vaporo fl maxime viget, fumofx exhalationes difficilius eli ciuntur tam ex terra quam ex aquis : hx enim fibi mul- cem vtcunque aduerfantur. Quapropter neque pluuie ventos, neque venti plu uias compatiuntur, quamuis ob fymbolas qualitates fi bi inuicem fuccedere foleam. At inquirendum nunc eg .quibufnam decaufis ventorum curfus ad vnam po- tiui quam ad aliam partem fleSantur: hoc fiquidem quam maxime confert nontautumad ventorum diffe- rentias prxeipuas ceruorefque proprietates percipien- das.fed etiam ad illa clarius infpicienda qux eorundem velocitatem demoqflrare poffunt. Videtur, has caufas quatuor effe , harumque nonnuf las quandoque fibi inuicem aduerfari, quandoque vero fibi inuicem fiucre. Prima fumltur cx maiori mmorlve raritate ac purita- te aeris , per quem ttanfitus ell exerccndus-Secunda ex naturali declinatione ac fuga illius quod obeli fle de- fluit, Tertia ex extranei corporis ad certam aliquam partem Impulfil. Quarta cx extranei corporis ad cer- eam aliquam partem attractu. Hic attendentes, ratio- nem teddemuacur venti, vtplurimum.folis motum ea ratione fequantur , vt.Sole in partibus orientalibus exi- (lente, venti oricntales.vt plurimdm.vigeSt: eodem ve- ro verfus Meridiem conlliiuto ventorum aufltabum magna fit vistfimilique ratione Sol verfus Occafum de- flente,occidenta!es venti fpitent : Solis fiquidem radij inferiora calefacientes ea magis rarefaciunt circa qux re&anguntur.illifqucfuntc regione , actcmqueadiun- bum puriorem reddunr. Demonflrabimus etiam occidentales ventos Veris tepore firmiores efle , ac vt in pluribus fpirarc. Autum- ni tempore orientales : Hiemes vero ac A (lates minus ventofas dfe : ideo enim veris tempore flatus lunt occi- Icntalcs.quonia Solis accedentis vires circa occiden- talia nrxcione adaugeri incipiunt : Sole nempe oriente -adiorum reflexorum vim primb recipiunt , atque ita ab ortu vfquead vefperamconcalefcunt, vt noautnam frigiditatem fortius fullinere poflint, quod Orientali- bus partibusnem accidit. Nara Solerantum declinante rado ad ea tefranguntur.Itaque infirmius calefiunt neq; noflurnx frigiditati refillerc poliunt. Econtra Autum- no venti orientales ob caufas oppofitas inualefeunt. Hiemes Aflatdfque funt minus ventorx , quoniam vehementior allatis caliditas exhalationes omnino re- oluit vel ad intenfiorem caliduatcm perducit , flr for -ior hiemis f-giditas infirma flatuum caliditati rcfiftit- "Teri» «m^o'tV mator 'caliditas flatus inducit , quia hiemis tempore ex vehementioti f.igore prohibentur. ccfntra, quoniam vehementior xflatit caliditas flatus imouct , Autumni aliqualis (Vigiduas eofdem reflituit. Ex his etiam euenitvt venti orientales occidentalibus fint calidiores. Quod tamen de his sntcl l.gendum efl qui neque ad Septentrionem neque ad Mcridiem de- flcflunt.vt puta Fauonius , qui fimpliciter efloccidcn- raliv,&' Sunfolanus.qui fimpliciter/ft orientali* hic- nirrex his partibus fpir.n. quas AquinoU.) tempore Sed onens ac occiifens perluArat-Reliqu, veto, qu. ver- «unt feu ad Septentrionem vnde Aquilo fpirat • feu aJ MaidiemvndeAuller oritur, ex Septentrionis tate frigidiores qx Meridiei cal.ditatc caliJiorcs red- duntur. Quapropter Vulturnus qui ab miri brumali fpi- ut > & vtcunque ell Meridianus, Ergelle illidiametral.- i62 ter oppofeo duplici rarionc calidior apparet. Ergeftcs eoim , quoniam ab occafu *diuo oritur, fimul occiden- talis Sc feptcnrrionalis appellari poteft. Ventus verb cuius exordia furuuntur ab ortu alHuo (fiuc Cxcias fiuc alio nomine appelletur) Africi, qui ab occafu brumali flat, frigiditatem eifdcm rariqnibus ex- cellit. Nain Orientalis cfl Se Septentrionalis : Africus verb Occidentalis 5c Meridionalis. Flatus Septentrionales ideo ad Meridiem deflebun- tur, quoniam acris Zona.quz Solis , ab oriente in occit dens delati , calores quotidie proximius ac firmius re- cipit,cft long£ purior ea acris parte qu* ad Septentrio- nem vergit. Itaque hi flatus Septentrionales ad meri- dionalia,tanquam rariora 8c puriora , necclTario proni ac propenfi funt. Auflralcs vergunt ad Septentrionem, nonob actis puritatem maiorem , cum audrali» plaga Septentrionalis fir longi rarior ac purior, fed quoniam corrumpentia declinant, vehementiorem videlicet ca- liditatem. Itaque calidioris natur* lunt, Sr xftiui po- tius quam hiemales. Vterquc ventorum ordo diutius fpirarc folct:quoniam tam Auflralis ciliditas quam Ba- realis frigidius funt intenfiorcs ae diutius vigene. Ea- dem verb corrumpentium fuga aliud quid mirabile ef- ficere videtur.vt fcllicet nulla fortafle flatuofa vcmola- que exhalatione pofica purusacr feipfum colligat ac vc* totum more cffundatur.Hoc fatis apet tum efl , dum co- uallcs niuibus confidentibus vndequaque obteguntur*, tunc nempe conuallcs ita fpirarc folcnr,vt repulfis ven- tis cert* nauigacioni faucntibus talis nauigationis cur- fum interturbcn«,idquc tam mterdiu qnam no$t). Rationi vero conionuin eft , tales impulfus Septen- trionalibus ventis ixpius adiungi obrcgiorm luturaig niucfquc afliduas quibus fcptentuonalis plaga obtegi folet , ob idque eofdem rigidiores tk acutiores reddi, ficuti etiam ob earundem niuium refolutiones pluuia- rumque affiduitatemfunt Auftralibus copiofiores. Hi vero impulfus,fiue ab ipfo acre tantummodo ortum du- cant,fiue aliorum ventorum robore exerceantur, lcm- per viribus Jttrahcntibus roborari folent , ficuti etiam attrabionibus impulfus aliqui ncceflarib fuperaddun- tur ; ventis fiquidem impcllcntibus,3cris partes tam re- tro quam anceconftkutx,ob innatam mobilitatem non 1 tantum his a(Tcntiuntur,fed etiam le inuicem ac vento* ipfos impellunt & attrahunt, Natura pr*fertira n6 per- mittente vacuum dari. Neque tamen ob id fentiendum eft , fingulos vento- rum flatus acrifquc agitationes lingulas m inhnirum procedere. Quanuis enim aer maxime mobilis fit , illius tamen motus, quatenus coclcftium jgitationom limites excedit, violentia omnino non caret. Quapropter fi impellentium ac attrahentium vis in- firmetur atque deficiat, hos etiam motus remitti tan- demque intermitti fentiendum cft.lnter ea autem , qu* impellentibus attrahentibufque ventotom ac flatuum virtutibus feruntur accepta, prxcipoum locutti obtinet dominatus ventorum ,qui inter diu ex aquis oriri folet r hi fiquidem non raro nobu etiam fpirant , neque tatam circa matia i quibus tcirx didant ,lcd etiam terrcftri- bus ventis repulfis» circa littota ac tertas intimiores: firpius umen ipfis ventis terredribus vehementius ir- ruentibus repelli folent Quamobremnamgantcs .dutn marinorum ventorum vis nobu refrangitur , conicba- re folent terram non long£ abcdfe , fimulque deducun- tur in nouamfpem .nauirationisfcilicet cutfum.tcrre- dtium ventotum auxilio breui feliciorem luturum. In Oceano amem maribufquc vallioribus , curfus xquabi- lioies ac perenniores funt.Nam venti qui m mati gene- rantur tcrreftribus flatibus non perturbamur. Itaque eundem deflexum facili retinent- Econtra.dum matu lunt anguftiora , ccrrcltres venti hinc atque inde fpirantes matinos flatus perturbant, at- que tcixin fib' Inuicem xduerfanxut. Exquocucnic vt huiurmodi mitia tempe«itibu» .gitatl folcxnt, ficuti etiamtertx ip&ventoruraatlueiloj incutfuxfxpiuscx- periumut .atque cu ficqucntiux.quonum flatu. qu. cx terta dBuunt fxpi oriuutut uon ex tcnxtum fupcthcie, Vniuerfi Inft. ad bom. pcrf. »63 vt in mari euenit,fed cx montium lateribus, quibus a- liorunt montium latera e regione obiiciuntur flatuique ex adtierfo effluunt. Hos tamen incurfus in parte fupe- riori circa nebulas primo exerceri cenfendum cft. Nam flatus ad fopcriora primo feruntur» licet non rc&£. Praeterea , nili ex pluubus terrz Se aquarum partibus flatus concurrant vehementior ventorum vis exerceri non potcft.licut nec flumina conflituumur nili plurimae aquatum renx aflocientur. Hi aurem ventorum aduerfi incurfus quandoque eo- rundem ventorum impetum kaaddiuerfa rapiunt, vt his qui longius dtflant quali ncbulz velociffimd acce- dentis terrificum afpeclum exhibeant, lidem fxpius procellas ac turbines pariunt.-proccllz enim mbil aliud funt quam vetorumfibi inuicem aduerfanttum aggref* fiones vehcmentiores-Turbines Vero fiunt dum fc inui- cem etiam amplexantur, neuttoque cedente sterque communem conucrfioncm exercere cogitur. Huius aurem tanta vis eftvt maxitnx arbores ab co radicitus cucllantur, fic dum fupta mare fiunt matia cir- cumuoluanr.naucfque quamuis magnas ff pc abfotbcJt. Hi tamen marium gurgites etiam abfque vlla vento- rum vi fieri folent , dum fcilicct aqux deferuntur ad di- uerfa curfu velociori ,vt inSiciliz Charybdi 8c Scylla. Ad pleniorem autem ventorum do&rinam adden- dum videtur , illorum naturam cx locorum, par qux tranfcunr, qualitatibus fit affectionibus fxpc immuta- ri, ideoque npnnulios ex propria natura frigidiore^ ac falubriores > calidos ac nocuos quandoque reddi : &' «contra. C * p v x XV. De Maris eenftinaiine , de f%r>tib*i , ac fluintmbui. ' E n rurfum contemplatio ad aqux rerrxqu e » elementa tcuocauda cft. Ea enim qux in aere generantur, ficuticx grauioribus elementis deducuntur, ita ad eadem rcuertuntur , Icu , certe illa rcfpicitintcifdcmqueminiftranc.Prxcipuc vc- rb fratuendum cfr aqux elementum ex ea parte ,qua ter- ra emergente ac ad fuperiora attra&aad magis infima colligitur, ob fummam illius amplitudinem Mare ap- pellari.Huius forma varia eft fit incerta. Nauvsium ma- rior aqux leu ex vi cxleftiutn luminum fluunt ac re- fluunt , feu ex ventorum flatibus vchementionbus ex- agitantur , terrarum non parum corrodunt, atque i- pium Mare expandunt , ita tamen vt quod ex vna parte abforbent alibi cuomant: vniuerfi enim corporei (acies cxcxleflium lationum ac luminum viribus fimul Sio ritur &: confcruatur , Ideoque infertorum vires ca qux ad vniuerfi bonum pertinent amouere feu poturbare nulla ratione poflunt. Patet autem , inter hjc certam terrarum ernctfionem prxeipoas obtinere partcs.Licet igitur ob certos ftcllarum concurfus inferiora nonnun- quam vehementius aicfcant > ipfiquc maria magis contrahi poflint : nonnunquam vero econrra magnx fiant aquarum exuperantix ; hxc tamen , fi Naturx tan- rdm attendantur vires, neque totam aquatum molem, neque omnem terram demergere, neque diutius per- manere pofTunt.lmpoffrbile enim cft ca , qux i toto cx- lo fiunt , ab illius parte dcftrui , cum przfcrtim , exto- rum orbibus proprios curfus non intcrmictentibus,ccr- ti ftellarum afpcClus diu perfiltere non poffint. Cur au- t6 marinis aquis propriu fit falfedine affici exhis demo- ftrari porci it, qux dicenda funtdc coco&jonibus.fit in* coco&onibus , necuon de his qu$ tu ebeotfione tu in- cficodioncm icquuntur. Ncqi enim abfque horumper- ceptione harum iffedlionum rationes afferri poliunt. Terra vero cmcrgrns ( vt cx fuperioribus colligere li- cet ) vndequaque aliqua ratione fermentatur. Cxle- ftis nempe vis calefaciens dum aquas ab ca imbibitas ad acceis qualitates deducit , illius fermentationem af- I64 fiduc fouet. Euenit tamen vt terrx partes non paucx, qux prius fortalfe fermentate erant , vehementius con- ftipentur.limiilqucad anguftiusfpatium redigantur:i.- frigidans fiquidem piptuum cxlcftium visob terrarum moles fuperpofitas a calefaciente cxlcftium luminutn virtute aliquibus in locis retundi non poreft , cum prx- fertim ftcllx nonnullx eidem faueant fi igiditati. His autem terraium partibus fic contradis caucrno- fa non pauca intra terram oriri necclfc eft , hxc que fi- mul acre repleri. Nam vacuum dari non poreft. E«f- dem etiam ob caufas talis aer dum firmiores frigoris aggreftiones affiduc patitur, propria exuitur calidita- te Se in aquam indcfmenter conuertitur. Hinc dedu- cuntur fontium ac fluminum maximorum exordia. A* qux fiquidem in cauernofis conccprx , dum inferiot a petunt ac perrerrz folidioris rimas deferuntur, prout regionis conftitutio patitur , breui cx nccdfitate con- currunt , Se inceptos curfus fimul profequuntur , tan- demque pro illarum quantitate feu fontis feu flumi- num denominationcmaccipiunr. Hz vero aqux quan- doque perbteue quandoque perlongum f^atiumfub terra fluunt, candcmquc corrodentes fccurmiuc tra- hentes cauernofa non parum adaugent. Quod fi illa- rum cutfusab eminentioribus vndequaque interrum- patur > dum ftagnanr lacus patiunt , quorum tamen plurimos (prxfertim fi aliquanto latiores fint ) fiipri terram apparere credendum eft. Hz verb fontium. Nu- minum fic lacuum aqux, ftrpius dulces funt feu nello fapore atfcdx, qujdam tamen reddunt ui fcuacidx.feu falfx/cu amarx.feu alterius faporis, ob qualitates terra; per quam fluunt, Icu in qua detinentur. At de his poftmodutn dicendum erit , dum vetfabi- mur circa faporura naturam & caufas. C A P V T XVI. Dt T CTT*mOtil’MJ. W 1 ‘ D * M cauernofis , feu aquas aliqua ex 72 ParrcC0,ltu,CJn,»^cu aquis carcant,afcnben- Vj dx pixcipuc lunt terrf agitationes ac motas. Ej-mai « ln his enim ffpius continentur fomites fla- tuum feu ventorum . qut co craffiores ac denfiotcsfunt flatibus ac ventis , qui ex terrx fupcrficie oriri fo- lent, qub terrx interna fupernorum humiditatem ac drnfitiidinem excedunt. Ad idem etiam plurimum confctt cxleftium luminum circa h$c interna infir- mior virtus, qux dum pleni cxficcarenon poteft ha- rum exhalationum generationi non parum fauct.Ra- tiovero, ob quam his flatibus flatuumque fomitibus interne conftitutis rcrrxmotus fiant, cx ipfius flttus natura deducenda cft. Hfe fiquidem cdm ignea vir- tute Iit prxdita , Se celerrimi fettur fic vehementer aggreditur , fimulque aptiffima cft ad concuffioncm tremoremque inducendum circa id quod hac ratione percutitur. Rarb tamen teri (motus fiunt , quoniam ca cft ventorum natura , vt dum illis exitus interclu- ditur impetum magna ex parte remittant. Patet au- tem in fubterraneis decurfus liberos non c!Tc,ctlmca- uernx , vtplurimum, folidis interrumpantur. Ad i* pfos icitur terrjmotus excitandos requiritur, vt fla- tus qui funt in cau .-molis vel adaugeantur quan*plu t unum , ita vtfe inuicem vrgeant , vel externa aliqua vt excitentur. Ijuenit ob id , vt cflo tranquillo , cir- ca meridiem, nodu luce propinqua , Veris 8c Autum- ni temporibus, terrf motus excitari foleant- Tunce- nim maior exhalationis eft copia , nodu verb vehe- mentius ac fifpius terra quatitur. Nam notfu fpirnu - terreftres magis vigent , tuneque terrfl frigiditas £iha- lationibus rchrtcn* fpiritus interni 'claudit ac roborat, quod etiam pluuio tempore accidit hutnidivi. Ven- tis etiam flantibus terrxmotus fiunt 8c circa ea locav- bi mare fluidum cftiexccrnus fiquidem ventus intemu per vapotofa aggreditur atque exagitat , idemqu: obmt- m I f ob marinorum flu£hium frequentes pcrcuffiones eue- nit.Hx tamen euaporationcm impediunt haud fecus quimpluuix.qux tcrrarmotui quidem fauent, quoniam •.nternos fpititus roborant: eidem tamenaducrlantur, quoniam ventorum externorum internos incurfus pro- hibent.Siccitas vero econtra terrxmotui fauet, quonia externis flatibus aditum prxber liberiorem, &: eidem aduerfatur, quoniam dum externa visobfiftit internis exhalationibus faciliorcraegrcffum przbct. Cafus etiam magnx alicuius molis tcrrxmotum in- ducere iolet.Tunc enim incerni fpiritus ncccffarih exa- gitantur terramque concutiunr.Ipfius autem terrx con- cuffioncs vehetnentiflimx ac longe frequeniiores iunt in infulis ac Pcninfulis , quoniam fubterraneis cauernis abundant ob ocultos maris ingreffus. Hoc fatis cuidens cft cxEuboxa,Achaia,Hcllefponto, Sicilia , & aliis in- fidi*. Exdcm etiam marinos ventos vehememiores pa- tiuntur , & a magnis fludtibus affidui percutiuntur, quorum vnumquodque terrxmotui fauet Minus tamen hisobnoxix erunt ficauernx lapides fint : tales enim caucrnx tcrrxmotus non pariunt : lapides nempe diffi- cili commouentur. Inter terreas autem caucrnas illx difficilius exagitantur qux fxpiuiitur terra ficciori.Nam talis terra fi confidat ob poros liberiores minus claudit fpiritus , & eorundem impulfus fortius fuftinct. Terra vero mollior econtra ob humore fpituus clau- dit, fleob internam infirmitatem agitationibus minus refiAit.Triplicitcr autem terra concutifolct. Aliquando enim ad tremorem impellitur : aliquando flatuum vi extollitur Se deprimitur.aliquando mouerur fecundum latera per modum acceflus& receffus. Tremor oritur dum flatus minor cft quantitas , &' hxc rertum motum non habet ;cgreffionemfiquidcmfcu diucrlionem per- quirens incene agitat &: tremorem inducit. Dura mo- nens virtus cil fottis Se circa vnam tantum caucmam apparet, terra deprimitur ac cxtollitur.SxpC ctiam.fi a- gitationes vehementiores ac diuturniores fint , abfcc- dit Se exdepreffionis motu hiatum parurex fubhmatio- nc autem fubuerfiones. Dum terra mouctur pei latus, flatuum vis ingens duas falcem caucrnas libi inuicem coniunftas agitat, ita tamen vt inter vtranique fulcrum aliquod conftituatur. T unc enim dum pars vna depri- mitur altera fublimatur,& econtra. Quod fi fpirituum impellentium vis vehementior fulcrum deiiciar , terrx fuperficie vndequaque conci- dente,maximus efficietur hiatus. Et hxc quidem in his Jocis fxpius euenire folent qux aquarum alluujonem patiuntur. Aqux enim fulcra hume&me ,eadcmque cudciiciunt fcu deiedioni obnoxia reddunt.Er huiuf modi rcirx depreffiombus Se conucrfionibus nonuun- •pum aqux apparere folent , quandoque etiam ignis, ‘eu qux ex ignea virtute combufta fune, cinci es vide- licet Se pumices. H$c tamen conuerfionem potius quam depreffionem concomitantur. Nam ignea vis ad lupe- riora fortius Impellit. Oritur auten» ignis in cauctnofis aliquando ex confricatione venti exterioris ,qui ad in- terna ruit, circa icrr* aridioris rimas,(corifiicatio enim cale lanioni ignifquc generationi faucrc folet)al»qusn- do ex interna c.ibditatc qur pat it exhalationem : ipftqi exhalatio ex citcupofita frigiditate conftipata ad ignea naturam perducitur.Hi autem ignes facilius cxcitabun- tur.dum aridiora ac fpougofiora occurrunt , atque ctii dum fislphuris , fcu auripigmenti , feu falium matcrix obiiciuntur.Hxc enim (vt fuo loco dcmonftrandum c lit)ficillimc ignefeunt. Quxdam etiam ignem diutius retincnt.Qpapropter poft tcrrxmot us nonnunquam fc- quuncur incendia: nonnunquam etiam combtiftorurn cinis copiolus ventorum vi extollitur, qui fi ab aquis re 'ctputur ea* frlfas amatafvc reddit.Nonnunquam etiam profilutnt aqux copiofiorcs , quarum aliqux funt calidx vfulphurcx. Quandoque etiam oriuntur llagna falfa. Credendum quoque eft , ex eadem ignea virtute flatuu fomites firmiores confiitui , idcoquc dum a vifeofion Contemplatio I III. Pars I. 166 riraofa effluunt, atque agitationem coufque relaxant, donec terra iterum conftipata, fhtibufquc cx fomite indefinenter prodeuntibus , concutiendi vis rurfum re- paretur, haud fecus quam in febricitantibus eueni- re folct, dum feliris intermittit. Protrahuntur autem hx terrx concufifioncs quandoque ad quadragefimum diem : quandoque etiam annum complent, funtquefeu frequentiores ieu minus frequentes , pro diucrfa quan- titate ac qualitate matcrix in qua vis ignea continetur, materia enim exiftente calida Se acuta , ignea vis for- tius quidem ac frequentius mouct/ed citius rranfit. Dum vero materia cft hebes Sclcnta.roouct infumius, fed tempore longioci , ac febris quartanx naturam re- dolet. VidcDtur ad hxc etiam non parum conferre ca- uernarum conftitutioncsac naturx. nam dumcauernx valde profundx funt, ac terra magis compafta claudun- tur.tcrrxmotus diutius durat. Dum vetb funt prope fu- pcrficicm Se habent latera rariora , breuius termina- tur : in his enim exhalatio faciluis perficitur. Ipfum autem terrx motum lbni lxpius & prxcederc &* concomitari folent- Prxccdentes primo fibili, fcu fufurri , mox mugituum fouos imitantur .concomitan- tes veto confricationes vehementim es referunt , qux tandem ad confractionum voces perducuntur. Eundem tcrrxmotum prxccderc folct aeris circa tcrr.m quies: (cxhac enim colligete licet ventorum materiam omne interne retineri) Eiufdcm acris frigiditas , qux arguit calorem interne daudiacconfiipari : afpcltus nigratu nubium circa folem exxcnfarum , prxfertim velpcrtino tempore, qui indicat copiam denfioris fpiribus interni detenti , fimulquc dcmonftrat vchcmcnriorcm tcrrx- motum ac breui futurum. Vaporibus veto, cx quibus oritur tcrrxmcyus, terra ob has agitationes dilrupta,profilicntibus, Sol Luna & Stcllx oblcurari lolcnt , ac ad fai.guiuis nigi loris a- fpeftum deduci nam tales vapores lunt tcrrcftrcs ac val dc fumofi, fimulquc nigri , fpiffi ac fultginofi. Eafdcm etiam ob caufas ncbulx nigriores rcddundur.prxfertim fi combuftio aliqua interne prxccffctit,& cinis , qui fx- 40, pe plurimus cft, internorum ventorum flatibus extol- latur. V Quandoque pcftilcnria etiam ipfum tcrrxmotum confequi folct : vaporxnim intra serram occlufus, dum cx caloris dcfcftu ad lentorem deducitur, ptinunim- que qualitatum naturalem ordinem difrumpit, veneni naturam ( quod experimento etiam patet ) lxpifsimfl , concipit , quam dum effundit pcftilenrcr inficiat nc- | ccfle cil. I Hanc autem infeftionem oues prxeipue imbibere fo >° ' Icnt, tum quoniam natura funt infirmiores » tum etiam ' quoniam diutius cetram ore & naribus tangunt. C*mt X Vi l De ejuatnor trrr.trum & Acturum di ferenti i f prxctPuu ex qwbiu <jHMw>r noxiorum prtctp turum ordtm- bm tinteru eonSUtwmttcr . L v m i n v m ac fontium in ternx extern f^uc irrigationes, accedentibus ploum , ac exteris qu$ ex vaporofa exhalatione fuperne gignun- _ ,ur ,8c ad inferiora decidunt, in caufa lunt vt non tantum tertx fermentacio , quxcxlcllis calcfadio- nis vi ad ariditatem impellitur, retineatur, fed etiam vt quatuot terrarum differcntfx , totiddnquc aquarum c- xoriantur , atque vt act circumpofitus non difsimili ra- tione immutetur. Aqux fiquidem , quatenus ad tert* intimiora libere ac copiofe influunt , unquam confona frigiditate affc&x, vehementius amplcfti folent ab infc riori parte terrx, qux aliquanto frigidior eft: euenitque ob id vt ipfa tetta , ad maxima compa&ionem ac denfi- . tatem dcdufta , cretx natuum fufeipiat : aqux vero illi I adhxrentcs , pinguiorem quidem habitum adipifcan- materia retinentur atque diutius ferpunt, diuturniores , . i— ; — r— -- tcrrxmotus induci. Hi tamen intermitti folent , quo- I tur.fcda proptix naturx puritate non omnino recedat. nUm dum tcira concutitur , interniflatus facilius per I I Quare fi quis accepta ratione ex quatuor elementis comparet y 167 comparet has tetras aliis terrarum fpedebus, has aquas exteris aquis, aeremque circumpofirum exteris aeris partibus, facili percipere poterit, terras proportione re- {pondere cerrx elemento, aquas aqux elunento , acrem vero circumpofirum , qui aqueam hanc humiditatem concipit , aqux naturam referre , prrfcrrim Ji locus fit caoernofus. Et talis quidem terra taltfquc aqua, lapidum omnium generationi , propriori ratione deferuient. Dum aqux per certam aliquam terrx partem affidue delabuntur ac fluunt • tetrx pars eas admittens , ob aftiduos ingreffus ac recellus aquarum labentium Sc decurrentium neque plene conftipari poterit, neque obtcriexSc aqtiez fri- giditatis amplexus conglutinatione omnino carcbit. Quare deducetur ad grana quzdain minutiora * creta ipia duriora ac firmiora , arenarumque naturam & for- mam recipiet. Hx vero arenx crafTiores erunt, fi vel a- quz cralliores aliquando finr,8f curfus 1’xpc interponar, vt in maris littore accidit: vel curfus fint fubtcrranci. Tunc enim vehementior frigoris vis huic conglutina tioni magis fauet , & curfus rem iffior minus difiungit. Aqux autem per arenam hanc decurrentes , nifi alia ra- tione inficiantur,vt accidit marinis aquis ac quibufdam fluuialibus, omnium purillimz erunt. Quamobremficutt arena. ad alias terrarum fpecies relata, aqux elemento proportione reiponderc videtur, ita talis aqua , vel ignis vel purioris acris naturam re- feret. Ex lemque dilfcrcntix acri infigi videntur , prx fertim dum profiliemcs aqux fontes conAituunt. Tunc enim aer circumieras purior redditur, ac propriam na turam longe firmius retinet. Has autem terras & aquas metallis omnibus materias fuppeditarcexiAimanius. Dum aqux terram interpollatc humcihnr , ideoque neque bibulam ipfius naturam ad plenam faturiraiem perducunt, neque permittunt eam cxlcftium luminum calefacifttum vi rarefieri, terra, ob has interruptas tum ablutiones, tum calefactiones , rarior tumidibtque cfri citur. Nam aquea fubflantia ab ea imbibita fimul cali- dior redditur, expanditur ,8e dilatatur,arrciquc humi ditatem iam referr.Neqje tamen talis terra vere putre- fcir.Nam nulla adhuc vehementior ludia conAituca cA inter igneas Sc aqueas qualitates. Itaque pinguis rcClif- fime appellari poterit. t Aqux ad huiufmodi terras pertinentes duarum fpe- cieram videntur cfTe. Quatenus enim fluunt Sc per tcr- rx fuperiora abfquc vlla mora cranfcunr, impuriores fortafle funt.fcd fxpius Icucs. Quatenus vero immoran- tur , licet ob ventorum agitationem non putrefeant, terrea tamen qualitate necefTarib afficiuntur, &r craflio res fiunt.Harum aquarum vtraque , altera ob impurita- tem , altera ob denfitufiinem, ad reliquas aquarum fpe- cies relata , terrx elemento proportione rcfpondct. Quare vtraque etiam fecunda erit. Terra verb.qux ob raritatCfimiltccrefl maxime fccuda.ad ceteras terrarum fpecies comparata , acris elementum referre videtur, ideoque in circumlitio acreacream naturam (imilircr fouet Hic camen(nifi morus velocitas medelam afferat) quandoque ob aqux vapores denfior redditur. Tales terrx 8c aqux fuggerunt materiam viuentibus omnibus qux ex putribus generari folent. Dum aqux, abfque vlla agitatione, terrx indefinenter affiflunt , & ab illa vitra omnem laturitatcm imbibuntur, terra qui dem calefitTionem recipiet ex ignea cxlcflium luirfi- num vi»fcd non perfette ob aquarum infiflenttum im pcdiincnra qux ftmiliter ^alcfiunt »nec tamen confu mantut.Eucr.it igitur ex hac ludta perenni , vt terra ad fummum fpongofltatis accedat, fitnulquc fetida fiat ,a- qua autem craffior reddatur, fimulquc fetens. Terra hxc ignis elemento refle a ffimil abuur. deducitur fiqui- dem ad maximam leuitatem,& vires ad externa diffun dere potcA. Aqua vero ob eandem vim ad idem elemen cum deduci potent , licet ob maiorem crafntudinem terrea appareat. Acr circumictius terreus fimiliter ap- pellandus erit. Ex his terris &r aquis, tanquam ex propria materia, generari folent feles, fulphqr , Sc atramentorum genera Vniuerf. Inft. ad hom. perF. 16* Supraditix terrarum 8c aquarum fpecies magnam latitudinem habent , continCntque diifercnrias pluri- mas. Quod cueniremanifeAum cA ob licitarum defle- ttiones afpeCtufquc multiplices, ac ob regionis pofitio- nem.fcu montanam, feu campcfhcm , feu occlufam, feu apertam. Accedunt etiam ventorum flatus, qui non parum conferunt ad naturam aeris immutandam: defe- runt enim vapores remotiores , & proximiores expel- lunt. Caj-vt XVII 1. De temperamentorum , ex atubus prrjeUu mixta cortftt- tuH/itur , cjf entia, cautis tum efj.cientJnu materialibus. I x t a perfcfTiora , quorum materias iam dclibauimus , con Aituuntur ex concordi ele- b mentalium qualitatum allocutione, feu ex cet - - to illarum tempcrjmento. Eas autem elementorum qualitates nunc intuemur, qux in illis agendi ac patiendi vires primo exerceor, ca- liditatem fcilicct St frigiditatem, humiditatem Be ficci- tatem. Harum autem vnaquxquc(vt ex fuperioribus pa- tct)cx adiundfx qualit atis.diuerfitatc quodammododu- plicatur, ideoque ignea caliditas differt ab aerea calidi- tate, ignea ficc itas a terrea ficcitate , aerea humiditas ab aquea humiditate, & aquea frigiditas i terrea frigi- ditate- Cxterorum veri» ordinum qualitates, qux feu cle- mentis tantiiin/cu mixtis tantdm.fcu vtrifque inhxtcrc folent, vt puta graue & Icuc, molle Sc durum , Sc exterx eiufdcm ordinis, nccnon lapotcs, odores, Ioni virtutes* ac colores omnes, ad temperamentorum conAicutionS primo non pertinent , fcd vel cfTcntialiter vel acciden- taliter temperamenta concomitantur. Prjtnx etiam quali atestunc tantummodo tempera- mentum ac mixtum conAituunt , dum non ex externa fed ex interna vi fibi muiccm copulantur. Caliditas fi- quidem quam/' exempli gratia ) lignfi experitur ex igni» propinquitate , ad tll us temperamentum non pettincr, fieuti neque hominis febricitatis calor humanum tem- peramentum ingreditur. Patet tamen harum qualita- tum vnamquamque, licet rebus accidcntalitcr infit, il- larum temperamenta non tantdm immutare fed om- nino etiam deAruere polle. Nam agendi virtute fenc prxditx,Se iis .iduerfantur qux conAituunt rei fubicOx temperamentum. Qu-litaies vero qux przcipucad temperamentorum conftnutiOTiem perlinent, quatenus temperamenta in- grediuntur,neceilario vtcunque remittendi funt, feu terte a compari qualitate fciungendz , ita tamen vt il- litu veftigiuroyteunoue retineant. Nouimus enimlic- citatem , dum a fii^idirate penitus delfituitur, terream vlrertus non cllcltcuti neque frigiditas erit ttrrea, (i nulla penitus liccitas adiit : idemquede exterit dicen- dum erit. Tunc igitur harum qualitatufii vnaquxque a lua compati diliundta eenfebitur, dum compar qualitu ita infirinarurvt proprias vires non effundar. Id illarum vnrcuique accidere poiclt , ignea ranttlnt c ii: dicare excepta. Hxc nempe, quacunq; rationeflnixtis adbxrcat .abfquc ignea ficcitatc non datur, licet ignea ficcicas abfquc illa fubfiAar. Elcmenrales autem qualitates pluribus rationibof ab rnutccm diliungipofliinr. Quadoque enim illatum vnaquxque paritor , quandoque altera tantum t Sc hxc quandoque omnino expellitur * quandoque non omni, no.lcd ex parte Quacunque autem ratione id ftttffem- per id quod fubnciturcx aliatum qualitatum clemetr.' talium ingreffu refici debet. Itaque dum non tota qua. litas, fed certi tantilm illius gradus depereunt, ingredii- tur neceffe cft totidem gradus qualitatis oppofiti ac ab dtero elemento accepti. Sicuri enim (implei qualita. tum immutatio oritur ex adivflione (imrlis qualitatis dilK- 16$ difKrrttlcm vim comnledentis fki pura dum aquea hu- midiras fucccdit »n locum aere* * humiditatis.ita quali- tatum refradio inducitur cx concurfu oppofit* qtnli- * tatis, vt puta dum caliditas obtunditur cx acccflu firigi ditaris. Eafdemob caulas «Ium certa qualitas omnino deperit , noiw -liqua qualitas expuli* qualitatis locum arripht nccclfc cft ,ita tamen vt adtux adiuis , pafliux patfiuis fuccedant, limulque pafliux adiuis & adio* pafliuisfopcrftittbus aflooentur. Namnullurr. corpus generabile ac corruptibile fubfiftcre poteft abfque a "mdi virtute 8c refiftendi potentia.Talcs vcrbclcmen- talium qualitatum expulfiones, indudiones.ac immuta- tiones , abfque altcratione non dantur. Iraque illarum, limulque temperamentorum omnium cautx tam effi cientes quin» materiales , ab efficientibus ac materiali- bus altcrationutn caulis diffene non pofTunt. F.lficitn- tium igitur caularum munus elementorum quidem v- uicuiquc.necnon vnicutque elcmmtalium qualitatum, aliqua ratione aptari poterit: fcd.fi elementa attendan- tur, prxeipne concedendum ell igni , qui tum reliqua ahereiflmplicemaltcrationcm n6 fuftmeufi vero qua litares refpicianrur,calidita: i feu ignex.fcu aerex.&rfri gidhat' feu terrex/eu aquex. Suhie&iuz vero caulx partes fumendx erunt extri- bus elementis inferioribu , terra feilicet, aqua,Sr acre, (nam horum vnumquodque veri alterabilc cft ) nec- norTex humi ditate feu aqaca, feu ac.ca , & cx ficc itate feu terrei, feu ignea. Caliditas autem 8c frigiditas effedus plurimos ac maxime differentes inducere folent. Quoniam illarum vires pluribus rationibus immutat i ac recipi poliunt: Immutantur fiquidem ex varia qualitatis comparisac- ceftione.humidi feilicet feu ficc i, cx refradionc qux oritur ex oppofitarum qualitatum adiedinne , 6r ex a- liorum agentium concurfu feu rcfiftentia. Varie autem accipiuntur, quonijm magis feu minus diftanti reci- |»iente,quoniam diutius feu breuius agunt, Sc quoniam cecipiens cft diuerfimode difpofiiutn. Contemplatio III I.Fars I. c * P V T XIX. BtCftcattitmbu: , coneofliormmxit* Jrfetlu ac ex ce fu, fuKulyue dt ill.criun atjfercKtus. «Eo fingula diligentius infpicienda funr. Si * ignea caliditas, qux quammaxime intenft a I g't. patienti fit valde proxima, limulque diu- J tius ac folitarie agat , nec defiftat donec pro- prium perficiat opus, fingula fcucomburet feu omnino confiytH-t, his tamen exceptu qux fummarn combu- ftionem feu congelationem tam palfa funt, vt puta ci netes ac vitrea • necnon qux ex hoium copulatione co fthuuntur: hxc enim igni vehementiori appofita illius quidem vim concipere folent , fed nulla cx parre con- fumUdcm etiam temc puriori eucnira credendum eft. Qox penitus confumuntur 8c depeieunt , terreo om- nino carent, feu minimum quid terrei continent, fcd cx aqua &r acre couttituuntur. Qux non penitusconfomu tur • continent terreum non purum , lcd quod vei aqux tantum , vel aauxSf aeris vim compledarur. Ex hxc quidem pro multiplici horum elementorum commix tione, propriari quadam ratione combuftioni fubiicifo lcnt , ita tamen vt illi aliquandiu oblidant .idtoquc per certos quofdam gradus acftruuntur , Scad certa qux dam extren.a perducuntur. Eadem calidttas humido adiunfb.fcu frigidorum ac Jiqtnidorum virtute refrada ac remiffior, dum fubicdo nonfemper nequeeadem ratione adhxret , neque pro- prianfVim abfque vlla intenniffione exercet ,no com P ' t, feu certe non omnino comburet, fed concoque' potius.Hrc vero concodioob concoquenti* ac concc- quibibl differentias, atque etiam ob varias vtriufque adhxfioncs , pluribus rationibus confumm ari folet. Ha- rum illa cft prxftantior , ex qua concoquens calidicas in V - ■ I t7 o eo quod concoquenduttt cft fedem conftituit , ac femi- nalis virtutis fuftinet partes. Hxc fiqurdcm dum in- terna immutat Se externa attrahit, fiihul concodibile perficit, ac vires proprias ad eiufdem bonum adauget 6c fouet , talifquc concodio proprio» quadam ratione appellari poterit maturatio. Exdcm tamen voces ct quadam fimilitudine illis etiam aptantur qux externi caloris vi concoquuntur , dum illorum concodio redd confummatur. Ipfa ver ii calidius concoquens (fiuc interni fiuc ex- terne agat) duabus rationibus propriam vim exercere folet , videlicet affiimpto vfu humidi alicuius quod co- codibili adhxret .tuneque illius adio dicitur cliorio, & abfque vllo humidi vfu , tuneque eadem adioaf- fattonis voce profertur. Frigiditas concoquens virtus- in co quod concoquendum cft fedom conftitucrc non poteft , fed illi femper externi infigitur. Hxc nifi valdi intenfj fit, pioprium opuvnon perficit : huius quippe confummatio deducitur ex congregatione ac conftipa- cione cerrez ficciratis ac frigiditatis , necnon aquee fri- giditatis , limulque ex cxpulfione aquee htlnuditatis ac omnium qualitatum tam ignearum qtiim aerearum. Ex quo colligere licet frigiditatis vim eam concodio. nem exercere qux verx concodidni omnino aduerfa- tur: repell t enimeaufas omnes concodionum tam a- gentes quam fubicdiuas. Pa ter liquide m qua litares i- gncas perfcdx concodionis vim continere., a queam vero humiditatem aereique qualitates, dum terreis adindantur , mixrorum concodibilitarem inducere. Caliditatis igitur ac frigiditatis concoquentes virtutes, licet accidenraliter fe mutuo fouere poffmt , ex propria natura fibiinuicem aduerfantur. Itaque ficuti calidi- tas quim Ixpiffimc pertuibateas concodioncs qux cx vehementiori frigiditate perficiuntur , ira ftiguiitas has concodioncs impedit qux caliditatis vi tam intef- nb quam externe agcnris confummandz funt. EueniC autem, dum calidiras frigiditatis opus pertutbat.vr lub- icdfum.id nullam ob id pofitiuam mconcodioncm de- duci poffir. Ac, dum frigiditas aduerfatur caliditati , po- fitiua inconcodio ex ncccffitatc confcquitur» idque tum rcfpedu termini feu maturationis, tum rcfpcdu adus elixationis & illationis. Hx veri inconcodionc* proprias etiam voces fortitx funt.Ea enim qux matura* tioni opponitur dicitur cruditas : ea, qux aduerfatur e- lixationi , dicitur inquinatio : & ea , qux alTiMOnt refi- ftit , appellatur excalefadio. Itaque ipfa cruditas, nihil aliud cft quam iinpcrfeda maturatio ob propri) caloris inopiam. Ex quo patet, talem cruditaicm noit parilmdiftcrreab illa, in qua maturabile repetitur, dum ftiFncicns caloris vis proprium profequitur opus.' Simili ratione inquinatio, elixationi oppolita, id erit quod ex humido concoquente inducitur, dum a- gens deficit in calefaciendi virtute. Excalefadio ve- to id erit quod induci folet dum igneum concoquens deficit feu aqueum concoquendum fuperabundat.Eo* rum autem qux concoquendi caliditati fubiicion- tur , quxdam xqualiori ratione Comploduntur por- tiones trium concodibilium elementorum , quxdam ver6 ratione valde inaequaliori. Nam vel terrei plu- rimum continent , aquei autem 8 r aerei parum < vel in horum duorum aliquo excedunt- Hotum pofteriorum nullum certum effccertamuc denominationem alTequi poteft abfque confummata concod ione. Ipfa vero confummata concodio quandoque nul- lam continet combuftioncm , tuncauc Naturi ordini cft quammaxim^ confona : quandoque autem non fubliftir abfque aliqua confummata combuftione.qiu tamen terreum omnino non comburatunruncque Na- tur* ordini non omnino concordat , nam aliquid vio- lenti continet. Ideo autem exconcodione non datur fumma terrei combuftio, quoniam talem combuftionem confequi- iur fumma humiditatisexxindiotomnino autem hurui- dit te fublata concodionis ratio non fubfiftir. Terreum vero tunc fummarn coocodionetn afTequi- h. j. jr Vniuerf. Inft. ad hom. pcrf. 171 tor , cAm terrea ficcitate reiefta tcrTca frigiditas acre* * humiditati contempcratur.Tunc aqueum plend conca- vum cfi.ciim rciedta aquea frigiditate aquea humiditas aere* caliduati complcxionaliter adiungitur. T unc ae- reum ad confummatam concodtioncm perducitur, cdm viraque acris qualitas ea ratione retinetur vt terreis &: aqueis qualitatibus przfintac dominentur. Tunc verb idem aereum coraplexionale comburitur, cilm aerea humiditate reietta igneam ficciutem complcxionali- ter colligit , demumque tunc aqueum combuftum ccn fetur, cum aquea frigiditate retenta ignea ficcitas de- mortui humiditatis locum affumit. Ea qu* zqualiori ratione complectuntur tria ele- menta conco&ibilia, tunc redii corteodta ac matura c- runt , cdm trium elementorum concodtibilium vnum- quodque ita concoquitur vt aliorum conco&ionibus non aduerfetur,quin potius eifdem faueat. Talia vero mixta triplici ratione confiderari poflunt: videlicet quatenus immatura funt & ad propriam ten- dunt maturitatem : quatenus in ipfa maturitate conlti- tuuntur:& quatenus ab eadem delabuntur. Hisfiqui- dem propriiflimum videtur efle , cum concoquens vir- tus deficit , corruptioni feu diiTolutioni etTc quammaxi- me obnoxia.In illis enim elemetorum nullum, feu fum- mc concoCtum , feu fumme combuftum eft:qu* ficutf squalitatem non patiuntur , ita corruptioni ac diflolu- tioniobfifterc po/funt. C A 9 V T XX. De femperarnentorMm crdinibuf ac differemus. I V * hadtenus diCta funt demonflrarc pofTunt jj nullum quidem temperamentum ex vnica ]j qualitate elcmcntali conftitui potfe , ( nam * neque elementa ex vnica qualitate confli - tuuntur, (fcd nihil obftarc quin mixtorum aliqua con- fiflantex duabus qualitatibus, diucrforum tamen ele- mentorum,aliqua ex tribus , aliqua ex pluribus , donec adillapcrueniaturqu* oCionarium qualitatum nume- rum expofeunt. Docent etiam ipfas qualitates clemcn- calet, certa temperamenta certaque mixta conftituen- tes,tantu puriores feu intenfiores fututas , quanto illa- rum numerus erit minor, tunc enim ob dilparium ac oppofiurum qualitatum abfentiam a ptopriz natur* flatu ac gradu minus recedent. Econtra tanto efle im- puriores ac magis rcfradtas.quantb magis illarum nu- merus adaugetur. Sictiti igitur temperamenta qu* oriuntur ex paucio- ribus qualitatibus , dtflinguuntur potius cx diuerfa na- tura qualitatum ingrediendum quim cx variis qualita- tum gradibus-.ita temperamenta pliwes qualitates com- plc&cntia, differunt inter fe potius ob vartos qualita- tum gradus quam ob diuerfas qualitatum naturas. Itaque dum qualitates binarium nunicrunocxccdut, illarum voaquxquc qtjamaximdintcnfaerit,& mixta ex qualitatum diucrfitatc tantummodo ab inutccm di- (tingui potetunt.Dum qualitates ad oCtonarium nume- rum perducuntur , mixta ex fola graduum diucrfitatc plurium ordinum erunt. Dum binarius tranfccndi- tnr neque attingitur oCtonanu», harum rationum vna- quxquc concurret, magis tamen feu minus , prout qua- litatum numerus magis ac minus feu binarium tranfec dit, feu ab oCtonario deficit. Eorum quxeonflicuuntur ex duabus qualitatibus 4 duobus elementis acceptis, exemplum prxbent carbo- nes,farinz,&' fales : carbones fiquidem terream ficcita- tem& aeream caliditatem tantummodo complcCtun- tur.Ignc enim extinCto, neque ignea caliditas, neque i- gnc; qualitatis vis in cis apparet-Iidcm aqueis et ia qua- litatibus manifefte carent.fimulquctum terrea frigidi- tate,tum aerea humiditate. Nam haruvnaquxque cali- ditatis igne* vehementius coburentit virtute repulfx funt, terrea vero ficcitas vt ignefficcitati fymbo!a>& aerea eidius vt igne; caliditati confona , ficuti igoca 172 cobuftione deficiente pofirem* fubfiflut:iufib'»tnuice legis fupcriusconflitutx virtute concorditer copulan- tur, ac certum temperamentum inducunt.farinatum vc ro tempcTamcntumconfiftit cx tcnca frigiditate & ae- rea humiditate. nam continent terreum fummi conco- dtum,a quo (opere conlummato) concoquentis calidi- tatisvisrcccfsir. Quapropter ficuti igneis qualitatibus & aerea caliditate carent , ita etiam carent tam aqueis qualitatibus qu* terreo fingularitcr ac perfecte conco- cto adharrere non poflunt, quam terrea ficcitate. nam hac frigido terreo adhuc adhxrente plena terrei conro- dlio non datur. Sal conftitui videtur ex aquea frigidi- tate & ignea ficcitate. Inter ea quz complectuntur tres qualitates clemen* cales, connumerari pofTunt cineres , marmora non pau- ca ,necnon phlegma , ac vitales animalium fpiritus; in cineribus fiquidem continentur tetrea ficcitas , terrea frigiditas, 8c ignea ficcitas.nam dum carbones cx vehe- mentiori feudiururnioii combuftione deducuntur ad cineres, aerea combullibilis caliditas omnino recedit. Quapropter cx ia conftitui* legis neceffitate, tcnca fri- giditas adiungitur terre* ficcitati fupcrfl it i,qu* tamen adhuc retinet vim igne; ficcitatis iam conceptam. Mar- mora non pauca carent manifefte no tantdm igneis ae- rcifquc qualitatibus, fcd aquea etiam humiditate. coci- nent aurem tam aquea quam terrenam frigiditatcm,vni cu terrea ficcitatc.Phlcgma vttifqi qualitatibus aqueis adiugi; aliquidterreftns tr igidirat is,ac exteris omnibus carer.Vitales fpiritus compTcdtuntur tanqua proprijtc- peramenti partes, aqueam aereamqi kumiditarem , vni cum aerea caliditate. Ignea vero vis,qua vtcumq* conti- nere folcnt.ad illorum temperamentum pertinete non videt ur,fcd externi impellentis munia fultinere. Hi non fubfiftunt , fed quam celerrimi dilfoluuntur , quoniam carent terreo & aquea frigiditate. Temperamenta qu* conftituuntur ex quatuor quali- tatibus & illatum vnumquemque ex neccfsit are refran- gunt,dari non polfijntabfqi terreis qualitatibus aquea - ue frigiditate. EifJcrn etiam repugnat continere ignea- rum qualitati) vtramqrfcu aliquam ,quamuis colligere foleat qualitates vtrafq; feu terreas feu aqueas. Quapro- pter erunt paucorum ordinu,& omnia conliftcnt.huiuf- modi autem videtur cfie fittilia omnla,pumiccs, 8c for- tafle alii lapide* eiufdcm ordinis. horum humiditas ae- rea potius quam aquea cenfcndacft, quoniam horum ordinum mixta ab ignea virtute oriri folent. Temperamenta que quinque continent qualitates^ metalla fortalfc conitituunr.hxc enim adiungunt vtrif- que qualitatibus terreis ac aqueis aeream tantummodo humiditatem. hoc cx eo patet, quoniam metalla omnia liquefeunt . quod arguit aqueam humiditatem : oalefa- dia tamen flammam non emittunt, quod in his qu* a- queam & aeream humiditatem continent acrcx calidi- tatis carent iam arguere credendum cft. Mel,vc videtur, fenarium qualitatum numerum colli- git. igneis enim exceptis complcdtitur exteras omnes. Sulphuris temperamentum fepienarium qualitatum numer um,ni fallimur.pcrficit.ab eo enim nulla qualitas abefl prarter igneam caliditatem , quam tamen externe facillime concipit. T andem animalium perfedtorum carnes , atque ipfa prxeipue cotda, odtonartum numerum implont : conti- nent enim igneam caliditatem , prout contineri potcfl. nam hxc cum alterari non pofsit , ad temperamenti ef- fentiamfortafle non omnino pertinet , idedque vi nen- tium carnes igneum quidem calorem continent, non cx interna virtute, fed quonia illum 4 corde recipiunt.Qwa propter fxpc etiam tngefcunt , proprio temperamenti» retento: quod in ocellorum carnibus longe manifefiius cft. Cordis etiam caliditas ignea videtur potius in cor de fedem conflit uere, quam ad cordis temperamentuna pertincre.idco enim detinetur in corde, quoniam nutri tur ex humido ilti adiundto}, redtrque ob id totum hoc luccrn* ardenti comparari poflct. nam ficuti excindta lucerna nulla efl caliditas igneajta mortuo animali cor ignea virtute caret. Car. r I7J Contemplatio 1 1 1 1. Pars 1. CiMT XXI. Dc temperamentorum confcnfu ac diffnifafimuLiue de /ympathiuncm ac AttipAihiarum rmfnmbm. Niiitihtm his qux de tempera - mentorum differentiis enarrata funr.attinge- mus fbrt alfe non difricile caulas ob quas ea 3 qux \ Natura funtfibiinuicc prouriorl qua- dam ratione confcntiunt fcu aduerfantur , fimulque Ce atttahunt ampledunturquc.leu repellunt & declinant. Temperamenta enim fimpliciora, in quibus vnu tan- tum concodibilc fumme excellit, dillinguuntur ab in- ukem vel ratione elementi, quoniam fcilicet vel ter- reum, vel aqueum.vcl aereum excellat : vel ratione concoctionis , quoniam fcilicet alia funrpexfetic con- cofta.aUa impcifedc,alia pei fcdle combufta , alia itn- perfedi . Qtianuis autem ex horum vnoquoque aliquis mix. torum confcnfusde aliquis diflenfus effluant . idcoquc vniufcutufque clementi fumma concodio alique con- fenfum pariat , qui fatis euidens cfl inter farinas Se fari- nofa ,quorutn terreum cfl perfecte concodum, dum oleoaftociantur quod continet aqueum fumme conco- dtun> : lcu etiam du n adiunguntur faccharo & mcllt, quorum aereum ad fummam concoctionem dedudum dtinecnon inter oleum & ficcharunt, fimilique ratione concodio, & inconcodio,tom perfede tum imperfede aliquas pariant inimicitias; patet tamen fummum con- fcnfu::! fle fummam inimicitiamcirca ea verfari in qui bus idem elemcnciitn attenditur. Kefpondent fiquidem domclticis hominum amicitiis &; inimicitiis, qux exte- xis videntur intcrifiorcs.Ft fummx quidem amicitix vis inter illa fplendet qux refpcdu ciufdcm elementi in concoda funr.fcd differunt inter fe ob diucrfos incon codioms gradus. Summx vero inimicitix exerceri fo Icor inter ea quorum vnum refpedlu vnius clementi famm£ concodum efl .alterum autem refpcdu ciufdem elementi cfl inconcodum hxc experimetis facili com probari polTunt : acceptis enim aqua omnino inconco- da.cucurbita adhuc plautxafKxa qux aqueo inconco- do abundat, & oleo cuius aqueum cfl lummc conco- dum • cucuibita ad aquam fibi fubicdam ac vi Solis c- uaporatuem, illius etiam virtute trada , manifefli diri- gitur ac proteditur, caquc imbibita celerrime augetur, oleo vero illi fimilitcr fubicdo fumma Naturx follici- tudine refugitldem etiam oleum aqux nunquam com raifcetur.licet luioio commifceatw.Quod ex eo fortaf- fceaqptt quoniam aerei combuflio non datur abfque aqueo , quod ficuti aereum ad aqueam naturam vtcun que dericdit.ita ab eo aliquo pado concoquitur. Itaque nequeaerei combuflio, neque aquei ineonco- dio fummx oleiconcodioni adueilanrur : Icd reddun- tur potius prona ad amplexum illius , quod fimiJitcr ob fummam aquei concoctionem ad aeream naturam om uino dirigitur, Se aerei ad aqux naturam proni occurfui prompte jdmrrtil. Eadem refpcdu combuftionum ac congelationum eucnire rationis commutatx vis docere potcfl. idem colligitur cx ferro ,ex magnete communiori, 8c cx alio magnc?e,qhi Amatites et iatn dicitur & ferrum expcl lie :in his fiquidem terreum combuftum & aqueo ve- hementius adiundum, congclationcmquc pallum , qua maxime vigere videtur.Patct autem ferrum , cuius cer- reum cfl minus combuftum , magneti communiori, cu- ius terreum magis quidem comuullum cfl led no fum- xnc*ptompte adhxrct c,haud lccus quam aqua cucurbi- - :«fi^tut. 4uod fi idem ferrum refugit alium magnetem , afte- ictidum erit talis magnetis terreum fumme combuftum effc.eamquc proportionem habere ad fertum qux oleo conuenir ad cucurbitam , licet non refpcdu pcrfcdx ac impcrfcdx concodionis/ed refpcdu peifcdx Sc im pcrfcdx couibuftioms ordinis peifedioris, qua res di- »7+ riguncur non ad diflfolutionem , vr carbonum combu- flioni conuenir ,fcd ad certi mixti confliiutioncm. Quxdiximus.vt videtur , obiiciunt fontes caularum ac principiorum tum efficientium tum recipientium» quzconftitucrepofiunt fynpathias5r anripathias om- nes mixtorum pcrfcdiorumjapidumfcilicet, falium, atramentorum » metallorum, plantarum Se animalium, tum quatenus in cadcmfpecje exercentur refpcdu di* ucrlorum indiuiduorum , qux ob complexionum diffe- rentias feu jbfolntc,fcu proxtatum ac fexuum fimiliru- dine ac diuerfitate, ad mutuasamicitias feu inimicitias impelli folent . tum quatenus extenduntur ad fpcciet diuerfas fle cerros animalium ordincs,certis animalium ordinibus , certis plantis ac arboribus, certifquc metal- lis 5r certis lapidibus, amicos fcu inimicos reddunt , Sc horuin generum vnumquodque fcu ad fe.fcu ad alia re- ferri potcfl » feuabfolutc , feu refpcdu certarum par- tium ac ingredientium. Hinc enim effluunt lapidum, herbarum, ac medicamcntoium omnium vittutes ac vi- res, quas diligentius perquirere Se explicare alterius contemplationis erit. Inprxfenria tamen filcncio de- mandandum non cfl, quod , quemadmodum ea qux x- qualiotem elementorum concurfum expofcunc.ab a- gentis proprij virtute dcflitura facile mirccfcuiu 8c corrumpuntur, ita ilia, in quibus vnicumelemcntum ex* cellir, non tantirn a corruptione diutius defendi pof- funt.prxicrtimfifeiunda petfiftant ,fed aliorum etiam corruptioni obfiftct e. In his tamen qux dam refpcdu quorundam magis excellunt: files emm carnium om- nium cot ruptioni quam maxime obfillunt.Etentm dum illorum aqueum combuftum reuoca ur ad aqux natu- ram, aqueis qux in carnibus funt eifd^mquc aflbeian- rur igneam ficcitatis vim , quam ex combuftione reti- nent impartiutur, illarumquc inconcodioni medentur. Saccharum Se mcl non dillimili ratione frudus ram ma turos quira imm.turos a putredine tutos reddunr.Nam illorum aeteum fumme concodum Cicifc deducitur ad fingulorum interna , te illorum in. oncodioiiem ad de* ccnrem concodionem perducit. Acetota omnibus a- pcarifolent.Nam Se filiorum virtutem continent, Se et aerea combullionc » quantum ad conleruationcm per- tinet , dulcium vim exercere poffunr. Oleum Se extera pinguia carnium corruptioni fimiliter obfiftunt , fed infirmius: lixiuium etiam &r aqux fortiores idemprx- flatcpolTunt, ita tamen vt dum aerei combufli virtute corruptioni obfiftunt, fimul etiam vehementius rodant & nouaquadain ratione corrumpant. Quapropter nc- queanimalibuvcibum pixbent, neque aliqua ex condi- mento apta ad comcftioncnireddnnr. Salfa veri» Se a- cctofa, licet cibum non ptxbcant, cetera tamen ita c5- dirc potiunt vt nonnulla etiam , qux decentem maturi- tatem non affequuntur , homini grata reddaru, pingui- busprxfcrtiaiacccdcn:ibus,qux & illis interiorem in- greffum prxbcant paratiorem , Se ex fumma fui aquei maturitate retundant virtutem eorum qux minus con- co da funt. Cavvt XXII. De mxtmon proPner.tr; b ut .feu Acctdennbtu com- ■ mUOUtriPM , tjHAilUs intimior a vtda.tur ejfc. lnoirii vnumquodqne ea ratione cef tis proprietatibus infigmtur ,vt non careat communibus qux magis ac mmui recipiunr: nam omnino cfTentiales non funt. Hx vero ad duos prxeipuos ordines rede deduci poterunt. ad ea fcilicet qux mixtorum fubflanrix funt intimiora .atque ad eorum bonum feu malum non parum conducunt, Se ad illa qux ab eorundem fubftanria lunt magis lemo- ta.neq; vllum mixtis feu commodum feu incommodum afferunt. Intimiora, qu» primo loco contemplanda funr, compiedi pofluiit decem Sc odo combtnaiionibus» quarum vnaquxque continet binas qualitates fibi inun- cem oppofitas. h. ii. jr ! 175 Exprima,mixia dicuntur concretiliaffu inconcreti lia. Ex fecunda, eliquabilia feu ineliquabilia. Ex tertia, mollificabilia, & dudhlia, feu immollifica- bilia,& induet ilia. Ex quarta, humcdabilia feu inhumedabilia. Ex quinta, Hcxilia ac diredilia , feu inflcrilia ac indi- redilia. Exfcxta.fradilia feu infragilia. Ex feptima, friabilia feu infriabilia. Ex od3ua,impre(filia feu inimprclfilia. Exnona.fnrmatilia feu informatilia. Ex decima, preifatilia feu impreffitilia. Ex vndecima.tradilia feu intradilia. Ex duodecima, dudilia &; indutilia. Extertiadccima,fiffiha& mtiflilia. Ex decimaquarta,fedilia& infedilia. Ex decimaquinta, tenacia feu lenta , fic non tenacia feu remittentia. Ex decimafexta,denfatilia &r indenfatilia. Ex dcciinafcp(ima»combuftilia & incombuftilia. Ex dccimaodaua.exhalabilia & non exhalabilia,va- porabilia & non vapor abilia. Illa dicuntur concrctilia,qux fi terrea ac humida fint illorum huraidicas caloris vtexficcari poteft. Si verb fint aquea 8f calida, eorum caliditatem frigus extrudit, ideoque durefcunt.lnconcrctilia econtra funt , quz feu magis terrea & calida funr,ob idquc aqueo humore ca- rent , vt puta mcl Se vinum palfiim: feu cum veri aquea fint plurimum tamen aeris continent, ficuti oleum, ar- gentum viuum , & quicquid eft val tenax ac lenrum, vcluti vifcum &r pix. Eliquabilia circa concretilia lo> cum habent. Terra enim qux caloris vi ad ficcitatem deduda funt humore iterum appofito liquefcunc.vt pu tafalnirrum. Fi&ilctamennonliquelcit, quoniam vi ca Jidi ita fefc colligit vc illius foramina aquam admirtere nullo modo poflmt. Aquea etiam, qux ob frigiditatis vc hementiam calorem amiferc.vi ipfius caloris iterum 1»- qucfcunt,vt puta criftallus , plumbum^rs. Hzc eadem quz eliquabilia funt, ex agitis diucrfitatc ineliquabilia etiam cenferi poflunt. Terrea enim quz fi frigiditas ac humiditas attendantur, funt eliquabilia, dum calliditati fubiiciuotur apparent ineliquabilia. Aquea econtra quz calore irruente Iiqucfcunt .frigi- ditate jppofita firmiutconflipantur. Illa funt mollificabilia ac dudilia , quz ica vi caloris concreta funt vt illorum humor neque vniuerfus , vt^n nitro ac fale , neque inxqualitcr, vt in fidili, cxficcatus fit,fed mollitiem aliquam adhuc retineat , vt ccta & lu- tum. Illa veri», quotum humor vel vniuerfus, vel zquali- ter eft exficcatus , id***»qucomni mollitie carent, neque mollificabilia neque ductilia funt,vc lignum Se cornu. illa funt humedabiba, qux priori forma retenta, a- quam interne recipiunt atque imbibunt , vtterra Se la- na.Econtra, quz feu aquam interne non admittunt , vt *s,fcu cx illius ingreflu interne immutantur, vc nitrum & fal.crunc inhutneCtabilia. Nitrum aurvm Se fal ideo interne immutantur , quo- niam illorum foramina continuata totum penetrant. Quare aqua ingrediens ftatim partes difiungit. Patet igitur terram humedari quidem, fcd non eli- quari,nitrum vero eliquari & noD humedari. Illa funt flexilia ac diredilia , quorum longitudo cx ambitu in tcdum,vel econtra cx redo in ambitum per- mutari poteft, vt metalla & quzeunque humorem ficco confidenti aflocianc : flexio enim cft motio a redo ad deuexitatcmaucadconcauitacem : diredio verbacon- cauitaee feu a deuexicate ad rcdirudincm.Ea igitur qup huiufmodi permutationes non admittunt , ficuti lapidi- bus omnibus cucnit,crunt inflexilia atque indiredilia. Vradilia dicuntur quz foramina feu poros longe por- redo» habent, ideoque in magnas partes diuidi poffunt, quod fradibifibus conuenir',vt ligna. Econtra illa erunt in/radilia,qux multis fcatent foraminibus, vt glacies & lapis . Friabilium Se infriabilium ratio cx fupradidormn Vnitierf. Inft.ndhom. perf. ■ 176 immutatione dcducitur.Sicuti enim lignum cft fradile & non friabile , ira glacies & lapis cft friabilis & non fradilis. Namfriatioeftdiuifio non in magnas fed in quafcunquc pattes fine difcriminc. Illa vero quz & multis foraminibus fcatent, & plurimos poros in lon- gum porredoshabent,fimul &fradilla& friabilia funt, vt putafidilia. Ea appellantur impreffilia quz humorem aqueum nS excedentem terreo auociant : horam fiquidem partes fuperiores ex aliquo conradu feu impulfu ad interna deduci poffimt. Huiufmodi funt zs, cuius humor magis eft deuind us ideoque durum cft , & czra, quz cft mol- lis.Qux humore aqueo carent, inimprcffilia funr. Ho- rum etiam aliqua dura funt , vt fidile .* aliqua mollia, vt tana.Lana tamen quoniam conftat ex part ibus, quz (ibi inuicem omnino non adhzrcnt, im pretii 1 1 s apparenter eft quod etiam fpongir conucnire videntur. Dum impreffilia ex aqueifolutione facile premuntur» formatilia etiam erunt.Dum vero non premuotur £ici- 11, quod ligno eucnit.non erunt formatilia. ^ Lanz etiam, quoniam impreifionemquam facile re- cipiunt non retinent, .formabiles non erunt. Illa appellantur prefTatilia quz cognati corporis va- cuos meatus habent , ideoque pulfa lupcrficie ac intro recedente , partibus alio non migrantibus , in fua fora- mina ac vacua coire ac deduci poliunt. Econtra illa c- tunt im preifatilia , quz in fua foramina ,quoniamjllis carent, vel duriori corpore referta habent , coire non poftunt. • Illa vocantur tradilia qnz aqueum plenius conco- dum terreoque contemperatum continent, ideoque illorum fupcrficicsabfquedifruptionc in latum porri- gi poteft, vt lorum, ncruus, vifcum, pituita. Quz veri his carent, intradilia funt , vt lapis & aqua. Interea aurem quz apparenter funt preifatilia ,qu$d.im apparenter e- tiam funt tradilia, 'vc lana,quzdam nullo modo , vt fpongia. Lanz fipuidem partes difiundx abfquc inter- na illarum mutatione longioris formzafpeUum exhi- bent , fpongir verb partes vel omnino cohzrent vel o- mnino difiunguntur. Illa dicuntur dudilia quorum fuperficies ex vnico' I- du tota in latum ac in profundum migrare poteft, vrx* Se plumbum. Quz vero ira non expanduntur , vt Iapis fle lignum, dudiha non etunc. Dudilia vero omnia etiam impreflilu funr, licet impreffilium plura fint non dudi- lia.vt lignum , czra urocn Se cornum fimul impreffilu Se dud dia funt. Illa funr fi (filia quz 8r dura funt 8r meatus , quibus partes cohzrent, non in latum fcd in longum porre&os habcnt:hzc fiquidem dum diuiduntur , ampliorem qua abeoquoddiuidic diu ifionem admittere po/fiin* Nam illorum d-uifio id quod diuidendi vim continet antece- dir,quod in fcdiontbus minime euenit. Liquida igitur omnia,nccnon quz mollia abfolute funt, feu (dum funt durajptcffioncm feu friationem admittit, infiffilia erue. Illa funt fcdilia qux licet duritiem fint confccuta veri tamen mollia fant, fle quatenus fedioncra admittunt poros habent in latum protenfos. Hzc igitur dum diui- duntur neque diuifioncm ncceflarib affticipare poifunt, vt fiffilia, neque comn.inui.vt friabilia. Nonnulla fimul & fiffilia Se fenilia funr.vt ligna, quz cum cx longitudi- ne veriib filfilia quam feddia fint,cx latitudine fcdilit tantdm func.Ea autem quz tam i duritie quam /molli- tiequactmquc recedunt, cruot inlcdilia. Illa funt tenacia fiuc lenta, quz cdm liquida Se mol- lia finr catenarum compofitioncm imitantur, idcbquc protrahi ac multim diftedi & rurfum contrahi poffunt. Econtra quz horum vtroque carent, tenacia feu rcroic- tentia non funt. Illa funt denfitilia quz ciro fint prefTatilia , ffabiTcm fiximque preifationem retinere qucunt.lndcnlariliavv - ro, quzvcl impreflionem nullo modo admittunt ,vct dum admittunt non retinent , fcd ad priorem reuertun- tur extenfionem. Illa funt combuftilia quz meatus tales habent vt hu- morem quidem igneum contineant , fcd vi ignea • efebi- 177 debiliorem, fimulqueper eofdem meatus ignem in- trortus admittunt. Huiufmodi funt lignum , xs , lana. Qux vero vel nullum habent humorem , vel vi ignea valentiorem ^ta vt interne ingredi prohibeatur, in combuftilia funt.vt puta lapis, glacies, & quf vehemen ter virent. Illa funtexhalabilia qu* ciim humida fiat ita humo rem retinent , vt nifi igni apponantur euaporarc non poffinc. Idcdque ab eis , dum ab igne feiunda lum.ct- ficitur quidem ,ex interni caloris vi , licet 8 c humidi roniunda difcrctio , quod ad ip/am exhalationem vere pertinet : at humor hic feiundus madefacere non po teft , quod cuaporationcm conftituit : neque etiam ef- ficitur fpiritus , quoniam non continue fecundum lon- gitudinem fluit , quod ad huiufmodi fpiritus effentiam pertinet. Exhalabilium autem plurima abfque externi ignis appofitione non modo non cnaporant, fcd neque exhalant. At fi ignis apponatur , horum exhalatio den- fior eft & calorem tangentibus affert. Id autem pro appofitorum differentia multipliciter fit:idc6que harum exhalationum quxdam fumus dici- tur, ea fcilicecqu* procedit ex lignis: quxdam fuligo, C* fcilicct qux deducitur cx exra, pice, & ex iis qux pi- cem continent: quxdam nidor, ea fcilicct qux cx oleo bc olcofis extrahitur. Oleum enim cxhalabtlecft non autem cuaporabile , idcoquc non decoquitur, ncc facile erajfcfcit. Aqua vero econtfa euaporabilis cft» non au tem exhalabilis. Exhalabilium etiam ,qux ignis appo- ficionem requirunt, quxdam ex exhalatione omnino c- tlanefcunt,ficuti ipfis cuaporabilib. cuenire lolcvqu*- dam cdm combuftilia fint in cinerem rcloluuntur. Hoc autem illis cuenire patet , qux vel calote tan- runi,vcl calore ac frigore concurrentibus conftipantur. At ipforum combuftilium illa qu* denfitatem habent & exhalare poliunt forraatilia funt: qu* vero parum fu- mi habent, terrx autem plurimum, carbonaciha. Li- quidorum etiam nonnulla flammabilia funt, vc pura pix,oleum , c*ra, licet fi his qu* fumum iaculantur ad- Bsrrcanr, facilius flammam emittant. • Animaduerfione autem non indignum eft , nonnul- la eliquabilia effe.fed non flammabilia , vt puta zs , ac metallorum reliqua : nonnulla flammabilia , fcd non e- liq-ubilia ,vt puta lignum : nonnulla & eliquabilia S: flammabilia, vt thus. Ethzc quidem cucniuntob diucrfam humidi con- ftitutionem: ligna etenim humorem compadum,iKquc vbique continuum , & a terreo minus imbibit um ge- runt. Ideo fluere non poliunt , ted facilius deuri ac flammam emittere. Flamma enim eft fpiritus , vel fu- mos ardens. /Es humorem habet per fingulas panes dif- perfipn , non continuum , Sc pauciorem quam vt flam- mam cnuttcrepolfit , prxfcrtimcfim terreo nugis in- hxrcat.Thus autem pattirn hoc partim illo pado habe- bit,idcoqueSr flammam emittit, & fluit. Contemplatio II II. Pars I. Capvt XXII 1. A cadentium /q/x dtmxrorum nantr* cerfenturremo nor 4 , duri jMMjuegerierj, & de primt generu jj<eael/iis. « A qu* temperamenta remotiori quadam ra- f tione coocomitatur, nihil aliud videntur effe f quam viresfcuilifpofitioncs quxdam inter- ^ __ ^ jy nx, quibus ipfa mixta, abfque vlla proprij fta 7us immutatione , externa afficere atque ab externis af- fici poliunt. •Harum difpoficionum fcu virium aliqux fimplicibus elcm*sntis communes funt,aliqusvcrb mixtis perfedio- jsproprix. H* ad quinque genera prxeipua dcducendx funt. nonnull* fiquidem terreis prxeipue conueniunt Qua- tenus caloris fcu frigiditatis virtute maiorem minorem- ve parttum conftipationem adepta fc inuicem afficere poffunt > & tangibilium qualitatum ordinem ingrediu 17* rur. Nonnull* confequuntur trium feu duorum ctcmcn rorum concodibtlrutn copulationem , quatenus cx ca- lidi virtute ad m aiorem minoremve feu concodioncm feu combuftioncm deduda , aquam fcu aquea afficere folent , be faporum vocem obtinuerc.Nonnullx eorun- dem elementorum copulationi aptaptur, quatenus vir- tute caloris interni fcu interni concepti emittunt ficc fi igneum vnl cum aereo humido , affitiuntque iplum acrem vc acr cft,& odores appellari folent. Nonnullx ita confidentibus infunt, vt pulfandiac- rifque conft ingendi vim afferant , fimulque fonorum ac vocum generationi deferuiant. Nonnull* demum , qux perfpicuum( quatenus lucidum cft) certa quadam ra- tione afficiunt , quoniam fcu terrei combuftionc caret, feu idem terreum combuftum continent , atque etiam aquei qualitatibus magis aut minus excellunt, colo-] ris , feu etiam perfpicui ac opaci denominationem fune confccutx. Horum generum vnumquodque continet plurcs fpe- cies, quarum t:mcn quinque tantummodo tales funt.vt (fi comparentur exteris ) fimplices appellari poffinc, li- cet non eadem ratione- Trescnim exeo tantummodo fimplicium fuftinent vocem , quoniam abfquenoua <6- codione non inducuntur , quod nonnulli exterarum conucnit : harum fiquidem vnaquxquc ab hominum e- tiam arte ex certis fimplicium qualuatum commixtio- nibus induci folec. Du* vero non ob id tamilm dicun- tur fimplices , fcd etiam quoniam nullam admittunt af- fociatiouem qualitatis oppofux, fcd in piopi io gene-, re qualitatum magis ac minus recipientium exiremz funt. Primi generis qualitates intimioribus mixtorum qua- litatibus proximiores, clauduntur ( tanquam ab extre- mis ) futnm j mollitie 8i fumma duritie. Summa autem mollities & fumma durities ficuti ex propria forma funt veri ac omnino fimplices , ita ex fimplici caufarum ef- ficientium virtute pariend* funt, ac rcipfa partuntur. Summa enim mixtorum mollities coPcquitur luinmam terrei fcu concodioncm feu combuflionem. Itaque farin* funt fumtne molles , quoniam nihil a- tiud funt quam terreum ex fumma concodione purga- tum.Cinct es et iam candent mollitiem referunt, necnon calx Se gypfum , quoniam terreum fimiliter continent cotnbuft tonis vifuinmc depuratum. \ Carbones quoque dum.contcruntur quodam modo farinefeunt , quoniam illorum terreum cft quammaxi- tac combuftum. Durities ecoiuracor.fequitui fummam conft; pat tonem fcu terrei , fcu aquei cx terrea frigidiu- te omnino dcuindi,fiue id folius frigiditatis virtute fiat , fiuc non abfque aliquo igncxcaliditatis vfu. Me- dix huius generis fpecies cancris omnibus ftmplicio- res erunt ,ui fallimur, primo adipis mollities fcu vn- duofitas , fecundo carnofiws, tertio cori; cxficcati tan- gibilis qualitas. Carnofitas medium locum , vt vidctur.aflfumit.Njm terreum continet, neque omnino folutum , neque om- nino conftipatum » fcd media quadam ratione dtfpofi- tum. Adipis mollities farinarum mollitiei proximior cft.Corij vero durities ad fummam conftipationem ma- gis declinat. Inter ciufdem generis qualitates magis compofitas prxeipuos locos fcbi vindicare videtur lanofitasfli* afpc- ritas.Hxc corio cft durior.illa vero eodem molliordicct i carnis molitie plurimum deficiat. Dantur etiam plurcs Iliae huius ordinis qualitates, quarum perceptio cx didarutn dodrina facile deduci poteft. C A P V T XXI II L De fi porum fpt cubus & camJis. Apoiii illis tantummodo rede apiati poffunt, qux caloris virtute ea ratione pro- prium Lonfequuntur Effe , & ad certum tem- peramentum perducuntur ,vt neque aere* neq: aquex qualitates neqj frigiditas terrea omnino cxpellatutffcd 179 harum vnaquxque certa alia ratione fibi inuiccm con- temperentur. Cxtera vero , qur fcu frigoris vi , feu exconfumma- ta fupradirtarum qualiracum combuflione , certum ali- quod forriuntur temperamentum, ncccflario Infipida funt- Carent eninuam calido quam humido comple- zionali:quorum vnumquodque ita ad faporis rationem pertinet vt altero amoto depereat. Simpliciores autem faporum tyecies ex certi alicuius clementi fumma vel concoctione vel combuflione tan- tummodo deducendx funt. Data fiquidem feu plu- rium elementorum concortione vel combuflione , vel vnius elementi concortione vel combuflione non con- fummata , putum aliquod ac vere fimplex produci non poterit,ob inzqualcm feu elementorum difpolitionem feu concortionem , & combuftionis gradum nccefla- rilmque cruditatis accclTioncm. Itaque fapores fimplices his tantummodo inhxrebfit qu$ confli tuuntur ex inxquali concortibilium elemen- torum copulatione. Cartera vero omnia, quatenus fapida funt , eos fapo- res referent qui ex priorum commixtionibus deducen- di funt Exiltimamus autem inter fapores limplices il- lum fumme limpiicem efle,fimulqueperfedtioris extre- mi partes fultinere, qui confequitur temperamentum terrei optimi concoxi nullamque combuftionem per- pefG: huiufmodiquc videntur clTe farinx.criticcx^ue prxeipue, dum aliquid humoris adhuc continentQu* veri» ad fummam peruencre ariditatem , faporem artu non continent, quamuis ex aliqua humidi adiertione il- lum facile repetant. Hunc (quem panis faporem appellate licet) veri fitnpliciffimum elfe ex eo etiam demonftrari poteft, quoniam primo concortibili ,ipfi fcilicet terreo, pri- mo aptatur,necnon quoniam quae cum referunt alios fa- pores omnes admittunt Eundem faporem xmulari videntur aquz puriores 3ux nihil terrei continent , aerei vero non parum , Se ulces ob id appellari folent , licet improprie & ex fo- ta relatione ad alias aquas. Huicfapori proprium vi- detur elfc nullam comedenti molcftjam feu volupta- tem afferre. Dum vero abfque vlla commixtione dclertar, id cxvc hementiori feu fame.fcu liti cuenirc folet, tuneque ex commodo potius quam ex fapore voluptatem affert. Secundus fapor.limplicifTimo proximus.illorum con- fequitur temperamentum, qux cum elementa conco- rtibilia inxqualiter contineant, conftituunturex fum- ma aquei concort ione , pinguedinemque ob id,feu vn- rtuofitatem elfcntialiter referunt, cx qua idem fapor di- citur pinguis fcu vnrtuofus. Ea autem , qux hoc fapore afficifitur, lenire quidem folent, fed nullam manifcllam voluptatem gufhii afferunt. • Huic in fimplicium faporum ordine fapor dulcis ac- cedit , qui deduci folet ex fumma aerei concortione cui nulla combuflio alfocictur. Dulcibus proprium eft non canrilm lenire, vt pinguia, fed manifeflam etiam vo- luptatem guflui afferre. Sunt autem dulcia pingui- bus grauiora, quoniam fumma aqucl concort io , qux pinguedinem parit,funul & aquea puriora & aerea li- Deriora reddit. Summa autem aerei concortio , ex qua dulcedo colligitur, aquea, a quibus ipfum aereum deti- netur,firmiora reddit. Ea igitur qux panis faporem referunt longe firmiori ratione vtriufque grauiora erunt, terrei fiquidem plu rimum comi nent, cuius grauirasexdigeftionc no com- burente adaugetur potius qulm diminuitur. Summa veri» concortio eorum qux tribus hisfapo ribus afficiuntur ex eo etiam demonftrari poteft, quo- niam dulcia , licet ex aquei copia flammam non excitet nutriantve, tamen quam facillimi accenduntur ac coro- buruntur,quod neuriquam accideret fi illorum conco- ilio vltcrius extendi pofTct. Pinguia quorum aqueum complexionale eft fumme concort um,non tantum facili accenduntur & combu- runtur,fcd flammam etiam emittunt ac nutriunt. Vniucrf. Inft. ad hom. perf. i8o v Farinx vero , Sc extera qux panis faporem vtcum- que referunt, ideo non facile ignem concipiunt, quo- niam aerei parum continent. Sc terrei feu aquei plu- rimum. ^ Sed ad ea accedendum iam eft, qux ex maxima cotn- buftione certi concortibilit afficiuntur fimplicibus fa- poribus ordinis imperfertioris.Hi duo funt,falfus vide- licet,qui colcquitur aquei fummam combuftionem, 6c acris, qui oritur ex fumma aerei combuflione. Salfus ta- men ad amarum deduci folet , dum aquei combufti vis terreis coraplcxionalitcr copulatur. Amarum autem faporem a falfo cfTentialiter non dif- ferre , ex eo coniertare licet , quoniam cineres fumm& combufti, nullam amaritudinem feu contincnt,feu in a- 3uam adiunrtam emittunt , fed eam potius acrem re4- unt. quod tamen ex neccffitate eueniret , fi in faporis amari conftiturione primas partes terrea obtincret.Ar, fi aqueis aferibendus eft,a(Tentiri cogimur eum cflentU liter i falfedinc no differre: patet enim ex fumma aquei combuflione falfedinem deduci Se fal ipfum oriri. Idem ex vtriufque faporis fimilitudinc demonftrari poteft :amatus liquidi in eo tantum £ fallo differt /quo- niaob terrei combufti afTociationcm magis exafpcrat, Sc ob eandem caufam falfedinis acumen refrangit. Sal- fus igitur fapor(fi hxc rerte fancita funt)vna cum ama- ro cum locum obtinebit qui fapori panis fumme aduer fatur.Huic prout propriam naturam retinet, proptii^eft detergere, abluere, & aliqua ex parte tum aftringere, tum corrodere.quatenus autem ad amaritudinem con- trahitur, dctcrgit,& vehementius exafpcrat, fed nona- ftringit, nec corrodit. Acris fapor in fimplicium faporum ordine conflitui- tur medius inter dulcem Sc falluni. Huic proprium eft mordicare Se rodere curo magna celcricate.quaproptcf acria falforum acumen excedunt , idque iure optimo e- uenit.nam aerea, ex quorum combuflione fapor acris o- ritur, aqueis funt acutiora , licet minus pcrfift a nt quam aquea, Quod autem acria cx acri combuflione oriantur, cinerum vis,dum aqux feruenti commifccntur.mamfe- ftc arguit. tunc enim aqux acredinem concipiunt ,quo«* mi cinerum ignea ficcitas aqux feruore excitata ignei etiam calefaciendi virtutem vccunque exercet , Se exa- qua circumpofita aerea generat fimulqj comburit : quae cum exhalare non pofsinc aqux fupcrftiti complcxiona- li ter copulamur. Inter faporem falfum Se acrem, fapor acidus rert£(ni fallimur }conftituitur. Hic inter fimplices connumeran- dus non erirnam faporem acrem refrangit, ideoque no rodit, vel cerre non admodum vehementer. Acuit auc£ faporem fa!fum,mordicat fiquidem, quod falfo non con ucnit- Prxn rca in eo aerei Se aquei combuflioncs-ma- mfcfte copulantur , illique propriifsimum videtur cfle ex fola interna virtute feipfutn intendere, nam ex aerei combufti vi agit , & cx ea difpoficione , quam ex aquei combufti natura interne concinet, eidem artioni fub- iicitur. Hoc acribus non conucnit , quoniam illorum vis omnis in acris conditura facilius cuanefcit, aqueis prxfercim non fauentibus. Idem falfis denegatur , quo- niam omnis illorum vis ex aqueis oritiiT, qux In feipfa agere non pofTunt.Eandcmob caufam aectofa fola, vel certe prxcipu£,fcrmeotandi vim confecuta funt. Sed iam accedendum eft ad fapores, qui ea tempert- mentaconcomitanrur in quibus elementa concdQibi- lia, terra fcilicet,aqua,Sc acr,zqualiori quadam ratione copulantur.Hxc,vt Iam dirtum eft, fummam alicuius in- grcdicntis feu concortionem feu combuftionem neque admittunt neque exuofcunr. Ea etiam qux in ipfis vc- cunque concoquenda funt, fxpc vel nullo modo, vd non fatis facile , hanc quam expofeunt concoctionem alfequuntur. Quatenus vero eam afTequantur, qtibuf- dam fapori bus afficientur qui ex trium fimplicium pc. fertiorum copulatione Se refrartionc videntur oriri, videlicet ex fapore panis , Se pingui, & exdulti. Hunc ordinem,ni frilimur.ingrediutur fapores, qui animalia rum terreftr ium,tum volatilium, cum marinorum carni- bus apusi folent. Eaquxpctfcrtan» concort onera, vel nullo r' ISI nuito modo recipiunt, rei ad illam no facile perducun- tur, cos fapores recipiunt qui cx dulcis & acris cornix- tione videntur oriri, ac vtriufquc naturam vteunque rc ferre, magis tamen ac minus, prout magis aut minus ad illorum aliquem accedunt, huiufmodi funt fapor acer- bus, fapor aufterus feu acutus, & fapor maturus fcu fruduum maturorum,qui ad dulcedinem aliquam per- ducuntur. Horum igitur mixtorum , pro concodibilium natu- ra ac virtutis concoquentis robore feu infirmitatc,qu$- dam confident in ipfo acerbo , quzdam ad aufterum peruenient , quzdam aufterum tranfeendent & decen- tem maturitatem confequentur , quzdam etiam feu ali- 3ua ex parte, feu ex toto , ad plenam dulcedinem per- oci folent. Acerba deficclt Scvfquead multam profunditatem cxafperant. Aufteris feu acutis idem conucnit , fed mi- nus inrenfc. fruduum dulccfccntium fapor dulcedinis continet vim,fcd remiflam. Contemplatio 1 1 1 1. Pars I. 182 C. F V T XXV. De his, ex tjtubtu manum falfedo ,<*r fontium fa - fores oriuntur. . A f o R V m differentiis &r caufis fic concep- J tis,tationcs facile adduci poterunt quz affe- runt marium ac lacuum nonnullorum falfe- t dinem, fontiumque quorundam acetofum fa- porem. accepto fiquidem falfcdinem omnem confequt aquei combuftionem,quam tutiflimi fancire licet aquas omnes,qux falfedinem referflt, ex aquei combufti com- mixtione id obtincre.Rationes autem , ex quibus aqua- rum combuftio oriri folet.tres vidftur efle: quz fi fimul concurrant, eam firmiorem reddent -, fi vero difiungan- tur,imbecilliorem.Primacft, aquarum firmior fedes. a- quz fiquidem decurrentes combuftioni parum funt ob- noxiztconquiefccntes vero quam raaxim£.nam nos etia dum quiefc imus, calefacientis Solis vim firmiorem ex- perimur^ dum mouemur, infirmiorem. Secunda ratio fitmitur ex regionis natura, nam quz magis tendunt ad squinodialem, quoniam radijs redioribus fubijciutur, & magis calefiunt, Se facilius comburuntur. Tertia col- ligitur ex combuftione terrei quod aquis fubijcitur.hoc enim aquas fuperpofitas fimul comburit , & falfedine affeit, licet aliquanto amatiori» Horum trium vnumquodque ad Maris falfedine con- currctc manifeftum ell.marinz fiquidem aquz infimum obtfcent locum neque ab co recedunt, bifque in lingu- lis menfibus.nifi adiit ventorum vis (vt ex fuperioribus patet)diutius quiefeunt, neque vllum fluxum fcu reflu- xum exercent. > ........ Eafdem /Equinodiali cti*m fubijci & fummam ca- lorum vim pluribus in partibus fuftinerc manifeftu eft. cim igitur Maria omnia fibi inuiccm cohzrcant ac co- putemur , parr»s vnius infedio ad aliam ex neceftitate deducitur.Sicuti autem marinis aquis combuftione pa- tientibus/fubie&am terram falfedine ac amaritudinem non concipere tmpoflibile eft, ita neccflarium efferi dc- bet, terra marinis aquis fubicda amara exiftente, impo- litas aquas,prout illis conuenit,fimiliter affici. Hinc ra- tio colligenda eft, cur lacus quidam Palzftinz non tan- tam falfus, fcd etiam amarus fit , ira vt in eo pifccs non nutriantur. Idem lacus eafdem ob aufas tantdm terrei COQtinct,vt grauiainicda enatent. «Acidus aquarum fapor, & fiquis alius illis aptatur, cx xetrei.quod illis aditum prfbcr.qualitaicoriumur.terrf f - •idem.fcu fali«,fcu fulphuris femina ac partes, fimul que cum aquei tum aerei combufti non parum conti- nent^ quafque, i quibus tanguntur, talibus faporibus & zlEcctc & inficere folent.Hz tamen infediones 8f affe- aiones diutius fortafle ab ipfis aquis retineri non pof- funt-na du ad aperta deducuntur ac liberi fluunt,quid- quid alienum continent, oifi noua vis accedat, facile tfc- t>clIunt,grauioribus prxfertimfponread Infirmiora de- labentibus.Icuioribus vero, aereis fcilicct,quz vtcuque combufta funr,euaporantibus. Quapropter flumina oinnia,accjterf aquf, i proprio fonte perenni curfu longius dedudz , dulces apparere Volcntjob aerei digefti imbibitionem.dulciorcstamcac puriores vtplurimiim funt prope fontem , fi ex puriori terreo profiliant, Se fi ipfi fontes Sole orifte illuftrentur. Maria vero, licet ob iam conftitutas caufas falfedine •o carere non poflint, nunquam tamen redduntur acctofa fcu acria, quoniam quicquidaercicombufti cocipiunt, llatim cuaporat ob illorum agitationes, nullis prxfcrttm impedientibus, ipfoquc aere fuperiora petente. Cxpvt XXVI. De Odenbus. En iam ad ipfos odores oratio conuertend* eft. Hi faporibus quidem cflenriallter copula- tur,non tamen omnibus, fcd illis tantummodo quorum fapor conftituitur cx cencordi copu- latione humidi aquei, feu aerei , & ficci ignei , quxquc caloris feu interni fcu externi virtute ira exhalare ac fpi- rare poliunt, vt eandem cocordcm copulationem effun- dant ac fpiritali quadam ratione obijeiant. Patet autem ea omnia , quz ex fumma certi elementi feuconcodionefeu combuftione fimpliciores fapores obtinuere, ex proprij temperamenti natura omnino de- ftituifeu ignea fixeitate, quod plene concodis euenir, fcu quacunque humiditate,quod plenf combuftisacci- dicidcoque horfi nullu odore emittere , nifi forte aliud inconcodum incombuftumue contineant,feu extalium adiundionc iinmutentur.Huinidum veto tuc affociator ficco igneo concorditer, ac fecudum Natutz leges, ciitn ficcum tanquamhumido perfediusprxcipua munia fu. ftinet. Quapropter odoris etiam natura cx ficco prrei- pui deducenda eft,fanciendumqu« odorem cocomitari exhalationem ficcam,qux humidi complcxionaliter, at- que ex certa concodionc fibi adiundi,v!m copledatur: & vt vno verbo illius effentia plenius exprimatur , rc i- pfa nihil aliud efle qulm faporem fpirantem. Hac vero docere poliunt , odores omnino fimplices non dari-ode- ri fiquidem eflcntialc eft cx iis fapidis colligi , quz ne- }ue omnino concoda, neque omnino combufta funt, ed vel confidunt in certo harfi gradu, vel tendutad ma iorem concodionc cobuftionemue.feu etia dclabuntur 4 priori cocodione. Coftat autecopofiti exhalationem, exhalat ionilque vim neceflarib copofitam efTe.Ilti tamc inter odores fimpliciores cenferi potcrut.qui fpirant ex magis feu cocodis feu combuftis, odorum tamen natu- ram non repellentibus.Odor igirur carnium viuentium relatus ad alios fapores, fimplicifsimus dicendus erk e- lementa enim has carnes coftituentia obtinent omnem concodionem quz tali copulationi ac temperamento aptari potefb Idem etiam ex eo colligitor , quoniam nlfi fortior o- dorandi virtus accedat , talium carnium odor vix perci- pi poteft.Ezdem tamen carnes fi igni apponantur,exaf- fationis vi plurimum odoris effundent. Huic odori qui(fi faporibus comparetur) panis fapo- rem refert, aduerfabicur , vt i extremus ,odor aromatum maximi combuftorum.vt puta piperis, caryophilll, & cinnamomi.Hic fimiliter vixfenluin mouet.*cxcitari ta- men folet non quidem per aflat ioncm.vt carnium odori euenit,fed per oppofitam clivationem.qux exercetur circa hzc aromata aqua demer fa. Priori extremo proximus erit odor fruduum humi- dorum matutorumque. Hic deficit i fimplicitatc odo- ris qui connenit viuentibus omnibus, quoniam frudUli concodio nullum certum terminum intendit, fed inde- finenter protldi folet. Hunc odori qui(fi faporibus com paretur ) pinguem vteunque zmulari videtur, vinorum ac aceti odores ingredientur. h. iiij. 1*3 Alteri extremo proximior eric odor aromatum mi nus combuftorum.vt puta thuris.hxc fiquidem combu Aionem continent, fed non ita inccnfai», ideoque illo rutn odor facile percipitur : ex affationis tamen vi ma gis excitatur ,ficut frudluum nonnulli, igm appofiti, ma gis fpirant. Inter enumeratos odores quintus ac medius confli ruitur odor florum , lignorum omnium, & exterorum qux pinguia, ac vtfeofa magis funt,vt pura myrrhx,bal lami>caldamx,St ciufmodi aliorum. Hxc omnia longe acutius fpirant, illotumque odor nifi aliquorum tenuitas obfiflat, tam per alTatione quam per elixationem excitari folct. Odorata trium ordinum qui continent combuftionem aliquam , non deducunto, ob diffolutioncm ad odorem fxtidum.Cariies autem & frudus.dum diffoluuntur , ideo fxtent , quoniam onin combullionc carent. Vniuerfi Inft. ad liom. perf. Capvt XXVII. De fanorum ac vocum differemus er caufis. t On t s omnibus commune cfl propria tu fub (\[ x fiftcntia tum inhxrcnria earcrc»fcd in ipfo or kjn eu ac generatione dt licet e. Generatur autem —e-l/Qk ex a eris reflatione, qux ob vehementem ali- quem icu impuUum.fcu attratum.fcu pcrcufGoncm cf- flcitur.eucnitque ob id vt fonorum dmerentix elician- tur non tantftm exfubflantialibus illorum feimis/cd e* tiam ex caularum fenum ipfutn emittentium natura ac vfu multiplici.Has omnes in ipfius hominis vocibus in- tueri poflumus.hx fiquidcm.vtpotc pcifctiflimo com- polito proprix, inter exteras omnes pcrfcdiffimx funt, ideoque exterarum etiam differentias ac vires eminc- tiori quadam ratione completuntur &r docent. Subflantiales feu formales fonorum differ entix illae videntur c/Tc qux vocalibus lignamur notis. Qux dedu- cuntur exfonantium feu vocem emittentium vfu ,con- fonantium prolationibus aptatur. Demum qux eliciun- tur ex Tonantium voc^mque emittentium vi roboilque multiplici, crunvillx quibus foni graues, acuti , feu me- di; dcnominantur.Hoi um ordinum vnufquifque^i atte- dantur fimpliciora differ ctiatum exordia, coinplc&ctur quinque fonorum feu vocum fpccics , ea tamen ratione ve vocalrum vnaquxquc quinque confonantes videatur inducere. Vocales feu fubftantiJcs vocum differentias veri quinque effc manifeftum eft , nccnon , prout in propria ac naturali fiinplicitate&r puritate concipiun tur, quinque vfuatis notis fignari,vidclicet A. E. I. O- V. Inter has , A. quoniam maxitne gutturalis cft.vnius ex tremi occupat parces. V. vero , quoniam oris fum- mam eicdlioncm requirit , alrerum extremum confli tuet.Quapropter hx dux voces , quatenus ira ptofenm- tur , & fimpliccs omnino erunt , & ad fapores coin- paratx , panis fapori ac falfedini proportione rcfpon- debunt. Trium autem mediarum vocalium fimplicium , 1. dulci, E. acri, O. pingui fapori rcfpondere video- tur. Siquis autem has vocales a naturali putirare diucr- tat , cafdcmque quodam paito commifceac , vocales qufdem voces fignabunt • fed compofitas , cuiufmodi funt qux diphthungis fignan folent. Vocalibus otnni- bus, quatenus abfquc confonantibus proferuntur, com- mune eft ex fola otis formatione , prout vniufcuiufque naturx conuenit, proferri, nullamquc feu lingux ad pa- larum • feu lingux ad dentes, feu labiorum ad inuiccmi pcrculfioncm requirere. Confonantes ecotra tales per cuffiones cxpofcunr. Hx vero per cuffiones ab inuiccm diflinguuntur, non tantum ratione partium percutientium ac per- cuffarum , fed etiam ratione modi, ex quo faftum eft ve vocalium vnicuique quinque fimpliccs con* fonantes aptentur : pars fiquidem, ex cuius vfu voca- lis vnaquxque profertur, quinque rationibus prxeipuis percuti poceft. 1*4 Confonantes igitur , qux V. vocalis , prout eft voca- lis, naturam fequuntur , lunt B. F. M. H. Se V. quatenus cbfonant is exercet vires, harum enim vnaquxque cxla- biorum , quotum fimplex formatio fpiticu adiunfto.V. vocalem profcnefolct, certam quandatn pcrcufsionern exquirit. Confonantes,qux 1 vocali refpondcnt, ideo- que ptofern folent ex pcrcufsione illius palati partis qux ad dentes magis accedit funt C. D. G. L. T. Reliquas autc confonites, qux tribus aliis vocalibus funt magis confonz>fupradi&orum rationibus infiftcn- tes , facile perquirere poterimus , przfertitq fi plurium idioinatum colligamus vfus,patet fiquidem vnicu idio- nu omnes vocum differentias non exercere. Simplices fonorum differenti» terti; ordinis ad qui- narium numerum fimiliter deducuntur, quoniam har- montex proportiones fimpliccs quinario numero com- prehenduntur. Ideo autem hx fonorum differentix, fi- inulque catundem difpofitio omnis ex harmonicarum proportionum fimplicium differentiis ac difpofitione colligendi funt: quoniamfvt diximus)fonorum exiflen tia in ipfo tantAm generationis aflu confiftir, neque il- lius certa ratio defignan poteft ex re aliqua certa, vt re- liquis accidentium ordinibus conuenit: fed colligitur neceffario ex certa relatione foni ad fonum. Hz ve- ri» relationes harmonicx ac fimplices erunt .quoniam communis Naturx vis , ficuti omnem difionantiam ab- horret, it a in omnibus harmonicam proportionem inii- cit,fimplicibus quidem fimpliccm, compofitis autem compofitam. Quod autc harmonicx proportiones fimplices quin- que unt , Mufici cognolcunc Se probant. Nobis in prx- fentia fatis erit eas ex fenario numero colligere, hic fi- quidem numerus retf e admodum amiciri; numerus ap- pellatur , neque ob id tantum quod fecundum omnem rationem pofsibilcm in partes diuifus , t urium ex pro- priarum paniG collc&ione abfquevlloexccffufeu de- fcftu icficiatui:fcdctiam'quod longe admirabilius cfl) quoniam vnufquifque numerus ipfum ingrediens, ad proximum numerum relatus, harmonicam proportionf conflituit , neque alix harmonicx propottioues prxtcc has,qux fimpliccs funt, ac c&pofiras ymnes confliruunr» mucniri poliunt. Prima igitur porportio harmonica fimplex oritur ex proportione vilitatis ad dualitatem, fimulqtic ex dupla proportione. H;c,quoma deducitur ex remociffima proportione»! Muficis Diapalfon, a canentibus veru odtaua dicitur. Secunda colligitur ex relatione duotu ad tres,cxipfi fcilicet proportione fcfquialtcra,& a Muficis Diapede, i canentibus vero Quinta appellai i folct. Tertia deducitur ex rclatiouc trium ad quatuor, ex pfa fcilicet fcfquitertia proportione , Se k Muficis pia- tclfaron.a canentibus autem Quarta vocatur. Quaita oiitur ex relatione quatuor ad quinque, ex pfa fcilicet fcfquiquana proportione, atque iMufi- cUDitoni, i canentibus vero Textix maioris nomen accepit. Quinta & vltima colligitur ex relatione quinque ad fex > ex ipla fcilicet fefquiquinra proportione , atque X Muficis Semiditonus, a canentibus autcA Tertia minor nominatur. Harmonicarum proportionum exordia ita conftitn- ca fint. Quod veto attinet ad carundctn difpofitioncm» cuius perceptio ad id quod intendimus non parOrcon- ducit: feiendum cfl , vocem vnamquanque , qux ad aliam vocem harmonice referatur, neceffario illa vel grauiorem effc vel acutiore. Prxterea, data certa aliqua voce, illi ex nccefsitate duas alias voces ex parte acu- tiori,tondcmque ex parte grauiori,harmonicc poffe af- fectari, tuneque non titum omnes harmonicas propor- tiones fimpliccs exerceri, fed ea rundem etiam deffrntif. fimam difpofitioncm coflitui.ium, fi retli fanc itum Diapaflon fummam harmonicarum proportionu diftan- ciam continere, haneque o&onarium vocum numerum non tranfire, patet, accepta (cxipli grati a)v^cc,qux de- nominetur fcilicet, illi ex parte grauiori harmonice ad- mgi poffe voces, qux ad carclux i.Se j.appcllaiipolfur. fimili- V f Contemplatio II IT. Pars I. «5 (i iniit ratione» eidem j. et parte acutiori harmonice ad- di voces 7. ii t. Condat etiam voces has fic difpofitat proportionum harmonicarum fimpticium numerum ea ratione com- plecti, vt fimul harmonia omnis atque harmonia: modi omnes confummationem recipiant, j. enim ad f. Semi- ditonum , feu Tertiam minorem conftituet , j.ad 7. Di- tonum , feu Tertiam maiorem : t. ad {. Diapende , feu Quintam, ^.ad S.Diatcflarum , feu Quartam : 3c demum i.ad8.D»apaffum,fcu oCtauam complent » in qua omniu ‘.armonicarurnproportionti limites figuntur. Omnis i«ncur harmonicarum proportionum fimplicium difpo fuio talis erit,i.j.?.7.S. In hac autem difpofitione inter 7. & s.toni, inter l.fcxtx.Sc inter i.Br 7. fcptimx ratio, nes conflttuuntur. T onus autem, qui folitaric acceptus, harmoniam non conftituit , in huiufmodi harmonicatu proportionu difpofitione pleniorem harmoniam indu- citifuniliquc ratione fexta 8c fcprinu,qux feiunriimac- ccptx didonantiam pariunt,hannonicis proportionibus fic aflociatae ad totius harmonix decorem non parum conducunt. Hxc diligentius enarranda cfie ccnfuimus, 3uoniam non tantrlm vocum differentias terti; ordinis ecentemque illarum difpofuioncm acvfumdcmon- flrare pofiunt , fed vim etiam non infirmam afferunt ad ea confirmanda.qux circa aliorum generum quinarium qualitatum numerum fuperiusfancita funt : harum fi- q::idem fpccicrum vnamqoamquccx certa aliqua har- monicarum proportionum fimplicium ratione pendere neceflc cft.qunmuis illarum exiftenxia non ex fola pro- portione, vtfoni,fed ex certa quadam rerum fpccic de- duci foleat. Quapropter tanquam exploratum accipiendum eft exttemas vniufcuiufquc generis fpecies , ficuti ex toto inter fe difiano ita proportionem harmonicam, qux di- citur DiapafTon , inter fc exercere, qux inter vtranque ' extremam conftituirur media : refperiu vnius extremx, Diapende, 8e refperiu alicnus,Diatc(Iarum referre, fimi lique ratione in vnoqubq-.fpecicrum ordine, Diconi,fe m»ditoni,Toni/extx aefepunue rationes contineri , at- que harmonicas proportiones omnes vna cum illarum modis vere ad arium dcduci.iam enim conftiturum eft, Naturx communis vim diftonantiam omnem refugere, confonantiam vero omnem completti. Silentio autem demandandum non eft , acutum ii graue , necnon me dias voces omnes, duabus rationibus concipi poffe.ab foluti feilicet ii refpcdliue.frpecnim vox, qux abfolu acuta non eft, dum refertur ad aliam vocem illa longe grauiorem. Acuta appellari folct : ii econtra , vox fatis acuta ad acutiorem relata , Gr?uis denominationem confequttur. Quod amem ad vocum ac lonorum omnium gene rationem attinet, feiendura eft tunc acrem vere frangi, cilm vis illum feu impellens feu attrahens, illius tum a- gilicatistum ad parendum facilitatis proportionem ex- ccllit. tunc fiquidem aer non difsipatur ,fcd difrumptio- nem feu confrariionern aliquam exnecefsitate patitur. Id autem in mutuis rerum pcrcufltonibus quammaxi mSeucnirc porcft.prxfcrtim fi ambf.vcl illarum altera durior acterfa fit. Videtur autem, dum magnaacris pars fimul frangitur, fonos grauiores reddi : dum veto fran- gitur pania pars, fonos acutiores. Vtcrquc verbvehe- mcntior erit, vel minus vehemens pto vberiori feu tar- diori percuffione,attra£lione,&: cxpulfione. Tinnitus autem, qui poft aliquorum pcrcudioncm ac firimam foni cmiffionem longiori foatio perfonare fo- ent.non paruam admirationem afferre poffent ; com pemim tamen eft cos aferibendos effe aereis qualitati- bus qu* his coi poribus infunt. hx quippe non parifitur, corpus percuffum ftatimvere&pcrfcdfc quiefccre,»- d-pque motu quodam vix perceptibili acrem circum- terium expdlunt & attrahunt, cx quo* oriuntur huiuf- modi tinnitus. Id ex eo ctia facile conieriare licet, quo- niam fi corpora hxc.filo affixa, non pendcant.neque mo tum libere exercere poffint, nullum fonum retinent. Rcfponfiones vero ac reboationes , quas vocibus fe- mel cmifsis concaua 8c faxofa refleriert folent , ipfam- 186 que Echo feu plene feu ex parte conftituerc , Tonorum potius fimilitudinesquam foni appellandx funt.' quan- uis enim abfque aeris contrariionc non dentur , priori tamen confradioni innituntur. Sibili umeo ventorum, inrcr veros fonos poterunt connumerari , quoniam pri- mam aeris firadionem videntur confequi. Capvt XX V r II. De eoiorum Ifeciebiu ,proporticmb:u ,*c diifofimmbut. Xtrim 1 colores, qui ad inuicem relati ,Dia-> paffon referunt, funt albedo ie nigredo, hf fiquidem, qui extoro fimpliccs fune, exteris __,L omnibus tanquam limites conftuuuntur. T tes medi; , qui fimpliccs vere funt , fed inter album Se nigrum continentur, erunt color rubeus, qui magis ad nigrum quam ad album accedit, color fiauus feu au- reus, qui albedini proximior eft , &: *.olor hvacintinus, qui ita eft medius, vt rcfpcdu nigri, Diapende referat, efpedu albi Diatefiarum,ttfpcdu rubei Setnidironum* efpedu flaui Ditonum. Ipfe vero fiauus rcfpcdu ru- bei Diapende confiituct , rubeus autem rcfpcdu nigri Ditonum. Prxter has harmonicas colorum proportiones dabi- tur etiam Toni proportio , qux neque confona, neque difTona cft,intet flauum Se album: proportio Suxtx.qux fimpliciter accepta eft diitona , inter rubeum ii album: Se proportio Scptirox,quf fi ac$teris fciungatur itidem diitona eft, inter nigrum ie flauum. Et horum quidem vnumquodquefcnfus & experientia tcftantur. patet c- uim pidores neque rubeum, neque hyacintinum, neque flauum, ficuti neque album , feu nigrum, cx certis mix- tionibus conficere pufic , nifi concoctio noua accedat, cdm tamen cactci os 'colores omnes ex fimplicium ali- quorum commixtione elicianturcxt ulcus enim oritur exhyacintino ie albo: viridis cx flauo nigredine aliqua adiunda , puniceus ex cxraleo ie nigredine , fufeus cx nigredine ie albcdi.ie : cinericius cx albo , nigredine a- liqua acccdcte. Reliqui etiam colores ac calorum gra- dus fimili ratione abfque vlla noux concodionis vi ge- nerari pofiunt. Conftat qtiinctiam rubeum magis ab albo diftare quam hyacintinum: hyacintinum magis quim flauum, necnon eundem hyacintinum lingulis fimplicibus coloribus vere confonum effe, flauum albe • dini valde proximum , ex eo tantummodo illi effe con- fonumqui ab co norj diferepat : nigredini vero* aqua cx Septimp proponione diftat , manifefte aduerfari vide- tur, ficut etiam albedo rubedini non concordat, nam re ferunt proportionem fcxtp.Hi tamen colores verccon- foni erunt.fi fimplicium colorum omnium feries harmo nic£ difp onatUr quinque circul is ita conftirutis , vt mi- nimi area, qux eft circa cctrum.fit nigra, cx qtutuor ve- ro Zonis circularibus minor.qux minimo circulo ac ni- gredini eft proximior, rubea reddatur, maior huic pro- xima fiat hyacintinartcrtia hanc contingetis flauum co- lorem concipiat,8t extrema exteras complcdens albc- dinem retineat. Ipfx autem hyacintinus omnium me- dius ideo rcfpcdu nigredinis Diapende conftiruet, ie refperiu albcdinisDiatcilaronA* non econtra, quoniam albedinis color omnium perferi ifsimus eft fic maxime vehetnens. Naturx vero ordo exquirit vt fingulaad peiferiiora fint magis propcnfa firmionbufque magis adhxreant. Eandem etiam ob caufam cuenit vt minnna horum colorum fimplicium diftantia , qux cx tono oritur , non inter nigrum 8e rubeum, fed inter flauum Se album con - ftttuatur.Animaduerfione aurem non indignum exitta* mus^colorcs intet fc differTc Aon tantum , quoniam ct- fentialiter magis feu minus ad altctum extremorum accedunt, fed etiam quoniam iliorum pioportion«in, quxeunque illa fitdeu interni colligunt, feu externe dii fundunt, cuenit fiquidem vt rubeus color, qui plus ni- gredinis Sc minus albedinis complcriitut 4 quodam- modo magis confpicuus fit quam hyacintinus f btc i*7 Vniucrf. Inft. ad liom. perf. j»h nempe liccrplntalbedmis contineat 8c minus nigredi nili illiui tamen albedo magis interne detinetur, ideo que obtunditur , nigredo vci 6 eft magis externa, ideo que acuitur & magis confpicua eft. Flauus autem coloi maxime confpicuuscft, quoniam & plurimum albedi- nis continet , Sc dum ea qu* nigredini fanent interius colligit , quammaxime obtundit. Puniceus color, Sc viridis, quorum vnufquuqoe fim- pliciam naturam xmulati videtur, partem qux nigredi ni fauct expandunt , eam vero qut albedini confcnti' o interne rettnent. Quapropter licrt puniccus color in al bedinis portione parum Corrade i rubeodcficiat , 8 c vi eidis eundem rubeum plurimum excedat ; nihilominus paniceus a rubei confpicuitate plurimum recedit.B: vi- ridis, nili fit valde purus , illo obfcurior apparere folet uamobrcm.ciim inter hyacintinum, 8 e rubeum fit ine ius i fi vna cu punicco fimplicioribus coloribus adiun gatur omnium etiam medius crit.albedu enim, vt exor diamur a clarioribus , primum locum obtinebit , flauus fecundum, hyacintinus tertium, viridis qujrtu, rubeus quintum, pumceus fcxtum,8e niger leptimum. Hzc tamen, vt cx conftitutis patet, veram hyacintini medietatem non deflruent. C.SPVT XXIX. c ah fis (olorum aut pendetu ex fubteQo- r*.n temp t rume uti i . E d iam colorum, quatenus ex rerum tempe- ramentis deduci poliunt , caufac esplicandx funt. Has elernentalibus qualitatibus, ter rcifque praecipue, aferibendas efletnanifeflum eft. nam ex cildc etiam teperamenta conftituuntur, 8f interclemctafola terra Se. colorata eft 8f fubfiftir. patet amc colotes hos circa confiftentia tantum rerfan , rcliqur tamen qu»h- taies clementales non parum momenti ad colorum di- ftinftiones afferre folene, prout in his quz ad colores pertinent, terreis confcntiunt feu didentium, fauct fcu aducrfanrur.cafdemquc intendunt feu remittunt. Inter terreas veri qualiiatcs, terrea frigiditas , dum i terrea ficcitate iciungicur , albedinem parit.hanc fiqui- dem fimptici etiam terrx elemento aptari nouimus.T cr- rea ficcitas,dum a terrea frigiditate diucllitur, nigredi- nem inducit. Aquearu Sc ignearum qualitati» vnaquar- 3uc expropri* naturj vi albedini fauet.cui aerei humi itas etia confemir. Aerea vero caliditas te. icz ficcita- tis partes lequitur,uigredimquc feu fauct feu alfcniitur. io Hoc cx futnma carbonu nigredine conlpicuu redditur; illorum enim temperamentum, vt diflun» eft, oritur cx terrea ficcitate Se ex aerea caliditatc. Harum vero vtra. que cxhuiufmodi temperamento nigredini faucrecon- ucnit , quoniam nigredo maxime obfcura eft, tedeque ob id mtrfttti* color appellari lolet.Hxaotc qualitates a proprio ftatu violenter rciedx, ac ad deteriorem de- trifx, hac ratione maerorem non fcnfu , fcd vi veritatis conceptum quodammodo tcftatum reddunt. Non difsimili conatu , terrea frigiditas Sc humiditas 4o aerea, fibi iuuicem confcntientes, albedini faucnt, vt ex farinarum natura patere potefl. cxhumfmoJi enim am- plexu terrea frigiditas flatum loge liberiorem adipilci- tnriacrca vero humiditas longe tutior redditur. Quod autem ignex quatitates cx propria natura albedini fa ueant Sc nigredini aduerientur, ex catbonibus ignem •concipientibus manifeflum cft.hi fiqindcm qui ex pto prio temperamento funt forarne nigri, ignearum quali tarum virtute rubei efficiuntur, fxpe etiam albe fcunt. Eidem qualitatcs,dum ab his concipiuntur qu* alba funt , nec facili comburi poliunt , illorum albedinem non parum adaugent , vt in metallis albis 1 i quefe en- tibus intucii licet. Igneam quoque ficcitacem ab ignea i ralioitatc feiunttam idem vteunque prxftaie ,ex calce ! Sc exfuligincmamfcAc colligitur, calx enim ,quxol»j .terream frigiditatem puriorem alba dkr, ob ignex j ficcitatis adieftionem longi candidior reddirur. fuli- go ccontra , ctlm cxficci terrei & calidi aerei vi fum- mam nigredinem referre poflet, ex ipfios ignex ficrira- tisadic&ione rubedinem aliquam concipit fummam- que nigredinem retundit. Quod rerb attinet ad aqueas qualitates, ambigi non potefl quin albedini faueant.nam nix contines aqueam humiditatem cfl maxime alba : 8 c marmora , ia quibus aquea frigiditas manifefle incfl,dum illorum terreum caret cotnbuftiune, candida fum. Qtjanuis autem ignearum Se aquearum qualitatum natui* huiufmodi finr , illarum tamen vnaquxque (ex accidenti) albedini aduerfari Sc nigredini fuucxtfolcr. ignea cmm qualitas , dum aercz humiditati terrexque frigiditati effentialitet obiicitur.eafqtie cxpcllst,albcdi- mscjufisrcie^is, albedini manifefle aJucrfatur Bc ni- gredini fauct. Iterum tamen albedinem fotfet dum proprium per- ficit opus carboncfque in cineres refotuir. tunc enim calido aereo recedente, igneque ob pabuli defectum extintfo , frigiditas terrea, cui albedo annc&itur,cx necefsirate (uccedit: cineres tamen fummam albcdi- !iem non adtpilcuntur , quoniam huiutmodi fi igtditas elcmcnralcm flatum adhuc non confcquiturded retinet aliquid combufli terrei, calidique aerei, idcoque nouo igni appofito iterum atque iterum cocoqui folent, fem- perque aereo fiiniilque terreo cobuflo inigis rcccdep- tibus albiores redduntur. Aqucx qualitates ex eo nigredini fau ere folenr, quo- niam igneis qualitatibus albedinem inducentibus ad- uerfant ur ealdcmquc refragunr.Gcuti 8c ipfx ab ctfdcm retundi ac refi angi folent. Et hxc quidem medior fi co- lorum caufapropriifsimaccnicnda eft. ficuti enim ve- hementioris ignis vis terrea frigiditatem omnino cxpcl lens, tcrrcx^uc fi, citari aeream caliditatcm adiungens, Uimmam nigredinem inducit : ita rcmifsior ignis Sc ex aquearum qualitatum virtute refratlus ,eifdcmqueco- plcxioualiter copulatus , medios colores inducet, tunc tiquidem albedinis ac nigredinis caufis, pluribus ratio- nibus refragiis ,& incertum temperamentum confcn- tient ibus, neque puram albcdinem.nequc puram nigre- dinem intendent, fcd aliquem colorem medium. Ecfi- quidem mixti fuppofiri concoftio plenius confumctur, conftitucntur colores fimpliciotes , flauus fcilicct,hya- cintinus,&: rubeum, Si vexo coucotlio non fit ptifctta^ orientur colores magis compofiti, puniccus fcilicctfle \ iridis. 1 ple tamen viridis color ex iinperfclta cocodlio- nc videtur orir i, vt facili patere potefl ex aquis fupra terras pinguiores flasnantibus ac quodamodo marcef- ccntibus.hr cmm ideo virides funt, quoniam tcriffup- pofitx ficcitas 8e arjux fuperpofitx humiditas fe mpicc refrangunt, &r vtriulque elementi frigiditas, cxlcflium luminum calefadlionem refugiens Je inuicem vehemi- tius amplexatur. Itaque , calcfadionc non recedente, quodcunque exterreo cbburitur,rctrca ficciratc reten- ta, aqux frigiditati fortius adhxrct,fimulque aqueam humiditatem non paium letundit ac comprimit , 6c ad aliquam foliditatem deducit qo^ viridem colorem con- cipit. nam teireu cobuftum mgTcdmi.rtjuex veto qua. lirat cs albedini fauent Itaque vuaque parum in medio colore cofentit, imperfedio tamen ac impuro.quoniam aquei copiam & interni caloris defeftus concodlio c5- 'umtnarc non potefl. r Eifdc rationibus hcrbarG ac plantarum comunis viri- ditas demoflrari potefl. nam haru temperamenti» ex eo tantummodo ab aquari» mufeofis differre vjdeipr, quo niam plantx magis terrex func8cinmus aquofx, atque etiam, quoniam prodeunt i feminali calore, aqux verfc mufcofi ex fol j exlcflicilefadiioneoririfolcrir. Sicuti lutem omnes piant* terrei plus c&tinent qulm a^uarQ nufcus,ita pl ancx.qu? oriuntur fuper terram emergi cm, longe* folidiorei lunt iis qux fub equis nafcuncur. Talis proportio iuuemrur ctia»n inter cortices arbo- rum reccntiorum & arbanun vctuftiorGihx enim quo- niam magis aduruntur nigriores funr. Herbx veibdun» adhuc intra terram detin en tur^leu fuperne coflipantur, obilciunc 1*9 ©biiciuntfuminam albedinem , quoniam illarum frigi- dius cerrea &r aquea, qux atbedini fauent, conftjpamur «•b circumpofitionem tcrnr feu foliotu : quorum vnum- quodque frigiditatem continet &: eifdcm fauct, tetreo vero combuiio ac ficcitati omni aduerfatur. Nigredinis igitur caufa omnino comprcfTa, ac his qux albedini fa- uent confirmatis & depuratis ,fummam albedinem ef- fundi netefle cft.Dum vero plantx ad itrpeciora euehfi- tur.feu harum circumuolutionum firlcnnctis dcfliiuun- tur,pafsim virides funt , quoniam in illis vigent aquez qualitates, qux dum cohibete no polTunt vim tenci co- tiuftifibi adiunCli,ob oppofitam reactionem externi ca- loris,qui ficcitati faucr, viriditatem effundunt. Sicuti autem herbarum ac plantarum folia paffim virentia funt» ita illarum flores, qui pcrfcfliorcm con- coAioncin expofeunt , fimplicioribus coloribus deco- rantur,albedine fcilicet, colore flauo.hyacintino.ac ru- beo, quibus tamen puniceus eciam adiungi (olet. Eavcro, quxexproprixac eflcntialis concodlionisvi colore flauo afficiuntur, continent quidc parum terrex ficcitatis & a er ex caliditatis , qux ad nigredinem ver- gunt» fcd quammaxime firmum ac tutum. Itaque do facile auelli feu difrumpi poteft i terrea fri- giditate aereique humiditate,qux albedini fauent- Ide cucnirc folct iis qux fimpliciter rubea lunt, qux tamen concinent plus combufli. In illis vcro.qux ex propria Se ciTemiali cocodionc funt cxrulca Icu punicea, combu- flum vt plurimam infirmius defendi folct. quapropter, ficuti plantx patientes flores feu fl aua* , feu fimpliciter rubeos, ob fummam tullodiam illorum quj nigredinem inducunt, femper & vbique flores eiulucm coloris pa- rere folcnt:ita,qux puniceos fcuexrutcos flores emit- tuntyquoniam qux nigredinifaueue in illis minus firma referiuntur , fi fortior dirigendi accedar vis , fxpe pro pnos flores adalbedincmpcrducunt.Quaproptci plan tarum plurimx , non tantiim eadem fpecie retenta , fcd eodem etia indiuiduo,& puniceos, 8c hyacintinos, & albos flores producunt. Euentt etiam, eandem ob cauOm, vt flores albi,hya- cintini,ac punicei , homini cibum decenter fuggerant, flaui vero ac fimpliciter rubei , non item, illotum fiqui- dem tcrreflris ficcitas firmius comparta .nifiaqucxhu- miditatis vi expandatur , non facile digeri potell. Dum vero aquei plurimum continet, vt in fruduum parte no pvuaeuen it, ficcitas, flauum rubeumuc colorem indu- cens, cx aquez humiditatis vi ita expanditur , vt dige- ftioni non aduerfetur. Plantx autem ac arbores omnes, du moriuntur, ideo ex ea parte, qua viucntes virent, referunt oonnunquam colorem album, fcd fj pius flauum, quoniam aqueis qua- litaiObus recedent ibus.fimul terrea ficcius eifdcm con- temperata , & aqueis vehementius adhzreus , recedat nccefTc efl. remanet tamen, vt in pluribus, minima qux- dam illius pars , cuius vi fumma albedo perturbatur at- que ad flauum colotem Uefleditur. Cavtt XXX. De ccloTibm <jiu exterre AeapiHntWyfwiuljuc de eahfis per; picus OT opan. c |]V* expropri) temperamenti vi certum ali- j quem colorem pariunc , ex alterius colorati B (eu contaftu, feu receptione ,feu expanfione, 1 feu imbibttione , proprium colorem effunde - rct,&r alienum referre folent. hxc tamen pro3gcntium ac recipientium differentiis & dantur & exercentur, ea cnjm^uz carent omnino aerea caliditate 8r aqueahu. miditate.p jprium colorem nonttanfmittuntadalia. Qux aeream humiditatem habent fimiilquc fatinofa funt ,cx folafupetcffufione inficiunt & alienos colores ad tempus immutant. Qux aeream calidicatcm con- tinent & aquea humiditate carent , fifolida fint,alia folida fignate atque etiam largius inficere potiunt , id- Contemplatio II II. Pars I. 190 que ea rationevt ex fuppofiti coloris natura a proprio adu non pcrtuibcntur.nam alba lignantur nigredine & nigra albedine, idlmquc cucnic ijs qux medios colores referunt.Qux aqueam humiditatem complcduntur , fi fluida fintilc fluidis contemperentur, proprium Se alie- num colorem refringunt. Eadem fluida fi addantur fo- lidis , folida femper inficient , non ramen femper in- terni afficient, fcd tunc tantummodo c&m recipiens bi- bulum efl. Dum vero inficiens fluidum quidem efl, fcd terreum continer,affcdio expelli non poterit, prxfcirim fi calidi virtute intimius figatur. Animaducrtendumcfl autem, in his colorum mixtionibus, infeftionibus , fle affedio- nibus^olonhn obfcurioium vim longe firmiorem effe, idcbquc cuenire vtquo magis colorata ad albedinem tenduntjtantb facilius alieno colore afficiantur quo magis ad nigredinem vergunt, tanto difficilius, ratio di, quoniam nigredo oritur.cx mfcttionc.albedo autem ex depuratione : &: qux alienum colorem recipiunt , non depurantur,fed neceflario inficiuntur. Omnes colorum affediones, fiuc (cluantur rei fub- ic&x temperamentum , fiue exreme adijciantur , noua quadam ratronc ab inuicem dirtingutimur: illatu enim qi/ibufdam pcrfpicuitas,quibufdam opacitas aflbeiatur. pcrfpicuitas aqueis conuenit,prxfcit:in fi frigidi virtu- te coagulentur.opacitas cerreis prfcipu* aptatur, atque eo magis dum mixticonflitutio oritur acaliditatc,nam caliditati conucnit aquea refoluere & terrea conflipa- re:quoium vnumquodque pcrfpicuum amouct & opa- cum parit.eadeto tamen pcrfpicuitati etiam faucrc po- tem,feu obfimpliccm materiei dilpofitionem, dum fci- licet aqueum terreo vehementius adhjret,ncc comburi potcil.vt in vitrlconftitutionibus cueuit: feu ob mode- ratum etiam calefaciendi vlum.vt in faccari depuratio. mbus accidit. Non diffimili ratione frigiditas ob mate- tix dilpofitionem pcrfpicuum non I empe r inducit , fcd opacum etiam quandoque pjxic. nam dum aquei portio ita excedit, vt tci reum vix fcnfu concipi poifii , pcrlpi- cuitas plena efl ac omnino abfoluta. dum verb propor- tio aquei ad terreum diminuitur, pro variis diminutio- num gradibus perfpicuiras infirmabitur feu omnino pe- ribit.iraquequxdam funt quidem petfpicua , fcd non abfolute : quzdani non lunt pcrlpicua,fcd lucida tan- tum ac fplendcntia : quxdam demum omni tutn pcrfpi- cuicatc tum fpleudorc carent, de funt opaca ac fimpli- citer colorata. Cnvr XXXI. De ut epu vere eoior ara non funtfed citorum Jpr- esem refersutt. Ratkk colores qui vere reales funt, dantur eoiorum atpe&us non pauci, quorum cbtcm- platio omittenda non tfl. Hi neceflario onun- i tur ab his qux scii feu colorata feu lucida uut.nam fit uti abfque vero no datur vcrifipiile.ira quo- cunque colorato & quocunque luminofo rmoto , colo- ris apparentis afpe&um dari impofifibile efl. Apparentes autem colores,pro agftium ac recipien. tium diuerfitate , quandoque nihil aliud funt quim co- lorum realifi imagines reaiibus omnino confonxquan- dbque nullam veritatis imaginem referunt: quandoque rationem vtramque confundunt.nam veros quidem co- lores referunt.fcd varie infcftos ac perturbatos. His o- mnibus recipientibus commune efl defitarem aliquam contmcre-.diaphana enim & rara ( vt alibi diflum cft) dum lumine illuflranturvifibiliumfpccicbus ita aditum prfbcnr,vt nili occurtat dc nfum.quod harum fpccicrum vlrcriori piotenfioni obfift at.nullu afpc^lum obijeiant. hoc verb obfiflentc roborantur,colligantur, ac coacer- uantur,& vlfibilc aliquod obijeete poffunr. Eadem etiam recipientia inter fe differunt , quoniam aliqua funt folida feu folidorum vfum admittunt.aliqua non folida/ed quf opaci ac pexfpicui.vim coplciluntui. 191 Solidorum etiam qux Jam funt perfpicua.quxdam o- paca feu opaci vim continent, fed tymme terta ac fplcn- dentia : hxc fiquidetu cum porofa non fint , non patiun- tur vt potis interclufis vifibilium fpecies difrumpantuis fed eas omnino integras colligunt. Non folidotura quo- que quadam aqueo abundant atque etiam vtcunque fplcndent.quardam aqueo videntur deftitui. Terfa ac fplcndentia, folida ac opaca , feu foltdorutn & opacorum vim admittentia, quatenus huiufmodi,re- rum veritatem ita referunt, vt rcfpcftu colorum aut ni- hil aur parum ab illa recedant, qnanuis extera , magni- tudinem lcilicct , figuram , pofitiones ac diftantias non parum immutare pofsint,pro multiplici recipientis po- fitione ac figura. Et hxc quidem fatis manifefta funt ex fpccu!is,& cx aliis qux fpeculorua» vim habenr. Denfa non folida, qux opaci & perfpicui virtutes aflociant, du aqueo abundant , fpeculorum naturam xmulari viden- tur,quam etiam allequuntur vtcunque, dum illorum a- queuin valde redundat, 6e ipfa fumme adhxrentia funr- Itaque aqux omnes puriores, veras rerum imagines ob- iiciunt, 8r nebulx crafsiorcs ac fumme aquofx , non- nunquam Solis imaginem referunt, frpe etiam bis re- petitam. Eadem vero denfa non folida , dum minus adhxrctia & minus aquofa luntifyecics referre non polluntiquan doque tamen, dum vifibilia lucem continent , c.imque valde firmam, vt puta cxlcftia lumina illis obiiciuntur, licet imaginem nonobiiciant,nec lucem puram, lucetr. tamen imbibiram ita immutant, vt colorum manifeftos afpcftus pariat : vt patet c* folarislridis arcu , nccnon ex circulis fcu coronis apparentibus circa Solem, circa Luna,8f circa Stellas magis perfptcuas, atque etiam cir- ca lucernas. fed horum caufx diligentius cnuclcaiTdx funt : neque enifo facile definiri poliunt. Vi Jctur tamen hxc neccllarib euenite , vel quoniam luxncbulis denfis & aquofisimmilfa eas coloratas reddat, eadem penitus ratione qua pluuiaium guttxab arboribus fcu aliis fu- blimior ibus adhuc pendentes , Sole matutino irradian- te colorari folenr. vel quoniam radtj colorentur quidem nebularum virtute, fed ea ratione vt illorum colores vifum mouerer.on poffint , nili exreflexionis vi perdu cantur ad alias nebulas denfas,qux hos radios reflexos vlterius extendi non patiamur, tunc^ue illorum vis for tiu$colle&u confpicua reddatur, pariatque coloru con ceptorfi afpe&us.haud fecus quam vitio terfo ac criagu laridblaribus radiis ohie&o , euenirefoler: patet enun folares radios ab eo imbibitos colorari quidem, fed njfi egreffi , fimulquc alterius lupcrficici virtute reflexi, ad {olida perducantur , illorum colores non apparcrc.Pri- mum cx eo parum rationi confonum videtur , quoniam fenliis ipfc tcftatur Iridis ac coronarum colores tribus Zonis circularibus diftingui.quaj fi vna tota cft hyacin- tina, altera tota viridis, & altera tota rubea.Si nebulx a- quoft cx prima radiorum imbibirione colores refer- rent, finguix aquofx gurtx diftinttx cofdem colores rc ferrent, nccellarioquc id totum quod coloratur.maculis variis vndequaque afpetgercrur , prxterea nulla rcdla refponlio dari polfet interrogati, curnam Iridis area in terne non vndequaq; pingatur , fed Zonx tantummodo circulares colores referant : ratio nempe accepta a cor- poris luminofi fpecie fortiori , qux rcfpeflu coronx ad- mitti po{Tet,rcfpeftu Iridis locum non habet. nam S^lis pofl noflrum tergus extftemis radrj recti coloratorum jnrnica.n amouere no polium, fed perficiunt potius. Re liquum igitur eft vt ad fecundum decimemus : quo ad- niilTo, tilia incomoda redlc.ni fdlimur.cffigimus. nam radii reflexi, ac ex nebularum denfioium obicCtione fir- mati,quanto minus Jillauta pu.idts icflcdlionuin, tan- 16 fortioics funt , & albedini mjgis fauent : fic quanto magis ab eifdf recedunt, tanto magis infirmamur.Srco- lorcsobfcuriorcsobiic.unc.Hi yero totam arca non tm gunt.quom im radii folares rc*« reflexis fortiores funt atque eo magis du k lolaris coi porit centro effluQt, ieu i partibus etdem centro propinquioribus. Iraque radio rum refleiorom vi* in circuli partibus extremis propnfi perficit opys.St colotes confpicugs reddit. Vniucrf. Inft. ad hom perf. 192 I Jeo autem folaris lris,8r coronx i^iecnon tpfutn vi- trum triangulare radii* folaribusohieftum,colores ma- gi* extremo* non referunt , albedinem fcilicct & flauc- dinem, nigredinem & colorem puniccum , fed medios tantummodo quos enuraer^uimus, fibi-ixuicem fum- me proximos : quoniam nebulx aquofx & viuum imi- tantur temperamenta conflituta ex aqueo , cui ve- hementius adhxret terreum combuftum , neque ad- huc plene depuratum , qux cifdcm coloribus pingi folenr. Horum autem colorum difpofitiones refpeQu folaris.. I eidis, & rcfpedlu coronarum omnino commurantur: in Iride fiquidem Zona inferior videtur hyaciniina, fu- I perior rubea : in coronis ccontra, inferior cft rubea, fu- perior hyacint ina,quod noftrx politioni aferibendu tft. I nam rcfpeftu Iridis reperimur medi;: refpc&u vcro,co- Ironarum alterius extremi locum afluinimus. Hyacinti- nus igitur color. quivti albedini proximior, ram in Iride • quim in coronis prius inducitur, refpcdtu Itidis ma- gis diftat i nobis, & refpettu coronx minus • j Patet auret ea, qux magis dift anr, oblici tanquam ha- j milioia , & qux funt magis ptoxima maioris altitudinis j afpcdtum affcirc.Vitfidis autem color tam in It i Jc quam I in coronis obiiciiur mcdius,quoniam i quocu mque cx- ! tremo fumatur exordium femper cft lecundus. Eadem j commutatio confpicua eft in coloribus, qui ex vitro rringulari effluunt. Lux enim qux cx vnica fupcrficie Soli obiedta concipitur , per aliarum vtramque egredi- | fur , & in vtraque vrcumque rcfrangitur. Retprdto i- gitur colorum, qui ex fupcrficie inferioi i effluunt, hya- cintinus eft inferior , quoniam deducitur cx graciliori trianguli parte qux magis vergit ad angulum , idefique albedini magis fauct, rubeus veto cft fuperfor, quoniam effluit ex parte qux eft craffior ac prope b.ifim, 6e ad ni- gredine cft magis prona . RcfpcCtu vero colotfi.qut cx fuperiori fupcrficie prodefit, rubeus color eftinfctior,8e hyacinrinus fuperior: illotum .n. rationes contutantur. In his etiam viridis ob eafdcm cautas femper cft me- dius.Exeadcm noftra atque etiam ipfius tene politione cuenit.vt Iridis arcut fctnicirculum non petficiat,8e co- tonx circulus fir plentis , afpcdus enim coronx confti- tutx inter hominem & corpus luminofum nulla ex par- te interrumpi potcft.Iridis veto arcus obtinens alteriot extremi locum , dari non poteft nili dum Sol cft prope occafum/eu prope ortum, idcoque ncccfTarib pro ma- iori circuli patte inrerrumpitur obterrx interpofitio- nem,cdm pt (ferum ncbulf Iridem refer entes.neque ab homine neque i terra valde diftent.Diftinguuntur autfi Iridis & coronatum colores, & non confunduntur, ne- que gradatim intendutur feu remttruntiir, quoniam re- rum naturalium fpecies differunt tanquam numeK1, 8f nAn fecundum magis Se minus, licet illarum caufx effi- cientes ac recepciux fxpius certam latitudinem patian. Tur,& differant fecundum magis & minus. Sed iam ad aliud fubiedtorum genus ttanicundum cft. Denfa no folida, trt quibus aquei vis vel nnlla eft vel admodum infirma , ob vchementioris luminis imbibi- tionem colorum afpedfus tantummodo obiiciunt. Id cx nebulis purioribus patere poteft. hx enim qnz ex propria natura nigredinem continent , dum lumen recipiunt ac color jntur,ob maiorem raritatem & aquei defedhim ad albedinem funt maxime protix. Quapro- pter extremos colores, qui ab aquolis repelluntur . ve- hementius amplexari folenr , 8 e medios qui ab cifdem aqueis prxcpue amplexantur , repellere , ruleo ta- men excepto , qui non parum ad nigredinem tendit viridi eft proximus , idcoque vtrunque ordinem ingre- di foler. r • Prxrer colore* harum nebularum, nccnon folqrislri- dis ac coronarum , datur albedo Iridis lunans , »•» « fuperjorum caufx tam efficientes quim recipientes ci temperari credendum elinam illius etiam natura inrer vt r liqueor dinc apparer media , ex eo fiquidem quod cir- culi portionem continet folarislridis vim xmuhtur, et eo verb quod albedinem tantum obiicit.punorum ne- bularum,duro fumme illuminantur, retinet vfum. Tertias 193 Terttu* colorum afpc&us , eorum fcilicet qui reali- buscolottbus ac imaginibus exparte funt confoni.Sr ex parte diuecfi , ex eodem triangulari vitro deduci po- tcft. nam pro varia illius ad oculum appofitionc non camdm fpcculi vim (impliciter refert , obiicitquc ima- gines , rebus 'confidentibus omnino confonas , licet nor» in proprio (itu conftitucas : fcd etiam fpcculi, ac medi j t erum fpecies refrangentis vires allociat.tunc- <jue rerum imagines obiiciefummc infe&as coloribus iridalibus, hyacintino fcilicet.viridiflerubeo.quan- d6que tamen viridis dccft. fxpe etiam fuperadduntur • alij colores pro vario rerum vifibilium (latu, exceptis tamen nigro & albo, qui nunquam apparenter fuper- addi poliunt. Contemplatio II II. Pars II. 19+ Condat tamen , tale vitrum , quoniam album ed Sc petfpicuum, albedini fauere : ideoque recipiens ima- gines caucmolbrum , vinbrarum , ac Inxqualitatun», qux nigredini fauent,eas ita ad albedinem dctteclic, vt mediorum colorum fpcciem referant , hyacintini fcilicet fle aliorum , quos fuperius enumerauimus. hos tamen non fciun&im obiicit, (ed tanquam res obie- ras inficientes ac obumbrantes. Horum jutem afpc- Ctus ac difpofitio ex duarum fupetficieruni vfu limi! iter duplex erit, nam dum vitri angulus Mergit ad fupe- riora , hyacintinus color ed fuperior . viridis medius, & rubeus infimus. Duin vero angulus ad inferiora ten- dit,fuperior erit rubeus, 5: hyacintinus infimiorem lo- cun» obtinebit. * t 'Contemplationis Q_ V A' R T A E, Pars Secunda: Q_ViE VERSATVR CIRCA SPECIES ET DIE- icrcnci as mixtorum pertectorum , non excedentium corporeum * operandi modum. C A? V T /. Ve bu efut prxterca in bdcfcumuk trdfldruU funt%e*r dt truci Andorum crdwe. * O t t contemplationem elementorum. ) mixtorum impctfc&iorum, necnon illo* f rum , qux videbantur prxierenda ad fa J ciliotun mixtorum pcrfeCliotum do- , dritiim , nunc ipfa perferiora mixta k confidcrandafunt. Nodra verb fpecula- tio exercenda erit primo circa minus perfc&a , poft- modum circa magis pcrfcdla. nam perfettiora imper- fettiotum contrahunt vires, atque ahquo fuperaddito certa quadam ratione dcfledlunt. quapropter illis non perceptis perfc&iorafcicntifitcnon attinguntur. Primo igitur immorabimut circa lapides/ecundb cir cafates, alumina , fle extera eiufdcm ordinis : tertio cir- camctjlla quacto circa viuentium femina: quinto circa viuentia qu$ fenlu carent.fextb circa viuentia ac fentitf- cia qux ratione (unt deditura : feptimb circa ipfum ho- minem- Lapides ex eo tantilm imperfeftis mixtis digniores cenfcndi funt, quoniam ex interna virtute tuentur copu lationem infertorum elomentorum , terrz fcilicet fle a- qux , quod ab : .pctfcdfionbus non prxdatur. Sales & reliqua eiufdcm ordinis nou tantilm com ple&untur fcu digniora fcu plura , leu plura & di- gniora , fcd perfe&iorum etiam generationi feu fa ventfru fubiiciuntun quorum nullum lapidibus con- iienie. Eifdein etiam inefle videtur vis efficientis cau- fx non quidem prxcipux,fcd quali minidrantis. cx hi* nempe generantur qux igni elemento proportione £efpondcm , cum lapides mater ix munia prxeipuefu- dincant , & ex his ortum ducant qux ttrrx.clcmen- 'tffm referunt. Nfctalla puriora etiam reddi folcnt.fxpius quidem •ctemi agentis vittute , quandoque ex proprx etiam virtutis extenfione : quod falibus denegatur. Sulphur etiam St argentum viuuin, qux aif Talium ac atramen- torum ordinem pertinent, fxpius metalloium gene- rationi minidiant , idcbquc illotum conditutionetn prfcedunt. Viucntium femina ex inrernx virtutis vfu , dum in- terni corrumpuntur, fcipfa ad vlteriora ac ad perfectio- rem edendi modum deducere poliunt, quod metalla non faciunt. 1 Viuentia qux fenfu carent, feipfa etiam abfquevlla fui corruptione ad confummationem perducere ("olent, ideoque ex perfediori illoru gradu deducenda cftfun* mapetfedioac confummatio corporum, corporcudl clfcndt ac operandi modum non rranfccndentium. Sentientia corporeum etiam edendi atque operandi modum tranfeendunt. • Demum ipfehomo virtute intcllctfuali decoratur, mortalium ac immortalium corporeorum ac incor- poreorum naturas adociac, & inferiora omnia ad pro- prium finem perducere poted. Itaque cx illius feien- tia nodra etiam hxc contemplatio proprium terminum adequetur. •C a r v t II. De UpiAiim muten ^confis ac dijfererthu. Amdtk materix ( vt cx fuperioribus pa- tet) funt cfletofa vna cum aquis, qux cifdctn niplici ratione adiungi folent : quandoque c- nira cret* portionem longt excellunt , quan- doque ab illa quammaxiroc fuperantur: quandoque e- tiam neque excedunt neque exceduntur, fcd viriufque elementi vires «qualitatem retinent, quod etiam du- pliciter cucnire poted , quoniam fcilicet xqualiter con temperentur , fcu quoniam nunc vnuin nunc aliud ex- cellit, Lapidum igitur materia in totidem ordines di- dinguctur.Efficientes illorum caufx ratione non diffi- mili ad eundem numerum dcducendz erunt, nam cum cx calidi & frigidi viribus nec edar io oriantur, quan- doque caliditatis vi* quim maxime vigebit , quando- que vero frigiditatis , quandoque etiam fibi tnuiccm xquali pioportionc fucccdenc. T 195 Sicuti autem nutet ieru 8f agentium ordines funt fe- re «quales, ha certus materi* ordo certum efficien- tem expofeit, & ccontra. Singulorum etiam munia certa quadam ratione exercentur, caliditas fiquidem purior magis tetrcftriaac cretofa prxeipue refpicic.quf ideo ad lapidum naturam perducit , quo nam aquea o- mnia expellit, & terreis igneam ficcitaccm fcu etiam aereas qualitates adiungit. Summa ac valde intehfa fri- giditas , aqueaprrtipuc tcfpicit ii quibus ex vehemen- cioris conflipattonis ac congelationis vi rciicit omnem caliditatcm , & terream frigiditatem quammaximt fir- mat. Calidi ac frigidi lucccfsioncs ea ad lapidum for- mam perducunt , qux fimilifuccefsionchumido ac fic- to afficiuntur, tfineque proprium opus perficiunt, cum tam terrei quam aquei ccrttftn concordiam panunt. Vehementiorem igneamque caliditatcm terrea ac cre- tofa ad lapideam naturam vere perducere, fi artis atten datur vis, fiftilia ac reliqua tertea qux i fi fornacibus concoquuntur demonflranr. Idem ex Natur* operibus manifeftum cft.caliditas enim crctofqsfuccos comfum- ptis illorum aqueis ad Lapidum naturam conucrtit, ho- rum tamen nonnulli ita infirmi funt, ve terrx adhuc na- turam redoleant. Itaque terraiutn etiam voce proferri folent. huiufmodi funt terrx lemnia,famia,chu,8c ah* eiufdem ordinis, & hi quidem, qui pro materi* diucrfi- tate funt feu denfiores ac magis compaiti , fcu rariores ac lcuiorcs, oriuntur ex perenni non tamen omnino in- cenia calidirare. Dum vero caliditas eft valde intcnfa, horum fuccorum aqueum impellitur ad ebullitionem, ipfique fpuma aquea ac lutofa confulidatur.nam.humi- do aqueo omnino confumpto , aereum interne recludi- tur ac terreo non abfquc ignea liccitate conglutinatur. Hunc Lapidum ordinem pumices prxeipue ingrcdiun- tur, qui ob id vacua plurimacontincnt. Inter hos ac priores lapides medi) focnfle conftituu- tut illi^quorum cretofa materia , prxlcgim fi fphxrica aliquanto fit , dum caloris vi conftipatu^ex pane exte- riori,ex parte interiori i tota mafTafeiungitur,ide6quc omne internum comprehenditur ab exteriori quali i crafsiori cortice. Ipfa vero interior pars f» fit vifcofa,ac yaldc tenax, lapidis fimiliter naturam concipit. Et hxc quidem generatio aptatur Acciti lapidi , qui Aquilx la- pis dicitur. Si eadem interior pars cralsior quidem fir,fcd non admodum vifeofa fcu tenax, crct* durioris naturam afieqaitur , idque irfhis lapidibus eueme , qui Cfcodes dicuntur. Quod fi interna fine rariora , liquor tantum efficietur ,vt iu ipfo En hydro experiri folct. Lapides omnes, qui ex calidi vi oituin ducunt, bibuli funt ac leuiotes. Ic^uc quidam ir, aquis non mergun- tur, quod in pumice manifcftotn eft. Pluribus etiam vi- detur proprium, dum in aquis merguntur, ex aquej hu- midicatis imbibicionc liqucfceic atque etiam lolui.hoc tamen illis non cutnic , qui ex vehementiori ac diutur- niori caliditatcoriri folent, vr pumices ac fictilia. Vehemens & valde intenfa frigiditas in lapidum ge- neratione cll fumme efficax, ideoque aquea ctia,qu$ ad lapidum naturam videntur minus apta , ad fumma com- pactionem impellit .neque aereis omnino parcit, id in Iride Se crilhllo intuemur. Iris enim ex aereo congela- to videtur conflare; criftalli veto matetia ita eft aquea vt ad aereum vere tendat, terrefliique fubftantia videa tnr carere, vti ex illius aquea ac a«ca pcrlpicuitate qua tutifsimc conieitare licet.Tcrrcam tamen frigiditatem in eoquamaxime vigere ex fumma illius grauitatccon uincitui. nam glacie eff longe grauior, neque enim, v. glacies, in aqua fupernacatdicuti neque etiam infrigidat aut hume&at, vt glacies. Cxteri lapides, qui oriuntur ex aqua , vehementiori frigiditate correpta, aereis videmur carere, fed illorum quidam conftituunturcxaqua puriori, vt Bcrillus qui ex »tacie conftipata oriri creditur, & Adamas, cuius aqu* terrcftrisficcius vehementius inhxret. Quidam aliquid terre* fubftancix concinent , quz etiam magis aq minus combufta eft. Et hi quidem ob aquei copiam continent fupradidorum pctfpicuitatcm, fed ob terrei allocutionem ab illorum albcdinc deficiunt, pluiibuf. Vniuerf Inft. ad hom. perf. 19« quccolotibus alliciuntur pro varia terrei quantitate ac combuftionc Et hi quidem omnes pretioforum lapidu fcu gemmarum nomine decorantur. Eadem frigiditas intenfior qux in pretioforum lapidu conftitutioncfibi ipli quodammodo fuficir, affumpto vfu multiplici aquex frigiditatis tcrrex^uc ficcitatis, plurimas prxterca lapidum fpccics parit. Id patet ex iis lapidibus qui ad aquarum ripas Se in ipfis aquis generantur. Idem ac longe clarius manifcftu eft ex illarum aquarum vi , qux quicquid apponatur in lapidem conucrrunr. Exiftiroanaum tamen eft, has prxtcr aqueam frigi- ditatem complcdi quafdaminfcClioncs,fcutcrrcftrcs, feu aqueas. Eadem aquea vis in Coralij etiam generatione ex li , gneis fatis euidens eft. hxc tamen intra aquas non con- summatur, quoniam maria , in quibus coralium oritot, ficuti falfedine carere non poliunt, itacombufti non parum continent, has autem frigiditati aduerlari ma- nifcftum eft Itaque huiufmodi lignea fupta aquas de- ducenda funt.vt acris tangentis frigiditate aduindta, i mollitie ad duritiem perduCta , plenius lapidefifcnt. Eandem etiam ob cauiam coralia raro funt alba , fed vt plurimum rubent, quandoque etiam nigredinem refe- lunt. nam combuflio albedini aducifatur & nigredi- ni fauce. Aqux autem dulciores non tantiim perducunt &a ad naturam lapideam , ex tjtrrcftri fcu lapidea infcdtio- ne, fed ipfx etiam , fi quiefeant , pctrclcunt , frigore prxfcrttm accedente, bxpius etiam ea quz ex priori defluxu corrola funt ex lapidibus , per quos defluxere* fi coaccrucntur , redeunt» prout licet, ad naturam la- pideam. Itaque ex corrofiombus Iapidum , qui iq cal- cem tranfeunt , conftituitur Gypfum : cxcoirofionibus lapidum rubeorum oritur lapis infirmior fimiliter ru- beus, qui pictorum delineationibus deferuire Iolce : ex corrofiombus flauorum lapis Schitus,& ex aliorum cor- rofiombus alij. Dum autem his adiungitur vis terrei, in quo conti- neantur aquei & aerei digefti virtutes, genet antur (ve 3oidam autununt ) Iapis Melites , fic dictus ex eo quod lilccdincm referat, & lapis Galatites, denommatut aladtc quod ludare videtur. Ad horum vero genera- tionem ac immutationem , vim non paruam aftcire fo- lent marmora , in quorum fctfsiombus fuccus illini- tur, ideoque intra (cilsioncs lapidum maculatorum fcu cinericij coloris inucniuntur lapides, quibus aptatur vox ldxorum Daily lotum, lapis ludaicu», lapis Trachi- tes, & ah) fimilcs. Lapides terti) ordinis alios excellunt frequentia , magnitudine Se numero : gencrantui enim ex terrei & aquei ailociatione, calidi. Se frigidi virtutibus fibi inuuem fucccdentibus,idcoque rclpcCtu materi* Se efficientis , atque etiam modi, v bique locorum copioffi reperiuntur. Dum aqueum ac terreum «qualia funt , vel cecte ii- • lorum aliquod alterum parum excellit, illi lapides con- ftituuntux qui pcrfpicui quidem no funt, fed communi- • ter fplcndcnt ac marmorum vocem obt/nuerc. Dum vcrbtcrtcum valde exuperat, oriuntur lapi- des qui non minus a marmorum dignitate recedunt * quam marmora a gemmarum nobilitate deficiunt. Ho- rum vero lapidum imperfectiorum materia fxjr* in^ qualiter compacta eft, Ideoque dum conftipatur, va- cua non pauca compIcCtitur, in quibus humidiora fi- mulque calidiora ita colligi folent , vt fcajinali vi con cepia fuccifque fuperaddicis generentur animalia qux- dam.qux tamen ob loci ac nutrimenti naturam conchi- lioium ordinem ingrediuntur. Eadem etiam nugis perficimur & diutius viu2nt,d& laxa marinis aquis aoluuntur. namfalfcdo adintnnlo/. vtcunq; difttllas illis pabula vberiora fuppcdttar. Quod fi falfedo abfit , generantur quidem eadem animalia , vt exiliorum imaginibus faxis mclufu manifeftum eft, fed diutius no viuunt.na aquea humiditas rarius fuperaddi tur,8c ipf$ dulciores aquf non facile rimaturiutimiora. Quod 197 Qjjod veru attinet ad lapidum corruptionem, fcien- dam ell hanc pendere nona frigiditate, fcd a fol.i calidi titeignca, quanuis illocQ genetatio ta frigiditati quam caliditati feratur acceptaicaliditas fiquidem ignea lapi- des, quorum interna frigiditas ell intendor, ad vitream naturam perducit, eos verd , quorum frigiditas ell mi- nui intenta, ad calcem. Aquar etiam corrupte acpalu- .iofx.ob eandem caliditatis vim interne conceptam, lapides corrumpunt.ldcm aquz falfx prxftaie folent. Exdem ex frigiditatis virtute, quam facillime patiun- tur , lapides aliquos generant, vt ex coraliis patet. Hz ero laptdiun corruptiones eo difficilius fcu facilius perficiuntur , quo lapides lunt nobiliores fcu minus nobiles. Adamas igitur , quoniam lapidum omnium dignita- rem fcu certe fortitudinem videtur excellere , neque i- , ne neque feno foluitur: hirci tamen fanguinc i olui ^flerim , prxfcrtim d hircus vinum biberit , vel come- ierfrpetrolilluin , vel filemoncanum : hxc enim hircini f anguini* actedincn,cx proprio temperamento acutam ce firmam , acutiorem reddunt Se firmiorem. Lapidum vero p|unm:#dftugni apponatur, in plurcs partes difiun- t i folent, quopiam illorum humor infirmior tcrrellris :opul«cioncrn diutius rorari non poreft. Quidam non ratum franguntur, fcd etiam fonos gra- aiorcscxconfradtonibus pariunt.quoniam in hishu- nofulfedtnt alfocia;ur. Quidam in puluerem rcfoluuntur, quoniam condant c% materia valde lutofa, Se terrea decitas excedit. Quidam flammam cocipiunt atque eiufdcm vi com- lauruntur, quoniam bitummod funt, vt Galgadis lapis, qui etiam igni nutriendo dcfcruit. Quidam, licet flammam concipiant, non comburun- tur neque liquefiunt , vt Iapis Amiantis , quoniam , ob | fmatnum humidi robur.caloris vim excellit, luctamen i facile diuidicut ac frangitur, quoniam humidi aerei plu rioidin continet. Contemplatio IIII. Pars IT. Capvt 1 II. De variis lapidum coloribus ac proprietatibus. 9 T lapidum differentias facilius rimari liceat, ' quibus coloribus illotum vuufquifquc tinga- l tur, explicabimus. * Adiicicmus etiam nonnullorum quafdam proprietates ac virtutes ab aliis traditas , quoniam d hi eoiores limulquc tangibiles horum Iapidum qualitates accuratius pet pendamur , fottjfle rationi non omnino iiffonz repenentur. luteum tamen hxc accipienda c- onc tanquam propodta ad excitandam aliorum cou- remjdariooem. Trimo vero ex iam eonftltutis accipiemus , terreflris combuftioncm.ciufdc conflipationem , vehementiore Milig inero aqnei imparitatem nigredini fauere: albe- • linemecomia pendere exterrei puritate, ex eiufdcm etpanfione, ex rami cuiufcunque carentia, Se e x fumma quei puritarcimedios vero colores omnes ta firaplicio- ics quam Ongiicopofitos , nccno colorum omnium af- > aciae iones, ex harum caufarum fcu comixtionefeu af- ; jciationeconftitui. hiienim de conllicutis facile pate- re poterit T eifdem caufis afcnbendum eifc cur lapidum cuida vndequaque fcu nigredine , fcu albedine fcu alio C ilotc, quidam vero pluribus coloribus ac pluribus ra- tionibus afficiantur. , Nigred c pura afficiuntur, Rorat, qui(vc aflcritur)cx /linuli.in cuius capite rcperinu.nomc accepit, hic ta- men quandoque etiam albus cft,& fi extrahatur ab ani- mali nonadhuc pleni mortuo .recinet in medio exru- Lum, quod oculi fpcctmcn refert. Lapis Calcaphaaos, c j»(vt dicitur) vocem clariorem reddit Se raucedinem i cpeUic.L apis Gcrachidcs , qui nifi a propria natura de- fciat » hominem 1 quo portatur , licet meile vn&um, a mufearura fle refpium incurdonibus tutatur, quod fi in ere detineatur, vtafTcrirur, radicandi ac cogitandi vir- i Jtci adauget, femperque gcftatctn exteris hominibus 198 gratiodoremac amabiliorem reddit. Lapis Magneda, qua vitrorum artificei vtutur,qu$que liquefafla (quod abfquc fumma caliditate non fit) vitream materiam cla- rioiemrcddit.Onyx gemma, qux tamen quandoq; qui* bufdam venis dgnatur, albifque vt pluriwu.hxc(vt tra- ditur)mclancho!ia excitat ac fouct: Sardi) tunc Lapidis prxfentia illi obdfrit.Kadais Lapis,qui(vt affer irut ^ni- mis hominum conciliandis fauer. Species Lapidis Me- di) feu Medi,fic di£ti,quonii in Media reperitur, hic ex- citat vomitu vfque ad mortem. Abeftos Lapis, qui fcmel acc^fus, quonii valde lanuginofusefl ac vnftuofus.vit potell extingui:& .Magnes duorum ordinum, qtioru al- ter in ferri artraftu, alter in ciufdem expuitione, tndgnis efl. fecundus Theamedes etiam appellari (olet. .Lapis Chelidonius.qul rubeus ctia inucnicur,Ard aliarum vir- tutum. vterque ex hirundinis verre ttahitur. niger aqua co£lus oculos fanat. &: Orites Lapis, qui fxpiuscff viri- dis, maculis albis afperfus. Albi dmpheiter funulquc nitetes funt Criflalos: Ale- ftorius gemma, quf etiam dicitur Lapis galli, quonii in- uenitur in galli ventriculo, quanti, feu(vc ait) diciit)no- num annu agcntis.h{c(vr tiaditur)Vcncrcm excitat, vi- liorem diferetum ac conflantem reddit, diccdi faculta- tem exacuit, amicos cociliar.&r fub lingua detcta(quo4 experientia firmiori probatux)flcim extinguu fcu repri- mit. Adamas, qui(fi Magneti fupponatur) non permittit ferrum ab illo trahi r Herillus, Ius, Margarira, Sarda fcu SardoLapis , qui iu fe habet ad lignum deuti Magnes ad ferrum. Lapis (pecularis, qui vitri munia prxftat. La- pis Zigrites, qui fanguinem llringir. Albi funt, fcd parum nitentes , Coracis genus , Adro- manca,Calcidonius, Lapis Diocodos, Lapis Gcloda, qui ita durus ac frigidus efl, vt vix calcfiat.quapropter iram Se luxuriam coprimir. Lapis Galaticides fcu Galatides, quialadle.cuiusfaporcm referi, nomen accepit, & mu- lierum ac Omnium ladanriuraVberalatie pleniora red- dit.hic tamea efl cncricij potius quam albi coloris. La- pis Vemix,quifVtdicitur)mclancholi*,& iis qux ex c* proucniunt vere aduerfatur. Nicomar feu Alabatirum, 2uod frigiditatis vi putredinem retardat. Lapis Ethin- ros, qui ob fummam frigiditatem aciem circumpodtff in aquam conucitit,idc6quc guttis 'perpetub difldlac. Lapis Cacabres,qui crilbllo c(t dmilis. C ne anu, qui ta- men non femper ell ex toto albus, fcd quadoque ex par- ce tantum, Corallium etiam quandoque efl album. Hyncintini fcu cxnilei Sint Sapphirus, qui dicitur Anthraces fugare ,gcftantcmq; pium ac in bonis firmio- rem reddere. Lapis Turchois,qui vifum exacuit, ac de- ferentem(vttraditur)tuttorcr» reddit. Lapis, qui voca- tur Cxiulcus.fcu Lazuluhic tainc afpergitur guit is au- ri,fle hy-cinti aquatici fpccics deterior ac vilior. Flaui funt Chrifolitus gemma , qux cade cum phyb- tlcrio ccfetur.hxc febris calorem mittigat , Se trita fca- biem repellit. Lapis Sucrinus, qui confricatus paleas ac foliatrahit , vt Magnes ferrum, ac (vt dicitur) caflitati fauce, 8c accenfusferpcntcs fugat, fle Topazion, qui; vt tradicur)aquam bullientem de (eruere cogit , vt ablque manus offendi ungatur. Ide imagines refett.v: fpcculu, non planum, fed concauG fcu conucxum, quonii ex hu- iufmodi fuperficiebus coponitur.Eiufdc coloris, fcd frd gentis vt ignis , efl Pirites feu Virites gemina, qux eu* dicitur Lapis Pidonius.hxc ex internx caliditatis virtu- te,d fortius conflringatur, manum adurit, i Jeoquc leni- ter tangenda efl. Lapis Lingurius , qui frequentius cro- ceus quandoque etiam rubeus eft.hic(vt dicitur)cfl vti- na lineis coogclata,& attrahit paleas vt Lapis Suamus. Hyacintus fapphirinus optimus, & hyacintus aquaticus. Rubei coloris, ac fulgentis funt: Alabandina gemma, qux clarior efl. Amethyftus gemma, qux ob minorem duricic facilius fculptoribus dcfcruit. Balagius gemma. Carbunculus qui ea ratione ad Balagifl habet, qui ma£ culus ad fcmini.hx dux gemx quadoq,dmuI generatur, exteriorq; lapidis pars,Dalagi/:intcrior, Caibuculi natu ra cotiiicr.CuibucuP ex aliquoru fccctla gemaru omnia dignitate excellit, vt autu eperorG mctalloru.Huc pluti b' vinutib*inligiiiii dicitur,pr;cipucq;venenu aereu ac i. i;. 199 vaporofum effugare. Pcrfe&ior in tenebris lucem emit- tit : quod minus perfeci etiam faciunt , fi in vafe nigro aqua pura mergamur, qui id non praedant funt ignobi liores. Lapis Granatus, qui florum malorum granatorfl colorem refert «quandoque etiam violx colore atheitur, tuncque priftantior eft granatus ,8e violaceus dicitur. Eft calidi ac ficcitemperamenti,8c ( vt traditur)exhila- randi virtute eft prxditus. Lingurius lapis, qui etiam croceus inuenitut , vt di&um eft.Lapis epiflritcs, quem alferunt miris virtutibus infignitum. hunc frigidiuimu efTe ex eo colligitur , quoniam in feruentem aquam de- mifTus Topati) virtutem exccllit.nam non tanrdm aqux ebullitionem impedit ,fcd breui etiam infrigidat. La- pis Sardinus.hic.vt dicitur, animu exhilarat ac ingeniG acuit, atque oppofleus onichini virtutem deuincit. La- pis Celontcs.hic(vt dicitur)in teftudinum vetuftiorum corporibus inuenirifolct, neque ab igne comburi. La- pis Cecolites.feu Gecolitcs, qui oliux formam ac colo rem habet, vimque non paruam continet ad lapides frangendos ac expellendos ex renibus & ex veffica, fi in aqua comminutus hauriatur.Lapis Cornclcus, qui fan- guims fluxui obfiftic, prxeipueque ALmoirhoidarumac mcnftrui fanguinis.fertur etiam, iram cohibere. Coral- lium,quod cifdem virtutibus infignitur, hoc quadoque nigrum eft, quandoque etiam album. Lapis Orphanus, cuius rubedo quodammodo albclfcit. hic Orphanus di citur, quoniam vnus tantum huius fpcciei lapis inucni- tur. Lapis Chelidonius, qui(vt dtximus)etiam niger in- ucnitur: hic rubeus , vt dicitur, fi panno lineo fcu corio inuolutus geftctur fub finiftta ala geftantis corpus ac a- nimu firmae. Hyacintus aquaticus,qui flauo eft dignior. Virides funt , Smaragdus, qui ficuti oculorum virtuti nunifefte fauct , ita internas animi dotes dicirur ailau- gere.Lapis Prafsius.qui matrix eft Smaragdi, hic aliqui, do afpergitur venis rubeis, aliquando albis. Lapis Me- dius (eu Medus.qui ( vt dicirur ) podagram comprimit» & lafsitudincm repellit, &: Mclochitesfcu Melon ites Iapis, quifmaragdocftoblcurior Sc fubftantix melio- ris Lapis Chryfolitus, cuius viriditas eft tcnuior/cd lu- cida huicfpiritusadaugcre dicunt.idcoq ic tritus afth maticis datur. Lapis Sclenitcs.qui ideo i Luna denomi- natur , quoniam (vt dicitur)illa crefcentc ctcfcit &e de crcfcentc minuitur. hic phtheficos languentes ac debi- lescurat. Afferunt etiam hunc longe maiora przflare. ali; tamen tradunt hunc lapidem albedinem rubeo ac purpureo colori aflbciare. Punicei funt, gemma Atites ,qux etiam Aquileius feu Hcrodialis lapis dicitur.hxc dillmdlum lapide inter ne continet, ae(vtdicitur)moibum caducum reprimit, atque finiftro lacerto fufpcnfa prxgnantibus confert, a bonum impedit, ac pattus tutiotes reddit : & Agathis lapis genus, quod dicitur violaceum. Lapidum multicolorum plurimz differentix dantur Suorundam enim nigredo rubeis virgulis ac guttis di- inguitur , vt Abfintus Lapis, hic Abeltus combuftibi- litatem imitatur : nam per feptem dies conceptam cali- ditatem retinet. Simili colore /Ematitcs lapis afficitur, fcd non ille .Etnatitcs qui pingentium deliaeationibus deferuir. Quorundam nigredo fignatur rubeis guttis , mican- tibus,.^ Lapis Dionyfia,hic vini odorem fpirat,licet vi- nofafubftantiacareat.ideoque ebrietatem non inducit, quin potius indu&am repellit. Quorundam nigredo venis albis/cu croceis fignatur, vtquxdam Agathis fpecies. Quidam funt nigri ,& crocei perlucidi, vtGagathes Lapis qui & Catabre dicitur. In quibufdam tamen color g!aucus,nigredinis locum Occupat, hic trahit lapides; accenfus flammam emittit: & (vt dicitur)fauet hydropicis , & dentes minus confi- dentes firmat. Quidam nigredini viridem ac rubeum Sc alios colo- res alfoctant,vt Pontcus lapis, qui(vr fertur jficuti colo- ribus ita virtutibus abundat. Quidam nigredine rariori aun colorem fuppofitu vi- dftur tegere, vcChryfopagion gcma«qu( ob id in tene*, Vniucrf. Inft. ad hom perf. 200 bn, longe fplcndidior cll quam in lumine. Quidam afficiantur albedine obfcuriori fimiilque gutii» aureis afperguntur.vt ChxyfopalTosrfuMac ma- gna: etiAimationts. Quidam albedinem nigredini carneo colori con- mngunt , vi lapis Sardonii , qui componitur ci Sardio rubeo «r Onyce albo 8r nigro. Sardius autem Onychi. 01 malitiam in eo comprimit. Quidam albedim rubedincm.ac purpureum colorent a/rociant.vt Sclcnttcs lapis,cui(vt diurnus) etiam viri- dis color ei quorundam fenrcntia aptatur. Quidam virides guttis fanguineis arperli , vt lapis E- venenj vjlcre dici,u' * b> Quidam virides venis rubeis lignati, vt talpis lapis ZiZ'rn— hic fimiU‘cr ^nguinis fluxum Quidam virides maculis albis afpcrfi , yt Orites , nui etiam niger inucnitur. * Diamon lapis duos Iridis coloret dicitur referre, ve- nenaque pellere, ac febricitantibus pro defle. col,orib“ fpwguitut gemma Amanriur , qui (*ttraditur)venenumo,nneeip«llitfeurcprlmit:fcu pis Exacontalitus.quem dicunt neruis obefte. Prxter has colorum diffei frias euenit.vt lapidis pre- tio», qui vineum colorem referre folent, aliquando Vm- ^ianr» vUa?d° ncbulas«Pjl‘»>plttmbagines,« falj pa. nintur.Vmbrr oriuntur, dum materie parscft al.qufi,- doobfeunor, nebula .dum magi, accedit ad albedinem. ili vero , qui pmipue f phiros afficiunt plumbani- nes, quibus Smaragdi folenr dchonellari , ac Sales e* alienorum colorum caulis prxter naturam adiunttis in- nci (olent. Capvt 1111. Mgem vuujjr Ahu,tpuftr.crA,,t*r rx urru .y<0/ pumAj Acfmtmbns. A V r D V « contemplationi, ralium.alumi- num,ac eiiciorum quar eundem ordinem io- gredr v,dentur«n.empla,io,n„eaen”rt Horum ideo plurcs ordines funt, quoniam Ii' ...a I ..Ia caliditatc oriamur . illarum rJ™ ■ plurcs differentias recipit iterrar liquidcm Sc aqTJS remes. ex quibus horum materi, fumiiur.ea rt,?onerf focari folenr vt quandoque aqueum tcricum erced , quandoque terreum aqueum fuper et, quandoque «iiin illorum alterum feuvtrunque cx putredinis gradu di ftinguarur. Dum aqua plurimum abundat ac pere dmis parum admodum continet, r,| purior generari fl" Ictihuic enim materiam prfbcnt aqux quibi. I’ ' i ac crallzrih]l3,inn— 1 .r terrcftrcs ac cralf* exhalationes immifeentur ob vehememln “ caloris vim qua rerra eidem aqux IW immutatur ihxc ncmpeduu.combuiiiurmf j ad falis deduc, formam. Sal fn qD" dicitur ac crilhllo fimili, eft .generarurex mafefuT 1 gis terrea fed puriori hoc ex eo pjtet .„.„1” ,mi' refoluirurex frigidi Se humidi appolitioue vrffil l,Un, muni, aqua diflillarite , terredre «maner. ’ SaltmW momacum. quoniam magi, ri) perrp,cuu,.c. ?„bh„ eft magis putrida Sc foetens. h«c id argenti Alumiuri aurem daurur fpecies plurcs. *££ aqux iam commixtum. Dum materia adhuc magis cerrea eft ac magis puer*. da,ca* 201 da,calori$ vehementis vim firmius recipit ac diutius re- tinet* ideoquc ad illorum formam deducitur qux Atra- mentorum nomen obtinuere * quxquc ob cafdem cau- fas magis aerea ac magis vnduofa func,atque etiam pri- mo liquida func,poftea vero coagulantur, ita rame vt cx calido, dr humido iterum difloluantur. Caliditas vero ab his imbibita maior ac minor cft, pro maiori ac mino- ri tenear panis tum fubtilitate tum digeftione. Itaque atramentorum fpecics plures dantur , qux ficuti differunt in caliditatc,ita etiam tn coloribus di- uerfafunt- quibufdam enim albedo ineft, quxdam ad nigredinem tendunt, quxdam rubei coloris funt, qux- dam citrini, quxdam virtdii:& hxc a quibufdam vitrio- la vocantur. Inter fufea autem illud efficacius perhibetur, quod (i auri pulucte fpargatur auri fplfdorcm refert. Dum tcr- nr portio adhuc maior cft, & comburens caliditas vehe mentior .arfenicumgencrabitur.hoc enim tenex natu- rxcft ac vehementer combuftx quare aquea illius pars ad fulphuream vnduofitatem collipatur. Quoniam ve- ro huius combuftionis dantur gradus, Ideo arfcnici plu res fpecics reperiuntur , Se hx colore etiam adinuiccm diftinguntur. quoddam enim album cft , quoddam ru- beum, quoddam eurinum quod aurum pigmentum vo- catur. Sulphur cx cifdem foetetibus elementis generari ma- ximus illius faetor dcm6ftrat.Pr$terca ipfc tulphur qua- tuor elementorum naturam manifcllc complebitur, na attradiuus & nenetratiuus cft. quod cx igneo cantum deduci poteft facile inflammatur , quod acris naturam demonflrat ex ignea caliditatc liou.tur , quod aqueum cft atque in puluerem deducitur fimulque clixabilis cft ttrream arguit naturam-Gencratut igitur ex ea terra & ex ea aqua qux exteris omnibus compar jtx magis funt igncx, qufque fimul exterorum Elementorum naturam redolent, atque ad eandem facilius deduci poilunt.Sul- phuris materiam magis terream elfe quam aqueatn , cx eo colligere licet quod adhxrcns fir, atque illius fublli- tia non tantam vnduofa confpiciatur.lcd etiam vifeofa. Licet autem fulphur vim igneam interni contineat, no tamen ea ratione continet vt fc extendere ac ad perfe- riorem formam deducere pofsit, ficuti feminibus con- uemt : Ted illius caliditas ita aqueo copulatur vt i pia ae- rea fiat, ab aqueo veto expellat omnem aqueam fi igidi- catem fine qua ferinentatio non datur, fcrmcntatione veri omni dc medio fumpta no datur pafsio , qux com- munem tum agentis tum patientis rcfpiciat bonum, ne- que id retinetur quod Ictninali virtuti prxcipuccon- venit. Illius tamen adiua virtus inutilis aut vana non erit, nam aditanda conucnicnti frigido ac humido, licet ex terno, ignea vi accedente in eo coagulandi ac conco- quendi vim exercete poterit. Aqueum eiufdcm lulphu- ris ira igneam caliditatcm imbibere folct.vt fimul agat non tantum in tcrreftre aqueo immixtum, fcd etiam in humidum. Id excitttno fulphuris colore demonftra- tur, atque etiam ex cxrulca ipfius Hamma ac lenta com- buftionc. Sulphurcm tamen in argentum viuum propriam vim dcccmifsiml c <?rccre ex eo patet, quoniam argentum viuum fulphuri ea ratione tcfpondeic videtor, qua mu- lieris menflnn rcfpondcnt virili femini, vel virilisfe- minis corpulentia eiufdcm Igncx virtuti, nam argenti viuio ateria deduciturexcifdcm elemetis foetentibus acpotrefadisdicet fit magis aquea quam terrea.talia e- himterrea & aquea a calido fimul agitata fcd non con- fmnpt a,3c ardiori amicitia ad inuice copulantur, & ob diuturnam defatigationem ac ludam terra denudatur undem attradiua,aqua verohumedandi virtute. Eue- nic igitur vt terrx portione excedente portionem aqux conftiouatur quoddam mistum, cui vnduofa fublhntia *xtemcconucnit , quodque propria fulphuris materia cenferur : nam calore ingrauclcentc , igneam virtutem Imbibit, Sc ad fiilphuris formam deducitur. Aquea verb i portione excedente oritur mixtum * cui vnduofitas in | terne eonucnic * Sc argenti viui materia eft.num caloris Contemplatio IUI. Pars II. I 202 vi accedente , aeream portionem cotlig^pcrducjtur- que ad formam argeti viui, quod ob aauci excedetis Sc aerei vim eft lummc mobile ac fumm£ fplcndens, Sc ob vehementiorem terrei frigiditatem maxime gTauc , Sc intenle album : interna vero argfri viui vnd'iofi«as ci- mixtum terreum ita amplexatur ac retinet, vt neq; flui- da aqu$ vis ab eo vila ratione amoucn.nequc ipfius ter- reum ab eius vnduofirate difiungi pofsit. Euenit igitur vt idem argentum viuum igni appofitum,fivndcqua- 3ue inclulum non fit cuaporans, totum terrclhe fecum eferar, nihilque cx eo remaneat. Si vero vndequaque inclufum euaporarc ac fugere no poteft, non exnccctur neque induretur, fcd idem femper maneat. In Itor fi au- tem vtroque moralis virtutis prxclaram imaginem ob- iicit,amicitixque pixfcrtim,du inimica vis vrget. Vin- citur tamen argetum viuum i ftilphurr, quali a commi- litone fimul capto, natura quidc ignobiliori, fcd quonia vidoriam tyranno conftntit, in pixilanrioii ordine co- llituro fulphur enim, licet cx materia magis terrea ma- gis pafsiuum fit, nihilominus quoniam igneam vim am- plexatur * agendi partes exercet * concurrentcquc vir- tute eiufdcm caliditatis igncx , argentum viuum prius glandalofum reddit , mox omnino coctcct dcuincuquc, metallotmn formis quafi catenis lupet indutiis. C A P V T V. De metallorum caufis ac generatione. Etuioitm materia funt arenf ac are- t&p narum puriores aqux. Id non tantum exeo IhIOTB liquet quoniam vnaqufquctcrratu&r aqua- 1 rum fpecics certas aliquas mixtorum formas neceiTario admiitittarcnofa veto neque lapidibus, ne- que falibus, feu exteris eiufdem ordinis, neque viucn- tibus materum pnbent : led etiam quoniam aienarura tum graiicdo, tum fplcndor, purioris aqux vi acceden- te, metallicam natura manifcllc imitaturae pollicetur. Prxtctca experientia ipla cedatur, aurum inueniri inter arenas qux aquatum dreurfibus abluuntur*, licet nulla fit certior coniedura, illud defetria locisfuperioribus. Itaque afferendum cft cxeifdem arenis gcncrari:calidi- tas fiquidem, quam ex cxleftium luminum virtute cficL piunt, aquarum decurrentium frigiditate includitur, vt exhalare non pofsit. Itaque in fcipfa reuerfi vehemen- tius igncfcic,totamq*, arenarum malfam fermentat, ran- demque terreo ex aquarum frequentioubus ablutioni- bus magis ac magis attenuato ac deputato, ea ratione concoquir, vt cxleftium luminum virtute accedente ad auri formam perducat. Si quis autem afferat, ex his aquarum ablutionibus tam fulphuris quam argenti viui naturam ad optimam depurationeae attenuatione pcrduci,huic dcmonftran- di onus adiungendum erit, quonam pado fulphur & at gcnrum viuum, qux ex elementis grauioribusputrefa- dis generari conflat , iuxta huitmnodi arenas confti- tuantur, cOm manifeftum fit fluuiotum decurfuspu- trefadionem expellere, ipfique atena ex proprix na- turx vi omni putredine carcat. Accepto autem arena- rum terreum aquarum ablqtionibusdepuratum , ac cx purioris aquei iinbibitionerarcfadum,atqi 'vt didum eft) fermentatum concodumquc ,autum efficit ambi- gendum non etit quin extera metalla ex cifdcm gene- rari pofsinc i cum prxfcrtim communis fententia fit, metalla omnia ex eadem generari materia, ac inter fe tanquam magis Se minus purum differre, ideoquc circa lariter generari poffe. omne fiquidem inconcodum concoqui , St omne concoltum ad inconcodionf de- labi folct. Neque tamen ccrgiuctfamur metalla, fulphu- ris concurrere virtute, cx argento viuo generari: fcd id tantdm fuftinemus, priotc illorum generationem re- dam, ac Naturx ordini maxime confonam cifc: hanc vero quodammodo obliqua , ficuti etiam in pluriu alio- rum generationibus eucnirc mamfcftfi eft.Natura enim faleri lfsima, dum quotundam generatio rarior aedift»- ciliot cft , nouam aliquam eoiundem generationem cx A- >i). 20} Vniuerf Inft. ad hom. perf. 204 obliquo conflituit: quod In metallorum etiam genera- tionibus euenire putandum cft. Neque vero dilTbnum erit,, in obliqua etiam metal- lorum generatione, arenarum ac purioris aqux vfum admitti, cftm prqfcrtim experti affirment aurum purifsi- mum, argentum, xs, ftannum, plumbum, ac ferrum, ex durifsimis lapidibus fxpe accipi, quandoque lapidis fubftantix immixta, quandoque vero ab eadem omnino fciundta , haud fccus quim grana auri qux inter arenas inueniri folent. Quacunque autem ratione metalla ge- nerentur, in illorum cSftirutionibus vis frigiditatis ca liditati ex nccefsitate fucccdit.nequc enim abfque con- gelatione conditui pofliint: Sc ipfa metalla ita aquea ac cerrea funt, vt careant ignea caliditace, ignea ficcitatc, & aerea caliditate. Generantur tamen d calido , quoniam illorum mate- ria, fiue fumatur ex ar cnofis vberius madefacis, fiue cx argento viuo , veri aquea ac terrea cft, neque abfque ignea caliditate concoqui ac ad certum temperamen- tum perduci poteft, licet hate caliditas proprio munere prxftito vndcfi aerea caliditate cx necefsitate recedat. Id veto, dum viget, facile prxftare poteft ex fulphuris ac argenti viui temperamentis mutuilque adlionibus ac pafsionibus, ex quibus metalla dicuntur oriri, fulphu- ris enim terreum excedit aqueum: econtra, a genti viui aqueum excedit terrcum.fulphur prxtcrei continetv- trafquequJitates aereas 8: uccitatem igneam. Argcto viuo accedit aerea humiditas, fed valde vifeofa. Igitur dum fulphur igne concepto agit m argentum viuum,& argiti vmi vis excitata infurgit , tam in fulphur quam in ignem , triplex ludia conftituitur. nam horum trium vnumquodque ab aliis duobus vtcunque fouctur & vt- cunque oppugnatur- Ignis fouctur a fulphurc, quoniam ignea fulphuris Accitas aereaque caliditas igneis qua- litatibus mite confentiunt, atque etiam quoniam ae- rea fulphuris humiditas igne* caliditati pabulum pne- bct. fouctur ab argento viuo, quoniam argentum vi- uum ftmiliteraduerfatur fulphuri,& piopriatn hunmii- tatem aeream non pleni fed aliquo patto illi dcpaiccn- dam concedit. Idem ignis manifefte oppugnatur tam d fulphure qulm ab argento viuoinam terrex Se aquex illorum qualitates igneis qualitatibus aductfantur. ,Et 111 hac quidem oppugnatione fulphur ac argentum viuufum- me confentiunt ac Abi inuiccm faucnt,quanuis fulphur aqueiexcefTumab argento viuo comprimere intendat, & argentum viuum calidis ac Accis lulphuns qualitati- bus aduerfetur. Ex his omnibus cuctut , vt lulphuris ac argenti viui qualitates magis conlonx fe inuiccm quam araifsimi amplexentur , ipfoque igne ob p-buli defe- dlum tandem cxtindtp, in hxc , quafi in quxdam foede- ra confentiant ,vt omnino cxpulAs fulphuris Accuate ignea, jercaquc caliditate, refragantur tam terrex qua- litates fulphuris quam aquex argenti viui: argenti vero humiditas aerea, fed valde vndtuofa retincatut , vt ea adiundia qualitatibus fuperftitibus,refradlis tarac , cer- tum aliquod metallum pro variis harum qualitatum gradibus conftituatur. metalla enim fulphuris ac arge- ti viui naturam ea ratione continent , vt m illis argenti viui dignitas ac nobilitas refarciantur,ac longe fplcndi- dius fulgeant, hxc tamen omnia accipienda funt tan- quatn confummanda non humana arte > fed Naturx vi, ac cenis temporum intenullis, agentiumque lucccf- Aonibus. Capvt VL De met diorum Jpeciebus ac proprietatibus. Nm metalla plumbum magis lutulentum ac aqueum eft. caliditas quippe vel czlcftis velfulphurea coagulationem quidem perfi- cit, fed parum digerit , idedque ob fummam mollitiem externos humores imbibens augetur, facile fluit, cftciorumquc mcullocum impuriora ad fc cotra- hens.illa purgat, nam fimul cornbunimur.Stannum dif- fen a plombo, quoniam illius aqueum purius eft Se ter- reo vehementius ligatum, ob id facilius corrumpitur» balbutientem complexionem habet, exteris metallis admixtum ea fimiliter balbutire facit, ab illifquesufert dudlibilitatem. Horum metallorum vtrunque ob humidi copiam ex- teris metallis eft mollius ac minus fonorum. Argentum optimi depuratum cft ab humido crafsiori indigefto atque enatanti: efTentialis enim ac radicalis illius humi- ditas cft valde fubt ili$,8r i terreo optimi imbibita. Ita- que durum ac ficcum eft, licet fub terra molle inueniri foleat: nam terrx circumpofttx humiditates imbibit* illi afsiftunt. Conuenit argentum cum ftannoSr plum- bo in albedine : magis tamen album eft.quoniam ipfius terreftre eft magis tenue , magis lotum ,ac magis di- geftutn. Eifdi lationibus maior eft etiam albedo ftanni quam plumbi : hoc enim ad fuftum vergit.fcrri tam tcrrcftris quim aquea pars p&dcrofa admodu ac immunda eft. cx quo redii coniedlare licet ,atramen(ofjm materiam in eo contineri. Illius etiam tetreftrc cft valde aduftufa ac fuliginofumddcoque ex ignea vi mollefcit tanium ; non autem liquefeit , mfi forte ignis fit valde vehemens , fa- buloq-, ac fulphure afpcrgatur. quod A antimonium fo- perponatur celerrimi liquefeie, fubtiliora; illius pars Chalybs appellata cft.Ob eandem tertei aduftioncfec* rum nigrum cft , & rubigirti fubiicicur cdm plumbum &ftantium fqualorem ac lorditiem tantummodo cftn- t rahanc, licet plumbum magis. Argftum autem purum non lordcfcic, fed tangentes tantummodo tingit. Ipfa vero ferri rubigo ideo terrei , quod in ferro eft, aduftioncm confequitur, quoniam aduftio continet vim igneam, qux diifuia humidum confirma ac terreftre re- linquit. Hoc ex eo etiam patet, quoniam ad rubiginem vitandam olei delinit 10 confert illius Aquidi aqueatr. fummi digeftum fimul & combullionis vim comprl* mit,5£ quatenus aliqua ex parte excreetur illi tribuit pa- bulum paratius. Aris terrea pars Se impura eft & vehementer adufta: illius tamen aqueum fubtilius cft. quare citrinuscolot, qui fortem metallorum concodlionem confequitur, in eo obfcurior redditur, atque ob ciufdcm combullionis vim femper magis ad nigredinem tidit quod in xre ve- tuftiori facile intueri licet. Eadem etiam ratione xs ipfum propriam rubiginem patitur. Auri terreftre 8 c aqueum funt valde pura.eandcmq; ob caulam etiam Abi inuicem vehementer adhxrcnt.in eo enim qualiutes,qux argento viuo ac fulphuri com- munes funt, fummam concordia obtmuere.hinc fadlum eft , vt nullam admittat feu ob combuftionc rubiginem, feu ob minus perfedam digeftionem fqualorem, fordi- ti^mue qua tangens vtcunque tingatur. w E ifdcm caufis aferibendus eft auri color flauus feu ci- trinus , qui tcricftris minimam combuftionem ac fum- main expanAonem manifefte demonftrat , fitnulqi con- uincit partium copulationem firmiorem ac robur inter- num. Iraqucaurum combuftionem non patitur, nam illius terreum purifsimum Se aqueo optime afibeiatum, ea ratione ipfum aqueum colligit vt aS ignex virtutis aggicfsionibus fit fumme tutum, neque ad cuaporacie- nem perduci poisir. Ob id aurum igni appolitum li- quefeit quidem, fed parum fumi emittit, qui etiam fua- uifsimum odorem fpirat. Et hxc quidem aurr tan- quam metallorum omnium perfctfifsimo,propriifsima funt: cztcra namq, metalla , fi vehetnentior ignis acce- dit diutiufqi pcrnftat , comburuntur ac in calcem tran- I eunt, facilius tamen ac difficilius, pro maiori minoriut tcrrcftris copia, necnon pro perfediiori impetfediort- 70 ue ingredientium copulatione, plumbum enim & fUri- num non ex terrei copia, fed ob copulationis defedum facilius comburuntur. " ' / Ferrum non ob copulationis defe^um, feu ob terre- ftxis excc/Tum ac impuritatem igni diutius non refiftit. As, quonia teriei minus cotmet,* partes plenius af. focut, exteris difficili* calcincfcit.inquo tjmcab argf. r !C 05 lociccditur , quoniam Ttrique ratione iris tempera mentam foperat. Eadem proportio leruatur tclpcdlu esthalatlonum.Ea enim , qui oritur ab argento igni ap- poiito odorem quidem ingratum continet , fed nullum roetorem. Plumbum & ftannum ab aquei copiam non fumme fortem ,n 8 c ferrum quammaxime fumant fimulquc foe tent, quoniam illorum tetreum eft magis combuRum plurimumqueob id amari (apotis compledlitut. Aliud etiam lingulare auro conuenit, «fcilicet in argento vi- uo mergatur, cdm citera metalla omnia fuper illud na- tent. Id autem cuenit non ramum ex maiori grauitate auri, fed fottalfe etiam quoniam argentum viuum opti- ma ratione deuincit , atque illi quammaxime confo- num eR. Omnibus metallis commune efl perfpicuitate carc- re.fcd luciditatem complcdlirterreifiquidemvisaquco aqualior illius petfpicuitatem ea rationcobtundit.vt lu ciditatem non adimat. Eafdemob caufas metallis conuenit liqucfafla aliis non adbitere , neque alia fcu humeftare feu inficere, vt citera liquida. Illotum nempe lictum 8r humidum ea ratione fibi inuiccm confentrunt, vt ficcitas retra- hat humiditatem ab humedlationc ac adhifione,hu- miditas ccontra rcuocctliccitaicm ab omni confificn- Silentlo amem demandandum non efl, dari quidam mixta qup metallicam naturam vtcunque inudantur, fed plene non airequuntut.fimul enim ad lapidum natu- ram defleSum-Hcc duotum ordinum videntur clfe.qup dam enim metallorum generationem priceduntiqu* dam eandemfequuntur.Priota Marchcfitae nomen ob- tinuere,neque aliud funt quam metalla impcrfcfla ac Horum igitur totfpecies dantur quot metallorum, quorum etiam pondus ac colotes tefetunt : ex quo me- tallicam natutam imulari videntur. verumtamen ex eo 3uod non liqnefcunt,ad lapidum vim dcficdtuntrSr eiuf em generis Antimonium cR- Qui fequuntur metallorum corruptionem , duorum ordinum flmllitrr funr. Quidam enim oriuntur ex me- tallorum combuRionc, quidam ex interna eorundem corruptione. . Primum ordinem ingrediuntur, Cadmn, qui nihil a- lind cR quam metallorum combuRotum (uligo in locis fublimiortbus ac concauis coaceruatarPompholix.Spo dium, qui Cadmii naturamCapiunt.ls vRum , 8c fimi- lia , qui ab aliis diligtntius enumerantur ac expli- cantur. ... c Alium ordinem ingrediuntur £rugo , Scotia , or huiufraodi plura.qu; ab aliis fimilitet accuratdperfcru- tata funt. Contemplatio 1 1 1 1. Pars 1 1. Capvx VII. De vutenrtmn /emimhu Jrijue illorum ctujii ac generatione. IvatrrivM feminibus, vt didam eft.ma- tcrialh fuggerunt terr* pinguiores , non ta- men faetentes,atqueearundem aqux.Oriun- tur autem femina in terta tam emergente Jiuim aquis fubic&a,atque etiam tam in terr* feu aqua upe^wicbus , qulm in vtriufquc intimioribus . Hic fetftinum generationi decem iUimC deferuirc poffunt. quoniam iUarum partes omnes ita terreum 5 c aqueum continent, vt fittiul aereum aliquod vel a&u contineat vel quam facillimi admittere poflint: idcoque,dum Cf- Icftium luminum calefaciens virtus accedit firmiufquc infiftit, aerea illarum caliditas aliquae* parte ad igne, deducitur caliditatcm , qu* abundi nutritur e* ac rea humiditateciufdcm partibus interna .ficutiipfac tiam aerea humiditasafliduc reftituitur abaquea hu- mtditate , qux ab eiufdcm caloris viobtufior redditui ac ratior, &acrex natui* proximior. H* vero tum igne* tum acre* qualitates ita fc mutuo fuftinene ac 206 fouent,vt neque ab aquea n eque i ferrea frigiditate f f - damur, quin potius ab cifdem fimiliteriam rcfradlisfli- pantur ac roboratur. Igne* igitur caliditaris adfiua vir. tus neccllarib St interni infigitur , Se cxtrinfccc agit, iamque circumdantes partes concoquere poteft , ac ad certam aliquam feu piant* feu animalis formam perdu* cere.Ciim autemterrarum pinguium.fed non foetentiu, partes line quandoque limof* , quandoque non limof*, Se aquarum eiufdem ordinis quzdam fint dulces, quxda lalf*,dulciumque nonnullx magis, nonnulls minus c*- nof* ; accipiendum vidctur.terras limofas, 8c aquas feu falfas,feu magis exnofas, feminum conceptioni aptifsi- maselfe: nutriunt fiquidem vbcrius inieaam calidita* tem humidi vi , nifi fortafle ex exceflu obruant vel red- dant infirmiorem. Marium etiam aqu*,viucntium& animalium femi- na decent ifsimc foucnt, quoniam ob falfcdinem ct affio* res funt.Scextcrno calido promptius afTociantur.Quan- uis autem femina fint quammaxime obnoxia tam im- pedientium qulm corrumpentium viribus, & ob id val- de infirma , lapidum umen ac metallorum dignitatem longi excellunt.nam ex interna virtute feipfa ad perfe- riorem formam ac edendi modum deducere poliunt, quod lupradiftorum nulli conuenit. Eadem ad planta- rum ac animalium formam perdura , noui feminis cd- ftiiuendi virtute vtplurimdm pollent, quzdam etiam huiufmodi funt vt dari non po(sint,nifi prxftantior qui- dam diuinx virtutis vfus prxted.it. neque enim illorum E fle ex folius Natur* communis exto 1 iimque ni jniftcrio cflfufa virtute pendere poteft. eiufmodi funt hominum ac perfcdtiorum animalium femina 1 fortafTc etiam ar- borum ac plantarum perferiorum, horum enim nul- lum fubfillcre poteft ,nifi przcedant feu homo , feu animalia , feu aiborcs , fcu piant*, ex quibus dedu- cendum eft. Ex prtmx autem fciemix conftitutioni- bus fjncitum efl, talia fingularcm diuinx viitutis ex- tentionem & vfum expofecre , neque cx folius Natur* communis vi pendere, vt alia qu* abfque vito feminis vfu pafsitn conftituunrur ac generantur. Ex his omni- bus icminum licet fumme infirmorum dignitas plene confirmatur, neque enim in dubium rcuocare licet, quin Entium dignitatem prxeipue meriti debeamus, non cx diuturniori perfcuerantia,fcd cx cminentiori a- gendi ratione C A 9 V T VIII. De plantarum differentiis communioribus ,ac de hu qu* illarum vnamquamque'ejfennaluer con comitantur. Is qu* ex femine ortum ducum, feu piant*, feu animalia fint,& fiuc illorum femina con- fiftant ex materi* cena dilpofitionc, commu- nis Natur* vi fola concurrente, fiuc ex iam co ftitutis plantis ac animalibus fint deducenda, commune eft,infigniri interna concoquendi virtute, cui propriiffi mum eftfeiungcrc vioential non viuencibus. fc.fdem etiam commune eft,conllitui ex certa aliqua magnitudi ne ac figura»non autem ex quacunque , vt imperfc&io. ribus conuenit.nam corpus indefinitum aique inordi- nati extenfum ab interna Se parua feminum virtute ad decenti perfettionem dirigi ac perduci impoOibileeft. Viuentia vero omnia/cu plantarum.feu antmaliu ordi nes ingrediatur ad duos ptzcipuosordines(vt videtur) deducenda funtob matciut differencias.hxc .n. ita ter- rea Se aquea cft.vt in fuo ordine magis aquea quim ter- rea effe pofsit. quodillis feminibus conuenit , qu* ge- nerantur in mari, fcu in aliis aquis , vel certe fub aquis & magis terTca qulm aquea, ficuti illis feminibus ac- cidit qu* oriuntur cx terris omnino emergentibus. Si- quis autem hos duos viuctium ordines confcrat,faci 12 afTentietur,ea qu* magis terrea quam aquea funtref- pondere dexter* animalium pani fcu fexui mafcuhno: Ula vero qu* plus aquei quam terrei cotinct, liniftr* Sc h. iiij. Vniuerf Inft. ad horti, perf. 207 fcxui foeminino: priora fiquidem fimul calidiora & fic- ciora erunt , quod mafculinam ad dextram virtutem condituit , poderiora aurem frigtdiOra 8c humidiora, quod finidram ac faemtniifam naturam arguit. Et ho rum quidem ordo tam ratione materi* quim ratione formz 1 prioris dignitate longe dtftabit , fcd illum ref- pedu numeri vtcunqueexccllet.lraquc perfedtiora vi- uentia ncccfiario magis terrea erunt quam aquea: im- perfediora ccontra , qu* fummam latitudinem habeor, erunt magis aquea quam terrea. Quxcunque etiam v- trique ordini fdnt communia, eandem perfedtionis di- 1 ftindionem obtinebunt. Nam magis aquea funt imper- fcdiora,& magis terrea pcrfettiora. | Sed contemplatio ad plantas contrahenda iam eft: , piant* enim ratione form* ab animalium perfectione deficiunt , ideoque primo loco examinandx funt. Ha- 1 rum differenti* fpccicfque prxcipux ad quaternarium numerum (vt videtur )dcducend* funt , ea tamen ratio- 1 ne vt nos non lateat illarum vnamqjlumqucpluiibusia- ! tionibus didingui poffc>fimulque continere plures fpe- 10 cies,qujrum accuratior enumeratio ac explicatio & hiftoriam pleniorem & contemplationem acutiorem expofe it, quorum neutro nobis inprxfcntia incumbere licet. Harum fpecicrum illa erit impcrfcdillima.qux fu- mitur ex fimpiicis concoquendi virtute. Quapropter ficuti dari non potcd abfquc alicuius feminalis virtutis vfu,ita a exteris perfediotibus feiungetur , cdm tamen perfcCtiorcs abfque illa nulla ratione confidant. ImpcT- /cCtilYimx proxima(ni fallimur)ctit virtus, qua externa ad interna attrahi pofTunt. Hxc ideo concoquendi vir tutem tutatur ac perficit , quoniam piima concodtione pcrfcCta, nifi nouum ac externum concoCtibilc attraha- tur , concoquentis virtutis vfus ac virtus ex neccftitate deficiet. Tertium locum obtinebu virtus, quaviuen- cia certum aliquod opus perficere pofTunt , feminis fci- licet ac certi lrutius maturationem: 6C feminaris appel- lari pollet. Hxc haud fccus attrahendi virtute m perfi cit quim concoquendi virtus ab attrahedi virtute per- ficitur : tunc fiquidem concodio fimul que attraClio de- centiifirne cxercentur.cdm perfectius aliquod confum mare pofTunt. Quartus ac perfediflimus locus illi vir- tuti tiibucndus erit, qux viuentia temini» fcu fr udius maturationem fxpius repetere folent : hxc fiquidem no dilfimili ratione fcmtnalera virtutem perficit, quam artradiua virtus concoquendi virtutem perficit Ipla Vero perfici non potelt ab aliqua fubdanciali yirtute qux intra cotpoicum operandi modum detineatur. Harum virtutum fubftantuliun» vnamquamque afTo- cianteircntialitctquc cohfequuntur dur alix virtutes, qux fi viuentia Simplicibus clementis comparentur, Jiroportionc rcfpondcnt adiuis ac paffiuis illorum qua- itatibusac proprietatibus , ficuti etiam fubdantialcs eorundem viucntium virtutes ac formx referunt ac i- mitantur moucntem Sc omnino formalem elemento- rum virtutem. Impcrfediorcs qux impeifediori con- coquendi virtuti cfientialiter fuperadduntur, fi rede conicdamus, erunt virtus amplificandi & virtus ter- minandi. Hx ideo concoquendi viituti adhxt cnt,quo • niam nifi ignea feminum virtus humidum aereum at- que aqueuin fibi adiundum calcfacctet , totamque ob id maffim ad ampliorem magnitudinem extenderet, Se nifi quatenus ad vltcriora non fit procedendum, cande mallam fic extenfam certis finibus concluderet, conco- dum neque vntim elfct , neque ccitum clfcndi modum aflequeretur. Virtutes qux attrahendi virtutem cfientialiter con- comttantur , erunt vittus didribuendi ac vinus for- mandi. Nam noua attrad o tunc tantummodo redii exercetur, cdmconcoda interne diflribuuntur, & re cipientia vna cum receptis certa aliqua ratione for- mantur. Euenit igitur vtexdcm hx vntutes non dilfi- mili ratione ad vltcriorcm confu minationem perdu- cant amplificandi ac terminandi virtutes concoquen- tis virtutis proprias , quam ipla concoquendi virtus ab attrahendi virtute perficiatur. Nam expanfio fcu exten fio tunc longe pctfcdius excreetur , cum compicdi* 20* rui didributionem ad partium lingularum commodum. Similiter etiam terminatio longi nobilior erit , fi cer- tam prxtcrea formam intendat. Virtutes qux cfTentialiter adhxrenr virtuti feminis fcu frudus conditucnJi, videmur efle virtus qua vi- uentia certam fedem condituum proprio calori & a- gendi virtuti, & virtus qua partes pro totius commo- do ab inuicem vtcunque feccrni pofTunt ad totius com- modum.Priorem colligendi , pofterioretn difemdendi virtutem rede appellabimus. Hxideo vinuti femen conditucnti cfientialiter affidunt, quoniam ficuti agens quod propriam virttftcm non colligit ac firmat, feminis conditutioncm exordiri non poted : ita nifi feccrnendi ac difeindendi virtute polleat, neccdario deficiet i per- fedta feminisconditutione. Qua ratione contrahendi virtUs perficiat ac roboret diftribucndi virtutem,idcmque difeindendi virtus prx- det formandi virtuci,vnufquifque ex propri; ingenij vi intueri poterit.Virtutcs,qux cficntialitet annedtfintur perfedtiorum viucntium virtuti corporeum agendi mo- dum non tranfeendenti , illi fciliccc qua plantx femi- num emiffionem repetere polfunt , ni fallimur, fant vir- tus profundius radices infigendi, ac vittus qua proprias partes renouare folent fcu etiam abfque vllo feminis vfu nouam fobolcm parare. Id dccemiffimum erartnam pod feminis condirutio- nem impoiTibile ed plantis nouas ac firmas vires fu p- peditari, nifi illarum radices infigantur profundius, & nifi cx radicum fic infixarum vlu pluribus rationibus germinare pofiint. C A 9 V T IX. Deducbui vuperfeth oribus viucntium ordinibus, (jhos rubei a ac fivtg ingrediuntur. Vsst AMTiAits concoquendi virtus cx- iciisimpcifcdior, quatenus ib aliis fciunri- rur,vitx potius initia quim vuam condi- tuit. Nam fcnicl tantummodo proprium aQia exercete poterit: prioii enim concodlionc pcrfcdla.cu ob attrahentis virtutis ablentiam nouum conco&ibile non recipiat , concoquendi adium ab illa repeti impof. fibile omnino cd. Viuentia igitur , qux condituuntur extali vinute, a perfectioribus feionda non tantum tmpcrfcClidimi ordinis erunt , fcd vitx ctfiam breuiffi- mx. Nam nata , vita datim deduuuntur , mediimque ob id inter viuentia & non viuentia naturam obtinet. Huiufmodi elfc tubera omnia fatis manifedum ed. Hac fiquiuem homogeneotum naturam imitantur.nam illo- tum partes nulla alia ratione inter fc diffetunc , nifi quoniam externx partes internis aliquanto duriores funt ob terrxcircumpofitx frigiditatem , qux femina- lis caloris vim ad interna detrudes externa liberius ag- greditur,qux ob id duriora funt ac fcabiofum afpcdlum referunt :id tamen in frigidioribus regionibus prxei- pue euenit. Nam in calidioribus regionibus exteriora ab interiorum mollitie parum recedunt , quoniam ter- ra circumdans vehementiori frigidiraft caret, & in- ternus calor parum refrangitur. Differunt etiam tubcTa a exteris mixtis , quoniam carneam quodam padlo naturam adepta funt , ideoque Se comprcfiionem admittunt ,& apte nutrire pc^func. Quod exteris mixtis impcrfedlionbus negatum cd. Saporem prxccrca , Se odorem habent non ex alicu- ius externi admixtione, neque ex fimplici combudio- ne, fcd ex propri) temperamenti ac propri* concodio- • nis virtute. Colore vt plurimum funt nigra, aliquando tamen al- bedinem referunt. * Viuentia fecundi ordinis, qux dirigendi virtuti at- trahendi virtutem tantummodo addunt , neque vllum prxtcrea opus intendant , pcrfedlam plantarum natu- ram adhuc non condituunt. Tales funt fungi : nam il- iorum cale* , fede tutiori carens , celerrime difiundirur atque 209 atque cuancfuic, neque propriam attrahend^ virtutem diutius exercere poteft. Itaque aliquali ifigcftionc at- trahendique virtute femel vel bis adaClum dedu&is, vnicum virtutibus difttibutiua ac formatiua totum o- pusquimbrcuiffimeconfummatur. Fungi autetn terrx parum infixi fupra terrx fuperficiem extolluntur , quo- niam attrahendi virtus concoquenti virtuti materiam, prout res exigit , aliquanto vberius fubminifirat,8c vir- tutes concomitantes non tantum expandere ac termi- nare , fed diflribuerc & formare poffunt.Itaque illorum humidioriatq, adhuc indigcfta materia iterum ad ter- ram vndequaque declinante , pilei trunculo inhxren- ti> formam vt plurimum rcfcrunt.Quidam tamen, quo- rum humidiras eft minus fluida.fpongiofi tedduntur,ac arborum paruarum fpccimcn continent, ita tamen vt ab horaogcneoruni natura parum recedant : fungorum namque radices vel nullxfunt, vel a totius natura pa rum admodum differunt. In illis qui pileo teguntur , cruculus a pilei natura in eo tantummodo diftat, quoniam trunculus aliquanti» folidiur eft , pileus vero mollior ac prcfiibilior.Vtraquc ramen pars pellicula circumuoluiturqux ab interiori- bus difiungi poteft. Pileus exea parte q«a terram ref- }»icit , ex humidi vberions affluentia totus in longum cinditur , riuulis frequcntiflimis ac fumme profundis i medio ad extremam partem dedu&is. Spongiofi verb pellicula non teguntur , fed differunt fimilitcr in folidi tatf. Fungorum digeflio tuberum digeftione impette £ior eft, quoniam dum e terta emergunt illorum calot i terra circumpofica non foucrux , 8c facilius cuancfcit, illorum tamen carnofitas, quatenus ex conucnienti ma icria deducitur, innocue nutrit: fxpc tamen fanitat obfun t,feu ob culpam proprix materi*, fcu o b circum- pofitas qualitates, qux ab illius rara ac bibula natura fa- cili admittuntur.Quandoque tamen Natura lpfa huiuf modi incommoda prxcauens , fungos obuoluit matri cula quadam accepta ex eorundem fubftantia minus di gefta, fimiilque illorum digeftionem fouens, plcnio xem reddit. Sicuri autem fungorum natura *a tuberum natura pa- rum diftat , ita etiam vcriufquetam lapoti quam odor? uod autem ad eoiorem attinet , fungi albi ac rubei Contemplatio 1 1 1 1. Pars 1 1. Qo< JPk I ^ funt/xpc etiam coloris fubcinericij , nigri autem raro Quod ex eo cuenirc putandum eft.quoniam illorum fe- mina minus terrei.magis vero aerei continent. Ori au tur enim in terrx faperficic. Tuberum autem femin. profundius figuntur ac plusficci terrei continent. Fungorum naturam illx etiam herbeculx imitari ac retinere videntur , qux conftkuuntur ex folio quodam circulari , adherentque terrx, petris, ac arboribus, quandoque ex parte inferiori , qux radicum etiam mu niafuftinct, quandoque trunculo quodam breuiffimo fupra terram elato: qux.lam etiam mulcol* omnino funt.Et priores quidem fungorum pileatorum, pofterio- res veibnon pileatorum figuram refertam. Tales herbeculx virides funt , vel quoniam continft aqueum magis immundum, quod illis prxcipub conue- nir qux terrx ac faxis adhxrcnr, vel quoniam illarum conco&ioperfeclioreft. Quod arborum mufeo prxei poc aptatur , necnon aliis mufeofis qux eandem natu- ram tciinenr. C A P V T X. t)e duobus ziuennum ordtmbn.* perfefltoribus, ad quos pertinent plants%arbujfa, at jite % » ,r rbores omnes. « L a n t k omnes , in quibus duabus imper- Cfe&iortbusfubftintialibus virtutibus, con- 5 coquendi fciliccr & attrahendi .tertia virtus a adjungitur .fetninifquc conftituendi vi pol- lent , plantarum naturam perfedie continent. Huic ac- cedunt , colligendi vinus , qu£ ad feminis exordia co- 210 ftituenda exquiritur, aevirtt» difeindendi , fine qua feminis fcu confummatiofcofeiundlio dari no pofTunt, Itaque tales plantat eam partem obtinuere, in qua om- nis illarum virtus firmari ac colligi poffit , ratione ab ea non diflimili.qua omnis animalium vinus fedem irt corde conftituit , idcoquc caulis ac cordis voce profet* ri folet. - Partes verb in quas exdem plantx difeindendi vim exercent, nihil aliud funt quam folia, vel lignea qux- dam imperfcdlx foliditaris.Seminisconfummatio, qux harum plantarum fubftantiali virtuti conucnit , fum- mum Naturx conatum expofeit. Itaque tales plantx femine confummato quam celer- rime deficiunt : carent enim quarta fubftantiali virtute, 2ua vires deperditf fcu fumme defatigatf rcfarciii pof* nr ac renouari. Quanuis autem hf plantf tali virtute dertiruantur, illarum tamen virtus plene vitalis eft. Itaque ficuti a- nima decetifTime vocari porcft.ita illius extinftio mor- tis vocem adepta eft. Et hfc quidem his plantis primo aptantur.ficutieifdemconiequenrer primo conueniflc iuuentus ac fcnc&us , necnon faniras Se xgrirudo. Sic- uri enim caloris interni fomes eft an ima, Se illius extir»- «ftio mors, ira eiufdem detentio ac vfus eft vita,vigor & confirmatio iuuentus, debilitas St remiftio fenettus, re- &a difpofitio atque libertas fanitas,non reila difpolitit» ac compreffioxgrttudo. Horum nullum imperfectioribus aptari poteft: tube- ra enim , fungi , Se cetera eiufdem ordinis, ficuti perfe- re non viuunr, ita morti non fubiiciuntur/cd marcel- cunt, Mixta , qux nullo pado vegetantur , non marcef- v cunt,led dilToluuncur. Elementa vcro,vt elementa, cor- rumpuntur. Cxtera etiam, ex quibus reda fcu non re- da illorum habitudo, viriumque intcnfio.fcu duninu- tio,pro fingulorum captu oriri folent, eadem rationem habent. Plantarum, quas tertium ordmemingredi dixi- mus,laduca Se fcopa exemplum prxbcnt : laduca nam- que in folia dtftinguirur , fcopa verb in lignea imperfe- ctae foliditatis. Sed ea iam exponenda funt qux conacniunt plantis fcipfas femine confedo refarcientibtis. Hx plantarum naturam perducunt ad proprix perfedioftis culmen. Nam prxeipuum plantarum opus non femc!,fed pluries repetunt: quod ve prxftjre poffint , ncceflario Se radi* ces profundius terrx infigunt , ne aut nutrimento faci- le carcant , aut nutrimentum fumme aquofum fit: Se ea virtute funt przditx qua partes , feminis conlummatio- ni deferuientes, facile renouaniur, ne harum feuauul- fio fcu interitus feminis repetitionem ac renouationem impediat:vel alix etiam pianrx abfque vllo feminis vfu conftituuntur.Hoc verb ideo videbatur fuperaddfdum," quoniam quarundam magnitudo fcu plenior digeftio feminum vfum difficiliorem reddit. In hoc plancarum ordine illx imperfedioret cenfendx funt , quarum par- tes fupenores paftim emoriumur, radicibus tanrdm ac cordis virtutibus adhuc fuperftiribus. Hx vcio iterum germinant , feu folia tantbm , vt cichorea arque alix plurimx,fcu lignea imperfcdx foliditatis, vt carduu9 Se lilium. Perfcftronim.qux femine confcdto ex fupe- tioribus etiam partibus viuunt, plurimi ordines dan- tur : quorundam emm partes fuperiores funt lignea quxdam , firmiora quidem, fed tenuia ac gracilia v Jdc, |uod in ipfoferpillo ac abrotono eucnit: quarundam adem lignea firmiora ac folidiora redduntur. Quod e- •iam pluribus rationibus, adque admodum diuerfis, ad- impleri folet.Ex quo effluunt dilfcrentix maiorum her- i>arum, fruticum, lubfruticum.lllx tamen videntur no- oilioresqux radices longe profundius mittunt , Se per lingularem fttpitcm feu truncum fublcuanrut, vt partifl difiundlionem decentius adimplere poffint. Tunc verb aliquando in ramosae furculos diflinguuntur , ac per coldem,vt proprix narurx conucnit , flores , frudtus ac femina propria parium fimulquc perficiunt. Quod ar- boribus omnibusfpalma vnica fortafTe excepta) cueni- reconlpicuum eft. lpfa verb palma diftinguuur non in ramos , fed fn panes, qux foliorum potius munia exer- 211 cent .* quas etiam certa ferie annedens fcipfa fubleuat vna cum parte fuperiori , qux capitia etiam vocem ob- tinuit . Arboribus t-nquam exteris perferioribus aptatur etiam cxpulfiua virtus, qux in altis aut nulla eft, aut ob- fcura val Je nam fuperflua mamfcfti exfudant. Rationes, quibus plantx ac arbores abfque femine renouandi ac rcfarcicndi virtutem exercete poliunt, pluritnz funt.Nam quarundam ramuli terram attingen- tes radicem emittunt : quxdam ex eorundem ramulo- rum inflexione, ii terra fuperaddatur, idem proflant, quxdam ex ipfo corde multiplicant, quarundam radi- ces ipfx expropria vi producunt germina» qux cuul- fionibusaptiffima funt , quarundam etiam noua fobo- les arte educi folec , dcciiis ac ex parte inferiori terrx defixis fcuramufculis ,ve ex ficu 8e vite, feu patrCvna- quaque, vt ex arundine, feu fi conex tenerior adhuc fit aut vifcofiotisnaturx, ramis firmioribus, vt ex fahee, fambuco, populo & olea. Tenerrimas etiam palmarum virgas radicibus affi- xas inBabilonicis campis adolcfcerc aiunt, necnon eiuf- dem arboris ramos dccifos in Grxcia more feminum fparfos, radices demittere ac germen producerc.Trun . cus quin etiam ,fi tnuerfus deponatur, folo madido exi- ftente , radices multis cx partibus expandere ac germi- na producere afferitur. Hxc tamen ad ampliorem ma- gnitudinem non perducuntur. Datur etiam generatio ex lachrynu,vt xquapij Se Illi). Qux his rationibus o- riuntur, longi celerius educantur ac longi robuftiores euadunt quam qux cx femine prodeunr. Quod etiam prxeipue in illis cucnit , quarum femina ita pariiafunr vt fenfuin cffugiant.Paffim autem femina accepta cx hU qux diutius viucrc poliunt , difficilius marccfcutit , & germinant. Qux vero oriutur ab his qux breuioris funt vitx , facilius vtrunque prxftant. Eadem eucnire folent nm in feminum conllitutionibus quim in plantarum ac arborum augumentis. Nam illorum femina , qux vitx breuioris funt.cxlertium luminum vi terrx facilius in- figuntur. Illorum vero , qux funt vitx diuturnioris , dif- ficilius , fimilique ratione hxc ferius, illa vero citius perficiuntur. Semina autem cx plantis ac ex arboribus accepta, antfc germinationem putrefeant ncccfie eft: tunc enim feminalis illorum caliditas cxlcftium lumi num calidiuti copulari & corpulentior pars tcrreftnan humiditatem imbibere poteft , tcrreftrique fr igiditate vndequaque dcfcnfa primx digeftioni materiam prx- bere.Semmum vis vt plurimam talis eft vt ex vno femi- ne vnica tantim planta feu arbor oriatur. Quod prxei- pue etiam cuenit rcfpcdu plantarum ac arborum perfe- diorum ,qux feminis ac fruduum couftitutioncs re- petere poifunt. Inter eas vero, qux id non prxftant, fru- mento,hordco,f.rre,miliip,8c ceteris huius ordinis (e- gctibusfingularitcr conucnitcx vnico femine turma- tim effluere. Ex quo colligere licet, fegetum naturam ab aliis omnibus plantis propria quadam ratione fe- iundam cife. Vniuerf. Inft. ad hom perf. C « . » r XI. De plantaram p.trt,bw tum ergamar jttonfinulari- biujc.jite eant udem munenbiu ac differentur. **a X iam conftitutis facile demonftratur , plan ' tas omnes tum tertij.tum quarti ordinis, ne- » ccffario plurcs partes organicas feu inftru- e mentales continere, atque in eafdem partiri, eafdcmque partes inftrumcntalcs in plurcs fimilares partes diftingui. Has igitur qumuis illarum numerus non omnino fit certus , prout licet , enumerare tentan- dam eft.ex his fiquidem contractiores plantarum diffe- fentij vteunque colligi poifunt. Qufdam enim in qui- bufdam rcpenuntur,tn quibufdatn veto minime. Rcpt tiuntut etiam in quibufdam non fimilia ac paria,fed plu ribus rationibus diuerfa. Epdctn prctcrca non eandem in omnibus pofitioncmacfitum habent. Orgamcx pia- 212 tarum partes , vt videtur, funt nouem , radix, caulis.ra- ■nusdurculus.peiMculus, folium, capreolus, flos, be fru* tlus.Paites fimilares funt feptem , cortex, lignum, ma trix.humo.neruus.vcna &• caro. Radix eft pars terrx infixa, qux et ipfa terra nutri- mentum artrahir.Hft omnibus plantis tam terti; quam quarti ordinis ineft. Quare eius etiam feiundio plan- tam ftarim enecat- Eadciu piares differentias admittit:, aliquando enim lignofa quidein eft , fed admodum in- t«| firma, aliquando crafTa & carnofa ; quotum vrrumque in plantis tetti; ordinis ac in pluribus quarti ordinis e- * uenire folet. Nam , quod ad tertium ordinem atrincr, manifcfturn eft laducf radicem ligneam ac infirmata raphani ac rapx carnofiorem. In quarto autem oidine bulbi/cyllf, amaranthijilij radices plures tunicas ac lenticiam quandam habent, St arborum pp ne omnium radix eft lignea ac folida. Caulis eft pars plantf virtutem colligens ac nutri- mentum ad cf teras partes deferens. Hfc fimiliccr terrij ac quarti ordinis plantis omnibus communis eft, atque radice fciunda.nifi ipfa radixviuax admodum fit, planae interitum parit.Eadcm plurcs differentias fufeipit :ali- quando enim collcda radici adhfrct , vt in tetti; ordi- nis plantis omnibus atque inquatti ordinis non pau- cis; aliquando per truncum exteditur atque fublcuatur. Rami caulem feu truncum diuidunc : hi mcque om- nibus plantis infunt, neque ipforum abfciffu parit plan- ta interitum, nifi forti ex accidenti. Surculi tamos in partes diuidunt,& illorum germen funt vel anotimum.vel ccrtc fatis recens. His aptamur cfdcm conditiones quf r amisconucniunt. Pediculus, folia, capreoli, flores, -ac frudus , imperfe- diori quadam ratione partium nomen videntur admit- tere. Folia enim foliorumque pediculi ac capreoli ani malium pilis proportione rcfpondcnt. Flores auiem ac fruiius vna cum illorum pediculis animalium femini tte firttbus coxquanrur. Cortex eft plantarum.fupcreminentium pars exte- rior atque aduftior. Planix terrij ordinis atque etiam fegetet omnes ma njlcfto cortice videntur carere : quatenus enim affur- gunt, conteguntur ac muniuntur vel pelliculis , vel fo- Jurrum circumuolutionibus , vel duriori quadam con- ftipationequr a trunct natura non recedit. Plantx ac arbores quatri ordinis omnes fert tnanifcfto contegun- tut cortice.Nonnullx tamen muniuntur haud lccus qua plantx tertij ordinis.vcl pellicula tantum , vt gramina omnia, vel duriori fui parte, vt ferula , vel foltorumcir- cumuoluuonibus.vt aibuftum quod oritur in Cypri infula atque in Syria: huius truncus omnis conftjtui- tur cx foliorum circucnuoIutionibus,complcxuiiue ar- diOimo. Hoc arbuftum foliorum magnitudine acpulchtira- dine, necnon trunci ipfius proceritate, fimulque fru duum nobilitate & copia , prxeipua quadi prxrogati- ua infignitur ; illius fiquidem folium vnicum menfam plurium conuiuarum fternere poteft Proceritas arbo- reamxmulatur/rudus veto cucumeri figuram, planio- rem tamen, ficorum dulcedinem Se vn marcefeentis carnem referunt, lidero frudus plurimi numero excuc CX Interiori caule affixi vnico ramo, more illorum quo* palma parit : qui ramus fi totus amc plenam fiuduum maturitatem abfcindaturatquefub tedis appendatur, frudus felicius, non omnes fimul , fcd certa ferie mara- refeunt. Maturitatis autem indicia funt a viridi ad flauu colorem deflexio, necnon mollities maior , atque etiam corticis facilior amotio , prout in ficis maturis cucnu Hoc arbuftum quoniam cum aliquibus conuenit cum palma, ab antiquioribus inter palmas ordinis imper.c- dioris videtur connumerari.Nunc accolf Mufarum no- mine infignem reddere conati fuot. Reliqux ciofdetn quarti ordinis planrx ac arbores tnanifcfto cortice obteguntur, qui tot differentias vide- tur admittere quot funt Ipecies plantarum ac arborum qux conteguntur.Huius partis cuulfioncs,quatcims mi- uimx ac fperncndx quantitatis non fint , omnibus vnica. 2 13 Contemplatio II II. Pars III. 214 vnica fubere excepta» paucorum dierum fpatio interi cum afferunt.Ipfa autem Tuber ex corticis ablatione fir- mior redditur atque vegetior. Lignum illis vere incftqux manifefto cortice conte- guntur : exteris autem quoddam ligno potius propor- tionale. Nam infirmiora admodum funt, ideoque pro pric ligni vocem non admittunt. Matrix cft ligni, Teu proportionalis, pars media atque iutcrior.Hxc,qux anonnullis cor ac medulla vocatur, omnibus plantis ineft, exceptis arundineis, qux interne vacux omnino funt. Illa autem arundo, qux faccarum continet , interni omnino referta eft : a qua tamen, nifi fumma cultura adiit, facile decidit. Matrix fcu medulla plantarum jc arbuftorum , quo- rum lignea pars pcrfcdlam ligni naturam non fuftiuct, ligneis circumpolit is cft longctnollior. Illorum autem, in quibus lignea natura perficitur, longe firmior. Quod prxcipuc manifeftum eft in medulla roboris , cilti; , fel- titn, terebinthi, buxi, & cbani , qux medullam omnium duriffimam atque grauiflimam habet. Lignex parris ac medullaris decilio plantis obitum afferte vel non afferre potefl, pro differentiis organica- rum p*Ttiun< ad auarum conftitutioncm pertinent. Humor nihil aliud cft quam aquea quxdam fubftan- tia iatti denfior cffcdla ex vi digeftionis , atque ad par- tem vnamquamque humediandam ac nutriendam dif- fufa. Hic rarior ac denfior eft pro varia plancarum ac arbdrum natura. Dum plantx germinant, plurimus cft: ac poft germinationem ac fructificationem peifedtior. Idem ex colore etiam plurcs differ entias admittit. Nam quarundam plantarum humor cft albus, quarundam fanguineus, quarundam viridis, quarundam alterius co- loris.Arborum autem humor femper denfior eft quam plantarum. Quare vt in pluribus confolidatur: quod fi pinguior etiam fit,ipfa fcu vifeofitas, fcu lacryma confi- ftens, odorata crir,vt thuris, myrrhz,balfjmi,caldatnz, 8c aliorum fimilium. Neruus cft plantarum pars continua, futilis, ptxlonga, germinis infecunda, ac infociabilis. Vcnx ncruo fimilcs videntur , fed maiores Se craffio- res funr.-ramulos etiam humpremque habent. Caro eft plantarum pars ligno proportione refpon- dens: quxdam enim lignum, quxdam carnem habet. Differt autem i ligno , quoniam fiffilis non eft, fed ex qualibet dimenfionearqualiter diuidi poteft, ideoque inter venam ac neruum cenfetur media. Hxc i quibuf- dam matricis etiam nomineproferrifolec. Lignum conftat ex ncruo & humore, Matrix, qux in medio conftituitur , ex carne & humore. Quorundam cortex, vt roboris, populi, piri, ex ncruo, carne St humo- re:quorundam,vt vitis, ex humore 8c neruo.folium , ex humore & carne. Plancis ac arboribus omnibus commune eft , vel vn- dequaquc,vel aliqua exparte, fapor is ac odoris vimco- tincre:vtcrque enim confequitur perfedtionem conco- dtionis caloris vi confcdt»,qux viueutibus omnibus cft communis. Qux ha&enus enarrata funt, facile dcmonftrarepof- funt.plantjsplantarumqucpartcs ira ab inuicem diftin gui ob differentias qualitatum qux tadtu percipiun- tur , Caporum, odorum , necnon colorum ac figura- rum , vt nulla tangibilis qualitas, nullus fapor , nul- lus odor, nullus color, nullaquc figura dari poftit, illis tan t dm exceptis qux ex ipfis corporeis emicant ac fpi- ritalem vim manifefte continent, qux in aliquibus plaa tis fcu plantarum partibus non apparear. J Et hfc quidem iure optimo eucnere. Nam decens e- j rat, plantas , qux afferunt confummationcm omnibus abfolutc corporibus cuiufcunquc qualitatis , abfolutc I corporcx vim compleri. contemplationis Q_ V A R T AE, Pars Tertia: IM QVA CONSIDE RANTVR SENTIENDI V I R T V- tesfpiricalitcr cognofcentcs ca qux omnino corporea funt : (imulquc affe&us, ac cxcqucndi potentix eafdcm ciTentialitcr concomitantcs.nccnon aniraaliaqux ab illis conft icuuntur.vna cum his qux primd aptantur lingulis illorum ordinibus. C A FV T I. . De hu tjue ad communem /vtirnalutm naturam perlinent. - N r m a t i x tranfccndunt operandi | modum abfolutc corporeum qui in arbo- | tibus perfedtioribus confummationcm aflequitur. Naturx quippe communis vis » ea ratione materiei Hiabitur ,ac pro il- * lius aptitudiiic certam formam coftituit, vt dunfper eandem licet erumpere.experiatur ac illius limites egredi. Inhxrcns igitur firmiori caliditati fub- ftantiali,ac humido radicali magis confidenti, calidita- th miniftet io ea ratione humidum radicalc ad fpiracio. nem impellit ac cifdcm fpirationibus afsiftit , vt non tantilm totum cui prxeft fingulafquc illius panes vege- tet ac nutriar, fcdfpititu* eviam vbcriors ac putiores eliciens, eifdemque adhxrens,fpiritaliter recipiendi ac percipiendi virtutem conftiruat, huicqut duas alias vir tutes adiungat, quarum altera percepta odit fcu diligit, prout profequenti diffona fcu confona funt , altera eo- rum , qux odio habentur fcu amantur , fugam feu pro- fccucioncm externe exercere poteft. Harum virtutum vnaquxquc propriam vocem forti t a cft : percipiendi fi- quidem vis Scnfus appellatur (Jpu fen vendi vhtus : illa» ex qua oritur dilediio feu odium, dicitur appetitiua : Sc qux externe profequitur feu declinat ,motiux feu exe- cutiuz denominationem eft confccuta. Sicuti autem appetitus abfque fenfatione non exercetur , ita abfquc appetitu non datur externus a dius. Sentiendi igitur vir* Vniuerf. Inft.ad hom. pcrf. 215 tus.tanquam prior ac animali intimior , fubdanrix par- te» fudinet. appetitos vero Bc virtus exeeutiua fcnfibus adjunguntur , vt motiuz elementorum virtuti anne- dunrur eflcotialitcr externe agfdi ac relidendi virtu- tes, Bc lingulis planurum virtutibus fubdantialibus accedunt bmx virtutes , vtfupcrius demondratum cd. Sentiendi vero virtutes plurium ordinum funt: Ipintuu enim illis minidrantium quidam non egrediutur mem- brum in quo prima nutrimenti concoftio cd pcrficicu- da: quidam diffunduntur viticum nutrimento ad alia mcmbra>ea tamen ratione vt a nutrimenti humore non feiungatuur ,& pro membrorum nutriendorum ditfe- rentiis diuerli reddantur: quidam fei unguntur ab hu- more nutrimenti ccrtaque vt in pluribus deferentia ex- pofcunt.pcr aux duc re ac refluere poflint. Hi etiam plures differentias admittuntmam limilitcr diuerli lunt pro varia membrorum, ad qux &r per qux deferuntur natura ac temperamento , Bc in partem pu- riorem ac impuriorem diltingui folent. Ex his igitur fenfuum limulquc animalium omnium differentix ac fpecies colligendx erunt. Appetitus etiam ac exeeutiux potentix , quoniam fcnfuum vim concomitantur , tot erum quot funt fen tiendi virtures.Dilcdio vero &' odium ita ad appeten- di virtutem pertinent, vt quatenus mir.iflrant vmc* fen tiendi virtuti ab eode appetitu cxerccitur.Si quis enim aderat dari appetitus, quifemper exoptet ac profequa- tur, Sc appetitus qtii femper declina ac rciiciant:hic fi mili iationc fateri cogetur, dari pedesquifeu ad acccdl- dum rantulincapti,non auic ad recedendum feutantG ad recedendu, non auteadacccJendu. Manuum etiam quafdam ad amplexandum , non autem ad cxpellcndu, quafdam econtra ad expellendum , no autem ad ample- xandum vfui ede- Qux omnia cuidentcr repugnant, hu lus autem ratio cd, quoniam rerum virtutes condituu- turnon exadus vljiUu concradione , fcd ex illiusna- tura communiori ac indeterminati accepta. Itaque.lic- uti idem pes tum ad fugiendum tum ad profequendum ed aptus, quoniam Vtriquc anneditur progreffiuus mo- tus cui pes tnferuit, ita etiam eadem alfcdio,duin pro pria obieda fcu diligit fcu odio profcquittrr , in vtroq; profequentis commodum ac bonum intendit. Ex quo refpedu horum obiedorum propria illius adio dedu- cenda eft,cilm prxfertim fatis confpicuum Iit appetendi adum haud fecusquam ados proloquendi ex propria natura huiufmodieircjvtvtcrqivtrumqucvfum ex ne- cefticate conjungat : appetens cniin , dum in aliquo de» ledatur 8c aliquid profequitur.ex oppofiti fcu ex illius falcem carentia ncc.lfario contridatur,licuti ad certum terminum tendens i certo termino ex ncccflitace rece- dit. Sed iam vlrcrius procedendum cd , Bc primo qui- cem loCo datucudum erit , in fcnfuum conditutione ac vfu quatuor prxeipua deliderati , virtutem fcilicer fen- tientein.obicdum fcnlibile , fentiendi organum, 8r fen tiendi modum : aifcduum aduuin pendere ex feptem, qux funt virtus , obiedum , organum , finis fcu fcopus, obledatio fcucriditia, quies fcu angor, Bc appetendi modusrin exccutionc quatuor deliderari , virtutem , a» dionem, organum, Bc modum. Ex horum igitur perceptione, prout aptantur lingu- lis feu fcnfibus, feu atfcdibus>feu excqiirndi potentiis, vniufcuiufque fenfus appetitus ac exequemis virtutis do&rina deducenda erit , fiinulquc Bc hngulx anima- lium fpecies fcientifice colligendx lingularum pro- prietates, generationes, generat ionumque progrediis, accaufx tanquam ex principiis propriis dcmonllradx. Ne vero id ,quod prxtcrca expetendum cd , latere nos poflit , ad quam fcilicct animalium fpccicm anima- lia externi oblata pertineant , animaduertendum vide- tur,eorum qux ab animalibus exerceri folent, quxdam ex propnj fenfus ac appetitus impulfu , quxdam ex fo- lius Natur* communis diredionibus ac indindu exer- ceri , hxcdjue cb plura ede feu pauciora , quo animalia perfediorem feu imperfediorem ordinem ingrediun- tur, Bc quo perfediorum feu i m per fcd iorum fpirituum vfum aduiitt unt : pcrfcdjora liquidem plures femiend; t\6 virtutes comploduntur, ideoque Natur* communis di- redionibus minus fubiiciuntur. Impcrfediora econtra* quoniam pauciora cognofcunt, ac ex incernar virtutis vi profcquuntur,Natutaipladirigente,plura, qux ad illo- rum bonum pertinenr , exerceant nccelTe ed : quod ta- men tunc prxeepue veritatem continet , cum fpirituum imperfedio nonobfidit. Et hxc quidem non tanrilin fcnluu perfediorum , quibus animalia fortaUc carent, fcd rationis etiam mamfcdam vjm continent : ratio ve- ro qua horum vnumquodque rede difeerni potcd, col- ligenda pr-cipuc erit cx ungulorum aduum organis, necnon cxcxequcndi, appetendi , quiefeendi ac gau- dendi modii, accepto taincnperfcdiores virtutes abfqj imperfedioribus dariimpofiibile eife. De naperfeflifiiMA AmwAlwm prruptior.c.feu de AT, mhtx /enf*,necicrt Appeitiu ac rxcejuendt zirntre fiu ilhMin tUuntur. V a fentieodi virtute funt prxdita, ea perci^ piant nccelTe cd qux ex nutrimenti feu defe- du , fcu fufftcicntia/cu acccflu , illis ve! pro- funt vel nocent . Itaque plantarum virtutes vix excellunt tplantx enim eadem commoda feu in- commoda fimiliter experiuntur, licet non percipiant. Oritur h$c perceptio ex illo fpiritu qui membrum, in ^uo prima concodio exercetur,non egrcdirur.idedque prima fpiritualis perceptionis fcu fcnfatioms exordia par ic cum fenfum conllituit.qui ficuti ceteris compa- ratus imperfedifiimusapparct ,ita exteros omnes cx necefliraie prfccdit; hunc tamen latere non pocerunc cercra.quc alia ratione internum animalis commodum feu incommodum pariunt : nam eandem vim quodam- modo habenr. Itaque percipiet non tantdm quf confe- quuncur nutrimenti defedum , fufflcicntiara,feu excef- fum,fed ceteros etiam corporis dolores.qui oriri folenc line ab xgritudines,liue oh percufiiones>fiue ob p: oprij corporis diuiliones. Animaduertendum vero cd.hunt fenfum incommodum primo & per fe percipere , com- modum veto non primo, fcd cx eo tantum quod nullum incommodum fentiat. Hinc colligere licet, tadus vo- cem huic fenfui aptari non poffc , nili forte ad feien- tix perturbationem, quatn tamen nouimus ede fummfc vitandam. Hic certe exercetur abfque vllo lontadu Bc , 1 tadus organis vt plurimum feiungitur.Prxterea idem obiedum nonnunquain tadui cd gratum , & huic fen- fui ingratum,8e econtra. Alia etiam manifcftidifcreplr, vt cx tadus dodrina patebit. Senfus igitur impei fcdif- fimus,fcu Nacur^ fenfus appellari poter it. illi tamen ad- mirabile quoddam conucnit, vt fcilicct Tendens vinus, organum, obiedum, ac fcnlatio.in co reipfa vnum arq? idcin lint.quanuis rarione viciflim diilinguatur: animal liquidem fentiens commoda vel incommoda proprii corporis, hxc in felpfo ex neceflitate percipit, nain vere in feipfo funt. At Ii organi virtute accedente ca perci- peret, illi nccelTario externa edent : organi namque vis cx eo tambm expetenda efl, quoniam ex illius vfu feu externa ad interna, fcu interna ad externa deduci pof- func. - £ Itaque refpedu eiufdcm limul interna ac extern» ccnfenda edent > quod nullo modo admittendum cd. Hxcttmcnquz reipfa ideis funt ratione inuicem di- dinguuntur. Nam idem animal cx eo quodrede fen non rede fe habet, fenlibile cd , ex eoquod eadem h» commoda feu incommoda interne retinet , organi par- ces exercet, ex co quod interne retenta cognoicit, lui-» tiens eft,5c cx eo quod res adu fenlibilis adu mnularur rei adu fcnticnri,fcn(atio dici poterit. ImpcrfcdiHima igitur fentiendi virtus perfediffimam intcjligendi vir- tutem vteunque refert, quod ramen, ficuti refpedu in- telleduum arguit fummam perfedionem , ita rcfpcdil feotientium fummam itnperfedipncm conuincic. Hunc fenfuinconcomitatui ille appetitus, qui pro commodi 217 commodi feu incommodi differentiis ficis feu fames appellari folet , feu etiam fanitatis confcqucndr dolo- r (ique excutiendi cupiditas. Differt autem hic appeti- tu» Sc ea quz ad illum pertinent, a fentiendi virtute, organo, atque iplis fenfibilibus, non re, fed ratione tan- tummodo : eadem enim , quatenus funt perceptibilia fenfut obiiciuntur, quatenus verb ve! obfunt vel pro- fimr, appetitui. Illud veri», quod ab eo tanquam fcopus & finis refpicitur, nihil aliud erit quim incommodi ca- rentia. Itaque ex adhzfionc eorum quz huic fauent exhilarabitur, & ex acccffu illoru quz eidem aduerfan* tut contriftabitur , illuiique fumma quies ex fimplici indolentia conftituetur. Neque enim ob fummam im- perfedboncm prxftantioris ordinis exhilarationes at- tingit. Modus etiam quo idem appetitus bona perfequitur, ac mala refugit deducendus erit ex admiffione feu ex- clufione eorum quz animali adharrent , necnon ex in- ternorum retentione feu expulfione.Virtus ieitar exe- cutiua illi deferu iens partium tantummodo (eu exten- iiones feu contraftiones exercere poterit, ad quas fum- ma cum fenfus ftoliditate impelletur. Nam nuictum fenfui tum appetitui videtur proprium, dum perceptum incommodum adhzret , animal inquietum reddere ra- xione ab ea non diffimili qua perfectiora animalia pro- funde dormientia anguntur , dum aliquod proprie na- tur» diffonum illis apponitur , fimulque exagitare, do- nec Corpore refarcito ac ad indolentiam perducto , in ea, Natura fic exigente, conquiefcat, tanquam in pro- prio bono . Sicuti autem hic imperfeftiffimus fenfus verfatur tantummodo circa illa quf animali funt in- terna «ita illius exccutiua potentia ad externa non per- ducet, fed abfque totali loci mutatione proprium a- £tum exercebit. Contemplatio 1 1 1 1. Pars III. C A P V X 111. De 4torrutlibM,luJ. conjitruurtrnr cx tmpcrfeftitn gradu irnpcrfeclijiirm feti fu . ac de eorundem generattontbtu. .IviniYM nutrimenta ex humidiori - i bus przcipue deduci folent.Quarc, ficati pri- i mi incommoda ex horum dcfcflu oriuntur, ) ita illorum peteeptio fenfus imperfettiffimi. gratfufimpcrfedlilTimo conucnit. Itaque ex hoc gradu deducintur animalia fimiliter impertedifiima , cuiuf- modi videntur effe ea , quibus fpongiarum vox conue. nit : ha fiquidem faxis , marinis aquis vndequaque con- tegentibus jfemper affixz funt. Quamobtem rationi confdnum eft illarum fenfus ea damna vel commoda tantummodo apprehendere, quz concomitantur hu- moris feu defe&um & exccffum, feu congruentem dif- pofitionem.fimilique ratione carundem appetitum cir- ca hzc verfari.flc exccutiuam potentiam in his tantam deferuirc , vt fcilicct, dum ex humidi dcfcdlu damnum percipitur , animalis panes dilatet , 8; aquis ingreffum pr*beat,dum veib congrua reftauratio fcntitur.eafdcm conftipct.ne humoris acccffus obiit. Huius ver6 anima- lis os ac ventriculus,vtpatet,idcm omnino cft.-confti- tuitut enim ex concurfu partium , quarum vnaquzque ventriculi figuram obtinuit ,& tum eiufdcm tum etiam oris munia deccntidtmc fuftinct. Quapropter dubitare non licet,an in fpongia organa fenfit iuz, appetit iuz , ac motricis virtutis inuicem diflinguantur. Nam vnicum arganum continet, licet aliis fimilibus adhzrens , quo- rum vnteuique eadem vis neceflarib aptatur. ‘Admirabili autem difpofitionc conditurum eft, vt quemadmodum pt ima elementorum incorporatio ori- tur ex aqua 8e ex terra aqueam humiditatem ac frigidi- tatem appetente , ita prima fpiritualis compreheniio ac affedlio circa ea vertentur quz earundem qualitatum copulationem concomitantur. Summa etiam admira- tione dignum ccnfendum eft, in animalium ordine fpo- gum primo occurrere quz ex pluribus ventriculis vi 2IS detur coflituijfolaq; verriculi munia bxerceTe,& in per- fetiioru annnaliu generatione vcntriculu primo gene- rari feu certe cogcnerari,vt ex dicedis clarius patere po terit- Generantur verb fpongiz tanquam 1 caufa eiH- cienrc 1 czlorum luminibus calefacientibus. Id cx fic- ciori illorum Temperamento arguitur t idem experien- tia docet.Nam in regionibus calidioribus abundant.il- larum materia proximior fumitur ex marinis aquis, qua- tenus a petrarum bibacitatc colleftz cradiorev ac den- fiorei redduntur: hz fiquidem czlcftium luminum vi validius calefaciente, ex lapidum rea&ione adhuc den- fioreseffethe , redduntur aprilTimx ad fpongiarum fe- mina concipienda ac nutrienda , cuin przfeitim ficcior ac molliorfpogiarum complexio refpedu ficcitatis af- fidui reparetur, tam i denfiori falfugine quim 1 carle- ftium luminum calefaflionibus : rclpedlu vero molli- tiei nutriatur fine intermiflionc ab aquea humiditare, quam eadem caliditas ficcitati adhzicns dcccntiffimd •rcfrjngit ac contrahit. Et hzc quidem demonftrare poffunt, hoc animal iu- re optimo aque» humiditatisauidum effe illudque ve- hementer inquirere 8 c appetere : oritur enim ob vehe- mentem aquez fubftantiz calefadfionem ac cxficcatio- nem , quarum vim eandem humiditatem imbibent at- que amplexans , eam rurfum concoquit, ad propriz fub- ftantiz non tantAmconferuationcm» fed etiam dilata- tionem . Spongiarum vero tria funt genera , quz tamen ex maiori tarnilm minorive feutaritare feu duritie inter fe differunt. Ex his vnumfemper eft lutofum : quapro- pter credendum eft tales fpongia» incommoda expe- riri ac percipere non tantum ex humiditatisfed etiam nutrimenti (olidioris defc&u.illarumquc femina fimili- ter colligi ex magis terreis. Rcliqux fpongiz lolidiotia nutrimenti appetentes non funt. Qttod vero attinet ad fpongiarum mortem ac corru- ptionem , afferendum videtur eas feroci a proprio loco abfeiffas rurfum plantari non poffc. Nam neque radici- tus euelluntur i^icquc noua (edes proprior i omnino confona reperiri poteft. Quanuis autcmabfcifizfpon- giz extra aquas propriam formam retinere foleanr,ea* tamen ex fenio facile deperire & intra aqnasuiarcefce- re credendum eft. ideo autem illarum corpora extra a- quas.de ab humidioribustutz.diutius durant, quoniam fumma ficcirasca ab interna putredine tuetur. Eadem etiam in caufa eft vt facile nec difeindantur nec com- burantur : quanuis enim flammam ob ficcitatein ignei concipiant, illi tamen ob frigiditatem terream relift&t, neque vnquamob humidi dcfe&um flammam emirtuc. Hinc etiam faflum eft vt omnem concoftioncm effu- giant,neque aliud animal nutrire poffint. C A P V t I 1 1 I. De ammaltbtu , tjfu ab emfderm imperfeBiflimi fenfut gradibm perjcthcmbiu conjittnttnrur. Oncriiu quoque ab ed de Naturz fen- fu imperfettiffimo.licetgTadusaliquato per- fectioris,vidftur conftitui. Hzc conucniunt cum ipfis fpongiis.quoniam pati untur praeci- pue cx defcCtu aquez huroiduatis. Differunt tamen ab eifdem, quoniam aqueas humiditates appetunt quidem vehemcter.fed aliquanti rcmlffius quam fpongiz- Nara cotnofis etiam fle denfioribus arenarum fuccis nutriri Itaq, recipiunt aquea immediati non ex vftriculo» fed cx alia parte quz oris fuftinet vice*. Accedunt c- tiam panes folidiores , quas aperire 5f claudere pof- func.prout impellit appetis illarum virtus , quz ratione tantdm differt ab horti animalium fenfu , ideoqi vcrifqi molliora inftrumetumpntbct, folidiora veroexequeti I virtuti aptantur. Queadmodum autem conchilia fpon- giarum ordinem in his excellunt, ita earunde mouendi virtuti vtcunq> (opmnc: quzdaenitn 8 c folidi» af&x» 219 8f i (olidis fciunlh repcriuntur , vt oftrex & huiufmo. di plura, quxdam fqmpcc i folidis fciun&a ac diuifx de- linentur,in arena vel in lutofis , fed locum non mutam, quxdam hoc etiam aliqua ex parte obtinuere, vt Vn- gues,qux longiorem formam adeptx exintexnx virtu- tis vi, dimidia fui parte ex arems emergunt , moxque fe- ipfas fubduconr. Et hr quideti. huic animaliamoidim terminum imponunt.Generantur conchilia in aquis no tantAm marinis', in quibus magis copiofc reperiuntur, fed in dulcioribus etiam , non tamen foetentibus: illo- rum caufa efficiens caliditarem ea ratione includit, vt ex frigiditate etiam plurima adi umenta requirat. Hoc coi Jigitur ex horum animalium conchis durioribus. Nam nec durities in aquis datur abfquc aliqua cogelaiionc, nec congelatio abfque frigiditate. Experimur etiam co chilia hiemis tempore plutimdm abundare 8c longe vegetiora cffc.Hxc vero frigiditas dum exteriores par- tes prxeipue attingit condeofitque, partis interioris ac calidioris vires non parum intendit , qux ob id quanre magis augetur tanto molliorem fubftantiam alftqui- tur. Ex hac effluunt quxdam ncruulotum fpccimen referentia , qux externa duriora his mollioribus anne Huiit , vt internis obediaoe & ab eifdem co mulla nu- trimenta recipiant. Siquis autcin tam molliores quam duriores.conchi- liorum partes diligentius rimetur, facili ( ni fallimur) percipere poterit vtrafquc iterum diftinguendas clfe: molliores enim non tantum ventriculi Sc oris munia fuflinent , fed cordis quoque &r epatis naturam amula tur.Sotid iorum vero pars poilerior capitis munia exer- cere videtur,quod neruiculi illi adherentes ac vtranque concham conjungentes manifefle demonftrant. Hxc exteriora haud fecus quim interiora plures figuras ad- mittunt , quoniam conchiliorum quxdam fcmpcr Jub aquisdegunr, quxdam infra arenas fcu cornola,qu$dan in arenarum fuperficie. Itaque pluribus etiam rationibus abluuntur ab aquis, hoc vero ad figuratu immutationes non parum conferre manifcftumeft. Conchiliorum vita cft valde bieuis. Il- lorum cadaucra rcfpcltu paitis mollioris quam celerri- me putrefeunt , exteriora tamen diutius permanent. Qux de conchiliis didta funt , admirabilem Naturx or- dinem fimilitcr dcmonftrare poffunt Nam.ficuti in ani- malium perfcflorum generatione venrriculi conftitu- tioni, cordis, epatis & capitis conftitutioannedli folet. ita in tota animalium ferie fpongix, qux ventriculi na- turam refert, adduntur conchilia, qux cordis, epatis & capitis exordia continent. Vnincrf Inft. ad hom. perf. 220 C » . v r V. De uf yiu extern* fenjibui communiter contutuum, <y- de fenfonarum,perJcciis fcnfibus defermentitun^on fttruendorton r.u icmbus, & de prinus fcnfuum dij- frrenrn*. ([MrimcTimao Naturx cenfui exteri i fenfus perfcdliores certa ferie fuperaddun- ^ Ltw _J[ rur. His omnibus commune cft , ea percipere, quj animali exteriora funt .Quapropter illoru vnufquif- que certo quodam organo indiget, cuius vi, externa fpi- ritaliter recepta, fentiendi virtute concurrente, ab ipfo fentiente interne concipi»acfcntiri poflint.Cdm autem duo in fenfuutn vfu defiderentur , receptio fcilicct & perceptio , in receptionis confummatione obiedta per- cipienda agentis exercent partes .organa verb recipien- ti». In perceptione econtra, organum fenfitiuam ani- mx virtutem continens cft agens, obiedta vero cognita illi lubiiciuntuc. Paret autem receptionem quidem da- ri abfque pcrceptione,vt puta dum animx virtus ac fpi- ritus diftrahuncur , fed perceptionem abfquc receptio- ne non exerceri. Nam perceptibili & percipiendi virtu- te non concurrentibus eam adimpleri itnpoffibile eft. Talium vero organorum conftitutio fummam Naturx artem videtur expofeere: ipfa enim organa neccffarioi corporea fune ac corporea rcfpiciut- pcrcipicda vero in I corporee recipi ac deferri neccflc eft : hac fiquidem ra- tione tantummodo res corporcxfpiritalcin naturam x- mulantur, fpiritalitcr cxiftnnt, ac vere fcnfibjJc» efficifi- cur , ratione tamen prxftantiori fctj minus pixftanti, quo exdem fpccies magis fcu minus depurantur >prx- ihiuiorcfque fcu minus prxftantcs fentiendi virtutes attingunt. ad humfmodi vero recipiendi potentiam co. ftituendam ttia defiderancur. pinuum cft, vt illorum quorum fpecics funt recipienda: rcalis n^uru abfic.nain calidum, quatenus eft calidum , neque caliditatem neq, caltditaxis fpeciem rccipcre.poceft; optime fiquidem di- ttumcft oportere recipientem denudari i natura rece- pti* Secundum , vt adfic quidem dilpofitioac propenfio proxima atque eftcntialis ad huiufmodi naturam ricaii,- ter tecipicndam.lcd itadeuindla,vt illam rcalitcr Jcfof malicer, aut nullo modo,aut non abfque vehementiori aliqua vi recipere pofiic. Talis difpofitto ac prepeufio dciiderantur , quoiium fine receptione fpiricali no da. tur fpiuralis rerum perceptio : receptio vero fpiiitalif fu p ponit recipiens ad fpiritalcm receptionem dilpoficv ac propenfum ede. idcoque oculus colores percipit» non odores : &c olfjctus odores, nuu colores, idcinque incftcriscuenit. Econtra etiam tali difpofitionc propenfiom-queeon. ftituta , tpiritalis recepi io neccftarib adimpletur , quo- niam amans dum rem amatam amplexari non poteft il- lius imaginem quam auidilfimc colligit. Tcrtiurnrc- quiritur.vtfpiritalis receptio ea ratione adimplentur, vt fpiritalitcr recepta detineantur ac colligatur, neque feu ad vlteriora procedere, fcu aliquo pallo cuaneicetx poilim.dutnenrm fpiritalitcr recepta, fcu advlteriora procedunt, fcucuanefcunt, recipiens noryBrgani fc4 medi/ partes exercet, idcoque nulla in co perct ptio ad- impletur, vt puta dum fenubilium fpee ics ab acrcceci- piuntur.hxc fenfuutn pcrfcdlorfiornanis tomuniafunt. Quoniam autem horum fcnfuum quidam attingunr-cx- terna, prout externe obiicmniur, quidam eorundem in- timiorem piogreftum plcnlorcmquc depurationem ex- pofcut, fcnfuum pcrfciliorum quidam exteriorum^tn- dam internorum denominationem adepti funt. Scnfus igitur exteriores quinarium accidentium ab- folutorum numerum aquabunr. nam fingulis horum accidentium certus ordo aptatur. Intcriotcs etiam tot ordinu erunt quot funt gradus dcpurationum fcufcn- fibiliumprxftantiorum. Vnufquilquc veto fcnfuum ordo plures differentias ac gTadus admittit. Et hoc quidem fatis peifpicnum cil cx pluribus animalium fpccicbus qur ab illorum vno- quoque conftituuntur. neque enim ab vnica forma plu- ra fpccie diuerfa conflictu poliunt. Appetitus cxrcrnom fcnfuum verfantur cx ncccftitatccirca ca qux obiiciun- tur eifdem fcnfibus t funt enim omnino externa. l\aquo non datur magis externum quod ab affe&ii fitprofe- qnendum. Eadem igitur, quatenus funt cognolcibflia, ad fenfus pertinent , quatenus vero delcdtationcm fc» inolcftiam aliquam afferre polTunr.atfcltus moucnt. I- dem circa organum fentiendum eft : vnicum enim exi- flens vtrique deferuiet Ex cffdemcolligcic licet, ho- rum affedtuum finem feu (copum deducendum die ex ipfo fentiendi fcu non fentiendi adlu. neque enim aliud f* * expetere poliunt qu.im contriftantia non lcntire&cir- ' ca oblcdlantia libere exerceri. Quapropter , dum fenfatio vfquead fatietatem libere exercetur, oWe^la- f buntur , & propriam quietem ac pacem adipilccntun quatenus vero detinemur inuite triftitia afficientur & ad fummum moerorem deuenient .Et pax quidem pro- # * priori voce voluptas appellari poterit , angor vero mc icllix denominationem admittct.Appctcndi modus his ^ \ affcdlibus communis cx irruptione ac ex obftinatfbtt adhxfione fcu reccilu deducendus ctit , ea tatnen ra- tione, vt irruptiones obftinatxquc piofccutiones fine intenfiorcs ac remiffiores , pro aifcltuum puriori fcu ^ impuriori natura. Exequcndi virtutes , his fcnfibus ac affcdlibus mimftranrcs , qux non cautum ob horum fcniuum& aricftuutngradus,fcd etiam cx proprio exc- queudi munere ncccflarib externa refpiciunr,enint illx quibu» £ 11 Contemplatio II II. Pars Iit. 221 quibus animalia progrediendi feu incedendi motus ex- | crcere portum : hx fimiliccr funt perfectiores ac imper- 1 fefiiores, perfc&iorcmqoe feu imperfcdiorem incedf . di rationem cxcrccnt, quo pcifettionbusfcu imperfe- ctioribus fonfibus ac affeCtibus adhxrenr r cafdcmqtie j obeaufas organa pcrfcdiora feu imperfectiora illis dc- j feruiunt. In quacunque autem inccfrtone , vt eft incef- iiociia defiderantur. Primam eft» vc totum animal»| progredientis corpus aiterocorpori externo innitatur, ' ne ex propriae grauitatis pondere inuite ruat ad inferio- io ra. Secundum , vt idem corpus externum feu omnino I qaiefcar, feu refpedu motus &: progreftionisxb anima- 1 Ii exercendx qurefccntis rationem fuftinere poflit-Ter* ’ tium , vt idem animal progrediens diflinguarur in pr* ' tem motam 8c in partem quiefcentcm,feu qur refpedu partis motx quietis rationem admittat , vt ex huius mi- I nirterio animal innitatur externo corpori vere,&? ratio- nc partis motr vere progrediatur, atque etiam vt ea- : dem pars quielccns idem prxftcc parti motx quod ex- ternum coipus exhibet toto animali progredienti. C A V I. De fenfu tdSufyM de tis qtu talium confe^tm turjicc- non de .tnrn.ti.but ab illis conjluuiu. j E k r i e h d i virtus inter externas imperfc 1 diffima eam animx confequitur vim qur fpi , ritus cx nutrimento iam concodo elicere po 5 tert , cofdcmque ad membra nutrienda vni cum ipfo nutrimento diffundere. Hac tamen tunc tan- tumodo confummatur,cum hi fpirirus ab corumde me brorum caliditateac humore foucntnr ac rcfocillanrtr. Dum autem recipientium membrorum frigida ac ficta complexio his fpiritibus aduenarur cofdcmque extin* guit, nulla fentiendi vis exeteeri potcft.Euenir ob id vt hic fenfus In carnofis vigcat,in ortibus autem ac aliis fri gidioribus nullus fit. . illius obieda funtealidum , frigidum.humidutn, fic- cum,necnon dutum,f’arinaccum(cariio(um,vnduofum, lanofum,afpcrum,ac huiufmodi reliqua. Hrc animali fencieuti externa quidem funr,fcd non remota. Neque enim horum aliquod vt remotum fentiripotert ,nifi forte ita remotnm exirtat , vt ea qur funt proxima affi- ciens,ac in cifdcm confiftcr.s , per illam propriam vsm tangenti proximam reddat, vt puta dum ignis aerem calefaciens limul hominem calefacit , cui aer crt proxi- mus. Talia huic fenfui vere ac omnino funt confona. Nam fentienti externa quidem funt, fcd non rcmota.Se ea ratione ad fpiriralcmefTcndi modum deduci poliunt, vtahndu corporconon fciungantur. Itaque imitantur naturam Ipirituuin cx quibus oritur tangendi virtus: hi ncmp£,vt didum eft, eo pado a membrorum catiditate fouentur , vt ab humore nutrimenti non feiungantur. Horum igitur obiedorum perceptio non confummatur abfquecontadu. F.xquofadumcft vt huic fenfui apte- tur dccentiflimc Tadus vox.Tadus organum (vt cx di- dis colligere licet ^deducendun^clt ex partibus carno /is. Spiritus namque adhxrentcs humori nutrimenti, fentiendique vim deferentes , ab his tantummodo reti- neri ac foueri pofTunt. Frxtcua iamfancitumcrt fenfuum organis propriu efleet itinere rcalcm difpolicioncm ac pfopenfioncm adrcaliaqux cognofccnda funt, fed ea ratione deuin- fiam, vt illa realiter aut nullo modo recipere poflit, aut «*»n abfquevchcmcntiori vi.ld vero nihil aliud eft qua fymbolum habi te ad eadem realia , non quidem re- i.'*»te , vt generi conuenit refpedu fpccieium inter fc oppofitarum, ad quarum vnainquamque fymbolum vi- detur habere, neque accidentalitcr, vt elementa qui- bus accidit vt altera illorum qualitas 'altero elemento communis fitffed proxime Sc ertentialitcr, quoniam Ici- licet ad vtramque qualitatem proxime & clfcntialitCT fit difpofirum,& quodam quafi xqoilibrio ad vtramque conftitutum. Patet autem tale xquitibrium feu fymbo- lura refpedu cangibilium,cx eorundem affociatione ac iii. i admixrione tantummodo deduci poffe. Nam qu* Jnui- cem opponuntur fic inuiccm agunt ac patiuntur, nifi- inuicem artbeientur nunquam conftitutre potcnidr x- quilibrium illud, coi annefiitur propenfio vnumquod* quecxtremorumrcfpiciens.ac ad vnnmquodqnc rc«-> lito- recipicndumdeuihda. Hrc YCco alfqcijitUMU nofis tantummodo datuf.pctfofiiou tamen ftfhnpctlfe" chori tatione , feu quoniam illorum rcmperamrmuat: proprium eft maghminufve xqu*le,»feu quojium eam j hrmiusinfirmiulveafrequatur. Qo.itunque autem /4-, none id Hat , tangendi *irtutqs.-c*n;o 9Ct>t»us tangeor' dorumqttalitites percipient, quamo illarum organum? a carnofis dedudumprir xqualius; „ -io/v /: (3 Appetitus tadui dcfctuieixsjion faJAm indoAennam expetit tk incommoda refugit , yt i« qui impClfofiiffi-, muni feni um confequitur : fcd etiam voluptatem. pro*, feqairur ac dppofitam moleftum fugit , ouJIa imcrfoi, ratione habita commodi fefu incommodi , qur IjanfcytHj lipiatcm feu moreftiam cone orti itantur. Nat^a, tamen , confoturum eft,vt bruta anjoialia lc imper ft^iura ferrim illis externe dcledcmnrqux internv profifflr* ffrex illis extern^ offendantur qur :mern< ob/gty h«.-i iusautc» appetitus, pc taduaxrui adhxrer^>bi<>fi4 . ex iam conftitutis patet ) reipfanon d:ftingucnrUr,fed ratione tamum.Naoi qua» eoos cogndfcibil* ftijt ad ra-, dum pertinent, quatenus* ero tangenti confona vel diffona,illiquc grata feui«gr«ta>aii appetitum j idcniqi circa organum lentiendjum erit. Skut,i,autcm hu.,aifc- dus exteris , qui externis Cenfibus dcforuiunt , inip«fe-i dioi eft ac magis corporeus , ita magis corporcu» fino, intendit, ac magis corporee deledatur feu contriftatiK, conquiefcit & angit ur.finuilquedeledant ibus obrtjn^-. tius adhxrerefolet. Execuiiua v«b potentia qux huic, alfedioni dcfciuircdcbct.illum piogicrtum parjer, qui abfque confricationi partitfmqucatrradiu non exerce- tur, Itaque animal fic incedens tcrrxomuino ptortfa^fo antei lorcm partem protendit , mox ea quicfccutc p.nt«, pofteriorem trahit at colligit , rurfumque anrenori protenfa profequitur inchoatum incdruip : queoitami neque ia acte neque in aquis exercere pou 11. quoniam horum elementorum nullum parti. diutius quickfn*i confidentiam prarbe:. Modeiatur autem hic motus ex panis anterioris inflexione multiplici. Hacnainque dexteram feu ad finiftrani, ad anteriora feu ad pollcrio^ ra deflexa ac firmari ) ad eadem totum animaliv <c<>f- pus dirigitur. Ad fublimta autem ea non extollunt, quo- niam ablquc confricatione moucri non videntur. Animalia igitur, qux ex tangendi virtute imperfedif- fimo Naturx fenfui fuperaddita conftituumur , ciun* vermespedibusomninodeftituti. Hivndequaque cjr- nofi funt, 8 e propria damna tam ex humidi qu jm ex fic- ci defefiu percipiunt. Ex quibus raipcrfcdiftimi fcufus apparet vis. Tidcm vermes fefc intra terram libenter retinenrjimulque extern cucutnpofitz confricationi- bus dclefiantur , quod fimilirer tafiui aferibendu «.ft. Hos guftu deftitui cx eo coniedarc licct,quoniam carf t manifolio ore ac mandendi virtute ► neque vllum cfca- rum deledum exerccnt.ltaque tutiffime afletendura eft, hos cx tangendi virtute continui. Siquis autem cos ad pctfcdorum animJium niebra referre velit, hiefni fallimur ) alfentietur talia animalia genitalibus membris feu mufculis rcfpondcrc, . Quod vero ad illorum generationi attinet, fancieo? cfum elTe cxiftimamoSjeiHcicrcm illorum capiam fumc- dam elTcexcaliditate aliquanto remiffiori, materiale vero ex terreo denfioti,illorutnq*. confummatione afcrl- bedam effc concofiioni expcllcci omne combuftionc, fed fimplicioteelixatioiicintedenti.It.-iq^ exiftimaudum eft hos yermes frequiter generari, fed diutius Viucre no portc,fimiliq't ratione illorum cadaucra breui ac vn- dequaque putrcfccrc. C a r i t VII. Deguftmfcrfu , *cdc ns tjuxgit/hrtdi -virtutem eenfc- sjuutitur}necnon de ammahb.u ab eo cvrfluutu, h. ii. '.Vniuerf. Inft. ad hbm. peri. i A c t v i quftuc proxime accedirac parum Rj[; i uflu differt.Eifciem cnitnfpinubus exetee- rur.lod aliquanto purioribus , fle membri re- • crpienris conco&ioncm pleniorem exigen- ribui. Igitur imer membra tangendi vi praebita , pauca admodum guftum exercere pbflunt fle animalia non pauca, qux tailnmcxcrceht , goftu caicfu, licet guftat»- cia omnia tadhimhabe'5nt. fcadctn proximitas horum fenfiium cx obieftis etiam ipfios guftus dcmonftrari ptKclk «videlicet cx fapbribus qn ignita percipiuntur.; Nawtfaporei guftari noti q>olfont nifi diffundant» vir-' t«« aqucahumiditati*,'quarveti tangibilis cft fle tad dius vfum expofeit Itaqlueveri) nuftuseft quidam ta- dhivnim sibO)UdwdU non exercetor. Gullus erum or- ganum'«(Hem ob caufaseTic quoddam organum ta- dlas&rgtlflabile quoddam tangibile- Pater tamen, ea, qUX ad giHtsvmattineM,ct>nnrier« aliquod minus cor- poreum , Se ‘ttcUnqueccrendi ad ea quxfenticnti ali* qUamaiuWfcmntiora. Nam faporcs.cftim guftusorga nam tangunt » diffundunt» in humorem huic organo aflillcncem , atque ilfometlianrc guftatur.Gullus vero organum cft lingua xc palatum, fcu alia qux his pro - portione rcfpondent. Corwinenr enim fngidnm, cali- dum yHuirtidum, Se ficcam , non cantum commixta , ac contemperata ,fed etiam oWqocvIla feu mconcodtio nefeu combu Ilione cbncofta. Iraquc complcdluntur fymbolum ad fipotes omnes.Nanrwquatenus excludunt inconebdlionem , fun< confonafaponbusconcomuan- tibut ftirtimam concodlionem certi alicuius elementi, ea ramen ratione, Vt «b pturhim elementorum concur- fum nullum illorum adlu ad urite er e poffint: quatenus vero recedunt abomni combuftionc , funt fle apparent coitfona illis Upot ibuvqui confequuntur certi alicu ilis elementi fummam combuflionem , quos tamen realkcr admittere non poffunt ob eundem plurium elementorum concarftlro.Et hxc quidem eo firmius lin- guae ac palaio aptantor, quoniam hxc membra ita i Na- tura conftituta !unt,v» alterum ab altero foucatur, Se Vtrumque alTidue humedletur limiilquc tepefeat Sicuri igitur ex fumma concoctione pluiiuin componentium recedunt tam ab omni cbmbuftione quam ab omni co- gelationc interna , ita ex humidi appofitione red duncut tuta ab externis exficcanctbus ac comburenti bus.fle cx teporis afliftctltia i congelantibus. Qua autem ratione iidem fapores iddmque guftus oiganum ade- rafdem fenfus affettum pertineant, quid ab hoc affethi tanquam linis rcfpidatur, iu qutbos dele&etur fcu con tnftcrur ,conquielcat fcu angitur, fle quona modo pro- prium adium exerceat , cx hiscolligerc licet qux circa ienfuumextctioruui atfedlusin commuui enarrata iunt. Exequendi vetb potentia huic appetitui miniftrans ea- dem proportionem habet ad virtutem tadiui d^feruiJ- tem, quain guftus &: tadlus,fpiritus ambos hos fenfus condit nentes , eorundem appetitus Se organa habent inter fc.Quapropter(ni fallimur) erit illa potentia qua incedere folcot vermes pluribus pedibus fulciti-Hi plu. tibus pedibus fulciuntur , quoniam illorum incedendi ratio quanuis cam excellat qux ex fola attradltone ac confricatione excreetur , attradlu tamen ac confrica, tioue omnino non caret , vereque imperfedli ordinis cft , ficuri etiam fpititus guftandi vim inducentes im- perfedlioris ordinis funt. Pedes vero,quanuis plurimi, femper pares funt. Nam bini binis fuccedunt,vc anima lis corpus longius terrxqae vndequaque incumbens $ qualiter ac plene fuftinerc poffint- Iidem vermes majaifedo ore quo cibos confringere poffint funt prxditi ,necnon manifeda fecdTus parte, quod gudandi virtutem aperiC demondrar. Namefca- ruin confradtio illarum humorem internum flf I jporem prouocat. Eifdem etiam con uenic partem anteriorem ad fuperiora erigere ac circumducere ,fimi$lque ad fu blimiora irrepere, efcafquccuriofius inquirere ac dili- gentius feltgere. Qux vermibus pedibus deftitutis de- negari manifedum ed. Inter hos vermes Rufx dignio- 1 rem locum obtinere videntur, illxque prxcipue,quxfi- ‘ jis quibufdara tenuiflimis ex propria fubdantla cdutl is 224 fcipfas circumquaque fsrpiunt Sc claudunt, moxque hb quali carccribus eruptis forma mutata alatx proUliunc. Hx enim cx podrema hac concodione aliquanto pi|r- dantiores fpiritus pariant ac perferiorem animalium OTdincm ingrechuntut.Pedati vermes prxditi funt vir- tute prolijicandi.qua a pedes carent. Maris ramen ac , forminx differentiam non admittunt, ideoque cxcon- cubitu non procrcant,fed cxhtimqrc interno magts c6- endio ac puriori concipiunt oua quxdam perexigua ac p!urima,8c eadem podmodum pariunt. Hxc vero anno fequenu veris tempore folaris caloris virtute dcducuu-. tur ad formam eorundom animalium : compledluncxr enim vim feminis informantis ac humidi recipientis. Ipfa autem animalia veris tempore nata ouiscmiliisx- date deperite folent , tllorumquc cadaueia ex omni pane purrefeunt. Nam oHibus itmtilqoc licciot ibus ac durioribus panibus carent. Siqutsautem hxc animalia ad perfeftorum anima* lium membra referre velit, facile (ni fallimur) animad- uertetea luigux refpondeic. Nam lingua, in qua gudus .confummatur , horuin animalium(vt membro affixo aptari poted) imitatur motus r liberrime fiquidem cx^ tenditur, ac partem anteriorem vndequaque circum- uoluit. C a p t T VIII. De olf*clnjftnfu , xr de tts -/iu clf alium jnio/tur, nemon de animalibus ab eo eonfhtuiis. L p a c t v m circa odores odorumque dif- ferentias veriari exploratum cft.Hic inter ex- teriores fenfus primus a corpoteo obieflo- rum fenfibilium comadf 11 omnino rccedit,ac prxflantiori quadam ratione fpiritalner exercetur. Ita- que illorum Ipirituum vfum expofeit , quia nutrimenti huinorefeiunguntur ac certis vehiculis indigent. Tafcs fpiritus olfadiui ac reliquis fenfibus ordinum prxdantioruin vere deferuire lignum non inhrmum pixbct vehememiot quxdam animalis intentio, qux in horum fenfuum vfu vt plurimum adhiberi fblcc, fle refpctlu fenfuum impcifc&iorum locum non habet. Odorum vero petccpiiodccentiflime aptatur huicfpi- rituum ordini. Nam odores ad olfacientem virtute per- duci& fenfum cxc itare non poliunt abfquc exhalatione Sc medio has exhalationes deferente. Medium autem quod exhalationes fimulque odores recipere ac ad olfa- itmn rranfmitteie apium eft.erit fcu aer fcu aqua, nam hxc duo elementa tantummodo exhalationes facili recipere ac diutius retinere folent: quod neque ^err* neque igni conuenit. Tcrrx nempe exhalatio potius quim exhalationis receptio aptatur .* ignis vero eafdcm omnino comburit ac dcflruit. Organum olfadtui de- feruicnscontinet cx neccOitatc aliquem excelfum &► gidi Sc humidi, ea tamen ratione vt cx acccdu odo. tum, in quibuscalidi fle ficci vis dominatur, aquilibriu vtcunquca/rcquaiur, ac-odorum vim vere fpiriuliter recipere poflic. Et hanc qu dem vim eo intimius ad- mittet , quo frigidi ac humidi excefTus eft minor. Tunc enur. ablque fui dcflru&ionc promptius alfcntieruro* dorum qualitatibus igneis. Itaque animalia , quorum complexio calidior ac ficciorefl , optime od rant. Nam in illis frigiditas ac humidrtas confliiuentes or- ganum olfadius confcqucntct quam maxime remifEi funt. Olfadius tamen organum aliquem frigidi ac midi cxccffum femper requirit «quoniam odoratorum exhalatio oritur a virtute interni licci ac calidi ager ^ in internum frigidum ac humidum,eadcmque ita expel- lentis vt conccpram odoratorum caliditatem ac 'siccita- tem fimul & deferant Se in circumpofirum aerem fcu a- quam diffundant. Organum igitur odores fpiritalitcr recepturum, fcumido ac frigido odores deferentibus conlentirc debet «fimulque ralefe exhibere, rcfpedlu ca lidi Se ficci qux odori funt cfTemialia.vt neq; illa oppu- gnct,ncq; cx acutiori illoxG vi ipfii detrudatur ad calidi Sc ficci 2 25 Se ficci naturam. Hxc vero aliquem humidi ac frigidi cxcclTummanitcftc expofeunt. Nam (i qualtrites oin nes ex concoftione Ium mi xquali, vt euenic in organo guftus.Sutnm un xqualtratem li*r»ilir er retine rent, rtrga nl frigiditas ac humiditas facile infirmaretur ob .fii- duum odorum acccftum, calidi acficci vim deferentifi , fummeq; adaugeretur robur qualitatum oppofitarum, jpfiquc aptitudo fpiritahtcr recipiendi omnino tece- deret Ne vero idem organum aliorum calidorum & fic- corum incurfibusobuiumcfter,folcrs natura illud ani- malibus internum voluit» fimulqnc illi parti fumm£ proximum > qux exteris comparata humidior ac frigi- dior repentur. laCtumcft etiam ve aer feu aqua , odores deferentes , atafngcrcnt olfactus organum per certa fo- ramina faris parua, ne illitis xquilibritun feuex nimia frigiditate feu ex nimia caliditatc amoucri poflet. Qux attinent ad huius fenfus appetitum» nccnon ad eiuf* dcrafincm.oblcttacio lem . contriftationcm, quietem, angorem acappctcndi modum , facile ex his colligun turquxlupcrius communiter difita fuere, circa lentus exteriores Se -tfcdtus illis miniftrantes. Incedas ver6 J|ui exerceri Iolce virtute exequentis potent ix huic fen- ili ac appetitui famulatum prxbcntis, longe prxftantio ri ratione exerceri porertr.qua qui tactus ac guftus vir- tutem concomitantur.Odores enim, quibus hxc poten- tia refpondet.ob igneam illorum njturamabhis etiam qux plurimum diftant ad officientia animalia deferri foleqt. Quapropter nili adiit vis procedendi, feu rece- dendi vclociter,hxc animalia neque ad oblectantia per duci neq; i contriftantibus opportune amoucri polsct. Videtur autem taliter incedendi potentiam primo in- efl*c ac aptari animalibus qu$ lnteCla appellantur, ac ol- faciendi virtute funi vere prxdita. Nam circa odorabi liaartidue detinentur, ac ex odoris perceptione efca rumlclcvtum habent. Eadem autem auditu & viludc- ftitui liqueticarent enim pluribus qu{ pixilanuorcs hos fenfus concomitantur. Prxterea eadem veritas non tantdm antiquorum au- &oritate fed experimentis c.ia confirmati poteft. Qua- uis autem plura exerceantur ab ipfis infectis. qux vide- tur arguere audiendi ac videndi virtutes , acutius tame antmaduerrcnrcs ficile percipere poterunt talia folius tadtus vim contine re-Pcrciptuot enim.ob corpotu par- uitatem ac tenuitatem, quamcunque aeris motionem aeque eo cit ius.fi ad volandum fine apta ac alas habeat» qux cum tenuifiimx fint» quemcunq; impulfum patiun- tur. Accedit etiam communis Naturx vis, qux ob prx- ftanttorumlpi- ituum vius in his amm ilibus fpledidius apparere ac firmius imprimi folec : ex quo faduin cft vt plura aggrediantur 5: perfLiantqux fpccimcn conti nent non tantum fcnfuum pixllantiorum , fed etiam ipfiut, rationis. Illorum tero inceffus non cft vniformis , fed pro fin gulorum natura quammaxime diuerfus. Itaque cum o mnibas commune fit pedibus incedere, nullamque cor - noris contradi ionem feu extenfionem exercere , quxda lalttbus loca mutare folcnt.vr pulices , quxda n volatu, vt mulcx, apes, Se vcfpx.quxdam vtroquc.vt locuftx.Et faitus quidem expofeunt longitudinem pedum porto- riorum qui inflectuntur ad interiora. Volatui vero alx dcferuiuntqux in infeCtis carent pennis, fed conftituun* tur ex membraneis quibufdxm tcnuillimis. Pedes, qui inceflutprxiipuc inicruiunt , ea ratione pares funt vi quatti. r notas non cxccdanr.quadrata nempe figura co- nflit perfefliffimc: idcoque , dum excedens longitudo corporis mollioris media fulcimenta non requirit , per- f-.&am tam fubfilL ndiquam procedendi rationem in- ducit. Pedes tamen quaternarium numerum fu peram: notx vnicuique aptantur plurcs pedes tenuiffitni. Neque enim parua horum animalium corpora grauan- da erunt pondere pedum firmiorum,uequcaffignato v- nico pede tenuiffimo lingulis notis illarum incertus in- firmandus fimutque in diferimen reuocandus . Eaf- 1 dem ob caufas illis qux volare (olent alx tenuifiimx , uaditx funt, ac vt plurimum binartutn numerum cx-l cedentes. 1 Contemplatio II II. Pars 1 1 1. 22(5 Animalia oifaftu prxdira proportiohem non habent ad certum aliquod membrum animalium perferiorum. Nam ipfa continent membra omnia , qux feu ad exter- nos motus feu ad concubitom defidc rantur, 8e fexus c- tiam differentias habent,quanuis quadam illorum fimi- le non procrcencpediculi cnim.quos ad hunc ordinem pertinere exiftinumus,paiiunt Icn;*»: mufex autem Se pulices parium vermiculos, ex quibus nihil amplius generat iii. Tota aurem illorum fpeties ex putredine feu terrx,fcuanimalis,feuftitpis prorcndiiur. Qua fimilu procreant, illud immediate non emittunt, fed vel pct« oua.vt formicx , & qux ex imperfeCtiotiau hunc ordi- ne perduci diximus, vel per vermiculos , ve apes.vcfpx, crabrones Se extera hutulfnodi.Pediculoiuin, pulicum, exterorumque immundotum corpora mollia funt. • Quapropter credendum cft ipiritum a nutrimenti humore feiun&um in his valde infirmum efle, horumq*» ob id odoratum ad remota deduci non pofte. Quod etiam coniecfaro liccr ex tardiori illorum motu. Cxte- rorum corpora continent aliqua duriora ac aduAioxt, prxteriimque circa caput,m quibus fpiiitus ab humoie nutrimenti iciuiiltos puriores reddi exiftinurc debe- mus ,acad olfactui deferuiendum aptilTimos. ^uamobrem hxc animalia» qux Infcfta appellari fo- lcnt,aciitif(imc olf»ciunt,ltc<r carcant arteria, qux pu- riores fpirtru) leiunCtim deferre folent , Se Unguine. Hxc non Icmd fed pluries in anno nafcunrtit. Coeunt enim vt dicitur)hiberno tempore , & tuta diebus au- ftrims aeferems breui perficiuntur. C a i* v T 1 X. De fomno c$' vigilia, <jux o! fidium pumo concomi}Aniurt ac de eorundem caufu. L. facient ibvs animalibus fomnivi- gilixqucdiftercntix primo aptantur. Nam lubtiliorcs illoium fptritus ob rariorem fub- rt-inriam fjcilc refoluuntur, nec rcfarciri pof- | funt ex lola membrorum ab omni motu tetradi ione , ve \ fpiritus qui a nutrimenti humore nofi fciunguntur , fed expofeunt prxterea vt calidicas, cuius vi fune eliciendi, • necaon humiditas a qua cfHuum, vehementius contra- duntur ac colligantut.luterim igitur animale directio- nem deficere Se olfaCtum infirmari ac deuinciri nccef- fccft. i Et hxc quidem pariunt fomnum : oppofita vero lo- ‘lutio vigiliam . Katio aurem ob quam animalia non | olfacientia mede utut def >t tgationi , ac viies colligunt non fomno .fedfola ab omni motu vacatione, facild docere nos poreft, perfectioribus animalibus dormien- tibus guftum,ta£ium,&: Naturx fenfum non deuinciri. Id experimentis etiam confirmat i poceft. Nam pucl- luli dormientes lac a matrm vberibus fugut.-natu maio- res veram tactus voluptatem in fomnis experiuntur: o- mnibtifque animalibus commune cft ex membrotum cxtcnfioncac rcccaJtione » at*qne etiam ex totius cor- potis agitatione, nunc frigidiora, nunc calidiora, (piout conducit) feu petere, feu declinare. Dormientium etiam non pauci fomno non intermirtb furgonr, de_ ambulant , fit alia plurima agunt , qux licet afcribcnda~ fine internis fomniorum agitationibus , conuincunt ta- men manifcrtil , mebra, qux Naturx fenfui Be tactui pri- luodefcruiunt.fomni etiam tempore foluta elfe. Hxc vero tunc infirmius exercentur, quoniam abeft anima- lis directio, & fcnfuum przftantiorum vites (vt in vigi- lia cuenit)nullaadiumenta fuppeditant. In fomno e- tiam fpiritus omaes colliguntur ad proprium fontem atque ad intimiora, cuius cuidcns fignum eft exterior a- nimalium dormientium frigiditas. Patet autem fpiriri- bus recedctibus partes exteriores hebetius lentirr. Sed ipfius fomni ac oppofitx vigilix natura 8« caufr ali- quanto accuratius confiderandx funt. prxeipue ve- ro fta tuendum erit , in fomno qnimalisdtrertionis de- feftum Se diuinitionen>olfa^«s>^‘orum‘l'> fe°fu^m ex k. ii). 4 •y 227 teriorum, qui citlfdem fpiricus vfum exquirunt , ita Co- j pulari.vt al.crum ab altero feiunftum, fomnum non pa- riat. Quiit neque hxc fola iufficcre , led tertium quod- dam prxterca exquiri, vt fcilicct horum vtrumque fiat abfque vlla offenfionc eorum qux pertinent ad anima- lis vitam ob internam exhalationem cultiorem , qux puriores fpiricus comprimat , feu ob eorundem fpiri- tuum refniutionem. Simplex defedtus animalis direttionis fomnumnon parit.Nam fxp£ animalia , etiam dum vigilant , prxfcr- wm autem dum i defatigationibus quiefeunt. nullam a- nimalem dircdfionem exercent. Simplex fcnfuum deuindtio fomnum non inducit. Na in vigilia etiam profundius contemplantes horum feu fuum exteriorum vfum amittunt * prxfcrtim fi ad ecfta- fin feu raptum deducantur. Tertium quoque defidera- tur, quoniam neque animo deficientes, feu epilcpfia Ia boranres,dormiie dicimus ,quanuis animalis dircdho ac fenfus fomno fubiedti deuinci antur. Neque enim id illis accidit cx fola fpii ituum repreftione feu refolutio- ne abfque vlla offenfione eorum qux ad viram pertinet. Nem in illis qui animo deficiunt, animalis virtutis dc- fcilu i adiungitur compreflio virtutis naturalis feu vita lis. Vitales quippe fpintus,fangui$ac vegetans vinus fi mul contrahuntur ac intiimantur. Epileptici verb ideo fcnfu,ac dirigendi virtute dcfli tuuntur, quoniam colli ac gutturis venis intumefccnti- bus anhelitus inftrumcnta impediuntur. Sicuti autem hxc fomnum non pariunr,ira dum cx pu- riorum fpuituum repreftione feu refolutione deuinciu tur animalis diredtio ac puriorum fenfuum vfus, animal vere dormit. Nam illius concoquens viitus nutrimen- tum magis iuconcodtuin aggrediens, illud exhalare co- gir.Hxc veto exhalatio ad fuperiora timulque remotio- ra perdu&j.ciin. vlterius afccndere non pofiit inferiora repetit ^fiigidiorumque membrorum virtute frigidior dentio; que etfcdfa non tantum perturbat ac caliginolos reddit fpiritus puriores fenfuum oiganis mmiftrautcs ac eadem fuperiora petentes, fed comprimit etiam ac ad proprium fontem retrudit , ad ipfum videlicet cor, feu cordi proportionale. Simul igitur fcnfuu organa his fpiricibus dcfticuta proprio muneri efticinutur inepta & animalis direCtio cadit,ac fomnus inducitur. Eadem tunc quoque eueniunr,ctim iiJem fpiritus ob diuturniorem feu fenfuum vfum, feu totius anima- lis defatigationem refoIuuntur,vcl a corde reuocancur, vt vires deperditx reparentur. Vehemens etiam con- templatio & fumma aliqua exhilaratio fomnum exci tarc folent. Spiritus etym puriores ex vehemention contemplatione ad vttum colliguntur & a exteris re- uocantur, timulque refoluuntur ,'quod fomno fauet. Summa vero exhilaratio, prxfcrtim fi accedat externo- rum vitio , feu auditus intentior , cofdem fpiritus ad e- uaporationem ac largiorem efflationem impellit, qux ad idem faciunt. Sicuti autetn hxc fomnum inducunt , ita animalibus dormientibus ,calorifquc.virtute intimius collcfta ac confumata,alimema fortius concoquuntur, fpiritufque vberius refarciuntur. Quibus rede confetlis fpiritus puriores, rcpulfis,obfiftcntii>us,itcrum diffunduntur, ac ad fuperiora dedudti animal ad vigilii pcrductit. Nam & fenfuum organa replent, 8r lentibus folutis anima- lem diredionem reftituunt. Hxc expergifccndi ratio (impliciter naturalis efl ac fpdranca. Dum vero fomnus difrumpitut , feu ob aliquam concuftionem , feu ob ve- hementis alicuius fenfibilis obieftionem, vigilia viole- to non carct.Ratio ob quam exagitatio fomnum cxpel lic fatis aperta cft. Patet enim eiagitationis vi fpiritus colledtosac quicfcentcsocccfTarib excitari , ac ad fen fuum organa deferti.Ea vero ob quam vehemens fenfi bile idem przft at, non parum obfcura. Ctim enim ex fomno fenfuum organa fentiendi virtute vere deftitua- tur.lufpicari licet ca tuc fe habere ad fentibilia haud fe- cus qui lapides, ideoq, nullu fcniibileadiniitere polTc, feu infirme feu fortiter moneat. At fciendQ cft, animali doimicnte dcticcrc quidc fluentem Ipintuum cuifum, Vnitierf Inft. adhom. petf. \ • • 22* fupercfTc tamen circa fenfuum organa fpiritumn quicf cc itium non parum.haud Iccusquam fluminibus oba^ quaium dcfcdtaincurlus fuos intermittentibus fupercft non parum aqux.quf coileda in loci* humilioribus pe- nitus quiefeiti Hi veto fpiritus quiefeentes licet ob in- firmi fcntibilis vim non attingantur,ncc excitetur, i vc- hememioris tamen obicdi impultibus neccflario tan- guntur. atque ita cxagitanrur,vt repulfis fpiritibus frigi- dioribus circumpofuis perducantur ad fpiritus mtimio res, qui cordi afsiftunt,& a corde afsiduc effluunt. His icitur per aditus vteuraque patentes fortius ac liberius fuperiora petennbus,animal expergifeirur. hxc tamen facilius ac difficilius euemur pro maiori minorive fom- ni profunditate , qux ideo magnam latitudinem habet, quoniam fpiritus fomnum inducentes, plurcs frigidita- tis aedenfitudtnis gradus admittunr,atquc etiam magis ac minus abundare folent. Ad idem etiam non parti fa- ciunt varix animalis dormientis fituationes ac colloca- tioncs.nam, du coipus vndcquaq; quiefeit, animal pro- fundius dormit:dum vero corpons pars feu partes ple- nc a fupootito corpore non fuftinentur,fcu non exxqui- librio , dum corpus fuppotitum cft durum vel inequale, minus profunde. Non diffimili ratione qui fupini dor- miunt profundo fumnonon capiuntur : tunc enim ex. halatio craffior ac frigidior, qux fomnum inducit , non facile perducitur ad capitis anteriori , in quibus fenfufl organa conftituuntur, ideoque fenfus fortius dcuinci- renon poteft. Euenit etiam eandem ob caufam v/tic dormientes vt plurimum ftertant. nam vapores craflio- i*> res conftitpantut circa poftcriorem panem capitis , & liberam fpirationcm amouent. Sxpc etiam hi Ipintus inferiores ita comprimunt.vt aoinul maxime angatur, accidit quoque fic dormientibus, vt licet profunde non dormiant.difiicultcr tamen a fomno excitent ur.fpiritUS enim , quos in capite quodammodo (bgoare diximus, vi obiedtorum feotibtlium excitari non pofTunt.natnai pofteriora capitis ex nctcfsitat* dcflcdunr,ncquc facile diirumpunt fpiritus crafjiorcs qui tunc fortius tibi inui- ccmcohxrent. Hxc vero maior feu minor fomni pro- funditas redU- «Jifcernitur in animalibus perfectioribus ex differentiis fenfuum qui fomno primo fubiiciuntur, vifusfcilicet, auditus, & olfaBus. napoft intermiifione directionis animalis, qux fomnti prxcedic ,vifus primo deuincitur.mox auditus, poftremo olfadfus.ltaqucdWn no irrepente, vifibilia forcafle excitare pofTunt , codctn procedente fonorum ftrepitus a fomno reuocant. Dum vero fomnus maxime profundus eft , odorum vis vc- hementiottllurn interrumpere poteft. Cnrr X. De auditurae de //< cjnx auditus finflan conci - mUMUur^necmn de Animalibus ab 4 co conihrutis. V D : T V ..qui olfidhii proximi adiungitur, venatur circa fonosac voces, qui oriuntur cx corporea pcrcuftione, qtiiquc nullum corpo- reum continentes prxrcr certam motionem acus perducuntur ad organum pure rpiritalitcr.gr odo- rum fpimaliratcm non parum excellunt. ratio quata lis organi fymbolnm ad fonosgr ad voces omnes eft condi tuendum, non parum dilfert a rationibus ,qn£n, ' tangibilium . guftabilium, ac odorabilium fyrnboW' conflituumut. tomcnimexacrisconfraaioncoitifpl- riialitcr tamum confidunt , omnique rcali fubfiftcn- tu carent, quapropter eorum fymbolum deduci non poteft feu ex compofirione , feu ex digeflione iqna.'> vel inxquali ,fcd neeeirario oritur ex aliqua ficlcaione > aerei vel aquei iublilioris. quanuis enim foni ablq .e aere non generentur, ideoque intraaqui fupetficiem oriri non polGnr, fonornm tamen vis per aquam etiam ad auditum deferri lolct , quoniam exillcns natura mo. - bilis , motuum vehementiotum fpeeies admittere po- teft. aqueum tamen fic fclcaum pdcrbqs tantftm mini- / ftrabit : actcii autf animalibusccrrcftribus at vnlarihb Vttiiq; fcclufum crit.atque ita vndique fcptu.vt Conor» Ipccie» 229 fpecies ab illis reccptz ac vndique detcntx reboent , ac lonos referant non quidem cx aliqua feu repulfione leu repetitione, ficuti in ipfius Echo rcfponfis euemre folct, fcd otnnino interne ac fpiticaliter. Tale vero aereum feu aqueum difiun&um quidem eft ab animalis corpore, fcd illi omnino conttguum.de- tinetur enim i quodam neruiculo concauo,cui adiungi tuc paruusquulamtympanus.Itaquc fon» in aereo feu a- queo fccluli reboantes, Sc cxcy mpani vi collcdti.ab ani- mali Ipiritaliter percipiuntur ac optime fcntmntur. Dc appetitu huip fcnliii defexuiente nihil dicendum eft- na quz ad illius doctrinam delideratur colligenda funi ex his qux 1'Upcrius diximus circa exteriorum fenfuum at- 'feftus in comu/uni. Excqnendi etiam eiufdem fenfus ac appetitus 'poten- ria refoedtu naturx dstferre non poterit ab illa qiur olla £tui adhxret, ab eadem tamen rcfpcttu modi vicutiquc diucrfa erit, quod c&uemt etiam exteris feniibusae ani malib js przftintioribus.qaemadmodum enim olla&us primus inter fenfus recedit i corporeo coiit a&u,& vere Ipiritaliter fele exercet, Sc ob id deiicit a pci lectioribus lentibus cxfolofpiritalitatis gradu, ita etiam illius cxc- cutiuz potentis primo conuenit omnes externos aCius aliqua ratione exercere polfe , idcoquc deliciet a perle- vioribus ex lolo operandi mudo,qui tamen accidenta- lem diftin&ioncm no pariet, fcd clfcntialcin. nam cun- lequitut fenfus elfcntialitcr diftindtos. Operandi aurem feu monendi modus auditui pro- prius colligiiur(vtapparec'cxautium direVionc.quod tamen pro diuerfa animalium natura etiam diucrlimo dc prxftari poterit. quxdam enim animalia, vt fonos aptius percipiant, mouent ac dirigunt cocum curpUSjVt puta pilccs,&; animalia omina collo carentia, quaedam caput inflcttunt.vtauium gfouspmne.qurdam »quo- niamcaputob magnitudinem non facile mouent , au- res etiam iptas dirigunt, homo vero aures mouerc non poteft , fcd caput cantum mouctl Animalia, quxcx hac fentinua virtute conftituuntur , fune ( ni talli- mnr ) cruftataomnia» nccnon ex mollibus caqux os leu olfeum aliquid interne contineat» vt puta Icpiafic ful- pus, hzcemm quamuis aliquo paCto vtdeant , inter vi- dentia tamen no videntur redte numerati, nam illorum ▼ifus ad colorum pdrccpctoncm no perducitur , fed ob- fcurilsimum oinmnoque incertum vmbrarum tantum- modo intuitum excreet, vt cx pluribus coniedt ire licet Ad eundem ordinem pertinent Talpa &fcrpens qui* dam paruiilus , quem arcum vocant , ac longe forulfc niantfcftiu*. hxc omnia mollibus exceptis ,lexus diffe- rentiam admittunt. Talpa vero limilc etiam ac viuum gcncrat.totj tamen illius fpecies es putredine oncur, extera partum oua, ex quibus ablquc vllo incubarupro les educitur, fct tcftjcea quidem verno & autumni te- pore oua habere videntur: lepia veio omnibus anni temporibus. Contemplatio II 1 1. Pars III. C»MT XI De fienf* Viftu , aede tu que videndi virtutem ccn- contu,uuur^Mecnon de ammalibni <jiu ex ea conji innentur. f I » v * vetfatur circa lucem & circa colores $ omnes , qui ex propria fpiritalicatc deferutur F& ad vitas organum nulla corporea feu exahla- iiS, tione,feu pcrcufsione ,cx fcnftoili accepta. Eapropter reliquorum externe fentibilium fpiriealem gradum quammaximc luperant , &: nullo modo fentiti {kflunc , nili omnino fpintaluer a J organum deferan- tur. Ex quibus colligere licet, vifusfcnfum inter exre- riores^erfcVilsimum elTe. Symbolum autem, quod in organo refpeVu fuorum obieVorum rcquiritur.confti. tui videtur parcim excocoVionis gradu, partim cx cle- menti pcrfpicui rctcnrionc. nam m generationis via eouique proceditur ad hoc organum conftnucndum, quoufquc nullus adhuc certus coloi conftituatur ,';fed fumma tantummodo ad colore vnumquemque propen- tio aexquilibrium. Aqueum igitur ita terreo contemperabitur, vt aquei perfpicuitas aptilsima ad lumen Se colores recipiendos nullatenus perrurberur , fed coerceatur illius tiaiifmif- fio , nc ipecies repellantur ad externa , quemadmodum infpcculis cuenire foler , fed interne detentx vilibilia videndi virtuti interne obiiciant. Et hxc(vt parct)prx- flicur ab oculis & ab oculorum pupilla. Aerea verb feu aquea perfpicuitas,quf tanquam medium, colorum fpe- cics ad oculos defert, ad talem receptionem ac dela- tionem apta nonfunt, nili iiluftrentur ac perficiantur virtute lu minis, fuperius quippe coftituruin eft inferio- ra corpora ,dttz ex cxlcftrain motuum virtute proprium quoddam Effie adepta funt , excxlcftium luminumvir- tute (ptouc vnicutque conuenit) confummationem re- cipere. quapropter perfpicuitas, qux excxlcllium mo- tuum vi prxcipuc pendet Juinims virtute dcftiiuta, ne- que ccnebroljm natur am exuet, neque vilibiles fpecies recipere, aut vilui rmnillrarc poterit. In vitioms autem conlummationefpecicrumad oculum delatio mauife- ftc requiritur. nam ti oculi viliua virtus ad vilibilia ex- tendatur , vitioms fruClus conftiiuerctor non in viden- te, fcd in vifbili.haud fccus quam calcf.Clionis frultus pertineat ad cahfaCtibilc, non autem ad calefaciente, impofsibile quippe eft, id quod extra feagir ralis aCtio- nis frudtU' immediate in feipfo recipere.& hxc quidem ratio caneris perceptionibus tam perfedioribus quam imperfedtioribus communis elt.Ncquc vero id rcfpcClU vitiouis in dubium rcuocari poteft cx eo quod oculus in tenebris conftitutus ad ea refpiciens qux luminis vi cU refeunt , illa quamoptime intuetur , cum tamen ipfc in luce cunltitutus ca quz tenebris obuoluuntur non vi- dear. nam luminis munus eft non recipere feu deferre vilibilia, fed ea quz potentia vilibilia iuntadtu vilibilia reddere, hoc autem ab eo rc&c prz(tatur,dum illa pro- prio lumine attingit ac illultrat. quapropter nullam ad- mirationem alferre debet, vilibilia iam talia a&j ctfcCta, etiam per tenebrofa , & fpecies ad oculum emittere & 4o' ab oculo videri polfe. nam hzc renebtola medi) tantum munia fuftment. Itaque d illis conferantur quz mini- llranc auditui^iquz elemento refpondebunt. hoc enim fonorum liiniliccr generationi non dcfcruic,fcd illos ramdin recipit Se tianfmittit. hxc. vero trifinifsio in in- ftaticofummarurhaudfecusquara diaphani illuftratio, quouiatimtlitcr nulla relidet ia inuenitm Iru in obicdo leu in medio rccipicte. Si quis aute mtetioget, quanam ratione lux Se lumc videri pofsinr,refpondcndu erit lu- cem , quatenus reperitur in corpore lucido , illudjem. per vilibilc rcdderc.impolsibilc enim eft id quod poteft reddere adu vifibilia ea quz potentia tifibilia funt, feu omnino inuilibilcclfc, feu alterius vi aCiu vilibilc heri. Et hzc quidem veritatem continent , liue corpus ex in. terna virtute iit lununofum.vt Sol, liuc ex v utute cxtei- na,vt Luna,& liue illius lux lit valde intcnfa,fiuc admo- dum remifta. licet enim lutis maior feu nuitor intenfio reddat corpus magis feu minus confpicuum.nccno ma- gis feu minus cfhcax ad illuminandum •• pilulomii.uS quzlibct lux exptopria virtute aCfu vilibilrfA* aClu ctia videtur, dura dillantia non cxcedit.ltaquc illa qux in- tenlius lucent, non tanrdm videmur abique alterius lu- minis acceflu.fed etiam cx luminum clarionmrcifufio- nc extera potentia viftbilia reddunt vifibilia adu. qu* vero lucent minus intenfc , adtu quidem vifibilia funt, neque alterius illuftranris exquirunt virtutem, fcd alia, remotioraque prxfci tim.adu v ifibilia reddere non pof- funt. horum etiam nonnulla manifefte lucent ac fplen- dcnt,vt ftcllx alicuius magniiudinis>nonulIa vero quo- niam feu minus lucida funt, feu ob corporis paruitatem minus apparent, nullum iplendorem eoiittuur.fcd albe- dinis fpccic tantumodo referunt, vt puta aftra cbftitud- tia albefeentem cxli Zonam,qu* viz lailc? voce adevta eft. ratio autem, ob qu^n mtcrdiu aftrorum alpcCtus nobis amouctur , tumenda eft non ex intenfions lucis virtute, quz minus intenfas inuitibiles reddat ,fcdcX lumina abundantia qua videntiu oculi replemur, icin k. iis ). 23t vere ira fc habere certo experimento cbfirmatur. fiquU enim conciturus in profunda aliqua cauca ,1’eu in imo altioris turris, intueatur cxlumcxfupcriori parte.huic cetera tenebrofa , & ftellx confpicux videbuntur, quod nullo modo fieri pollet, fi folatis lux aftra inuifibilia reddet tt.prxtcrca aftra nqdu non minos illuminatur a folequim interdiu.quaproptcr, fi folarts lux illarft luce obtenebraret, tam nodu quam interdiunoslubterfugc- rent. rationi etiam omnino dilfonum eft * id quod cft in caufa , vt extera qux potentia tantikm fum vifibilia fiit vifibilia adu, ab illis vifibilitatem amoucrc qux ex in- terna vi adu vifibilia funt. Quod vero attmet ad lucis cftufioncm.qux, quatenus alia vifibilia reddere pofsit, luminis vocem fortitaeft , dicendum videtut eam non primo, fed confequcnter vifibilem ctle , et eofcilicet qpod alia adn vifibilia reddit.quapropter , dum nullum vifibile intuemur .luminis vim non percipimus, hoc experiuntur collituri in caueis feu turribus profundio- ribus.namfolare lumen inrerdm non percipiunt , licet fortalTe per feneftram ita iqgrediatur, vt egrediatur per feneftram c regione politam abfquevlla radiorum refra dione. Hrc verd docere nos poliunt , lumen elfe ex nu- mero eorum qux per fe quidem operantur & funt, fed noninfe. Vtrum antem mcdij,vt eft medium.perceptio viden- di fenfui vete aptetur , an virtuti prxltauciori qux per. cipit quantitatem, numerum, figuram, motum, ac quie- tem, tanquam propria obieda , non abtque ratione du- bitari pofletunedium Gquidcm.vt eft medium.diftantia continet, ad quantitatem pertinere videtur: at patet hac videri ab animalibus , licet careant fenfibus , vifu prxftantioribus. properant enim ad cfcas diftantcs vilu perceptas , proximis vero infiftunt.ouod in illis diltan- rtxac fpatiorum perceptionem inani/eilc conumcit. quapropter (ni fallimur) dicendum erir.diftantiam tam fenfui prjftantiori quam vifui aptari pofle.icd non cade ratione. Vt cft quantitas, feu menfura , vifus limites excedet, Sc fenfu prxftantiori cft percipienda, vt vifibi- lium afpedum immutat , vifui tribuenda eft. tunc enim illius vilin reipfa non d.ffert ab illorum vi bone quf pri- mo vifibilia funt, fed ratione tantum, ex eo fcilicer quod conftituantur inter videntem 8c certum vifibile magis remotum. rem ita fc habere ex eo cooicdare licet, quo- niam qui vnicum cantrtm vifibile intuemur , illius di- ftantiam non percipiunt , vt puta liquisper anguftum foramen vifibile e regione politum intueatur: tunc fi- quidem illud, licet valde remotum .tanquam foraminis ori affiftens inruebitur.Quomam autem idem ffpius vi- abilis ac medij munia fuftinec,vt puta dum per aquam, quam aere mednnte intuemur, lapillos atpicimu*. tunc dicendum, hoc obiedum.vt cft v ilib ile, per fe videri, quatenus verb medi; munia fuftinct.vidcri per accides, quoniam fcilicct illi accidit cftc per fe vifibile. In afpc- ttu etiam corfi.qux per plura media videntur, ficile de- cipimur,quoniam id quod vifibile tatum cft,vt puta la- pilli,ex medi; afpedu.quod etiam vt vifibile obiicitur, afficitur ac immutatur , neque proprium obiedum pure obiicere poteft. linea etiam , qux ab eo ad oculum ren- dit(vt ex profpcdiua patet) ob medi) mutationem vlte- rius rede procedere non poteft, fed necelTario deflecti- tur feu i centro ad circumferentiam,: eu a citcumfercn- ria ad centrum. Exccutiua potetia vifui videndique appetitui feruies, (vt ex fuperior ibus patct)accipienda eft ex ratione per- fcdiori membrorum agitandoium 8c circumuoluedo- rum.hxc faris aperta cft in animalibus, quotum prxftan- tior perceptio ex vifu oritur, quem ordinem ingredi vi- dentur ranx.ac reliqua qux ranarum naturam vtcunque referunt nam videndi vis in illis manifcftifsima eft & perfeda deprehenditur, facile etiam comedatur talia carere exteris fentiendi virtutibus vifu ptf (tantioribus, cum nulla prxftmtiorum affeduum vis meis appareat, patet autem animalia, qux prxftantioribus fenfibus prf- dita funt .nobilioribus etiam aftedibus mfigniri bc ex nobilioribus deledari. Et hxc quidem ex dicendis cla- rius apparebunt. Vniuerf. Inft. adhom. perfi 232 Capvt XII. Dt fenfu i communn differenrtusffefliimt.ac exe- <fue-. dilore ntu r, nemo» He .immxhbus his co Jtitutis. NdPgffr* E « s v m exteriorum adiHaduumque diifo itTOU rentix ftnfibiles funt. quxdam etiam tangibi- libus JC indilfolubiliter aunedun- «3«» tur, vtputa quantitas, numero», figura, motus, 8r qaies5qttx neque a vifu , neq; a tadu percipi polluat: genere enim i tangibilibus ac vifibilibus qualitatibus diucrfa funt, Se in primo fpiritaliratis graftu fimilitec c6 ftituta. Itaque ad eandem potentiam pertinere non pof funt. Non difsimill ratione alferendum eft, exteriorum fenfuum nullum proprios adus feu propriorum aduum difereriaspdcipere,! e fcilicct fentire, Hc aliter i calido affici, aliter i dulci, Sc aliter ab amaro, alitdque a lingu- lis odorum, fonorum , colonimque fpcciebus. Redi igitur fanciri poteft , hxc omnia fenfui alicui prxftan- tiori demandanda cflc. in dubium tamen reuocandum eft.an eunda vnico fenfui obiiciantur, feu potius fenfa- fjtioncs fenfationiimque differenti» ab vno ,ca autem quxfenfibitia communia appellari folent, ab alio fenfu percipiantur conuincimur pofteriorem fententiam am- plexandam dfe , tum ob obiedorum diftindionem g«- nericam , ex quj(vt didum eft) deducitur potcntiatyitn diuerfitas, tum etiam quoniam fomniantes ( vt fuo loco parebit) verfantur quidem circa jjmfibilia communia» fed fenfationes non attingunt, ex quo omnis illorum deceptio oritur- idem validius confirmari poterit hi» animaduetfis . qux pertinent ad horum fenfuum adus Sc organa. Equidem adus diuerfi funt- nam dum per- cipiuntur fenlibilu communia , fenfus vis dirigitur ad externa, qox percipiuntur no ab oculo , fed per oculum quafi medi) part cs fu (linentem, perducucur enim ad or- ganum magis internum, cuius munus eft fpecies pero - culum delatas reddere fitmiores ac magis viuidas.vc qux illis communiter copulantur appareant fentientt- vittuti magis intcrtiT. at dum percipiuntur exteriorum fenfuum fenfationes , nihil externu attingitur, fed con- cipiuntur nnrummodo aduunt internorum vires vi- riumque ditfercntix. Tunc igitur organi partes erunt has vires recipere , ac fcnticnci virtuti obncerc. quxo- mnia 4 lupcriotibus quammaxime differunt. Quod veto ad organa pertinet ,confpicuum eft in cS* munium lenfibiiium perceptione requiri vim tempera- menti frigidi, cui raritas aliqua annedatur ,nc omnino diferepet i tempu amento oculi , per quem deferuntur fpintualucr tanquam per medium.in fenfationum vero perceptione delidcratur temperamentum fummcxali- diimSc tumme denfum , cui niiniftrcnt tanquam defe- rentes fpiritus, quotum virtute fenfus extenotes pro. pria obieda percipiunt, ficut i enim alia dcuchcntia da- ri non poliunt, ita datis his deucheutibus , organi fum* mi caliditas & fumma denfitas admittenda eft. DilTonum veto non eft eofdem fpiritus, quatenus de- ferunt animx vim ad organa fenfufi paiticulatiu, parere fenfus particulares, &■ quatenus copulantur coidi, delet uire fenfui communi. his omnibus res ipfa fatis aperte confentit.nam perceptio fenfibilium communium cqn. iiimmatur tn prima ac inferiori ccrebti parte. Se nfatio- nom veto different ix percipiuntur virtute cordi, , feu illius quod cordi proportione rcfponder. Cor ac cordi proportionale, vt patet .coiungunr mi- ra quadam ratione fummam caliditatem ac denfitud nem , vt carnalis aptari pofsint. Cerebrum vero longe fortalTcadmirabilius fummx frigiditati fumma rari;» aftbciac. fumma cordis denfitas terream illius fubftan- tiain arguit, eiufdcm fumma caliditas igneam naturam demonftrar. vtriufque confcnfus ac copulatio vim o- mnium qualitatum corporearu , qux i fenfibus exterio- ribus perfpici folct ,complcduntur, fimulquc lymbolu illud conilituunt, cuius xquilibttum rcfpicit lingulas has 233 has qualitates &r a Ungulis recedit * ideoque vnamqua que fpiritalttcr recipere ac virtuti lcnticiui obiiccrc poccft. Summa cerebri frigiditas aquei in terreo exccffus demonOr.it. lumina ciufdcm raritas, frigiditati conici*- tiens , acrex humiditatis ac caliditatis vim arguit, ho- rum omnium confcnfusconuincit cerebrum fpiritalem edendi modum, vt confiftcntibus licet,verexmulari, Sc fpecicrumfumtni fpiricalium receptioni ac retentioni aptiftimum elTe. Iraquecerebrum dcccntifsrma orgtna pnrbet non tantrtmhuicfeiifuijquem communem fupe- riorem appellabimus , fed etiam phantafix ac exteris fenfibus prxftastioribus , non tamen refpcdu eiufdcm partis, fed refpcdu partium tbuerfarum quz varias for ntationes ac collocationes obtinuere ,& fubtiJioris ac jninusfubtilis temperamenti funt.ex quibus faduroeft vt fpiritus ad eas de d udi pro perfediori illarum gradu reddantur puriores,fortiores,ac decentiori reprxfenta- di virtute proditi. His duobusfcnfibus,quotum alterum ' io corde, alterum in cerebri parte inferiori fimulquc au- ceriori & craffioti exerceri diximus, commune eft obie- dorum corporeorum prxfentiam exquirere, neque ali- quod abfeos percipere pofle. quapropter medium quo dammodo inter interiores ac exteriores fenfus obtinet locum, illorum etiam vrrique fenfus communis vox rede aptari potcft.licet non eadem ratione, nam qui in' corde exercetur, ideo communi: vocem affumit , quo- niam omnium fcnfuum exteriorem fenfationes & adus 3>fcit.qui vcroconftituitur in cerebro anteriori ac ori, communis dicendus cft,quoniam fenfibilia minia percipit. Prior in fomno nullam apparentem fenfationem.quf oriatur fcu ex odoratu.feu ex auditu, feu ex vifu, exerce- re poceft.nam,vtdidum eft.in fomno fpirituum purio- rum curfus interrumpitur, ncc per cos fenfibiliuin lpe- cies ad corperuenirc poflunr.qua propter hic fenfus tue deuincitur non quidem primo vt vifus, auditus, & olfa. &us,fcd confcqucnter. Sentus communis, qui eft in cerebro , in fomno non deuincitur, ficuti neque prxftantiorcs fenfus. delibuun- tur tamen animali diredionc ob eandem puriorum fpi- rituum intci ruptionem, vt czteri fenfus omnes. Affedus deferuicntcs his fenfibus interioribus verfa- ri non poterunt circa obieda eorundem fenfibus inter na. nam affedibus omnibus cficntiali ter conucnir , pro- prios a dius non ad interna, vt fenfus, fed ad externa diri- gere , ciim in horum vfu confidat tam proprium quam totius animalis bonum. Horum autem feniuum obicdj vere interna funt , licet abfque externorum pntfcntia non attingantur, affeduum tamen & fcnfuum obieda, quatenus realiter ac omnino conuenirc non pofiunt,ex aliqua tamen fcu proportione feu fimilitudinefibiir «icem ex ncccfsitaic rcfpondent , vt affedus fenfient bus virtutibus veri deleruire valeant illifqucdccenter adhzrerc. Tales igitur affedus refpicicnt externos mo- tus, quietes ,& extera, quz horum Vnicuiqucadiungi folent. hzc enim externa fumme confona funt fpiritali- bus fenfattonum exteriorum motibus qui cordis virtu- te percipiuntur^ieque vlla ratione difctepar a motibus, mocuumque vacationibus, quas percipit prior cerebri fenfus vnacumfigura, magnitudine, & numero, quz ad coidem motus clTcntialiterpcrtinenr. cordis tamen vis prof riori quada ratione verfari videtur circa ipfiufmct fentientis motus , cerebri vetd affedus intueri alienos motus . Vciique commune eft attendere motum , vt -notus efl, nulla ratione habita eorum quz motum con- fccuntur.nam & horum fenfuum perceptio cefiat amo- fenfatione fenfuum exteriorum. Prioris igitur affedus finis conftituecur in externi motifivfulibero.ncque vlla ex parte pertutbato.poftc- rioris vero in libera nullaq; exparte perturbata alieni motus fcnfationc.Huic igitur arfc&ui proprium cfi, mo- tum,vtcfi motus appetere, quod imperfectioribus non conucnir.quanuis enim quidam illorum ad motum im- pellant,nullus tamen motum appetit , vt eft motus , fed quatenus ad cfcas perducit Itaque dum eicx funt pro- Contemplatio I III. Pars Ili. 234- pe non moucntur. Accidcntaliter igitur motus ab illis eroptitur,quo-. niamfcillcet accidit vt cibi longius diftcnr.at affedus (dc quo nunc cll fermo ) nihil pixrcr motum exquirit, ad quem tamen longe przllantiori ratione impellit, dii przftantioribus aifedibus accedentibus djuftrior red- ditur.tunc enim Sc volandi & feliendi motus ad dcccn- tiflimamconfummationem deducit, ad quotum nullum przftantioribus deftitutus perducere poteft. Sicuti aurem huius affedus vis motum refpicit, vt eft motus, ita ex motu dclcdlatur , in quo etiam tunc con- quiefeit cdm nullum adeft impedimentum , neque vlla perturbatio timetur fcu imminet. Ad harum affediouum pacem horum vtrumqu c de- ^Jcratur,quoniam fcinuiccm prouocarc videtur. Iraqj aliis pfallcntibus iuniotci prouocantur adfaltationes, & vifavia aliqua pulcherrima cxfolo intuitu non ac- quicfcunr, fed exoptant etiam per illam deambulare feti currere, fummeque afficiuntur tam cx impcdimtiisqux intuitum amoucnr.quim ex perturbationibus quz mo- tibtis aduerfantur. Sicuti autem horum affeduum oblc. datio ca purior eft quz exteriorum fenfuum aftedibu* conuenit, ita iure optimo digniorem denominationem obtinuit, illi enim exhilarationis feu dcledationis po- tius quam voluptatis voces videntur aptari. Idem difcriiucn conuenit appetendi modis. Itaque horum affeduum propenfio neque irruptionem neque fummarn pcruicaciam retinere folet , fed vcic omnein moram abominatur , Oc eam ( licet minimam^ vix ferre poteft. quod tamen inperfcdiori magis eft pro- prium. Excqucndi virtutes his affedibus defermentes illis motibus miniftrabunt qui 1 talibus affedibus experun- tur.his refpcdu aliquorum animalium nullacxtcrna in- ftrumema aptatitur.quidain pinnarum, quidam quatuor pedum.adiumenta cx pofcunt.ferpentes fiquidem, quo- rum plurimi ad hunc ordinem pertinere videntur , pe- dibus ac pinnis carent, hi tamen propijum motum dc- centiflimc exercere pofTunt . nam illorum corpus oblon gum ita defledunr.vt duobus finibus, altero a dcxtraal- tero afiniftra confcfris.aliifqtie duobus inchoatis, hifq; afsidue commutat is, v clociffimc procedere folcant.con- fiftunt enim quatuor notis, quf pedG munia obcunt.Pif- ces,quorum pars maxima ad eunde ordine (vt exiftiina- mus)deduccda eft, pinnas habct,qu; vt in pluribus funt quatuor. in anguillis autem & in aliis , quorum motus eft tardior, dux tantum his adiungitur cauda qua vtpn- tur quafi gubernaculo ad inceftiiUm firmiorem diredio nem. Mures Sc extera animalia terrefti ia quz muriam naturam retinent vel parum excedunt, habent quatuor pedes, hzc his fenfibus manifefte funt przdita,& perfe- dioribusdeftituta. Primum confirmatur cx ludis, qui motu, circum agi- tationibus, cuxfit Jtionibiifque va: iis,a muribus, a pilci- bus,& i ferpentibus exerceri folent. Secundum cx eo- rundem ortu rute(ni fallimur)conicdaiiK.n:m.cdm a- nimalium quzdam femper generentur cx putri materia, quxdam ex concubitu femper oriantur , Sc quzdam v- tramque rationem admittant, ita tamen vr prima exor- dia fumantur ex putrcdincmatcriei : rationi cqnfohum eft , horum vnumquodque certos formarum gradus ar- guere. Itaque cum fatis apertum fir, ea qnz femper ge- nerantur ex putri materia radus fcu guflus virrutes non excedere, illa quz femper gencrantur‘ex concubitu per- feda appellari pofle 8c phantafix fcnfu infigniri : affen- ticndum videtur, animalia, quorum exordia fumtintur i putri materia, his vere imperfediora efte , ideoque dc- ftitui ea fentiendi virtute qua perfediora carere non pofTunt, ipfa fcilicet phantafia. Neque vero dubitatione afferre debet ratio accepta fcu i partu viui, cui fomnia- di virtus ccnfcturadiiingi, feu i nidorum conftttutione, quafi in ea vis phantafix infit. namfomniandi vis tunc tantummodo adeft patientibus viuum animal, cum talis * ortus illif quoque ncceiTario Conuenit , neque ex putri materia generari polfunt. Nidorum vero conftitmio nihil concludit , tum quoniam talis nidi certa forma ea Vniuerf Inft, ad hom. pcrf. 235 rent, turn etiam quoniam apes Se alia imperfediora, qux vifu ac auditu carent» (ibi fedes conftituunr,& piu ra huiufnodi agunt , que communis Katurx inftindui necelTirio afcribeJa funr.iam enim conftiturii cft, hunc ca ratione ebeomitati impet feriora , qux perfcdktnum fenfuum ac ipfius rationis vim xmulantur. Secernendi ruitur erue ab hoc animalium ordine pilees qui abfquc concubitu non generantur nam phanta(ia etiam prxdi- ti funt. pifces vero , quos in hunc ordinem afctlcendos exiftnnamus , non admittunt differentiam Ictus, quod aliquam admirationem furta (Te afferre polfer , cum hu- iufinodi diffcrenttx in exteris longe imperfedioribus repertantur.nifi rede cenfcri polfet id oriri ex acumine aquarum huius ordinis» Se marinarum prxicrcim : nam tale acumen mafeuii munia fuftinet.hancobcaufiim ca- rent membro genitali Se tcftibus: quod tamen omnibus animalibus ouiparis , qui non incubant nec pedes ha- bent, commune eft . alTeritur etiam inter animalia, qux r perfediorem ordinem ingrediuntur, aliqua fj mininum fetum tantummodo continete, hfcque venio fpirante concipere, idcoqucfubadaiica appellari. Qua nuis au- tem Natura conlhtutum fit , vt inquibufdam milia fc- xus differentia appareat, quadam vtrumque fexum con- tineant.qaxdam femininum tantum , nullam tamen ex foliusmafcutini ferus virtute propagationem proten- dere potiunt, mari etiam elfcntialiter conuenic femen iniicerc.ideoque illi impofsibile cft abfquc femina ge- nerationem complere. Pilees huius ordinis , dum ge- nerantur cx propagatione , oriutur ex ouis, & quamce- Icrrnnc perficiu uur. pariunt autem vtplurunum fcmel in anno.pars maior melibus Martio, Aprili, ac Maio.ali- qui Autumni tempore, vt puta Salpa, Sargus, Torpedo, Spatina,& alij nonnulli, quidam Hieme vigente, vt Mugilis, Se Apis. damur etiam nonnulli qui pariunebis in anno, vt Lupus, Scorpio, Sargus, Saidx,& faxatiles. Mulus vero tertium partum adtungit. luter cartilaginea etiam Quatila bis parit. cx Muftcllotum autem genere, qux Stellata vocantur, bts inmcnfe videntur patere quod tamen ideo eucmt , quoniam illorum oua li nui non perficiuntur, his ac exteris animalibus omnibus, qux neque cx partu viua oriuntur, neque ex ouo per in- cubatum , commune crt nulla parentum cura educari, fed folius Narurx Moderamine perfici.Mures ac extera, 2ux ad eundem ordinem deduci poliunt, fumme fxcun- ifunt. nam invtero facile formantur Se quamcitifsi- roc, ideoque & plures filios pariut.Sc lxpius, neque cer- tum generandi tempus exquirunt, idem conuenic lepo- ri,cuniculo, & exteris huiufmodi animalibus , qux me diacenfeiipofiunt inter hunc & prxftantiorem anima- lium ordinem. Capvt XIII. De ph.tntjfii fer: fu, Ae<jue iIIim ippetieu ue rxejHCtd. 'vmuic.r.tcnon de Ammihbus ejHx db illi* eonjiitdu :rur. SOir fenfus communes ad perferiora pro- cedentibus occurrit phantafix fenfus. hic in- ter fenfus abfolute corporea refpictctcs fum- mum dignitatis obtinet locum.nam, obiedis externis omnino re motis.illorum fpecies retinet, eafdc varie defiungere^ componere , ac immutare poteft , fi mulquc nouas formas ac imagines obticere, quod fum- mam.refpcdu eorum qu jiunt ablolutc corporea, pote ftatcmconrtiruit. Spiritus phantafix vim afferentes magnam depura- tionem expofcunt.eam fciliccr quj deducitur non tan- tdm ex infttumcntt temperamento puriori , fed expof- cit prxterea depurationc ac confliparioneni ff pius re petitas, vt fpintus redditi f umme puri ac fortes, loge fir- miores ac ad fingula obiicifda apti ac firmi inueniatur. hocrenfuum pcrfed£ internotu fpiritibus vere tribui- tur. primo enim depuratur in organis fenfufi exteriorfi, pollraodu exacuuntur ab organo fenfus cbmunis in ce- rebro cortituti. demfi ab iplorum fcnfuu perfede inter- 236 notum organis plenius & perfc Alus depdrtmur ac ilJu- lirantur. Itaque cx pcrfcdifsimi organi virtute fumnu coufummationem adipifeentes intcTladualis virtutis a- dus excitant ac concomitantur ,quo nihil diurnius ex communi Naturx ordine i corporeis expeti poteft. Ec hxc iu folo homine locum habent, ipta veto phantafia nico lortalTe lenfibilium Ipecicium retentione ac tntex.-, nam repetitionem & itnmuratione primo exercere po- tell, quonia ccrebt i vccriculi illi dcfcruientesxonftuufi. tur in anteriori capms parte , mfiftentlfquc ventriculis., lenius communis attmguncpartd capitis fuperiorc. Ss- igitur icufibiles tprcics ad fuprexnum de! jtx necc-f latio conllipanrur, colliguntur, aclong«6imioic man- fionem adipifeuntur , ita animas vis,animali animalem ducdionem libere exercente , eas liberi intuerur fiuc cx toto,fiuecx parte, leu vt aflociantur,feu vt «iiuidun- tur. Obicdum affedus phantafix dcfcruientisnecelfa-, no extetnu cfl.Sc internis phantafix perceptionibus ac motibus proportionxle.diximus enimfcnfuum mtcrnb IUU1 affectus externa refpiccre, quatenus internotum naturam rclcrunt,talia funt corporea omnia, quatenus uiuidi, copular i,(eccrni>commifceri, fcu alia ratione cx tcinc leu uuerne immutari pofiunt. Eiuidem igitut ap- petitus finis lcu fcopus er it, certas copulationes, difiun- Ctioncs ac immutationes , prout lubct,feu inducere, feu 'amouerc. Exhilaratio & tnfikia fumendx erunt ex li- bcia carundcm profecutione fcu declinatione: Quies exconlummationc horum, prout expetuntur , prjrfct- tim u ruinx nullus fit timor, Angor ex eorundem ruma, leu oppofita copulatione , prxfertim fi nulla coi rigenda Iit lpcs. Hxc vero exhilaratio neque voluptas neque animi exhilaratio dicenda erit, fed delegationis vocem proprion ratione recipiet. Ptoicquendi modus huic aficdiont proprius ( vt vir- defurj f umendus cft cx magna piomptitudmc ac petfe- ucrantia in profecutione eoium qux incepta funi , cui aniiiiteua<uanxictas&; lollicitudo accedunt, hxc veto anxietas ac lollicitudo ideo huic atfcdui ell propria, quoniam ca qux externe agenda funt, alfiduum phan- talix cognolccniis vfum cxpufcum. fingula namque ck uncini conceptionis imagine moderari debemus. Spi- ritus igitur huic cognitioni deferuictesi corde ad pha- tafix organum hac cx parte ncccfTario tollendi funt, 8c m eodem organo colligendi, at appetitos , cui fcotietis virtutis organum commune cft , quique ad exrenia cft propcnfus^oldcm Spiritus ad proprium fontem fimulq; ad externa repellit, rnotus fiquidem ad externa ibi in- choandus cft vbi definit motus ad interna & fenfus per- ceptioconfummatur. Quaouis igitur etiam abfque vlla pcrtuibatione fpiritus abaffcdtu quandhq; rcpcllipof- l»m,nihilominus,nififummatepctantiaadhibcatuj, hx ipiricuumamadliones ac repuifiones animum adaoxie tatem &: lolliciiudiue deducere (olent, nam affc Aus ad externa impellcns,fenfuiquc intern^colligenti obtem- perans,ea ratione proprij munci is curam gerir.vt fenfus nifsiones quodammodo extorquear. quod( vt videtur) nihil aliud cft qu.;m anxietate ac follicitudinem afferre. Qiiod attinet ad cxcquendi virtutem huic affc&ioni defetuieniem.ex didlis colligere licet illius munus effe corpotcorum copulationes diliunAiondfque aAu pet- ficcre.ltaquc pio animalium natura illius ‘organum di- • ucrlumcut. nam quxdam his incumbunt ore, quxJaui pedibus , quxdam manu, externorum etiam a**xilio ^ fortaflc sffumpto.quod homini piopriifsimum cft. In i- pfis veto animalibus phantafia pixditis non pauca ea ratione perficiuntur.vt cx prxftantiorumfcnfuumadm, dione parum incrementi vidcanturadmittcrc. huiuf- modi lunt motus, (lcu alis,ac volatu, feu pedibus, ince<* iu ac faltu exerceantur )Se generandi ratio. Volatui mi- mftrant du j alj, quibus adduntur totidc pedes veincef- fus terreftru exerceri poftit, atque natatio. iid£ volatui quoque vfui funt: nam ad poftetiorem partem ilcdudi volatus diredione reddunt faciliore .licet id caudxprz cipuc conueniat. has partes aues omnes phantafia prx- ditx obtinuere, excepta auicula qux pedibus caret, ided- que apes appellata cft. inceG jm ‘t 237 Incedit s acfaltationes ab his animatibus exercentur quatuor pedibus, omnia enim quadrupedia fune, neque rcr reftrta foltVn,fed ea etiam qux ciim fub aquis prxei- pue degant ad emergentes terras accedunt, ab his ho mo fotus excipitur , qui ficutiob intcllcdualis v in ut is vim excellit <Sh&» animalia, ita inaliis prxrogatiua ali- qua infignituseft,5f fingulaiitcr eft bipes, atque ea ra- tione vt, licet illius crura rcfpedu litus pollet iora ani- malifi crura videantur imitari, nihifofninus ex inflexio- ne imitantur ahteriora.quod auibus , qux bipedes funt, nullo modo cAucnir. auium enim pedes quadrupedum pofteriores pedes (quantum ad inflexionem attinet) imitantur afe quippe anterioribus pedibus proportio- ne refpondenr. at hominis brachia Se manus quanurs, dum homo currit feu vehementius motui incumbit,nb parum adiumentr conferant, 8c in natatione fint necef- fartac, illis tamen aptantur munia longe prfftantiora, artium fcilicct vfus, Ac exteroru plurimorum, ideoque per accidens omnino motui inferuiunt. Quod ad gene- randi rationem attinet, hxc anlmajia ex folo concubitu generari videntur: femper limite pariant , fiue imme- diate, fiueexouo per incubatnm , & filiorum follici- tudine per aliquod tempus fumrac afficiuntur. Mjfculis eorum , qux immediate fimile ac viuum patiunt , fem- per refles ac membrum genitale tribuutur. quod etiam inter ouipara incubantia Acudhonibusetienit. exterx aue incubantes teftes tantum habent, St incerne. Ani- malia phantafia prxdita ac perferiora, vt par cft* diffi- cilius formari poflimt. aues ramen aliquanto facilius quam viuipara.in vrroque etiam ordine plures dirtcren* x i* dantur, quarum caufx fune maior ac minoranima- lUmagnitudo,perfcdi6rqueac imperfectior formatio ac temperamentum. ad idem etiam facit fexuum difcri- men. mafculus enim, licet perfer ior, facilius generatur quam femina.nam internus illius calor acutior celerius concoquit Ac celerius opus perficit. Inter aues patieres >Acal ix auiculx fimilis magnitu- 1 elinis incubant per duas hebdomadas , Ac attingunt sertum; nam decima quinta die ouis egredi folenr. Quxrnediam magnitudinem fortitx funt, vt puta cor- nus, gallina , accipitres , columbi , diebus «plurimum viginti duobusrcomplent enim tres hebdomad a s,Ac at- tingunt quarta. Maiores, vcaquil* Ac anlercs, Ac carterx, qux his magnitudine videntur pares, complent quatuor hebdomadas , & attingunt quintam : incubant quippe diebus viginti ora Aues omnes maioris ac minoris magnitudinis vtplu- rimum fcmel in anno parere folent Ac verTs tfporc. In- ter maiores tamen gallinx. quas Indicas vocanr,& qux domefticx funt, fxpius pariunt. Interminores hirundo & merula bispattUs edunt: prior vero merulx partus ob frigusfprima namque inter aues parit) frequent ilsi- mc deperit. Aues medix magnitudinis , quatenus funt domelticx,fxpius in anno patiunt, vt gallmx.Ac colubx qu$ quamm axime feraces funt , lingulis enim menfibus parere folent , prffertimfi locafint aprica Ac cibis a- bundent. quatenus vero non funtdomefticx , vtpluri- mum fcmcl in anno parium, illx tame excipiuntur, qux rtanfuolare ac regionem mutare folent : hx namque !$■ pius fetificant. Inter animalia viuipara,qux femper oriuntur ex con- ildmUyVrfa qux filios admodum informes ac plures pa- tii, triginta tantihn diebus , vt dicitur , fert vterum: ca- nes autem , lupi, Ac feles diebus fexaginta tribus, hxc e- liam plura pariunr. Sucs.quf fimiliter plures filios pariunt .permenfes quatuor vterum gerunt: oues Ac caprr menfibus quin -qchf vnum pariunt, quandoque duos* Hxc omnia animalia bis in anno parere poliunt, quod frpius etiam cuenir*C<ru$ mefibus odo. hx f&militcr vnum vtpluri- mum pariunt, duos vero quandoque. Boucs nouem me- fibtfc vterum ferunt.decimo patiunt, vnum vtplutimum edunt, quandoque binos. Idem homini conticnic. mu- lier tamen, (licet rarifsimc ) binarium numerum exce- dit. Delphinus quoque per mentes decem vterum fert. Equx Ac afin$,que vnu pariunt, menlibus vndecimgta- Contemplatio II II. Pars III. iit uid$ funt, duodecimo pariunt.equf tamen geftatio bro- oior videtur. Cameli menfibus duodecim tecundum aliquos , ali) dicunt dcccm tantnmmodo. Elephantes per biennium :quidjm tamen fpatium hoc diminuunt!, quidam vero ad rnenium perducunt.Ac harum quidem lenteotiarum diuerfitis ex eo procefsir, quoniam h£- rum animalium coitus non patet. Animalia plumalia infignita, memoria autem accb reris prxflant ioribus deditura, ( vt videtur )(unt auferes, anates, Ac volucres plures, necnon ipfj outs.horum ani- malium phanrafia faris aperta cft , nam fomniarc folent- quod phnmafix fenfum conuincit , Ac nunquam gerte- rantur ex putribus, quod idem demonftrat. hxc verd ad memori? fenfijm non perduci exeo coniedarc licet, quoniam vtplorimum gregatilia funt, Ac, fi ferte ab aliis ftgr«gentur>*d propria loci rcuertt ncfciune,qu? Aolis ditatem conuincunr. Idem circa rranfinigrantes lentie- dum videtur : arguitur enirfi his certam ponus aeris tc- pericm quam ptoptiasTedes cordi efle. eandem fenten-* tiam confirmat prompta eotum imitatio que agitur ab aliis ciufdcm fpecici. nam vnicaanfere vcloue ince- dente reliqux omnes feu ato feres feu oues illam quam ftnpidilsitnc fequunrur. Neque Vttb ab hac fententia recedendum cft ob nonnullas eorundem animalium operationes, qu? memoriam videntur argiierc.ex fupe- rioribus namque admonemur , animalia plura agere eX folius Natur? communis inftindu. Nouimuseriam for- micas At apes,qu? non tantdm memoria, phanrafia, fen- fiique communi catent, fedvifu etiam ac auditu, longt admirabilia agere. Ipfa etiam methodus diuidendi ac rerum fpecic* conllitucndi conuincit aliqua animalia admittenda ef. le , qux phantafia funt prxdita & memoria deilituta: ojmfpcciesad fpeciemfe habet ficuci numerus ad nu- ( merum , quapropter perfectiores generabilium ac cor- ‘ ruptibihumlpccicS vnico fentiendi gradu adiundoin- uicem diflinguuntur.hand fecus quam numerus ex vni- tatis adiediorfe' drflinguitur afeiplo, & nouam eflendi formain adipi Icit ut. C*MT JfUII. De ns , ijh.c .id pleniorem ditiorum animalium do - Urinam prosere a explicanda funt &■ primo de Infimius . NtMAttsrs, qu? a phantafix fenffi cohi ftituuntur , primo conucnit fomniare. cadent ex maris Ac foemin? concubitu concipiuntur ac feu per oua , feu in matris vtero oriuntur viua ac parentibus cognata. Igitur vt horum dodrinl fit plenior , fommorum rationes pro viribus explicabi- mus.aliqua etiam adiicicmus, qux vteumque demon- ftrare pofTunt principiaac formationem fjtus in mater- no vtero conftituti, necnon partes ex quibus conflant animalia perfediora. Ethfc quidem nos facile perducere poteruntad c5- ceptum eorum qux pertinent ad auium generationem cx ouo per incubatum ,quam etiam antiquiores diliget* tius dcmonftrarc conati funt. Vt fomniorum rationes plenius attingi poffint, prx- cipui: flacu£dum videtur rerum fenfibilium fpccics plu- res in phantafia retineri, h atque animali dormiente fx- pe ab illa deferri ad fenfuum exteriorum organa,qu$ iri fomnoob adhxfionem fpirituum frigtdiorfi i parte ex- teriori cliufa ac conftipara repcriuntur,a parte vero in- teriori ac calidiori aperta ac lioera.Itaquc rtfpedu pba- tafix fpeculorum munia exercere polfunr, purioribus prxfcrtim fpiritibus hxrcntibus mediique partes fufti- n entibus. Ipfa igitur phantafia omni animali diredione tunc deflituta excitatur ab bis ranquami vcrisacrca- libus fcnfation.bus, ficque decepta ad proprium imagi- nandi adumvete pcrducitur.Excitat igitur ac format a- lias fenfibilium imagines, qu$ recepti* magis cofcntiut. his verb ad fenfuum organa fimilttcr delatis, ac ad ean- dem phantafiam tanquam x fpeculis rttifom perdudis^ 239 phantafix motu* vehementior ac firmior red ditur.fom- niaque pluribus rationibus firmantur Ac extenduntur, prxfcmmfi ( vt par efl ) huiutmodi fimulachra delecta- bile quid feu contriftabile complectantur , Acadpro- fecutionem feu declinationem impellant, tunccnim dum plurima imperantur Ac appatenrcr aguntur, confc- quenti quadam ratione plurima fimulacra formantur, qux vifiones diutius protrahere poliunt ac pluribus ra- tionibus defledetemam & vigilantes dum certum ali- quod fortius imaginantur, ad pluraalia qux huic anne- lli poliunt, feu polfent , abfquc vita deCtionc feu dire- ctione phantafia dcfle&unt.Ea qux mouent dormientifi fenfus in fcnfuum exteriorum organis, vt fufpicari quis po(Tec,non detinentur:hoc enim admifTo fempexeande perceptionem inducerent, idc6que dormientes femper fomm arent, neque illi, qui aliquando vifus habuere , Ac- esci funt.de coloribus fomniare polfent. quorO vmim- quodque apertam falfitatem concinet. Quxrentibus au- tem,cur vna potius quam alialpccies a phantafu tranf* mitti foleat ad fcnfuum organa: rcfpondendum erit, eas imagines prxeipui excitari qux in ipfa phantafia fir- miores ac fortiores funr. Quapropter circa ca fom- niare lolemus quar vigilantes recentius tradauimus, nccnon circa ea qux maxime nobis coTdi liant. Qux uis enim vel minima horum delineatio ita phanta - fiam excitat »vt totam rei ac pcrlbnx imaginem fibi ipfi formet , ac alia plurima fibi obiiciat , prout affettio vr- gct.ad idem conducunt varif fenfibilium naturf ac im- primendi vires. ex his euenit vt imagines, qux ad vlfum pertinent facilius excitentur quam illx qux ad auditum feuadtj6tum pettinent.hx vero excedunt vim illorum qux mouenc feu gufiUm feu odoratum. Vifibilium vis oritur tain ex natura vifibilium(quibus cflencialiter co- uenie perfe&ifsimam obicltionem admittere , ideoqup depingi polTunt,quod exterorum nulli datum cft) quam ex imprimendi modo, nam vehementer afficere tolcnc. Soni quantum ad imaginum obic&ionem attinet, fe- cundu locum obtinucrciquantu vero ad afficiendi mo- dum , tangibilium plurima primas panes adepta funt. Igitur vt in pluribus fomnia incipiunt ab aliqua imagi- ne vifibilium, Ac nunquam ab his recedunt , nonnulla a tangibili initium futnunt, aliqua ab auditu, pauciffima a guftu, nulla ab odoratu, odorum enim imagines feu fpe- cies infirmi recipiuntur, ideoque fomnia rarifsimi ad o- dores extcnduntur.quod fi ad eos perducantur , animal flarim expergifeirur. nam ficuttfomnus olfa&ui pruno coQuenit , &• illius dcuiuflio fomni profunditatem ar- guit,ita illius excitatio facilius ad vigiliam reuocarc po teft-Simulacroi um.qux fomnis prima exordia prxbenr. xlix etiam rationes colligi poliunt ex corporis difpofi- tione ac flatu, nam phantafia prxcft non tantum exte- rioribus fenfibus,fcd etiam impcrfeltifsimo Natur* fe- fui, ideoque percipit ea qux hunc fenfum mouent, haud fecus quam ca qux fcnfuum exteriorum organis vtcuq; obiiciuntur. hinc animal dormiens fi prxtnatur aliqua corporali neceflirate, phantafia obiicit horum fimula- cra, fcnfibilcmquc talium tum affeftionuin tum altuum comprehenfioncm apparenter tnducir.eandcm obeau- £am illi quibus dulce phlegma a capite per dentes diflil- lat, fommant fe mei dcguftare : cholencis ignea forma ac vis obiicitur , Ac. phlegmaticis aquea. Imagines vc- ro i phani alia ad fcnfuum organa extenfx, Ac a fcnfuum organis ad eandem phantafiam reuertentes , quamtna- xime immutari folenr tam in acceffu ad organa , quam in reuerfione ad phantafiam, fxpc etiam adaugeri, dimi- nui, difrumpi , ac copulari , animales namque fpiritus i quibus recipiuntur Ac rcfieltuntur , non oinnino quic- kutit.led ob frigidiorum crafliotumque fpirituum uru- ptiones fxpius exagitantur ac perturbantur. Itaque id his imaginibus accidit quod imaginibus ab aqna rece- ptis euenire folct.fi aqua aliqualiter moucatur.hinc or- tum ducunt fimulachra inulitata.nouamque fpeciein af. fiduc recipientia, qux fomniantibus obiici folent. non- nupquam tamen, licet fimulacra quammaxime immuta- tur, fomnians hxc tauqui ciufdcm rei piopria infpicit. quod cb facilius cuenu, quoniam, quaniuisfomnians me Vniuerf Inft. ad hom. perf. 240 moria przditus fit , illius tamen vis in fomno efl fofnmi infirma. Itaque fenesfx pe fe canquam iuuenes intuen- tur ac vr iuuenes aguntinunquam tamen videtur eueni rc vt luuenislomniet fe fenem ctfireadcmquc deceptio accidit circa perfona, munus, ac reliqua omnia, tum rel'- pellu fui, tum icfpcliu aliorum , & alix quamplurimx, quas diligentius enumerare fiuiul & inutile Ac impolfi- bile cft. Silent io autc dcmandiJumnon eiit, fomnia ae fomniorum modos lemper figna effc alicuius quod jneft in dormietis feu anima feu corpore- Qua autem ratione fomnia aliquando contineant caufam.accidcntalc came eorum qux a fomniante funt agenda, feu patienda: qua- doque etiam deferuire pofsint prxfagiiuc praenotioni- bus futurorum, ac aliorum qux fum ignota, nunc inqui- rendum non eA.taliacnitn omnibus fomniantibus eue- nire non polTunt , fedhomnu tantum qui mtcllelfuali lum me decoratur. DecAufis dcccpnomiy<jut tn fommis comunt /, & de mepu tn fomno re tpft excr- ctrt poflun/. O m k 1 o a v m dodrina expofeit vt decionflre mus curnam in fomno phantafia decipiatur. Ac apparentem fcnfacioncm non vt appeten- tem, fcd vt veram ac icaiem refpiciat. ad i«l prxflandxm nos latis paratos reddunt ca qux fupcriil* circa lomni caufas enarrata funt. ducent liquidem in fomno fenfus communis, qui in corde efl, vlum fem- per amoueri . Cbm igitur animalia virtute illius per- cipere poflint fe rcipfa fentire, fatis apertu efl, hoc fen- fu in vinculisconflituio, Ac i exterorum fenfuum locio tate remoto , animali impollibile cfle difcernccc, vtrum perceptio Iit tella ac reaiis , feu non rt da Ac apparens: quin porius phantafiam ncccflar 10 colligere ac intueri qux i fenfuum exteriotum organis ad fe deferuntur, quacumque ratione percipiantur , tanquam vere lenfi- biliter percepta, dum vero fomniantes vtcunque per- cipiunt fe fomniare , nec plene alfientiuntor internis vifis , feu non fomnianres, fcd rcipfa aliquod videntes, audientes, atiterve fcnticntcs arbitrantur fe fomnia- re : curfus quidem fpirituum i corde ad caput riden- tium efl valde infirmatus ac attenuatus, fcd non omnino difruptut. fupcrfuntemmriuuli aliqui tenuiores, qui- bus fpiritus , qui In capire funr,his qux i corde efriuGc adhuc copulantur. Itaque, ficuti tunc hic fenfus com- munis vtcunque viget, jta fomnus non omnino irreplic. Idcoautem horum vtrumque, licet quammaxime diffe- rant, e idem caufx aferibitur, quoniam tcnuiflimilWi- tuum riuuli adhuc decurrentes, quandoque tendunt ad capitis poftcriora,quand6quc ad anteriora , ideoque iu- dicandi vis aliquando efl magis l;bcra,vt euenit fomnia ti.qui percipit fe fomniare : aliquando magis deuinlia, quod conucnic dormitanti , dum ea, qux vere percipit, afcribitfomniis. Somniantes non tan tbm plurima ex phantafix vi prx fentia ac reipfa fenfata intueri folent, fcd etiam non ra- ro imaginantur fe ab his feu voluptatem feu madi- ttam confequi,necnon eadem feu profcqui>amplcx»ftq*o feu fugere ac repellere, Ac ex harum propcnlionurp vi i- lia extern^ Ac agere Ac pati, hxc omnia phamafixeom- parata magis externa funt, ideoque vt plurimum appa- renter fiunt.quibufdaro tamen accidit vt reipfa feu me- bra rooueant feu voces quafdam emittant, feu, fi homY. nes fint, prolixius loquantur, furgant, Ac alia plura agas quorum ratio deduceuda efl cx his qux diximus cift. fomnum. Idem dormientes fi pifftantioribufcvirtu- tibus decorentur, perduci folent vel reipfa vel apparen ter ad alios alius, qui phantaflicorum digoitatcm exce- dunt, Ac magis interni funt nam homines fomniante* nonuunquain conic&am , cogitant , ratiocinantur , de- tnonflrant , ac plura concludunt. Ac hxc quidem aguo- nirflrpe apparenter, Ac exfolius memori» atfu, quo nd nunquam *4t nunquam fatfa,nequevnquam percepta, unquam prx cognita admittuntur : quandoque tamen ropfa , quod impcrfe&ioribus noneucnit. Phantafix vero deceptio non fimplex urd multiplex eft , vtputa dum aliquis fo- mniat le ad ledum accedere cubandi gratia, fomno cor ripi, fomniare , de his fomniis fententiam ferre , videli- cet vel vere e fle fomnia, vel nullo modo fomniaclfc, fed cuentus verifEmos , & plura alta fupertexere, quz non paruam admirationem afferre poliunt. Quacunque au- tem ratione hi przftantiores ac magis interni adus e- xerceantur , reipfa quidem exercentur , fed raroabfquc deceptione.plut alia enim innititur fallis fenfationibus, extert vero v*rotc$ magis interne his phantaEx obie- dionibus. Dcncit etiam animalis diredio,& fpiritus parcilsimc fuppcditantur.Prxtcrea(vt iain diximus)me moria in fomnofumme infirma redditur, quoniam illius organilm conftitutum eft in poftenoris capitis parte, quz crafsiorum ac frigidiorum fpirituum irruptionibus primo obi icitur , quandoque tamen acutiorum aefor- ciorum fpirituum vis ob talia impedimenta cranficns , fi diiiinior aliqua irradiatio accedat , ad maximarum rcru conceptum perducere poterit » vt poftmodum demon flrabimus. Contemplatio I III. Pars III. C A P V T X VI. De principii i .ic conihiutienc fxt;u animalium perfello- rum in materno unv. N horum animalium generatione fxmina no tantdm vterumprxbcc.in quo recipiatur, de- tinei-.ur, ar foueatur feme mafculinum, quod prxftantiori quadam ratione fptrttali viitutc Jnfignitur.tcd etiam pioprij feminis virtutem a diu n git, & conceptum animal certis humoribus nutrit, id fatis apertum redditur cx maris ac ffminx coitu , qui fc- minum emifiionem prxccdit,8e cx natura difpofiwon£ 3ue membrorum quibus animal certa ferie conftitucn um eft. Coitus mafculi ac feminxconfenluracxpo- fcunt , neque abfquc certa femin* propenfionc ac prx. paratione fecundi funt. membra vero, quz przcipuc inanimali generando defiderantur , manifefte dedu- cuntur ad duas feries, quz duorum principiorum vir- tutem conuintunt , coeuntium tamen ac concurren- tium. nam ci ratione fibiinuiccm adhxrent confen- tiuntque , vt videantur maris ac feminx amplexus non tantikm xmulari, fed ad furama confummationf perdu- c<:C4,eofde amplexus ab vtriulquc parentis feminibus, prout licet, exerceri credendum cft,& illorum vnuquoJ uc ita proprium opus exercere , vt nunquam alterius _-u aaiumentisfcuminiftcriodcftitUjtur. membra quf mafculino femini prxcipui afcrlbuntur , ( vt videtur) funt cor,epar,venj,altcriz,pulmo,trachea,bucca,ccre- brum,neiu»,nccnonolfa,cartt!agincs,fnufculi & tendo ne», demumque omnia inftiumenta motus &* fenfus, necnon illotum ac membrorum confenfus. Fxcninino femini tribuendus erit ventriculus , intrftina , gula ,& lingua, quz tamen tanquam vtrique feriei communis cenfendacft. hxc membra feminina mira quadam ra- tione circumlxpiuntur ac fttftincntur a mafculinis , vt munia intimiora ac magis nccclfaria illis propria fir- mius exercere pofsinc ad commodum totius corporis, virtu.e tamen mafculinorum, a quibus etiam alimenta externe colligenda funt. Ideo autem cenfendum cft,cor, & quz cordi anneftuntur, mafculino femini aferibenda efle, ventriculum vero , & quz i venrriculo prodeunt, feminino : quoniam (i ad inuicem referantur mafculi tic IXininx temperamenta, horum membrorum tcrapera- mencr.maniretti rcfeiunt. mafculi entm temperamentu inuenietut aduftum ob igne* caliditatis fle terrez ficci- tatis excellam ,qood cordi funilitei conucnit : fifmin* amem molle ob maiore vira aercf caliditatis & aquef humiditatis.qu? 1 ventriculi natuia aliena no funt hinc colligere licet , eofdem exccflus in vtroque femine vir • tute contineri, 5c illotum vnumquodque hugencradis l s+s incumbere quz proprio temperamento ftinf congrua. Neque vero his minus eft alfentiendum, quoniam cere- brum,cuius generatio cordi rribuendaeft,eft frigidum &r humiduin.ii ani igne* caliditatis vis pro fubretlorum ac concurrentium natura omnes pene temperamento- rum differentias inducere potefi. at horum principia intimiora accuratius examinanda funt. dicimus igitur tam mafculinum quam femininum fcinen quinque prf- cipuacompledti.licet non eadem ratione, videlicet vir- tutem formatiuam.quf infinbrotum vnicuique ac toto animali ( prout conuenit) propriam formam tribuere pofsic : internam difpofitionem ac propcnlioncm qup informatiuc virtuti paftiuc confentiat: caliditarcm abl- que inter miflione agcntcm.-huniidum caliditati confert tiens candemque nutriens, & exhalationem, qu$ calidi in humidum agentis vim confcquitur. Fortnatiua virtus mafculino femini przcipuc conue- nit.nam Naturz communis vis in illo contrahitur non tantum cx ea parte, qua diuinam potius quam czleftcm virtutem iniicit.lcdcx ea etiam. qua prxftanrioris ac di uinioris virtutis exordiis niiniftiat. nouimus enim ex primz fcicntif demonllratiombus, communis Natu- rz virtutem non fufficcrc in cfiftitutionc perfeci iorum anim lium quz Icmper ex femine generantur , ideoque 1 horum prima i Deo necclfatio incurpiifc ea lege , vt cx vtriufque parentum concubitu, eiufdcm communis Na turx virtute accedente , naturam femel acceptam exte- derent, h^c mafculmi feminis formatiua virtus anima- lis generandi animz proportioncrcfpondct, proccden- i» tcqi generationis curfu ita perficitur, vt animali iam cd ftitutovecc illius fit forma.quod tamen in hominenon ' cucnir:in eo cnim(vt alibi dcmollraium cft)inu.ltc&us refpicit corporeas formas fubftantialcsca ratione qua abipfis accidentium forma refpiciuntur , & reipcdtu illius Elfc , quo conllituitur homo , folus fuflinet infor- mandi munus. Difpofitio ac propenfio virtutis formatiuz vim am- plexans in feminino femine przcipuc viget, hoc enim ita fe habet ad virile femen vti corpus ad animam, qua- obrern ciufdcm feminini fciniim formatiua virtus tcr- rcltrcm potius quam diuinam communis Naturz vini contrahet , fle quz magis funt corporea fubminiftrabit.. Non difCmili proportione caliditas & humi ditas , nec- non exhalatio, qup calidi in humidum agentis vim con- fequitur , erunt vtrique femini communes. Itaque cali- ditas mafculino, humiditasff minino magis aptatur. ex- halatio etiam mafculino tanquam efficienti , & ff mini- no tanquam lubieflp maccrif magis conuenict.hfc tria caliditas fcilicer, hutniditas , &; exhalatio triplicem ra - tionem admittunt tam in animalis generatione, quam in ipfo animali iam confliiuto,videlicci vt manet, vt dif fuaditpr,& vt reficitur Seminalis caliditas in animali,vt manent, nihil aliud eft quam calor naturalis atq*, innatus,vt dtffuudirur , eft calor naturalis delatus ac extenfus per totum corpus, VC reficitur, eft idem calor naturalis, quatenus attrahit hu- ntiduin apte prf paratum ad fui nptrimentum. Seminalis humiditas in apimali , vt manent , eft radi- cate humidum animalis , vt diffunditur , humidum fub- ftantiale lingularum partium , vt reficitur , ciufdcm radicatis humidi vis ex alio humido Ubi conucnicnti fe ipfam reficiens. Seminalis exhalatio in animali , vt manens, eft idcin naturalis atque innatus calor,qua tenus eft tpii ituum o- mnium fons , vt diffunditur , cos fpiritus complcditur qui lingula animalis membra viuificat ac repfent , vt re- heitut, mhi aliud erit quam idem naturalis ac innatus calor, quatenus humidum dccCntcr difpolitum iterum concoquens. fpirituum omnium fomitem in fc ipfo con firmar. Generationis totius exordia pendent 1 formatiua vir tute mafculmi feminis quz proprij caloris minifterio vtitur.huic affiftic apeirudo feminini feminis quod pro- prium calorem exatat & eundem mafculino calori ob- iicic exacuendum. Mafculmi feminis caliditas primo virtute poti’qulm i. )- Vniucrf Inft. ad liom. pcrf. 243 aftu ignea, formatiux virtuti mtniftrans.fcipfam colli gir.intcrneque conftipai,fimulquc intra humidiora (ibi adhzrentn certam fedem conftituit , qux cordis munia (U (lineat. Fxminini vcrb feminis caliduas infirmior, in humidam agens , vcficulam educit , cui ventriculi par ees demandari pofsinr. his fic conftitutis virtus ram ma- fculina quam feminina, incepta concorditer profequu- tur. cordis nempe visvifeofa circupoficadiflbluir, hifq* magis remota petetibus conftituuntur nonnullx mem- branx,quz totam feminatem materiam ambiunt, neque patiuntur internum calorem vltcrius egredi, harum membranatum funt plutes ordines, nam confolidans caloris interni vis fxpius_repetita , remotioribus lam conft. tutis, internas exorditur ac perficit. Minotes communi nomine inctflbranxdicuiiturimaioresfccun- dirum nomen adpptx funt. hx vero magis cxccrnx funt idcoque feminx matrici omnino adhxrent , fimuique ab ea nutrimentum rccipiut , Sc iccirco demittere pof- funt ac reipfa demittunt ad fibi proxima humorem quenda qui ad fetusconftitutionem vtcunque pertinet, quique non permi'tit vi calidatisac fplritus , quibus cft ptxditus, feu ferrum fecundis omnino adhxrctc, feu mcmbianas ac fecundas fibi inuicem copulari. pro- cedente vero huius humoris delapfu,qui acalido confo lidatur, et. eduntur ex eodem marctuo vtcro ad fccun- das paruz quxdam venx ac arterix , qux fanguinem ac fpiritus ad cafdem deferunt, que^ue humoribus cocun- tibusdcmum concurrunt, pcrforantqueipfas membra nas ex ea parte qua funt infirmiores ac minus cohxrcn- tes ob humorem eiufdem materni vteri qui ad inferio M afsiduc cofluit.mfbranis perforatis maternus humor per eafde venas ac arterias ia contundas perducitur ad fztum, cui nutrimenta vbcriora fupocditant. Creden- dum tamen cft hxc tunc adimpleri, cum humor a mem- branis inclufus cordis vi partim ad inferiora defluit, Se partim exhalat ad luperiora , ac mcmbioru formationi eiufdem viribus perficiendx materiam aptifsimam fug- gerit. Ex defluxu iaauntut initia epatis, fimuique ve nulx ac atterir quibus epar ventriculo colligatur, ori- untur etiam vena quxdam Sc arteria, quarti vnaquaque ventriculo adhxrcns deducitur ad mattis vtetum per idem membranarum foramen. nam tam fetus quim ma- terni vteri humores ad eandem partem nccclfario dc fluunt concurruntque. Itaque venx etiam ac aitcrix hinc inde exuttz in vnum coeunt, & communem decui fum adipilcuntur , qui ab animali nato dccilus vmbili cum par it. Tunc vero maternorum fpiruuu ac fangui num maior copia repellit fxtus fpiritus fluxufque debi- lior es, cblquc retrocedere cogir. quod fetui nuximum commodum affert nam illius calor ia vehementius fer- uft dcpafcit humore proximiorem, appetitque adiumc (a ac nutrimeta externa, quf 116 difsimili ratione veti i pilo etiam funt heceflaria, ep-ite prxiertim calcfacictc llliufque humidiora fugente. huiufmodi autcfuppctns cordi ac roto fxtui delatis, ta cor quam vermiculus pro prij opet is confummationf libere profequuntur. cordi nepe flatus ac fpiritus,matcrnoru fpirituum impulfu re- ie Ai i parte interiori qua prius gradiebantur , fortius conce ntiantur illique intimius adnxrcnt,quo tantx ca- liditatis vim uxgrcfurtinente.camlcniqucad vctucu- lam vehementium tranfmittcnte, formatiua vinus cofti- tuit in corde quafdatn cellulas feu vctriculos, fimuique ventriculo vnicuique orificium externum adiungit, vt cor fuiinet amplificationem .conftridlionem.nccnon at- traCbouem ac expulfionem tccild ac libere exercere pol' fif.tam ad caloris interni fuffoc ac tonem vitandam,vita- Icfque fpiritus rcfjtcitdos,quim ad humidiora, quibus ipfum cor Sc extera nutriuntur, attrahenda. Quoniam aure hfc humuia poft attractionem erant primo concoquenda, poftmodum vero diflinguenda ac tranfmittend a , cor rrCs ventriculos obtinuit, medium, finiflrumac dexterum. Medias attradionis munus ob- tinuit, fic enim attradtatamad fimftram quam ad dex- teram panem facilius ac comodius erani muci poterunt. Idem, orificium fuum obtinuit in parte inferiori calido ‘enim proprium cft petere (uperiora Sc humidu libi fup- •44 politum attrahere : ventriculo Hniftro expellendi fubtt- liora ac rariora,dcxtero vero expellendi crafsiora- vter- que orificium etiam externum f»ttitus cft. Itaque illo- rum etiam vterque vtcui que attrahit 1.6 quidehumidx ac denfiota,qux aquea ac tetrea compleduntur,fed ae- rea magis qux poftmodu \ bet «us fuppeditatur ,miniftr a- (ibus epate, pulmone , & aliis qux acordis virtute pro- deunt, quzque cordis calorem moderari poflunt , lulTo- cationi obfiftctc A' fpiritus adaugere. ltaquc,ficuti tota lubflant ia cordis eflfcdcs caloris mafculini naturalis ac innati, ita illius venti iculus medius Sc attrahens, fede» ac fomes huin.di radicalis ccnfcri debet. Siniflcr ex- pellens rariora cft fedes ac fomes fpiiii^ium , & dexter expellens crafsiora, fedes ac fomes nuu unentoru. lam igitur corde fic fcipfum contrahente Sc expandente, fi- muique attrahente & expellente, exercemur humidorli coticodio. Se cxpulfio tam cotum qux funt magis pura acfpiritus vim maximam comploduntur , quameraf- fiotum. lingulis autem exhalatio ucccfTario adiungi- tur , qux (vt poft nodum dcmonftrabitur ) non parunt momenti affertad animalis conftirutionem. Non difsi- mili ratione ventriculus duo orificiafibiipfift ruit, al- terum inferius per quod nutrimenta emitti pofsint, al- terum fuperius per quod recipiantur alimenta ab co concoquenda. Quoniam autc tam cordi quam ventriculo conucnie propriam vira extendere adaliotum membrorum for- mationem , tam cx paitc fuperiori quam cx parteinfe- noti, haud Iccus quam plantarum feminibus, qux dum tetrx circumpofi.x humore imbuo fuinmb turgent,! parte inferiori radices emittfit,& i paitc fupetiori ger- minant (peculandum nuc cft.quanam ferie hxc ab illo- rum Vnoquoque prxftan pofsint. Exordio igitur acce- pto ab his qu$ otiuntur i cotdc , tanquam i nobiliori- bus, dicimus digeftione interna a cordcconfcda , craf- fiora cx fumma caliditatis vi rubea emitti, nam (angui- nis fotmam tam conlccuta funt. huius denfior pars dc- lertut adeonuexu vcuuuli quicx parte dextra lubiici. tur,& totius animalis nutrimento deferuire debet ,pau- Ijiimque coi dciatur ex ventriculi fuppofiti lubftantU fugidiorj. Itaque, prout hinc atque mdcdclabnur, for- mat feu perficit ipfuin epar prius foriaffc inchoatum, biguinis vt r6 pai s rarior eoufquc libere finit, donec ad anguftiora atque etiam ad temotoria ac frigidiora per- ducta multipliciter condcnfetur.conftituenscarnofa Sc alia qux animali dcfcruiunt. Saguis autem i fummaca- liditatc n-tus, neque abfquc fpiraodi virtute oritur, ne- que a fpiruu difiungi poteft. quod tamen in animalibus perfedtioribus esurione adimpletur, vtfangu is Sc fpi- ritus non omnino commifceantur , ted tantummodo cx aliqua parte. Quapropter vterque propria fibi viam parat , k am- bx propi ias etiam voces obtiuuere : illa cmm qux plus languims quam fpiritus defert, ac dextero cordi» vetti- culo prxupue munftrat, Vena appellatur, qux vero con unet plus fpiritus quam faoguinis , Sc finiftro vctticulo aptatur , dicitur Arteria, harum vnaquxqucd cotdc re», cedens, vna excepta qux furiam tendit.ad finiflram co- uertitur, ob impulfus maternorum fpirituum > poflmo- duinquc 111 part.s difeinditur ,vt vnicuique corporis membro nutrimentum Se vitam impartuntur. fic ut i enim fpi. itus Unguini tribuit vt fic nutrimcniO virale, itafauguts cuapor.ns dut Ipintui vt firmius coofiftar,&' fortius operetur. Anetia aut an maior , (pii itus a.1 fini- ftram dcllcdcns,dicitur Aorta, vena vero ilhadhfrens dicitur Vena magna. Quf ob cordis caliditatem fl uunt ac fp itant, hac ra- tione, fpirituum virtute acccdete , ptoprra munia prq, tequuntur.exhalanua vero tiefcruiunt conftiuitioniKus pulmonis ac exterorum membrorum fupcriurtiju, prx- fenimque ipfius cerebri, nam dum illotum crafsiora in tublimc feruntur , recedunt aliquantulum a caloris vi incipiunt fibi ipfis cohjrere , inducumque pulmones! quorum fubftantiaobid eftfpongiofa ac valde leuis. hi vero licet cx nulla interna virtute motu inchoare pof- fint, mouentur tamen iudclincnttfrque tolluntur ac dc- (idunr. 24$ ciduntiqooniam excedens cordis caliditas non faris rc- iTiUtirar cxfola illius contradione 9t cxpullione. Perci- piens igitur vna cum membris circumpoficis vchemen- lioris caloris incommoda » vi.illius lenius ijiun Narurz Jeuftim appellandum diximus, cadccmquc abhorrens ob ciufdcm femus appetitum , excitat cxcqucndi vinutem cifdcm fenfui & afledui defcruicntcm , atque itarxer- c«, vt,dum membra circumpofica fe tpfa extendunt ac' retrahunt, fimul pulmones adhxrcntcs extollant ac rc: laxent, illorum prxfenim raritate vix obfiftcntc. Tunc veto inducitur ncceflarib externus aer pet adi- tus, de qnibtispoflmodqm dicddirm eric.ca tamen lege vt pu!monft>u%,*x proprio pondere itetu delabentibus, breui expellatur. Hinc igitur effluxere perferiorum a- ntmalium fpirationes ac exfpirationtfs, quibus indefirre- ter repetitii cor & alia circumpofua fine intcrmlfvonc refrigeratur, fimulquc obuiam itur animalis futfocatio- ni, quam caloris vis diutius interclufancccffario indu- cercr.fpirationlim tamen ac expirationum motus cordis motum non adxquant. na calnlitas ex vnico cordis pul- po prodiens, nulla adhuc incommoda inducit, eu prf fer- titn acris frigidioris nuper indurti vis adhuc vigeat. Eoufquc.igi; ut infpiratio differtur, donec cordis pul fibos repetitis caliditas incomodi lenium pariat-id vero nulla certa lege definiendam cft. nam infpirationcs ac exfpitat iones frequeiius fcu tntcrmifsius exerceri folct, prout cordis caliditas eft mrcnfior fcu mirius imenfa, atque ob id etiam ipfum cor frequentius pullat. Pulmonibus has agitationes exercentibus fpiritus pe «ens fuperiora t rachcz conftitutionem exquirit ac con- fequitur. nun (ve ex conftitum colligere licet) neque materia dceft , neque vinus efficiens. Non difsimilt ra «ione aereum exhalationis vi per tracheam eleuatum, prif fcu buccx expanfionetn quafi terminum certum jequlnt:ad cuius conllitutioncm ventriculi etiam vir- tus alia cx parte enixe tedit- hxc enim fituti ab inferio- ri parte inteffina firmat , ita cx parte fupenoti gula fcu met im producit, cx quo cuenit vt tam cordis quam ven fricui i virtutes in animalis orc , gutture & lingua ple- nius copulentur. Lingua fiquidem & guttur deferuiut cordi icfpedu vocum eorum munere emittendarum: jcfpeftn vero faporum ac nutrimentorum ventriculo mmiftrant.SiCun autem feminali virtute primos ac im- per feAiores attus exercente, media qua: ad ccntru ver- gunt quammaxime calefiunt , ita extrema quxmagts i centro recedunt cx ncccfsitate frigefefit. id in illis par- tibus prxeipue locum habtft. in quibus frigiditas mater- ni v.cri circumpofitam caliditatcm refugiens feipfam collidit. tunc nempe 1'Umme intenditur , 3: ofsium ton- ftitunoni deleniit. Foetos igitur, qui in vtero fphjricara figuram videtur armulari/cpiretur vndequaque ofsibus,nifi quxda mol- litiem ex ncccfsitate rctmerenijob fummam circuinpo- fiti vtcri humiditatcm.hjc tamen offa femper obtegun- * tur mofculis fcu tenuiotibus fcu pinguioribus, pro di- ucrfuate lituum, quibus infrigidans virtus mtenfiuslcu I minus intflc aptatur. Capitis igitur fuperioris os, quod | vocant crancum , non carne fed cute tantummodo cc- I jritur.crafsiori tamen. locus quippe in quo formatur, vtero valde cft proximus , & a calefacientibus maximi diftat.quod taracn imclligendum cft prxeipue refpcttu | Contemplatio 1 1 1 1. Pars 1 1 1 1, partis pofte rior )«,cuius os du«fsimum cft pars vero an- terior fupetiorque,dtnn factu i in vtero detinetur,! pe-- fterioiis parns duritie longe rccedir, prxlcrtim in ho-, mine. Njim>id infirmiora ac hujnidiorj declinat. Eli- dem efficientibus, afei ibendum cft quod < ranci qfjlb us alia etiam offa circumquaque adneiantur , qux Iphx- ricam fimiljtcr qupdpm patto figuram obiiciur. horum tamen inferior pars ea ratione confulidjtur, vt per cer- ta fot amma pateat aditus his qux afsidue lurfmn ferun- t ut Victure Icotdis. hotum vero temperamentum nccef- tario rarum cft. Itaque ofsibus vndiquccircumclula dc- latiqaoad iplum ctaneum , frigefeant accondenfentut net die cft. Ad inferiora igitur morCQpre liqilcfccntis delabcmi a, cerebri ventriculos rormant^ji tamen ob innatam humiditatem , ac caliditatcm , nou vt cera du- rclcunt ,(cd propriam mollitiem retinent. Interimta- mtn dum pe; quxdam alia foramina' turlusad inferiora dcfluut.c aloris virtute, quf in infrrionbustmgn viget, ita exficcantur,vt ncruorum formam paulatim recipiar, & adeonfummatione perducant, dum pcrucnientes vel ad carnea ,vcl ad alterius complexionis membra, pro- * prio decurtui finem imponunt ; tunc enim a calido per- ferte concoquunt -tf.quidam tamen, quoniam mcllioti- buscopulanuif,monioresfrint»& fenfui prxeipue Infer uiunt. reliqui durioribus annectuntur, & motui mini- i liram, prxtcr hxc ncruorum muina , illis prxtcrea pro- - priifsmum cft pcrfcttifsimc copulare omnes animalis partes tam difsmulaics quam fimiiares. quemadmodum en in» illorum maceria a capite detinens dclabirur ad vnamquamque corporis partem, itaad nemorum iormi perdura Ungula lingulis ita anncCtic,vt capiti pexciput . fubiiciantui. ' ff*{f Silentio autem demandando non eft , fpiritus ab eo- dem corde probitentes moucn lurfum, dearitim , & ad latera, cordisdirtgctis virtute, haud Iccus q-.im pedes, quiob eandem dfrcrtionem indiftinCtc ad diurna de- . flcCtuntur atque etiam circomuolnuiur. Accedit etiam naturalis propcnffo fpintuum. puriores enim ac Icuio- res fuperiora lua fpofttc petunt, hi virtmes fenucmes ac mouentcs pauunr & exercent,idc6que animales fpi- ritus appellati funt. Illi qui neque ad fummam puritate . adhuc lunt pctdutti , neque impuriores adhuc effedi,, donec verfantur circa cor ,quod medum regionem oca t cupat, dicuntur vitales. Impuriores ac aralstorcs petiit- infimiora, & naturalium denominationem fortiti funt, : exeoforcaffequoniaea virx munia exercent qua plan- tis communia funt , quxquc(fi comparentur virx , qux conuenit animali , vt eft animal, cbtinctquc tam pallan- di & attrahcdi.quam infplradi ISe rclpuaiidi vim) a vine dignitate reccdunt.quou cx co etia apertius cofpiei po- teft, quoniam ventriculi com odito, qux plantarum con- cocione cft longe prxftaotior, duplicem prxterea con- coctionem admittit, ea namque qux femel i ventriculo concoda funt,! «alsiori ficciorique fupcifluitate feifi- Cta.in epate accuratius cGcoquuiitur.icicdtiq-, parte bu midiori ac magis aquea tertia concodtion^ cxpofcunci- qux in corde cofummacui , Se ipfj fircocodta vere vita- lia reddit, cor enim eft-inftrumentum vniuctfalc ac pri- mu. Itaque illi prxeipue coucmt.tam hanc prxftantiore ■ viucndi ratione exercere quam extera membranae Ipfol - fpiritus eadem viuQS ac vitales efficere. i- i). contemplationis Q_ V A R T AE, Pars Quarta: Q_V VF.RSATVR CIRCA P R jES T A NT IO R E S brutorum animalium Ccnfus.qui illo. confcquumur,&: a£ illis conihtuuniur: circa Icnfuum homini proprium : circa humani naturi vircurcs ac partcsmecnon circa ca qui prirercadeliJerantur ad con- fummationcni huius Icicntu. C APV T 1. Dt nttt/juttt t/uornn. dnm ftnfuMm,tjm fhnnufin dignum tm trnnfetndnm , tc in fftcit it Mcmmammonn .tppt- iun,m txtjnendi vmutc.ntcmn dt nmmu/iknt ni tn nnihnuu. •f. Atvralivm formarum gradus eo- \ ufquc extendi dc bci , donec ad fummum Iperfcdionis perdudi intclleduali natu- Jraraffocientur. Quapropter , licuti virtuti perfedifsi- * mz corporeum operandi modu non tu fccndcnti adduntur fcnticnres virtutes quas ha&cnus perluftrauimus , quarum perfediffiroa coi porca omn>a fptritaliter percipere poteu » ita huic accedit necctfc cli (enluslonge prpftantiores.qui corporeoru etiam perce ptiones certis quibufdam gradibus depurare poiunt, vt noifiprxftantiffimus,Deo optimo contuente, tanto mu- nere decoret ur.huiufi nodi cft cogitandi virtus, hominu naturx propria , cui duo fenfus i.ipertcdmres , brutis quibufdam communes-pixcedcrc debent ,Mcmoria fci- ]icet& itftimauua. Memona.de qua vti imperfediori primbdicendum eft, abfque feufuum impcrfcdiorum concutfu n.hil c6- cipityillilque vacantibus nihil obiicit:illius enim paries funt, concepta ita retinere , vt rerum fingularitatc tan tummodo accepta, facile reiicipofixntquxcumque illis necelTario quidem ied accidcntalirer accedunt, vi puta locus , litus , habitus, foc ictas, folwudo,& fiquid aliud efttala hx vero perceptiones , phantafix ac fcnfibu» impeifedioribus proprios adusiurfum circa eadem c- jcercencibus, non tantum illorum adus longe faciliores ac firmiores reddunt, fcd etiam in caula funt vt ipfa me- moria talia tanquam prius concepta ac tecenta anima- duertar , licet non eifdem. accidentibus circumltipjta. hxcvcrb perceptio priori coniona,dum excreetur abf- que vlla reflexione ad priorem adum , dicitur comme- moratio • dum vero continet reflexione ad adum prio- rem,dicitur rememoratio fcu remmifeentia. qux horni ni tantummodo conucnic. circa huius fenfus organum admonuiife fufficict, cerebri feu cerebelli ventriculum, in pofteriori capitis parte conllitutum , illi propruflime miniftrare. ibi enim omnium perceptionum colledio ac detentio longe facilius exerceri potcfl.Memorix ap- Eetitus rcfptciet externa qux his internis pcrccptiom- us proportione refpondcnt.Vcrfabuur igitur circa illa quz redi feponi poliunt, moxque non abfque aliquo impcrfcdiorum fenfuum bono fcu voluptate depromi> idc&que propriori quadam ratione bona vt ilia appella* vi folent. illorum nempe bonitas oritur non ex rerum natura, fed exfolo vfu.ln brutis animalibus talis appe- titus fatis infirmus eft, quoniam illorum memoria fimi lirer cft infirmardeftituitur fiquidem vi rationis, qux ad jllius confummationcni clfentialitcr pertinere videtur. Ex eo quoque colligere licet, bonavtilia mcmonxap petitui re de aptari, quoniam illorum colledio , repoli tio ac depromptio exerceri non polium amoto memo- ri* vfu.acredir etiam vt illi, quorum perceptio meinora bilium ordinem paru excedit, nifi ab imperfedioribu: bonis capiantur , fint bonorum vtilium appetentiores, eiufde appetitus finis Icu fcopus erit, talia copiolc fepo- ncre. arque eadem ad proprium commodum abfque iU lorum defrdu proferre, quapropter , fi hxc adu adim- plcanttir.ablintquc non tantum impedimenta,pcrtiirba tiones,ac corruptionis feu ruinx fufpicio/ed etiam frau dis feu furti rimor, hxc atfcdio vere conquicfcet illam- que voluptatem experietur, qux animi quies, prout nc- cefTari^ ac vti lia rrlp icit rede appellari poteft. porro modus, quo ad ptopofitum finem tendit ac proprium a- dum exercet , non ex irruptione, nec cx morx imparil- ia , neque exfola affiduitaceac pcrfcucrantia Sc animi follicitudinc deducendus erit, fcd ex plurium tum fiu* Hiationum tum detentionum patienti perpefsione. Ei- dem etiam propriilfimum videtur efle non tantdn» oc- culte ac fccretc proprium finem profequi , fed etiam o- m em illius adeptionem celare : qua in re a phantafix afledu non parum differt, hxc fiquidem licet ante pro- polni roufummatioiiemfecretionbusdcli detur, poli conlummationtm tamen omnia omnibus nota atque a- perta cife vt in pluribus exoptat. Excqucndi potentia huic uifcdui delcruien(,ac eiufdem potcncix organa, £a ole pofiut animaducrti.execiitiux enim virturis munia funt , ea pttfiicrc qux affedus exoptat : huicque ca nc- bra mimllrare contlar.qux hxcadu prxlLnt.hxc tam6 pro animalium diuerforum natura dtucrfa eruur.limul- queperfedmrafcu imperfediora- Inter animalia, qux memoria quidem pollent , fed prxftamiotibus cognof- cendi virturibus carent, capreorum genus omne, Tues, ac alia fortaiTc plurima connumeranda videtur, horum memoria conuincitur, quoniam a grege fimilium 1'xpe recedunt, & folttarie pro fingulorum natura latis con- fidenter morantur. horum tamen memoria ob rationis defedum aliquando infirmior cenfcri potclt. Eadem ve ro animalia fenfu pixHamiorideftitui cx co coiijcdare licet, quoniam prxftantior fenfus amicitiam & inimi- ci, iam refpiclt. hxc vero animalia amicitiam ac inimi- citiam, quatenus huiufmodi, non attendunt, fcd in illis ratio omnis tum amicitix exerccndx , tum inimicitia fulcipiendx accipitur ex bonis vtilibus, aut aliter dcle- danttbus Jeu opitulantibus. quod atTcdion ibus o nnib. aliquo pado commune eihomnes enim deledabilia af- ferentibus concordant,aufcrcntibus autc aducrfanrir. C a r v t II. Dt /i(j}imatuta,(lcd]ue tlhus tum dj}rEhone\ tum cxecu - ruta vtwutjHtenvn dt animal tb tu ubea eonftitutu. Ehivi interior , qui memoriam dignitate prxftat,ac /tllimamix nome obtinuit, corpo- rcoru fpiritales fpccics ita depurat , vt in illis percipere poliat fpiriialia. qu$ imperfediores fenfus *49 Contemplatio 1 1 1 1. Pars 1 1 1 1. 250 finfus no attmgut. nim et quada feu colledlione feu exi {limatione concipienda funt ratione ab ea no dilsimilt qua legentes ex viftbilibus litterarum charadteribuso culorum minifterio perducuntur ad conceptum vocum inuifibilium.huiufmodi funt illr amicitix ac inimicitie, qux cxctceri folet , non refpcdu totius fpccici indeter- minate, ob certa fpecicrum lympathiam feu antipathia, a 'tannirque nbtantilm fcntienttbus imperfectioribus, fed iplis citam infenfatis, feu ob perceptionem illorum qux dtfcurfu aliquo funt atringcda.cxpofcuntq-, difcur- rendi vim, qua nomini, vtcll homo, conuenit, fed indu- cuntur 8 e retinentur per certos corporeos inotu^ac vo ces, ad qua amicitia leu inimicitia impellere folent, Se amicitiam fcuJtiimicitiamltrnil iter prouocit. Illius or- ganum ex cerebri ventriculo mediam partem obtinen tcconllitui credendum cft. appetitus vero buic fenfui proprius refpiciet ,tanquamobiedtj propiia .animalia, quatenus hac amicitia ac inimicitia ligna tum alus da- re ruma b aliis recipere politi it. ea enim, qua ALthmati- ua fenfus interius attingit ac pcrcipir, Allimatiux appe tuus exterius profequttur feu refugir. Quoniam vero horum lignorum quadam amicitiam, que Jam inimicitiam arguunt, huius .itfcdlionis no vni- cus , fed plurcs fines admutedi erunt, qui tamen libi in- uicem deferuianr. inimica fiquidem propenlionis finis feu fcopus er t inimici conculcatio aut ceite perterrefa- dtio vfq, ad 'nam frfti timoris fignatamica autc.feipfam p rrpotusac voces externe ira diffundere, vt imkum anunat nac amicitia ligna recipicni,fimilibus lignis vd etiam clarioribus rcfpondear, & fxpc prfucniat. Et hic quiJem amicitur finis priori piartantior, tan- qua n vltimusconftittieturiidco enim inimici perterre- surac reiiciuncur, vtlibcrc Jtqueo.nnino tute amicis fi ui liceat- Itaque huius affectu* quies deducenda e 11 cx ea amicorum fi uitionc in qua mimicis omnibus perter. tefadis ac repullis amici m-intfefta amicitia ligna Sc dat & recipiunt, abe. it igitur ab hac quiete fufpicio omnis non tantam fraudis , fed etiam violenta cuulquc mua- fionis. d-leditiovero.qu^talcin pacem concomiiatur, dxul atioms nomine propriori ligmlic.no (nt fallimur) proferri potent. Ex his colligere licet, huic affetiui pri- mo conucmre , vt illius aficdtoac ..ffcdtionis -dusex propria natura expetibiles linr- quod nulli imperfcdio- rum aptatur, neque ennn aliquis illorum adtus primi appetibilis naturam continet, cx quo fadum cft vt hu- ius effedus vis fac dc percipiatur, 8e percep a pariat ve- h ineicm imprcfsioncm , ac ad (iniilcm attedtum adtiif- que quodam modo impdlat.hf c tamen longe veheme- tiora erunt, fi his purioris amicitia ac inimicitia impul- fibus accedat impetus phantartica artedtionis, tadlus vo luptati confcntieritis. huic affedtui videtur proprium, femper in aperto ac manifefto verlari, neque aliquid in occulto moliri, quod tamen illi magis ac minus conue- nii, prout mag sleu minus intenditur,magifquefeu mi- nus ab aliis alfedtiotiibus feiungitur. Exequeiidi vero potentia huic afFcdui deferuiens, illa cru qua talia exterius exercere porert. Qua nuis au- tem his adibus totum animalis coipus aliqua ratione «lefcniirepofsit, eos tamen plenius lurtinent facies ac vocum organa, nccnon panes qua mortui Sc adionibus miniftrarc folent. Animalia verb ,qux abartimatiua fcnfu conrtituun- tur, erunt equi, boucs,catneli,elcphantcs, Icones, feles, finvr, Se huiufrnodi reliqua , canes tamen vvt viderur) pracipue. hi enim non tantdm vt alia , qua enumcraui mus,dclcdtantur amicitia * aliquando etiam inimicitia, 'ofquevllo accciTu alterius vel comodi vel voluptatis, fed ixpc ctu amicitif ligna blanditiis expofcunt.hifquc _-»on obteutis quam maxime contnrtancur Sc maerent. Cimi 111. pe cogttArma, (UjHe tntclUflus bumArti ad humAnum carpus copulMsonCytum rtjpefhuejfentu, tum rejpeciu mtellciisonu. ' V m m a m fcnfitiuanim virtutum confum- 'lj[j mationem Cogitatiua conrticuit. hac quippe I omnium ordmG particularia difiundim per- cipir, atque etiam eoiundun copulationes. di- uifiones,oppofiriones, fimilitudines, propoitiones, de- pendentias, virtutes, ac reliquas relationes omnes» necnon commoda , incommoda , beneficia, maleficia» vna cum difficultatibus , facilitatibus , impofsibiluati- bus,necefstcatibus ita coguofcit, vt cx vnius percepi 10- ne ad illoru etiam conceptum perducatur , que lenium non moucnt, nec fortalfc mouetepolTunt. huic igitur copulatur virtus intcllcdiua imperfedioi is gradus, quoniam inter ea, qux corpoream naturam aliqua ra- tione rctincnt,nihi! perfectius, nthilq; admirabilius in- ueniripotert. hxc vero copulatiora ratione perficitur» vt inicllcdus vis extendatur etiam ad alias fentiedi vir tutes , Se totius fubtedi corporis reddatur forma , cue- niitq-, ob id vt intclledus,qui (vtin ptimafeientia de- morillratuert)exprimxfuf creationis rta u(vt cdmun! rerum ordini conuenit)in le quidem operatur, fed non per fe, proprio muneri in. umbat, Se interni fenfus logi prxliantiore operandi modu ad pileantur. id vero cogi- tandi virtuti prxeipue conuenit .na, cO percipiat parti- cularia vniufiutufq, ordinis ,cildc nqi pio vmufcuiufqt natura plura cx ipto fado& expciseocia -diungat , nc- celTirio ad id deducitur, vt pcrc.pcre cupiat an cade cf- teris omnibus eiufde ordinis indiuiduis conuenia:,atqi etia n quxnam fit huiusconuenientiqcaufa.quorfi neu- trum adipifei potcil abique inteifi Cius lumine, qui veri * muerfalta ac clTcntialia percipu.Quaproptcr,mfi intel ledtiua viitu» cogitatiua perficeret, illius vis magna ex parte vana atque inutilis rcddcietur.quod ena ipfi intel IcCtui ex communi rerum ordine euenircr,mfi cx prima fui conrtitutionc humano corpori inerraretur. Aflcrcntes autc iniellcdtus ac cogitatiux copulatio- nem pendere ex folis irradiationibus , leu illurtrationi- bus q x ab intdtcdiua natura cfHuuttr , Se 4 cogitatiua recipiuntur, i veritatis tramite quammaxime dijiit.hoc enim po(ito,fequcretur vd hominem mhjl intclligcre* vel corporea etiam omnia intelligete. nam fi fola in;cl- IcCtualis illullratioea quf intdligendi virtute interius carent ad intelligcndi aCtum perducere potert, fatendi crt omnia intclhgere. diuini enim intclledlus vis , a quo omnia pendcnr,oinnia etiam illullrat. veto talis illu- rtratio non luftidt, dato homine intclligcdi virtute in- terius dcrtituijhomo nihil intclligcret, ficutineq-, faxa. Se extera qu^ videndi vir.ute carent nihil vident, licee illurtrctur folari luce. His accedunt, qux in prima fci£- ria dcmonftnta funt dc humani intellcdlus natura , de illius creatione in corpore, ac de corporeorum & meor poreorum nexu, quorum vnumquodque hanc artemo- nem maniferte dclhuic,& conuincit realem copulatio- nem intellectus ac humani corporis fentiendi virtute prxditi. eadem etiam dcmonrtrare poliunt, quanam ra- tione homo intelligat.nemocnim di(Tcntircpotcrt,ean- dem proportionem dari inter clfentiam Se crt'cnuam,8t inter adlum Se aCium. Sicuti igitur data cogitandi vir- tute confcquituriDco volente, intellc&us mercatio, ita etiam eadem cogitatiua remccrtam,prout fibicouenir, percipiente , ftatim diuinz ventatis lumine intcllcdus ad idem intelligedum fimili ratione illurtratur, ipfcque homo in(elligit,clarius tamc feu obfcurius, pro plenio- ri leu minus perfetiafenfuumpcrccptione.Cogitatiuf organum conllituit cerebri ventriculus medius ex par- te fupenori ac puriori. Intellectui vero nullum organum aptandu eft. nam cum fit forma corporis humani virtute fenfitiua prxdi- ti,illa mediante copulatur corpori,& corporeis organis vtitur, fed nullo tanquam fibi proprio.nam omnibus qualiter infillit, licet illius vis in prxftantioribus illu- ftrius fplendcar. CarvT II 1 1. Pe c. tufis deiermi .aucnmn & tnAettrmruttto mun , ejuc fimphctbus conceptionibus Aptentur, de obscUit CogstAti** proprtis . repetlu 251 modi,grddtu>& narur/otc de perceptionib. (jue pix ribut cognofctrttibus afcriberuU funi, fEiERMiNATioNis veto ae inderer l minationes, qux(vt in logicis didu cft).ipti- ' tur Amplicibus particulariu perceptionibus, i cfifcquuntur cogitandi virtutem, prout pro prium aihim exercet , vel fciundim, vel altumpto vfu fcnfuum inferiorum , puriorum feu impuriorum, ver* fatur enim circa particularia, quatenus numerabilia funt Angulorumquc vnitatem attingit, nonvtfcnfus communis, qui Angularitatis ac multitudinis vim con- fufe omnino concipit, fedea ratione vc lingula vere pofsit numerare , &: omnes vnitatis modos attingere, quatenus igitur afTociatur imperfcdifsimo Natura; fen- lui , percipitquc (exempli gratia ) Atim , quam ego nunc patior .illius obiedum Acuti cft fumme corpo- reum ita fumme contradum erit. nam mea Acis non tan- tum 1 nullo alio fentir i poteft , fcd neque a meipfo , niA femel.dum enim protrahitur , femper mutatur , & fola prioris Amilitudinem recinere poteft. Quapropter vnu fentiendi adum admittit, & ob fummam determinatio- nem Agnum Iflt ita requirit, vt illud diutius retinete non pofsit. Quatenus cogiraciua aflociatur fcnAbus ex ferioribus, percipitquc(cxepli gracia)pagina quam nuc manu teneo fcu video , obicdi vnitas aliquanto purior erir,idc6queplutiesSt i pluribus fentiri poteft. Icinper tamen obiicictur idiundo Agno Ijlr. nam quxeumque adu tanguntur, guftantur , odorantur, ac videntur,qua- tenus perfcucrant , coatdantur loco , tempore, ac ex- teris circumftanciis. Simili ratione cx fenfus communis vfu obieda admittent idem Agnum ifte ,fcd refpedu folius loci ac temporistex phantaftf vi admittunt lignii, /iVve!/7j:exmeraorix acccflu fubduntut determina- tioni ex proprio nomine, acAmplicem rei Angularlta- tem obiiciunr. ex vfu xftimatiux alfumunt conditionis Agna qux pluribus aptari folenr. At, dum cogitatiua fciundim exercetur , obieda , fola particularitate re- tenta, erunt omnino indeterminata, vt puta dum hxc virtus refpicit non dolorem capirrs,quo nunc pertur bor, non hunc hominem, quem nunc tango lcu vi- deo, non hominem in hoc cubiculo exiftentem • non illum qui me iter facientem amice hofpitatus cft , non Socratem feu Platonem, non hominem mihiamteum, fcd hominem cuius exiftentfcia ad nullum certum fub- icdum contrahitur , neque ex aliqua conditione Agna- tur. hxc perceptio ideo propriori quadam ratione Co- gitatiux virtuti cft propria, quoniam no tantfim cx co- gnofeendi modo illi conuenit, fcd etiam ex reicognitf gradu, quem inferiores virtutes nulla ratione attingunt. Sciendum tamen cft , eandem cogitatiuam plura prxtc* rea percipere, qux ex nullo feu modo feu gradu ab itis- pertedioribus cognofci poliunt , idefique illi propria funt non tanttlm ratione modi Sc gradus , fed etiam ex rei cognirx natura, talia videntur cfle materia prima, formx omnes fubftantiales, prout Angulis infunt.prxci- pue vero ip£r hununx animx. neque enim horum ali- quod ab inferioribus virtutibus cognofeentibus aliqua ratione percipitur.hrc tame ex aliorum lenAbilium co* pulatione, fcu diAundionc determinate etiam ac inde- terminate refp ici pofturit. vnufquifque enim libere at- tendit Tuam animam , illius vel illius hominis animam, Socratis animam, &r amici animam, & ipfam humanam animam omnino indeterminate. Tunc igitur obieda cogitatiux omnibus rationibus propria erunt ,cdm hxc, qux ex Naturx ordine illi funt propria percipiuntur omnino indeterminate , &r refpe- du Naturx non vniucrfalis, & quatenus cft communi- cabitis, (oam hxc rationi funt propria) fed comuniter, & quatenus eft adu communicata. Sicuti aurem cogi- tatiua,dum aifocuttir imperfedioribuscognofcfdi vir tutibus.defleditur ad magis corporea.ita, quatenus co- pulatur intcllcdui, illius vi erigitur non tantfim ad vni- ucrfalia, ac ad omnium fcoAbilium naturas cftentiafque fed etiam ad mentem ipfam Abi inhxrcntem>nccnon ad ioidlcdus in fc mancntcsjac ad iplum Deum Opt.Max. Vniuerf Inft. ad Iiom. perf. 2JX Et hxc quidem certas etiam rationes obiiciunt eorum qux circa propoGtionum aedifeurfum differrem vful- que prccipuos in eiufJcm logicis dcmonftrata funt.pa- tet Aquidcm , propoAcioncs omnes eflcntiales ac neccf- fjris, qux omnino abftrade concipiuntur , luntquc vel per fc notx, ve! dcmonftrabilcs , intcllcdui aferibendas cffc.Expcrimcta.qux rcfpici&tur no abftradc.fcd abfq-, V IU temporum differentia &c indudione Armari folenr, deberi Amplici cogitatiux: coicduras.qux futura ac re- mota rcfpiciAt.probabilique fvllogifmo innituntur, co- gitatiup,vt adhxret xftimatiuc:hiftoricas perceptiones, qux pixterita refpiciGt,& fcnfuum certitudini innirun- |lir, cogitatiux , vt adhxrct memorix: eomprehcfioncs, qux circa prxfcntia vt pafsibilia verfari f«Jent, & pcrfpi cacix vi a deceptione tutx reddutur , cogitatiux, vt ad- hxrct phantaAx. Cognitionum etiam cxtcnAones. dirediones, obic- diones, excitationes, & cognofccndi modi pluribus A- mtlicer virtutibus fimul afcribcdi erunt perceptio enim fcientiAca contrada ad particularia cetra , aliqui ratio- ne determinata tribuenda eft tara rationi, a qua extedi- tur.quim cogitatiuf.Sc fenfui interiori, ad quem perdu- citur. Idc, eafdemque ob caufasfcntiedum cft, circa di- rediones, obiediones, cxcitationcs.ac cognofcedi mo- dos. dirediones tamen 8e extcnAones fcinper i petfe- d roribus virtutibus oriuntur, tendut^ue ad minus per- fedas obiediones ac excitationes: cognofcendi modi ecotra. impcrfcdiores enim pcrfcdionbus obieda ob- iiciunt ac eafde excitant, cum ab illis neq; excitetur ne- nue propria obieda recipiant, licet ad illa dirigatur, hi- ftoricus etiam cognofccdi modus, in quo nulla ratio ex- quiritur,prf (latioribus et ia peicept ion ib aptari poterit, ciim hiftorica.vt hiftonca, nullG prxftantiorc inodG ad- mictanc. dum verd imperfcdiores virtutes extendunt propriam vim ad conArmationem eorum , qux prxftan- tioribus funt propria, quatenus primo loco exercentur, anerent limpliccm dilpoAtioncm ad prxftantiora : qua- tenus lcquuntur , non pertinent ad veritatis confirma- tionem: fcd pariunt veritatis pcrceptx pleniorem inhu- manationem. nam ea, qu* exempli gratia deaioftrariui probata funt, A confirmentur indudionibus.expetime- tis, comeduris , exemplis , ac Amilitudioibus Tomtiern ammp pa: tem vteunque replent. IpAus verb intclicdus vis interius attingit cogitatiuam, xftimatiuam, memo- riam,ac phantaAam. nam prxftantiori quadam ratione fpiritalesfunt. Scnfutn autein communem , fenfus ex- teriores , ac impcrfcdifsimum Naturf fenfum artingie non interius, fcd exter ius^ccepto vfu fcnfuum interio- rum ,& phantaAc ptffcrtim.hfc enim refpedu huius ordinis prfftantioris in afcenfu occurrit prima, Sc ia dcfccnfu poftrcma. Quapropter, Acuti mimftcrio im- pcrfcdioruin fcnfuum externa omnia percipit &orx- ftantioribus obiicir,ita prxftatiorum omnium vim col- ligit eandemque ad imperfedioru fenfuum dirediones tranfmittit. hafdemobcaufjsfcnfus interiores ac per- fcdiores interno percepcionu habitu decorari pcflunr, quod imperfedxonbus negatum eft. na amotis lenAbi- libus nihil cognofcunt. C A P V T V. Dfjnrmn humane x-.imt perrepr lon/bus, ex (pubui de - duati.r vi s huma/; e ir.das.ru. Ifi E o accuratius perferutandum eft.quibuful ' initiis & quanam ferie humanus intclIedrM, qui (vt ex prima fetentia nouimus.) in prim- fui creatione deftitutus eft omni iitrellcdua- li idea ac intelligibili , Amtilque humanus fenfus citentur ac roborentur ad dccentifsimos vfus huma- nf Jnduftnx. id vtredeAat, accipiendum eft, Angii^ Ia folius Naturf vi impelli ad proprium opus, idefique hominum vnumquemque, eadem Natura diribente ac duce, omnia circumfpiceie ac pro viribus experiri.hinc deducuntur perceptiones fcu comprehenAooes, qux primf ac confuff appellati lolent. nam carent omni ordin« 2jj Contemplatio ordine ac dtftinrtione.Hx vetiffiinsr ac certiffimx funt. Nam ob fimpliciratem neque ex oppofito oppugnari poflunt, neque fjlfitatem interius admittere , & primis puriffimifquc veritatis diuinx irradiationibus confir- mantur, pendtfntqueabcifdcmquxad omnia pro fin- gulorum captu extendi folcnt.Quanuis autem h( primf perceptiones tam rcfpertu veritatis quam refpertu cer- titudinis perfcrtiflim* fint , conuincemurque ob id in- tellcrtualis hominis natura ac diuinx veritatis irradia- tiones : prxftantiorcm tamen petfertionem admittunt> ordinem fcilicct ac diftinrtionem. quibus delli tuuntur. Quod corporer virtutis , ipfiusfcilicet cogitatius ,co- curfum demonftrat.Exdcm fignis ac vocibus certis ex- terius proferri ac exprimi polluntquod eundem cocur- fum arguit: voces enim fignificantes , quatenus veri- tates exprimunt, intellcrtualem natutam fapiunt. Qua- tenus vero id Ionis ac vocibus prxftant , funt corporer & i corpore pendent. Diuinx ver6 veritatis irradiatio nes mentibus noflris iniedx.ad confirmationem veri- tatum fimplicium ac indcmonftrabilmm vetbis expri- mi non poliunt , quoniam nihil corporeum continent. Itaque perfcrtiflim* funt, nec tantdm rcfpcrtu veritatis ac certitudinis vtconfofx perceptiones , fed abfolutc, nam vltcriorcm perfeftionem non admittum.Ex his in- tueri licet, quam fint firma fimulque admirabilia hu- manx induftrix humanarumque artium principia ac e- 1 ementa .confufx quippe perceptiones in ptopuo gra- du perfc&x, fed prxftanciorum perfertionum capaces, quatenus perfertionem admittunt ad humanam indu- Jtiam conftituendam, fundamenti partes fuftiuere pof- funt-Quatenus autem ex proprio gradu perfert* lunt, has parces pcrfcrtiffime fuftioent , humauamque indu- (iriam rcfpcrtu fundamenti ad veram perfectionem de- duci polle demonftrant. Quod altera haium conditio- num ablata exhiberi non polfet. Ipff vero diuinx ve- litatis irradiationes , quibus confufatum veritas ac cer- titudo aferibenda cft» quatenus nullam perfertionem admittunt , efficientis caufx munia exercere polTunt. Quatenus funt p crfcrtx , hoc quamrertufimc prxftant, sdeoque non tantum primas noftras apprehenfiones ad «lecentiffimam petfertionem deducere polTunt,fed pr{- ftantiores etiam fuperaddere ad totius humanx 1'cicn- tbc ac induftrix confummationem . quod illis nequa- quam datum elTet.fi aliqua harum coditionuin deelTcc. Narm^uod imperfertum , 8f primum cft , quatenus im- perfertum, neque feipfum perficere neque propria mu- nia perferte exercete poteft : quatenus vero cft prunum aliena vi non perficitur. Nam prinerpia , cuiufcunque fint ordinis, ab aliis eiufdem ordinis pendere non pof- fUnt . Pcrfcrtiones autem qux addeodx funt contufis per- ceptionibus iam refpertu vencitis ae certitudinisper- fcrtis.funtplures, inter quas primuir. locum fibi vindi- cant facilitas ac ptomptitudo. Plura namque veri ac certi percipiuntur, qux neq, facile neque prompti oc- currunt, fed cum aliqua hxfitatione ad vfum deduci folent. Ilis accedet decens carundem perceptionum allocutio , ex qua prima veritatum determinatio dejjjj- cendaeft. Patet enim ex talium obicrtione intdnath hominis vim ad illarum feu veritatem feu falfititem attingendam dirigi, ac reliquis prxtermiffis h is tantum - modo incumbere. Tunc vero animx humanx impulfus.qui rcfpcrtu cop". atiux omnino ftupidc exercentur , expofeunt cla /io. a veritatis lumina ,vt tute allexi poffit hxcelfe feu jj ir fc nota ac cuidcntia.fcu non per fc nota, fed proba- tione indigere. Hxc autem clariora veritatis lumina, quibus anima redditur iu firina vt quamtutiffim^ di(- ~ cernere poffit quxnam fint per fc nota , &• quxnam ali- qua indigent probatione , mcxpljcabilu fimiliter funt, feu certi- ad inexplicabilia magna ex paitc deduci pof- funr. Si enim vniufcuiulquc iudicii principia expiimi po(Tent,fingula eandem tenfuram lcmper expofeerent, icfque procederet ad.infiuituin. Euenit igitur vt huma- natum cognitionum aliqux illam ptiam pcifetTioncm *dipifcantur,qua eludentes appellari poffint. At , quo- II II. Pars IIII. 254 niam id non conucniMmictilqtie, fed qtjamplurim* pluribus rationibus ac mediis firmandx funt,ipfa huma na anima neceftario perducitur ad artum ordinis terti; in quo cerros conatus certaquo^cxperimenta excreer, vt circaambigua rerte affirmare feu negare pofsit. Et hi quidem artus difcurfuum nomen obtinuere. Inter hos admittendi funt quidam difeurfus certi ac faciles , qui- bus anima eadem ratione adentutur qua alfcntitur pro politionibus per fe notis, neque enim cognitionum modi aut ad infinitum deduci aut conuenienti certitu- dine perfertiontque carere polTiint. hi vero ad pauca ac faciliora vim habent , fimulque quod fumme optan- dum erat, ad diiudicandos exteros difeurfus , qui circa difficiliora cxerccndifunt. Id dum artu prxftati poteft, iam animx noftrx artio verx ac ibrmatx induftrip ra- tionem admittit, & i naturali operandi modo omnino recedit, nam circa ea verfatur quorum ratio vndequaqs explicabilis cft. Quibus autem impellentibus & quanam follicitudl- ne hominum induftria iam ad propriam formamdedu- rta diuinx veritatis luminibus non deficientibus , fei- pfam perficere poffit & debeat , alio contemplationis vfu cognofccndumeft.hfc camenvtcunquc percepimus exhis qux habentur m noftrarura Contemplationum exordio, & in aliis qux hartenus l pecular i fumus.cxtcrS ex artuum humanorum dirertrice philofophia dedu- cenda fune. C»mt VI. Deprxfisgus prxnotionibufijke multiplicibus ,^tu ab ho- mine exerceri pojju/u. A qux ab hominum natura communiori ta- .X rionecognofci poflunt, fufficicntcr (ni falli- mur)explicata funt. nunc nonnulla propone- da erunt qux pertinent ad eiufdem vim prx- fagiendi ac ptxnofcendi , feu vaticinandi. Accipimus, Deo omnia prxfcntia atque apperta dTe : arcanorum plurima abftrartis tntellertibus communicari : cxle- ftium fpherarum vnamquanque diuina virtute repleri, ccTtoque abftrartorum intelligibilium , ordini propor- tione aliqua refpodere. accipimus etiam , illufttationcS abftrartorum mtclligibilium , ipfiufque Dei Opt. Max. perduci ad humanam animam 1'uperiora refpicicntem: influxus autem ac virtutes corporeum cxlcftium tange- re corporea omnia , prxftantior&que hominum lenius, atque etiam vtcunque immutare. his fic acceptis, deduci videtur , hominem futura 8c extera oculta aliquo padto prxfagire ac prxnoJcerc po/Te ,taliumque pixiag orum ac prxnotionum caufas efficientes eUc Deum Opt. Max. atque intcllcrtus abftrartos, necnon cxlcftia corpora; recipientes vero, hominis inrellcrtum ac hominis pha- tafiam vna cum aliis tum peifertionbus tum imperfe- rtioribus fentiendi virtutibus, Intellertus Deo atque ab ftrartis fubftantiis primo fubiicitur : phantjfij vero ac reliqua eiufdem ordinis cxlcftibus influxibus. ficuti c- nim cxleftium corporum vis humanam mentem imme- diate attingere non poteft, ira abftrarti intcllcrtus, mfi for ta fle noua aliqua ratione exerceantur , fenfus primo attingere credendum cft. vtrique tamen vis humanam animam veri attingit. nam hominis anima vere cft vna, ideoque, quacunque ex parte attingatur, tota excitatur, ttineque fingulx illius virtutes diriguntor ad propria, phantafia fiquidem imaginem aliquam concipiente co- fequenti ratione memoria fimilia prius percepta in me- dium adducit : xftimatiua circa eadem conirrtarunco- gitatiuaex experimentis difcurrir.ipfiquc dcmuin mes contemplatur vniuerfalia cifdem confona. Econtra etia dum animat motus incipit ab intellcrtu, inferiores virtutes eiufdem motus vim percipientes in- tucntur(prout ynicuiqj conucnit)qux ad rem faciur, ac ea menti fubiiciunt.Qjiod fi anima vtraq; ex pane fimul attingatur 8c ad eidem moueatur. illius perceptio cric loge velocior ac firmior.Et id quidem (xpc euenire cre- dendum eft , non femper tamen, nam in prima feientu i. ili;. 255 demonftratam eft Deum Opt.Max. agere non ex Natu- ra neceffitare , fcd omnino libere ♦ naturamaue abflra- dorumirutlleduum talem effc ,vt ex redo feu depra- uato propriat libcrtaris^fu pofllnt Se ad Deum conucr- tit Se i Deo auerti. Abftradorum igitur attradus ad tres prxeipuos ordines deducendi erunt. Primus eos complcditur qui cxlcftibus influxionibus omnino funt conloni , neque continent Cingulare aliquod ob certam Dei feu reuelationcm feu pcrmilCionem. Secundus cos qui Deo Opt. permittente oriri poliunt ab intelledi- bus deprauatis ac i Deo aucrflt. T crtius cos quos exer cct Deus Opt.Max. feu immediati , feu per intcllcdus libi adherentes, ad prxftarniora quxdam dona homini- bus elargienda. Horum vnumquodque exerceri poteft vehementius ac remiffius,continctque proprion quadam ratione ex renfionem feu potentiz.feu Capienti*, feu bonitatis, pro diuerfa intelleduum abftradorum virtute. Eadem eiii aferibi poterunt animx phantafixquc recipienti. Nam purior anima longe facilius admittit czlornm influxus acabftradorum inteHcduura illuftrationcs : impurior vetb difficilius. Vitiorum namque perturbationibus ex- agitata alienas itnpreffiones non admictit.puriores pr $- fertim-Idem illis euenirc credendum eft , quortimani male» fpiritus ex naturali temperameto craffiorcs funt: Jiuique etiam eandem ob caufam raro vel nunquam omniare Colent. Non diffimili ratione quidam homines fubiiciuntur fzpiushis intelleduum abftradorum il- luftrationibus*, nonnulli excitantur potius ob Colos c x- lorurn influxus, aliqui prxfagiunt tantilm ( nam cxlo- rumvis attingit magis externas animx virtutes, mo- uentes fc ilice t feu appetentes , non autem cognr.fcen tcsridcbquc qui prxfagiunt non intuentur abqu. m cer- tam imaginem rei euentutx ,fcd cx vehementi aliqua fiducia cx interno motu concepta , impelluntur ad ali- quid feu prxdicendum feu fortiter agendum) quidam aufpicantur. N;mcognofcenies etiam illotum virtutes tanguntur quibufdam fienfibilibus mediantibus , qux ceitum aliquod dcmonftrare ac prxnuntiarc videntur, feu obfcunusfeu minus obfcuti. Aliqui ptxnoicunt rationibus longi: flrmiotibus ac clarioribus , quanuis nonnunquam in fomno tales adus experiti folcant. cdm prxfagicntcs &: aufpicantes femper in vigilia il- luminentur. Prxftantiores verb prxnofcendi rationes fnnilitcr plures gradus admittunt , redeque ( ni fallimur ) ad fe- narium numerum deduci poterunt , qui tamen duplan- dus erit, prout ea qux occurrunt , obiiciuntur feu dor- mientibus, feu etiam vigilantibus , fcd interius fumme quicfcentibus,quod animam puriorem arcuit. Primus exercetur per imagines ac fimulacra oblcuriora 8e ali- quanto confufa , qux tamen aliquid judicare videntur. Secundus exercetur per fimulacra optime dilpofita ac valde clara : qux etiam longe facilius interpretantur. Tertius obiicitftmplicem intuitum futurorum , feu oc- cultorum : ea enim ratione interius pingit res futuras, feu occultas, vt nullam interpretationem exquirant-bi rres prxnofcendi gradus , qui tam in fomno quam in vigilia , fenfibus quiefeentibus ac interius contradis, exerceri poflunt , verfantur circa communiora ac (im- pliciter humana. Reliqui, qui ob eandem caufam du- plandi funt,fingulare ac diuinum aliquod continetevi- denttir.Quartusenimobiiccrcfolct aliquem admonen- tem feu docentem, ita tamen vt admonitiones feu do- drinx apertx non (int , fcd parabolas ac fimulacra con- tineant qux interpretationem requirunt Quintus in co tantummodo a quarto differt,quoniam imagines ctario res continet , ideoque faciliorem interpretationem ad- mittit. Sextus manifefte proponit in icru magnatum ac diurnarum imagines, hominum videlicet inflgnium, feu Angelorum , qui aperte doceant, feu lutura , & oc- culta pronuntient. Silentio aurem demandandum non cft > euenirc no?, nunquam vr illi, quibus obiiciuntur viliones vaticinia continentes, careant interpretandi virtute. Econtra.dl- eux alij qui nihil horum intueri folent >fcd interpretati- Vniuerf. Inft. ad hom. perf. 2 56 di munere decorantur. Quibufdam tamen vtrunque conceditur, luter illos etiam qui in vigilia conftiturt talia experiuntur, quidam, nifi fenfus diutius retrahant, nihil vident. In quibufdam autem vaticinandi vis ita excellit, vt exbreui tantummodo fcnfuum contradio- ne ac repreffione perducantur ad viliones. C * i* v r VII. De bnmaw intellelhu ac cogiianiu ajfcUa «ffeEiufcjtic parub.tt , dejae tnurn fupenorum obiellu .finibus , coHjMcfcendn Mfontbiu ac appetendi medis. \ . ^Fiimomt cogiiariux deferuientit “ dignitas ac officium cxcogitatiux digr. itate ac muneribuscolligenda funt. Quemadmo- dum igitur humani intcllcdus vis cogitandi virtuti prxeipue adhxret , ita intcllcdualis affedio qu( volunrans nomine infignirefolct , infigitur cogitxrtux affedioni,(quam humanam denominabimus' fimulque omnes illius adus concomiratur.Hi vero necclfario ex- tenduntur ad omnia ta fenlibilia qua intellTgibilia,qua- tenus affedionem excitare poffiini. Nam vnicuiquc co- gnofeendi modo certa appetendi ratio conucnit , haud fccus quam vnicuiquc cognofcent i virtuti propria ap- petendi virtus adhxrcat. lntelligibilia funt ipfe huma- nus inrclledus,&: qux ab illo fcientific£ percipiuntur: abflrad i intelledus.&r qux ab illis referri poliunt, Se Deus Opr.Max.8c qux i Dcorcuclantur.Senfibilia aut£ diftingucndafunt cx fcnrientium virtutum ordinibus. Quapropter illorum quxdam rcfpiciuntur folitarie ab humano atfedu , quxdam non foIttari£, feti concomiu- tibus atfcdibus fcnfuum imperfediorum , qui duorum ordinum funt. Quidam enim interius admittunt huma, nx affedionis vim, vt illi qui miniftrant xftimatiux-me- morix.ac phantafix. Quidam vero non inrcrius , fcd ex- iciiuscantdm>cuiufmodifunt affedus fenfus commu- nis,fcnfuum exter iorum, &; impcrfcdiffiiui fenfus. Pha- tafix vero affedus poliremus recipiet voluntatis impql- lus,ficmi phantafix fenfus rationis vim vliimoloco ad- mirtit,fmilique ratione, phantafix appetitu certum ali- quod profequente appetitus fcnfuum imperfediorum, prout vnicuiquc conuenir.ad idem fciuntur.licuri phi- tafix fenfu certum aliquod concipiente, fenfus imperfe- diorcsdtflcduntur ad ea , qux his confona funt. Hxc tamen obfcquia ab imperfcdiftimo Natur* fenfu non rato negari folent, non quia ex propria vi phantafix af- fedui aduerfari aut velit aut poffit , fcd quoniam longe firmioribus legibus dcuincitur, qux non patiuntur cura a famis,fitis,dolorifvc fenfu omnino recedere, fcd ipOl potius phantafiam ad eadem vt in pluribus coercere foler, Atfcdioncs igitur, qux humanarum vocem decenter fuftinent , ad feptenarium numerum redefni fallimur) deduci poterunt, tres vidclicet,qui intelligibilia intuf- tur, quique voluntati primo , humanx vero affedionl c^fcqucmcr afcnbcnd. funt , idcbque fuperiores ap- poterunt : &* quatuor, qui humanx affedioni primo , voluntati vero confequenter videntur Aptari. Horum :rcs dicendi erunt inferiores, quoniam imper- fediorum virtutum alfociarioncm expofeunt. Quartus vero eft fimplicitcr humanus ,conftituiturque medius inrcr fuperiores ac iuferiores. Obieda, fines, concuicf- cendi rationes, ac appetendi modi , trium afltduuTqor- dinis inferioris facili deducuntur ex his qtiz iupcfut dcmonftrara funt circa affedus phantafix , memori*,.* xftimatiux.vt aptantur brutis animalibus. Hicniin.vt humani funr.cx co tantummodo differunt ab affcdibtr btutotum. quoniam cxaccelfu tam rationis ac cogni- tionis, quim voluntatis ac humanx affedionis , longe pr^ft-nt lorcm ftatuui adipifeuntur. Noftra igitur con. tcmplatio diligenda erit ad obieda, fines, conquiefccn- di rationes , Sc appetendi modos, trium affeduum prx- ftamiorum.Sr illius qui (impliciter cft humanus , acce- pto exordio ab bis qux aptantur alfedui omnium prp. flant if- 2J? flantiffirao.Hic verTiftlf circa Deum Opt.Mtx.tanquam | circa proprium obte&uni. Illius finis fumendus non eft I ex aliquo hominis Deum amantis bono, feu oblcfta-f mento : neque enim Naturx ordini confonumeft, vi impcrfe&um perfcftiflimum refpicicns illud ad pro prium commodum dirigaernon ex ipfius Dei bono, nam Dei bonum fummum cft, ideoque neque augumentum admittit ,'neque drminutionetn patitur : non ex aliqua congratulatione, qurobfummam Dei felicitatem ab homine excrceitar.Nam congratulatio nunquam finis partes a(frnirrit;fed quandoque finis adeptionem, quan- doque am:dths artum fimpliciter chncomitatur.Itaque, licet huic affertui vere ineflepoflic non ob notum ade- ptionem,nam Dei bonum nouum non eft,fcd quoniam dirigitur ad illud , quod eft fumme beatum, illius tame finis non cft-Rclinquicur igitur.talem finem aceipiendu cffcvelexadhxfione, vmoneve» qua diligens diledo quamairtiffunc con iungi ac copulati potell , vel exi- pfiufmet amoris adu : qui eiofmodi ^ft , vt adhxfionem appetens , ea aliqua ratione fruatur , vel etiam ex vtro- quc. Nam , fi attendatur vltimut finis , allcrcndum erit hunc nihil aliud cife,quatn Deo adhxrerr. Sin autem refpiciatur finis, qui comi enit hominibus, dum corruptibilibus corporibus adhuc vtuntur» fen- tiendum potius erit, ipfiufmet amoris adtim finis par- tes deccntiffimc fuftincre. Et hxc quidem fumme con- fona funt admirabili Dei p^uidenr ix , ac Naturx ordi- ni. Cum enim neque vnio, neque diuifio, quatenus ab homine vtcunque pendet, abfquc aliqua affedione dari poffinr,dccuit,vt fimpliciflima ac nobiliflima hominum affedio cx proprij adus vfu ad fincin tenderer, rerteque ob id etiam fcipfam , tanquam eiufdem fui adus finem, incerim refpicere pofFet.Conquiefcendi igirur ratio dc ducenda ertt ex huius adus vfu perenni. Tunc enim a f- fedio vnaqurque fumme coneuiefcir , dum in eopeifi- fticquord primo exoptat. Mod is vero quo prxftantifTi tna hxc aflfcdtio exerceri folct , deducendus forraffe erit ex conflanti fui amabijis intuitu,& ex huius amoris a more,fimu!que cx perenni eiufdctn intentione. Sed ti- mendum cft,nc horum dodrina nollrx huius contem- plationis limites tranfccndat- Nam plenior talium ex- plicatio longe firmioris ac pntftantioris luminis vim expofeir. % Secunda affedio ordinis fuperioris verfatur circa Angelos ac beatas animas. Illius finis rationibus iam conftitutis accipiendus erit non cx bono hominis, feu ex ipforom Angelorum , qui ftimma beatitudine quam- tutiflimefruuntur, nonex congratulationeob bonum ab ipfis Angelis adeptum , fcd ex certa quadam affocia- tione , quam inferior rcfpcrtu fuperiorum ac dignioru alleoui poteft. Ilxc nempe, licci non inducat internam | copblationem ac adhxfioncm ,qux Deum tantummo- do refpicit , cam tamen vnionem perficit qux ab hoiu ( ordinum creaturis admitti poteft, homine prxfertiin hoc in flatu condituro, nequeenim ambigendum cft, ’ quin harum afTociationum ratione* in pctfediori ani- mx noflrxilatu longe prxftantiorcm gradum fint ade- j pturx.lnterim tamen exquocunque huius focietatis v- [ fa hic affedus fiimmd conquielcit. Nam eo fruitur quod profequitur. Modus vero , quo idem affedus pro- «o prium profecutionisadum exercet , niiallimur , colli- gendus erit ex contemplationis vi qux talem adu aflo- ciat.Sc tam horum fpiritoum quam didx focictatisptf- flan .am allidite intuendam obiicit Appetitus enim pf prium profequem bonum , femper lui ordinis per- c ptionem exercet , ataue ex illius adicdione firmatur ac roboratur. Atfcdio humana tertia eiufdem ordinis ;-sfuperioris refpicit animx partem fupenorem corpori adhuc adhxrcntem. Illius finis confttruendus quidem efl ex aliqua vnione, fcd non vt induabrs prxflantio- ribus amantis & amati.fupcrior enim & inferior animx partes, vel vnum atque idem funt , vel eifcntialiter co- pulantur, neque ex noua r.ffedus profccutionefunt an- nertendx.Hf c igitur vnio attendenda eiit refpcdu per- fcdioms qux rationi decil,& ab ea fumme expetenda dft. Itaque affedus qui circa illam fefe cxerccr , fi Na- Contemplatio 1 1 II. Pars 1 1 1 1. 4** turf fequatur vim, nihil reflius illi optare poteft quam propri( petfettiomsadeptioncnreuenirque ob id vt o-’ innes homines ferre defiderenr. Conquiefcendi igitur ratio conftituctur ex certo ac pleniori vcritaril intuitu. Appetendi vero modos contemplationis pcrfcucran- tiam exquiret. Nam ficuti veritatis perceptio fapientiX amori pacem aliquam alfcn,ita fapientix amor ad con- templandum impellit. Cavvt V 1 1 I, Dc *ffc(bu fimfhcucr barrum cbieHofar. nwpuefui, di wrwqc.o- Appetendi medo. F ’ '.r.T 1 0 ’ Snam vt ab aliii feionflaitt fimplicitet humanam appellandam ac quar- tum dignitatis locum obtinere diximus, ver- S fatur circa cogitariux obicfla proptiillimai prfClpue veio circa hnmanas animis corporibus adhuc copulatas, feu circa homines, quatenus homines fune, itatamen vtlingulos homines intueatur. Quid autem ah illa hominibus , quos omnino indetetminate rcfpi- cit, optetur, ac tanquam proprium bonum expetatur, tribus animaducrfis,re«c(nifall,mur;attingemus. Pri- mum eft, hoc bonum neceffarib fenfibile elfc. Secun- dum ab ipla tantummodo cogitatiua cognofei ac femi- ri. Ternum, illudvnicumeftt.nequccifcntialiter di- ftingui pofte. Requiritur, vt fit fenfibile , quoniam apratur parti a- mm{, qux fi in feipfa confidcretur , vere &: fenfitiuani exercet virtutcpi.Ar fenfibilis cft. Requiritur vt perci- piatur ab ipfia tantum cogitatiua, non autem ab aliis virtutibus fcutientibus. Nam cogitatiua rantilm pro- priam animx humanf fingulatitatcm attingit, ideoquC ipfi etiam tantummodo illius proprium bonum percie pete datum eft. Requiritur, vt fitvnius iiarurx.quoniam h,c animj hnmanf pars vnica ratione refpicitut, quate nusfdlieet cft hilmana. Itaque illius bonum, fiuc pau- cis.fiuc pluribus, fine omnibus hominibus infit.vnicam ratione ea ncccliitatc retinet. Hiafic acceptis colligere licet, humanum bonum fumendum clfe cxipfo adu e- iufdem fimpltcis affedtonis humanf , neque aliudcen- feti pofte qu.im ipfevfus humanx aftcftionn , que dum vetfatut circa homines, quatenus homines funt, ex pco. priiffimo fui adu nihil aliud illi, exoptat , quin, vt fin- guli eandem humanam affeftionem excrcftes , eandem omnibus (imilltetoptent. Talishumanaium alfeilio. num vfus atque extenfio veri fenfibilis cft, Se i fola co- gitatiua fentitur.Eadem etiam vniusac eiufdem natuix eft, licet a pluribus exerceatur . «c ad plurimos ertenda- tur.illius enim termiui femper eiufdem penitus natur* funt, fiue in paucis, fiue in multis, fine in omnibus hami- nibus repetimur. Quanuis autem etiam cogitatiux perceptio fenfibi- lis fit.ac a fola cogitatiua fimiliterfent iri poftit .infa ta- men cogitatio ad plurima effentialiter extendi folet, quq illam afeipfa non parum diuetfam reddunt. Itaque’ fuftincre non poteft locum illius boni quod humanx affedtio refpicit. Prperea cogitat ion is finis eft cognitio, qu? tcfpicit non bonum, fcd verum, cuius perceptio, quatenus fentientibus virtutibus primo aptatur, ex fe expetibilis non eft.fedex eo tantummodo quod vel fcientificis virtutibus vel a itionibus deferuit. Rernm e- nim experientia efreris longi prcftamior, inutilis ac va na cft nili dirigitor feu ad fcientif feu ad aitionis vfus. Cf rctx verfanrur circa fcnfibilia certa ac determinata, qux infinita cenfentur, neque minima qupdam illorum pats ab aliquo homine cognofei poteft. Quapropter, Ii horum perceptio ex fui natura ac (impliciter ctpcti- bilis eftee , nullus hominum proprium bonum aftcqui poftet. Humani vero affeflio eo padto defideratur , vt 8f a- liarum ac ipfius appetentis bonum in ei prxeipui con- ftituatur. Reliqua enim imperfeitiora ex huius virtute Vniuerf Inft. ad hom. pcrf. 2J0 pcnJcnr,idcoque,quircnus diligantur, ex eo prscipui diliguntur , quoniam huic fcu conicntiunt fcu mini- ftrant. itaque deccntiflime humanitatis fcu humanx charitatis vocem confecuta eft. Nam rclpicit& ample xatur omnes homines , ac hominum vnuipqucmque, prout homines funt. huic fiquideti} tribuendum eft , vt homines, homiuem nunquam alias vifum reipicientcs, humanitatem erga illum exercere vehav Ex quo clare tcilatu rcddutfe diligere omnes homines, quatenus iut homines : humanx quippe arfedionis ac humanx co gnitionis ordines commutari videntur, in cognitione enim determinatofutn perceptio dirigit ad perceptio- nem indeterminatorum. m humanx autem affedionis adu, indeterminatorum amor ad determinatorum di- Iedionem non cogir.Paret fiquidem eum, qui erga ho mines omnes indeterminate, ac quacenusfunt homines, humane non afticrtur,ccrtum homine* repente obla- tum huinanc non profequi, neque ab eodem eandem humanitatem optate. Ratio, olj quam hxc affidio con- quiefeit «deducenda eft non ex aliqua interna obiefto- rum adhxfionc , vt imperfediffimo Naturx appetitui conucnit, non ex libera obiedorum fenfatione , quod fenfuum exteriorum affedibus proprium cft,non cx ob ictorum vfu non penurbato.vt fenfuj communis atfc dus , non ex certa obiedo, um immutatione completa, & itrmata.vt phantafix atfc&ui cucnic, non ex proprio- rum bonorum a fraude tutat ione , vtmcmoiix jffcdus non cx eorundem ab omni violentia detentione , vt af- fectus xftimaiiuxtfe J ex longi prxltanciori ratione, qu$ eandem proportionem ad alias habet , qux datur inter hunc Bc alios afftdus imperfectiores. Hxc atucm ctt propriorubonoru , prout illis conucnirc poteft ditatus indeficiens. Itaque homini fatis non eft colIcgifTc fru mentum ad diurnum, vel etiam adannu victuum, hunc* que rauniillcab omni fraude ac violentia , fcd agrum prxtcrea exquirit qui fingulis annis cxnoua fegetetri ticum ad viCtum necelfanum abundanter fuppeditet. Tunc igitur humana affeCtio veri ac plene conquicf- cet , cum confpicit humanx caritatis vfum , & extera qux illi annedtuntur eidcmqucprxfunt ica confirmata, vt nulla illorum deficientia rcCte enneri po(Tit.‘ Hxc ve- xo quies terrenx felicitatis vocc dreentiffime decc^an- da crittcomple&itur enim vim indoJentix , voluptatis exhilaracionis,dcIeCtatioMis,rclaxa(ionis, ac exultatio nis,8c harum vnamquamque ad decentem confumroa- tionem perducit. Sciendum tamen eft, quod, ficuti cogitatius ad lae- tificam perceptionem & cognitionu omnium confum- mationem propriis quidem viribus videtur dirigi , fcd hxc propriis viribus adipifei non poteft. nam ad fcien- tificam perceptionem requiritur vis intelleCtus, ad per- ceptionum vero confummationcm defiderantur ab. (tractorum intclleduum allocutiones ac diuinxreucla tiones : tta affedio fimplicitcr humana humanam qui dem felicitatem ex proprix virtutis impullu exoptare potelt,fed eam nullo paCto attingere abfquc contuitu rationalis appetitus , neque vere alTcqui abfquc accciTb duarum atfcCtionum, qux in prxltanciori ordine piio- res conftituurur. has igitur ob caufas,atquc etiam, quo- niam vnufquifque appet tus cognofeentem virtutem, cui adhxrct, excitare (olet ac debet , appetendi modus huic proprius fumendus erit ex affidua cogitatione ac meditatione , atque cx ea prscipue qux verfatitr circa huius aflfcdionis finem media, ac modos qui ad finis ad eptionem conferre polfunr. Itaque amota meditatione & inquifitione finis, mediorum , ac modorum ad finem deducentium , humanx affectionis actus fimulamoue- cur. Hoc autem imperfediorum affedtonuin humana- xum nulli cflentialitcr conucnit. licet enim illarum bo. ua certis quibufdam mediis ac modis profequi folcant. horum tamen perceptio acprofecutio ex humanx af fedionis feu cogitationis acccfTu tantummodo pen det. quo fi deftituantur, brutali ratione ac ftupidc ex- ercebuntur. Redc igitur ipfa humana affedio, qux omnem ftupi- rfiiatnn expellit , induftrix ac conUlij radix Bc fons ap- 260 pellar i potcrifcum prxfertim a vehementiori cogiraa. di adu feiungi non puffint adus rationis ac intcllcdus, feu iinpeifediorum fenfuum , quatenus pcopofitis de- feruiunt. Excquendi potentia huic aftedui mioiftcans, aeque etiam ceteris prxftantioribus , erit ipfa fcrmo- cinandi vis. Hxccoim non dilfimili ratioqe verfatur circa omnia, Bc ad omnes homines extenditur, oon ^an- tum prx!cntcs,fed abfentes ac futuros, dum feripti* excreetur: quin ad Deum tpfum Opt./Vlj^ac ad Ange- , los perduci poteft. Hx cognofccndi , appetendi, ac exc- qucodi virtutes hominum Ipcciem tantummodo con- , ftituunt , nam inter corporeas per Icit iffimx funt. bum- , mus vero perfectionis gradus , ficuti cQ vnicus , ita y- n.cam fpecicm parit , neque pluribus iptcie diftindis aptari poteft. C~ X P V T IX. QuouflH* /$■ ‘/uo pacfa ea,ou t hemtr/x intrrn 4 humant ratwvifubtjjc acprxejjir ptfiivt. aaMBtf EicnkiMti corporum generabilium MOgftac corruptibilium fpecics omnes, lingula- u^^tumque proprietates ac partes fcxutni fu- mu*. Igitur vc nollra hxc contemplatio, vt i conuenit,con- fummetur.dcmonftrandum elt quanam ratione Bc quo- ulquccorpoia ac corporea omnia, honiiniique tam in- terna quam externa, humanx rationi feu ex Naturx or- dine fubiici,(cu prxtcr Naturam prxefie polfim.fimulq; aperiendum ,quibufnamex caufis humani arbitri) ex- ercendi campus ea ratione hominibus pateat, vt ab eo vniucrfi feu corporei feu intclligibilisorrlo ac pulchri- tudo periuibarifeudchoncftan non pollint. his autem redc perceptis , fimu! ea omnia patere poterunt , quae pryterca „b hac contemplatione expeti debent circa corporum bonum per hominem & in homine ab illis adipikendum.ncciion quanam ratione ipfa libi tnui- ccm feu confentiant fcu aduerfentur. Exordiamur ab internis: nam per hxc externa mode- randa funi. Prxeipue autem (1 .nuendum eft, ab homine fcu in homine tres prxeipuasdirediones exerceri pol- fc,rationalcm fcilicet , qux pro obic^forum ditfcrcntiis quandoque mentalis, quandoque (impliciter difcurfiua appellari poftet • rcnfitiuamfuperiorcm,& Icnfitiuam inferiorem , quxfortalfe in dircdtionem animalem, fcu cordis, & in naturalem iterum diftinguenda eft. Ratio- nalis direft io continet impulfus intcllc£lus feu mentis» qux exeo tantummodo fpirituuni corporeorum vfum expoicir, quoniam fentientes & appetentes virtutes, illius vi dirigendx , talium Ipixituum vim requitunt, neque abfque decenti cogitatius accclTu proprium di- 1 igendi adum exer ccr.Dircdf io fcnfitiua fuper ior, xftr- matius, memoris, phantafix, &: fenfus communis fupe- rioris , vt nppctunt,vim effundit > vt iturque minifterio Ipirituum puriorum, quatenus per fenfuum organa pr$- ftaotiomn depurationem funt cofecuti, 8 c rationis vim longe promptius concipere folct. Diredio fcnfitiua in- ferior pendet a fcnfu communi ac a exteris fenfibus im- perfcdioribus,quorum aliqui craffioribusac impuriori- bus fpiritibus iiinitumur,pariiintqucproprion ratione Naturx dirc&ioncm, vt Naturx fcn(us,tadus,&' guftus: aliqui expofeunt vfum fpiriruum puriorum , iicrr non futnme depuratotum,vt olfadus, auditus , vifus , 1 . '(iis communis inferior , ac illorum affedus, ex quibust' j- malis fcu cordis diredio effluunt. Rationalis direftio ex Naturx difpofitione exterit omnibus prxeft . Nam perfediffima eft , Bc intelli**: gendi virtuti aptatur, qux ctim fit propriiffima hominis forma, omnium humanorum aduum moderation m ac diredionem exercere debet f ca tamen ratione vt im- petfediorcs dirfdiones non repellantur : quando- 3ue etiam illis primx pattes libere conceduntur, um fcilicet fcu obxratis defedum, feu alias ob cau- las ,diredio rationalis exeteen non poteft. Diuina fi. qui Jc prouidentu conftitutu eft , vt diredio^ibus prx- ftantio- 261 £ ftanttoribus deficientibus imperfectiores, prout vni cuique conuenit , munus moderandi fulti neant. Itaque, dum homine dormiente cefTant diredtio naturalis, fen- fitiuafaperior,& fenfitiua inferior, quatenus animalem fcu cordis dtrcdioncm exercet, fola Nature diredtio proprio muneri infiftit , 8 f przflantiorem omnium vi- cem vteunque iullinct. In vigilia etiam non difltmili ratione prxftantioribus deficientibus, imperfectiores regiminis curam alfumunr.Rationi verb proprio mune- ri mfiftentijimpetfcdtiora eb promptius ac facilius ob- temperant qub funt puriora ac perfectiora. Nam ficuti diurnam Nature vim perfedtius refcrunt.ita propenfio- ra reperiuntur in obfcqui; exhibitione , quam corporea omnu ex communi rerum difpofitionc preftjntioris hominis parti preftarc debent. Cogitatiua igitur inter corporea perfectiffima lationis diredlioni fi adfit,prom- ptimme obtemperare poterit acrcipfa obtemperabit. 111» enim ea omnia Jnfijnt que obtemperandi aCtum quammaxime tutum ac facilem reddunt ,funinm fcili* cctpreparatioacpropenlioad proprium aCtum , fum- ma m agendo ab omni impedimento fecuritas, & fum- ma iodeterminatio in ciufdcm a&us vfu. Neque vero in dubium rcuocarc licet , an hec cogitatiux vere apten- tur.Nam vnufquifque experiri potcd cogitandi actum paratiffimum clfe , illum nulla impedimenta recipere, idedque hominem vigilantem ac nihil penitus cogitan rem dari , fcu impoflibilc fcu certe rariflimum cft. In- detetminatio vero ideo cogitatiux conuenit, quoniam bonum,quod ab illius affeCtu jcfpicitar , abfquc ratio- nis vfu neque alfequi neque attingi poteft. ltaquc.dum proprium bonum non concipit , paratilfimuscogitandi adtus redditur omnino indeterminatus ac ad obtempe- randum fumme propenfus. Et hec quidem expei imen- tofaciU admodum confirmantur. Nam, rationis dite- Ciionc deficiente , hominis cogitatio prompcilfimc ob- fequitur.cuiufcunquc impctfcClioris Affc&us imperio ac iuffionibus. Quod veto attinet ad imperfediorum virtutum ob- temperantiam,non Jiftimili ratione afferendum eft,eas co magis fcu minus rationali dircCtiom rtfifterc ,quo magis fcu minus a cogitatiux pcrfc&ionc recedunt , a- mota prefertim affcCluuin pertutbatioue.Nam ficuti af- fedu quiefeente fpirituum visfemper ad magis interna dirigitur ac cogitationi ratiomque non parum fauet:ita affcCtibus ad adum vehementius dcduClis omnis fpiri- tuum vis ad externa conucrtitur , neque cogitatiux fcu rationi debita inimftcria pixbct. Itaque imperfediores appetitus prxtct Nature ordinem illis aduerfantur ac prxfutu. Siquis autem rem totam accuratius animaduertat, facile percipere poterit potemus ac fenfus imperfe- ctiores duabtisracionibus cogitatiux ac rationi pieeffc. Prima clt.dum cogitationis vim rationis diicdtionibus deftitutam ad ptoprios vfus dcflcCtunt. Secunda , dum illarum aCtus comprimunt ac extinguunt.Primumcon- ucnit virtutibus preftatwionbus , xftimatiux Icilicet memorie, phantafie, ac illarum affectionibus. His e nimvt homini aptantur, proprium cfl rationis ac cogi- tatiux vim interius admittere. Quapropter , dum ratio ac cogitatio vacant, eas facile diucttunt, in propriis obtinendis illis tanquam miniflris vt utitur. Secundum fenfibusimpctfcClioribus ptxcipub tribuendum cft, dfi ex vehementiori itnpulfu conuertumad inferiora non obfiil ntein phantafix vim ac a fupetioribusomnino dit: ' eunt. in vtroquetamen internas redargutiones no pr .easadiungi ncccffc cft. Deo enim totius Nature audoriptxcipuccure fuit,vt naturalis ordinis nccnon communis haimonie ac decentix ratio ex communi rctum difpofitionc, que nobis indefinenter obiicitur, noftri^animis infigeretur , neque latere nos polfct quid hisconfonum vel diftbnumfit, nccnon quid a nobis (prout conucnit)interius fit amplexandum fcu dcclml- dum-has igitur ob cauUs homines dum his mentis il- luftrattonibus aduerfantur, confcicntie interne ftirau- lis vehementtoribus exagitantur, in talium aggrelTioni- busac perpetrationibus aniar. horrorem experiuntur,' Contemplatio 1 1 1 1. Pars 1 1 1 1. 262 animaduertunrquc propri) corporis membra foliram o- bedientiain dctrc&ure. Ex eifdern etiam eifiuunt eru- bcfccncia , dolor, ac poenitentia quedam naturalis pra- uorum adtuuin:rc&e vero acorum gaudium ac gratilfi. ma commemoratio. C*mX. Qtu ratione affelhu imperfediores , tjut primo vigent in pueris ac luuenculu, non intercludant aditum pe*J’e« dionb.u fedunpclUn: potms ad illorum vfus. V a n v i i autem imperfediores animi affe- Ciusin pueris ac iuuenculis ex natutx lege primo excitari foleanr , ob id tamen non obfi- ftitur excitationi dominarum; affettuum prp- ftantiorum ac ipfius rationis, nam ciufdcm Nature di- uina vis hec incommoda fummC declinat cur atque vc (nili hominis culpa accedar)impcrfcdioraad perfectio- ra impcllant,prxfertimquc ad decentem rationis vfum, etenim etate procedente , qua preftantiorum virtutum conceditur vfus,aninu imperfedtiora ftftidiens, atque etiam refpeftu perfectiorum ex Nature lege paruipcn- dens, perfectiora auulius amplexatur. Infantes igitur, da in genitricis m attice detinemur , percipiunt fota oble- dameta impeifedtiflimifenfas ac appetitus. Matris vte- rum egrelli.pcr aliqued bxeue tempus przftantioribus fenfibus ob nimiam hnmiditatem adhuc impeditis dclt Itantur primo folo tadu.poftea vero criam guftu , qui- bus vehementius ducuntur.lidem narium, aurium, atqi oculorum vfum recipientes maxima cum attentione & deledatione odores hauriunt, atque illis, que auiibus oculifque gratiora funt, diligenter intendunt. Simili etiam ratione.dum fenfus communis vis fotui» tur,(imulquc tenella illorum membra aliquantulum c6- fulid Mtur, locorum preterea mutationes appetunt cir- cumfer rique exoptant, atque hec tanquam pettediora imperfedioribus prefetut. Phantafie vero vfu accepto imaginibus delectantur, confttudioncs (prout xtat» illi conuenit)aggtcdiuncur , atque in his ita detinentur , vc fepe diutius neque loca mutent neque aliud preterea expofcunr. Dum memorie accedit faculcas.curam ge- runt rerum fuatum, reponut plura, ac a fraude tutamur hocquc illis gratiffimum cft. <£tate aliquantulum procedente , acceptoque vfu x- ftimatiux virtutis, deledamtir fodalibus, laudumque ac reprehenfionum vim ita percipiunt , vt pro laudis ade- ptione ac pro reprch£fionis fuga omnia fufferre velint; Poft fodahum amorem preclarf indolis adoletccutcs ea exquirunt gaudia , qux obfequia libetamque clargicio- nem concomitamur. Quapt upter maioribus defetuifit» ipfi obfcqui libenter recipiunt, prompte donant , ac in- digentibus prxcipufc, licet nunquam alias vifis. quodi- pfius charitaris ac cogiratiue iam maturcfccm vim ma nifcftc arguit.Poft hec ob firmiorem rationis vim ado- lelceates contemplationibus deledantur , btcuiqucad id deaeniunt vt vehementiftimo Dpienti* amore fla- gtent,8c exfolo philofimhte nomine fepius experiatur motus quofdam inexplicabiles animi ac fpirituum o- pinei corporis partes percurrentium. Et he quidem morum immutationes ex eo etiam Na- ture ordini adhercrc dcmonftranrur, quoniam fenfuum adus ab exterioribus incipiens ad interiora magis ten- dit, neque ex N uut c lege dcfiftit, donec ipfam rationem que fuprema cft attingat 8r excitet. hoc autem motu fic confummato primam affedioncra ex eadem Naturx le9 ge ira exerceri conuen it, vt primo circa per fettiora vera ictur , deducaturque gradatim ad inferiora, lumina fic auxilio preftantiorum. lidcm veto fapientie amatore* ipfius fapientie femina aliquando attingentes adeo de- lectantur, vt exrera omnia fpernentes hanc vnam fibi i Deo concedi fiimmis votis expofcanr. quicunque vero- ad fummum fapientix amorem non deducuntur , circe I imperfectiora detineri folet ,ca tamen ratione vt , nifi i Nature legibus flult£ recedere velint , maioribus ac fa* picncionbus fibi obtemperandum tlTe non dubitent* 263 Dei aurem Opt.MiI.cultuS. et quo ptucipua ac fumma hominum bona pendent, infigitur oronibut lioininibut, ac omni peni hominum «ati: vehemens quippe di uinr bonitatis vis ac fumma diuinz vetitatis lui etiam imperfectiora attingunt. Quoniam autem hic Naturx ordo ex hominum libe- ra cledione perturbari poterat, ac vt in plui ibus per- turbatur, Natura conftitutuincft Vtimperfediotes ani- mx noftrz virtutes qux ob vehementiores impulfus ma jorcn.quc propiioru aduum determinationem rationi» vim fepius perturbate poirunt , ob faciliorem defatiga- tionem ac faturitatem tacilius remittantur. Tunc fiqui dem rationis vi liberi circa cogitatiuam verfautc non tantilmcontra imperfediorum virtutum rebelles im- pulfus munimina parari polfunt , fcd eafdem etiam ita Comprimere vt omnino fpemantur, cum prxfertim pr; (tantioribus animx virtutibus, qux ad oarendum aptio- res ac paratiores funt, rationi certo ordine confentien tibus , rationis vires affidu£ adaugeantur, rebellium au- tem infirmentur ac debilitentur. Et haec quidem ad ani- mi fanitatem reftituendam xj»ritudinefuue repellendas non parum conducunt. Siquis autem obiiciat eam per- uicaciam , quam imperfediores animi virtutes excr- eem, contra leges rationis tcdulb imperantis , etiam dum nulla adhuc praua confuetudo ob focordiam in- ducta cd »vt videtur , rcfpondendum erit hanc Natui* * legibus vere contrariam elTe.ideoquc non Naturz(qua (ibi ipfi aduerfari impoffibilccd)fcd alteri alicui ede a- fcribendam.hanc vero caufam humanx rationis vis in- quirere quidem poteft ac debet ,fed non muenire. nam longe prxftantiorem illuminationem cxpolcit. vnnf- quilquc tamen audiens talia humans Naturx deordi- nationem concomirari.hincquc ex primi hominis cul- pa ortam effc,his airentiri cogitur.nam in nullum alium creaturarum ordinem hxctranffcui poliunt ,ac longe minus in Deum Opt.Max- eiufdem hominis fadorem. Vniuerf. Inft. ad hom perf. C a p v X 1. De obedtentta aerrobedtentia , quas externa hamus perflant* ac. de naturali hominis foci abititote. Atio obedientixac inobcdientix.qux ab vlSia® externis homini przdari poliunt ac debent, * I FvcJ deducenda cx his *lu* luPcr,us *unt citea internorum obedientias ac inobciiicn- tias. nam bis internis proportione rcfponderc viden tur, homo quippe externus internam cogitandi vinu tem vteunque refert, animalia bruta xflimatiuam ,plan - tx memori am,mtxta imperfeda fenfus communes, ele- menta fenfus exteriores, materia communiffima atque ipfa cxlcrtia corpora imperfediffimum Naturx fenfum Itaquc.ficuti hic imperfediflimus fenfus parum admo- dum rationi fublicirur , fed folius Njturx ! gibus ob- temperare videtur, ita materia prima ac exicftia corpo- ra humanx iodudrix vim nulla ratione recipiunt, nili fort£ quatenus carum plantarum formas fxpc admittut ac inducunt ,qux ab homine terr; detnandaur fune , &■ exteris fim ilibus confcntiunt. Sicuri fenfus exteriores fcnfiifque communes rationi quidem obtemperant, fcd illius vim externe tantummodo a Jmittunt.idcoque ccf* (ante adu fuperioris Jiredionis libere omnino exerce- ri folenr, ita quatuor elementa ac mixta impeifcAa hu- manx artis vim cjttctnc tantam ac ex parte aliqua reci- pere poliunt, dum enim illorum litus ac qualitates vt- euoque immutantur, retinent interius naturales pio- pennones , 8c his qux ab arte funt indcfincnccr aducr- fantur , tandemque ( nili noua artis vis accedat) rcpul- lis ad priorem ftarum reuertuntur. Sicun phancafia io- tcrius quidem admittit rationis vim, fcd non facile per- duci poteft ad conceptum alicuius quod omnino cor- poreum non fit, ita mixta perfeda hominum volunta- ti fubfuot , non f cfpcdu naturx.qu; ablque corruptio ne mutari non poteft, led rcfpcdu figurx ac internarum difpofiuouum,quxnon parum laboris cxpolcunt. 264 Sicuri memoria longe promptius ac vberius rationi dcferutt.&r ex occalioue minimi alicuius plurima obii- jit , ita piant; rationis ac huinanx artis imperio prom- p;e confcntiunt , Se ex particul; alicuius adicdione, fcu enatu ex folias nutrimenti mutatione , ex proprix virtutis vfu plui imum iminutaniur. Sicutizftimatiuj longe facilius ac prxftantius ratio- ni mlniftiat , ita animalia homini» nuribus fcu blandi- mentis repetitis , fxpcque nullo corporis vfu acceden- te , ex feris domcftica fiunt, mutataque Natur; propen- lione pluribus rationibus illis defcruiunt. Demum, fic- utlcogiratiua rationi decentifliincmmiftrar ac paret, ira homo homims dirigentis vim facillime concipit, ac (Ii lubet)fcquitur.nam, nullo adu pr;ccdcnte , nullo contadu intercedente , fcd cx fola verborum prolatip- ne eotundemque perceptione , conlcquitur obedien- tia , qux Ixpe ad plurimos adus aduumque repetitio- nes inducit.h;c ume obedientia difticilior ccnfcri po- ted, quoniam hominum vnufquifquc proprix rationis directionibus jnferu ire debet, idcoque alteri homini ex Naturx lege non fubiicitur,fcd ex pToprix libertatis v- fu. Naturx tamen cur; fuit ve qui obxtatem rationis munere non funguntur parentibus fubticianiur,quj ob' lummam m filios caritatem illorum bonum proprio bo- no preferre folcnt.Hinc eolliuetc licet, homines natu- ra focialcs elle. neque enim illi, quibus extera omnia imperfectiora defcruiunt, a fe inniccm difiungi poliunt. Qua autem ratione hominum focictas imperadiacob- temperadi munia expofeat ad commune imperantium ac obtemperantium bonum, in prxlcntia pe: f! tutan- dum non cft.h;c enim alterius contemplationis funt. /liminum aSlut per/ mere ad vniurrfum corporeum at ut e Ut Murie de fato.de contmocntsaM cafhje for - tuna^de hamatus aiitombmf> mtiombsu , ac faluo- mba*,de dtusua prousde/.tsa ac conmue/itia, Oniviimrio vero humanx por eda- tis,cuius limites hadienus demonftraci funt, dum rationis diredio vteunque exerceri po- teft , continet nccclfiriii redum fcu non re- dum humanx libeitatis vfum. Nouimus enim mentem hominis formam c(Te cui libertas quidem elTeotialiter conucnir , fcd ea ratione vt ignorare non pollir hanc ex diuin; veritatis irradiationibus, quibus aftidud illudia- tur,moderandam elfe. has igitur, vr decet .refpiciens cif- dc lique obtemperans, propria libertate reCtillimc vti- tur : eas autem non attendens ab illifque recedens, non refle fcd dcprauate.Hinc colligere licet, hos hommum aCtus ea ratione veiftti polfc circa corpora, qu; vniuer- fi corporei ccnfcntur partes, vt fimul incorporea attin- gant qux pectinent ad vniucrfum intelligibile nam 00 ramum homo operans intelleCIuali natura cd prxditus, & diuinis aliifque abdradorinn intellectuum illudi a- tionibus confemit feu aduetfatu^ , arque ad Deum pfum Opt.Max, nccnon ad beatos fpiritus reCU- ac non refte conuertitur, fcd etiam erga exteros homines, qui intcllcCtu fimiliter decorantur , decentet fcu indecen- ter afficitur. Itaque vttunque ordinem ingrediuntur* diuina tamen follicitudinc fadtum cd, vt hominis pore- dasrelpcttu illotum qux parium vniuerfi tam coM>orci quam imelligibilis communem difpofitioncm , -rdi- nein ac pulchritudinem , fit fumm^ infitma acomi. no nulla. quod enim adcorporca attinet , cxlorum viri’- tes ita conditutxac difpofitxfunt, vt ea tantummodo contingentix ac humano arbitrio fubiiciamdr , qux a ^ - vniuerfi datum ac decorem non conducum:cxtcra vrro cx ncccffitatc cucnlant : corundcmque contingentium certa perfeuerantia & e ceitx quxdam fucceffiones vt- eunque nccelTaric cenfcri poffint. Simili ratione , quin potius longe prxftanriori, Deus Optimus Maximus vniucifo intelligibili allidens, ea tantummodo humanx > ac aliorum Ipiritautn libertati concedit Contemplatio V. Pafsl. 2(55 concedit, qux vniucrfi intelligibilis cuifum pulchritu- dinemque inenarrabilem ac mcomprehenfibilcm per- turbare non poifunt.quz vero ad illam pertinent, nulla ex parte immutari pcrmittit>fed elicit potius non pauca cxhii deprauatis libertatis vlibus , qux eandem vni- ucrfi intelligibilis pulchritudinem clariorem ac illti- ftrio.era efficiunt. Cxlorum vittus, quatenus certum corporum omnium curfum inducit conferuitque , fati nomine explicari poterit, na fatum nihil aliud cd quam Natur* vis proprium opus circa naturalia , fcu omnino Decedar io, (eu certis quibufdam fuppofitis , incuitabiii- ter pcrficiens.Eidem vero virtus , ex ea parte qua <on- tingenti confcntit, certa voce profer i non potelh nam Vcr£ nihil ce<tum inducit, fed ea tantummodo parit a quibus contingentia oriri potiunt , fiue ex certa agen- tis pacientifvc intentione, vt qux ab homine voluntarie aginum & patiuntur , fiucprxtcr agentis & paticmis intentionem , cum aliquo tamen illotum bono fcu ma- lo , & furtunx fcu caiui afcribi folent. Cafus vero fit fortuna inter fc differre videntur, nam cafus ilbs aptatur in quibus neque agens neque patiens admittit vfum intentionis, fortuna veri vecfjtur circa illa quorum agens fcu patiens intentionis vfum recipit, licet ea tunc non vtatur. Itaque, qux fiunt voluntati^, accidentaliter didi iguntur ab his qux fortuite ferun- tur acceptx : quandoque etiam concurrunt . nam repu- gnas non cd idem rcfpcdu agentis ede voluntarium, & rcfpcttu patientis fortuitum, fcu ccontra. Eorum vero 3 ux voluntarie ab homine fiunt,quxdim adionis,quf am fruitionis fcu vius ,& quxdjm f-dlionis vocibus exprimi fulcnt. Singulis commune ell, hominis liber- tatem ac pocedatem ex certa aliqua intentione dirige re. Sed altoni videtur proprium rrfpiccre aliam natu ram liberam , ac in ei rtrminaii. fruitio intuetur exter- na,Gue libera, ftue non libera , ipfaque dirigit ad ciufdc 266 operantis commodum ac bonum . Vius ex eotantilni differti fiuitionc, quoniam fiuitiononob aliud, vfus vero ob aliud exercetur, fadtio verfatur circa non libe- ra quf agens propiia virtute monet fcu immutat, euenit tamen vt in eodem fadiofir adioallbcicutur , fortafsl- que ipla fruitio. Sollicitudo,qua Deus Opt-Max.vniucrd intelligibilis pulchritudinem ac confummationem firmifBmam red- dit, diumx prouidentix nomen obtinuit . nam fingulat illius partes ea ratione ad fincpi dirigit, vt dmul obuii- tibus omnibus oblidat. Cxtera, qux ad liberas naturas pertinent , neque di- uinx prouidentix confummationc perturbare poliunt, exeo tantummodo Deo aferibenda funt, quoniam ipfo conniuente ac permittente eueniunt, pirifiotquc cla- riorem fplcndidiorcmqueciufdem conlummatioitis af- pe&um. lingula enim diuinx prouident f vteunque dc- leruiunt , neque hxc tantum qux a voluntate pendent, fcu reda fcu deprauata , fod etiam extera omnia, lcu fato feu cafui,feu fortunx aferibenda fint. Ipfa vero diuina prouidenna hominum intendit bo- num.cui corporea omnia mimdrare voluit. Id fatis tc- datum reddunt eadem hxc corporea, nam dum ietpfa homtm indcfineter obiiciunt , Icr noucs quodammodo ac voces acutilfimas videntur emittere , quibus horni* num animis eo untur infigere fu mnam Dei potentiam in tot ac tantis creandis , conferua idis.ac moderandis, lummain Dei fapientiam in lingulis dilponendis , exci- tandis ac dirigendis , fimulquc conuincunt fummarn Dei bonitatem, qua per hxc omnia ac longe prxdantio- ra media dudet hominem fouere , oblectate, a que alti* cere.Optandum &r orandum cd, ne fcu his fetmonibus i ardi allidamus , feu talia percipientes a gratiarum a» dionibus dccentibufqucobfcquiis deficiamus. wmm contemplationis Q_ V I N T AE, Q*-t lumariorum aditum Jtrclhictm philofopbiam confhruir , Pars Prima : IN QVA EA EXPLICANTVR QV JE AD V O L V N- taiis a&us refte inftituendos conducunt, fimulqucdcmonftranrur omnium moralium virtutum ac vitiorum fundamenta ..Ipccics, differentia:, cauli, progrcllus ac fhi&us. C A FV T I. De necefistare hume f nentia , muneribus ac panibue. N Vomine.vt nouimus, natura corporet' ' & intcllcdualss affociantur; illi ob id i propriifiimum videtur effe contempla- : tioni&r adioni ea ratione incumbere, vt in vtriufquc vfu vtriufque concurfum adhifseatT Contemplatio tamen, vi longd dignior , fibi prxcd,fimulquc attioncm adiuodam ita houcdat,vc ex folo hoc mintderio ab omni culpa tuta vt plarimdra cenfeti poffit.Adtio vero i contcmplationts dignitate deficiens , abfque decenti contemplationis mode- ramine , ad propriam confummationem nunquam pciducitur . Quod fi contemplationis vi dirigente eam alTcquatur , hominem ad id deducet , vt illis fxuatut quf contemplatio cognofccnda proponit. m. j. I P 267 Neque enim in dubio® reuocandum eA an homines, a* dionibus fapicnter ac prout conuc.iit incumbentes, Deo Opt.M x uJhxrcant , beatis Angelis affocicntur, fibi dccentifAmc prxfmt,8r dufe ad exterorum hommu bonum libet aliter etfjndunt,omnibushominibus,p.out decet, fummo cum Angulorum bono mereantur frui.Et priora quidem fumm£ expetenda , Deo Opt.annucnte, in vniulcuiufquepotcAatc collocatafunr. PoArcmum ex plurium infcitia fcuprauitate vteunque perturbati poteA Se folct. Tunc taiqcn bonis reditudinis fructus adaugetur potitis quam aufertur. Quemadmodum autem ipfa contemplatio rede feu exorJiri.fcu prolcqni , fcu confuinmari non poteA, nili accuratius prxnolcantur fcientix modi, rationes, ac Afpofitioncs, ita, nifi concipiantur ca qux humanos adus inAitucrc ac moderari debent, hominum indu- Aria in his pixAandis ac obtinendis omnino deliciet. Id ne eueniat ,pctpenAs his qux fcu in prima, fcu in naturali fcictia enarrata funt circa hominis naturam ac partes , colligenda nunc erunt qux has agendorum ra- tiones obi icere poliunt, pariiiutquc humanorum aduu diredricem philolophiam. Hxc vero trium ordinum funt: quxdam enim rclpiciunt inteinos affeduum mo tus ac voUndi adus , limiilque ad animi reditudinem confequcndam dirigunt, quxdam intuentur intetnas remn. externarum comprchenlionej internis affeduum tnotibus congruas, voluntatifque rectitudini plenio- rem perfedionem adiungunr. quxdam intuentur hu manos adus redx voluntatis redarumque comprchen fionum vim pio illarum gradu reipfa contrahentes, ac pro rerum Aatu externi effundentes. Atque dum per ducuntur ad adum dirigunt non tantum ad reditudi Dcin voluntatis Se ad pleniorem pertcdioncm.fed etiam ad vtriufque l'i udus , prout conuenit , extendendos ac colligendos. His omnibus ' qux prxfentem contemplationem in tres partes limpliciter paitientur ) rede pctceptis,nihil prxterea expetendum erit ad decentem humanorum a- duum diredionem. agendi enim facultas feu poteibs, qux aliquando delideratur prxtcr redam agendi vo- luntatem ac prxtcr plenam conceptionem illorum qux conducunt ad adionis propolitx conlummationetn, deducenda cA ab ipfi adione , quatenus decentibus comprehenlionibus afliAentibus rede volutati obtem- perat. iu ea enim hxfaculrates ac potcAatcs continen- tur virtute. Quapropter , licuti impoflibilc eA homi- nem libertatis vlum adu exercentem, rcfpcdu cuiuf- cunque adus , agendi potcAare dcAuui , ita fatis aper* tum cA facultatum poteAatumquc cxtenfiones ac in- crementa, dum pofiibilia funt , deducenda effc ex re- do antiquioris poteAaiis vfu : quod A in agentis pote Aate nullo modo conAituantur , adionis onuflioncm rede adionis vim obtinere. Vnitierf. Inft. ad hom. perf. C * P v T I 1. De aff e fluunt, ex epubui aflio omnis ortrur , dsfiin3ione ac naturali dtfiofuiontynccnon de rationibus , tjuibus illorum vnufejutpfue communi concordia feu dtfeor- dtx .Junulque humano bono feu malo f. tuent. Cx 1 o omnis qux nunc attendenda cA , feu etiam adionis defedus, oritur ex alicuius in- terni appetitus impullu feu remifiione. Ipfi vero appetitus, vt naturalis fcientia docet,ad tres prxeipuos ordines deduci poliunt. Ad prunum or- dinem pertinent appetitus fenfitiui magis corporei.ad fecundum appetitu* fenAtiui magis fpiricalcs. ad ter- tium appecirus rationales. . Inter inagis corporeos imperfediffimus cA appetitus delcruicns naturx lenius, qui famis,fitis ac doloris ineo moda abhorret, & indolentia ac virx perfeuerantia ap- petit. Sequuntur appetitus lenfuum extenoru, qui pro- pria obieda, prout voluptatem feu dolore affeninr,Ubc- f c fcu fentire feu non fentirc exoptant, 8i corporis feni- 268 tatem fumme exquirunt. Tertium locum obtinent appetitus vtriufque fenfus communis , qui ex motuum vfu ac perceptione deledantur feu contriAantur , Se vc corporis robur exoptat, ita corporis imbecillitatem ab- horrent- Inter fcnlitiuos magis fpiritales primus occur- rit phantalix appetitus , qui ex variis rerum immutatio- nibus fumm£ ueledatur,& in Angulis exerce disac frue- dis comoditatcm prolcquitur. fcquitur mctnorif appe- t itus, qui diuitias appetii Se paupertatem abhorret. ter- tius cA appetitus xAimatiux , qui in amicitie ac inimi- citix vfu vcrfacur,idc6que honor es,obfequia,ac extera qux ad idc faciunt, appetere folet Se oppoAca refugere. In rationaltu affeduuin ordine ille erit primus, qui co- gitatiux adhxrct,& humanus Ampliciter appellari po- te A, cuius obieda funt homines , quatenus fune homi- ncs.Finis vero communis hu manicaris feu humans ca- rrflcisvfus. huic accedunt tres affedus fuperiores , ille fcilicct qui rcfpicit humana mentem corpori adhuc co- pulata, Se fapicriam profcquitur,illc, qui beatos fpiritos intuctut Se beatorum fpirituumfoticcatem de(iderat,fic affeduum omnium prxAantifsimus , qui Deam Opr. Max. infpicic ac Deo adhxrere Dcuinquc diligere fum- me exoptat. Ex naturx autem difpoAtionc appetitus fenAtiui ma- gis corporei fubiiciuntur moderamini fcnAtiuorum ma gis fpintalium, ac illius prxeipue qui phantaAamcon- comicatur.lpA veibfenAtiui magis fpiutales fubiici de- bet imperio appetituum rationalium, ira tamen vt 'per- fediores,cuiufcunquc ordinis Ant, eorum etiam curam gerant qux ab imperfedioribus decenter expetenda funt. Neque vero fufpicandum t A, fcu imperfediores, dum pctfedionbus fubiiciuntur, violentum aliquod ex peririjfeu perfcdiores,dum ad impetfe&iorum bona de clinant, aliquod ingratum pari.nam ex his potius illorfx vnufquitquc id aAcquiiur quod maxime intende o- mnibus Aquidcm commune eAappetemcm fumma bc- ncuolentia profequi, atque ca ratione vt diicdionctn hanc non pofAnt exuere. Neque vero hxc fententia in dubium rcuocahda eff, quoniam affedus, qui Deum, beatos fpiritus, ac homi- nes indeterminate rcfplciut, diligunt primo non ipfum appetentem, fcd externa qux rclpiciunt. nam , quemad- modum hominis pattes,du hominis (cuius funt partes) appetunt boni, liuiul proprium profequuntut bonum, ita etiam hominum vnufquifpue, dum tummo amore profequitur hominum multitudinem , cuius jpfe cA pais,nccnonDeuni Opt.i quo omnia pendent, & bea- tos fpir itus, ex quorum focietatc quammaxime illuAra- ri poteA. optimam fcipfum diligendi rationem exercet, nam fcipfum in Deo, in beatis Spiritibus,ac in homi- num multitudine fumme diligit. quod etiam partibus e- uenitjdum illarum diledio intendit totius hominis bo- num , in qu* lingulx conquicCcunt Se optime degunt. Sicuti autem mucux affeduum imperfediorum ac per- fcdiorum obedientixae follicitudincs totius hominis bonum Ac intendentes Angulos affedus ad id pcrducuc quod Angulis fumme prodeA , ita illorum vnufquifquc quammaxime txditur,dum communi hac diledionere* ieda rationaliumque moderamine deAcicre, vel omnes torpent, vel Anguli cx propriorum bonorum malorum- vc obicdionibus ea c jcc vel profequuntur feu' fugiunt, vel etiam ( quod longe dcrcAabilius eA ) rapiuntur ex fola proptiz deledacionis fcu contriilationis per- ceptione. Communis toipor affeduum omniu concordia» in- ducere videtur, quoniam nulla diilidia parit , fcd abi *a diredioneae profecutionc concordia dari non potett. hic igitur non tantdtn amouet omne hominis bonu , fcd ei etiam comprimit qux hominis bono mimArare pof- funt. Cxcz propriorum obicdorum profectiones teu decimationes licet ea expetant qux vere profequi debent, & vere fugienda repellant , communem tamen copulationem difrumpunt,& cena difeordiarum femi- na pariunr. Ea vero profequendi ratio, qux cxoblc- dantium fcu contriAantium ixpulAbus ac rctradio- mbus deduci folet, ideo fumme dcteAabilis cA , quo- niam 269 niam nootanWm internam diuillonem inducit 8r com- munem confcnfum repellit» fed imperfectioribus di gniores partes ex nccelTitate concedit . nam Natura couftitutum eft vt imperfediora bona maiima volu- ptate afficiant, & mala imperfediora fummos vt pluri- mum dolores afferant.Perfcdillirna vero bona econtra raro admodum voluptatis feu obiedamenti afferunt fenfum, ficuti etiam maxima maximcque vitanda ma- la Ixpc nullam contriflationcm inducunt. Quapropter oblcdantium cotrillantiumqi impulfibas abfolutc ob- temperantes,bona impetfcCliora prxllantioribus fem- pet pnrfcrunt , St dum minima declinant mala malis maximis fubiicjuntur lidcm etiam cx eo reprehenden- di funt «quoniam dum obi -dantium ac contriftantium fcquuntur rmpulfus,fimiilque inipfo adu obledante conquicftunr , his qux ex Naturx ordine medi) fufti- renr paties finis tribuunt dignitatem. Idcoque neque fu met , neque externorum bono deferuiunt.fcd totius humani bo ii initia tollunt, atque ea profequendi ratio- ne qux hominum naturx proptiiffima tft omnino rcie- &i,ill' qux brutis conucnit penitus inhxtcnr. lid m ad communem etiam torporem vr plurimum delabi fol.nc : nam voluptatibus defatigati actionem v- namquanque refugiunt. Neque verbobhxc Natura incufandacft , ex cuius difpofitione euenit vt minora bona maxime delcdenc, minoraque mala maximi contriftcnr.fed potius lumma illius prouidciuia miris laudibus cftprolcqufcnJa. nam bona imperfectiora homini funt neceflaria.idcbqtieab homine rationem nondum exercente, voluptatis dolo, rifque viribus amplexari vitarive poterant. Peifcdtiora autem bona ac oppolua mala , qux attinent ad hominis perfedionem , non ob voluptatis illccebtas, neque ex co.ucilUnt um fuga, fed ipfafola ratione duce expeten- da ac vitanda erant Ita cnini homines ad bonotum prx- fiantiorum amorem ptouocantur . St vehementius im- peltumui ad Indulttixvfum, quo talia funt paranda feu declinanda. Contemplatio V. Pars I. C A P V T 1 1 L De ffctluum aptitudtne ad certes meres admittendos quibas moralium virtutum feu vu iorum nomen apta tur , ac de communiori atque adhuc incorfuintnata vtriute ,iihuj que caufis & partibus. iNtiini concordix.ac difcordixprinci- I pia,necnon totius humani boni ac oppofiio- * rum malorum femina ita explicata fint. _ i Nunc perfetutemur quanam ferie ac qu- bujjdircdionibus harum virium vnaquxque firmari roborari, ac extendi, feu etiam contrahi, infirman,ac Ia- befadari poffir.his enim rede perceptis, fatis ( ni falli- mur ) parati erimus rum ad reCta profequenda, tum ad oppofita declinanda. Prxcipue autem accipiendum eft, itfefluum vnicui- que proprias cognofcendi virtutes, proprias exequendi potentiis, ac aCtuS externos aptari ,horumque vnum- quodque libi inuicem fauere. Idcoque , cognitione vi- ■ «o geme affcCtum excitari, ac per affedtum, externum adu produci , affedus vi fenfum cognofcentem expergifici, ac excqucntem virtutem prouocari,fimiliquc ratione exte-num aCtum aftedum ac fenfum pulfare &■ excitare: euc .ir^que ob id, dum feu cx rationis impulfu , feu ex er .onis dcfedu, certi adul fVequentius repetuntur, feu .utius intermittuntur, vt affeCtuum vnutquifque cer- eas difpofitioncs ac habitus adipifeatur ,fcu etiam iam adeptis difpofuionibus ac habitrbus expolietur. Hi vero habitus.prout feu rationi funt confoni, feu 1 ratione difcordanr.virtutum feu vitiorum nomen dccc- tiffime conlccutifunt. naindum homines ad propria munia exercenda vel tede vel perperam impellunt , cf- fentialcm rerum virtutem ac effentiam xmulari vidcn- tqr, cum pratfertim horum nullum ablquc maximo e- 2 7b lufdem hominis feu bonft feu milo ebenire poffir. Di- cuntur tamen virtutes, feu vitia non naturalia , fed mo- ralia,quoniam noni Natura ,fed ex aduum frequenta- tione conformantur ac certos qtiofdam mores inducur. Moralium vero viitutum femen tunc couftirui mani- feftum cft,cum dilcdto.quam affedus omnes ex Natu- rx ordine erga ipfum appetentem exercere folent.ea ra- tione inrtiruirur , vt affeduum torpore rcputfo, liberi prxficrrl quis illorum impulfibus, quorum prior(vtdi- dum efl)djcitur cx fimplici bonorum feu malorum 06- icdionc , pofterior viro ex volupta is St doloris fenfu. tunc fiquidem quarum morum habitus indutu. ltur.co- muniores tamen neque adhuc confummati , qui fimul collediconfticuunr primam moralem virrumn corti- munem, atque adhuc imperfedam.Pr jot habitus 0 ituc cx ipfius communis dilcdioivs confinnationc , quate- nus <>mnc<n dt fi Jiam expellit homit cmque ad proprio- rum munerum fundionem prope. .fum pcrfeuerantltn- que rcddit.Er hic quidem habitus , lufitfa nomine redi p«oferri poterit communioris tamen fle qux redam tat! tum agendi propulit um inducar. Secundus habitus ab eadem communi diledione de- ducitur,quatenus ex animaduerfionis bicrtia,nu>deta- tur eam profequendi rationem qux ex foia obiedorum comptehcnfione exerceu Iolce. Qu iptopter Findentia appellari poteft , lice: communior fit neque adhuc ab- folutu. Exercet fiquidem cogitationis & rationis vires, vt quimdiligcntiffimecaueatui»ncipfepiofequcns ali- quod detrimentum recipiar. Tcrtuisflc quartus animi habitus deducuntur ab ea- dem communi deledione , quatenus contra aliam om- nino dc-cftandam appetendi rationem inuchitui. Hii- giturantmi affedus ad id deducuntur vt illorum vnuf- quifque >ob ipfiu» ptofequcncis commodum , non tan- tum propria voluptate carere , fed oppofitis etiam in- CommoJis fubiict velit. Et hi quidem habitus commu- nioris Feintudim* communiorifqae Temptram* nomine proferendi erunt. Nam iicuti I ull ictar partes ptopriilfi- m* lunt proprio muneri intendere, Pradencix fingula ad dcccntilfimum operantis lucrum examinare, ira For- titudini conucnit reda propofita confrruarc , omnem profequendi defedum repelli re, fimulquc molcftutn afferentia fuftinere,T emperantix vetd.i decentes affe- duum adus cohibere, fimulque obledantia ac diucr- t£htia paruipendere. Hi quatuor habitus virtutem pariunr , quoniam ani- mum ad agendum perfede paratum reddunt, quod vir» tuti propriiffim^ conucnit. Itaque illorum nullus a ex- teris fciundus virrutis nomen mereri poteft , quoniam reda intentio abfque Prudentia , abfque Fortitudine» St abfqucTempcrantia operationem non parit. Pruden- tia abfque reda Intentione , abfque Fortitudine, abfqj Temperantia animum ad agendum fuffi.icnccr para- tum non reddit. idemque Fortitudini ac Temperantis cucnit.fi a exteris fciilngantur.His igitur quatuor habi- tus communioribus rcCti conceptis, anima rcipfa pto- naac parata inuenietur ad fingula rede profequenda aeque agenda, licet communiori adhuc ratiune. Horum habituum , qui fimul coniundi communio- rem virtutem pariunr atque illius funt partes , tres verfantur circa animi affedus: Iuli it ia fciiicct , For- titudo , Sc Temperantia, quarum etiam vnaquxque ob id eft omnino moralis. Quarta verb , ipfa fciiicct communiot Prudentia , duplicem quodammodo na- turam compleditur. Nam ex ea parte, qua fingula' perpendenda clTc cognofcit , rationis vim excreet camque in infetioiet antmx potentias atque in ipfoa prxcipue aff.dus immittit. Idcoque cognitionis po- tiusquim affcdiuuin habitus cenlcr i poteft. Exea ve- ro parte, qua rede pcrpcnfa amplexatur , atque ipfoS affedusrationi fubiicir , affedus exerceat nctclfe eft. 1- deoque moralium habituum natuiam retinet. Si quis autem horum vtrunque tede perpenderit, fa- cilcfni fallimur) aftcntietur cx cognitionis adu ca Pru- denux parte conftitui , qux malculina ac dextera redi h. i K\ 271 appellati potiet: huius enim munia fune» primo certum aliquod vel certa aliqua cligibilia conftitucrc qux finis dignitatem obtineant : poti modum vero extera omnia fuppeditare qux ad finis adeptionem conducunt . Ex propofito autem ca amplexandi jc profequendi , qux re&c examinata funt , quodque affeilum rationi fubii- cir, aliam Prudentix partem induci , qux finiftiafcu fx- minina dicenda cft. Vniucrf Inft. ad hom. perf. C a r v t u 1 1. De duobus VMM communiori bm jJrero omifsioms^tlrero perpetr Attona, que commem virtuti opponuntur^ec de illorum cuufts & pambtu. ■ Vemad modvm communior virtus fin- . gulxque illius partes oriuntur ex affe&uum * impulfu naturx ordini confono, ita ex inde- 5 ccntibus eorundem impulfibus duo commu- niffima vitia cofiituuntur,qux,licct in eodem fitr.ul co- pulari non poffint , nihilominus ia pluribus conftituta Ce inuicem exacuere folent. Primum oritur ex commu- ni affectuum omnium focoidia,8f priuatiue potius quS pofitiod communiori virtuti opponiturrquatenus enim nihil intentat , priuaYiui continet, quatenus meditationem comprimit , Imp rudentum , quatenus ne- que ex incommodis neque ex dclcttationc expergifei* * tur,falfas ac omnino deprauatas r tmtudieam ac Ttmpe- natum parit.quarum prior , Animi infirmitas, pofierior vero Tempcrantix peruertio appellari potefi. Secundum deducitur ex eo impulfu , qui ex obiefio* rum oblatione excitari folct , accedente tamen alio irn- pulfu.qui folaoble&amcnta exquirit & fola contriftan- tia refugit* Hoc non priuatiue, fed pofitiu£, communiori virtuti aduerfatur.nam dum animum pronum reddit no ad bonum, fed ad delc&abile profequendum , & ad de- clinandum non malum, fcdmolcftum tantum, totius iniuftitix femina parit, dum lingula rimatur vt praue expetitis adh^rcat, Ailutiim concipit , qux Prudentis pofitiuc opponitur. Eifdcm ex fontibus effluunt Obfinu’ ei* , qux pofitiue Fortitudinem definiit , ac iHttMpeuH- ha, qux eifdcm rationibus Temperantiam «liminae.-ani* ma fiquidem obleftantibus infifiens, & Afiutiam fo uens, non cantum obftinate expetita profequitur , fed 'eifdem etiam omnino intemperanter inhxrct. Sicuti autem vitium, quod communi virtuti priuatiue oppoG- tum , ac Omifrionis rcdfe appellari poteft, homines iniuriis omnibus obnoxios reddit , ita vitium, quod ei- dem pofitiuc aduerfatur , homines in aliorum iaiuriam facile propenfos efficit. Hxc verb vitia ideo fe inuicem fouent & nutriunt, quoniam ficuti perpetratio tunc quam maxime grallatur.cum illius inrufiitia flupidc fu- ftinctur, ita iniuric f^ipida tolerantia iniuriarfi repeti- tionem videtur expoTcere. Viti) prioris, quod omiffio- nem inducit, parres omnes morales funt.poftcrioris ve- ro artuti a diftinguenda cft in dexteram lcu mafculinam, qux cognofcendi habitum continet , &r in finiilram ac toemininam > qux omnino moralis efi. Et hxc quidem his confona funt qux cicca prudentiam communiorem confiituta funt. C»mt V. De ranor. tbur , quibus tum obieflu quem bona ac thaIa Ab affelhbus rejfici poffutr , di que eonutdem bono - rum ac mulorum differentiis, pEmnita virtute communiori, qux cs- * tci arum efi femen, elaborandum nunc efi vt, J virtutum omnium ortus ac munia quam tu- & tiffime nobis occurrant , ac illius prxeipue, qux totam huius feminis virtutem colligens, cordis na- turam imitatur, ac virtus optima appellanda erit. Id vt re&c fiat,quatuor,quxad rem fumme faciunt, prius ex- plicande funt, videlicet quibufnam rationibus affeftus 272 propria obiefta bona ac mala refpicerefoleant; quot- nam fintobicdlorum bonorum, ac malorum differen- ti! prxcipux ; quas obeaufas bona ac mala ceno homi- ni magis feu minus expetibilia fcu fugienda reddantur» St quibufnam gradibus ipfi affedtus intendi ac remitti* extendi ac contrahi poffint. Afledtus dupliciter intueri folent ea qu$ illis obiiciuntur canquam propria obiefta, ac tanquam bona feu mala propria , primo fcilicet feu principaliter , St non primo feu confequencer. illa pri- mo rcrpiciuntur,qux fuppofita aliorum ignorantia affc- fium excitare pofiunt. Et hxc quidem femper ex tuter- na natura, bona fcu mala funt , non tamen eadem ratio- ne.quxdam enim cfTentialitcrfimuIquc abfoluti , qux- dam clfentialiicr at nonabfolutd.quxdamnecefientia» liter nec abfolutc, fed accidentaliter tantum. Illa funt cflcntialitcr fimulque abfolutc fcu bona feu mala , qux oppofiti naturam interne admittere non pofTunc , St quatenus bona funt,boms omnibus concordant ac fa- uent, St malis omnibus difionant ac aduerfantur,vt pu- ta Deus, Deo adhxrerc.ac Deum diligere, (qux prxfti- tifiimam hominis atfedtionemrefpicere nouimus) Bea. ti fpiritus,Bcatoiumque fpiricuum focietaa ( ad qux di- rigitur affedus ex dignitatis ordine fccundus)Mcns hu- manare humana fapientia , ( qux a tertio appetitu ex- petitur ) & homines , quatenus funt homines , ac fim- plcx humanitatis fcu humanx caritatis atfcdus , qux refpiciuntur ab eodem appetitu (impliciter humano: quatenus vtxb funt mala malis omnibus confentiunt 8t opitulantur, & bona omnia oppugnant, cuiufinodi fune ea qux ex propria natura opponuntur bonis efTentuli- ter & abfolutc. 1IU fune bona fcu mala dTeqtialiter & non abfoluti, qux ex propria quidem natura expetenda funt feu fu- gienda,fed ex aliqua conditione fcu circuofiantia ad oppofitum ordinem deducuntur , veputa honorae in- honoratio , St extera eiufdcm ordinis , circa qux verfa- tui &fiimatiux affedtus.nam honor, qui a Patria iuftd ac libere exhibitus * efi bonus , dum a Pacrix hofiibus fuf* cipitur efficitur malus. illa funt bona feu mala tantummodo per accidens, qux ex folo accidenti tedduntut expetibilia fcu fu- gienda, vt puta diuitix St paupertas, qux pertinene ad Mcmorix a flcdlum. Remota enim hominum infirmi- tate ac neccffitate, neaue diuitix expetendx elfcnt , ne- que paupertas fugienda. Eundem ordinem ingrediun- tur corporis commoda feu incommoda, robur fcu in- firmitas, fan itas feu xgrirudo, huius corporis vita St mors : qux pertinent ad Phaotafix affedlum , proue refpicit bona ac mala, feu propria , fcu fenfus com- munis, fcu fenfuum exteriorum , fcu imperfc&iffimi fenfus. Nam horum nullum bonum feu malum efi, nili ob talem hominum fiatum , qui his fubiicitur tnaTs St his bonis fouetur. Eadem etiam quandoque bonum quandoque malum nobis operantur , fiuc bona fiuc mala fine. Alius obic&orutn fcu bonorum feu malorum ordo, qui ea continet qux non primo , fed confequenter in- tUeri folent, in plures partes fimiliter diuiditur. Sicuti enim h$c adaffedlus peninent, non quia cx interna nattlra bona feu mala fint , fed quoniam ad illa referri folent , qux primo attenduntur, primoque appetun- tur fcu declinantur : ita cx harum relationum numero difiinguuntur . Quapropter , cum hz relationes ad quatuot ordines deduci poffint, talia obiedta & Fona vna cum malis oppofitis ad totidenf ordines dedu» -n- da erunt. Primus ordo eas compleretur relationes quxiont- tuntur omnino internis , cuiufmodi funt relationes to- tius ad partes, partiu ad totum St ad fe inuicem. Harum veroaliqux ad rei fubfiantiam pertinent, ouxd3 nume- rum refjpiciunt,quedam auant itatem , quadam figuram, qufdaro intenfionis gradus , quxdam agendi paticdtvc potentias , quxdam pcrfedlioncm. Sicuti enim totum primo intenditur, ita partes femper attenduntur con- iequenter , ideoque panes illius quod primo atteditur, a quacunque refpiciantur affcdlionc , Temper con- ' • fcquen- Contemplatio V. Pars t. fe7J fequenterrefpiclantur. Hirum dignitatem metiri opus eft cx dignitate affectuum , fimulqae eorum qux ab ipfis primo rcfpiciuntur, necnon ex intimiori feu magis intimo relationis ordinc.nam boni partes funt bonx,&r mali malx : intimiores bono funt meliores , & intimio- res malo funt peiores , ficuti etiam mcliotis partes funt mcliotes,peioris dctcJtabiliores. Infecundo ordine illx (lanientur relationes, qux funt omnino externx his qux primo attenduntur ac primo ptofequimur fcu fugimus, vt puta relatio crea- toris ad creatuias.Se econtra: Domini ad leruum , &c contra: Difcipuli ad Magi(lrum,& econtra : amici ad a* micum .inimici j»d inimicum, exterxque huiufmodi. Horum autem vnumquodque ita conlcquentix obieila bona malaqucconflttuit.vt quam facillimi euenirepof- fit.vt idem rcfpcfku ynius affe&us primo, refpeftu vero alterius confequcnter rcfpiciatur. Quapropter homi- nes , qui relpiciuntur primo ab affeitu fimpliciter hu- mano, rcfpiciuntur confequcnter ab alfedlu prxftantil- funo , quatenus fcilicct a Deo creati atque diuinx ami- citix dono decorati. Econtra etiam Deus ipfc Opt.Max.qui ab atfc&u prf- ftantillimo primo relpicitur, ab eo qui (impliciter cll humanus confequenter refpicictur, quatenus videlicet hominum aufior, gubernator , atque defenfor- Hoium dignitas attendenda quidem erit ex affedtuu, & ex corum.qux pruno appetuntur , dignitate ac ordi- ne.atque etiam cx intimiori relacione,fcd ca ratione vt quatenus a pluribus alfcibbus refpiciantut , cx dignio- ris affc&us intuitu diiudiccntur , fcu primo fcu confe- quenter ab illo attendatur. Tertius ordo complectetur illa» relationes qux coti- ftituuntur cx atfcCtu & cx ciufdcm muneribus , per qux feu propria profequitur bona cifdem fauct ,feu oppofi- ta refugit maU. Huiufmodi autem munera diuerfa erunt pro affedtuG diuerfitate , fimulqae plura 8c pauciora, illorumquc no- nulla femper exercenda erunt, idcoqueclTcntijlia ap- pellari poterunt, nonnulla veri» multipliciter immutan- tur pro diuerfo rerum, perfonarum.rcmporum ac loco- rum flatu, ob idque ceufendafunt accidentalia. Eorun- dem etiam quxdam excccentur interno adtu, cognitio ■ ne fcilicct fcu affcCtuum propcnfionc.quxdam adtu cx- retno. Et hx quidem( vt ex logicis patet ) partes fubor- dinationit appcllandx funt: quarum relationes neque omnino imcmx ccnfentur, neque omnino extctnx.H{C igitur femper confequ enti ratione attendentur , ac bo- nitatis prauitatifve naruram recipient prout pcrfcdlo fcu imperfc&o adhxrent.ac prout fcu bono lcumalo deferumnt. Qiaitusordo cas continet relationes, qux oriri fo- jent ifltcr patte» ralia munera concomitantes, feu eflcn- tuliter coocotnttantur,vt Agens; vis impellens : finis «.ui-.finis propter quem : media : res circa quam .• agen- di viies: auxilia feu inftrumcuu : ca qux adtus conle- q uuntut : ac agendi modi : fcu «ccidcntaliter prxccdcs icrum datus : aliquorum prxfcntta '.fcu abfcntiadocus; tempus & occafio. Sicuti autem non inconucnit ea , qux fecundum confequentium obiedtorum bonorum roaloruinquc cpnftuuiMt ordinem , atque ab vno aifcdu confequen- ter rcfpiciuntur. ab alio primo perquiri feu vitau : ita. quam fxpiflime eucnit, vt idem rclpcdtu diucrforum, pluri» loufcqucntium bonorum ordines ingrediatur, flmii' juc&' concomitantium fubordinatarum par- tiu *. fortiatur locum. Dignitas vero obicltorum bono- rum ac malorum, qux tam ex hoc quarto quam ex tertio relationum ordine pcndcnt^ifdem rationibus perpen- denda crit.Sicuti enim munia .qux ad boni adeptionem perducant .quatenus huiufmodi , bona funt , ita horum munerum partes tum fibi inuicem fucccdentc», tum concomitantes , quatenus haiufmodi.bonx erunt. Hxc nue bonitas maior feu minor erit, prout bonum intenditur cft maius vel minus, necnon prout ma- gis fcu.minus fauct illius adeptioni. Eadcuiquc ciuf- dcm otdiais malis aptanda erunt. t t 274 C A 1* V T VI. De rationibus, ob quas idem bonum fcu idem >n.:lum, pro rerum flatu magis ac manu expetendum feuftgtendum eff, E t> explicandum nunc ell,quafnam ob cau- las idem bonum fcu idem malum cerris ho- minibus magis fcu minus expctcndfim fcu fugiendum fit.Id vero facile prxftaii p«t« iit, acccpto.cuiufcunquc fcu boni profecutionem, icumali declinationem , hominisappetentis intendere bonum. Ex hoc namque conuincimui , dum bona profequenda funt &t mala vitanda, prius mala vitanda efle^ottmodu vero bona profequenda : patet fiquidem, homini magis conducere, bono aliquo carere quam malo premi , licet malum lit ordinis imperfectioris, prxfcrtim li inhxrcn- di firmitas ac diuturnitas fit eadem. Dum vero plura mala vitanda funt, m dure deterius prius repellendum erit.Pofterius autem id , quod minus cfi ptauum.Simili ratione , dum plura bona confcruanda feu acquiienda funt , prius prxQantiora poftmoduin Viro minus prx- ftantia profequenda erunt , & confotu uio iam adepto- rum noux adeptioni proferenda erit , femper tamen a- nimaducifis iuhjrcntix ac firmitatis lationibus. Dum e* nim hx dilfnunr,piirab habenda erit ratio intenlioris gradu» ac diuturnioris pcrfeucrantix, luet bonum fit ordinis impcrfcClion*. Et hxc quidem magis perlpicua reddi poliunt exbis qux homines rationabiliter pati conlucucrcobvitxpixfentis confcrtttt tabem. Qujn- uis enim vux huius cutfus • qui ab impetfcCl iffimo ani- mi affcdlutcfpicitur.li confide' ctut infcipfo,& qua- tenus ab aliis feiugitnr bonis, parum idmodu bonitati^ retineat, ac bonorum minimum quam reclilfimt cenfe- ri pofiit, nihilominus quoniam illius amiffiofummi gM’ dus rationem contsna atque irrepaiabilis omnino cft, pro illius retentioue erogari folent effeta omnia , qux ciTeniiaUcct bona non funt, vtputadiuitix ac reliqua i imperfedtiora , quoniam rari» ad luminum gi adum per- ducumui,&; ficqucnter reparamur. Quod autem bOC‘n6 bonitatis ordini ac dignitati, fcdgtadui tantUmmodo atque irrcparibilltati akrrb?' dum fit.cx eo colligere licet , quinUm li horam vnum' quodque, quantum ad gfadum ac tcparabilita>cm arti-' net, ad paritatem deducatur, nulla ratione ambigere li- cebit , quin fumma ac irreparabilis corporis xgntudo atque infirmitas, morte ipGi longe dcteftabilior cenfca-- turdicuticiumfunirnaac irtcparabilis corpotis tgri- , tudo.fi datur, minus fugienda clt quam fumma ac irre-1 parabitis fciuitus: Sc hcc minus qua fumma ac irrepara- bilis icf u omn‘um egeftas.qucmadmodfl enim data futtt m* irrepaiabiliqi Infirmitate, corporex vitf vfusac tru- sus aufertur, Iu polita fumma ac irreparabili feruitute,. vitx ac fanitatiscomoda amouctur,8e fumma irrepara* biliqi egeflate cOftituta.vita.faniras.ac libertas inutile* fiiic.LJc ciium ac logi clarius intuebimurdi vita repara- bilem cfie finxerimus, vel potius fi ipfum fomnum t qal vet^ nihil aliud videtur cfie qulip reparabilis mors) re- fpexerimus,cumqucxgritudini,fci'uituti*atquccgcftati coinparaucrimus. Tunc fiquidem h$c qu^ftio rnlicul» omnino apparebit .quotidie quippe vnufquifque expe- ritur,quam no dica patienter fcd auido polius pro ho- rum confcruationc, fxpc etiam ptftCT id, quod conue- nit, homines forano fe dedant, cum tamen foranus co- tincat mortis maliim.atque etiam detcftabilion ratione, cx morte ehimBonife ad diumnm intuitum ducendos confidunt, in fomno veto neque fenfibili firuuntur vita/ neque ad ihtclligibilcm perducuntur. C A V V T VII. II De fradibue , quibus afjeftut ,re'feiiH eorum qtu primo Appetunt fu decHy.Anrjntendt ,ic renum pojfun: , <£• rej etlu torum qux intuentur , cexfequtHttr txtendr ac contrahi 275 Vniuerf Inft. ad hom. pcrf. 276 rFucm refpedu illorum , qux ab ipfis. I primo fcu expetuntur feu declinantur, inten- » fius ac remiffius exerceri folent.lidem etiam < refpedu aliorum qux non primo fcd confe- quenter rcfpiciuntur, proprias vires magis ac minus ex- tendunt.Inteufioim ac remiffionis gradus ad odonariu numcium rcdc(ni fallimur ) deducuntur : quod tamen ea ratione eft intel! igendum, vt primus intentionis era- a intentionem contincat,odauusvcrb illam dus fuminam intentionem omnino reiiciat , timilique ratione primus gradus rc- miftionis plenam remiflionem demonllret , odtauus ve- rb ex cuiafcunque remiftionis carentia conftttuatur. Hi autem gradus relatiue fune accipiendi, cuenitque ob id vc maior intentio regimen, maior vero remiflio obtemperandam pariat : affedus enim magis intenti prxfuru affectibus magis remifiis, & affedus magis re- mifii magis intentis fubiiciuntur. Dum aliquis affedus ea ratione intenditur, vt exteri* quatenus illi confoni funt,non proprios , fcd illius tan- tummodo cui omnino deferuiunt fcquGtur impulfus, quatenus autem eidem aduerfari portent, penitus extin- guuntur ac emoriuntur, tunc affedus intentus primi ordinis .Intentionem continebit cui odauus remiffio- nis gradus anneditur remifli vero affedus erunt remif- ex primo gradu, qui omnem intentionem reiicit. Dum intentior affedus ita dominatur > vt reliqui ctta iniufli non tantum cognofcendi vim fibi naturaliter mi- nirtranteni in illius relaxent obfequium , propriumque appetendimodum eidem obiiciant,fcd propriorum e- tiam bonoru iam adeptorum vfunt ac fruitionem libe- ri concedant , ipfc affedus regens in fecundo gradu incenius erit, & infeptimo remiffus : obtemperantes vero erunt remitti in fecundo gradu , & infeptimo in- tenii.Dum intenfior affedus exterorum vires ita retun- dit vt illotum vnufquifque propriam cognofcendi vim* propriumque appetendi modum tn illiusobfcquiumie- mirtant , bonorum tamen iam ab illis adeptorum vfum aeque fruitionem fibi retineant , affedio regens ex ter- tio gradu erit intenfa.fir ex fextoremifla,cedentiumq; affeduum remiffio tertium tiiniliter remiffionis gra dum inducet , intentionis veto fextum. Dum cognof- ccndi tantum vis , non autem propcnfionjs , neque bonorum propriorum fruitio aufertur* affedio regens ex quarto gradu erit intenfa , 8 1 ex quinto remirta : af- fedus vero obtemperantes quintum intenfionis gradu retinebunt , rcfprdu vero intentionis in quarto gradu conftitucntur. Et hxc quidem regendi obtemperandi- que ratio portrema erit : nam ti dominantis vis magis remittatur , obtemperantium autem magis intendatur, fingulorum fortes commutabuntur, atque his qui prius obtlperabant, regendi , illi ver& qui prius prxerat , ob- temperandi paties demandandx ctunt : patet tiquidem gradum intentionis quintum gradui remifllonis quarto coxquari,fextumtertio,feptimum fecundo,8r odauum Jirimo. Gradus autem in quo affeduum vnufquifque ita e habeat vt nullus prxfit.nullufque fubiiciatur,dari no potert : ex hoc enim xquilibrium conrtitucrctur atque cuiufcunquc adtus remiflio: ( quod Natura non patitur haud fecus quam xquale ad pondus)impofftbile quippe eft affedus alicuius vfum dati, dum aliorum cognof- c entes virtutes illi aduerfantur. Intentionum ac remif- fionum gradus , quibus affedus exerceri folent,ita enu- merati mu. Ad eorumdem vero extentiones ac contradiones rc- £tc concipiendas, admonuilTc fufficict has tot ordinum etTe quot funt ordines bonorum ac malorum confcque- cer expetendoi u m.icu rejiciendorum, ipGmque exten- fionem ex intentione, contradionem veto exremitlione pendere ticuti eniin maior intentio ad maiorem exten- fionem impellit, ita maior remiflio maiorem contra- dionem inducit. C A P V T VIII. De tptAiHor frrxsl Antiarum affetluum decerni wtenjiene • ac extenjione. Vfmadmodvm redi affeduum huma- norum impulfus inducunt communiorem vir- tutem adhuc vndeq iaque rudem , deprauati vero commune vicium dupliciter pariunt, ita eorundem reda intentio ac remiflio, ad illa qux priino ac principaliter rcfpiciuntur, necnon cxrcnfio ac contradio,ad illa qux attenduntur non primo, fcd confequenrcr , eandem communiorem virtutem vn- dequaque perficiunt , Bc exteras omnes morum vir- tutes vnacum decenti! fima illarum difpofitioile infor- mant . Deprauatx vero intentiones ac remifliones, extentiones ac contradiones , non difTimili ratione communiora vitia extendunt ac roborant, fimulque vi- tiorum omnium multitudinem effundunt. Elaboran- dum Igitur erit, vtredi percipiamus quinam gradus intentionis ac remifsionis , quxquc extentionis ac con- tradionis rationes, finguhs affedibus redi feu perperi aptari pofsint. his enim redfc pciceptis nos latcie non {'oterit qu ibufnam virtutibus ac virtutum gradibus , il- oium vnufquifquedccorari poffit, necnon quibus vi- tiis acvicioium gradibus fubiiciatur. Ab eo igitur exor- dicntes.qui prxftaniiifimum fibi vindicat locum , quiq*, Deum Opt.Max.refpicit,dicimus hunc fummam inten- fionemnon rantfim rede admittere , fed primo etiam atque abfolute admittere, nam circa illud verfarur bo- num quod non tantum effentialiter & abfolute boni ra- tionem conrinetifcd etiam fumtnum cft bonum , atque omnibus rationibus tc abfolute primo appetendum. Facile igitur demonfteatur huic prjftantiflimx affedio- ni tantummodo conuemrc poffc, exieras omnes fumma cum illarum perfedioneablbrbere,cx huiufmodi enim abforbtionc reliqui tres affedus prxftatiores,qui abfo- luta appetunt bona , dum non proprios, fcd huius prx- ftantifiimifcquuncur impulfus, f " "" . . jperfediffimjm appeten- di rationem adipiicuntur , propriaque fuJ bona long£ prxrtantiusprofequuntur.lmperfcdiorcsautc affedus, qui abfoluta non refpiciunt bona, licet in feipfis irae- moriantur vt ex propriorum etiam bonotum (quatenus diuino huic affedui non concordent)amiflione detede tur gaudeant-.uihilominus eadem bona,quatcnus ei- dem affedui aliqua ratione deferuiant atque ab ea con- fcquenter appetantur, libenter detinent atque tuentur. Animaduertendum tamen eft fummam hanc prxftan- tiffimi huius affedus intentionem , qua exterx omnes propenfioncsahforbentur, ea tantummodo ratione ex- pete udam effe qua hic affedus Naturz limites excedens fupra naturalem ptrfcdionem attingit. At fi illius naturalis tantummodo a 1 1 edatur pcrfc&io, fatis erit vt eatenus mtend atur,qu atenus ad reliquos af- fedus przrtantiorcs , qui abfolura appetunt bona , illu- ftrandos fufHciat : imperfediores verb eiufdcm vi com- primantur , vt dum propria fcu mala repellit fcrfbona profequitur, illi abfque vlla defedione propria engno- fcendi vim relaxent accedant r hac enim intentione (qux , fi ad fummam refetarur, quartum obtinet locum) conRituta, hic affedus propnx naturx dignitatem 1« retinebit vt eam nullo pado excedar. At fi magis rc- mitrarur.arquc a quarto hoc intenfionis gradu deficiar, iam a propnx naturx dignitate recedet. Quapropter tri plex flatus illi aptari potcrit,vidclicer flatus (impliciter naturalis qui oritur ex quarto intenfionis, quinto autem remillionis gradu.ftatus naturx dignitatem excedens, & flatus a naturali dignitati deficiens. Qui naturx di- gnitatem tranfccndit , triplicem fimilirer gradi' nad- mittit : intenditur enim feu cx tertio i fumma inte. -io- ne gradu ,8f a fumma remifsione fexto , tunequei ti tanfdm exterorum cognitionem ad propria liberi exer cet , fcd eorundem etiam profequendi a dus ad libirum^. C xcitatifeu ex fecundo intentionis, feptimo vero remif- fionis gradu, tuneque eorundem etiam bonis liber^ T- trturrfcucx fumma intentione, qux omnem remiflione expellit, tuneque omnem aliorum impulfum.vt iam di- dum cft, ita comprimit ,vt huius vini femper& in Om- nibus fequantur , ac in ea tantummodo conquiefeant. Status , ex quo prxftamifllmus hic affedus deficit k proprix naturx dignitate , fofpicit quatiior gradus in- dccen- .WLv, , j 277 decentis rcmifsionis. nam vel proprium cognofcendi modum tantummodo relaxat , quod quartum a fumpia intenfionc gradum conftituit, vel proprium etiam appe t£di modum remittit, quod tertium a fumma remHsio- ne gradum inducit, vel bonis omnibus ium adeptis mi- feri cedit, quod fecundum a fumma remifsiooc arguit gradum, vel omnino extinguitur, quod fummam remif lionern fimiilque pefsimum ftatum conuincit. extero- rum affc&uum , qui abfoluta refpiciunt bona,lumma perfcllio ex ea abfortione deducenda erit qua cx prar* ftantifsimi affedus fumma intefionc admittere polfunt. Naturalis autem carundem pcrfcdlio ex ca intenfionc orietur, qua ipfr no abfque proprioru virium vfu a prx- ft antiis imo atfcdtu illuftrantur , libi inuiccm pro digni- tatis gradu opitulantur, ac erga impctfc&iorcs affedtus, qui abfoluta non refpiciunt bona, tales lc exhibent vt omnem illorum rebellem vim comprimar , cofdemque adfibi prompte obfequedum proptos paratofquc red- dant: cx hac fiquidem intenfioue locum libi cx Naturi lege aptifsimum retinebunt. Quod fi magis intendatur aut remittantur, vel Natur* limites fupergredientur, vel ab cifdcm dcficient.Illud airtein fatis admirabile cir ca hos atfettus occurrir, fummam fcilicet illorum remif fionem rcfpcdlu prxihntioris, fummam eorundem, at- que abfolutam intenfionem induccre.dum enim pr$(ti- tifsimo copulantur bono fimul Se in feipfis emoriuntur, &vehcmetiorifummi boni virtute correpti quamma- xim£ intenduntur. Quapropter illorum mors loge prx- ftanttorcm vitam inducit. At li iidem jffcdus impet te- ctorum vi remittantur atque emoriantur , vita omnino carebunt ac pcf>ime morientur. Sicuti igitur quatuor affeftibus prxftantioribus com mune cft, abfoluta bona primi appetere, ita cifdcm etia commune erit ex maiori intenfionc ad perferiorem ordinem deduci.ca cnun qu* abfolutlfuut bona, otii- co intcnfius.tantb pcrfc&ius appetiitur. Idem cafdcm- queobeaufas circa horum affclluum extenfiones fan- cicndum cft. affettus enim qui ex fumma inteufione ad furamum perfettionis gradum deducuntur, omnibus e- tiam rationibus extendi polTunt. Econtra, qui fummam intenfionc decenter non fuftinct, non omnino fed cer- ta tantummodo ratione extendendi funt. Itaque affe- &us pcrfellifsimus , quicx lumma inteufione fumme perficitur, omnibus rationibus extendendus erit, veri namque quxeunque in Deoconfidcrari polTunt fumma cum veneratione attendenda colenda funt.fimilique ratione in Angelis fanflis ac in Dcicreaturis>quatenus a Deo funt Deoque infetuiunt , auammaxiroc lxtari de- cet. Deccntifsiint etia venerati (olemus ipfuramet Dei ' cultum, & ca omnia qux illi deferuiunt , templa videli- cet, horum ornamenta & partes «.necnon vias qux ad templa nerducunt.ac reliqua huiufmodi. Iure etiam o- ptimo idemoflettus exhilaratur in templis coftruendis ornandifquc.Eafdcm ob caufas fumma hxc extenfio de- centcr aptabitur affedtui qui (impliciter eft humanus, 8f duobus fupctioribus.nam illorum vnufquifquc cx fum- ma intenfionc perficitur. Animaduertenduin tamen cft ex afficit u fi extenfione , affeftus cxtcnfi vim femper im- mutari: ideoque, dum affelius prxftantifsimus ad crea- turas extenditur , ca qux Deo debentur creaturis non exhibet, fed ea tantummodo prxber qux illis prxftanda funt ab atfedtu inferiori , qui eas primb profequitur, li- cet prxftantiori firmiorique ratione. Sicuti autem fum- mair intenfionem plenioris extenfionis ratio conlequi- tur .ta naturalem intenfion» gradum prima ac fecunda e .enfionis rationes tantummodo cocomitantur. Qua- propter dum harum aliqua abeft, fimul maiorem inten- fionem abeife conuincitur. Contemplatio V. Pars I. C a r v t IX. Dc 'jUAJhor vvrtunbut prtcipuu , eputuor affeftu* prtfianttorrj perficientibus. *7* V a t v o r affc&us prxftantiores dum pro- fOXJ pria refpiciunt , neque cx impeifedtioifi vi ab V\J£^flpllis diucrtuntur feu pei turbantur, ad virtute *•" femper impellunt, fit ad vitia nunquam, illo- um enim vnufquifquc ea profequitur qu; abfolutc funj bona , & ea refugit qux abfolutc funt mala. Itaque ex tali ptofecutioncac fuga neceftario omnibus bonis cd- fentiuntac cifdcm faucnt, malis vero omnibus aducr- fantur. Prxterea illorum vnicuiqae elfentialiter conue- nit,afsiduc commonere ac exacuere vires rationis ac cogitationis, quibus effcntlahtcrannellunlur.eafdlm- que ad fingula contrahere. Morales vero virtutes, qui- bus hi affc&us perficiuntur , illorum numerum non ex- cedent.nam illorum vnufquifquc vnica tantum ratione propria profequitur bona, Se mala oppofita refugic. Patet autem, agendi habitus agendi rationes femper xquare. Harum virtutum prxftantifsimaprzftantifsimtf affedhii aptabitur , Pittatifque nomine proferenda erit. Huic proximior conucnic affedui Beatos Angelos cfpicient i, diceturque haud perperam Dtuetii. Ea qu* adhxrct affcdfui hominis mentem corpori adhuc copu- latam intuent!,PM/*fo/>/'trffeu fapiemix «matricis voce redle pronunciabitur. hxc quippe animi propenfionem explicat, ideoque inter morales virtiires neceflario con numeratur. Neque tamen mirari quis debe^ vniucrfa- lium etiam veritatum indagationem , perceptionem, atque explicationem ex communi confcnfu eodem no- mine proferri.namexiftimandura cft id ideo euenifie, quoniam tales veritates ac talium veritatum connexio inquiruntar.percipiuntur, ac explicantur huius virturil vel certe huius affeitus impuifu. Accedit etiam harum pcrceptionu difficultas, inter ea fiquidem qux ipfa phi- fofophia profequitur, plurima humanas vires ac captum excedunt. Eorundem etiam campus longi fortaftc latior eft quam pleni ab homine pcrluftrari pofsit. Quapropter huic perferutationi nomen imponedum erat potius ab his qux ad contemplationem impellunt, quam ex con- templationis frudu. Siquis autem refpiciens priores huius affclhis impul- fus, interroget quinam ratione illi, qui fapientia carenr j fapientiam optare pofsint illiufqac amore duci,ciiiri nullus affclkus rationi obtlperans redii exerceri pofsit abfq; rationabili cognitione illius quod amatur ,rcfpo- dendum erit, confuiara fcibiliutn cognitionem euiden- temque perceptionem illorum qux circa fapicntiarrt communioribus rationibus a(Hi mantur, licet fipictiam non pariant, eam tamen amabilem appctibilcmquede- monftrarc. nemo enim fapientix amore carere poteft,* huiufquc virtutis fapientix amatricis impubibus non commoueri ,dum atidit.fic ex diuin* veritatis illuftra- tionibus afTentitur , fapientiam excellere digmtateex- terartftn cognitionum humanarum , fimiilque omnium humanorum bonorum , eandem propriifsimam e(Te ho- minum natur*: afferre maxima beneficia hominibus o- mnibus hominumque vnicuiqoe, verfari circa omnia* gubernare &: regere omnia, afficcrequc animum hone- ftifsima voluptate qu; exteras omnes voluptates excel- lit. llxc igitur moralis virtus pleniorem fapientix ade- ptionem vere prxcedet , licet cx pleniori eiufdem Sa- pienti* degiiftatibnc vehemetius intendatur , Crpe ctiS confuinmetur. Quarta moralis virtus, quafimplex humana affedio homines, quatenus homincs,refpiciens decentem con- (ummationem admittit, Hmnamt.u fcu humana caritas appellabitur. Hx quatuor virtutes prxftantiores rot gradus admit- tent , quot gradibus affedus , qui ab ipfis perficiuntur, Naturx ordinem vel retinent vel rranfccrfunt. Dum ve- ro iidem affedus Ob prxdominium imperfedliorum i Naturx ordine deficiunt, in virtutfi loeu fuccedutvitia, magis ac minus deteftada.quonia affedus magis ac mi- niis remittuntur, Se quoniam illorum remifsio continet feu lapfum a ftatu pctfedliori ad ftatfi imperfefliorcm, feu receffum ab imperfclliori ad pcrfcdiorcm.Quamvi m.iiij. 279 autem hx morum virtutes e* ratione difponendx Gnt, vt prxftantiorcs prxAnt , omnefquc pietati tanqua prx- ftantifsimxccdjnt adhxrcantquc ; przftantiorcs tamen vtuntur inferioribus, non tant^uam numftris & fcruis, fed potius tanqua fociis.nam finguljr.vt dictum eft, libi ioutcem faucnt. ldcoquc illarum vnaquxquc aliarum vnaniquamquc , quatenus abfunt, inducere potcft: hu- mana quippe caritas, appetens commune proprij aftus exvcnAoncm , impellit ad fapientiam qua caritatis exer- cendx rationes omnes attingendx lunt ,ad obfcquium Beatorum fpirituum,quorum opera mens humana tllu- firatur, atque ad cultumDei Opt. Mas. a quo homines ac extera omnia pendent & perficiuntur. Eifdem ratio- nibus verx lapient :x amor impellit ad Dci.Angclorum, ac hominum dilectionem. Pietas Sc Deuotio dirigunt quamuehementifiim£ ad veritatis hominumq* amore, idquc non cantum ex propriorum bonorum adeptione, fed etiam ex propriorum adtuu vfu : ex quo diurna quo- que adiumcnra fuppeditant ta fapientix amarrici quam humanx caritati, quod philofophix fonalfe non con- uenit. hxc enim aliis adiumenta affeit non cx proprio profequendi adu , fed cx proprij boni adeptione. Ipfa etiam Humana caritas ideo ad philofophiam , deuotio- nem, atque pietate impellit, quoniam lixru vniufcuiufq. defiderium adauget , fle lingulis animum reddit para- tiorem. • Vniucrf. Inft. ad hom. perf. C a r v t X. De Opt una virtute qux oritur ex quatuor virtutum prx- jt annorum copulatione , aede tlluu vi ad humanam felicitatem hiuc peregrinationi corfona induculam jt V a t r o a virtutes prxftantiores auoniam , vt U dictum eft , fibi inuiccm cffentialiter faucnt, i adhxrent,8e conneduntur, ita quaternarium snumerum reti#rnt , vt vnicam virtutem vere cofifticuant , qux Optiinx virtutis vocc dccentifsimc decorabitur, nam verfacur circa omnia optima, fj< uet bonis omnibus quatenus bona lunt, mala omnia expellit ac comprimit, atque etiam (quod ver£ An gulareeft)fc quodammodo parit, adauget, & Armar.in ea (iquidem intentio rcda,qux ad communioris iuftitix confummacionem pertinet, prudentia carere no potcft. nam ad illos afledus fpcd.it quibus clfentialiter con- uetiie rationis ac cogitationis vires excitare , exacuere, & ad lingula ohieda contrahere, quod nihil aliud eA quam Prudentiam parere ac enutrite. A tali vero intentione Se Prudentia, Fortirudo ac Temperancia(prout his affcCtibus prxftantionbuscon- ucniunr) vix abelfe poffunr.data enim afsidua dircdio- nc rationis ac cogitationis ad certum finem idem agen. di propofitum no conleruari quod fortitudinem parit) impofsibileeA.Tcmpccantia vero, refpcdu eorum qux abfoluc£ appetenda fune ,8c fmnmam intentionem cx- pofcuut , tunc tantum defideratur c^m profequendi vi- res dcficiunt,fcu vires refarciendx funr. Itaque necefsi- tas ipfj ad illam facile impellit , prudentia prxfcrttm ad idem dirigente. Huic veri virtuti optimx , qux feipfam adauget ac perficit, propriifsimum erit exteras omnes morum vir- tutes inducere , limulq. expetenda omnia parere ac re- pellenda comprimere, illi enim qui Deum vcrC dili- gunt, amoi c profequuntur omnia qux a Deo funt, 8c ea omnia declinant qux Deo difplicent.liiniliq.tatione illi qui homines lndiliinfte diligunt, africtuiitur etiam erga omnia qux hominibus annettuntur. & fumm? optant omnium humanorum bohoru n indcficientiarn N iturx ordini confonam ,jn qua affc&os /impliciter humanus vere conquiefcit.bxc igitur virtus du profcquitur bona omnia, qux fcu primo fcu coofequenter redte appeti pnlTunt , Sc hominum naturam aliqua ratione atrjngur, fimul exquirit bonorum oinnium prf cipuoru adeptione ac f{tmiooccn, pcrfcCtas internotum habituum vires. 2X0 qux pcrfcCtas adtiones ac operationes pariunr.carun- dem operationum cffcCtus fruCtufq; indeficientes , ex quibus dcccns bonorum fiuitio conlummatur,vnicuht lubieltis materiis qux dictarum virtutum fcu habituum vim Sc recipere pofsint & aCtu recipiant. Hxc autem limul collcdta ( vr patet) humanam felici- tatem conAituunt confcruintquc. nant homines tunc perfedtifsimcac beate (prout huic Aatui conucnic) in terrisdegunt cdm affectus (impliciter humani vis , prx- Aantiorum aftettuum robore accedente , inferiore* affeCtus quos jam fibi omnino obfequcntes icddidit , li- bere excreet ac moderatur. Itaque , ficuti communior atque adhuc impcrfcCta virtus, de qua fuperius diCtum eft exteris virtutibus comparata, fcminifvim maQifcftc refert ita ipfa optima virtus ex eadcni comparatione Cordis locum obtinebit: colligit enim communioris virtutis vim ac roborat , vt exteras vututes parere , di- fponere , ac exercere pofsit , baud lecus q .atn cor con- trahit, finnat, perficit , ac expandit v n tutem femiuis ad formationem aliorum membrorum ac totius animalis, eadernq. libere exercet. Et hxc quidem ideo firmius ac tutius p:xftantur,quoniam qui tali viryitc luntpnrditf, carere no poliunt Angelorum liluftrationibusdiuinifq. adiumentis. Hanc igitur viitutem infpicientes, facile affentiemur felicitatem nihil aliud cfTc quam operationem fecun- dum virtutem optimam in vita pcrfcCta. Tunc autem vita perfecta ccnfcnda cA cdtn adfynt omnia cx quibus humani boni indcficientiaoritui.i- pfuinq. humanum bonum plene ac luAicienrer ab ho- minibus poffidetur. cumqj ipfa optima vntus ac huina- na caritas ab hominum coctu rcceptaac ad aCtum de- ducia Angulorum felicitatem pro vniufcuiufquc captu effundit ac perficit. dato enim vfu mutuj huius caritatis, qux(vt dictum eft) boni fruibilis ac boni vtilis rationes complectitur, Anguli frumitur Amulquc vtuntur eadem carnate ac humano bonotin fe, quatenus fc co vcr£ prx- ditos intuetur, illudque ad alioru commodum exercet, atque etiam in aliis omnibus, quatenus exteros eodem pleni decoratos Sc ad aliorum commodum intentos cofplcjQt. Palet etiaex hoc mutuf cat itatis vfu effluere c{tcra omnia bona, qux ab inferioribus affcCtibus dcci ter expeti folent. aderunt enim ncccAanb mutua amici animi Agna, in quibus humar.x AAimaciux affcCtus c6- quiefeit. accedft follicirudines fedulxqueindultrix, vt humanis neecfsitatibus ac infirmitatibus fubfidiaqui efflueter par£tor,v;quc vnufquifquc a quocQque animi moerore fublcuctur, dccenrque hilaritate fiuaiur. Hoc autem nihil aliud eft quam humanx memofix humanx phantafix, ac reliquorum atfedluom imperfe- ctiorum bona decenter profequi , & illotum vnicuique pacem parare.Qiianuis autem huiufinodi bona imi Jis pendeant 6c a multis fuftineantur,ca tamen ratione Abi inuiccm refpondebunt, vt hominum ea in*dfjccntiurn vnufquifqueboni vniufcuiufque frUCtum , prout illius patitur coditio,in feipfo mdeficictcr recipiat,Amulque & eadem vere pofsidcat & eifde ftuatur.quodenim au ticr ad ea qux abfolut* Sc effcntialitet bona fu. t.mani- fcjtu eft hxc huiufmodi elfc, vt Angula Angulis abfque vlla aliorum perturbatione plene polsideri pofsint. ne- que enim, dum alij Deoadhxrcnr, Angelorum cufto- dlam experiuntur, fommz fapientix amore atque ipf» lapientia lunt pixditi verique fcicent catitate , nos ab eorundem adeptione diucrtimur , perturbamurue fed ad eade potius quamaxime impellimur ac adiuanu ir. Ea vcr6 qux lunt quidem clfentialiter bona, fed nc> abfolutc , amicorum fcilicct fruitio inimicorum metu omnino carens, Sc reliqua eiufdem ordinis , dum refti appetuntur, vnicuique ita concedi folent, vt dum vnus Ula adipifcitut nihil ob id alus fubtTahauir , cum prx- fcrtim neminem lateat hxc, licet effentialirerfint gSna, abfolutc tamen bona non cfte , neque abfolutc ad feli- citatem pertinere. Quod fi ad illa animus conue niur qux accidenta- luet tantfi funt bona.idcoq. attidnal.tet ctii ad felici- 28 f tatem pertinent, quatenus fcilicct humanis neceffitari- bus opitulantur , aficnciri cogimur horum hominum v- numqaemque hac etiam ex parte quamdecrntifilmc liturari Uum talia bona ex caritatis vi conquiruntur, cx eiufdem caritatis impulfu ad aliorum neccffirates ac commodum promptiifime expenduntur. Itaque hu- jufmodi bona nulli ca rette expetenti deefTc poterunt, aegrotantes vero ac indigentes non tantdm Ixrari pote* runt* quoniam illisfubfidia & adiumenta vel copiote adlint vel copiofius fuppedirentur , fcd etiam quoniam aperta humanx caritatis indicia atque amicorum veri amicos animos experiantur. Hoc autem illi, qui eadem caritate animique difpofi- tione eft prxditus , nihil aliud ellqulm communem fe- licitatem intueri, fimtilque illius frudus in feipfo reci- pere. At, fi quis bonorum omnium indeficientem con- Tun&ionem In fe exoptet vna cum plena malorum eie- Qione, huius cupiditas non tantam vana erit, fed etiam omnino inutilis, nam in prioribus noftris contempla- tionibus demonftratum elMummum bonum abhomi- nibfls in hac vita fpetandum non efTc , fed alteri ftatui conuenire. Nemo igitur rationi inhxrcns exiftimabit magnifa- ctendaeflc nxc bona , ac prxfentem hunc ftatum, qua- tenus ad fingulos pcrtinenr.cilm prxfertim compertum Iit Deum Opt^lax.fapientifsimc humana curare , nofq} huiufmodi exterioribus malis ad tempus obnoxios re- linquere , non vt nobis nocear , fcd vt quamplurimtlm profit: hxc enim interiora mala expcllunt.bona autem exercent adaugentque. Itaque fatis aperturo cfhterrena criain felicitate ac caritate in hominum multitudine dc fidentibus, iuftorum vnumqwem que, fi animi robore ac fortitudine vere fit prxditus , nunquam ad miferii de- trudi polTe, neque prxftantiori felicitate exfpoliari, licet pluribus matis & incommodis fubiiciatur. diuina nam- que fauente gratia illis fructur bonis , illaque gaudia experietur, qux non tanrilm exterorum malorum vim retundere, fed ipfa etiam mala veri amabilia reddere pofTunt , idque longe firmiori ac tutiori ratione quim multorum amicorum ardens caritas vberrimaque auxi- lia corporis infirmitates fubleucnt, ac aducrla noftra a- tnabilia quodammodo reddant. Et hxc quidem fdici- tas, licet quantum ad bona,quz tum ab humano aftctlu tum ab inferioribus refpiciuntur , deficiat ab illa felici- tate qux communi innititur bono , nihilominus refpe* 3u illorum bonorum, qux i fuperioribusae excellen- tioribus affedibus appetuntur , illam longe excellit ac fupcrftminct. Contemplatio V.Pars t. C A l' v T XI. tfon 'cnctpt* Opttm a virtute jmpoffibUe ejfe humanam felicitatem concipere ac occurrentia dubia f oluere . jlcr i i autem Optimx virtutis forma ac na- jr tura hac ratione concepta ,facilc percipimus V exordia ac confummationem humanx felici- f tatis; ita Optima hac virtute non conftituta, mens noftra aiTentiri non poterit, humanam felicitatem elfe operationem fecundum virtutem, nam nulla prx- tcrca virtus rcpcritur,qu$ ver^Optima appellari quear, quxque ex fuo vfu humanam felicitatem confticuat : Prudentia fiquidem verum profequitur,& non bonum: Ipfx vero morum virtutes bonum elTentialicer intuen- tur A* non verum, re&iffimc quippe di&ura eft, Redam eled onem virtus efficit. At ea qux ipfius gratia agenda fu* ;,cognorcerenon eft ipfius virtutis, fcd ad aliampo- tentiam pcttinct,ad ipfam videlicet Prudentiam. Prxtcrca fuperius demonftratum eft,Prudcntiam vir tutis potius panem quim virtutem appellandam efle: hirtus mim tunc conftituitur ,cdm ad io rationi confo- tu libere exercetur, ac Prudentia ab aliis virtutibus par cibus fciunda nihil operatur. Itaque ,vt ab aliis feiun- da, virtus optimi cenfcnda non eft. Infer iorum vero virtutum nulla tamen vocem admittere poteft , {eu hu- manum bonuin inducere, harum enim vnaquxque ex certo moderamine, Virtutis denominationem ac boni- 4*1 tatis naturam recipit. Quapropter illarnmtflc, ac bo- nitas omnis , virtuti moderanti bonitatifque vim im- pertienti aferibenda erit . At virtus optima , ficuti cx fcipfa eft virtus, ita ex fcipfa eft bona.oequc ex vllo mo- deramine feu ex alia virtute virtutis formam ac bonita- tem coafequitur. Prxtercj,fi harum vnica 8 e certa virtus vere eft opti- ma ,& humanum inducit bonum , fateamur ncccfte ell ceteras omnes vanas elfc,hommcfqiic raro firui humano bono, quod femper eft defiderabile &expcribile.Eifdent rationibus demonflratur , neque haium virtutum v- namquamque humanum bonum inducere polfe. quod enim nulli conuenir fingulis conuenire impodfbile eft. Prxtcrca , hoc admifTo , fcquerctur nullum dari huma- num bonum, nam virtutes hx fpecie inter fe differunt. Ideoque fiue cx propria tanctim vi, fiue exteris eiufdcnt ordinis virtutibus accedcribus propria munia exercear, illarum adus fpecie fimiliter inuicem diftinguentur.I- m . taque vel nullam felicitatem paricnt.vcl plures fpeciea jo _ diftindas. quorum vnumquodque dcftruic cenam hu- manxfpecici felicitatem. Siquis aurem fuftinerc velit humanum bonum oriri ex perenni fuccefliufiquc vfu harum virtutum, hic ad i- dem incommodum deuolurtur : humanum fcilicet bo- num non vnius fed plurium fpecierum effe. Alfcnriri etiam cogetur, homines humanum bonum nunquam pcrfett& ac plen£ adipifei , fcd illius tantum- modo partes fuccefsiua quadam ratione attingere ac delibare. Sed neque afferendum eft humanum bonuin pendere cx communi gencricoquc gradu harum virtU- tum. hoc enim rationibus omnibus aduerfarur. adus nempe omnes atque aduum fruftus, quatenus naturam humanam attingunt ^non cxgenericisfedcxfpecificii deducendi funt.genericus quippe gradus mater ix natu- ram retinet , qux femper eft imperfeda , neque optimi partes fuftmere poteft. ideoque, ficuti per fpeciem per- ficitur,ita ab eadem proprix bonitatis coniummationc admittit. Qufdidi funt cb magis confirmant noftram virtutem optimam, quoniam cx illius conftitucionc hxc Se huiufmodi alia decimantur, fimulque refpondetur So crati Euthidemfi aliofquc fophiftas vrgenti. cum enim hxc optima virtus cordis munia fuftincat, vnica illius vis ad exteras omnes diffufa, exter is quafi formalis cau- fa , virtutis naturam impartitur, caldem tanquatn effi- ciens exercet , & ab cifdcro tanquam omnium finis ref- picitur, ideoque fcipfam exercens ac in feipfa conquie- fcens, continet ac coniungit nianifcfte rationes boni t« tilis& boni fruibilis. C /i i » t XII. De reClit & non rtihs affetiuum imperfeCiorum , qua- tenus fe tmucern in/uentur^ntentionibiu acrcwtjho- tubus, extentionibus ac conhaflioi.tbus. I s fic condituris, exterarum virtatum ac vi- tiorumcaufas 8 c differentias rimabimur.Prx- cipucveroftatuendum ellaffcdus inferiores, quatenus fe inuicem intuentur, vitra gradum qui a fumina incenfione eft quintus , & i lumina remif- uonc quartus, intendendos lcu remitrendos non cffc:ea quippe refpiciunt qux neque bona.nequcmala abfoluti funt, fed bona matorum & mala bonorum naturam im- bibere potiunt, prout prxftantioribus/eu his quf abfo- lute funt bona, deferu iunt vel aduerfantur. Patet autem id quod abfolut£ non eft bonum, ea ra- tione appetendum non elle, vt quila habeatur ratio ex- terorum , licet imperfectioris ordinis , quorum vnum- quodque in fe acccptG ex Naturx Icgc aliquo paCto ex- petendum fit. Si quis igitur ea qux ab ALftimatiux affe- dtu expetutut, tanti faciat vt nulla exteroru adaugendo rum (quod territi a fumma intenfione conftituit gradu) cura tangatur, vel cx maiori V)tentione,ex qua bonoru adeptorti obicdto addjrur, du certo aliqux A-.fliroatiu* bono inhxrct , extexis tum adipifeendis tu iam adepti* 283 renuntiat, vel etiam obfurnmam intenfionem imperfc- diorum zffcduum vires abforbc.it, hic neque affedus Alftiimtiux licfcruicntit» neque impcrfcdoru Bon«*fu- ticbit , fcd illorum vnumqucmqtic quamtnaxitnc deho- ncflabit. Et hxc quidem intelligcnda erunt etiam ciica horum bonorum partes, quatenus ad inuicc conferun turmam neque honor tati faciendus cft.vt homiufi gra tia contemuarur.neque bonorum vtiliu fruitio ita am- plctanda.vt huius gratia eorundem adeptio ac confer- uatio penitus deferatur, quanuis enim qux minus per- fecta funr impcrfedioribusredc prxferaotur.non tamf omnino fpernandafunt. Eafdcm ob c aulas horum affcdufi nullus omnino ex- tendendus crir,(ed intra duas priores extcnlionis ratio, nes recinendus. Itaque , quanuis amicum rede diligens nontatGm vnamquamque illius parte diligere debeat', Se exteros cjtcraque omnia, qux illi aliquo vinculo co- pulantur feu ad eu pertincnt,atque etiam in huius ami- citix vfu,& in lingulis qux illi feu adhxrct fcuanncdfi- tur,red£conquicfcerc:nihilominusfiquisin his feu re- cipiendis feu prxltandis ita dclcdccur.vt etia fublcllio- tum ac locoruin,in quibus exerceri folct, amore flagret, hic (ni fallimur) reprehenfibilis erit. Simili ratione , liquis bona vtiliu ita profequatur , vt non tantum ad panes bonotum & ad ea ex quibus eli. ciunturaffcdum extendat, fcd etiam ad laborem, & ad munia omnia, qux in bonorum vtilium adeptione exer- cenda funt,necnon ad horum munerum panes lingulas: hi* proprij affedus impulfus indccemerextcndct , mfi forte hjc conueniantex attcduuptxftantiorum vi, qux omnino extendenda cft. Horum igitur affcduutn vnuf- quifquc du proprios impullus omnino libere fcquitur, neque ex prxftantiorum vi admodum deducit ut , nun- quum ad virtutes fcd fempet ad vitia diriget, redeque ob id conflitutum cft ,moru virtutes quibus hi affcCtus perficiu:.tur,Optimx virtutis denomina. iooem non fu. ftiuerc, fed exOpcmix virtutis moderamine tam boni- tatis quam virtutis naturam ac vocem reciperc.Itaquc, vt harum virtutum termini certiores rcd$ conftituan- tur,tum ratione intenfionis, ex qua aduum p6dus vide- tur oriri, tum ratione extenfionis , ad quam numerus pertinet, tum ratione difpofitionis ad alios affedus, cx qua deduertur ordo, tum ratione perfcucraatix , ex qua colligitur menfura : lignum aliquod certum fta- tuendum cft, hocquc ab ipfa tantummodo Optima vir- tute eft accipiendum , feu ab inferiori illius parte , qux affedum fimplicitcr humanum refpicit, ac his imperfe- dioribu* alfcdibus eft proximior.Conftat fiquidem af- fedum, qui fimplicitcr cft humanus, ex Naturx difpofi. rione prxclfc his omnibus, ac illorum bonis libere vii, haud fccus quam cogitandi vis rationi deferuies Icnfus omnes inferiores rede modetatur ac tegit. Siquis autem, non accepto hoc figno, admoneat tan- tummodo lingula pro rerum ftatu ac vt reda ratio di- dat modificanda elfc, hic ca ratione deferuiet moraliu virtutum adeptioni ac vfui, qua xgrotantiu lanitati mi. mftrat,doccns caxgroto prxltanda clfc qux ex medicx artis lege illius morbum dcpelleic polfunt, nullumque prxtcrea pharmacum afferat, feu certam medendi ariem demonftrat. VniuerC Inft. adhom. perf. ClMT XIII. De magnanima at e ac Aequanimitate. Vmanorvm affeduum vnufquifque aliis jj certa quadam fene clfcnt ialit er copulatur at- ||queadhxrct. Singuli igitur confidetari pof- II Iunt , vt eriguntur ad alfedu» prxftant lores, illorumque obieda, vt refpiciunt propria, Se vt ad im- p er fcd i ora defled untur. Id fatis pccfpicuum cft in Ani- 1 mofitate » feu in alfedu Ai (limat nue dcfcruiente , cuius (tanquam prfftjnrioris)viirmesac vitia primo loco in- fjjicicndafunc. Hic ex humanx caritatis adeamexten- fionc A cx fuimet ad caritatem eredione, decorandus eft pluribus virtutibus, liifquc valde cxumis,intcr quas 284 Magnanimitas & ALquanimitasprxcipu; videntur clTe. Hx vero anneduntur caritati, fimulque virtuti optimx. quoniam profequumur tanquam bona prppria virtutis adus.qui ab illis confcquentcr expeti folent. Magnani- mitas vero 8f Aiquanimir as diftinguuntur inuicc , tan- quam magis ac minus cxcellcnsmam Magnanimitas ve- hementior eft, Aiquanimicas remifsior. Itaque Magna- nimitas ficuti vehementiorem diledionem cocinet : ita magna prxeipue refpicit , hominemque primo impellit ad ca cxcrccda quibus magna confici polfunr.mox eun- dem fxpe certiorem reddit fc, quatenus hominum infir- mitas patitur, magnis indignum non cITc.Quanuts aut£ ipfc magnanimus in partiis(qux virtutem fimiliter con- tincm)non acqiticfcat.paruaquelibcrtler prxtereat, ea taincn non abfolutc contemnit, fcd quatenus adma >na referuntur, haudfecus quam nonnulli, qui, cftm vino quammaxime Jclcdent ur.gcnrrcfiota vina fdigut, cx- teta vero abi-ciunt, prxfertim Ii omni gratia denuden- tur,neq; lingulare aliquod contineant. Eifdc' etiam ra- tionibus Magnanimus du circa parua verfatur,ca magna reddere nititur , Se magna pcrtradas.illa maiora aclllil ftnora cfHcir. Animum aute.du vehemeti hac dilcdio- ne virtute proieqmtur, vere magnu cftici mauifcftu cft: patet fiquidem imperfediora oinnia,qux^fi ad prxclara virtutis gefta referantur) minima apparent Sc Iunt, Ma- gnanimo contemptibilia reddi , redeque ob id magna- nimi contemptores videntur efle : fpcrnut enim ranqua parua non tantum potcftatesfic diuitias .fcdhonprem etiam, qui externorum bonorueft maximus , dum i vir- tute non oriuntur. Quanuis igitur Magnanimitas verfetur circa prxcla- riores adus vn tutum, tanquam circa propria, non aut£ circa honores ac inhonorationes,eareuus tamen admit- tendum eric,eam vcrfari circa honores & inhonoraro- nes, quatenus intclligitur, illius cxccllerttiam.tanquarn cx figmsprycipuis colligi cx honorum dcfpcdu Se et inhonorationum tolcrantu.conuincitui enim homines vicuuque fcnlatos virtutis amore vehementer teneri, dum hanc prxeipue tuentur, neque cx aliorum feu ade- ptione feu amifsionc valde lf tantur feu valde moerent. Eandem ob caufam Magnanimus in magnis pertr adan- disnullum periculum refugit: in periculis conftitutus cum fiducia agit , neque vuqua magno tnfrore afticitur> licet acerbum aliquod luftincndu, Se Mors ipla fubeun- da fit, non quidem(vt dixere Antiquiorcs)quali non lic ei dignum omnino viucre, (hoc enim ftulu vanitatem contineret; fed quoniam virtutem Se ca qux virtutidc- bentur exteris omnibus vere prxfcrenda cognofcic. Hinc quamtutifsim* colligitur, veram Magnanimita- tem abfque alus virtutibus dari non polle eam probita- tem omnem continere , ac eandem cxrcrarum omnium ornamentum cenfendam cire, nam qui virtutis aftusdr- ligunt,virtutes ncccflario profcquGtur, ac in illarG ade- ptione Se vfu fumme lxtantur, eoque coftautius quonii proprio fine, quiconftituitur in eodem virtutum prefta- tsorum vfu, fruftrari non polTunt.quanuis enim afiai um virtutum adi io illis nonnunquam interturbetur, fapien- tix tamen feuccrte Pietatis lludium non amittuntPrc- ftatioies .'autem virtutes Se ipfa Magnanimitas ad idem impellunt, licet non eadem ratione. Optima fiquidem virtus dirigit ex pietatis vi ad Dei diledionem accul- tum .exfapieiuif amorcad contemplaiioncm . ex alFe- dlu caritatis humanx ad decentem omnium hominum aflbeiationem. Magnanimitas vero cadepetquirit, quo- niam virtutis adhis, quibus talia paranda funt.f. mmo amore profequitur. Quapropter Magnanimitac. ac Optimx virtutis impulfus femper cocordcs funt.neqae fibi inuitem adueifari poliunt. * A.quanimitas nihil aliud erit, qu^im firmus virtutis exeteendx amor, licet non adeo vehemens. Illi propri- lfsimum erit conquidcercin lingulis morahuiTi virtu- tum adibus, licet qu{ tradantur non lint adeo magna, fcd fortalfc humiliora. Itaque ipfe ^quanimis prom- pte defleditur ad ynumquodque.quod virtutem vtcun- que contineat, quauiscmm ail fumma propenlbs nofir, uihil tamen magis refugit , quam a quacunque reda adioo,. Contemplatio V. Pars I. 265 aftione defirtere. Harum duarum virtutum bonum tan quam valde adhxrcns bono virtutis Optimx , illius na- turam aemulari videtur, exdem quoque virtutes ciufdc Optimx virtutis imaginem vtcunque referunt, virtus fiquidem ac virtutis actus quos proleqquntur, abfolutc funt boni,8c malis omnibus aduerfantur. Magnanimitatis & Aequanimitatis confumroatio ex ea parte qua re&um propofitum continent, ac commu- niori luftitix refpondcnt, deducenda em ex irradiatio- nibus humanj caritatis ac c jtcrarum virtutum prxftan- t iorum ad jEitimatiuam. hxc enim ex proptia vi re&c percipere non poteft moralium virtutum naturam, pul- chritudinem, fruttus ,ac munia, licet obfcunori quada conieftura vtcunque vaticinetur. Quapropter, nifi ra- tionis vi accedente coguJtiuique fubminiftrante hxc xedti perciperentur, conftituta virtutum dilcitio non confiftcrer, feu certe omnino infirmaac fluctuans clfet: non difsimili ratione partes, qu$ feu ad Prudctiam, leu ad Fortitudinem ac Temperantia pcrtinent,roborandx erunt: rationis enim adaimentisdcficientibus,impof*i- *• bile eflet lingula prudenter circumfpicerc.incuen.pen- fare , difccrnerc ac cauere , nedum virtuti ac humano bono deferutre nitimur ad vitia prolabamur humanoqj aduerfemur bono, feu magnanimum, xquanimeue pro- pofitum fortiter retinere , feu ciufdem impullus mode rari, ne ex nimia acceleratione totum virtutis opus per- turbetur. Prudentia vero, qux ad Magnanimitatis ac JEquanimitatis confummationem dcfidcratur,Circum- fpedtio leu cautio dccentilsimc appellari potcrmForti- t udo dicetur conflantia ; Temperantia longanimitatis nomen alfuract. Capvt XIIII. * De vittis Magnanimitati er Aetpuuttuutati oppofuts. ' Aomnihi tati ac jEquanimitatt BrtgS» K opponuntur plura vitta:rc£lx enato intentio- R n's v,s ^efle&i fo,cl * viltutl* habltu • ac 4b Plr^/wi humani boni profccutionc , tam ob veheme- tiorem intenfionero affe^us jEftimatiu* defcruietuis, nuam ob nimiam remilsioncm. Vchemcntior m tenuo ( vt animalium affcBuum mos eft ) retundit vlum fupe- riorum virtutum cognolccnuum , Cogitatiux Icilicct ac Rationis, eucnitquc ob id vt dum virtus virtuufquc adus vehementius amanturac appetutur, virtutum na- tura ac partes plene non attingantur. Tunc igitur vir- tuti» diledio continet quidem aliquod prxclaium, led fludu Jntcm agendi habitum parit, qu» etiam oirotam Prxfu.nptioncm inducit, ob idque lcuitatisac Prxfum- ptioni* vitia fouet.Rcmifs.or ciufdem affcdas impullus jnfius etiam jEftimattu* perceptione labcia&it,ipiuin- que animum vere infirmum reddtc.idcoquc licet virtu- tis prxftantum Vtcunque attingat, admirctur ac diligat, nihilominus parum libi in omnibus fides nihil molitur, nihilque aggreditur .atque cum pcofequcndi habitum cocipit.qui Pufillaniraitatis nomine exprimi folet. Hoc autem vitium quanuis exboni priuatione prxeipue fit rcptehcnfilnlc, rari) tamen Omifsioms culpa carere po te5. Itaque non parum fauct extefiom virij communio- ris, quod ad fummam omifsioncm impellit ac defidiam fumr dctcftandam inducit.Quanam vero ratione Va- nir: scPrxfumptio.nccnonPufillanimitasac Dcfidia, xr uant hominem incautum ac incircumfpcdum , fi- mulque ad Inconftantiam acPcxcipitationcm impcl- lant, vnufquifque iam dcmooftrata perpendens intueri Capvt XV. D« r. itione , qua ex optimx virtutis ac hamati* cantatis tutat tu , Matnancmttas ac Aequanimitas viduo ac ret uieri pojhnt, C" vina oppofua decimari , >66 Ed demooflradum eft, quonam pa&ocxhu- nun$ caritatis totiulque Optimf virtutis per- 1 ccpnonc, tanquamex certi ligni intuitu, hae virtutes rede parari ac retineri pofsint , op- pofita vero vitia vitari ac comprimi. Hxc autem cx his quz dida funt facili colligi poliunt, nam ficuri optimx virtutis ac iplius humanx caritatis bono non percepio virtutis ac vitij certiores rationes nos lubtcrfugiut, ita fi virtutis ac viti; rationes nos lateant , Magnanimitatis Sc aEquanimitatis opus ac bonum nos prxtcribit. Econ cra etiam , dum in virtutum ac viliorum natura non de- cipimur, in Magnanimitatis vfu firmiter infift:mus,cQm prxfertimhx virtutes humanx caritati immediate ad- hxreant,ac ceteris imperfedioribus moderamen ac le- gem imponant, ipfz vero ab Optima virtute ac huma- na caritate tantummodo componantur: illis liquidem propriifsimc efiuemt eatenus virtutem ac virtutis adus diligere, quatenus iplius caritatis totiufqueOptimf vir- tutis bonum primo refpiciunt. Nam fi non intuitur hoc bonum, magnum aliquod non continent, fed ad vanita- tem perducunt. Neque tamen ob id fulpicandu eft hai morum virtutes virtuti Optimx ipfiquc humanp carita- ti tcu inutiles eflc.icu parum adiumeti illis averre: dum enim lEftimatiux affeftus propria quadam rarione ad id impellit, quod rationales affedus exoptant, illoruadio longe firmior ac tutior redditur, lpfi etiam Magnanimi- tati ac lEquanimitati prxeipue alcribcndum eft, vt nul- la cuentuum incertitudo agentem perturbare atque ab adione retrahere pofsit. coquiefeir enim in folo virtu- tis adu, neque aliud prxtcrea cxpofcit,vt prxftantiori- busconueim. Quapropter vehementiores ctum ac fir- miores reddunt tim cognofcendi quam profequendi vires, fimulque animum ab omni Perturbatione, Vani- tate.Prilumptione, ac Pufillanimitate longi tutiorem cfficiuiir,ncquevllaaifeulncircumfpc£tioncm,fcu Pre. capitationem, leu Inconftantiam patiuntur. Capvt XVI. De decenti eontrafltoue camtius cantatis ad feipfum,ex qua o nuntier decens [tumet amor ac ingenui ros, nec- nou de vietis qux dittis % mus ibus opponuntur. Estimativ* aflfcdio, quatenus fim- plici affedui humano adhxret ac quodam- modo copulatur, enarratis virtutibus & vitiis fit decorari ac deturpari poteft. Eadem qua. tenus verfatur circa propria , homincfquc intuetur non omninoindctctmtnatcjcdexcerta conditione defini- tos, aliis virtutibus .vitiifquc non paucis Honertabiiur feu dchoncftabitur. nam ea etiam plura funt qux perti- nent ad tales hominum determinationes , Sc certas leu amicitix feu inimicitif rationes expofeunt. Inter hxc illud primum obtinet locum , quo hominu vnufquifque i careris difiungitur ac feiprtim infpicir. Hxc ab huma- nis amicitiis fciungenda non eft, quin potius diligeuus attcndenda.nam vere prxeiptia cft.Rr licuti primam hu- manx cai itatis contradionem coi.ftituit , iiadunvrcdc exercetut rationes omnes demonftrat quibus cadi cari- tatis ad alios decenter eft extendenda. Huius affedionis duo fines videntur efle: quorum Vnufquifque proprius appellari poteft, fed non eadem ratione: alter fiquidem cx co cernetur proprius, quonu in bonorum omnium profecutionc proprium commo- dum intendit. Alter vero non tantdm proprium com-. modum, fed illud etiam bonu pixeipue attendit , quod ad jEftimatiuf affedum propriifsimc pertinet. Ex fine prioticonftjtuitur amor proprius. Hic quandoque Na- tur{ legibus confemit, quandoque aduerfatur. Dum Naturf legibus confentit, prxftantioribus affectibus ac morum virtutibus aduerfari non potcft,quin potius illis quamroaxime fauet. nam , quemadmodum nihil obftat, illud , quod cx propria natura ac bonitate eft amabile^ amatoribus etiam maxime prodelTe : ita inconucniens no dl, aliqua i pr^ftatioribus affedibus diligi abfolutc,' Contemplatio V. Pars I. «9 tit i quam optime confulatur. Et hxc quidem ipfifilij, /iue Matrimonij vinculo adhuc fint foluti, Huc iam ma- riti atque etiam patres e tfetti .parentum vtrique prxfta- re debebunt , ita tamen vt patii tanquatn pcrfediono- bedient >j pixcipuc exhibeatur, matri vero r*quam in- firmiori, defenfio. Ex his autem paternis riliorumque obfcquii* decenter fcu indecenter prxftuis,conftitucn tur fimiliicrccrtx poriuspioprij amoris ac Ingenuitatis extentiones, ac vitiorum oppoticorum , noux fcu viitu- tcs,fcu vitia. Ex diuina aurem follicitudine fadum cft,vt parentes in filiorum educationibus ac cura aberrare nolint >& defeCtus omnis, qui paternas has dilediones concomi- tari lolct, pendeat potius ex ignorantia feu ex negligen • t ia, quam ex vlla malitia.Gepe etiam ob vehcmentiorem quamuis ftultam, filiorum delcttionem in idem incidut. Fiatrum autem ac (orotuin coniundioncs ac dilcdio- nes rede colligentur, fi in his quxpertincpt ad confi- ltum,feu erum ad pericula atque ad labores , dum par uum cft xtatum diferimen , deuinxerirtrus ipfos fratres ad viriles partes libi inuitem prxfiandas,eademque ra- tione forores fibiinuiccm vxoriis legibus aftnngemus fancicnuitque , fratres erga forores exercendos ede, vt vir erga piopriatn vxorem. Econtra vero forores erga Fratres, vt vxor erga virum.Sm autem fratrum ac foroiu aetates non parum diftcnr , maiores paremu munia imi- tabuntur,minores vero filiorum. Harum ramen dilcdio- num vnaquxq ic cxcopulx differentia em denomman- da.nam.fituci dantur dilc&iones mantatis , vxoria , pa- terna.matcrna.ac filialis, ita admittedx fune ddcd loncs fraterni ac fororix.quarum vnaquxquc cifdem lembus fcu moderationem retinct/tu ob cx^eflum defeCtumue ad vitiofam formam deducitur. Hi tamcn cxccllus feu defedus rai ius induci folcni, vixqi diutius retineri pol- iunt nam. ficuti tales hominum copulationes a Natura funr,ita illarum leges ciuidem Naturx vi in vniufcuiuf- que animo infitx lunt , neque vnquatn penitus diuclli poiTont.Ex quo fadum cli,vt homines in his , in quibus E rimo exercendi (unt, ad virtutum fini magis proni, ifquedtrigcmibuscas leges imbibant qux quainma- acime conducunt ad exterarum focietatum decente pro- fecucionc ac vlum.du enim Natura duce homines certa quadam ratione afticiutur erga fcipl'os,crga coniugcm, erga parentes , erga filios , erga fratres, ac erga forores, colligunt euidenter quidnam feu ab aliis expetendum rchigiendiimue fit , ad fuimet , vxoris , parentum, filio- rum, fratrum, ac fororum commodum , fcu ipli aliorum • vnicuiquc,illoiumq icconiugibus.paremibuSjfiliiSjfra- tx ibus ac fotoribus prxftarc debeant. C a r v t XVIIL De pafhonum caufis ac rammb.u : de virtute tjut di- citur Uum an. i jidestac de vutis eppofuts . ^ 1 itCT ion! i , qux ab vnoquoque cxercen J dx fun: circa feiplum, circa coniugcs.atca Ii f bcros, circa parentes, circa fratres lororcfquc ’ ac circa vnumquemque aliorum ( vt patet ex fuperioribus) comploduntur duas diligendi rationes, altera fi quidem contrahit fiumanx caritatis atfcdum.al rera vero oritur ex certis fcu conditionibus, fcu relatio nib*x illorum qui diliguntur. Prior omnes homines x- qanuet refpicitrpofterior vero imrqualitet. nam ,quo i .agis extenditur, magis infirmatur.Quanuis igitur illa rum vnaquxque hominum focietatesfirmiorcs exoptet, prior tamen qux caritatis vim continet , longe amplio rem focictatem exquirit :poftcrior verb ex contrudio ribufHocietatibus acquicfcit. Ea , qux ad pleniorem focictatem humanarum dodrinam pertinent ,quarque Carundem fpccics demonfttare polfunt ac pcrfedilfi- mim formam obiicere.fuoloco explicanda ctunr.Nunc illa videamus qux conferunt ad volonratis inftitutio- nem, Itaque admonuiftefuffictct, hominum focietas o- ntoos qux ex fola Natura non oriuntur , necnon horni- 290 num mutuos adus eiufdetn ordinis, padionibus inniti. Sicuti autem hotninutn vnufquifque naturaliter conci- pit tum proprix liberratis vim, tum pacifcend» potcfta- tem, ita neminem omnino latere potcft.padiones haud fecus deuincire quam Dei ac Natuix leges, ex quibus effluit humana libertas, & omnis pacifccndi poicftas. In ipfis vero padionibus duo pracipue caucda fune , ve fcilicet padionesdehi . rtat.qux funt pacifccntiu, & ve vtrique commodum aderant. Ne erretur in priori, certa aliqua ratio ftatuenda cft, qua tute difeernere nobis li. ccat quid noftrura & quid alienum veri cenfendum fit. Hxcveroexipfamct hominis libertate fumenda eft. fi- cuci enim illius vfus mamfcftc cft vniufcuiufqi.ita qux- cunquc ex redo libertatis vfu effluunt feu acquiruntur, illius fimiliter erunt & in eius poteftare conllituemur. Ad redum autem libertatis vfumconftituendum, tria ptxcipue defiderantur. Primum vt diuinx voluntati inommbnsconfentiat, & in nullo aduerfetur: libertas enim deficiens a diuina voluntate, a quaconftituta ert.nianifelU aHen^arripic* ideoque , quoniam fummx redttudini aduerlatur , talis libertatis vfus non cft redus. Secundum, vt neque alterius libertatis redum vfum perturber, neque ea alfumac , qux ali) ex redo libeitatis vfu conlecuti funt.nam fi hxc vere vmcuique fune pro- pria, patet ,hxc inuadetem feu pcitutbantcm,aliena in- uadere ac proptia libertate abuti. Tertium, vt padio prioribus padionibus non iduer - fetur. iam ennn conftitutum cft, padio nes naturalis ac diuinx legis vim continere : ideoque vnumquemque padionibus dcuincix i,h aud fecus quim Dei ac Nature legibus. Sicuti autem his animaduerfispadiones reddentur tutx a priori culpa, qua ad aliena extendi folcnciu difta buc a pofteriori.qux pacifcentiu operatur incomoduin, fi ea attendantur qux circa prxftantiores morum virtu- tes funt coiiftituu.nouimusfiquidcm lingula ex huma- nZ caritatis bono perpendenda elfc , 8 e tale bonum fa- ucre finguloium hominum bono, pro vniulcuiufque captu , nultiulque intendere malum. Itaque padio. ics omnes, ex quibus fcu vterque pacifcens,fcu alter illo, u, incommodum patiuntur, a reda ratione recedent patet tamen dum alter tantdm Ixditur , a padione receden- dum non e fle , prxfcrtim fi in alio pacifcentc nullus fic dolus , fed proinilsis omnino ftandum: omnis fiquideua lponlio eorum qux in noftra poteftaae conftituta funr, neque diuinx legi aduerfatur,verc tenet. Pixeerea ma- gis conducit humano bono ac hominum vnicuiquc,a- liqucm feu aliquos incommodum paci » quim humanas promifsioues viribus deftitui irritafque reddi- l Et illi quidem, qui ftant padionibus ac promittis, que I ad aliena fcu aliter debita non extendutur, decorati erue illa virtute qux Humana fides appellatur, quxque to- tius humanx luftitix fundamentum cenletur. Hxc ve- to virtus ficuti fxpe fummaanimi reditu Jinem expofei ita magnum Prudentix acumen requirit quo doceamur quanta bona(licet fero)coacomitcntur fidei firmitatem 8e quanta mala vitiis oppofitis anncdantur.ln eadceiii defiderantur fumma fortitudo & fumma Temperantia: fxpc.n. maxima incomoda fuftinenda funt , Jc bona ma- xima dcfereda,ne a fide recedatur. Eade fere dcfidciatur in padionibus ita exercendis ac firmandis, vt pacifcctes vndequaque commoda confcquantur,neutcrque fcu Ix Jat feu txdatur. Itaque iure optimo prxcipua quadam prfrogatiua Homines appellari folenc , tam illi qui ia* padionibus hxcprxftant, quim quifponfionibus con- ftantiffime infiftunt.Fidei vero vjrtus corrumpitur non tantilm ob defedu,dum lcilicet nulla habetur ratio pa- dionum.feJ etiam ob cxcclTum^uin ne fides deferatnr etiam impia aggri di folent &rqux legibus aducifanuir. Sicuti autem fpondentem decet iponiiombus ftare,ita illius qui non rerum fucceftus incertos» fed ex priino pa cifcendi adu plus xquo accepit, parces ccnfendf fune alterius pacifcentis incommoda refarfirc. Illi etiam qui exteris przfunt, curare debebunt vt tales pactiones ha- beantur irritae. n.i. 291 Vniuerf. Inft. ad hom. perf. C>m XIX. De ditp/ici Inftttta ae lmujhtut. )Vo magis hominum naturam decet liberi j) agere ac promifsis dare, eo nugis inconuenit | eam pati aliquid prxtcr palla ac tnuolunta- : rie- Hominum igitur vnicuiquc ex Natur; le- ge cordi eft > vt fua Ungulis tribuantur ac permittantur» & quatenus ablata edent redituantur , nullufque inuo- Iuntarie ac vitra partiones damnum aliquod patiatur. Et hic quidem morum habitus, quo nullus pixter pro- priam illius voluntatem damno adicitur, fcd vnicuiquc quod fuu cd, tribuitur fcu redituitur, ludit i; vocc pro. ferri folct , contrarto quodam modo nomine commu- nioris luditis, qux impellit vnumquemque ad fua age- da ac nunquam deferenda. Idquenon incongrufc nain, dum voicuiquefua tribuatur, fle qui tribuit & qui reci- pit fua agunt , & ad fua agenda prouocantur : dii enim vnufquifquc fua recipit & retinet» quamfacillimi fua agere potclb Econtra etiam dum hsc fubtrahuntur , finguli a pro- prij muneris vfu diuertuntur ac perturbantur. Huius luditis duffunt partcsprxcipux, quarum al- tera fua vnicuiquc tradit ac didribuir.alccra lua vnicui. que redituit. Eaverbqusfua vmquique permittit, & tertia cenferi pofTet, quoniam nullum artum parir, cer- tam aliquam luditis fpeciem nun condituit , fed Iniu- ditis carentiam fimplicitcr arguit.ludicia, qus vnicoi- que fua tradit diftribuitque, Iniuditiam prscefside non juppome , idcoquc prima luditia, atque etiicx munere Didributiua appellanda erit. HuiusvfusSc difficilior Bc aliquanto liberior cd. nam recipientium inra non adeo patent.fspe etiam non indecenter ambigitur qui- bus dandum, & quibus non dandum Iit, necnon (quod maiorem difficultatem continet ) quantum vnicuique dandunrrertc enim prjdari non poted ablque rerta di- judicatione rerum 3c perfonarum , decentique compa- ratione rerum ad res 8c perfonarum ad pcrfonas.ex quo oritur ea proportio qux vocatur Geometrica. tthxc quidem eandem rationem continent, feude commodis feu de incommodis didribuendis agatur. luditia qux fui vnicuique redituit, ob uJqueemlda- tiu; vocem admittit, iterum erit bipameda : in quibu£ damenim Didributiuxluditix naruram redolet : nam nullam Iniuditiam prxcefsiifc fupponit , vtputa dum mutuata redituuntur, & in cotraCtibus ipfi contrahen- tes fe inuicem iudo pretio feu debita mcrcede nulla ex parte defraudant. Quapropter Commutatiua propriori nomine vocari folct. na ex eo tantummodo emedationi deteruit , quo- nia his odat qu; cmcndacionc expofeunt. Ex quo mani- feftum eft, hanc luditis partem exeo aDiftributiux na- tura quamaximi recedere, quoniam illius vfus nihil dif- ficile continet, atque ob id vndequaquedeuincit. Eadem luditia emendatiua in quibufdam iniuditiam prxcefsiifc fupponit, vel certe an prxceircrit animaduer tir.ideoque Emendatius cognomen deccntifsime reti- net. Hxcvcto quandoque rem potius quam perfo nas refpicir, aliquando potius petfonas quam res. Dum vetiatur circa rcs,ea corrigit qux iniuriam qui- dem continent ,fcd ablque vllo crimine illius qui alie- na retinet, accipit feu petit, hic enim ideo retinet vel accipere intendit , qnoniam opinatur fc ea feti nere feu petere qux vel fua fint , vel fua efle rationabilirer fufpi- catur. Itaque iniuda for ralle agit, fed no iniud£,nec ve- re iniudus ed. Hxc igitur luditis pars Ciuilis appellari folet, quoniam verlatur circa ea qux nullum volunta- tis defertum continent. Dum perfonx ptxcipuc cmendandx funt,femper pa- tientis incommodo adiungitur agentis crimen: errat e- nim non ex opinionis defedu , fed ex voluntatis praui- tate. Itaque hxc Iuftiti; pars Criminalis dicitur. Vfus Iuftiti; ciuilis ed facilior, atque etiam minus folurus.fi- cuti enim non difficile ed fancirc qux res ad vnuquem- que pertineat, ita,uifi omnia ad vnguem rclarciancur, 291 Iniuditix complertirur vim. Econtra, vfusluditix cri- minalis continet non parum difficultatis, quemadmo- dum enim perfonx plurimum inter fc differunt, ita per- fonarum crimina plurimum diferiminis habent.His ac- cedunt differentis temporum, locorum , ac c;tcronim huiufmodi, qu; artuu humanoru naturam quodimodo immutare videntur , ficuti etiam pcen; imponend; caf- demobeaufas idem in omnibus nonpr;ftant. Pcrcuf- fiones etiam, vulnera, homicidia, furta, adulteria, fcu a- perte,ac violenter, fcu cLndcdinc pcrpetrcntur,& reli- qua qu; crimen manifeftum continent, plurimas admit- tunt differentias. Prfterea continent iniuriam ac dam- num non illius tantbm qui padus ed , fed etiam totiu» focictatis,quod long* ardentius vindicandum eft Patet autem, hanc Emendatius Inditi; partem ex eo Dtdributiu; vim continere, quonia innititur differetiis perfonarum, temporum, locorum, ac cetcroru huiulmo-’ di. Exiftimare veto quis t»oflct,ciufdcm virtwts efle, Bc p;nas delinquentibus indigere & rerte agentibus prs- mia crogarc:fcd h;c plurimum inter fe differunt. Idcoquc primum conuenit Iuftiti; emendatiu;, fe- cundum vero Dtdributiu; :pr;mia nquidem erogare, nifi parta promifsionefue prxcelferint , gratiofi non pa- rum continet. Poenas autem infligere, fiinplicisluditi; ed. cdm enim vnufquifque rerte agere ex lege tenea- tur, dum rerto agit , culpam potius refugit quim prx- mium mereatur. Quapropter dum prxmia tribuuntur, Id pertinet po- tius ad decentiam & ad illorum dimulum, quam ad lu- diti; debitum, quod tamen intelligendum ed , du hsc fiunt no ex lege fed ex fimplicis libet tatis vfu. Vitia qu; opponucur his ludicis fpecicbus.ac partibus oriri pof. lunt tam ex excelfu quam ex defertu. nam quandoque plus iudotribuitur,quandbqueminus.In didtibutioni- bus ac commutationibus bonorum excediis, minus re- prchcnfibilis cd quam dcfertusialicno enim bono vt - cunque dcleruit.quodtimen intelligendum ed,dum id alterius damnum non continet.ln mulrtatiombus vero econtra excediis vtplurimuin iudius accufatur quam defertus. Sed aliqua dicenda funt de partibus harfl virtutum, quib. virtutis ebraunioris pattes finguls cotrahuntur. Prior, qux comuniorem luditiam coti ahit (ni fallimur) animi rertitudo rcltc appellari poterit. Qux contrahit comuniorem Prudentiam , rerta ac folers diiudtcacfo dicenda crit.Qux ad fottitudinem pertinet, Condantri* nomine decorabitur. Qux vero Temperantiam hac cx pane perficit , 1 ncontaminabilicas dicenda erit. In ipfius au te Iuditi; vfu ea femper attedenda erunt, tanquam certa fignaqux ad pr;dantiores virtutes per- tinent: ptxcipuc tamen illa qu; in partionibus ac *n fi- de retinenda defiderantur. C * p v r XX. De Dtfcrettont ac Mode flui , necnon Ac oppofitu vittis, Ok tantum catiendueft ne aliquis inuolun- taric patiatur damnum , fed curandum etiam pro viribus vt in debitis prxdandis ac exige- dis abfit defertus & excediis, licet nullum »■- * uoluntarium videantur continere. Tunc vero apparcbfit ill;mor(i virtutcs,qu; Difcre- tionis ac Modeftix vocc proferri folent-Difcretioc •«- uenitfuperioribus, quatenus inferiores refpiciunt.e - polcitque vt inferiorQ minideria ac debita exigitur po- tius citra decentiam quam vltra.Modedia econtra apta- tur inferioribus refpertu Superiorum , pr;cipitque vt inferiores requirant i Superioribus ea qu; fibi dcljcrur, potius citra quAm vitra decentia : vtraque tamen vim» etiam inter xquales exerceri folct. Corrumpuntur hx virtutes tam ab exceflu quam a defertu. QuaproptCT h duobus etiam oppugnatur vitiis. Difcretioni fiquidem opponuntur Indifcretioob excclTuin , Bc Relaxatio ob defertum. Modefti; aduerfatur ob exccfTum Immode- ftia feu Arrogantia, ob defertum Stoliditas, ficuti enim Indifcrc. / m I 293 Indifcretio &• Arrogaritii, vitra decentiam hxc 3 fupL iitSribus,illa«t> inferioribus exquirit, ita relaxatio ac fto liditat.vna inferioribus , alccra luperionbus omnia ce- dit. Siquis autem has virtutes 8e hxc vitia invicem coq- ferat, inter virtutes Difcretionem prf (hntiorem pctfpi- ciet: cohibet enim attus fuperioris ac poteflatem haben tis, quod difficilius cft, cum Modeftia retrahar adlus in- feriorisA’ potcftate carentis, quod eft facilius. Inter vi tia, Arrogantiam indiferetione, Indifcretionem Rela- xatione, Relaxatione Stoliditate cifdcmec rationibus deteftabiliores inuenientur. Decentia vcrb,qux in Dif cretionis ac Medeftue vfu attendenda eft, fpedtanda erit refpedtu inferios!} ex vniufcuiufque iuunere, ex agendi virtute, & ex a&ionisfeu&u.dii enim ea imperatur, <^ux proprium munus cxcedunt.vel propria imperatur, dum ex labore feu ex rgritudine vires defunt , feu etiam du nullus ex adfione fiuttus elicitur , ad Indecentiam de- uemtur , atque Indifcretio exercetur. Refpedtu autem fuperiorum, forte etiam xqualium, eadem Decentia fu menda erit non tantffin ex agendi munere, ex agedi vir- tute,& Eudlu.fed etiam ex agendi commodo, dignita- te, atqueopportunitate. qui enim horum rationem non habens fuperiorem vel xqualcin grauat,Modcftix limi- tes excedit. Siquis autem certius definire velit partes , quf com- muniorem virtutem contrahentes Difcretionem ac Mo de Ilum parifit, facile (ni fallimur) alfentictur has ex lu- ftitiaintueri bonum tam exigentis quam illiUs a quo exi gitur. Itaque dum concipitur bonum vel exigemis tan- tdm , vel illius tantum i quo exigendum ell .orietur ea Iniullitia qux oppofitorum vitiorum cft pars prxcipua: quorum alterum proprij. alterum alieni amons extef- fum inducet. Simili ratione exercens Difcretionem ac Modeftiam.exeopiudens apparebit quoniam proprium bonum non exquiret , dum confpicit cum , a quo exi- gitur,teneri ad maioris mali expulfionem. Quod fi pro prium etiam malum repellendum cft , tam proprium quim alterius perpendet malum , & id quod maius eft prius repellendum decernet, idemque .n bonis pcofe- qucndis obferuabit. Quapropter Difcrcti ac Modefti Iciplos eoufque abadlionc cohibent, donec hxc illis vtcunquc conftent. Oppofitx vero imprudeutix vel in propriis vel in alienis penfandis deficiunt, vel etiam !>aruificieda dccernuc, animumque vel omnino lufpen um vel nimium celerem reddunt. Quod autem ad Fortitudinis ac T cmperantix pattes attinet, his proprium videtur e(fc,dum aliis parcendum non cft.ob illorum potius quam ob propria incommoda cocnpa.t duin aliis parcedum eft,ob illorum potius quam ob propria commoda Ixtari. At horum vnurn- qu odo u e ex intuitu illius ligni, i quo imperfediores atfedrtis omnes modetados diximus, certius definiri po- terit,pr^fertim fiMagnanimitatis, Aquanimitatis, Inge- nuitatis » Fidei ac luftitix tum diftributiux tum cmm- datiux rationes fimul attendantur. Has omnes virtutes prxftantiores artendendas dici - mus. quanuis enim decentilsima virtutum ratiocxlola optima virtute fufficientcr fumatur , mentis tatnen notlrx infirmitas non parum adiumcftticonfequitur, fi hxc attendantur etiam ct bono mediarum virtutum, quod optimx virtutis bono confcntire iam nouimus: n-m inuifibilium etiam profpedu dum lignum , cx quo extera funt dirigenda, longius ab oculo diftat.plura in- terp, nuntur , qux ad illud ccdlc duigunt , ficque oculi i nfi' ii itatiftit curritur. Vacet autem id omne indecens efie quod Fidei, Inge- nuitati , Iuftitifque aliquo padlo aduerlatur,ac virtutis adtus vtcunque perturbat. Ipfa vero Difcrctio ac Modeftia defideran folet etiam invlu «uftitix. nam ab illis oriri videtur omnis ratio xquitatis, qux totius luftitix ornamentum ac confum- matioicdtc appellatur. Qua nuis autem Indifcretionis ac Immodcltix habitus non parum ditfcrit ab iniullitia diftr ibutiua , commutatiua , ac emendatura , dc quibus iam didtum cft: illis tamen funt qu^mmaximi proximi. Idem oppolitis vitiis eueme, idcoquc tranfitus cx Indi Contemplatio V. Pars I. E 29+ feretione ad Iniuftitiam eft valde facilis. Ipfa etiam In- difcrctio fxpilh repetita manifcftam Iniuftitiam conti- - met. nam dum (iipcriores vlrra decentiam ab inferiori- bus debita exigunt, licet ob tiibucntium timorem fcil verecundiam ca voluntarie tribui videantur, apparet ramen ipfos,tribuerlccs interne angi, acreipfa inuolun- rarie pati feu expoliari. Quamobrem tandem ad id dc- ducuncur ,vt pofthac fe huiufmodi pra (lituros nrgene aperti. His aure perceptis , nili ab exadionc defiftaiur, Iniullitia fciplam manifefte proditJdem etiam, liet* di- uerfi ratione , cx Relaxatione euenirc folet : inferioi es enim dum animaducnunt debita no exigi ,fed relaxari, fxpe ad id deducuntur infanix, vt rogati debita prxfta- re nolint, iamque aperte difsideant. C a i» v t XXI. Dc Affati ':tate,Fa/mhantdte. Ventate» Comitate, ani - mi Moderatione» Humilitate , Mattfuctmitiic,A * micabtluate. -JT?? Y m a n « caritatis contradiones aeexren- ^ tf lioncs,Fides,luftitia, Difcrctio, ac Modeftia, quas ludlenus explicauimiis , exercetur circa hominum attubi crtos homines rcfpitientcs, quatenus feu Narurx legibus feu padltomb. fubiiciutun Prxter has illae moru virtutes admictendx ctunr qux moderantur exteros hominum -dtus>quibuque efien- ti aluer conucnit certos quidem homines ac aliqua ra- tione determinatos inruoi.lcd omnino libere. Hx duo- rum funt ordinum , uamht etiam adlus +d totidem or- dines deduci videntur.qutdam nempe homini, in quem exercentur, ex propria vi nullum commodum allerunt, fcdamicitix indicia tantummodo continent idcoquc Officia fimpliciora appellari pollet r.qmda vero benefi- cium agentis animum cxga recipientem vel adu exer- cent, vet manifefte teftacum reddunt. Officia limplicio- ra d tplicctn adtum continent, exhibentis fcilicct &* re- cipientisfcu appetentis, quanuis enim exhibens fxpe etiain fimul recipiat , horum tamen vttuinque propriis habitibus videtur fubiici. Ex his omnibus oriri videtur quatuor morum virtu- tes, qux huinanttn focictatf inducunt ac funim£ foucnt, j quxqtic certa feriefibi inuicem affociantur .videlicet ‘ affabilitas, familiaritas, vetitas, & comitas; necnonalix quatuor, qux eandem focictatcm confirmant ac tutifsi- mam reddunt, animi fcilicct moderatio, humilitas, ma- fuctudo, & amicabiluas. Atljbilitas verlatut cuca pri- mos hominum congrclfus. Familiaritas, qnq cogrcfTuum frequentationem lupponu, notorum aftoctaiionesac conluctudincs regit, veritas familiaribus Termonibus prxeft.illifqueprpcipuc, qux circa familiaria verfantur. Comitas eos termones rcipicit quibus audientifi animi exhilarari lcu comitari iolcnt.Aniini moderatio dece- tiuin officiorum exhibitionem, iplumquc prxeipue ho- norem moderate diligit nmdciatcquc rcfpicit. Humili- tas vero piopte exhibet. Manfuctudo hoium officiorum dcfcdu facile condonat. Amicabilitas Ijutur cx aliord bonis ac ex oppolitis contrtftatur. Fiat tini omnium vittutum ratio fqmenda cllexprf- ftancioribus morum virtutibus: illiru fiquidem vnaqux- que tunc rede exercetur, cum non aducnatur humanx caritati , magnanimitati , feu xoosmmitati, caritatis contradtombus ac extefionibus,hdei,iuftitip,ac difcre- tioni, (ed fauce potius. Ad idem faciunt Njturpdue- diones, quibus vnufquifque admonetur, quid p.it enti- bus filiis, fratribus ac fororibus prpftandum fit. Itaque exdem morum virtutes tacilc tctincruur , dum incon- grcfsibus ac iu familiari vlu iuniorct venerantur lenio- res tanquam paties , luiuorcs habentur i femoribus tanqnam filq, & xqu. lts ab fq .alibus tanquam fir aties feu lotores. exdem quuquc animi difpofitiuncs manife- fte colliguntur ex Icrmonibui tam domefticis quam a- Im, qui icucontrillari lcu rxhilaiare lutent ,nccnoncx communium officiorum piolccurionc ac condonatio- ne, ptctipucquccx vana amicorum ac extraneorum n.ij. Diq 295 fortuna, nam talia vt emeentur fcu a fenibus feu a ju- nioribus,& fcu fenesfcu iuucncsrefpiciunt>eum vlum expofeunt qui ftngulorcm xtatem decet. Scicndu tamen cA.tunc tantummodo folius aetatis ra- tionem habendam cfle.cdm extera omnia pnia funt.cf teris veroinxqualibusexiAentibusdiferimen fumendu erit ex moralium virtutum habitibus» & ex his aux hos habitus confequunturiidqueea ratione vt lingula atten dantur ex ipfarum virtutum dignitate. Itaque, quicun que Pietati ac Sapientix parum incubuere , neque e- tiam preciarum aliquod caritatis humanf fpecimen ex- hibuere,dum incidunt in virum, fcu pictate.feu fapien- tia , fcu caritate infignem , eum tanquam patrem vene- rari debent , fortade etiam tanquam beneficum, nam qui omnibus profunt lingulis profunt' In his vero dijudicandis communis hominum fente- tia attedenda erit, ac prxeipue commune tc Aimonium. cum enim qui in Sacerdotio eA conft fiutus pium etiam exiltimarc debemus: Sequi exteris docendis prxponl- tur, tanquam fapiens veneratione eA dignus. Vniuerf.Inft.adhom perf. Capvt XXII. De l' itus,%rrtutib>u nuper enarratis oppofuts. jFr AiitiTATi opponitur ex excelTu vi- fttium quo homines Nimi; appellari folent ,ex r defedtu RuAicitas. Familiaritati aduerfatur exexcclfu nimia Familiaritas, ex dcfcdu Inlocubilitas. Veritatem, quantum ad propria, dcAruit ex cxceflu la &jntia,cx dcfcdu fui dcpreflio, quantum ad aliena ,li in prxfcntia Hat,cx cxcclTu rcfpedu bonorum Adulatio,cx dcfcdu Comprellio , refpedu malorum ex cxcclTu Ni mia lm properatio , cx dcfcdu Nimia prxtcrino : li liat in abfentia, refpedu bonorum ex excclfu Extollen- tia,^ dcfcdu Alieni boni deprefHo, refpedu maloium ex cxcclTu Maledicentia , ex dcfcdu Violenta defcnfio. Comitati refpedu obledantium ex excelTu repu gnat Scurrilitas, qux indecore exhilarat, ex dcfcdu inlipiditas : refpedu contriflantium ex exccllu Mot oli- tas , qux immoderate contri Aac, ex defed u Prxter itio, qux nimium contriflatioocm vitat. Animi moderationem corrumpit ex excelTu Elatio, qux indebita officia ac honores exqti irlt, ea defcdu Ab icdio.qux debita non recipir.fcu refugit. Humilitarem repellut ex cxcclTu Vilitas, qur indebi- ta officio ac honores prxbct : cx dcfcdu Supctbia, qux debita ofHcia denegat. Manfuetudtni opponuntur ex excelTu Iracundia, qua homines exardefcunt,cdm ea qux indecenter expetunr, vel nullo modo conceduntur , vel non, prout expetunt, fimulque v indidam appetunt & exercent : ex dciedu Stoliditas , qua homines illatas iniurias non percipiunt neque perpendunt. Amicabihtaccm oppugnant inuidia Sclnfeufatio.ln- uidix liquidem proprium efl , contrifiari ex alienis bo- nis,qux ipfa exoptat & non obtinet, licet oriantur ex lu ftitia, feu certe nullam contineant iniuAiriam:&: ex a lienis malis lxtari,lnfenfatio vero fenfum tunc etiam o mnino compr<mir,cum ca qux libi negantur indigni a- liis conceduntur indigne. Capvt XXIII. De his,tx quibus virtutum moderamen e it colligendum. i I quis autem virtutes, qu$ moderationem ani- £miac humilitatem retinent, redt- perpendat, facile animaduertet Manfuctudincm Sc Ami- cabilitatem nihil aliud efle, quam illarum ex- tenliones ac vfuiQuapropter.fi ea acuratius animaduer tantur qux pertinent ad animi moderationem ac humi- litatem , facile occurrent quxeunque fcu manfuctudini feuamicabilitati fauerepolTunt. 296 Ea verfe, qux animi moderationem ac humilitatem tutantur , duo videntur elfe , meritum feilicet illius qui honores.dignitates.atquc obfcquia refpicit , Sc volun- taria tribuentium exhibitio. Quicunque igitur exoptat dignitates fcu vitra debitum voluntarii, feu pro debito inuolunrarie, fcu vitra debitum & inuoluntaiic , hic manifcAc excedit : aduerfatur enim bono humanxea* riratiSjVcl quia indebita expetit, vel quia indebite , Vel quia in vtroque peccat. Idem non dillimili ratione Ma- gnanimitatem 8 c Aquanimiratem deflruit, Ingcnuita* tem,Fidem,Iuftitiam>Difcrctioncm , ac ModcAiam op- pugnat,fimulque Affabilitatis , Familiaritatis , Veritatis, ac Comitatis rationes perturbat.Illc vero qui libi debi- ta ac volutaric exhibita refugit,ob defedura aduerfatur bonis eifdem, primo quidem priuatiuc potuls quam po fitiuciconlcqucntcr vero ctiu pofitiuc:quicunquccniin dignitates libi cx meritis oblatas refugit, hic eas non merentibus ra laxare videtur. Atiimaducttendum tamen cll eu qui dignitates fibidebitas aevoluutarie exhibitas ideo rccufat, quoniam maiori alicui bono fit incumbcn- ! dum, vere iniuriofum non cfTc fcu libi ipfi , fcu dignita- tem offerentibus , feu hominum vniuerlitati , fed hunc futnma in veneratione habendum clTe, vr pixAanciori* j bus virtutibus obtemperantem ac incumbentem. | Illi verb qui honores etiam cx meritis debitos pro- ftquQtur vel obfequiis.vcl elargitiontbus.i virtutis tra- mite longe diAant,fed longius admodum ab eodeaber- ranr,qui has obeaufas honorant, atque eo magis, li in- dignis dignitates tribuant,fcu obfcquia prxbeant. Quxftioni vero, quam aliquis nioucre polTct ,qua feilicet ratione vniufcuiufq; merita fint fpcdanda,rcdc (ni fallimur)ljri(faciemus,eadcm icpetcntes qux ad vir rutum limites conflitucndos conducunt. nam qui humx nx caritati vehementius Audet, aique etiam Magnani- mieate,£quaaimiute4ugenuuate,Fide,IuAitia,Dtfcre tionc.ac ModcAia,nccnon ipfa animi moderatione, cx- tcrifquc morum virtutibus clarius illuAratur ; hic verd honore, dignitatibus atque obfcquiis dignus cenfendus eA, magis autem ac minus , pro v:rtutum,quibus prxei- 1 pue incumbit , feu ordine fcu gradu digniori. Ex his quxdida funt circa animi moderationem ac humilita- tem,tute colligere licet,Manfuetudincm tunc conAicui dum ira nunquam relaxatur ob honores atque obfcquia non prxAita : iam enim conAitutumeft ,hxc rede ad- mittenda feu etiam exoptanda effe, quatenus libere ex- hibentur & nihil violcti continent : dum autem aliqua ratione extorquentur , lemper vitiole appeti Nulla igi- tur adeAirafcendi ratio, du ea non exhibentur qux vnuf quitque libere exhibere debet, Tales etiam indignatio- nes ex eo reprchenlibilcs conuincuntur , quoniam hu- manx caritatis bonum expellunt, fimulquc aduerfantur Magnanimitati, Aquanimitaci» Ingenuitati .lui.itlx, Difcretioni ac ModeAix, At non tantrtm irafeendum non eA,dum honores & obfcquia nobis fubtrahuntur.fed neque dum paruipen- dimurac dcfpicimur.nifi id obMagiAratum, quem for- te iuAinemus ,vcl alia ratione communi bono officiar fimulque iniuAitix contineat vim. Tunc autem ideo contemptui ferendi non funt, quoniam ( vt ex iam con- Aitutis patet)murux caritatis bonum perturbat , fimul- quc continent quodam vile indifcrctum,arque iniuAG. redi raracn irafcimur.dumTcu vis aperta infertur , fco aliquid fraudulenter adimitur : horum enim vnum- quodque non tantikm participale , fcd commune etiam perturbat bonum » manifeAamque arrogantiam as in- iuAitiam continet- Sed huic cxcandcfcentixafempr modus adhibendus eA. na Manfuetudinis virrus*mitiora femoer experiri iuber.omninoquccaucndum prpcipir, ne, dum noAris medemur, communiora detrimentum leu perturbationem aliquam patiantur. v Quanuis autem hxc ad vnumquemque pertineant, vereque extendenda Cnt ad exteros omnes.qui aliis de- uinciunturfeu exNatuix ,fcu exciuili lege, feu ex ap- probata confuetudine, patet tamen fjpc aliorum potius quam fui rationem, habendam clTciid namque cimmu- ni caritati fauct. Tunc 29/ Tunc autem ipfi etiam Manfueti quaminaximiex- candefccrc atque ad indignationem deduci dcbcc«cdm propria Ciuitas aut Help, hoftilitcr perturbator : nam quammaxime decet commune bonum vlquc ad fangui- nem tutati. Contemplatio V. Pars I. C«p»t XXllII. De rerfx Aeinu?.mone, ac de vera A mtansgradiinu. Epabilita* ac Familiaritas, Veritatis [ ac Comitatis virtutibus vna cum mimi mo | derai ione, Mafuetudinc ac Amicabilitate ac- cedcntibus,Amicitiam patiunt. Hxc plurium graduQ cft.tuncqucplcnioreincolummationem admit- tere folet,du reda d£mu latio intercedit. Ipfa vero reda aemulatio ideo ad fummam amicitiam dirigit, quoniam dum ad virtutis decentem xmulationcm mtpclm.fimul fcipfarn in alio conftitutain xmulatur. Animx igitur eandem retiam xmulationcfimul ex- ercentes ac fuftwentcs , his fimilibus veheraentioribus 4C graufsimis motibus vndequaque exagitatx neccfla- tio calefiunt, liqucfcunt , ac admirabili quadam ratione libi inuicc conglutinantur.Quapropcer iam non duarfi, fcd vnius «nimx fcipfainintucnti*, atque in feiplacon- quiefeentis, fpccimcn continfc, cdm prtfertim hic fer- ucfcentis amoris calor ex luce carcrc non pofsit quj ve- hcmexuorfcaloTcmex Natur* ordine concomitatur, quxquc,dum vttiqucanimx huius mutux ac tu nmx di ledionis vimconlpicuam ac apertam reddit , vtriufque amorem vehementius exagitat. Vcrx tamen amicitix plurcs gradus dari tnauifcftuin cil > hAfque rede colligi pofic ex gradibus, quibus animi affedus magis ac minus Incendi ac remitti dixiir.us.Scd animaducrtcr.dum pr(- tcrca erit, fummam erga amicum intcnfioncra amoris fummam ciufdcm refpcdu illius qui diligit remifsione complcdi.dum enim amicoru alter amicum vehemen- tifiime ddigir, nullam in feipfofquatenus ad proptia at- tinet)amoris retinet vim.ltaquc vterque ex alieni amo- xis affcdu funime diligitur, fic a proprio amore penitus deilituitor. Et hic quidem intenfionisac remifsionis ?;radus pcrfcdifsimam amicitiam parit, qux quanto cft ario tantb diuinior ccnfenda cft , riifi prx (lancioribus niorii virtutibus aduerfetur. Huic amicitix illa erit pro- xima, in qua internus vniufcuiufque amici amor , licet non omnino emoriatur , fcd propriorum etiam fxpe*fit follicitus, attamen amici comoda ac bona femper pro- jptiis commodis ac bonis anteponit, idque ea ratione vt dum aliquid occurrit, quod ad amici cnmmoju ac bonu pertinet, omnem meditationem ,foIlicitudinc ac vires m id, etiam nt»n rogatus fed iponte, re i ici at. Tetius amicitix gradu» tunc conllituitur, cdm ami- ci bonum vehementer quidem cft cordi , vcr&meopa- dodefideratur , vt circa ea qux illi conducere pollent fxpius meditecur, propriaque negotia ob illius commo- dum libenter intermittantur , fcd bona iam adepta non /acileob id relaxentur. Quartus ac vicimus verz amicitix gradus tunc con- ftituitur.cum amicus ab amico rogatus, fcdulo quidem ac fideliter propofita meditatur, operamque luam illi impertitur , fed ob id neque vlluni intommodu feu da- num recipere intendit , neque interne vehementer an- gitur. Et hic quidem amicitix gradus li ideo erga Ungu- los rcmittJtur,quoniam ad plurcs extenditur, Catis lau- dabil * erit, nam communi bono non parum fuuet. Sin aut .m id accidat, vel ob amicitur infirmitatem , vel ob intenfiorem proprij boni follicitudtncm,rcprehenfibi lis quidem non erit, fcd parum laudabilis. Amici vero adus, .,uibus primo exquiritur agentis feu honor, feu lucrum, feu voluptas,vcram amicitia non patiunt: in his enim agens n6iecipientts,fcd pioprium intendit bonum, idque co minus, fi qui in amicorum re- bus agendis non amicum fcd fcipfos primo diligunt.fc- ipfos indecenter diligant. Vitia qux tam redx ^Emutationi quam Amicitix ad- uerfantur, propriis nominibus forulfc caterpatct came 29H redxxmnlationi opponi cvexceflli vitium illud quo nonnulli, dum in aliquo prxclarum quid intuetur.illiul inctffus ac voces imitari conantur t ex dcfcdu illud vi- tium, quo hominum nonnulli nullum alienum admiri- tur nec xmulantur. Amicitix virtus ex excclfu corrum- pitur, dum altero ab Amicitix debito fxpius ac aperti dcficiente^iltcr amicitix intentionem retinet atque ad • auget:fcu etiam dum amicus, vt amico gratificetur, ad- uerfatur diuinx legi ac optimx virtuti , nccnon aliis de quibus iam diftii cft. Ex dcfc&u, du feu abfq; vlia cauf» ai» amicitia receditur, feu laudabilis amicitia oblata Aul te rciicitur,fcu etiam(quod loge dete Habilius cft) dum aliquis ex Inimicitixadibus quammaxime deledatur. Rationes vero, quibus virtutes hx retinendx furit, ac vitia dec!inada(vt ex fuperioribus patct)cx optima vir- tute 8c cx aliis communior ibus deducendx funt. Reda tamen xmulatio, cx veritate ac comitate, tanqiiam ex proximioribus virtutibus prxeipue fpedanda cft- nam fcttrrf , feu valde moro fi, nccnon qui male audiunt * ac veritatis virtute carent, tertam xmulationem non enu- triunt, ctfi aliquid fortalfc boni operentur. Ipfa etiam virtus.qux fiimmx amicitix nomine decoratur, ddinie- da prxeipue crlt ex reda xmulatione, ex qua oritur: ni tali* amicitia rede non exercetur, ieu certe diutius non retinetur : nili aliquid vtrmquc adfic , quod mutuam ac laudabilem xmulattoncm foueat,& nifi vterque adde-. centcm xmulationcm fit pronus. C A P V T XXV. De Beneficentia fartibus ac flectebas. V a n v 1 1 amicitix, illx^ue prxfertim qua funt ordinum prxltantiorum, his maxime in- cumbant qux amicis profunt, illarum tamen » habitus eas virtutes non pariunt , quibus ho- mines Benefici appellari folent. Illi enim qui his amici- tix vinculis deuindi funt , non duo homines fed vnicus hoinoccnfcrt poffunt. Itaque dum vnus alteri prodeft, libi ipfi vere prodelt. nam in amici .bono taquam in bo- no proprio conquicfcit. Prxtcrca homines talibus ami- citiis inter fe deuindi vt plurimdm (quales funt, & v- terque xqualitet quodam modo beneficia cofert ac re- cipit. Itaque neuter vere beneficuscenferi poceft. Ha- bitus igitur ex quibus homines benefici appelladi funt, Amicabilitati potius quam Amicitix videntur annedi. quanuis enim Amicabilitas ad plurcs fe extendat quam Beneficentia, & abfque vllo Bcncficcntix vfu proprios adus externe exerceat , vtputa dum vultu id verbis re- flatur internam If titiam qux ex aliorum commodis ori- tur , & internfi mariorem quem pro hominum aduerfis expetitur: pacet tamen homines, qui hac virtute deco- rantur,optime difpofitos cfle ad eos habitus quibus be- neficia prompte conferri folcr, quique ad pauciores ex- tendi confucuerunt ,ac vt plurimum expofeunt vfum illius affedus qui refpicit bona vtilia , a quo fimplex A- micabd iens omnino leiungitur. Ipfius autem Bcncficcntix illa virtus primum ger- men rede ccnfcri poteft, qua homines fuam operam Sc fua, prout vires fuppetunt, vnicuique pro vniufcuiuf- que dignitate ex animo offerre folent , quique etiam non rogati arripiunt libenter defeiuicndi gratificandi- que occationes. Huic adiiciuntur virtutes , quf firmiorem benefacic- divfum inducunt, & feu admonitione, feu dadrina,feu confilioad adum deducuntur. Eiufdem ordinis viden- tur clfc prompta rerum vtilium mutuatio, qux ted- pienti commodum, danti autem damnum non affert, eaelargitio ,quf cum partio dantis damno ad aliquod egcnoium hominum fuffragium exerceri folet , libera- litas , qua cum dantis damno inferuirur amicorum commodo atque honeftati , & magnificentia, qux cum dantis damno non paruo profequitur amicorum ho- norem potius ac dignitatem, quam commodum ac ho- ncftatcm. ft. ii). Digiti 299 Vniuerf Inft. ad hom.perf. 300 Et hz quidem pofteriores virtutes otiunrur ex dccc- ti extentione atfcdus qui Alftimatiu* * dcleiuit , ad cum qui Mcmotix aptatur , timutque ex huius ad illum cte- Ai flionc.bona eniin qu* mutuantur, quf pauperibus par- ci impertiuntur, qux^uc ex liberalitatis ac ni •yniticen- tizimpultibus difpcrtiuntur ac erogantur, (vt ex iam conflitutis patet) pertinet ad Memori* .ifTtdum. Priori virtuti opponuntur ,ex cxcclTu vitium quo nonnulli ea offerunt qu* non polfuntyfeu icipfa prpftarc nolunt.cx- cedunt etiam, qui nrquepcifonarum neque locorum ra tionem habent • ideoque, dum animum beneficum o Acntare cupiunt, ridiculi feu molelti redduntur. Ex de- fedu etiam peccant, qui nulla benefici animi teflandi follicitudine renentur. Exceditur in admonitionibus, doctrinis, ac confiliis, dum ab his exercemur qui ad- monendi .docendi ac regendi potius funt.&r erga eos qui lapientia, prudentia ac experientia excellunt , feu, licet his indigeant, hzc tamen mauifcfU- fpernunt. Ex- ceditur etiam nonnunquam ex importunitate tempo- ris, loci, occationis, ac perionarum przfentia.Dum ve- ro horum nullum obftat,ti nulla fit admonendi, docidi, ac confulcndi foIlicirudo,bcncfici anutii defedus refle colligi porerir. Virtutes, quibus mutuationes ac erogationes rede cxerccntur,corrumpuntur potius cx dcfcdu, qui homi- nes tenaces reddit, quam cxetcefTu. Exceditur ta me i, fi aliena mutuentur, feu propria habetibus fi elargitio fiat non indigentibus , atque cum indigentium ac tibi con- iundorum incommodo. Liberaliuti opponitur ex cx- cefTu Prodigalitas, ex dcfcdu Auaritia. Magnificentiam dcllruit cx excelfu bonorum vtilium Dilapidatio, ex dcfcdu Tenacitas. Sicuti autc omnis Bcncfuetia ex Amicabilirare ori tur,fimulq-, tum ab ea tua epteris virtutibus prf (tantio- ribus definienda cfl: ita illius partes pofteriores a prio- ribus moderamen accipient, tunc fiquidem Magnificeit tia tede exercetur, cilm libcral. tatis vfum non delibuit. Libcialiias tuc retinetur, cum pauperfi erogationes feu debitz mutuationes non repelluntur. In hts etiam ex- ercendis pollicirationu memoria retineda el1,ac fingu la confulio age.id.,: nam prius promifTa przftanda fune. poitmod im vero libere pro viribus erogandum. Oriunrur autem poltcriotcs Bcncficcntu partes a prioribus, nam qui cx animo propriam offert operam, fi vires ac facultas adfit, fin_.ul"S libcicr admonet, doccr, ac conful r.ncque vr ilibus parcit, v t omnibus.proue co- uenir, beneficus fit. Quemadmodum autem Bcncficentix vfuscerta mo deramina exquirit, ita beneficiorum receptio , fi vitio carere debet, certis legibus dcuincitur. H* vero facile colligi poliunt , his animaduerfisqux ad Bcneficenrif virtute pertincnt.raro enim aliquis Be- neficentiam exercet, dum recipiens vitiofe recipit. Illud carnem ex Naturz ac virtutum omnium vi in recipiente Priori ex cxccffu opponitur Tnfatiabiliras.ev dcfcdu bonorum vtilium negledus. Pofleriori aduerfatur cx excelfu Eifufio, ex defrdu Anguff ia. Ipfavero bonorum vtilium folllfitudoeatenitt for- tafie tede extendenda erit, quatenus iam accepta fuffi. ciunr.tum ad Iiberalitatcm exci cedam, tum ad aliquod proflatu magnificum przfian 'um. c«im enim ingenuus animus i liberaliratis vfu dt-fificrc libenter nonpofsir, neque abfquc rubore , dum occ.fio offertur , i Magnifi- centia recedar , ciufdcm etiam animi erit hucufquc re- rum vtilium cura teneri. Idctaml animus animaduertet bona vtilia efle pro- prer aliud bona, dx eo fcilicctquod humanis neceuita- nbus fubfidia afferant: idcAque hanc fbllicitudinem in- tendere potius maloium fugam , qulm adeptionem eo- rum qu* verd funi bona. Frugalitas itidem tunc reti- nebitur, cum in domeffico viduid intenditur quod liberalitati conucnit, neque magnifici animi femina repelluntur. Virtus veri» qua Phatafi*afrrdus(quipoftrcmusra- rtonis vim recipu)in le decorandus eft.erit illa qux de- fidiam omnem abominatur firnulque externam coirda- tionem refugit, fcd rationis ac ptxtiantiorum virtutum legibus fele quimltbentifsimcfubiicit. Virtutes autem qu* perlinent ad eundem affedlura quatentis alfoctantur affcdliblis.fcnfuscommunis^cfuG exteriorum, jc impctlVdlilsimi fcnlus, tres videtur ciTe. Puma ptopt ) cotpotis fortitudinem St agilitatem ini tend t.eadcmque pet mutus ac corporis vius profequi- tur. Secunda etufdem proprij cotpotis fanitatem inqui- rit, cibolqueac lomnum.neenon vellimenta & domos cxluliiis Unitatis frujtu metitut. Tertia ycottcos aflu. vel omnino cohibet, vel illis ad legitimam tantum filio- rum procreationem conlcntit. Virtuti, qu* defidiam abominatur Se coardhtionem indecentem .etugic.ex excelhi illud vitium aduerfatur quod licent t* nomine prolem Met: ex defectu Accdia. Illi.qu* corporis fanitatem per cotpotis motum e quitli.opponitii. ex exceiru Nimia cotpotis defatigatio ex dcfcdu Socordia. ® * quammaxime dcfideratur,vt fcilicct gratum fc erga bc “ e 1‘* - • ■ *“ xftl neficum exhibeat, id dum rc£t$ przftatur, oritur Gra- titudinis virtus, qu* Fidei vinculum xmuljri videtur: corrumpitur tamen non tatikm ob defectum, fcd etiam ob exic(Tum,fi ptzflamiotibus virtutibus adaerfetur. C A 1* V T XXVI. De decenti bonorum vtilium follicuudine.de frugalitate de dejuita abominatione: de cura agtluatu ac f aut tatvxx moture abis.de contui entia a veneret j ,a de oppofuu ratus. [1‘TVTii , quibus Memori* affedus in fc * atque abfolutc pcrficirui.funtduz.dccfs fci j licet rerum vtilium follicitudo ad propriam, 1 ad Tuorum, atque ad amicorum(prout vniul- cuiufque (latui conuenit(commoditatcm ac honedatf. Et f‘Uga|iras,qu*cifdcm bonis ad coidcm vfus liberi ac modcltc v cicur. Illam , qu* fanitatem inte'dem cibos ac reliqua mo- deratur,dclliuit «excelfu Gula St qu* Gulf adherent: ex dcfcdu Inedia. Illi demum quf venetos aftus cohibet, opponitur» ccfiii Luxui ia:cxdcfrflii Debiti i coniupe ieira/>i.. excellii l.uxu.ia:eidefeau Debiti i coiiium t'e , radio" Illa veto virtus qu; defidiam abominaturae rationis impulfibuv prompte paret, tunc maaimc viget ciim rei limiliatis premit angudu. ingenui quippe animi eRo-- mnes labores libenter fulhnert , indullriique ardenter incumbere, vt aliquando libi ac fuit neccllana abun- dent At longe 'llullrnis fplenJet.cum ncccITanao abundat tunc fiquidenon necefsitatcfcd volunr-re ad bona longe prxflantiora imotlli. ercetui , atque ad bona longe prxfianrtora impellit. Vittos, qup corpus per multiplices motus anile ac fir- mum icddil,nccnon illa quf cibisAefiimctis, domibus, ac lomnu moderati; vtens , fanitatf ac vitam tuetur, cl bona ptoli quuntur qu* Natur* potilis quam indullri* ccnlenpollent.eatcnus enim profequemi piofunt, qua- tenus mimllrant adeptioni ,ac inciemeto bonoiupt*. Itani lotum , qu*artc atque mduflria parati tutatique polfuilt. Eadem etia ex ea parte, qua nonfuntpofita, |„ poteftacc hominis rationi obtemperantis mala potitis erunt exift ima da quain bonameque enim aliter (enrirc Mixqui fingullrfipii fit fur. nar tifsimc d.tigit, eilmpralcmro compertum l„,„„ ,„m ipfius bonitatem de hominis bono folhcua ellc , 8c .oft huius VI, f cutium longe ptxllantiota tede merentibus elargiturum. I ertia vero eiufdf ordinis virtus, qu* venereos a diu* vel omninocohlbet , vel ad legitimam tantum «liotuns procreationem exercet , conflituitur «cctto modera- ninecx ea parte taiummodo qua generationi filiorum alTentilur.talilqimoderatioex iplo pricipnc «ne defi- gnada crit.cxca patte vero, qua tales adt’ omnmo cohi, bctjaudatui « abominatione illius voluptati. q„*o- uin.no brutalia efi.ic « coptefsionc ili,- appetitus qui (filiotum t % 1 30t Contemplatio V. Pars 1. 302 filiorum generatione excepta, malum tantummodo o per jrur.ideoquc non ex certo moderamine , fed omni no comprimendus cft. C * P V T X X Vj I. De feptem vinis capit.thbtu , ac de exterorum vinorum ab etfdem ortu. i V x ha&enus difta fuere continent omniG » moralium virtutum differentias ac fpccies,fi- | mulquc dcmonftrit quanam ratione illarum I vnaquxque ab Optima virtute & ab humana carirate oriatur ac effluar. Obiiciut etia vitia omnia qu j virtutu vnicuiq» fcu ob cxcefsu/eu ob defediu opponu tur. fetf ea ratione vt quantum ad illoru ortus fcu efflu- xus,doceant tantummodo vitia omnia pendere ab im- perfectioribus animi affcCtibus rationis moderamine ddlitutis.Nunc igitur ea explicanda erunt, quz plenius docere poliunt hosvitiorum effluxus, totamque illorum ferietn ac confttpationetn : conducunt enim non parum ad habituum moralium do£lrinam. Sciendum itaque eff, vitiorum omnium exordia ad ternarium 8c ad reptenarium numerum, rede deduci poflemam fi arrendacur numerus affeduum, quibus hxc vitia aferibenda fune, tria tantummodo crunc.nouimus enifn totidem cffeaffcdus inferiores , quorum folutio vitia omnia inducir.Sin autem ea attendantur, quz ab eifdcra affedibus primo expetuntur, erunt feptem : id fiquidem quod ab Alftimatiu* affcltu primo appetitur, triplicem vim tnanifefle continet : idcmqi illi cucnit»ad quod Phantafiar appetitus eft pronus. Horfi igitur affe- dufi vnufquifque ad tria vicia capitalia impellit. Addi- to ergo capitali vitio quod Memoriae ^ffcdum dchonc- ftat,feptenarius numerus ronftituetur. Ideo autem ca- pitalia vitia colliguntur exhis quz hi affc&us imperfe- diores primo appetunt, quoniam inordinata diledio, quz corrumpit omnium agendorum principium, ac vi- tiorum omnium cfl ftipes , dum ad eorundem vitiorum confummationcm impellit, cancceffario intucrur qu* vltimi Finis partas exercent , cuiufmodi fune quz affe- duum vis omnino foluta primo intendit & appetit. Si cuti igitur ex finis confiirutionc pendent ac modum re- cipiunt omnia quz ad Finem pertinent, ita cx inordina- ta profecutioue ipfius finis oriuntur illa viria ex quibus pendent cztcra vitia , quz inhoncftz Finis profccutioni defcruiunt.ob idque Capitalia appellata lunt. Id, quod primo optatur ab /Efliinattux affedu, fi fin- gularitcr concipiatur,panet vitium Superbiz , fcu Am- bitionis communiter accepix. Talisenim affctbo om- nino iblutaomUibus hominibus ac in omnibus przcffe ac prcfecri appctir.Sin autem triplex illius vis diffmgua tur,cx priori parte homines , in quibus hxc affedioeft vehementior.appetent coli ab omnibus , ex quo oritur contradior Superbia fcu Ambitio. Ex fecunda exoptant timeri ab omnibus, ex quo oritur Iracundia. Ex tertia cupiunt fingulariter & bonis frui & malis carere , ex quo oritur lnuidia. Memoria: appetitus, licet pturima profequatur, illius tamen vltimus Finis ex bonorum vtilium copia deduci videtur , ex cuius appetitu oritur Auaritia,communio- ri quadam ratione accepta. id quod Phantafix appetitus exquirit , fingulariter acC ptum.Licentiz communis vitium parit: nam in a gettdifeu non agendi licentia conquiefcir. quod fi at- tendatur triplex Licenti* vfus fcu vis, tria illius vitia reddentur confpicua , Gulz fcilicet, quz Licentiam ex- ercet circa cibos ac po:us:Luxurix ,quz debacchatur circa ». oluptates vencreas.Sf Accdiz , quz ex ea licen. tia oritur, quz nihil agere intendit , & omnem omiflio- nem inducit. Qjjanuis autem eadem agendi licentia verfeturnon tantum circa cibos ac potus , venereafquc voluptates, Gulam tamen ac Luxuriam, quz perpetrationis lunt vi- ti tantummodo fouerc videtunnam alia vd ex propria natura funt talia, ’vt capitale virium non fuflineant , Vt- puta conftru&io ac compofirio , nccnon corpori» mo- tus, vel pertinent ad appetitus Memori* fcu ifcflmutiuf qui cx proprio Fine dehoncAantur.Eucnir autem admi- rabile quoddam circa fex vitia capitalia, qu* perpetra- tionem inducunt , vt fcilicct co firmius inuiccm copu- lentur,quo magis intenduntur. Itaque quanuis lemtf- fior Superbia Iracundiam, lnuidia Auarititi«m,Gulam, atque Luxuriam comprimere folcat, idemque videatur conuenire exterorum vnicuique rclpcftu aliorum «ni- hilominus horum aliquo adfummam intentionem de- dudto, extera illiconfequcnter aifocianrui atque ardif- fime dcuinciuntur:fumma fiquidem Superbia fumtnain Iracundiam, fummam Inuidiam,fumm& ^uatitiam , for- talTcctiam Gulam, atque Luxuriam, vnicum fumma Li- centia exercet. Eadem ratione aliquorum vnumquodqi propriz malitic culmen attingens, dum reliquis canqua fatellitibusfcu foclis vti intendit , eadem conlcquentcf ad fummum perducit. cx quo ipfum vitium, quod in pef fima umnmbquc detcflabili tyrannide conftitui com- pertum eft.vndcquaquc inflaturae turget. Sicuti aurem perpetrantium vitiorum intentio ani- mum procliuem reddit ad quodeunque fcelus perpe- trandum, tyrannidem pcftimam exercendam, ita fummi intenfa Accdia animum ad mala omnia ferenda, atque ad ipfam tyrannidem fuAincndam difponit. namficuti' fumma Accdia plures ad fummam licentiam prouocab ita aliquorum fumme intenfa licctia plures ad Accdiam impellit. Hzc igitur vitia, licet in eodem reperirinoii polfint,vere tamen fcipfa amplexantur.homincfque pei ducunt ad coniugium quoddam fumme dcteflabile a- bominabileque, cuius fruGus ac foecunditas coftituitur >n confu-nmata bonorum omnium auulfioneac com- prcffionc.Hxc vero ideo euenirc folent , quoniam capi- talium vitiorum vnicuique commune eff , clariora ra- tionis lumina necnon cogitandi vim , tanquam fibi ma- xime aduerfantia maximeque fofpcfta oppugnare. Hanc autem oppugn- tionem (prout vmufcuiufque natur* conticuit ) tribus prxcipuis rationibus exercere confueuerunt.Primb enim, dum propriis intendunt bo- nis,ipfam cogitandi virtutem ab ahlolutorum p;*ftan- tiorumque bonorum intuitu diuettunt. Secundi», ean- dem intentilliinam reddunt ad ea perfcrut .nda qu* faoent adeptioni apparentium bonoium ac perperam exoptatorum. Tertio, ipfam indies magis ac magis obtundunt infirmantque. Et primum quidem ab vno- quoque capitalium vitiorum xqualitcr pendere vide- tur. nam illorum vnumquodque animam iamex inde- centi Finis confhtutione brutalem effedum impellit ad illorum omnium ncgle GG ac obliuionem , qu* perrinec ad pietatem, ad dcuotionem,ad philofophiain ad ac co- munem caritatem, ipfius videlicet diuinz legis, nccnon Naturz,fociecatis,atque debitorum omnium. Huic autem obliuioni.negleGuiquc, cx quibus con- futuitur primum ac fumme dcteflabile confequentix vi tium, duo deteflabiliora adiungi folcnr,intcrnx videli- cet confcienti* excitas ac filent lum, necnon follicitudo ailiduaque mcdiratio iliorum quz aliqua ratione diri- gere poliunt ad Finem perperam conflitutum. Et hxc quidem prxeipue aferibenda erunt fex capita- libus vitiis , quz ex perpetratione delinquunt , licet non vnicuique zqualiter nam horum vnumquodque, dum propria bona profequitur , ad media etiam, quibus hu- lufmodi bona attingi poffint, inquirenda ac profequen- da impellit. Accdia vero ita a bonis diuertir.vt nulla ratione vi- deatur impellere fed diuerrere tantum a fingulis tu bo- nis,tum malis, quz ex perpetratione procedunt, hoc fi- quidem vitium, licet vere vnicum fit, plurium tamen vi- tiorum fuftinet vices, dum enim plene confumrr.atuirt cft , omnes cognofcendi, appetendi, ac excqucnda vire* obtundit. Summa autem huius viti; malitia exeo ma- nifefla cfl , quoniam prima illius exordia contra prxfla- tiores virtutes exercentur, nam primo ab harum vfu di- uertit . Anima igitur iam legum omnium obliuifiofe, ptopriz^ue confcienti* reprehenfionibus dclhtuta,cx n. ni;. 303 inhoncftx huiui fotlicicudinis vi fecundx oppugnatio ni aditui apertos prxbet. nam quatenus alia ratione perperam exoptatis frui non datur , anima fic affetta fa- cile ad id deducitur, vt decernat eligenda amplexan- daque cifc fcu violenta , qux ab ALftinmiuz atfcdtu vi- dentur fuggeri , fcu fraudulenta , qux Mcrootix appe- titus obiicit , feu indigna , qux i Phantafix affedu folcnt fubminiftrari : fcu etiam , dum horum nullum fciunftim fufricit , omnium copulationem, ipfamqu malignitatem feu tyrannicam difpofitionem libere ex- ercendam clfc.Tunc aduibusfvt aiunt)patcntibus tnr- matim vitia egrediuntur ; quatenus enim eliguntur violenta.qux Superbix atque hx videntur quammaxi- mc confona , effluunt ea confequcntix vitia qux exer- cere folent limos intuitus, minas, iniums.percuffioncs, vulnera.occifioncs.rapmas, atque hominum rerumque cxtirpationes,fimulqucirx prxeipitatio , irx perfeue- rantia , ipfaque feritas ac inhumanitas. Dum eliguntur fraudulenta, qux fuggeruntur vt plu- rimumablnuidia, atque ab Auaritia, quandoque etiam ab ipfa Superbia, prxbcntut adirus hvpocrifi , inobcdic- tixeumobediemix fimuUtionc, adulationibus , fallis amicitiis, mendaciis, deceptionibus, furtis, facrilegiis, cxtcrifquc huiulmodi roonftris. Du eliguntur indigna, ad, qux impellunt vt plurimum Gula ac Luxuria , firpi etiam Auaritia & Supr.bta, (huic enim proprium efl etiam per propria mala propria bona prolcqui ica con* fequunrur vitia, qux inducere accxcrccrc folcnt vili- talem, fotditiem, dchoncftationcs ac inuerccundiam omnem. Dum eliguntur maligna , quibus prxeipue vruntur Superbia atque lnuidia , profiliunt dctradliones,mur- murationes,peruerforurh nominum tutclf,perU>narum inhoncftx acceptiones, iniulla indicia, calumuix , iniu- ftx accufationes , iniuftxinhoncftxquevexationes,fal- fxtcft i/icat iones, falfa luramcn» , proditori* defenfio» nes , viduarum.pupillorum atque peregrinorum prodi- torix turclx.apertx proditiones in his qux pertinent ta ad facultates,honcftatera,ac dignitatem , quam ad vita, & libertatem. Hxc autem ficut caritatem in inhumani- ratem conucrtunt , atque etiam ad Patrix proditionem peffimamque tyrannidem deducunt, ita impellunt ad incantationes ac veneficia, qux Dcuotionem perucrtGt: demumque ad d jmonuin cultum, qui propriori quadam ratione aduerfarur Pietati. Exiflimandum taoicn eft, homines abfque prauurum fpiriiuum impulfu ad huiuf- modi monftra non dcuenirc. Tertia vitiorum viatoria, qua mens 8f cogitatio iam a propriis bonis deflexe Sc a j mila conuerfx obtundun cur acdeprimuntur.quamuis vnicuiquc vitiorum rclU aferibi poilit ,Itx tamen, Gulx.Luxurix atque Acedtx decentius accepta fertur. Ita cmm fansuinem fpiricufqi vehementer accedens, cofdcmque violenter ac inordi- nati impellens , difeuirendi viro quam cinllimc per uertir.] Gula & Luxuria, dum cofdem tpiritus ad inferiora retrahunt detincnrquc.dcnfiorcs reddunt, fim^lque co- § itandi virtuti Ineptiffimc obtemperant. Acedi^ aurem um nihil teneat, mhilquc molitur, fed inertix tan- tummodo /ludet , ipfam cogitandi vim rubigine vnde quaque obunluit pcnitulque dcuincic-Cogitandi igitur ▼irtute ad id infirmitatis dedudla , ea confcquaiur vitia nccc/fr efl ex quibus oriri folcnt confiliorum prxeipita- tio , iudiciorum temeritas, m deliberando incon/lan- tia,in exequendis nulla attemio , nulla cautio , nulla a- nimaducrfio.incapacitas , obliuiofitas, mentis vagatio, plena infcitia,ftupiditas,rufticitas,flu«uatio,ncgligcn. tii,imper!euetantia, impaticntia,tnobfcruanua,wrcue- rentia.Sr fimilu At filentio demandandum non eft ex eifdem fontibus oriri alia confequcntix vicia qux cunc infurgunt , cum Vitia vel perperam optata adipifcuntur, vel ab illorum adeptione repelluncur.Talia videntur e/Te illa vitia ex quibus effluunt Vana gloriano,vana exulcatio , prxfmn- pno,ia£lantij,infolen:ia,muhiloquia,turpiloquia,rifus immodctJti,(cuccilitaS|Obl'ccnitas,noua quxdam vili Vniuerf Inft.adhom.perf. 3o+ tas irxquc vacuitas, prodigalitas , vtiliiimque bonorum eifufio. Accedunt etiam fumme fcu excedens feu deficiens follicitudo ptoprij corporis , vefi/mentorum, ciborum, dotnotuin, ac externorum omnium: decet fiquidem, eifufo a capitalibus vitiis omnium vitiorum viru, vta- nima illis imbuta, viri) vitia omnia compledleot is de- formitatem faetoremque vndequaque referat atque exhalet. C A XXVIII. De tripfia um vitiorum ftum morMium virtutum JfdtU ACvftL V « circa vitiorum progrc/Tus enarrata Ium, dcmonftrare poliunt dari plures /latus ac v- fus vitiorum capitalium. Hi vero ad terna- rium numerum teile deduci poterunt: quan- doque enim vitia ira infirma funr,vtmfi circumpofira omnu ad malum impellant & lingula retrahentia ab- fint, in errore no perducant. Tunc itaque abfunttam plurium affectuum inordinatus confetiius , qu jm vmus atfeilus fumina intenfio. nam vitium in exordio potius qu am in coniummatione conditur um eft. Quandoque licet mulca aducrfcncur bis qux vitium prouocanc , multaque perpetrationem impediant, ni- hilominus anima deprauata humana omnia experitur vr male concepta perficiat, ita tamen vt nihil contra pietatem, contra caritatem, feu etiam contra fidero da- tam moliri intendat. Quandoque veri, licet humana nullam fpem affe- rant iccleris concepti perficiendi , viti; veheinentiorif vis ita vrget vt homines fic correpti, incantationibus ac proditionibus inniti audeant.quod viti; culmen ma- nifc/lc arguit, neque abfque prauorum fpintuum im- pulfu videtur dari. His vitiorum flatibus refpondent totidem flatus ac vfus virtutum moralium: nam quandoque ad perficien- dum id quod ratio fuadet virtiifquc intendit adlunc vi- res ac agendi rationes, neque aliquod operis conlum- matiom obfillit. Quandoque adfunt quidem nonnulla qux virtuti fiucnt, plurima tamen de(unr,p!uraquc ob- liftunt. Quandoque omnia adiumcnra deficiunt & cun- dta videntur ob/iflerc. Dum in promptu funt omnia qux ad adlioius conlummationem peninenr, neque ali- quid aduerfatur , apparet vis communioris virtutis quf lolam viti) carcntiam arguit. Dum plura dcfuntpluriqi obfiftunr.hcroicx virtutis robur confpicitur.tunc fiqui- dem defiderantur pluiium inuentio vehemcmi6rque agendi ratio, itaque anima vcr£ folers , rationab^i a- liqua violentia , feu uoua aliqua indnflria , feu maxima aliqua humilitate, fcu etiam his omnibusvtendum per- cipit,atque vt pcrcipitjtntcndit ac perficit. Violenta autem qux eliguntur vi rationis ac virtu- tum prxcipuarum , fimillquc ex vehementiori commu- nis boni defiderio, fxpe ipfuminet agentem refpiciunt: quatenus vero ad alios extenduntur «diriguntur ad co- tnodum eorundem qui patiuntur, vt in emendationibus ac difciplmis accidit , fcu commune bonum intendunt, vt in bellis & in multationibus eucnir. Singularis quoque induftria multipliciter excreetur: quandoque enim perficitur exfola prudentia qux exi- mium aliquod inquirit : quandoque continet Ium 'jm Eloquentix vim : aliquando honcllam diffimularioi. . m adiungicaliquando noux inufitarx^uc alicuius tsachi- nx vticur conftrudiionc : aliquando horum omnium, prout res poftulat.arque etiam aliorum coniungit vfum. Humilitas verbis, donis , atque externis a£tior**Mjs ex- erceri potcft.Hxc aurem fxpe honefliftime eligitur , vc puta fi mater filium i Patrix retrahat auerfione, vel fi tyranni dcbacchantis impetus ab inermibus compri- mendus fit. Dum vero res qux obiicitur ita ardua eft , vt nulls hominum vires nulliquc induftria adiumentum afferre pof- r>. \ 4 m 30 5 poflint, fed humana omnia infirma fu nr, effundi folet 1'plendorfumm* caritatis ver*40CP‘eta”J :an‘ma nam' que tranfccndcns heroicam virtutem , habitumque di- uiniorem , ac prxft jntiorem adepta, vfum aflumet qua- tuor , quz longe firmiora funt , & fuperioribus propot- tione rcfpondcnr. Primo enim firmiter infiftens diuinis adiumentis.quz omnium vires atque artem excellunt, decernet fibi in- cumbendum e(Tc orationi vehementiori , humiliori, ac prolixiori,intentx ad Deum Opt.Max.haud quaquam i- gnorans fzpc fummam Dei bonitatem orationis vi ita infleti ,vt propriam omnipotentiam in orantium ob- fequium exercere velit, ipfofque reddere non tantiim a quacunque vi externa tutos, fed etiam ad ardua qux- que aggredienda & perficienda firmos ac fortes. Secundo, diligenter animaduerret diuinas admoni- tiones ac dirediones , nullatenus ambigens quin diui- na przcepta 8 c confilia.qux ex fumma Dei fapientia pe- det atque cx ciufdcm fumma bonitate ad hominum re- gimen proferuntur, totius humanx artis atque induftric vim excellant, ideoque illos, qui huiufmodi prxeeptis confiltifque re £te innituntur , licet rerum curium inte- rius concipere non poflint , fummam ac pixclarilfimam artem induftriamque vere exercere , Sf idcirco rutiffi- mos efTc a quauis arte ac induftrn huic aduerfante- Tertio, leae fua omnia libere offeret ac deuouebit Deo Opt.Max tanquam omnium domino, ac decenti hunfiliitionciis vtetur.Dccet autem deuouentem pa- ratum e(Te non tantum ad diuitias ac facultates omnes in Dei obfcquium expendendas atque erogandas, fed ad fc etiam holocauftum fortiter conftituendtim , licet per cruciatus tormentaque accrbiflima moriendum effet. Credendum autem efl, talem oblationem ( annuente Dei bonitate)animam aptiffimam reddere ad Certam a- deptionem bonorum omnium prxftantiorum. neque e nim fumma Dei bonitas aut huiufmodi oblationes fper- nere poteli.fi redlc exerceantur, aut cos quis ua ample- xatur non vndequaque tutari- Quartu.quod cx rrium horum copulatione oriri, fan- Aitatis nomine rede infignin poterit. Ex fuperioribus autem rede conicdarc licet , hanc non tantum extera humana excedere , fed ipfum etiam humanum captum- Animaduertcndum tamen efl , Naturx quidem vim ad horum vnumquodque aliquo p ado impellere, (vt ex o- mnium populorum religione conuincitor)fcd extra ve- rum Dei cultum, & abique diuina gratia, horum nullum rede exerceri polfc. Contemplatio V. Pars I. CarvT XXIX. 9 De comtnutt cor.fe n fu virtutum, ob quem communiorem virtutem perjictunt , C~ vnnu v irrutu vruiequuf** pcrfeiU jpecimen referunt. Euokitmkdtm nunc efl quanam ratione morum virtutes quas cxplicauimus,commu- ly) niorem virtutem(quam refpedu aliarum fe- minis partes fuftinere diximus) ad fummam perfedionem deducant,ipfxque fe inuicem amplexan- tes, ac fibi inuiccmconfcntientes, vnicx virtutis vn- dequaque confuinmatx vim aflequanturfiC referant. Vt idredcfiat,animadue«cndum efl fingulasquidcm mo- rum virtutes complcdi Iuftitiam quandi.nccnon Pru - dentiam, Fortitudinem ac Temperantiam fibi proprias, quarum aliqux certo nomine proferri potfiint,aliqux nomine caret.fed pro affeduufquibus inhxtct) natura, in quibaldi luftitix vim fumme fplendcrc, in quibufdi prudftil qoamaxime effudi, fimiliq; ratione in quibufdi fortitudine, in quibufdi temperantia fingularitcr appa- rere. Aftedus igitur dum communem dileflionem ex- ercent erga hominem appetentem inter fe logi ardius conglutinantur .fingulique a fingulisca colligunt qux fibi vteunque deficiunt , & fingulis ea impartiunrur in . quibus exteris prxftant. Itaque ficuti fingulx, lufticix. 30(S Prudcmrx, Fortitudinis ac Temperanti* partes invni- cam iuftitiam, in vnicam prudentiam , invnicam for- titudinem,ac in vnicam temperantiam concurrunt , ita hxquatuor virtutum partes fimul coniundx vnicam virtutem pariunt, in qua virtutes omnes perficiuntur ac illuftrantor. Hxvcrb moralium virtutum partes, pro maiori mi- nonve dignitate quam obtinent , vigent in virtutibus dignioribus fcu minus dignis. Itaque luflitia, cui pro- prium cft ea bona intueri qux primo appetenda fun:,ac exteris partibus comparata mimum dignitatis obtinet locum emicat przciput in illis virtutibus qux exteri* fimiliter longd digniores funt, pietate fcilicet ac deuo- tione : nihil enim efl feu magis debitum , feu magis iu* ftum.quim Deum diligere Dcoque infcruirc. Prudentia vero , in ipfo diuino cultu , ad id tantum- modo valet , vt in diuina lege i non diuinis difcernen- da non decipiamur, neque ignoremus fenfus noftros diuinx legi prompte fubiicicndosac illius prxeepta diligcntifliinc obferuanda effe. Fortitudo quoque ac Temperantia, quantum ad ea qux his affedibus prx- flantioribus funt propria, in his virtutibus nullum lo- cum habent. nam mala qux declinant funt abfolute & eflcntialitcr mala, neque vnquam fulfinenda.bona fimi- liter funt bona abfolute & cifentialircr , Sc nunquam Iperncnda. Itaque Fortitudo in hisaffedibustatummo- dodefidciatur ad propofitiac intentionis conferuatio- ncm.Tcmperantia vcr6 , vt eatenus propriis bonis pri- uctur,quatenus imperfectioribus affedibus , a (Tennen- dum efl.dum illorum mala repellenda funt. ■ Elidem rationibus Prudentix vis , qux verfatur prx- cipuc circa bona no primo fed confequentcr appeten- da,ac inter alias virtutum part- s refpedu dignitatis fe- cunda cenlenda efl, quam maxime viget in duabus mo- rum virtutibus,pietati ac deuotioni proximis, philolo- phia fcilicet ac humana caritatcihx /iquidem ratiocina- tionem & cogitationem indefinenter exercent, neque in proprns profequendjs abfque certa ratione, humano lumine attingenda,acquiefccre poflunr. Ideoque id ju- ftum allerunt quod rationi efl confonum.in quo fummi I differunt i pietate ac deuotione,qux prudentiam cx fo* la dtuinx legis obcdicntia.fpedandam decernunt For- titudinis vero acTempcrantix vfus , in his ac duabus 1 prxft jntioribus virtutibus eandem rationem habenc. Fortitudo qux vetiatur circa mala, quatenus boni vim admittere poftunt.St refpedu dignitatis, cft tertia, nccnonTempcrantia,quz refpicit bona, quatenus mali naturam adepta, vigent in virtutibus ordinum imperfe- ctiorum , ita timeo vt Fortitudo prxeipue defiderctur in virtutibus quibus /Eftnnatmx affectus efl moderan- dus-Tempcranua vero fummam vim habeat in virtuti- bus , qux phantafix aftedus rcfpiciunt , quatenus infe- rioribus tenfibus aputur. Ratio efl, quoniam /Eliimati- uxpropriiftimeconucnit futura xognofccrc : phantafix veto,vt his lcnfibus prxcfl, vetiatur cire* prxfeniia.pa- tee autem, prfeipuum Fortitudinis opus clfc, incommo- da ac pericula prxuifa ac imminentia fpontr fubire, Se temperantiam tunc apparere cftm fpernuntur oblcda- uienta prxfcntia.ficuti enim fuftinere malo non prxuifa neque lpontcfufcepta ncceffitarem potius quam virtu- tem argui:, ita obledamenta non ptxfentia fpernere aut nullius aut imperfedioris virtutis eft opus. Memo- ri* atfcdus fortitudinis quidem ac temperantix vfus cxpo(cit,fed gradus imperfedioris. Quod vero ad iufti- tif ac prudentix partes , qux defiderantur a morum vir- tutibus hos imperfediores aftedus moderantibus, e* fuperioribus fatis apertum eft, eas ex fola obedientia ae prxftantiores atfedus deducendas efle. Silentio autem demandandum non eft. Fortitudinem ea atfeduum inferiorum fufferentia fumme quidem re- lucere,fed prima illius exordia verefammia fortitudi- neaffeduuin prxftanttorum. hisenumn proptio adu perfidentibus, aftedus inferiores illis omnino lubii- ciuntur.Itaquc lapientiflimus quidam, eam opinionem refpiciens, qux redis adionibus ptxcft, dixit fortitudi- nem nihil aliud effc quam confcruauonem opinionis. V. Orto C O N T E M P CL v 1 L N A T T I O N I S AE, Pars Secunda: EX QJA ORIVNTVR INSTITVTIONESCOM- prchcnfionum internis animi affc&ibusdcfcruicntium : fimulque demonftrantur humanarum focietacum natura:, di fferemix ac partes. c a p v r i. De bis cjm tn hac parte conternpUnda funt , ac de proprionbm fontibus ustis naturalis, utris gentium , turts diuim , ac utris focuilts . virtutum do&rina obii- h V&XwJ t. cit rationes omnes re3x voluntatis, qup K' J in decenti humanorum iduum vlu pri- L v \ /,* 1 4 molocodcfidcratur. Hi» igiturvtcun- HSMa! que percudis , ea perfetutanda funt qux continent rationes redarum comprehcnfionum rcftx voluntati dcferuientium.hisenim deficientibus volun- tas inutilis redditur, nonnunquam incommoda, fzpc etiam deprauata. quod tamen accipiendum tantummo- do cft refpe&u illorum aftiuim, qui deferuiunt pietati, deuotioni, ac humanx caritati. quod enim attinet ad philofophix adtus , ad ipfam videlicet fpeeulatioucm» lamnouimus hanc fibiprpelFe ac propria vi proptius curtus moderari, hifquc mediantibus adiftere epeerit humanis adibus.ltaquc ex fumma Dei bonitate fadium cft , vt hominum vnicuiquc ex vehementiori quadam Naturp lege fapientip dileflio imprimeretur. Actus ve- ro qui inferioium affc&uum ituentur bona , nullam in- fiitutionem eipofcunt , prpter illam qup voluntati apta, tur.nam eadem, quzvirtu.um rationes deinonllrant. docent abunde ea omnia quz in vlu ipfaruin virtutum expetenda funt.Ft hzc quidem, quatenus adtuum com- prehenfioni przfunt,ob»iciunt ea mra. quorum alterum N iturz.alteTum Gentium appellari folct. Naturale ius moderatur aCtus aifevtuum magis cor , ircorum, qui ex fimplicis Naiur* lege intendunt con- .eruationem indiuiduorum ac fpecietum , neque vllam hominum multitudinem lupponunt.ca excepta quz ad folam conjugalem ac filialem iocictatcm defideratur. Gentium ius affiftitadhbus aifcdtuum magis fpirttaliu, qui gentium multitudinem fupponunt , licet omni io- ciali vinculo adhuc folutam, gentium fic folutarum in- tendunt bonum.atquc ex Natur* vi i fingulis gentibus probati folet. Pistat is autcm,deuotionU,ac humanp ca- ritatis adtus ex fota redtx voluntatis conftitutione ac habitu non exercentur, ted dux priores expolcunr dire- ctiones diuinz legis , quz ab hominum feu voluntate feu ratione non pcndct.Poftcrior vero fuppomt conce- ptum humanarum legum, quarum femina, diifercntiz, ac vfus,abfquc propria ac accuratiori contemplatione non attinguntur. poi lien C A I» V T II. De hit que wshtuere pofuut internam ton * nem. -fH.i yrseji feiechom legit vere diuuu a non nis,cr piet asi deferuir, I n c a ea quz diuinitus reuelantur.ac pic tatisSe deuotionis txcrccndx redlas rationes dctnonftranc , mentis hununx pattes funt. humiliter affentiri. Eandem etiam quam maxime de- cet.fc pro viribus, diuinaque adiuuante gratia , in diei firmiorem reddere ad diuinorum eloquiorum ample- xumrprzcipuc vero quamdiligentiflimc caucre ne-in re tanta decipi poflit, dum his,qux i Deo non funt , tan- quam diurnis alfentitur, (ummamque illis dignitatem Itultc ac impie concedit 8c impartitur. Humana ratio hzc animaduertens fc ipfam colligere potcft.Sc ea conciperc.quibus in his decenter pixitan- dis.diuina gratia non dclicicnte.ab omni defedtu ac er- rore reddatur tuta.Itaque docet, ad dium* legis ample* xum firmius exercendum , fumme prodrfle mentis acie intueri , hominis Deum tefpicicntis munus cilc Deo feruire,feruo elfe effent iale , ntjn ex propria virtute,fed ex domini prxeepto 8 1 infiindtu domini voluntatem at- tingere; hac non percepta, impoflibile clfe debita ob- fcquia domino dcccntcr prxftare Itaque admittendum eifc,vel hominem proprio fine fruftrari , quod tripedia humanx Ipecici eft impoflibile, vel certam alitjuam le- gem a Dcoliominibusfuiifc traditam, quam humana ratio ex proprij luminis virtute fibi conii itucre n6 po- retl ifimulque fatendum , hanc hominum infirmitatem quammaxime conducere ad eorundem hominum feli- citatem- quemadmodum enim humana ratio dum ex proprij luminis virtute demonlhat &c iudicat , domina- tis potius ac regentis .quam feruientis 8c obfcqncntis fuftinet partes : ita , dum Dei tantummodo reubantis audlot itat i prompte alfent itur.Deo vere inferu ir, iliique feipfa fublici ,vna cum exteris omnibus virtutibus im- j perfectioribus fibi fubiedtis. I Qux humanam mentem tutari potiunt, ne in diuinx I legis lelcdlione decipiatur , ex illis Tumenda erunt qux diuinx legi neceifano feu conueniunt , feu aduerfan- tur. Diuinp enim legis natur? ac proprietatibus redii perceptis, in vera Dei lege i non veris feligenda, bonis dubitandi, malis vero tergiuerfandi nullus relinquitur locus. Talia lunt. Dei legem hominibus promulgatam nccelfarih vnicam cllc, nam i Deo vnico ac fimpliciifi- mo oritur , quanuis ob diuifibilem hominum naturam plurcspaitcs continere poflit, qup nonfimul , fe< per cena temporum intcrualla hominibus innotuerint. Deinde diuinx legis vim, ac prima exordia attigiffe primos omnium hominum parentes.nain diuina lex nu- quain hominibus deeife potuit, quapropter abfqur vlla interruptione hominum naturam conconiitutr cft , 8c concomitabitur vfquc ad vniuerfi conlummationcm, ca tume ratione vt in dies clarior cuafcrir, &r cuafura fic pro certa rerum necelTitate , ac fingularum ptatu captu, nccnon pro admirabili ac incomprchcnfibili difpofi. tionc diuinp prouidentip. Tum ipfius partes fibi inui- ccm concordes efle: Naturp legi ,qu. eundem Icgifla- torcin 309 torem*gnofdr, omnino confcntirc : Eandem perfedi docete omnia, quz ad hominis bonum pertinenti ac ra- tionis humana vis non facile dcmonftrarc potcft.Plura fuperaddcre,quz modis omnibus rationis humani ca- ptum tranfeendunt : ca, qui Deo tantdm debentur, nulli concedere : Ab hominum natura czteraruonque creaturarum, omnium Deorum inanem poteftatcm ac vfuio aufferre: Dei fingalaritatem non difrumpere: De Deomhil inhoneftum, vihilvile , nihil imperfebum aiTerere : rebd viuendi rationem docere , eandemque humiliter afTenticntibus ingerere, mala omnia dctcfta- ri » homines ad veram beatitudinem dirigere : Illius internam ver iratem diuina follicjtudinc ita tueam ef fe , vt in dubium r cbi reuocari non poflit , feu cuinam hominum in bis iit acquicfcendum>fcu quibufnam feri- pturis adhzrcndum,fcu«uiufnara interpretatio ample, xanda.ob tdque diuina przccpta ambiguitatem diutius recinere non poffe. Hic diurni legi conuenire eandemque concomita- ti quamtutiifimd afferendum cft. Nam horum aliquo a- moto feu diuinitas vi ac fumma perfebione careret, feu hominibus circa illius veritatem nunquam acquiefccre datum effet . quorutn nullum admittendum efi. Vnuf- quifquc autem hzc attendens, fimulque animaduertes, an lex,quxfibitanquam diuina objicitur , his omnibus feu decoretur feu careat .quamtutiffimedifccrnet, v- trum iure an ininria diuinz nomen vfurpec , necnon v- trum pie feu impii illi affentiatur vel aduerletur.ltaque fateri cogetur Chrifti Domini noftri legem veri diui- nam effc , ac legitimis illius interpretibus Prophetis & Apoftolis cffcaffentiendum. Contemplatio V. Pars II. Capvt III. De iis (jtu humanam focietatem conjiituuitt.fcu ad tlUnt pefethonem defiderantur. T rebi percurri poflint rationes comprehen- fionum externis humani caritatis abibus deferuientium , primo locoftacuenduin eft, E humanam caritatem intendere dcccntifti . mam omnium hominum focieratem- hac enim de me- dio fumpra.impofftbilc cft dari mutuos eiufdem carita- tis adus.exrenfioncs.ac indeficicntiam , feu humanam fellcitatero,inqua tantummodo ( vt ex naturalibus pa- tet)ipfa humana caritas conquiefcit. Eco.itra, hac prout conucnit concepta ac ad abum perduba,nihil prxterea expetendum effe quod ad eiuldem humani caritatis pacem attincat-Hinc colligere licet, huius Contempla- tionis munus effc,fcrutari omnia qui faciunt ad huma- nz foc»etatis naturam : detnonftrate illius fpecics fim- pliciores , docere communiora lingularum principia, demumqiie eam focictacem obiiccrc qui iure optimo perfebiflima cenfenda cft.fic fola humani caritati (um- mam pacem afferre poteft , candimquc diligentius in- quirere ac explioarc: circia enim cx eo tantummodo attendenda funt , quoniam ad perfebillimz focietatis dobrinam defiderantur, feu quoniam ad hanc relata oppofitj mali naturam continent , feu etiam quoniam complebuntur vim mediorum , per qui ad illam acce- dendum. cft. nouitnus enim affebuum vnumquemque intucrinon tantiim ea qui finis fuftinent partes, fed ea quoque quz oppofiti mali rationem continent, nccnon quicunque inter extrema conftiruuntur. Prxterea fatis apertum cft,rebam humanorum abuG rationem cxpofccrc vt nobis poffibilia eligantur, ideo- que non raro quod certo rerum ftatui magis conducit profequendum cft,co pntcrmifto quod abfolutc magis expetibile cenferi poffet. Ea vero qui pcitincnt ad humani focietatis naturi, ad fenarium numerum rebe fortaffe decuci poffunt. Horum tamen tria priora illam fimpliciter conftituunt, pofteriora verb eandem ad pleniorem ftatum perdu- cunt. Singula vero , prout perfebius feu imperfebius retinentur , illius maiorem minoremve petfebionem feu imperfebionem dcmonftrarc poterunt: 310 Primum cft , vt illa qu* funt affocianda ab muicem diftunba propriam agendi virtutem retineant. Itaque corporis humani membra libi inuicem cohirentia , plurium quidem vnionem inducunt, led nullam focieu tem pariunt. Secundum vt lingula exerceantur, aliquod commune opercntur:qui enim feu nihil agunt, feu nihil commu- ne operantur , nulla pizftantiori ratione concurrunt, qulm feu lapides eundem aceruum conftituentes , feu arbores idem nemus paricmes , feu oues eadem pafcu^ decerpentes. Tertium, vt agentium vnufquifque non ex folius Na- turi impulfu operetur, fed ex libera eligendi potcftate. quapropter bruta animalia licet in nidorum conftru- bionc , fxpcque ad communem defenfionem concuq. rant non affociantur. libera enim eligendi virtute do- ftitountut,exquavcra focietas oritur. Horum tria* concurfus focietatem ver i humanam reddir , perfebio* ri tamen ac imperfcbiori ratione pro maiori minoriue operantium multitudine, necnon pro maiori minoruie operationum numero, dignitate, perfcueranria.opciifqi nobilitate ac bonitate , necnon pro firmiori infirmiori* Uc humani libertatis retentione ac vfu. Quartum , in quo focietatis humani natura magii confirmatur, erit vnica operantium directio, cui rclpb- deat communis obtemperandi voluntas. Quintum, voluntatum ac intentionum plenior noti- tia ac approbatio. Sextum 8e vltimum,communis operis communis fhl bus (eu fruitio. Hic tria ideo defiderantur , quoniam abio tunc fumme coniungitur , ac propriam naturam perfebe affequitur , cGm afficitur vna noncantdm ra- tione finis, fed etiam tatione principi; 6c ratione medi}: ipfius vero finis vnitas attenditur non tantum refpeba communis operis, quod abionum cft finis , fedetiani refpcbu communis fruitionis feu vfus,qui cft finis o- peris. Quamuis igitur dum exempli gratia latronibus vici- nium aliquod perturbantibus, plurcs nullo vocante nui loque dirigente concurrunt,acin latronum expulfiono affociantur, abiofocialis fit & vna refpebb vnius finis, eadem tamen longe prxftantiori ratione focialis & vna erit,fi lingula agantur ex vnica direbione cftcris omni- bus propre alacritcrque obteperantibus, eifdimq»totl negoti; difpofitioncm cognofcenribus ac probantibus* & pace qui laetonum expulfionem conicquitur ique fruentibus : tunc fiquidem agentes affoci abuntur non tantGm ratione finis, qui in latronum expulfionctanqul in opere conftituitur,fcd etiam ratione principij, quod vnica direbioparit communi obtemperantia acceden- te j ratione mcdi;,quod colligitur cx communi agendo- rum perceptione ac appiobatione,necnon ratione fru- bus ac fruitionis.quod tunc eucnic , cdm concurrentes idem vicinium colunt. Si proprium commodum affe- quuntur non ex officio feu cx mercedc,fcd ex ipfa latro- num expulfione , dum vero feu mercede condubi , feti aliam ob caufam cobpcrancur , illorum abio plene fo- cialis non erir. Quemadmodum autem hic pofteriora dcfidctanrur ad humani focietatis naturam plenius inducendam, ita illorum perfebio expeteda erit ad maiortm perfebio- nem eiufdem focietatis. Hic vero perfebio refpcbu dircbionis fumenda erit ex maiori prudentia ac ani- maduerfione : refpcbu obtemperant iz , ex maiori con- flantia ac promptitudinc: refpcbu communis confcn- fus ,cx maiori illius ifitentionc ac euidentia .-rcfpcbil fruitionis, ex maiori vbertateaciqualitare. Itaque fi hic omnia adfint * & tria priora ad iummum perfebio* nis deducantur, focietas vndequaque perfcba.crit. C a * v t Illi. De humanarum [ocie totum differentiis ne differenti jt- rum principiis VniuerC Inft. adliom.pcrf. iVmanarvm focietatum differenti* co- i fequuntur differentias proprilaim cautarum I' materialium ac efficientium, hominum fcili- o, cct.human* namque focietatcs confilhmt cx hoinintbu5,& ab hominibus fiunt, qui criam eifdcm fo- cicraiibus prxfunc. quapropter ,ficuti nauis,lignotom, ex quibus contexitur, tam robur quam infirniiutcmre- tinet,ftm»iqae tum artificum» a quibus conftrudta cft, ffmn moderantium re&amfcu non redtam artem ac vir- tutem ex neceffitate refert: ita humana focictas horni- num.cx quibus componitur, a quibus formatur & regi tur , naturam non diffimili neceffitate retinet ac pr* fe ferr. Hominum vero differenti* , qiiantdm ad focietatem pertinet ,cx variis moribus atq; habitibus fumendffunr. uam locictatcs continent concurfum humanorum a Ituum, qui cx moribus atque habitibus effluunt. Qiun uis igitur focletates ab inuicem vtcfique diftmgui pof* fint ex vario moderantium numero, quoqiam 1‘cilicet vel tota multitudo, vel feniorc* tantum , velvnus tan- tum dominentur , propriores tamen illarum differenti* ac vere eflentialcs ex moribus fumendz fune : ex his e- nimtanquam ex caulis propriiffimis vari* moderandi rationes pendere folent. Societatum igitur differenti* przcipuz ad fenarium numerum rette deduci poterunt, nam hominum mores adoperantionc impelleres fi compendiofius enumerer. tur,totidemrcpermntur. nonnulli fiquidem funt tedli ©b optimam virtutem qua decorantor , fimulque per- fedti, quoniam fumma przterea fapiencia ac prxftan- tiori prudentia przditilunt.Quidi rcdti.fcd non omni- no perfedi,quiaoptimaillorum virtus detiituitur fapif- tiaac przftantiori prudentia. Quidam ducuntur ambi- tione. Quidam auaritia. Quidam licentia. Quidam his omnibus premuntur , ac peffimorum denominationem merentur. Illi tamcn,quifimplicifeu ambitione, feu auatitia,fcu licentia inficiuntur, iterum difUnguendi crunrnonnul ]i enim opinionis potius falfitate quim voluntatis n.a litia aberTanr,ideoquc facilius emendari poffunc, fle ad redtitudmem dirigi.Nonnulli feientesae volentes pec- cant.non tamen funt peflimi, quoniam vnico vitio fub iiciuntur,e6quc non adhuc fumme intenfo. Non dilfi mili igitur ratione dillinguendx erunt ili* focietatcs, quzfeuambitiofzifcuauarzdeuliccutiofz appelland* funt’. Sc <11* quidem quz malitia carent, tales erunt tam refpectu moderantium quim rcfpeAu obtempera- tium: nam moderantes non deprauatiad id focietatem dirigunt, quod bonum opinantur, licet falfo.ideoq; vi plurimum talia bona exoptant, toti potius focictari, qui fcbi ipfis.Exquo manifeflum cft, eos aliquod caritatis vcfiigium retinere. Illx vero, in quibus erratur, non exopinionis falfita- te,fcd ex voluntatis prauitate refpcdiu potius moderan tiumquam obtemperantium tales denominationes ad- mittent.moderantes fiquidem focietatem diuertunt ab adeptione 6r vfu illorum qu* ipfi fibi exoptant , quod tamen in ambitiofum dominatum fortauc non cadit, nam ad ambitionem pertinere videtur fuperbis przclfc, nec vilium humiliuinque afliftentiam facile fuftinere. Quod fi vere eam fuftincat , dicendum erit dominatum exrernorum potius dcprctfioncm optare, neque fiinpli- ci ambitione premi. Acedia Icet animum inficiat , ad focietatem non ex- tendkur,nifi for ulle dum illam dcftruit, nam adiionem aon pjrit. C a p v t V. Di Licenti* cr sluarut* tubus affici folent focietatcs. quotenni ex primo V aturx curju coruluuuntirr, ef na- rum prton Populans , poslenon Senatoria potejlas ejjcnuMltcr corwenir. '3** 1 primi attendantur ortus harfi humanarufo- cietatum,qu* naturalium ordinem excelium ac cenam aliquam confequuntur furnwtn; afferendum erit fodetates licentiofam 8c a- uaram exteras cx neceffitate prxcedere-ldfacitt patere poterit, fi illud acceperimus, naturales focietatcs tunc contaminari cum fenior pater filiis natu maioribus feu etiam maritis przeft. ipfo fiquidem patre feniori de- monuo, fratrum ac fororum focietatcs, vt funt natura- les,nullo certo fociali vinculo deumciuntur. nam neq; ex Natur* lege ad certum opus diriguntur, vc viri ac vi «oris focietas qu* filiorum procreationem intendit» nccnon vt focictas parentum ac fitioruhv, qu* in filio, rum ioniorum decentem educationem incumbit, fimdl- que parentumfeniorum quietem parte. Neque cenam dirigendi poteftatcm retinet , vt vir in vxorem fle pare- tes in filios.Itaque fororum focictas quoniam imperfe- cta impcifcftisconiungit,ad Natur* focietatcs repetf- das pixcipu£ videtur prona. Fratrum vero focietas , qu* perfefta perfcCtis aflo- ciat, in lui diffolutione concipit vc pluiimdm nontan- tdm naturalium fucietatum repetitionem, fed etiam przftantiorum conftirutioncm : nam Natur* legibus impellentibus illis, vel omnibus,vc! pluribus , cordi e- rit, vt plurcs domus ab eadem exort* fraternam carita- tem retineant ac in eodem vicinio firmentur. Ipfis igi- tur domcfticis focietatibus ftpius fic diffolutis, do- muuinq, numero adautio,vnicum vicinium tot domos non complcdtetuydeoquc ex pluribus viciniis Pagus, ac ex pluribus pagis Ciuitas exurget. At ciuitas tunc plenius perficiet ur,cftm certa ditigcndipotcftas confli tuetur , certzque leges promulgabuntur , quibus cfte- ri omnes teneantur obtemperare. Patet autem has ciuitatcs in primo fui ortu retentu- ras domcfticos inores illarum domuum ex quibus ef- fluxere, videlicet vel Licentiam vel Atiaririam , ni do- mefticxac naturales focletates , dum filiorum difcipli- n* ac terum vrilium adeptioni intenfius ac reinifbus fludent, harum altera ex neceffitate laborant, magis ta- men feu minus intenfe : fatis enim apertum cfl, eas o- ptimos feu peffimos mores adipifei non pode , quonUE horum vtiumque vehementiorem Induftrix vfum feu abufum exquirit. E$dem ciuitatcs Ambitione etiam ac Superbia fimilstcr carent , quoniam Superbi* , ac Am- bitionis vitium nullum locum habet feu inter vxo- rem & virum , ex quibus vmcum corpus videtur ori- ri , feu inter parentes fle filios, qui Qimme inter fe cohf- rcntrfiltj enim funt parentum imaeines. Qtianuis autem ddntur fortatfc nonnullz domus, quorum filij diriguntur ad mores prxftantiorcs, nihilo- minus femper maior pars pauciorum mores non atiltn retunde t.fcd etim Immutabit, nulla prxfcrtim commu- nis difciplin* cura adhuc concepta: pueris fiquidem ac iunioribus proprium clt, eorum qui videntur venuftio- res, vias admirari Sc imitari. His itaque a fingulis domi- bus affiduc effluentibus ac conucnicntibus, pauciores, licet meliores , imbuent mores peiorum , nam longi plures funt Sc fibi inuicem fauent.Hi vero mores fic im- bibici no tantdm retinentur vfque ad fenium , fed indu- cunt etiam certam quandatn filiorum domefticd edu- candorum difciplinam:qux fcmcl accepta nifi maior *• liqua vis vrgeat non facili immutari poteris. Ciuitas, licenti* moribus cedens, popularis Rcip.for- mam induccttnam dara communi licentia , finguli fle dominari incendunt ac rcipfa dominantur, haud fecus quam in domo Iiccntlofa, in qua parentum filiorum po- tcftati videtur zqualis, atque etiam quandoq-, inferior. Econtra Ciuitas licentia carens, ac vtiliutn rerum ad- eptioni imema, Senatoriam poceflarem amplexabitur, illas enim domos imitatur , in quibus vchcmentior pa- rentum aufterttas ac parfimonia filios cohibet, neque permittit aliquid ablque parentum nutu tradtari. C A P VI. De Popularis Ketp. imperfeSUont. P op v- .' Contemplatio V. Pars II. 5» Op v t a r i s Refp.cxeo Natur* ordini fouet, quoniam vniulcqiufquc naturalem libetta- 8 tem tutatur. Ex eo etiam eidem aduerfatur, quoniam illius abufum manitefie retinet nam maiorum ac prudentiorum dignitatem repellit. & imperfectiores perfectioribus xquar Itaque illius dire- Ctio nequeSapientix, neque Prudenti*, neque (iriniori Experienti* inniti poteft , ac admodum inconltans cft. Eadem, ob communem licentiam , obtemperantiam.ac obedientiam , magna ex parce relaxat. Ob harum vero copulationem illius flatus erit Cumme infirmus , euc- oietque ob id vt neque propriam formamdiutius reti- nere , neque tfx inrerna virtute fe ad przfhntiorcm or- dinem deducere poflit. communis (iquidem licentia xquabilitatem diutius non admittit , fcd diflidia nccef- farioparit. Itaque, quibufdam in quofdam infurgen- tibus ac eofdem comprimentibus , quidam fuperbaam, 3uid.im animi demilnonem imbibent, breuique qui- am delides , qu.dam peflimi cuadcnt , alrcroquc alteri aduerfanrc, fimulque pluribus fcu cedentibus fcu po tentiori miniflrantibus.vnius dominatus inducetur no quidem regius, fed quityrannicus appellari poffic, li- cet fortafle non petfimi gradus , fed qui cioium animos gratia ac beneficiis conuliarc Audeat , atque a liberta tis amore paulatim diuertere. Dum vero eadem popularis refpublica & Finitimis feu^alia ratione ad arma compellitur , liccntii quidem comprimct.ob incommoda qu* timentur , &' cx belli- carum rerum follicitudinc, fcd ob Colili; defodi u, vnius poteflati breui fubiicictur: aliquando immediate, ali- quando aflumpia prius Scrtatona poteflate, in qua e- ciamob iain conceptos licenti* mores ambitio fum mi timenda erit, populi prxfenim poteflate adhuc vi- gente, qu* eandem ambitionem in Senatoribus fumme fouet, fimulque ad regium dominatum vehementer im- pellit tfatis enim apertum eft , ambitionem Se regium dominatum fibi inuicctn quamtnaximi faucre neque facili inter fe difiungi polle. Ideo aurem hic domi- natus regius appellari porefl , quoniam vt plurimdoi i yrannide valde diftac : nam fimplex ambitio ad vir- tutis adius impedit, Sc fi aliquanto reprimatur, etiam . virtutem parit. C A 1» V T VII. De Rep. Se has otia. W^pm^EwATOR iA poteflas ex eo Natur* confotu PSTCia efl, quoniam perfcfliores ac feniores imper- fetfioribus ac iunioribus prificit: quod Na- tur* leges expoleunt.Itaquequanuis fortafle in primo ortu fumma fipienria prxftautioriquc prodi- tia deflituacur, nihilominus ex proprixniturz vi pru- dentiam ac experientiam continet ac indefinenter ad- auget , fimulque moderatilltmos mores fouet. Ob pru- denti* igitur ac experienti* curam conflanter mode- ramini ac dirediombus inliflct : Ob mores moderatos Obedicnti* laudem xmulabitur; Ob vtriufque copula- tionem erit interne concors ac firma , fimulque ad vir- tutem ptopcnfa , quam etiam in dies magis ac magis imbibet, breuique illorum mores referet, qui licet ad- huc fumma fapientia non fint prxditi, ob conflantem tamen voluntatis reditudinem ac virtutum przftantioj tum amorem iurc optimo. Redi ac ludi appellari fo- lcnt. Huic Reip. proprium videtur efle , pluribus Magiftra- tibus ac plui ibus legibus vti.Hoc conducir maxime ad illius formam conhimandam ac tutandam: nam dum fumma^iodcrandi poteflas i pluribus fuflinetur, fin gulorumque munia certis legibus cohibentur, neque ob fimplex obtemperandi debitum redduntur abietti, neque ob fim;diceio imperandi poteftorem fuperbi.fed ad deccntiflimam animi moderationem deuenire folct. Itaque maiora neque fibi arrogant , neque aliis concc- - dunt fcu concedi permittunt. Percipiunt etiam hauc a* 31+ nimi moderationem conducere &r commani.8* priuato bono, tum quoniam commune fimul fingulorum efl bo- num , tum etiam quoniam tales.fi virtute aliqua deco- rentur, facile maiores dignitates ac commoda maiora recipiunt. Ex eadem Migiflraruiim Legumque multitudine a- lia commoda non contemnenda deducuntur. Primum, miniflrotutu copia.qux plurimum expeten- da efl. Secundum, negotiorum fingulorum pcrfeflior ac ce- lerior exccutio. Tertium, Sapienti*, Prudenti* , fimulque Eloquen- ti* cnutritio firmior: iuuenes enim qui cx Reip. infli* tutionibus publica non trg&ant. fcd aliquando fune tranaturi , in h*c fludia ardentius incumbunt , vt mu- nera illis imponenda redic fuflinere pofllnr, atque c- tiam vt exteris digniores cuadant. Patet autem , humanum bonum eo magis firmari ac extendi, quo Sapientia ac Prudentia plenius aci plu- ribus concipiuntur , fimiilquc Eloquenti* vis magis vi- get. hrc fiquidem homini cft propriilfima, de ex lui na- tura pluribus feu etiam omnibus m eodem adtu piodef- fe folct. Aliud quoque non infirmum Senatori* Reip. prsfli- riaro demonftrarc poteft, quoniam fcilicet regius domi- natus longe moderatior ac tutior reddi videtur, fi Sena- toria poteflas illi adiungatur. Popularifque Help. i,on dilTimili ratione ex Senatus conflitutionc licentiam comprimit ac longe conftaruior efficitur. Econtra vero Senatoria potefljs fumme infirmabit ut , fi vel totam multitudinem in regiminis partes afcifcat,vcl Regem certis quibuldam legibus fibi conftituat. Quanuis au- tem poteflas Senatoria cx propria naturrhis decoretur, ac cx interna virtute propriis incommodis mederi pof- fir, nihilominus, fi decens Reip.cura diutius intermuta- tur,non difficile delabi potent feu ad fimpliccm ambi- tionem , feu ad deprauatan» auatitiam, qu* regentes a communi ad proprium commodum diuertit. His aurem ad maiorem intenfionem ac extenfionem dedudis, breui ipropria forma decidet. Nam extali a- uaritia tyrannicus dominatus timendus em : omni* fi- quidem dominatus , in quo priuatum communi bono pixfertur, Tyrannidis femina continet Ex fimpliti veib ambitione Regis imperium conflituetur : nam ambitio ac regia potcftas(vtdiximus)fc inuicem fouent. C A V V T V 1 I L De Regio domtmM. , Cgtvs dominotusex fui notura prxrtar in i i rebus bellicis, tunequeprxeipue dum Rex animi magnitudine efl prxdirus . & ipfc ex- ercitibus prxefl. Pacis tempore tanto inagis ad virtutem accedet, quanto regis rediitudo ac folercia maiores erunt: imperantis fiquidem ambitione vtcunq; comprdra , ciuium omnium ambitio rerundetur.ac pu- rioris virrutis vis clarius illucefcet.Quoniam autem hu- mznx natur* conditio non patitur, vt idem homo diu- tius Reip.przfit , ille cui tota moderandi poteflas de- mandatur , quique commune totius focietatis bonum intendit, in illud prxeipue incumbere tenetur , vt opti- mum fucceflorem paret, fcu, quatenus regnum non fit hereditarium, Succefloris eligendi ratio ira difponatur ac confirmetur, vt neque fcditioncs, neque tumultus ti- meri poffint.Nam niu hxc caucantut , valde timendum erit ne Refp. perturbetur, fcu deteriorem dominaudi rationem cxpeiiatur. C a p v r IX. De C nutatu perf cilione ac impcrfeQione . o. j. 315 Vniuerf Inft. ad hom. perf. ■ Is fic delibatis , vtad reliqua inucniamur P| paratiores » notha hxc contemplatio ad fo- fli eietatum humanarum exordia rurfum redu- _ a| cenda cft,fimulque inquirendum .ctirnaro, condituro ex pluribus domibus vicinio, ex pluribus vi- ciniis pago,cx pluribus pagisCiuitatcexorta,in ea con- fiftatur, neque ex fimili plurium ciuitatum colle&ione nouum aliquod copftnuatur , quod eandem proportio- nem habeat ad vnicam ciuicaccm » quam ciuitas habet ad vnicum pagum, pagus ad vnicum vicinium , vici- nium ad vnicam domum , cum prxfcrtim talium incre- mentorum caufx non amoucantur, fcd adaugeantur potius ac confirmentur. At horum ratio in promptu cft, ideo enim in ciuitate confiftitur, quoniam plurium hominum immediata collectio ad fingulorum boiurm adaugetur. Hoc veri» ciuitas certx magnitudinis per- fefte prxftat.Si vero magis ac magis crelccrec , hoc bo- num omnino periret, neque enim vlterius ciues quoti- die congredi polfcnt,8r qux ad commune bonum per- tinent fimul conferre. Prxterca carebunt vt plurimum his quxviftui funt ncceftaria. Illorum etiam curtodia difficillima erit, nem enim locus fummx amplitudinis vndequaque defendi potcft.Aftcrcndum igitur cft , ciuitatum muliittidmem ex Natur* ordine admittendam cftc.finguUreinqueci- uitatem fimul Se petfcdlatn fi c irnpecfcdtam ccnfcudam efle. Perfcdlio fatis aperta cft , dum attenduntur humani adtus quibus homines determinate rcfpici folent im- mediateque aftucianttir. lrapcifcdlio cft longe clarior, primo, quoniam vnica ciuitas excludit plurimos huma- nos adtus, quibus homines indeterminate rcfpiciuotur ac mcdiatfc aflociantur ,nccnon horum aduum relatio- nes ac exccnfioncs. qux omnu ad focictatisiiumanx perfectionem defiderantur. Secundo, quoniam dum paucos quofdam homines colligit. Se exteros omnes excludit, optimx virtuti humanxque caritati pacem, af- ferre non poteft. Tertio, quoniam Ibi non lufficitncc Te pcrfcCtc tutari poteft. nam fi attendatur vfus illorum bonorum qux ab ipfa Natura fubminiftrantur ad homi- num neccffitatcm , facile percipiemus hxc lingulis an- nis tute colligi non polle ex fola regione vnicx ciuita- ti fubie&aac illius viribus cuftodita. idque longe ma- nifcftiuscrit fi concipiatur excellentior illorum gradus, optima poffidendi ratio , ac extera pixftantiora qux ad hominis bonum pertinent & ane paranda funt, licet talis ciuitas in regiode colenda fumm£ intenta eftet, diligencerquc curaret vt pauciora libi fufriccre poffint. Quarto , quoniam vnica ciuitas impotens reperitur in repellendis incommods» quxcztcrx ciuitatcs ac populi ad id conucnicntcs illi inferre poftent. Ex hoc vero patet, ea non tam um a lumina pcrfeflio- ne deficere , fcd a fumma impcrfc&ione parum diftare, quanuis decem iffime collocetur xdihccturque, fimiilq; muniatur bellicis munimentis, inftrumentis, omnimo duque armorum apparatu , fic ciues omnes decoren- tur militaribus difciplinis lutnmaque animi fortitudine. C a p v t X. Perfichm plurium o humum ajfoaano::em dJmutendd rjfe,.tc de rntunubiu tjtubi*) plores emuates tmperftilt MjjeCiunfur. t O» i u v s duitatem vnicam non carere im J perfectione , ciuitatumq, multitudine ex i- ) pfius Naturx vi admitrcdjm e ftc. Aftentiric- : tiam cogimur, ex etufdc Naturx ordine ciui- tatum focictatc perfectam dari, qux lingulas ciuitatcs ad decente confummacioneftatumqi prxftantiore per- ducat,haudfccusquim domus i vicipiisfic pagicxciui- tatnonu pcrficiutur.ac ad 16g£ prxftantiore ordine per- ducuntur. Natura enim imperfeCta ad perfectionem fle multitudinem ad vnitatem dirigere foler. Neque ve* 3,6 io cenfendum cft , Ciuitatcs , qux fola bcneitolentia S c amicitia fc inuicem profequuntur, feu etiam commu- ne foedus ineunt, vere ac perfecte aftociari: priores e- nim nullo fociali vinculo deuinciuntnr,pofterioies ve- ro non dcuinciuntur pctfc&c.Nam vnaquxquc ciuitas» ptopria quadam ratione, quoad intctna>fibiipfi prxeft, fle a foedere inito libere recedere cotaraquc focictateni dxfrumpcrc poteft. At cum ad ciuitatum dccctem focictatem pertinear» vt communis dirc&io conftn uatur qux omnes fociales adus attingat , qui a quacunque ciuitate 8r a quocun- que ciuc exerceri poftunt: pericrutandum cft,vndenam vna Ciuitas itis obtineat moderandi aliait) feu alias Ci- uirates. Hoc ab ipfa Natura non pendere manifeftum cft:iam enim conftitutumfuitinduftrias focietatcs i naturali- bus focictatibus oriri, quatenus fratrum vnufqurfquc, parente defundo, propriam domum erigit. SitHti igi- tur fi ater in fratrem ex Naturx lege potcftatcm non ha- bet , ita vnius fratris domus in alterius fratris domu ex Naturx lege nullum ius obtinebit, idemque fanciendfi cft de duitatibus qux ex his domibus proceftcfc , nec- non de aliis omnibus qux ita ab inuicem funt foluxx. Reliquum ergo cft, vt tale ius vel violenter arripiatur, vel libere conccdatur.Violcnta arrcptiovel iniuriam fi- mulque iniuftrtiam continet , vel iniuriam ac iniuftitii prxccffiffc fupponit.Itaque femper mali rattonem cpm- pleditur. Libera concellio aliquando aliquod inuolun- tarium feu irratioualc continet, tuneque malo iimtliter innititur : aliquando nihil feu irrationale feu inuolun- tarium habet, fcd ex communi eat itate ac ex optime vir tute orieur,qux regentium ac obtemperantium bonum intendit, concipit, ac dccenriffime profequitur. Delibemus breuiter rationes trium dominatui! quo- rum vnufquifque mali rationem vteunque complcdi- tur,vt animi noftri vis liberius de dedi poflit ad eam ei-' uttatum aftociendarum formam : qux nihil irrationale mhilque violentum continet, ac tanquam fumme ex- petenda , fumma cura inquirenda atqueexplicanda cft. Violenta arreptio , qux iniuriam feu iniuftitiain prxee- dentem non refpicit,fed ipfa iniuriam & iniuftitiain continet, arripienti nullum ius tribuit, ideoque do- minatum fatis infirmum parit. nam rationi confonum cft, eos qui violenti firnulque iniuftc lubiiciuntur, rerum nouarum quammaxime cupidos lore , ideoque tyrannicum potius quim regium dominatum fpeda- re. Igitur quanto magis dominatus extenditur , tam tb magis ad tyrannidcin vergit, quemadmodum c* nim dominantis in parum obedientes fximia fubiedos ad huius dominatus cxpulfionem magis intentos red- dit , ita horum temcrarij aufus dominantis lxuitiam acuum. Itaque vel dominatu cxpulfo noua moderandi forma confticuitur, vel populorum viribus vndequaque confradis dominandi ratio ad peffimam tyrannidem dcuoluctur, ad illam fcilicct qua tyrannus euntia ad lubicdorum potius malum quim ad proprium bonum dirigit . nam ex hoc imperij fccuritatcm pendere cco- fet . Nonnulli autem hxc anticipant , ac in ipfa a. depiionc ditiores ac nobiles omnes exterminant, fic bona omnia libi affumunt. Exiftimandum tamen eft talia non cuenirc abfquc fumma iultiifimique Dei indignatione , qua Mali ad tempus puniuntur 1 i longe peioribus , breui accibiora ac diuturniora parturis. Violenta arreptio,qux sniuria ac iniuftitia caret, fcd iniuriam ac iniuftitram prxccfsiftefupponit,dumincas ciuitatcs feu focietatcs excreetur , qux feu a vera pieta- te recedunt, feu aliis luntiniutix, arripienti ius cer- tum affert, impietas liquidcm ab omnibus iurc optimo eft comprimenda , fic imurioii omnes certa quadam ratione pledendi funt , tam ex limplici iurc Natuix, quam ex iure gentium, qux ad omnes homines exten- duntur. Idem cuenit.ac longe firmius, ex libera conceffione, qux aliquod feu irrationale feu inuolfirariura continet, tunc enim Fides libere omnino obftringitur. Nouimus au;cm 3f7 aurem paftiones ac fidem legitimi datam dfcuincirc, Juud lecus quam deuinciat Naturx lex.Ea vero qux im- pellunt ad liberam traditionem funt plura. ptxcipua ta- men exift imantur interna fcditio , qux comprimi non poted , nifi externus moderator allidat : timor hoftium irruentium > quibus neque cedcrc dccec, neque ablque alterius dominatus tutela relidere licet, gubernandi in- ficitiaac impotentia , &c rerum omnium penuria. Contemplatid V. Pars II. C X ► T T XI. De iis <jtu dirigunt ad concipiendum formam , e»ua plure s ctuiraics ajfociart poffunt , ad commune vmufcutufjuc bonum. *Ed iam mentis acies dirigenda cd.vt cxplo- irarepollimus quanam ratione plurcsciuita- f tes affociari poffint non ex aliqua violentia, Wfeu ex aliquo malo , fed ratione duce, ac om- nino liberavi commune bonum »& ad vniurcuiufquc dcccntiffinum pacem. Qnanuis autem nodra hxc contemplatio ad id£ de- ducenda (it , liuc redtr difcunenJi methodo infidat , fi- uc Naturx tum dircdliones tum exemplaria fequatur; naturalium tamen exemplarium vim in re tanta prxei- pue attendendam ede exidimamus.hxc enim probatio- num*ac diredlionuin vires non tantum complebuntur, fed etiam exacuunt $ fimi ilquc nonnulla obiiciuut , qux infirmior rationis nodrx virtus facile prxtcrirc pollet. Natura enim diuinam artem complcdlcns,ejndcmqi in operum fuorum consummatione expandens , non tan-' tdm ob propeioru adtuum fr udius hominibus proded,; tofdcmque ad certos adius impellit , fed demondrat e- tiam certas agendorum imagines ,ac exemplaria. Hxc yerd facilius, fcu difficilius confpiciuntur , quo Naturx opeta,cx quibus exemplar Tumendum ed, magis fcu mi- nus recedunt ab his in quibus tota Naturx vis confidit* &i Humana magis fcu minus accedunt ad illa quibus to- tius hununx indudrixdiredlio teiminatur , ad hxefei- licet , qux humani focietatis confumn.ationem refpi ciunt , quorum exemplaria ob id 6c difficilius attin- guntur , & accuratiorem intuitum expofcunt.Redfc ta- men ac tut£(ni fallimur ) concipiemur ad vfiimque de- ducentur , accepto Naturalium operum finem ita hu- manorum operam continere initia, vt fimul eorundem finem ac dilpofitionem omnem docere podii. Nouimus autem, Naturam in naturalibus ac domcdicis hominum focietatibus veti confidere. Hx igitur ficuti indudrix focietatis initia concinent, ita psrfrdtiffimx hominum focietatis exemplar obiice- re po.erunt : quod etiam ea , qux hadtenus tam circa naturales quam circa excogitatas ab hominibus focic- tates enarrata funt.fatis confpicuum reddunt, neque e- nimnos latet, tam virum mulieri adociandum quam mulierem viro copulandam , fi leiundtim refpiciantur, perfedtos quidem ctfe , nam vterquead ea omnia aptus repericur qux pertinent ad lingulare ac particulare il- lius bonum : fed (ibi non fufhccre, omnem hununx Na- turx pcrfcdlionem non continere , in omne tempus non viucrc , nec filios gcnerjre polTc , quoJ ad Natu- r « conferuationem &• pcrfcdlionem defideratur : At eundem virum eandcmqnc mulierem , fi inter lc aflo- cientur copulcntiirque , filios parere, feipfos in filiis quodammodo renouare , omnemque humani Naturx peifc&ionem complcdti. Hxc igitur, prout conuenit, perpendentes .facili af- fentiemur perfedtiffiinx hominum focietaticx ncccfli- tJteptx^cdcrc eas hominum focietatcs, qux fciundtun accept^pcrfcdxccnfeii polfunt, licet omnem perfe diioncmab indudria ptoficilcentem non compledtan- itir.qu.i m tamendi decenter affocicntur,etfundere pote- runt ac retinere , ipUs fcilicet ciuitatcs. neque in du- bium reuocari poterit , quinciuitatum afiocundarum tatio (umenda fit cx viri ac mulieris focietate ac mune- ribus: tum quatenus lc in uicem refpiciunt tum quate- 3?ft nas ad filios referuntur. Quapropter accepto, in hac co liugali focietate vxoris ac matris partes efTedomcr dica curare, filios concipere ac parere, eofdcroque/dfi in minori xrare reperiuntur, nutrireac educare, ita ta- men vt hx otqnia fecundum viri mandata vel etiam vi- ri virtute perficiamur ; afferendum erit Ciuitatcs, qui- bus vxoris fimulque matris partes funt demandandx, domedica curaturas , ciues parituras ac nutr ituras, aiq> hfc omnia perfedfuras , prout illi demandatum erit ab ea Ciuitate, qux Mariti pattes exercet. Simili ratione accepto, mariti proprium munus elfe, vxoris curam habere, externa euiare, filios quos no ipfe fed vxor paritae nutrit , iam firmiores eminere atq; ad perferiora dirigere , dcinondrabitur Ciuitatcs , qu* viri munia fudinent, curatura» , vt ciuitatcs , vioria i a- tionc fibi coniundkx , decetiffimc regantur, vt ab illis ciues, quos ipfx non parium , concipiantur , nurtian- tur.ac domcdicc indituantur, cofdcmqv opponunt euocaturas. Hx igitut Ciuitates ca ratione erunt con- dituedx , vt propriis ciuibus careant , fed oriantur ex concuifu illorum ciuium qui cnuttcdi erunt, ceita qua- dam proportione feruata , atq; fecundum leges circa fifc condituras , ab vnaquaque Ciuitate vxouas partes fudtncanr. Itaque, ficuti mulier fecundum Naturxcurfom vi- rum concipit ac parit,fic Ciuitatcs cafdem partes exer- centes , virile pariet Ciuitate, a qua etiam MagtdratM ac leges recipiet , prout legibus ( dc quibus poltca di. ccdum erit ) conditutum fuerit - Ex his aute facile pa- terepotcrit , Vnicx virili Ciiiitati fcu maiori plures Ciuitatcs vxor las/eu minores cifcfubiicicdasincqi e- nim vnica Ciuitasabfque fui dedtudtione tot ciues e- mittere polfei quot ad vnius Ciuitat.s amplioris condi- tutionem dcfideiantur. Hi vero Ciuitates licet plures, eadf jc omnino vni- formi relatione virilem Ciuitatem rcfpiciec. Idcoque lcucanquam vnica coniux fcu tanr.uam plures coniu- ges cifdem legibus moderandx illi fubiicieiur ; ratio liquide affociandarutn Ciuitatum non ex illaium nu- mero, fedex relationum firailitudinc fcu diuerfitatt collmfda cd.Quod fi ciuitatum minorum numerus ad- eo adaugeatur, vt qui ab illis emittf ai funt ab vnica Ci- uitate contineri, nec ad illam commode tranfmitti pof- • fint, virilium feu maiorum Ciuitatum numerus adau- gedus erit , ac tota focictas , qux ab vnica prouincia continebatur, in plures prouincias diuideda. Ea tamen rarionc,vt focictas ob id non difeindatur, ipfx nepe vi- riles lcu maiores Ciuitates , ciuium cx miuoribus Qui* catibus collectorum certum numerum emittet, qui (i* inulconuenicntesnouamac longe ptxdantiorem Ci- uitatem condituant. Tum veto indudtia hominum focictas domedicarum ac naturalium focietatum cxlplar dccctilfimc referet .* cas fiquidem domos imitabitur , in quibus fili; maiores natu ac iam mariti parcti fenioii fubiiciumur . Itaque ficuti naturales ac domefticz focietatcs tunc vere con- fummautur, ita qux indudria condant focietatcs in hoc confident, nam quatenus ciuitatum numerus magis ad- augetur, cade difpofitionc retcta.Prouinciarum nume- rus adaugebitur , aeque fartade ciuitatum ordines e- runt vltcrius adaugedi, quanuis nullum incommodum timedum eflet , liccc ad quaitum otdincm repetita e- miffionc ciuium perduceretur. Nam & domrdicf fo- cictates quarti generationis confummationcm ali- quando intueri folent. Cum aut£ fenioris patris munus fit, maiores filios confilio regere au in o(]icio continere, ne fcu in iit,qus adexrcriora pertinet, feu in domcdicis aliquando ab- ctret, eadem ratione Ciuttas femoris patiis ludines po- dus, omnibus ciuitatibus tam virdibui quam comuga- libus leges imponet,ac omnes in officio continebit, ita tamen vt tegens viriles tanquam filios maiores, per cas etiam coniitgales gubernet. hcc Ciuitas,quf Piouinci». rum princeps fcu comuntlfima ommij patria appellari poterit, vnitatisnumcru nunqua cxccdct. coiugales in perfeda focietate plures ex necallitatc erue, vitiles pro 319 maiori minortvcjfocletatis amplitudine ac incremento vnitatis numerum excedent & no cxccdcnt.Qua autem ratione hi duitarum ordines ciuitatefqucfingulz fint inter fe deuinciendx,ac lingularum forma, libertas, x- qualitas , ac bonum quamtutififime retinendam, incep- tam contemplationem decenti methodo protrahentes percipiemus. Vniuerf. Inft. ad hom. perf. 32& Capvt XIX. De ordinibus humanarum . itluton ; quotenne ad ho- minum focseta>cs pertinent, ac eorundem mutua obnciunr. yg-vtw EuttcriuiMs igitur focietatis , quam W BKW adumbrauimus , munia , partes , partiumque M difpofit iones omnes inqutrendf ac explican- dx funt , exordio accepto ab enumeratione humanorum attuum , quatenus humanx focietatis bo no defcruire.fcu illud etiam inducere poliunt: explora- tum fiquidem cft , neque hominum focictatcm, aliquid continere polTe , tanquam proprij muneris partem, quod ab homine non exerceatur, neque pcrfe&iflimam hanc focietatem carere polle feu aliquo humano. altu, feu aliquo humanoium a&uum vfu , feu deccntiffima tum horum tum hominum operantium difpofitione.nl, horum aliquo pnrtcrmifTo, hmul aliquod hominis bo- nfi omirterctur quod pcrfeCtitfimx focietati repugnat: nouimus enim vnumquemque hominisaflum ex Na- turx lege hominis bono deferu ire. Ipfi autem humani adus(yt prxiens Contemplatio expofeit) ad quatuor praecipuos ordines deducendi erunt . Quidam enim fingulariter tantummodo exerceri polTunt, & illi etiam a quo exercentur primo ac immediati tantummodo profunt , omnique prxterea dirigendi virtute funt de ftituti. Quidam fingulariter exercentur , Se ei tantum modo 1 quo exercentur , primo ac immediati profunt, fed dirigendi ac moderandi viro continent. Quidam focialiter exerceri pofTunt, pluribufque primo ac im- mediate prodcfle.fed dirigendi virtutem non continet. Qu iilam dirigendi virtutem admittunt,ac pluribus pri- mo ac immediati prodclTc polTunt , fed fingulariter ex- ercentur. , Primum ordinem ingrediuntur Cognitiones , affe- ilus,& exeeutiones, qux fenfui communi , fenfibus exterioribus, ac imperfedifiimo Natur» fenfui aptan- tur, motus, fcilicct, quietis , figurx.aliortimque commu- nium fenfibilium determinata comprchenfio,motus,& quietis amor , fuique ipfius motus , ac quies , colorum ac lucis , necnon l"onorum,odorum , faporum ac tangi- bilium comprchcnfio , atque earundem cognitionum inter na, externique profccutioac fuga famis , ficis, do- loris, ac indolentix perceptiones, atfcChishis perce- ptionibus congrui, atque etiam a&us.vtputa comc- ftio, potio, dormitio, & alia huiufmodi. Et hi quidem attus, qui cfteris omnibus funt impcifciftiores, cx eo tantummodo human* focietatis bono deferuirc pof- funt , quoiiiam hominum vnumquemque confcruant, atq uc ad focialia munia paratum reddunt, qui etiam in His exercendis focialcm diredionem admittit , Sc ea- dem focialia munia exercet. Ad fecundum ordinem pertinent humanx rationis perceptiones, ac difcurfuVqui verfantur circa vniuer- lalia)cogitationes, quibus Sc vniucrfalia exeduntur, Se exterarum virtutum obieda percipiuntur , fiue perti- neant ad experientiam, fiuie ad conic&uram , fiuc ad hi- ftoriam,fiue adeomprehenfionem. Tfles etiam funt a- nimi aflcCtiones , eifdem virtutibus cognofcentibus deleruicntes-Et hi quidem qui exteris humanis adibus comparati fummum dignitatis locum obtinent, licet in fcipfisfocialesnon fiet, humanx tamen focietatis bo- no longe prxftantiori ratione deferuient : nam no tan- tfim fingulariter homines dirigunt , qui Se humanx fo- cictati deferuire polTunt, & Sn horum vfu focialcm di- redionem admittunt, fed internam dirigendi ac mode- jldi virtutem ad totius focietatis bonu effundere folft. Tertium humanorum aduum ordinem ingrediuntur omnes exteriores operationes quxeonueniunt vel hu- manx j£ftimatiux,vt puta, blandiri Sc amice profequi, feu inimicitias exercere , vel humanx mcmorix,vc puta colligere, deferre, recludere acdifhibuere,vcl liuma- nx phamafix,vt puta externorum cnrpotum diuifiones copulationcfque , necnon eorundem multiplices tum rclpcdu quantitatis , tum refpcdu qualitatum , habi- tus ac litus immtitattones.Et hi quidem adus , qui fi in fcipfis confidcrentur, ita ab extremorum dignitate ac indignitate recedunt , vt imperfedioribus fint proxi- miores,expropria natura primo ac immediate focteta- tis bono Jefcruiun t. ldcoquc vere foci ales funt , ca ta- men ratione , vt focietatem recipiant S: non inducant: nam dirigendi virtute deftituuntur. Quartus demum ordo deducitur ex fcrmocinandi a- du, quem cogitandi virtuti deferuire nouimus. Ipfa verdlermocinatio ,fi in feipfaconfiJerctur, in digni- tatis gradu ab aftibus fecundi ordinis tantummodo de- ficit, ac fecundum locum alTumir . Quod fi communis attendatur vtilitas, exteris omnibus dignior cenfenda cric. nam dum fingulariter exercetur ac communiter prodcfljfocietatis bono deferuic, fimtilque dirigendi ac moderandi vim effundit Idcoque ea ratione focialis redditur, vi focietatem non fuft ineat, fed inducat ac firmet. Animaducrtendum ramen cft , ipfam fcrmocinatio- nem focietatis inducendx ac confetuandx munus a‘du nonfuftmere, nifi quatenus ab internis animi perce- ptionibus 8r affedibus, quibus primo moderandi ac di- rigendi vis aferibenda cll, dirigatur , & moderamen re- cipiat. Cmt XIII De ratio ne, qua foete tatis partes communiore/ fnr.t eon- jhtuemU , ac de feprem Ai anfratuum orthntbue , quorum vnufqmfque iterum tn tres diuiduur feu cer- te ma munia Jujiiner. Rxcipva humanx focietatis munia dedu- cenda funt ex feimone, quatenus internarum perceptionum ac affectuum dirigendi ac md- i derandi efTundic vim , Sc ex illis a&ibus qui cx propria natura focialiter exercentur , quique primb ac immediate pluribus prodclTc polTunt. Priora parient ordines eorum qui ad commune bo- num directiones exercent fle Magtftratus dicendi funt: pofteriora vero Obtemperantium. Et hxcquidein mu- nia certis focietatis partibus demandanda crunt.Cxterg vero hominum operationes omnes omnibus focietatis partibus communes funt,licct fint a lingulis exercCndp cx foci ali directione qux faciale bonum primo inccn- dir.llli igitur qui dirigendi exercent munus , ad tot or- dines deducendi erunt quot funt intemz animi affe- ctiones, hx fiquidem perceptionibus alfiftentibus dire- ctiones reipfa excreent atque extendunt. Horum verb ordinum vnufquifquc iterum in tres partes diftinguendus erit, vel certe tria munia comple- tur ; nam ipfx etiam affeCtiones triplici ratione pro- prios adus extendere atq; exercere folcr,dum fcilicct in bonis tam adeptis conquiefcunt.dum prffentia feu im- minentia mala fugiunt , & dum diftantiaac remotiora bona perquirunt ac profequuntur. Itaq-, ipfa etiam hu- mana focietasrx priori aCtu humanis bonis reipfa fo- ueturex fecundo ea omnia quj eifdem bonis aduerfan- tur,ipfique focietati feu focietatis partibus obfunt*om- nino repellet , Sc ex tertio diriget imperfc&iores infir- tniorefq; focietatis partes ad propria perfcdfcionf ac to- bur,ne luturis temponbusfociaci obelfe poftint quin il- li potius certo aliquo ex munere quamdec&ifliind de- feiuire : intenm vero focialimn bonorum perfeueran- tiam atque indeficientiam demonftrent ac finnent. Animaduertldum tamen cft, cx quatuor przftantio- ribus affectionibus quatuor tantummodo Magifiratuum ordines deducendos elle : nam ( vt ex fuperioribut "patet) 7> 321 Contemplatio V. Pars 1 1. 321 pateQharufflaffc&ionnmvnaquxque vnica prxeipui- <$ue ratione fefe exercet. Extribus vero affectionibus inferioribus ( pro multiplici fingularum profequendi ratione ac termino)plures Magiftratuum ordines colli- gendi erunt. Ex prxftant illima igitur animi affcdltone Deum Opt. Max.relpic lente, vnicus directionis deducetur ordo.ip- fum videlicet Miniftcrium Ecclefiafticum Filij Dei au- Cloritatc inditurum, Apoftolis&r Apollolicis viris ac fucceffbribusvfquc ad mundi confumnutionem com- miffum.Huiusminiftcrijpcr legitimos Ecclcfix Chrilli Pallores adminillrati propriiffimum munus atqueopus er it, ea omnia qux ad pietatem pertinent , ad focictatis commodum exercere ac indicare, fimulque Deum o- annibus propitium reddere, atque gratuita omnia a Deo Opt. exquirere. Huic muneri adduntur munera tum cos expellendi ac corrigendi qui verx pietati adueffan- cjit, tum iuniores inhis qux ad Deum pertinent rcCt£ educandi. • Ex animi affcClu huic proximo elicienda erit Inferior Variorum munerum Ecclefijfticoium dignitas. Hotum autem munia ex verbi Dei prxfcnpto colligenda erunt. Extenia animi affeilronc , qux hominum mentem jrerpicit,arque Sapientiam exoptat , Sapicntum colligi- tur ordo.Horum munus erit , fedulb curare lingula qux pertinent ad veram Sapientiam ( quatenus naturali Iu- 1 jiiine attingenda cll) atque ad totius foderatis commo , dum exercere, fimulque optimam contemplandi ratio- ; nen>ac Sapientiam ipfam extendere. Prxcerea eifdcm curx erit ne focictasillidfvc partes i Naturxlcgcin a- i° liquo diuertaht ,fcd illam omnino fcquantur. Incum- bent quinetiam , vt Naturx dona , qux animos corpo. rique tefpiciunt,quaminaXim€aburtdcnt , atque illo- rum vnumquodque congrua ane firmetur ac foucatur, /imulque oppofica mala ( quantum ipfa Natura patitur) emendentur & corrigantur. Eifdcm etiam ea munia aptandaerunt , quibus &e cppofiu exercentes prauique docentes ac foggerentes repelluntur, emendanturve Se iuniores ( vt aliquan- do eadem Hrc munia redld exercere pollint)inftruuntur ac educantur. .Ex ea iffeflione qux Impliciter cfl humana, ille diri- gentium ordo deducendus erit , qui in hominum focie- tate eas fdftinet partes qux ab ipfa cogitandi virtute <cuihuiufmodiaffctfio dsctialiter copulaturam lingu- lis homimbbs fuftineniur ac exercentur. Et hi quidem prxeipua quadam rationcconfultorcs ac deliberatores appellari poterunt : illorum namque deliberationes ad fegum etiam contliiutioncm extenduntur : quod neque Ecclelix Palloribus neque Sapientibus accidit. Palto- tes enim diuinam legem ac voluntatem neque confti- tuunt, neque inucnmnt.fed recipiunt tantdmtSapicntcs Verb^Narurx legem inueniunr. Hartim legum vnaquxque i quacunque alia humana potcftate folutx funt , quod inlcriorum Magiftratuum deliberationibus non conuenit: hx enim ex deliberan- tium conftitutionibus moderentur neceffc eft.Prxterca Cohibendi vi prxditx funt, quod finguloium ciuium de- liberationibus, quibus fciplos ac propria moderantor non conucniMtquc ea ratione alios deuinciunt, vt ipfi ab eo vinculo quod aliis imponunt fint foluci , quod neque Palloribus Ecctefix conuenit, (nam ipfi etiam Diuinx legi fubiiciuntur ) neque lapientibus qui natu- rx legi cum exteris fubfunr. lidcm deliberantium de- nominationem metentur ob afliduum atque non inter- mHTum deliberandi vfum , nccnon quoniam circa diffi- ciliora ver fantur, neque proprio minifterio retento ali- cuius auCloritati fcd rationi plcn£ pcrccprx inniti de bent.Horum autem munus erit , omnia qux Impliciter funt humana concipere, ac per Magillratus inferiores cUrarr, feu prxfens focictatis bonum rcfpicianr,fcu e- tnendacioncmffeu ioniorum educationem contineant. hii tamen exceptis qux legifiatorix potcftati fcu ludi- tix diftriburiux vfum concinent : his qux folo fermone trattaiuur, nccnon corundcmMagiftratuum inferiorum electionibus, St quibuliLm aliis qux fuptemx poccfta tis vfum ac poteftatem videntur expofccre. Magiftratuum inferiorum rationes affettus inferiores fnbminiltrabunr.Iiaqur prxltamior iliorum ordo ab AV* itimaciux affcdlu deducendus critae iterum bipartien- dus:quem.idmoduni enim hicaffedusex pwrcipuo fuo munere , quo proptiis bonis fiuitur .refpicit rcltum a- micotum vfum , ex nonprxcipuo autem , quo oppofiu mala ri fugit , inimicos intuetur :tta etiam Magiltratus ad commune focictatis bonum ab eo deducendi (imili- ter dillingucntur. Primum otdinem ingredientur Oratores ac amicitif conferuandx atque adaugendx Prxfidcs.SecundumMi- lites atque ludices.horumquc vnnfquifquc plores reci- piet gradus. ludicibus autem commune erit, ex legum decretis ea corrigere qux inter ciues inimicum quid feu opere 8e intentione, feu opere tantum continent. Sc fiquidem ca cmcndabm.t , qux opere & intentione ini- micum animum arguuitt ( quoniam cxcliminc pendet) Criminales dictncur.Qui veto ca emendant , in quibus licet inimica adio aliqua ratione ineft , inimicam ta- men intentionem abeffc manifcllum cll,C miles iudices dicendi erunt. Et hzc qUidrmhis confonant qux fuperius titea Iu- ftitiam emendatiuam didla fuere: licet enim alter cx diicepiantibut aliena vel retineat vel petat , fidium ta- mca rationibus ac fortalfc lcgtbustuetur, quod vnicul- que ciuium pecmilfum eft , lufi fotti aperta malitia ad- iit: t tunc enim criminaliter erunt mufdtandi , tanquam peffimi , communis boni perturbatores. Magillratus , qui deducuntur ex tcrtioleiufdem ani- mofitatis adlu , quo abfentia ac fibi conucnicntia bo- na quxrit,luuenum in his qux tum amicos tum inimi- cos refpiciunc rcdle educandorum curam habebunt. Prxcipuc autem enitentur iuuenes ita inllitai.vt nrmi- ni iniuriam inferant ,fed fciarit amicos fibi conciliare ac amice tiadtare, turbatos fedare , dilcordeiq; compo- necc.Alia etiam doceda etunt , prout naturalis fu-oprn- fio vnumqucqi vel ad iudicia vel ad negotia, vel ad bel- la traftanda aptiorem rcddct.Scddc his poftea accura- tiusdicendum erit. , Magillratus, qui oriuntur ab ea affcdlione qux huma- nam confcquitur Memoriam, quantum ad prxeipuum adlum quo propriis fruitur bonis , decentem bonorum vtilium difpcniationemtcfpicicnt. Qui vero eliciuntur ab eadem propenfionc , quantum ad adlum qui opfofi- ta refpicit mala , eorundem vtilium bonorum adeptio- nem , coufevuacionem atque ampliationem intendunt. Horum vero Magiftratuum vterque ordo & Societatis nomine hxc perrra&abit ,8f Ciues ipfos rcfpiciet. Illi,- qui focictatis bona dillribuunt,vt legibus llatutum cll, Airarii Prxfides vocari poterunt Qui vero incumbunt eifdcm bonis adaugendis ac conleruaudis , ex catum legum iuflu,commac ium rcd« dituum curatores Qui ciuibus prxfunt , ne propria confumment fum- pt ibus fcu immoderatis , fcu inutilibus.fcu inhoneltis, priuatofum fumptuum Curatores etunt appellandi. Qui cofdcm ad vtilU bonaredlc acquirenda impel- lunt ac dirigant, ab eodem munere nomen affutnenc. Magillratus qui deducuntur ab eadem animi affe- dkione.quatenus bona fua, fibrabfcntiaqturrit.non ipfa bona teipiciet,lcd Iuuenes, per quos aliquando hiMa- eiflatus Societatis nomine erunt fuftincndi.Sc priuacx domus gubetnaudx. Hi igitur iuuenum educationibus prxerunc , illifquc ea fuggerent qux ad hxc redl^prx- llanda conferre poffunt, fimulque illorum animos In his tum fpernendis tum appetendis ita componcnt,vt faci- le rationis legibus acquicfcant. Magillratus deducedi ab eo animi affcdlu , qui huma- naconfcquitur phantafu, etunt plures.lpfa etenim phi- tafia vltimu locum obtines intercas animi pattes qnx rationis lumine interius illuftrari poffunt , non tanriim cx propriis muneribusrationi fubel!,fcd imperfedliores ctii animi vires ad eiufdc rationis nutum moderari te- netur. Itaq; quatenus rationis atq-, aliorum pixftantiorll affeiluum vira recipit , rationes obiiciet eorum Ma- o. ii). Digil 323 Vniuerf Inft. adhom. perf. 32+ giftratuum qui artibus omnibus prxfune . Quatenus verb eidem tationi obtemperat, imperfediorumque affeduum imputfus concomitatur , artium omnium ft- minadcraonftrabit. Captt XI 1 I L T)e Artium omnium , ac de AI agtflraruum, <pd artibus proficiuntur. fontibm. SAx v * autS artiu initia propriora,difpofiti6- que omnis breuiter proponenda eft : horum enim perceptio non parum conducet ad i- pfius iocietJtis partes plenius concipiendas, atque etiam ad eandem focictatcm tura inftituendam, tum dirigendam , cilm orxfertim artifices, quatenus ar- tifices .conftituant ordinem quendam medium inter dirigentes & obtemperantes,qui vtriufquc extremi na- turam vtcunque rcfert.Sciedum igitur ex propria ipfius phanrafix actione exteriori quxproprium intendit bo- num > illas artes deduci quarum opera non tantum re- manent , fcd etiam exteris omnibus artibus adiumenca prxbent: nam inftrumentorum feu machinarum vim continent , qux in artium vfufuntvel neccffaria vel commoda . ldeoque primarix artes rede appellandx funt. Ex eiufdem appetitus exteriori adionc , qupfen- fus communis refpicic bonum, illae artes deducentur, qux maria rranfeuntibus,fcu aliter nauigantibus, feu tcrreftria itinera exercentibus , dcfcruiunc ac famu- lantur. Ex eiufdem adionibus , qux exteriorum fenfuum ttiumqueprxcipueprxftantiorum refpiciunt bona, de- ducuntur, quantum ad videndi fenfum. Multiplex pi- dura, fullonum ats,Sculptura, necnon anes confcdri- ces variorum inftrumentorum, qux vifui vel adiuuando vel dirigendo inleTuiunt. Quantum ad auditum, eli- ciuntur artes Muficorum Inftruinentorum fabricatoria Quantum ad olfadum , ars odorum excicanJorum at- que componendorum , feu aromaticorum. Exphanta- fix adlionc, qux irnpcifeclitiimi fenfus, quatenus guflui copulatur, rcipicit bona, oriuntur atres quarum ettedus vidui hominum aliquo pado inferuiunt . hifque me- dicamentorum etiam con&dtices addendx funi. Ex phantafix operationibus, qux refpiciunt bona eiufdem impetfcdiflinuicnfqs, quatenus tadui copulatur» eli- ciuntur artes omnes qux vel domibus contlrucndis vel veftimentis conficiendis incumbunt , necnon qux apta ad calorem vel frigus feu euuandum feu inducendum componunt ac prxparant. Hx omnet artes pcrfcdlx voca ndr erunt , quoniam illarum opera ceftantc artificum adu, remanent- Artes vero impcrfcdliores deducuntur ab eodem afiedlu, qua- tenus extendit propriam dirigendi vim ad fcnfuscom lus : quibus cclTantmi munis adlus : quibus ccflantibus nullus remanet effc dius. Hxfimiltter erunt plures» neque vnius ordinis: talcscnim operationes rcfpicere folct obledameca.fcu eiufdem fenfus communis, feu vifus»feu auditus. Qux humanos motus moderantur ad ipfius Communis fen fus bonum , duorum ordinum erunt, quoniam cales motus totidem differentias admittunt. Quidam enim licctalfedlus neccffario non producant , ad eos tamen dirigi pofTunr.cuiufmodi funt laculatio ac variorum armorum vfus. QuiJam vero neque ctfcdlus cx propria Natura refpiciunt, n^que ad illos diriguntur.vt puta E- quitjtio jSc Remigatio. Vtcrqueadluum ordo arte mo- derari folet,quatcnus ferio exercentur atque etia qua tenus imitantur, neque aliud intendunt quam Ipcdato- . Itaque cx eifdem fontibus deducun- rum voluptatem. Itaque tur artes (altandi , chorearum ducendarum.necnon ca- nentium atque fonantiuin.Harum autem vim, longcque prxftantioti ratione, continere videmurTragordiaruni, Comoediarum ac reliquorum Poematu vfus, necnon E - quitum difeurrentium ac bellantium fpcdlacula mul- tiplicia , qux duplicem vfum videntur admittere: jicquc enim ad folam voluptatem exhilaration6raque pertinent, fcd ad corporum etiam agilitatem ac robur inducendum atque firmandum non parum conducunr, fimulquc ad bellicam difciplinam atque ad animi mores moderandos firmandofque. Eorundem aduum renius etiam vfus admittetur, quo agendorum tempora oppoitunitatdrfque dcmonftrari, comniunitque diredio exerceri folct. Et hic quidem fo nis prxeipue conuenit.In hoc vfu Phantafix vis quara- maxime viget: hxc nempe non tamdmfingulaielpicir, fed finguJorum etiam dired ionera intendit. Ex ipfius etiam imperfediffimi fenfus aficdu dedu- cenda erunt illorum minifleria.qui pauperum ac egeno rum, necnon xgrocantium neccffitatibus inferuiunt.. Magiftratus vero,artibus omnibus prxpofiri.tria prae cipua curare dcbcbunc,vt fcilicet artifices ipfi abunfe, vr artium vokuique materia atque inftrumcnta copio- (c fuppcd itentur, Se vtfingula rede atque abfqucvlla fraude cxerceantur.Prxter fupradidos Magiftratus, qui oriri videntur ab ipfa phantafia.relpcdu illius adionis, qux ab ea prxeipue effluit , illi quoque ex eadem dedu! cendi erunt qui oppofitorum malorum expulfioncm rc- fpiriunt. Horum igitur munus erit expellere inutiles ac inho- neftas artes , necnon inhoneftos artium vfus,prouc lc< gibusfanciiumcrit. Tertius etiam Magiftratuum ordo defiderabitur , cui cura demandetur luuenum in his inftituendorum ac exercendorum. Exiftimarc fortaftc quis po(Tct,his magiftr aiibns illos c(fe fuperaddendos, qui curam gerunt tam Nuptiarum quam funerum, ac exterorum omnium qux agenda fune circa moribundos, moiicntes, ac mortuos, ied cdm hxc omnia exdiuinx acNaturx legibus fint agenda, illorum follicitudo Ecclcfix palloribus ac Sapientibus erit re- linquenda. C A V V T XV T onus fideratis imaginem ab vvoquojue fieret atu munere vtcunque referri. Pia vero humana focietas.qnx vere perfe- _ da appellari potcft,ca ratione omnia huma- % na munia compledi folct, vr illorum etia vita « ad lingulas partium prxcipuaiu videatur ex- tendere. quod tamen pro multiplici partium ac Magi- ftratuum natura , plenius feu minus plene agendum eft. Id quod intendimus , cxerr.plo accepto cx miiicix ma- ncrCjdarius apparebit : hxc fiquidem pleniore formam expofeir, quoniam extra Ciuit atem S < in hoftium ditio- ne, vt in pluribus, exerceri folct. Hxc Paftoribus& verbi Dei adminiftris carere non poteft: quin iis p-rci- pue indigebit : nam ea tradat, qux diuina adiumenu diuinafque dirediones prxeipue expofeunt. Sapientes etiam pluribus in rebus Militix deferuire poliunt. To- tius exercitus Imperatorem ncccltarium cife compcrtfii eft.necnon ipfius ipfius Imperatoris Confiliarios. His affifterc debent qui imperatoris nomine ob totius exer- citus bonum proficifcanrur ad amicos, vel hoftes etiam ipfosalloquantur.-quigrauiora atque difficiliora vitui- da fufeipere ac fuftincrepoffint: qui militum ac totius exercitus concordiam fermoneatque etiam audoritarc cuflodiant : & qui iudiciis tum criminalibus rum ciuili-' bus incumbanr. Primi igirur , Oraroruin parces iuftinc- bunt. Secundi ob virtutisac roboris prxftanciam Mili- tes prxrogariua quadam erunt dicendi. Tcrtij Amiciri* Curatores. Quarti Indices. Hxc tamen in exercitu mili- tariter , non autem omnino accurate vt in Ciuicatibus^ tradanda erunt. Eifdem in exercitibus defiderantur qui pecuniarii re- do vfui ftudeant , qui nummos recipiam .colligant ac cuftodiant , qui artifices excrcituiac bellicis rebus ne- ccflanos addic ftudeant.eifdcmque prxfint: qui prxfinc «incribus.iiccnon inftrumentis atque adiumentis ad i- ter conficiendum neccflariis.viiique ipfis aptandis : qui vidui occedaris copiofe adefle curet: qui circa indume * i / 2' 325 • ia, tentoria,c*teraque ad tutam ac commodam Caftra- mctationcm vtilia inuigilent. Adfinc etiam neceflc cft» ui milites otio torpere ac militarem difciplinam rei fi- li non per minant , fed cos potius afsidui exerceri cu- lent, fimulque inuigilent (quod ad res redlc gerendas plurimum facttjvt bono ac hilari animo fint.Studebunt alij, vt infirmi curentur, egentibus adiumenta non de- line, debiles ac infirmi ad tuta deducantur, nec deferan- tur. Quidam etia folllciti erunt vt vniufcuiufquc adio- nis tempora ac oportunitates certioribus quibufdam lignis przfiniantur ac dcmonfticncur. Contemplatio V. Pars 1 1. Capvt XVI. De reP.A.Ad muma foculi a fufl tneti d Aspritudine. E d ea iam profequamur, ex quibus omnium ordinum ad focialia lura ac munia fufeipien- da aptitudo atque habilitas colligenda ac fir- _ mandi cft. Noftris autem co#ftitutiombus infiftcmcs facili pcrcipicmus,vnumquemquc, qui vero Dei cultui non aduerfetur, quique fidei ptius homini- tus datx vinculis inueniatur folutus.fi ad hanc focieta- tem acccfTcrit.tanquam illius partem catationc reci- piendum eflc.vt abiolutc quidem ad omnia focialia mu Sia iu. habeat, re ipfa tam-n ea tautummodo exercere pofsir quibus ej libere omnino incumbere licet, St quo- rum exercendorum rationes cx decenti difciplina iam plene percepit. Qui a veta religione ac ptetaus cultu reccdut, donec ab hac detinentur perfidia , ab lmiufmodi foderatis iu- xibus deccntifsimd expellendi funt. ficuti enim vera pietate recepta , caritatis humanz confummatio om- Siumquc moralium vittutu robur ac vfus ftabilitur ita, eadem ab humana focictate reieda , omnis illius perfe- ctio ac fruclus comprimatur ncceffc eft : dona fiauidem perfefioria qux ab ipfo Deo gratuitb conccdidafunt, abfque decenti pietatis ac religionis cultu Iterati non ro (Tunt. ideoque homines, hominumque fot icutcs,qu£ fanftotum fpirituum focictatibus -rque ab ipfo Deo Opt.Max. fccluduntur , illis omnibus expolientur ne- cefte eft, qux a talibus ciuilibus talique Dircdore funt expetenda. Pcrfcda jgitur Societas, qux vera pietate carere non poteft, aliquem qui verx religioni aduerfetur, quique a Dei Opr. Sandorumquc fpirituum Societate fit fernn- dus , Socium fcu Ctucm appellate nec poteft nec de- bet. Illi quoque , qui fidei datx vinculo deumciuntur, donec ita dcuinciutur , omni pcrfcdifsimf huius focie- catis iure carcbunt.nam (vt fupciius fancitum cft)fidcs ia hi* qux hominis arbitrio fubiiciuntur, dum legitime datur^adem vim habet quam Naturx lex in his ad quX hominum libertas ex Naturx lege fubiicitur. Ideoque totius humanx luftitix eft fundamentum. Sicuti autem illi.qui fcu a reda religionis ratione re- cedunt, lcU talis fidei vinculo detinentur, donec his tna lis premuntur, a perfcdifsima focictatcrcpellendi funt: ita exteri omnes neceftario admittendi erunt, fxpius quippe a nobis in fuperioribus conftitutum cft , huma- nitatem fcu naturalem hominum caritatem omnes ho- mines indiftind* rcfpicere, illoriimque communem ac mutuam animi propenfionem exoptare. Dcmonftratum item cft, inferiores animi noftri alfedus humanx canta- ti cx Naturx lege inferuite atque ab eade perfici , idetn- que in bonis expetendis euemre. Nulla igitur ratione, hominum parte ab humana focictate fcclufa, humanx caritatis quies fperari poterit i aut ablato illo bono in quo humana caritas coqu iefeit, quodque inferiora per- ficit bona .humanam felicitatem confiftcrc. Prxtcrea homo oattira focialis eft , ac fummo etiam Deo ac bea- torum fpirituum ordinibus afTociatur. Societas igitur fecliidens homines veram pietatis rationem retinentes, neque Deo vere affodabitur , neque perfede denomi- nationem fuftmcbic: cos enim rcnkit quos Deus ad lo- Cictatcmadmittit. .... 32fi Hi veri abfolutc quidem ad* vnumquodque focie- tatis munus ius habebunt , rcipfa tamen ea tatummodo recipient quibus omnino libete incumbere pofsint , Sc quorum exercendorum rationes ex decenti difciplina iam plene perceperint. Prudcntix enim fimulque Natu- rx leges abhorrent munus aliquod quod an imu omni- no liberum ac folutum requirit, ac indclincmcr cxrrcc- dum eft, illi demandari qui ex rationis ac Naturx legi- bus tenetur fibi ac fuis opere quotidiano ncccfiana pa- rare,feu ea qux arte tantummodo, ac fuminapciitiarc- ^ *r?^ar‘ poliunt illis commitri.qui huic am huicqoc periti* non incubuere. Itaque, vt vniufcuiufque iusad munia locialia fufeipienda plenius apparete pofsit, legi busfanciendumeritjin vnaquaque ciuitatc minori re- cipienda c|Tc nomina omnium qui profitentur fe illius ciuitatis ciucs, ac fingulotum facultatibus perpehfii vnumquemque ad certum aliquem ordinem deduoen- • dmn cnc, fimulque decernendum , quxnam munia ?ni- cuique ordini feu demandanda fcu deneganda finr .do- nec ab eo ordine recedere Se pofsit & velit. Certa ctii difciplinarum loca ab earundem vnaquaque ftatuenda erunt, vt in illis ciuiunt fuorum fili; certis quibufdam ra tionibus ac legibus erudiantur , qux leges puftrnoduni cxplicandf erunt. Capvt XVII. De Cmitm perfetUmfoaeutem wgredtentnon ordini- btu, ac de /ingulonm muntribiu . v i v m voro ordines cx bonorum vtilium copia feu defedtu dcfinicdi,erunt quatuor.ln- fimus plebenuninorem conftituct. Proximus plebem maiorem. Tertius nobiles minores. Quartus nobiles maiores. PJcbis minoris ordine ingredientur, qui vt accipiant neccllaiia coguntur quotidie elaborate, totumque cor- pus exercete ac exagitare. Illi pertinebunt ad plebem maiorem , qui rebus qui- dem ncccirariis indefincnrer ftudere coguntur, fcd totfi corpus non exercent , nec propr iis manibus labotat,vt- puta Architcdi, feu Tabernanj. Nobiles minores erunt, qui lucrandi quidem ftudio detineri coguntur, ted ea ratione vt ingenue viucre pof fint , ac pro maiori temporis pane ptxftainiora libere exquirere, fcu cum amicis verfari. Tales funt mercato- res , qui noti per fciplos , fed per inftuotcs meteaturam exercent. Nobilium maiorum ordinem conftituent ciues, qui- bus annui redditus, feu annux exadiones fibi debitx, abunde fuppeditantut , ideoque abfque vlla rerum vti- lium ac ncccfTarium folliciiudinc, poliunt mgcnu£ vi- uert, libero fque ingenue educare. Hi vero iterum foitaile in alios quatuor ordines diui- dendi erunt. Quidam enim ex priuatis tantum redditi- bus abundanter accipiunt. Et hi ciues /impliciter maio- rcs,diccndicrunt. Quidam ,ob aliqua in iiocietate me- rita, accipiunt ab ipfa focictate ccttos redditus ad pro- prium filiorumque commodum,non tamc omnium, ne- que in perpetuum, & Nobiles maioresccrti; oidinis dic» poccrunt.Qnidamob maiora merita accipiunrpro filiis omnibus, ai in perpetuum, Se erunt maiores Iccudi or- dinis. Quidam ob fumma ac eximia merita accipiunt pro omnibus, ac in perpetuum, reddirys mumficttjorcs, prout legibus fancitum fuetitjfic dicentuiCiucs maio- tes primi ordinis. Siquis autem has omnes focietatis patres ad hominis partes conferat , non difficile percipere poterit plebem minore, qux omnino corporei percctur, referre Plun* ufiam,fcu Phamafw excqucntem virtutem: Plebe ma- iorem fuftincrc M emori £ punctuum corporeis aftibus r non omnino immergitur: Nobiles minores .i ftimari- ux ficuti enim itftimatiua fpiritualta quidem attlngft, fed ab his non difiungitur qux funt omnino cotpofca, ita huius ordinis ciucs prxftaiitiora quidem refptciunt/ ©. iiif. 3*7 fed rerum neccflar tarum cura non omnino foluumur. Nobile» . maiores (impliciter, Cogicatiux vim imi- tantur, quoniam libere circa vnumquodque exerceri pofTunc. In reliquis tamen exterorum naturam non cx- ccllont, licuti Cogitatius, fi per fe c6fidcretur,vetc cor- porea cft. Nobiles demum trium otdinu prf (tantiorum refpon- debunt eidem Cogitaciuf , quatenus wibus rationibus (vt alibi demonftratum eft) illudiatur: obtinent enim ciufdem humanx focictatis bona, 8e prxeipua quadam prxrogatiua abca decoratur, vt Cogttatiuf cuenir.qua tenus meti, beati» (piritibus,ac DcoOpt.Max.adhzrct. Munerum aurem lingulis ordinibus demandadorutn ratio talis lonafle er it. Ciucs quatuor ordinum ptzllan- tiorum.ipfi fcilicet Nobile» maiores , fiuc fint beneme- riti.fiuc no (intbcncmeriri, quoniam illorum vnufquif- Jiue libere Rcip. incumbere poteft» deliberandi ac con* uleodi munus admittent. Exeiftlcm etiam ordinibus aflumentur oratores, ex- ercituum Imperatores , necnon Imperatori addentes, concordix communis curatores, ludices, communium bonorum cudodes ac difpcnfarores, nccnon przfedh annonx,ac rcliquord omnium, qux comuniter fune nc- cellaria ac rcdic expetenda, fortalfc tamen rationi con- Conum erit , Vt ciucs benemetiti in hi» muneribus reci- piendis, ac in bellicis prxeipue ptfrogatiua aliqua flu- antur. idcoqv cotiuscxcrcitus imperium Nobilibus pri- mi oTdinjs, vtplui imum demandandum critradmini- dratio milittx lingularum Prouinciarum Nobilibus fecundi ordinis: Ungularum duitatum Nobilibus pti- mi ordini». Nobiles autem maiores (impliciter totius vel Equira- tus.vel Peditatus, vc! tormentorum omnium, Juccs co- flituentur. Reliqua munia demandanda erunt oujbus trium ordinum inferiorum, ita tamen vt Magidratuum fcu munium dignitas ordinis dignitati rcfpondeat. In his igitui.qux ad bella pertinet, Nobiles minores Equi- tum ordinibus prxctuc atque Peditum cohortibus. Qui ingrediuntur Plebis maioris ordinem, erunt Equites tu cathaphradh tum leuis armaturx, atque etiam meer pe- dites Centurionum munus admittent. Plebs minor pedibus militabit, ita tame vt cx eadem aflumi poiiint ligna defetenies atque ordinum diredlo- jcs. In his, quz ad ludicia pertine..!, Nobiles minores Caufarum defenfores ac Scribx erunt. Plebs maior lo- corum ludicialtum, legal um voluminum , ac cftcroru huiufmodi cudodiam recipiet. Plebs minor Prxconuni, fcu Curtorum onera fudmcbit.cademque fci uanda erCir in cfteris prccipuis Magidratuum ordinibus, prout vni- cuiqueconuemc. Quod autem xd Ecclclix Padorum,ac Sapiet um mu- nia attinet, decernendum erit, ciucs v mufcutufque or- dinis,fi cx aliquo Dei ac Naturx donohis digni reped- antur ad illa admittendos clfc nam hxc rerum (impli- citer humanarum ordinem tranlccndum,idcbquc hu- manis legibus cohibenda non lunc. Vniucrf. Infl. ad hora. perf. Cami XVIII. De imiorum educandorum <tc erudiendorum ra~ hornius ac julhcitudine. (Vi deciuium ordinibus muneribufquc pro- t prioribus didta funt , paratiores nos reddunt | ad ea adumbranda qux ad eorundem cduca- ‘tionem ac dilciplinam pertinent, docent fi- 3uidem, con eadem ratione vnumquemque ciuium or- mem erudicdum ac difciplinx tradendum , fed curam laboremque prxeipuum circa nobiles nuiorcs impen- dendum cire. hi neiupe fuit inere debent maxima prxei- puique munia, ex quibus tanquam ex propria» fontibus commune bonum communi: que totius (ocicratis feli- citas deducenda cjl- Loci» igitur difcipliturum coniti- tutis ui lingulis duitatibus minoi ibus, ciuium maiorum 61) «lanea, liuc in c* Uuc cxim ilia» nafcicur, quatenus 328 ad magiltrarus fufcipicdos apti 5f habilcsreJdc Ji (wjrj vna cum difciplinarnm magiitris ac curatotibus in illis congregabuntur (k meis habitabur. nam legeinuiola* bili decernendum erit , nemini aut extra patriam pro- priam patere difciplinx loca, aut his non legitime per- cutis ad hos magiltratus fultincndos aditum prxbcrf polTc-I III, qui (impliciter funt ciucs maiores', dabut lin- gulis annis pio cxpclisac magiitris, id quod rationibus deducis lege fucritconltitutum. ciues autem beneme- riti pro meritorum qualitate vel uihil dabunt, vel patte tantnmmodo. Adeafdcm difciplinas admittendi etune exterorum ordiuam pueri, ita tamen vt in carum loco non habiter» nifi forte nobilibus maioribus dcfcruiatM: fed ad eu ac- cedat, vel lingulis vel (laturis diebus, prout vnicuique ordini conucmct. Nobilium maiorum pueri ingredien- tur difciplinx loca fcptiinoanno completo, per primi nainque lcptcnnij curfum educabuntur in paternis f Ji- bus,feu in patria, feu extn patriam, fi foitc patentes ex- tra propriam ciuhatcm locialia munia fultineanc. Edu- cabuntur a ut eu» matrum quidem fcu nutricum cura, fed illis legibus ac animaduerlionibus , qux ud Dei cultum Vctamque pietatem rcdU imbibendam ab iplts Ecclclix Pa floribus ad corporis vero fitinicatem,ac robur, adau- gendum , i Sapientibus conllituemur. Accedet etiam rudimenta huic xtati conlona.qux cx eorunilcfapicn- tum legibus curanda erunt. Tranfadtoprimo feptennio , totius potiusciuitatis quam certi alicuius ciuis filij ccnfcndi funt, idcoque cx focictatis legibus Patrix tanquam ptopiix matri dc- mandandiluiit. Idem circa ciufdem ordinis puellas fanciendum erit, nam his quOque certa difciplinatam muliebrium loca conlticucntur , quibus Mattonx pjzerunt.legibu* etiam cauendunt erit, ne aliquis diTciplinam cgrclfus, vxorem ducere intendens aliis nubat , fed talibus tantummodo alTocictur tamquam legitimis totius locictatis filiabus, hac nempe ratione & ipfi «roniuges fctnper concordes erunt, & illorum fili) in ipfo quoque femine ac in ipfv materno vteto vtriufque parentis virtutem imbibent, quam domelticisetiam exemplis afsiduifquc admoni- tionibus acccdctibus ita foucbunt,vt omnia ptXccptd* rjbus ad vota lufcccdanr. Pueri cuiufcunque patrix fint ingrefsi difciplinx loCi eodem idiomate vietur, atque etiam, quatenus eifdcm (ludiis incumbunt, eadem amictus forma. Optandum etiam clfct vt in vnaquaque ciuitatc loca difciplinx Cx limilixdificiotum forma limilem afpcdlum obiicetenc, vc idiomatis vuitas vcltimentorumquc ac domorufn funima fiinilitudo eifdcm (ludiis ac educationibus ad- iundtx, ciuium animos tanquam ciufdem dumus filiorfi vehementius couiungant. Secundi feptenarij curfu,qui rcfpcdlu communis dif- ciplinx cft ptimus, pueris prxctuut non tantum Ec- clefix Pallores ac Sapientes, fed alij etiam qui illos in- llruenc in his qux xqualiter pertinere videntui1 ad vnfi- quemque in virum cuaiutum/eu vt cognofcenda.fcu vt appetenda, feu vc agenda, ac facienda. Decimo quarto xtatis anno expicto, puerorum vnuf- quifquc.rotunddctiatn voluntate percepta, ad id finga- Iaritcr dirigendus erit quod illi coducibiiius ac dignius fucuruin exiilinubiturhuius enim xtacis luuenes, com- munibus redi e decuifis , quzdam prxfcfcrre folent ,ex quibus vniufcuiulque indoles, ingeniu,atque ccrt$ ani- mi propefioncsquimtutilsimc colligi coniedtariqi pof- funt, maturo prxfcrtim fuper id optimorum curatorum cofilio habico.Patet autem .vnumquodque fociate mu- nus ab aliqua animiviitutc pendete, candcmquc pro- portione quadam refetre. Quapropter, licuti fociale munus dcccntifsimc infimetur, du adfunt cognitiones, alfedtus ac facultates, qux pctficerc polTunt illau animi panem cui taJc focule munus proportione refponder, cxteif que cognitione» cognitioniique modi accedant, tam vniucrfalcs qua particulares , qux ptioribus opitu- lantur,ita dumiiUcmx virtutes his cognitionibus, pro- peafioaibus,ac faculcatibusdcfcxuiemcs manitefte feti vigcate .JF M- 329 Contemplatio V. Pars II. "Vigent, fcu hngtiefctint, tote coniebare licebit , iunio- xeshis muneribus cxdifciplinx directionibus perfebe leu impetfedtc rainiftraturos.His autem conceptis , Iu- lienes, qui prius eifdcm Magiftris , eadimque difctpltna vtebantur, feiungendi erunt , ac certis inftitutoribus committendi, prout ptopiix diredtioni conucnit- Hx autem dircbioncs ad quatuor prxeipuas fortafle dcduccndx funt. Prima exteris omnibus prxftantior, perfcCtiffimas F.cclcfix Pallorum dotes fibi ptoponct, huicquc fummx etiam Sapienti? ftudia adiuuda erunt. Secunda fummorum Imperatoium atque Exercituum Ducum virtutes xmulabitur- Tertia prxftantiffimos oratores ac ncgptiorum gcftores Infticuct , huicquc lu- dicum munia accedent. Quarta ad quorumcumque bo- nonjm vtiliura optimam adminiftrationctn atque vlum deducet : huicque a cccdcnt , qui Mercaturis ac conuc- uienti ciuium vibui, nccnon qui artibus omnibus rebe jirxfunt. Deliberantium vero ac confulentium prxftantiam nulla harum dircbionum fingulariter fibi proponet, tu <juia hxc pendet cx communioris dtfciplinx conlumma tionc, qux non vnica tantdm ratione pctficitur, fed ex harum dircbionum vnaquaque , tum quia quxlibet di- xebio deliberatores Inftituit rclpcbu eorum qux fin- gulis directionibus funt propria. Itaque dircbioncs o mncsfimul coniunbx perfebum confulentium ac de- liberantium collegium parient.ciim enim fatis difficile Vel potius impolsibile fit vnicum hominem omnium expertem cflTe,ac circa omnia ita deliberare vt in lingu- lis , proptiis ramum innitatur confiliis, perfeba ioc ictas id curare debet quod pofsibileacfacJccft 'vclcilicet confulentium ac deliberantium collegia continuantur ex viris omnium quidem expertis, inaliquibus autem prxftant illimis. Hi vero lingularum dircbionum magiftri . Paftorum ELcclefi? tamen, Sapicntum, ac communis difciplinf cu- ratorum cura non recedente, iuuenes aliis legibus in ftituent per tertium feptennium, 8c aliis per quartum, ir quo ipfa difciplina perficietur. Harum autemlcgum ra- <iones,non paucas nobis fortairefubmimftrabuiit ea qu? in hac humanorum afluum dircCtricc philofophia ex- plicata funt. cdm enim fingul? dircCtiones intueantur certos magiftratus, qui certis antmi partibus proportio- ne refpodcnt.manifeftum eft.his perccptis.qu? pertinet tum ad animi affcCtus perficitndos.tum ad fin gula mu- nia reCtc fuftinenda, diutius latere non pofle rationes lingularum dircbionum rebe inftitticndarurn. hfc ta- men plenius confummabuntur accedentibus iis qu? ad fapienti? incrementa maiora conferunt, taliaquc pertra dantium aflidua meditatione. Iuuenes veri» ( Vt exifti- mamns ) decurrente tertio xtatisfeptcnario, in iisprf- cipuc mftituendi erunt quf propri? dircbionis munia reipfa ac plcn£ non complebuntur, fed ad illa animum paratiftimum reddunt, fcu quoniam principia ac ope- randi modum dcmonftram , fcu quoniam illorum ima- ginem prffefcrunt, feu quoniam remonent impedimen ta.Quatc illi, qui ad perfebam pietatem funt deducendi (quantum ad animi affebus )ca tantummo Jo attingent qu? animum ad pietatem excit ant, qu? ad eandem dif- ponunt,quf animum vitiis purgant, & eundem virtqri- bus ornant ac reficiunt. (>oe defi- Quod vero ad dodrinam pertinet , circa illa detine- Srlnmr <Jj erunt , qu? rebe collcba totius facr?dobrinx fetni- •A uerx nJ 0bjiccre polTunt.S: ciofdem logicam fcu rationalem •teftudia facultatem referre, quemadmodum enim human? fa- picimnin pientix curfus quinque cotemplationum ordinibus vt- ftiiueudi CUnqueConfummatur,ita fortaftcdiuinorum Sapientia, quatenus ad pleniorem ftatom perducenda eft.expofcit totidem contemplationum ordines , qui humanarum contemplationum ordinibus proportione refpondeant. Prima quafi exterarum prooemium colliget ea omnia qu? ad lacrorum eloquiorum ftudium impellunt, fiue Natur? vim impulftilquc demonftranr,fiue humanx Sa- pienti? lumina obiiciant , fiue ab eifdcm facris paginis fuppeditentur. Secunda Logic? facultatis naturam ita -ff. . rcfcretjVt doceat fingula metienda effc non cx aliqua 330 humane rationis vi, fed ex iis tantummodo , quorum r« fus ac rationes ipfa facra eloquia complebuntur ac «fo- cenr. H?c in plurcs panes diftinguenda erir.vt fingulis ra- tionis abibus refpondere polfir. Prima pars fimphciter colliget voces oinnes, qu? habentur in facris Inoris, nccnon loca omnia obiictet in quibus illarum vnaqofq; ad vfum deducitur. Secunda varias lingularum vocum fignificationes ac vires ferutabitur , quas eiufdem Seri- peurx auboritatibus confirmabit . & hxc quidem 4 vo- cibus ad conceptus dcucniet. Tertia qux ad res ipfa* magis accedet, colliget voces omnes , qux rei vnicx in facris eloquiis aptari folent, idque xcfpebu vniufcuiuf- que rei, cuius feripturx faerx mentionem faciunt , quo in opere auboritate fimilirer adduccndx erunt. Quarta, qux ifimplicibus ad coniunba deducitur , colliget o- mnta qux dc vnaquxque fupradibarum rerum in cifdf facris paginis affirmantur , feu negantur ta aperte quam figurare, leu parabolice , auboritanbus fimilitcr adiuu- bis. Quinta , qux perducit a pTopofitionibus ad dif- curfus, animaduerter , ac colliget difcurrendi,' arguen- i di, ac colligendi modos, quibus vtuntur faerx feripturx, atque etiam Patrum prxcipui. Sexta ,& vlmnadocc- . re poterit, quanam ratione his difeurrendi modis, faerx feripturx debeant interpretati , atque ab vna fententia plutim? fentcnci? firmiffime ac rutiffimc colligi poffint ad quod etiam non parum conducent loca dialebica. Hxc vero contemplatio non tantum animum ad di- uina eloquia rede contemplanda parat ilfimuni reddet, fed ad quafcunque etiam hxrelcs fcu iara ortas, fcu qux oriri poflcnc, comprimendas ac cucllendas principia ec fundamenta vberrmu fuppedirabir,8c reipfa dcmonftra re porcrit facram Theologiam ccitiffimam effc ac fibi abunde fufficerc. Itaque cx his facileexfurgcnt tres contemplationes ordinum prxftaciorum, quarum prior haud fecut quam prima feientia vcrfabicur circa entia abfoluti , & hu- mana diuinis ita coniungct vc diuinorum pixftantia clare admodum clucelcatrpofterior naturalem fcictiam vtcunque referens, creationis initia ac totius Ecdcfiz curfum vna cum his qux illi annebuntur, certa feric fa- erx Scripturx acfanborum Patrum aubontatibusde- monftrabit.poftrema docebit cx eifdcm facris lireris ac exfanboruin Patrum dobrina omnia qux ad mores fa- ciunt,& tamfolitarias ardomcflicasquain ciuiles abio- nes inftitucre polfiint , fimiilquc Ecclcfiafticam hier ar- chiam ac partium lingularum munia dcmonftrati. Quemadmodum autem qui pietati ftu^ent in tertii feptcnarijdccurlu intra duarum fpeculationum termi- nos detinendi erunt.itaqui perfebiorem fapicnrjanta- uent circa Mathematica erunt rebe inftrucndi, nccnon dialebicis feimocinationibus exercendi ac exacuendi. Qui bellicam xmulantur virtutem venationibus cre- brioribus exercendi erunt, fimiilquc erudiendi de fingu- lis qux venatoribus occurrere folent, etiam dtimfx- uiora animalia perlequuntur,Bc de his qux perfeba ve- nandi ars in fingulis exigit : poftmodum venatorum e- tiam duces conftituentur , vt horutn vnutnquodque re- be pertrabare ac prxftarepofunr. Qui magni oratores cuaderc i ntendunt, oratorii pr? ftantiorum orationibus iatn confebis diligenter infi- ftent , fingulorumquc arte percepta imitatione eandem confequi enitentur , caufis etiam ad libitum fibi confi- bis. Similique ratione, qui iudicum munia fufeepturi funt, & qui diriguntur ad rerum vtilium perfebam ad- miniftrationemac procurationem, trababuntea qux fupetioribus proportione refpondere videntur. In eodem vero feptenario Iuuenes non propria tan- tum, fed aliena etiam fcrutabuntur,quatcnuspiopriis aliquid fcu adiumenti feu ornamenti afferre poliunt, fic enim proprij propofiti perfeba adeptio fperanda erit. Elicientur etiam ali- commoda minime fpernenda : iu- uenes namque ira eruditi non tantdm emidem dirtbio nis ciues 'udicarc poterunt, fed aliarum etiam : natn cognofcent vniufcuiqfquc dircbionis Vias, leu ccrt? fundamenta prxopua. Vniuerf. Inft. ad hom. pctf. 33i Prxterea , dum iuuenfi aliquis in tcrtij huius fepten- nijcurfu inuenitur vel paru idoneus vel minus propcn- fos ad proprbr dircdionisbona adipilcfdi, Curatoium confilio ac confenfu aliam dirctfioncm ingredi poterit I cuius non critomnino espers. In quarto feptenario, tuuenes deducendi erunt ad ea qux vere ac reipfa pertinet ad proptiam vniufcniufque dircdlionem,ac tn illis tantummodo detinedi; ita enim fummum pcrfc&ionis apicem in ea attingere poterunt. Quapropter, qui pietatem prxcipuc exquirunt, non fine magna veneratione ad ea deducendi erunt qu f diuino- rum eloquiorum illuminationem continent , & ad fan- flitatem perducere folent:fimulque tribus prxftantioi u , contemplationum ordinibus infudabunt. InEccIcfiis etiam ecclcfiaftica munia, prout illotu exiget oido, ex- ) crcere poterunt QuiSapicntiam exoptant, ferio ad ve- 1 ritatum omnium fontem ducentur, illius v» carunflcm ferietn omnem ac pulchritudine percipient,tandcmque perducentur ad agendorum fcientiam , ad hanc fciliccc moralem, ltque ad illius lingulas partes perfeftius acu- tiufquc dilcernendas. Qua nuis autem, dum difciplinx loca inhabitant, per- ceptioni putius quam inuentioni fluderc debeat , cura- dum tamen erit vt difciplinx loca egrclsi , eifdem con- templationibus infiftcntcs,ca etiam inuenirc ac demo- ftrarcpofsint qux ad fumtnam humanx bapientix con- fummationem defiderantur. Eifdem demandanda erit cura iuniorum certi; feptenmj,necnonalioru qui difci- plinx locum inhabitant, cuiufcunquc ordinis fint, quos in Mathematicis ac in Dule&icis tnflrucnt. Qui diriguntur ad militarem prxltantiam , acierum incelfus, motus, ac extera omnia qux vere ac reipfa bel- lica funt.mtclligcm , iu hifque Sc ipfi exercebuntur, & «liorum ordinum ciues certis diebus cxerccbur- Neque foraffc inutile erit huius ztatis iuuenes , fi forte holtis patrios fines attiget it , comitari milites , quibus finium cuftodia crt demandata , vt holliles acies intuentes, fir- miores ac prudentiores in illorum aggxefsiombus cua- dere polsint. Aliarum ditcltionum iuucnsbus ea dema- dauda erunt qux his proportione rcfpondent. C»m XIX. De hn tjux de fiderat w ud pleniorem perfeci tfhnu foete - tatu perceptionem , cr de duobus rasionibus Quibus Eccleju E flores ac Sapientes contemplari pojjmu. * O i enarrationem fociatium munium, ac liliorum qux decentem ad eadem fuit inenda \ aptitudinem dcmonlfratc polfunt.ca pcrlcru- 2 tandafunt quxpiftcrca defideramur, vt per- feft usitna foci et aris forma clarius ac plenius concipia- tur.vidcliccr quibulnamcx decenti Naturx ordine de- mandanda fit potcftas Magifiratuum eligendorum, qua- nam ratione illorum vnufquilque ficconftituendus,& quodnain obtemperandi debitum, ptxcipicndi auctori- tas, moderamen, & numerus vnicuique conueniat.Prf- cipue autem anim iduertendum videtur, tam Ecclcfix Putiores quim Capientes , quorum minillerio humana focictas pullant iora afftquitur bona, duplicem con- templationem admittere , in feipfis fcilicct & abfolutc, & quatenus humanx focictaci a (sidunt : humana quip- pe ineqs qux trium prxfiantiorum affectuum , ex qui- bus hxc focialia munia colliguntur , fons atque radiar cfl, duabus fimiliter rationibus contemplari Iolci, vide- licet in reipfa feu abfolutc, 6c quatenus corpori copula- tur. Ex priori contemplatione neque Pallores Ecclcfix ueque iapientes, focietatis pattes fqnt,fcd focietatis inducendx atque perfictcndx vm» continent : idcoquc focietatis principia quam deceutifs ime appellari pol. funt. Ex pofterioriverb. focietatis quidem funt partes, fedea ratione vt neque a focietate peudeant, neque proprium ab eo recipiant EfTc. nam neque huma- na mens , quatenus in fe ipfa atque abfolutc confidcra tui, hominis fcupais fcu forma cenlcnda cfl , licet lio - 33* * rainlsconfiituendi virtutem contineat: quatenus veto corpori corporcifque virtutibus copulatur, hominis quidem pats ac forma cfl , ea tamen ratione vt a cor- pore corporcifuc virtutibus proprium £(Tc non re- cipiat. Admirabili autem quadam difpofitione cueiiiffevir detur, vt hi tres rcgcnrium ordines prxftantiores, (qui huius focietatis principium funr)& quatuor obtempe- rantium ordines inferiores (qui ciufiicm materia redle ccnfentor ) I>ci potius ac Naturx quam humanis legi- bus conflicuantur.Econtra vero quatuor regentium or- dines inferiores Sc tres obtemperantium ordines fupe- riorei ab hominum potius quam a Dei feu i Naturx le- gibus ortum ducant. hac fiquidem ratione perfe&ifsi- ma humi nx focietatis femina , Dei ac Naturx munere imperfectiori eiufdem focietatis materiei incita, ho- minum accedente indullria , pariunt reliqua omnia qux defiderantur ad humanx focietatis formam educcn dam acconfummandam: efficiunt enim quatuor regeri* ciutn imperfectiorum oidincs, ipfofquc tribus prxftan- rioribus fubiiciunt. Confiituunt etiam tres obtemperatium ordines prf- flantiorcs , quatuor imperfectioribus fuperaddunr qux fiinul coniunCta humanx focietatis formam, mate- riam , eandemque focietatcm omnem (vt nouimus) ai confumnutioncm perducunt. C a r v r XX. De Mi flem Ecflefu.Itci coijluiaiout , obtemperan- di d< bito , t recipiendi f oie state , moderatr.mc ,ac ftde. «v*srii autem his prxflantioribus drrf- gentium ordinibus commune fit ortum du- cere ex Dei, ac Naturx potius quam ex hu- manis legibus, Miniftrorum Ecclcfix confli- jtutio, baptentum conftitutionem longi excellit, cutn ♦° enim Saptentum origo ex ipfa humana fapiemia fiutxa- ux rationis vi facile attingi ac concipi pofsic in altorum origine conllitutioneque percipienda naturx noflx* vis ac omne naturale lumen omnino fuccumbunt. Ne- quetamen nofira hxc Contemplatio ob id minus firma rcperictur , cum cx his prxeipui omne illius tobur de- ducent fit; ficuti enim Miniflerio Ecclcfiaftico de me- dio fublato, nulla humanf focietatis cofiimmatia fpera- ri potcll.ita diuina lege diuinifque reuclationibus defi- cientibus , Miiufleri; conftitucndi nulla clfct ratio. Ae ex ipfius ctiarn humanx rationis intuitu quanitutifsime afferendum cft ,Miniftcrium Ecdefiailicuminhis qux ad Pietatem pertinent horainG vnicuiquevert prxcffe fiue Mjgiflratu aliquo fungatur , feu Magiflratibus pa- reat,8r fiue maioris fiue ininorisxtatis fit : nouimusc- mm homines omnes fubiici dminx legi tenerique ad Pietatis aCl iis atque ad diuinum cultum, neque feniores lunionbus vlla in re magis prodeffe quam dum cos A pietatem, Dctquecultum rede inftituunt. Erhrc quidem hi. cm, fona funt qui alibi duimus circa uitimi affeflum nobilif.imum , cuibjcum Illud MiniBerium proportione refpondct. Itaque huiut Mi mfteri, poteflar humanii potcBatibus Icuem mipoucY neque ab illarum aliooa legem recipiens, Cneularum viro eminenter compicdlitur . haud fetui quam diuina lea eiteratiim omnium legum virtute admirabili oua- dam ratione eonm.ct. Hae tamen ita intclligenda effc non Jubuamur, v. earerx poteflrcer exfumma hu- iUl poteftam adicaioncperfieiamuracad modum re- ducantur, non autem amoueantur. feu dcflruanrur nam neque humana meus corporeis viuutibucddira ipfas eoiruinpit , neque diuina reuelation is lux natura Ienollra rationis lumen repellit. Itaque MlniftctiiEc- clenaBiei portflas.quum de DeilegmmotuJru agitur ex Der verbo tantummodo moderamen recipiet ac o’ mmbus in locis vigebit vbi reperientur qui Deoleci. tunuuj cultum prjflabunj. b »3 Contemplatio V. Pars II. 334 Ca,* *t XXI. De Pajlorurn F.cclefu conshtutione , obremperMi- di debuo,prxcipu/idi po!ejiuee,moder anu - ne , numero aefede. «Ccmun.icoi»» Seruoruincon- t ftitutio ex Diuini verbi ptlfcripto educenda 1 crit.ca umen ratione, vr partitularium Eccle - i r ut* fiarum pallores alios fu* cur* commifsis Ec clefiis paftorcs inllitucrc pofsint: noti tantam enim i lingulis focietatis partibus, fed etiam ab externis o mnibus Paftorum cura expetenda cft. Patet aucem.ne- que vnum quempiam exEcclefrx catholiutferuis qui- xumuis eximium, alios omnes inftituere , neque omnes qui id minifterium Ecclcfufticutn promoucndi fune v- nutn illum conuetilre polTc aut debere. Hinc colligitur, horumSeruorum Ecclcfi* numerum extendendum e(Tc cxnecefsitateSc commodo human* focietatis, in his qu* ad Pietatem pertinent. Sicuti autem Paftorum inftitutioi Summi Palloris Chrifti pflteftitc colligitur , ita etiam eorundem potc- ftas , quantum pertinet ad illorum follicitudinc in altos exerccndam.ex diuini verbi directionibus lirmaJa erit: quanuisenim Ecdefiaftici Paftorcs omnes, unquam veri Dei miniflri , fmt foluti ab omni humatu potcftare, eos tamen verbi Dei regulis , vt Immanis etiam legibus (quatenus cum verbo Dei confentiunt fic legitimum Dei culeum conformant) fubiici neceftc cft. Neque ve ri> ob id fulpicandum ctit cos fobiicf humans potcftati: nam us hominibus fubiiciuntur , qui exdiuitu dilpofi- tione diuina poteftatc lunt prxditi. Itaque, dum Magt- ftratui obtemperant >vcic parent non homini fed Deo ac diuinx legi. Diurnam vero legem, id cft verbum Dei interpretantes , a Chrifti fpiritu dodlrinaque nulla ra- tionc recedere pofsint, fed, dum aliquod occurrit diffi- cilc ad factas vttiufquc foederis tabulas accedere de- bent quibus dtflitilia omnia enodare adoluere datum cft. Eos autem exferioto Dei verbo docentes & admo- nentes, quiennque audire rccufat,iChnrtoipfo,furarao Ecclcfi* faccrdotc fle animarum pallore, iampridem iu- dicatus.de cum ethnicis Sc reprobis ex fan&orum com- munione cicAtis cft. Sede* autem Ecclcfi* Paftorum in otnnibus iis locis efle dcbcrc.vbi duo aut tres , vel plu- res ad Deum legititne colendum conucniunt , manife- Hius dl quam vt probatione indigeat. Cirvr XXII. De SApietfium conjtihitto..e obtemperandi debiro.vrict ptendt poteftatey modcr.tmnejiumero , ac Sede. • Art ini r u ad commune focietatis bo- num conftitutio, ab ipfo Dei verbo Se Eccle- Vj fi* minifterid pendebit, non tamen ea ratio- lii ne, qua ab eodem pendent ferui Kcclcfiaftici. hi enim recipiunt i Chrifti verbo Se mitiiilcno propri; muneris cllcac potcllatcm , fimulque potcllatis vlum: Sapientes verb non Sapienti atndcd Sapienti* vfum tan tum recipiunt. Horum verb duo ordines admittendi e- runt.nam qui Jam incumbent prfeipue veritatis inuen. tioni, fimulque inucniendi ac docendi rationes perqui- rent ac dcmonftrabunt, ideoque Sapientum ptpcipui appellandi crunt.quidam verb Sapientiam ab his inuen tam docebunt ac a J vfum deducent, fccundumque Sa- pientum conftirucnt ordinem. Priores in iisquz perti- nent tum ad Sapientiam Natur* lumine attingendam, rum ad naturalis legis honorumque naturalium vfum inducendum ac retmen Jum, lingulis focietatis parti- bus prxerunt. Quapropter poteftatfous inferioribus aliquid molic- 1 cibus contra Natur* leges obfirtent ,idquc non iniuria. iwm tales poteftatcs non catudm diuin* fed Natur* e- .iam legibus fubiiciuntur. Ideoque ipft Sapientes libi iplis etiam leges imponent, necnon contemplantibus omnibus, qui propriori quadam ratione illis fubiiciun- tur, fimulque iolliciti erue nequisi reflo veritatis cur- fu recedat. Illorum vero leges rales forralfe erunt. Qui concemplationibus incumbunt, iplam veritatem amenf camque folam intueantur , nam veritate dignus non clt qui illi przfcrt laudem vel lucrum, Se eandem qu* vere viuit ac lapit, i fe recedere cogit. Qui contemplantur, non difputcnt, nili iis redle perceptis qu* i Sapienti* magiftris taquam talium difputationum principia con- ftuuentur. Hzc verb principia ideo a Sapienti* magifttis prz- figendactunt, quoniam fi vnicuique noua principia ad- ducere Iiccrct,hi quiSapienriz incumbunt nu!l,i certa 4 comcmpladi via infiftcrcpolfent. Primis veritatis prin- cipiis re&c perceptis, duabus rationibus dilputate li- ceat, videlicet excrcitij gratia & veritatis indaganda? plemtifue explicandz Caufa. his non confufe fed feiun- £tim vtendum erit, itaque vnufquifquc aperte profite- bitur .virum prima vel fecundi vtatur. ColloquentCS exerciti; gratia non recedent a principiis iam conftitil- t is. nam qui neque ad veritatem Termones dirigunt, ne- que certis ver: tatis principiis innituntur , fumrnam ob- Icuritatem patiunt, errorumque multitudine vndcspia- que exorta veritas omni cx parte obruitur. Qui colloquuntur veritatis indagatrix caufa, nihil proferant contra interiorem animi fui fententiam,fed cundta ex aniino loquantur. Conucniant etiam illici- bilium difpofitionc.in feiendi modo, necnon in iis qui- bus indemonllrabilia a deuionftrabilibus funi difccrnc- da. Nihil demonftrabilc proponatur abfquc ratione dc- monllrancc, abfquc rationum tudicio, fcu ablquc ipfius iudici; regula. Dodlorum audior itas ad coicuiplandum, non autem ad dcccxncndum impellat. In his qu* ptiori loco tradhnda funt, ab his qu* pofterius tradtanda erue fulcimenta nonqtixrant. Pollcriora priorum vi dc- monftrcntur. Propofitis fcu iam conftitutis tribus rationibus con- tradicere liceat.videlicct quia fint filfa : quia his qu* illis priora funt parum confoncnt , fcu etiam aduerfen- tur fic quia 1 condituro feiendi modo recedant. Qui ea tradlans qu* pertinent vel ad fetemus per fe- &iorcs,vel ad hominum mores ac aftus , aninuduerte- rit conditurum feiendi modum in aliquo deficere, fcu 1 veritate recedere, accuratius contemplationibus incu- bet , vt attingere pofsit ouidnam fit addendum, & quid immutandum: quidquid inucncrit ac ptobaucrit, illis proponet qui Contemplationibus pr^funt : his enim iti eandem lentent iam deuenientibus , hic prioribus vel abrogatis vel emendatis, legis locum obtrncbuut. Hzchumanam Sapientiam facili adlummum dcdti- ccnt.interim autem vitabuntur multiplices fentfri* ac " difeeptationei , fcu potius contetioncs van* omninqq» inutiles, qu* vtplunuutm Sapientiam obruunt. Sapientum prfeipiendi poceftas erit talis, Obtempe- randi vero illorum debitum Ecclcfi* pallores reipicicr, iuxta verbi Dei prxfcriptum Ioqucntcs. His verb obte- perabunc non in his tantum , qu* pertinent ad Dei cul- tum ac veram pietatem, fed ctiatn in ipfius Sapictix in- quifiiionc ac vfu: diuina quippe leX, ac reliqua omnia qu* diuinitus docentur, non polfont errori fubiici. Na- tur$ autem lumen fellitari quam ma xime obnoxium cft. leges vexo , quibus Eccleli* Minifterium Sapientes Jc- uincirc debet , hx fortaffc erunt, ne ca alTcterc, doccr^ fcu aliter infinuare audeanr,qu$ diuin* legis (dictatio- nibus contradicunt. quin potius , fiqmd ralc occurret, non defiftant a contemplationibus , donec veritas elu- cefcat.omnifque errandi occafio in poftetum cucllatur, & humana Sapientia ad lummumpcrfc&ionis apicctn deducia, diuin* legi, ac reuclatiombus plene ac ilcccn- ter aliquando deferuiat. Quemadmodum enim Natura fcu Dei Opr. Max. Sapientia corporibus corpornmqtie virtutibus imprelfa, impellit ad eiufdcm Sapienti* ac naturalis legis conccptunvita human* Sapie rui* ac na- turalis legis coceptio dirigit, tum ad legis naturalis de- centem vfuov tura ad diuin* legisdurama plenius reci- Vniucrf. Inft. ad hom. pcrf. 335 pienda, necnon ad illius miniftros ardentius rcucrendos ac audiendos. Itaque fiquis Sapieneix incumbens abutatur his Dei Naturfque diredionibus atque adiumentiSiab illis qui *n humana focictatc curam gerunt diuina legis comge> dus atque emendandus erit. Numerus vero Sapientum focictati miniftrantium , definiendus cyt ex maiori mi- norive amplitudine fociecatis:patet enim tor Sapientes deiidetari, quot ftifficerc poliunt ad diredionem totius Societatiscommode exercendam. Sapientes fiquidem haud fccus quimEcdcfix Paftores clfcntialitcrfocie- ratem prxccdunr. iJeoque horum vnufquifque ficuti fingulos homines ad decentem focietarcm concipien- dam ac amplexandam impellit ac dirigit : itaabvna- quaque foctetat is parte defideratur. Illi tamen qui per- tinent ad primum Sapientum ordinem» in Ciuitate cx- teratum omnium principe erunt conftitucndi. 336 Capvt XXIII. De pomi ai e 'ac ratio Ktb:n eligendi magiflrattu, tjui e (fe/maltter pendent ab humo/ia foetetote. jXi'i^c»N0 5 nunc funt munia ac confti ^turiones Migiftraruum ,qui ptimo 8e eflen- \ tialiter pendent non a Deo feu a Natura .fed ? ab humana poteflate , fimulque lemonftran- dum quanam ratione ipfi etiam Ecclcfix Paftores ac Sa- pientes his alToci£tur& eorundem muneribus prxfint. Accipientes igitur » Miniftt orum clcdioncs in hominu focictatibus fummum ponduscontinere/ummam ani- mi tranquilitatem cxpofcere,fumma cum animi follici- tudine accura exercendam dte, ac magnam rerum ac perfonarum peritiam exquirere : colligimus > Magitlra- tuum eligendorum poteftatem nobilibus maioribus de- mandandam efle , quatenus, difcipl inis rede pcrcurfisi focralia munia fuftmere poliunt. Huius autem poteftatis prima initia talia erunt. Cl- ues maiores difciplinarum loca egrcfsi ,in proprii ciui- tate minori fimulcolled i. eos magtftratuseligeicpote. tunt qui in eadem ciuitate minori magis muliebria exer ccre debent , necnon eos qui ab eadem ciuitate ad viri- lem ciuitatem > feu etiam eiufdcm virilis ciultatis au- doritate adfeniotem mittendi funt. Simili ratione, qui a minoribus citiitatibus ad virilem ciuitatem mittun- tur, fimul colledi cos magilharus eligent qui in eadem ciuitate propria illius munia exercere debent » necnon cos quibus feu negotiorum externorum feu minorum ciuitatum cura iuhis quxfunr magis virilia eft deman- danda, atque etiam .quatenus foete tat is amplitudo id exigit, illos qui fenioris ciuitatis diredtioni incumbere debent. Mifsi autem a fingulis virilibus ciuicacibus,hu his fenioris cibitatis feuatum conftituent. Et hic quidem cos eliget qui in eadem ciuitate certu aliquodmunus exercere debent, necnon eos quibus de- mandanda eft cura tam externorum quam ciuitatum vi- rilium, prout legibus fancitum fuerit. Singuli vero hi magiftratus ad tempus erunt: h6c enim ad totius focie- [ tati«,& ad lingularum ciuitatum, atque etiam ad eorun- dem ciuium commodum non parum confert. Lege autem cauendum erit , ne in minorum ciuiratum e- Icdiotubus aliquis a confangumeis feu cognatis eliga- tur, ncue in irili ciuitate vllus 4 concioc iudicetur »fcu proptix Partix prxelTe poflic in his qux magis virilia funt. Eadem ratione in leninti ciuitate nullus in com- prouincialis cledionibus futfragia dabit , neque etiam propriz Prouincix prxern:omni namque diligentia cu- randum cft.vt cuiufcuuquc ncccfluudmls vi vndequa- que feiutida,& Elcdores&r ipfi Elcdi propria munia liberius ac vtiliut exercere poflint. Eandem obcaufar.i Hatucndum erit, vt quicunque v- xorem ducere intendit , conciucm tantummodo ducat. Quod fi Jiam duxtfrit neque in propria neque in vxoris pattia virilia munia fuft inebit. Cxfvt XXIIIL De deliberantium conshtutione , obien.perondi debito , pueipirndt poteflate C" moderamne. V m de Magiftratuum (impliciter humanoi fi eligendi potcftate nuper conftituta funt, fa- cile docere nos polfimtquanam ratione illo- rum vi&fquifquc fit conltirucndus: talis c- nim poteftatis vfusSc magiftratuum ipforum conftitu- tio idem omnino videntur elfc. Exordientcs autemiconftitutione Deliberantium, quibus fumina(qujntum ad humana) potcftas concedi- tur, dicimus hos feligendos elTe ex his qui i minoribus Ciuitacibus ad feniorem mittuntur , ita tamen vt ferue- tur eadem proportio qux feruanda eft in Ciuibus, pe- cuniis, miliribufque mittendis ad maiores Ciuitates» atque ad commune commodum : hac enim proportio, ne fcruara,A lumina xqualaate nullatenus recedetur. Illi autem qui i fingulis Ciuitatibus emittuntur, triti prxeipuorum ordinuih erunt , vid, licet Ecclcfix Pallo- rcs,Sapicntcs, atque rerum humanarum pto vniufcuiuf que difciplinarum ordine Expcrtiaotidem namque coi legia in ipfa Maior i ciuitate erigenda funr. Humo igitur ex Ecclcfix Paftonbus firmabitur Pallo- rum coilcgium. Quod cx Sapientibus Sapientium feu Seniorum collrgifi inftitucr. Demum vtroquecoljcgto cocume , cx his .quiranquam prudentes ac rerum hu- manarum experti , inilH fuerunt , firmandum erit con- fulentium ac deliberantium collegium feu confihum. Et hxi quidem in primo noftrx huius focietatis exor- dio cx ipfiusvcibi Deiprxfcripto&audoritatedilpo- nenda erunt. In eodem et ia mutuata quodammodo potcftate , ipfi ciucs non ex difciplinarum ciuihum.fed ex Ungulorum ftudioflr exdomeftita educatione feligedi «tunt: poft- motlum autein non ex domcfticis/ed cx ciuilibus difci- pl inis cuocabunrur. Itaque , dum aliquis feu morte fur- ripiturjeuad aliud focialc munus erailfus fiicrit.ipfum- met Deliberantium collegium, aliis in recedentium fe dibus conftitutis , feipfum rclarcici.ldem etiam a duo- bus fupciioribus collegiisobfcruandum erit. Sicuri au- tem Sapientum collegio aliqui ex Palloribus przelTe debent, nequid contra diuiuam legem decctitcmquc pietatem tradetur, ita aliqui lapientes, 8f aliqui Ecclc- fix Paftores Deliberantium collegio allidunt. Superius fiquidem fancitum eft , SJpicntum audor ititem Pa- llorum audorirate cohibendam efte, &r Deliberantium fummam , quantum ad humanam poteftatem, ex Pallo- rum ac Sapientum potcftate moderamina admittere, quod tamen ea ratione prxftandum erit , vt ipfi pallo- res acSapietites humana tradantium atque circa huma na deliber antium partes nullo pado furripiant.fed tan- tummodo fatagant , nequid contra Dei ac Narurx leges iam conftitutas atque omnibus notas agatur fcd inten- tetur. Quemadmodum enim animi atfedio,qux (impliciter eft humana, dum rationis ( cui cflentialitcr copulatur cuiufque dirediones concipit) virtutibus irradiatur, ipfiquc rationi obfcquiutn decens prxftat , cxceras om- nes animi partes/ummocum hominis bono quamdeeji t illime moderatur ac regit Econtra vero, dum a ratione diftentir , tenebris vndequaque inuoluitur.ipixquc iro- pcrfedio.-cs animipotcutix ac atfcdusad brutalcs ha- bitus perducuntur , pcflimamquc tyrannidem in totam animam exercent contra prxeepea diuinx legis ac na- turalis , non abfque fumma hominis calamitate : Ita fu- prernus hic,quamu ad humana, Magiftratus, dum Pallo- ribus ac Sapientibus, fimulqi Diuinf ac Naturx legibus ubtcmpcrxt , infetiores Magiftratus , qui infef toiibus animx virtutibus proportione icfpondent , quamrcdif- fimv dirigit , ommfquc focietu fcliciifimam ac dccen- tiilimam vitam degit. Dum vero Ecclcfix Palloribus ac Sapientibus aduer- fatur, fimulque diuina ac N aturx prxeepta abhorret ac fpernit, ipfe miferritnus affedus exteres Magilhatus,- ad lumina 9 v \.r • *§ 337 adfumma pe: ducit mala , fimulquefocictacem omnem maximis calamitatibus afficit. Ad huiuftnodi igitur incommoda prxcauend i.Deli bcratores ita Dei ac Naturx legibus crdnt dcuincicndi, vt illorum adti feu dccrcta tunc tantummodo propriam confequantur vim > cum Ecdcfix Pallorum ac Sapicntu fuferiptio reditum teddet>nihil meis contra Dciac Na turx leges contineri. Ean Jein ob caufain dum circa ea dclibcratur»qux huiulmodi funt vt nullo humano con' filio nullaque ratione rc&c decerni poffint,ilatucndum erit Deliberantium decreta firmanda non eire,nifi prius fuppltcationibus ad Deum contlirutis , Verbi Diuini in fcriptis Propheticis &c Apullolicis teuclatt fentetia ac- cedat : nam tanquum exploratum accipiendum cft.Dei Opt.Max.numcn vere affuturum , dum in his difficilio- ribus humana prudentia diurnis dircttionibus ac admo Ditionibus fe omnino fubmittit. Econtra vero euentus calamitates allaturos, du talia, incolulto Deo, interatur. Contemplatio V. Pars 1 1. C a i- r r XXV. De dehberjntiwn ordimbut, numero, ac fedibu*. ^Eiiberantivm conditutio , prxei r piendi potedas, obtemperandi debitu ac m«* * deramen , iam fatis innotuere. Nunc ea per- •quirenda funrqux attinent ad eorundem or- dines,numerum, ac fedesifumma ac abfolura deliberan- tium potedas, qux in petfetta focictite defideratur , v- nica ex necelfitatc erit, atque in feniori Ciuiratc collo cabitur.Prarter hanc tamen nonnulli eniin lingulis Ciui tatibus,ab cifdcmq; eligendi prxficiendi erunt, quibus eadem Deliberantium vox impertietur, nam in his Ciui tatibus, quantum ad humana»<iigniorcin locum obtine- bunt,& fummx potedatis vicem gerent. Horum veto decreta deuincientur non cantum Dei ac Naturx legi- bus ac ininidris,fed prxdantiorum etiam ciuitatum co- (lttutionibus,mandatis ac prxfidcntibus, neque Corrade extendi poterunt ad difficiliora, feu ad illa qux totius focictatis bonum immediate concernunt nam in tali- bus, maiommCiuitatum confilio alTcnfuque indigebfit, Deliberatores Ciuitatis maioris ad duas clades fortafle deducendi erunt : illorum enim quidam confultationi, quidavero deliberationi ex proprio munere inefibenr. In prxfigcndo confulentium numero curandum erir, vt illorum vnufqmfquc communi fermone ex fubfelliis vtes,commodc a prxfcntibus audiri ac intclligi poffit. Quapropter ob illorum numerum contra&iorem, colle- gium p.iruum paricnt.Hi, rebus fufficicntcr digcllit, ac- cedent ad Deliberatores, quorum au&oritate , Ecclcfix Padcribus ac Sapientibus non aduerfantibus , decreta ac leges firmandx erunt. In Deliberantium vero nume- ro definiendo curandum erit, vt illorum vnufquifqueo- rationem habens, ex loco fuperiori,ac voce ma^is inten fa a exteris omnibus facile audiatur, ac tota lententia percipiatur. Conlulentium igitur numerum non parum excellent , ex quo tota hxc deliberantium cladis pariet collegium quod Maius appellabitur. Eadem in exteris etiam ciuitatibus obferuanda erunt, habita tamen ratio- ne maioris minorifve lingularum amplitudinis. Quanuis autem confulroribus ac deliberatoribut hu- mana omni* curanda fint/iue per reipfas,fiue per Magi- dratus inferiores, quibus confidentes ac deliberantes affiduc affiftcrc debent, nihilominus circa tria,tanquam inter alia omnia prxeipua , quammaxime inuigilabunr. Primum ed.Iuditia ac obcificntia.qux luditix pars prx dantiorcenfcndj ed : hxenim optrmis legibus additx, non tantum mala omnia interiora 1 focictatc expellent, fed etiam bona omnia parient. Secundum, rerum belli- carum cura, hxc enim focictatcm 1 quacunque externa vi tutam reddit , fimulquc,quutenus ad id verx Religio, nis amor ac re£ta ratio impelleret , ad exteros quofeun- Jiue inuadendos ac quafacilltmc debellandos alacre ac ortem. Tertium, iuueoum difciplina : in ca enim toq ac tantorum bonorum firmitas ac perfeuerantia omnis, fi miilqi humanz caritatis abfoluta quies confidit. Quare 33» fapientibus Reip. moderatoribus compertum erit.o- mnia profptrcac feliciter fuccdTura, fi redam iuuenum inditu:ioncm, proprium huius admirabilis focictatis ac coniugij opuscxiliimaucrint,ac prxeipuum duxerint. Capvt XXVI. De frfirtfntm M agilhatitum comiitmione, obtetnpe- r/tndi debito frxaptendi pote sl. ite, moder.i- vttne%iiHmerotticfede. E t» ad reliqua focialia muniacompcndio ex- plicanda dcucnicndum iam cd, Oratoribus perfu alio.qux fuperiores &r xquales tantum- modo refpicir,quammaxinic conuetiit. Ami- citix vero curatores dum communem amicitiam tutan- tur ac firmant , oppufitaque repellunt, non ramum per- luafioncid prxdant,fed adiundo etiam aliquo poic- daris ac imperij vfu.qui circa minores exercendus ed. Maior igitur totius focictatis ciuitas ad minores ciui- cates,fiuc virilia fiue muliebria exerceant munia, Orato res non mittet, fcd ad exteros tantumrnodo.quod etiam |>rxdareporcm»fiuc Exteri fines focictatis ingtediatur, liue alibi rcpcriantur,ntquc ea tantummodo ratione, vt per oratores propriam totiufque focictatis erga ipfos btueuolcntiam tedetur > exterorumque animum expe- riatur,fed etiam vt nouum aliquod pacifcatur , feu qua- tenus occafio id ferat iam condirutisienutuiet. Quod vero attinet ad amicit ix Curatores , eadem maior Ciuitas hos ad minores Ciuitates mitter. Ciuita- tes inferiores econtra, Oratore* * ad exteros non mitter, nifi forte quatenus illorum aliquis prxeipuam dignitate obtinens, vel Exercitibus Ptffc&us, proprios fimi ingre diatur: tuneque legationem indituent , beneuolencix tedandx feu experiendx tantumniodo gratia , non au- tem ad aliquod nouum ve^pacifccndum vel lllpulandfl. Exdcm ad fuperiores Ciuitates, quandoque etiam ad xquales, Oratores rede dcdinabunt.Amicitif veto Cu- atores ab inferioribus ad fuperiores non mittentur. Singulx tamen Ciuitates hocMagillratu adeiuiuma- micuiain tuendam vtentur. Ipla autem maior Ciuitas, amicitix Curatores ad Ex- tetosetiam quandoque mittet, atque commune oinmu hominum bonum audoritate curabit ,c6fque coerce- bit, qui Dei ac Naturx legibus aduerfantes aliis iniu- riam Inferunt. ludices tam criminales quim ciuilesin vnoquoque Ciuitatum ordmcdcfidcrantur.Ciuium caufxciuilcs in propria Ciuitate vno & altero, feu ad fummum tertio iu dicio, terminandxcrunr : indecens quippe videtur , ci* ucs fuarum rerum vel retincndaium vel adipifccndaru gratia peregrinati, hifquc ludicibus nonacquiefcete, qui ita educati atque eruditi iunt, vt non polfine Icu ius ignorare ,feu illud fpernere , cim prxlcrtim nulla cum hisqui indicandi funt necelTitudineteneantur. nam i fuperioribus Ciuitatibns mittuntur. Simili ratione criminales ciuium caufx in eadem Ci • u irate erunt ittdicandx.mfi aliquod contineant quod to cius (ocietatis bono aduerlctur : tunc enim a maioi ibus Ciuitatibus cognofcentur. Si inter huius focictatis Ciuitates aliqux orientur ci- uiles cotroucrfix, hx 1 maiori Ciuitate cognofcendx e- runc.fiuc immediate, fiuc poft pr:mum mediarum Cmi- ratum iudicium, quatenus minores C mitates agitent. Milites in vnaquaq; Ciuitate (prf feirim fi illius fines externorum finibus adhxrcant)ad cuftodiam conflituc- tur.Illi veto, quibus non tantum finium cuftodia fcd ex- ternornm etiam aggrefliones demandandx funt, in me- diis,atque in maiori Ciuitate prxeipue, degent. A* rai i) pixGdcs,reddiiuumLuratorcs,nccnon priua- toru vtiltratum ac fumptuu Curatotes, in vnaquaqi Ci- uir te aliqua ratione eninc conftituendi, prxeipue rame in Ciuitatibus minoribus : bonorum namque vtilium cura licet ad virumattineat, vxoii tamen aptiflimi de- mandatur. lpfx veto minoro Ciuitates in reddituum p. j. Vniuerf. Inft. ad hom. pcrf. 339 d«fpenfitionibus certas leges obfcrujbunt : qux tales i fortaffc erunt. His deduftis ,qux Ciuujti in propriis muneribus; prout legibus (laturum erit)fufti»cndis ex- 1 pendenda funt » totum id quod lupereft diuidarurin duas partes. Harum alteram virilis Ciuitas accipiet , vt communibus totius focieutis expeofis Jeferuiat. Hxc, quatenus focietas vnicam complebitur prouinciam,to- tum retinebit: quatenus ver ,i> dantur plnrcs ptouincix, non totum fcd partem. Reliquum traiifmittcndum ctit ad Ciuftatem .omnium Proubciarum principem. Al- tera pars ab eadem minori Climate fcponenda erit, non expendenda, nifi ob maiorem aliquam ncccfsita- tcm.acvt lege fancitumerit. lnterim autem defer- uict collcbionibus frumenti., fcu altatum Tegetum, necnon armorum, ac bellicorum inftTumciuorunijXriS) ferti , indumentorum ex lana , lino , fic corio confefto- ruin.ac exterorum omnium, qu^ militibus ac rebus bel- licis inferuirc poflbnt.Et id quidem pacis etiam tempo- re Ciuitatibus omnibus varias vtilitatcs afferet : populi fiquidem exploratum habentes , Ciuitatcs hxc pretiis conftitutis empuras elTe , his artibus mUidabunc, non abfque magno tum communi tum domellico comodo. Eadctn etiam in totius focictatis redditibus , tu a ma- iori,tum a mediis Ciuitatibus expendendis oblcruanda erunt. Leges autem communium reddituum Luratoti- bus imponendx erunt, vt ea qux fponte vtplurimiim o- riuntur, neque animalibus nutriendis ab ipla Natura pa rantur.vtputa mineralia, fales, ac arter, quxtuexter- r* * tum ex marium vifccribus eiuuntur .tanquam mrc quodam Naturx non ad vnius fcd ad multorum bouurn pertinentia .totius Duitatis fim. ldeoquc vinquxquc Ciuitas diligenter inquiret ,quidium hotuin regio vel omnino fponte afferat , vel aitealiqua adiundta tacilc afferre pofsit, fedul&quc incumbet vt exhiscomoda ac emolumenta, prout fieri poteft, maxima accipiantur.llli vero qui his prxficiuntur.cura adhibebunt nc Rcfp.ali- 3uid vel fraude vcllocordu detrimenti patiatur. Ea- em fullicitudo adhibenda erit circa vetfigalia ,qux commune bonum fimilucr refpiciunt.quxque in vna- quaque ciuitate erui vel omnino eadem, vel certe pro- portione ad inuicem fimilia. Siquid agri Rcfp.pol\idet, eadem diligentia colendu accuflodienduin cric. Rcip.agct nunquam venundabi- tur.quin potius curabitur vt indies magis accrefcat, idcbquc legibus fancicndum erit agros venales pretio condit uto Rcip. nomine emendos clfc. optabile quippe foret, tegioncin-ninnciuad ipfam Rcmp, abfque alicuius iniurij pertinere. Quare etiam legibus decernetur, re- giones bello acquirendas rei mendas elfetaaqui bona Rcip. vel ciuitatis in ca conftuiicndx , ca tamen lege vt communis pofTi fsio fiaeulorum ciuium commoda ad- augeat, miHtumque prxfcrtim.qui legitnnc pro Rep.cct tantes in ciuium maiorum ac benetnet iturum ordinem poft vitkoi ias femper ufaibendi erunt. Prxtcrea focic- tatis redditibus audadlis Rcfp. admittet maiorem pue- rorum inftitucndorum numerum , abfque vlla illorum cxpcnla veiligalia deminuet, ciuibus plura elargietur, prpcipuc autem egeliatem>omucmque incuriam, fimul- Jius nimiutn diuinarum luxum(qup maxime Rcip.obcf- e folent) a Ciuitatibus eliminabit. Hxc autem Rcip. bona partim locari poterant , par tim ciuium vfui concedentur mercedis vel prxmij lo- co, diligenti tamen omnium enumeratione prxuia, at- que cum adjugcndicooditione: partim etiam alicui, ra- tionem reddituro , demandanda erunt. Horum autem, necnon aliorum qui illis prxerunt , educatio atque iam a teneris accepta difciplina, necnon prxmiorum fpes Rcmp. certam reddent, omnia ab illis tumma fide ac di- ligentia tradanda fore. Ciuibus autem graueaut moleftum non erit, in his quxfibia Rep. conceduntur filios hxrcdcs noinftitue- re:percipicnces enim hos tanquam Reip. filios educari, atque ab eadem fuinma cura optimis dilciplinis imbui, non dubitabunt illis longe firmiorem amplioicmque hereditatem paratam effe, cum prxfertim non igno- rent focictatis leges urca ciues ac illorum omnem 340 porteritatem tuendam. Magiftrat«,qui praaatoram co- ram gerunt, in his qux pertinent ad earnndcm rerum v- tiliuui tam difpcnfationem quam adeptionem, curabut vt vnufquifquc domui fux rcCtc prx fit, ab omnibus fu- peruacaneis ac immoderatis abftincat : fiquid, demptis neccfTjriis.fupcreft, Rcmp. imitetur , roagnumquelucrd ac decus exiftimrt,fi bellorum tempore plurima ad mi- litium vfum profeTre poffit. Inuigil abunt ctiam.vt Ciuitas ab omni defidia vacet, mercaturamque prxeipue fouebunt : quippe qux ad ci- ucs ditandos, ad populos nutriendos.ad veftigalia adau- genda quamaptiflima fit. Hi omnes Magiftratuum ordines, licct.tanquamcx propria natura domcftici, minoribus Ciuftaribus pt xci- pue conuenianr , in maioribus etiam Ciuitatibus erunt conftituendi : nam virile etiam crt bona vtilia,vt decet» ‘ refpicerc,confcruare te adaugere. Magiftratus.qui artificibus prxfundimulque foHkftf funt ne defint fcu artifices communi bono defetuientes fcu materix circa quasillorum vnufquifquc verfatur» fcd eunda, vt decet abundent, in vnaquaqucCiuicatc e- runt conftituendi , ita tamen vt qui arma ac bellica ii\- ftrumenta conficiunt , a maioribus ac ab ipfa omnium ciuir atum principe prxeipue colligantur. Idem etiam circa librorum imprcfldrcs curabitur : hi namque prx- cipuc Ecclcfix Palloribus ac Sapieutibus propria qua- dam ratione deferuiunt. His omnibus Mjgiftratibuscommime erit, in propriis obeundis muneribus fubiici Deliberantium mandatis, ca tamen ratione vt in his pertraftandis non xqtiali pol Icant poctftacc,fcd digniores exerceantur modo quoda libcriori,minus digni(piout illorum patitur ordo ) aii- quancocontratrioti. Singulorum autem dignitas accipienda erit ex ordi- ne humanarum virtutum,ex quibus fingulf deducuntor. Quapropter potcftas Confulentium.quiDcIiberantibus affiilunt, nullis legibus erit aftringenda.fed permittetur fingulis vt libete proponant ac proferant quxeunque ad focictatis commodum attinere exiftimarint . hi fi- 40 quidem ita miniftri funt,vt inter Principes refle collo- cari poffint. Oratoium,amicitix curatorum, atque militum pote- ftas ab ipfa Confulcntium potcftate declinans , ad cer- tam aliquam vel amicitiam , vel expeditionem tratfaa- datn coarftatur , ita tamen vt miniftri in his pemadlan- du libere eligere poffint ea qux ad rem rctle perficien- dam conducere cxiftimaucrint ltaquc his mandata dan tur fermone vel literis, non autem legibus- Econtra.il- Iis qui iudicia excreent, necnon illis qui redditibus prx funt, ac exteris inferioribus, potcftas ac agendi ratio contraftius pr^finirar: nam quid agendum ac attende- dum fit percipiunt non ex fermone fcu cpiftolis , fcd ex flaturis & legibus. Camt XXVI 1. Ex hir qtu hatlerui tUO* fmtt^ropofue focutMu formam plent conciptji.mc-jue veri perfetUm ejfe. Nimtikth exemplar i, quod nobis 1 Natu ra paratum eft, ad contexendam cam hoininfi 5 focietatem qu$ humano alfc&ui fummatn pa- * ccm afferre poteft, attingimus communiorem illius formam. pcrcurfifquc differentiis omnibus huma- narum operationum , vt humanx focietap miniftrare poliunt, ab eifdctn quafi ex propriis fontibus deriua- uimus humanx focictatis partes omnes obtemp^antes ac moderantes tam ad prxfcntcm decentium bonorum fruitionem , atque ad oppofitotum malorum comprcf- fioncm,quam ad tutiorem vtriufque vfus perfcuerau- tum. Docuimus prxterea, hominum vnumquetnque, nlfi a icda religione recedat , fcu data fide legitimi fc aliter deuinxerit, tanquam perfcAitfimx huius focicta- tiaciuc colligendum clfc, ca tamen lege vtmagiftratuu pondus s • Contemplatio V. Pars 1 1. ~~ f 34» poiidm fuftiacre non poflit , nili a eneris curis ac folli titudimbus folutus (it , Se decentibus difciplinis imbu- tus- Itaque ciuel in certos ordines diftinguendos dixl- must8e pueiorum iuniocutnqne educandorum ac eru- diendorum teges ac rationes obiecimul, tandemque magiltracuum materia lic pr*parata,pojcllaics quoque demnnflratz funt , quibus tanquam efficientibus caulis Magiftratus funt conflitucndi in certis fcdibus ac ad proprium munus dirigendi. Quemadmodum igiiuf» his ad a£um dedudtis , focietas reipfa conftituctut , ita cifdem fufficienter cxpofitis,illius do&rinam ad decen- tem confutnnjat ion, em perducam efle ccnfcudumcu. Vtrum autem hzc hunufif fodictatis forma vei d per- fc&iffima fit , vnufquifque perpendens tam illa quz ad humani focietatis perfectionem defiderari diximus, quam hanc ipfam focietatem , non difficile decernere poterit. Pcrfcdiio quippe oritur ex ampliori hominum operantiu multitudine , ex operationum diucrfirace, di- gnitate, perfcucrat ia, frudufque bonuateac nobilitate ex pleniori ac decentiori ictetionc ac vfu libertatis qu$ homini eircntialitcr conuenit , cxprxflanciori accon- ftantiori moderantium direCtione » promptior ique ac alactiori obtemperantium obedifcntia « ex clariori pet- ceptionc ac approbatione eorum qu$ A fingulistradtan- tur ac agend-t funt.Sc cs communis opens fruitione communiori. _ Hqic autem focietatl hfltc omnia adfunt. complecti tur enim fcu complefti poteft omnem hominum multi- tudinem,abfque vtla proprif forme perturbjtione,auin potius fummacum propri) fru4tusintenfione.njin,dum pluies ciucs , plures ciuitates • ac plures Prouinciz illi accedunt, ac eifdem legibus fubiiciuniur,finguli cluet fingulz ciuitates, ac fingulz prouinciz, proprium ac co mune tot ius focietatis commodum admirabili quadam ratione extendunt ac illuftrius reddunt. In cade (ocicr tatc,vt patet,cxercentur indefinenter omnes humani a- dius , ac ad omnem vfum rationi conlonum diriguntur, fiuc aptentur viris, fiue mulieribus, fiue feniot ibus, fiuc adolefcentibus. Prztcrca (quod vere lingulare ac diui- num eft > decens pictas aeverx religionis cultus in ea haud fccus firmatur >quim in ipfo dei verbo a Prophetis & Apoftolisttadito,firmil"fimo omnium locietatum vin- culo. Illi namque hzc focietas, in his qui pertineat ad religione' omnino fubcft.nequc aliquid otzlci ibit quod bono publico vel puuato repugnet. Eadem etiam vciz fapicntiz ac optimi virtutis firmitas illi aptatur, ea :qua omnia humana bona quamtutiffimi deducuntur. Qua- propter fumma totius operis pultantia laus euidensefl: conflituitut fiquidem inconfummatione humane feli- citatis, huic Satui confonz, quz totam focietatem teli cem reddit, & ad vnamquamqucprouinctam, ad vnam quamque duitatem, & ad vnumquemq»ciuemprolin eulotuin captu vberritni effunditur. Et hzc quidem ita liima funt, vt ex communi Natur* ac rerum humanarum curfu nulla perturbatio feu defi- cientia timeri pofific. nam fi refpiciantur interna, facild confpicerc licet fingulas huius focietatis partes quam- ar&iffimc atque abfque vlla naturalis legis perturbatio- ne copulari, illarumque nullam diiTolutioncm inducere •ut potite, fi vclit.aut velle, licet adeffet potcftas. ficuti 342 enim deliberantes fubiiciuntur immutabilibus Dei ac Naturi legibus, ita Magifh-atus inferiores deliberanti. busjSf ciucs omnes Magiflratibus parent. Piztcieaciuium vnutquifque Oe ctuitatum vnaqtiz- que ita altis fubefl vt eifdem piz/it , & ira aliis jfrxcft vt eifdem fubfit.ciuitas enim propriis ciuibus Carem, con- fiftenfqu? ex collcfhone ciuium a minoribus cioirati- bus fiuc immediati fiue mediati ebiiffbriim, dum exte- ris duitatibus imperat ac leges imponit , non ipfa vere uf pr$ ftar.fcd illf potius ciuitates qu? ciucs proprios ad id cmifere. Quate ficuti minores ciuitates co padlo ma- ioribus fubiiciuntur, vrcafdc pet piopnosciqes regant, ita maiores ciuitates.atquc ipfa etiam ptincepsciuitas, ea ratione minoribus prffunt , vt dum demandant illa- tum ciuibus tegendi munus, cifdcm vere fubiiciantAr. Eadem ciuibus lingulis , fcu certe familiis lingulis •- f tari polfunt. dum enim in vnjquuquc ciuitate illi col- igunttir, quibus regendi potcfhs committitur , & col- Icdio omnis & familix,cx quibus hi Colliguntur, liinili- tcr & prffunr R: fublbnt.lt aque ciuium vmifqtiifquc,& ciuitatum vnaquzque, quatenus pr$ell> propria liberta- te vticur : quatenus vero fubcft , in tedto libertatis v fu recinetur, tutiffime quidcm(vt patet)fcd non violenter, tum quoniam hzc i lingulis exercentur abfqucvllaa- liotum iniuriafcudctiimcnto.fcd fummo cum vniuf- cuiufque lucro, tum etiam quoniam Ungulorum pietas, deuotio, fapicntiz ftudium,caritas,magnanimitas,fidcs ac c$tctf morum virtutes, fingulis ordinibus fumma cu- [ ra tnfixZjVnuroqiicmqne iuftiriz ac communis boni cu- i pidiffimum reddunt, ciim przfertim his qui merentur ! quamtuiiffimc fuperaddantur gloria , diutii», ac exter* omnia quz viri prxftanriores exoptare pollent , atque , ita copiose, vt nullus ab hac focictate fciundlus.ex fum- I mx feu ambitionis, feu auatitiz, fcu liceutif vfu maiora I confequi fcu concipere pollet. Ex his amem quamtutiffime demonftramur reliqua quz huius focietatis internum robur acfamtatem ple- nius Confirmare poffent, ac ad focietatum perfelhoncm defiderantur , in ea fcilicct dcccntilfimo ac tutillimo li- bertatis vfui adiungi fummam moderantium pruden- tiam ac follicitudinem paratiffimam , hilardmquc ob- temperantium obedientiam , cunfta & lingulis aperta c(Te,& a fingulis approbari , tantique oper s fru&usv* berrimos ad lingularum commodum ac vfum effundi. Quod autem ad exteriora attinet , fatis apertum eft, focietatem, quz omnium hominum felteiran deferuiat, quz fingulos accedentes amplexetur, ac ciufdem felici- ratisconfortes teddat, quz libi ipfi indiifolubiliter coh* reat, quz decoretur pietate, fapientia, prudentia, animi magnitudine, ac bellica difciplina, tam refpedlu impe» ratorum qu^m rcfpcdiu militum , qtizque armis ac ex- teris omnibus expetendis abundet , illorum tantummo- do inimiciriam experiri pofle qui imple ; inhumane, ac fluite aduerfantur diuin.r Icg .Natutz ditcflioqibus,ac fibiipfis: candcmque talibus ( licet illorum numerus przter omnem rationem adaugeretur) fefe exhibituram terribilem ac formidabilem, non opinione tanttim ,fcd rebus ipfis.ad plcnioiem DeiOp. Max. gloiiam, 3f om- nium hominA pacem, ipforumq*. przcipuc deuidtorum. p. i). A CONTEMPLATIONIS Q_ V I N T AE, Pars Tertia: Q_V A COMPLECTITVR I NST1T VTI ON E S mani conGlijcxteronimque .ictuum conlilio exercendorum, ac prif- fencis Dodrinx vius dcmonikrar. HV- C A pr T I. De lii fui II hne parte trdhmdj fum.de cemrnwsimbm aflwm hununtrnm differemiu.fy de hit qm liununonm t- Unnm rechmdinem inducere feu enituere felem. i A nunc explicanda itlnt.qu* continent . inftitutiones humanorum aduum qui ex « dcccnti Naturx ordine rationi fubijciun- f tur , ac redx voluntatis rcdxq; compre- i henfionis viribus iunx dirigendi. Iraque " illi adus feccrnfdi cnint, qui fcu a vege- tantibus virtutibus effluunt & naturaliter exercentur, fcu naturalium modum retinent, quod nonnullis manuu ac digitorum motibus eucnirc folct. Illi vero qui redx voluntatis rcb&4> comprchcnfionis expofeunt vfus plu tium ordinum funr.quidam enim pertinent ad commu- nem rerum difpofitioncm. quidim deferuiunt adeptio- ni,feu moralium virtutum.reufacultat&rede expeten- darum,quidam c jrunde vfus contincnr , & illarum fVu- dos afferre debent. Horu vero aduum vnufquifq.redc exerceri poterit.fi vniucrfalibus.quf ab hac (cientia de monllrata funt, ad particularia i edic contradis , confpi- cuum erit quid ab vnoquoq*, dato certo rerum (latu age dum feu non agendu fit, hilque tam agendi propofitum quam ipfi adus adhxrcbant. Hoc autem nihil aliud cft quam rede confulerc.fiimilqtic rede deliberata cxccu- tioni mandare, feu prxfentis philolophiat dodtrinam ad decenti vfutn perducere. nam hxc tria in vnum cadunt. Siquis enim rede volendi redeque concipiendi inftnu- tiones,qux in hac feientia demonftriiur, opportune co trahit ad particularia & his inlillcns operatur, idecon- fulendi adu optime excreet conlultcq-, agit, Se prxfcn- tem fcicmuad dcccntilfimos vlusp.rducit : eademque ratione, qui horum aliquod rcd£ prjrtarc potclhidc ne- cellario vnmerfaliaad particularia opportune cc*rahet ac illoru moderationi infida. Horum vero vnumquodq; indiftind c intuetur omnes humanos adt us, qui ex Natu rx difpofitionc rationis legibus fubiiciuntar.ni prxfens fcientia(nifi i proprio munere deficiat ) rcfpicit omnes humanos adus,& omnes humani adtus.du cx redo cd- filio exercentur , rationi confonanc. hxc taincn intclli- genda funt de confiliisquxprzfunt humanis adibus, quatenus complebuntur moralium virtutu feuvitioru vim.adhrs enim, qui continent artium facultatumve hu- manarum vfus, quatenus huiufmodi,ax carundcm artifi ac facultatum rationibus rede exercentur , & fub con- filium cadunt.Eadem tamen prxfaitis feientix dircdio- nibus fubiiciuntur, fimulquc maraliu confihorum con tinenc vim , quoniam prxiens feientia ac tpfa moralia confilia impellunt ad facultatum aniumque inuetuio- nem : ac vfus & artium adus.dum redo exercentur, mo talium confiliortim imaginem aliquam retinent. * Sicuti autem humani adus ,4)1101 moralis feientix vim rede colligunt ac ad vfum pcrducuni, fimulquc cx perfedto confilio prodeunt, Njturx ordini ac rationi omnino funt confonj ; ita dum his diredionibus defti- tuuntur.nequeNatuixncquerationiconfciuiunt.quod tamen pluribus modis cucnire folct. nam quandoque ratio utu brutalis effeda nihil redum obiicit : quando- que veris falfa comungit .• quandoque veritatem quid£ demondrat.fcd vel impcrfcdam,vei impctfcdc.vcl im- perfebatn,ac imperfede. quandoque et ia id quod ratio obiicit non rede contrahitur ad particularia , vt puta du aliquis non ignorans ex rationis legibus amicos am- filexandos, pacrixquc hodes comprimendos , atque hia egibusfumme «dentiens deceptus amplexatur hoftci» quafi amicum, & amicum vt hodem comprimit. Cthic quidem error, nili exnegligentia accidat, minus culpari folct. nam forTadc neque rationi , neque voluntati aicri- bendus cd,fcd fenlui tantam. At fi adficncgligctia.rario prxeipue & voluntas, vtraiionf excitare puflct^ulpidf crunr.namad illas etiS attinet, cautionem his retinere. Dum ratio veritate imperfeda obiicitfquod vt plurimi cucnire (olet ob infcitiam, fcu imperfedam perceptio- nem eorii qux ab hac feientia expetenda funt)Voluntat profequens minus fiutalfc culpada crit.fed ratio magis. Tunc vero humani adus imperfedi quidem crur,(c4 no omnino praui:agens eniinvniuerfalia confufc ac im- perfede attingens, licet ducatur opinionibus, optimi ta men amorem Vtcunquc retinet. Dum ratio veritate per- feda obiicit, fcd imptrfcbc.fiid fiat ob vchemenriorcs exteriorum impulfus qui animum lummc perturbant, atque a fumma rcditudine diucnunt, vtputa dum mors ac ctuciatus minantur, nifi imperatis quanuis inhune- dis allentiatur , enor ita voluntati & rationi aferibea- dus crit.vt vrrique potius fit parcendum quam indigna- dum. Dum vero externa perturbantia funt infirmiora, (eu etiam deflexus ab internis oritur , culpa fumme rc- firehcndcnda erit, tunc enim appetitus allimilari poP- ent filiis inobedientibus , ratio vero ac reda voluntas matri, quf ledens illos adu delinquentes arguit aevalde tepide. Duin ratio non tanttlm imperfede obiicit , fcd imperfeda etia, res vehementius inclinantur ac ad pcr iora ruunt. Quod fi ralia ob ebriaatem cuenum, delin- quens duplici fi>rta(Te poena muldandus erit.ob delidu fcilicet Se ob ebrietati.qux dum rationis vim veheme- tius coprimic, homines ad peiora pronos ac paratos red dit.Ill. tamen longe magis dctcOabiles funt , quoiQ ra- tio viges falfa obiicit & ad malu impellit. Hoc verdvei fummcdeprauaMmcducationcmargiiit.velmoresfuin- me corrupi os. Hinc animus ad peflimum detruditur, ti- demenim decernitur eunda ad libitum agenda elfe. I- taque appetitus vndequaque irruentes libere dominan- tur.rationc i propria iede penitus detrufa. P v T I L Dc bu tjtt* rette htttoanorit atlnum vfia 0bftflnnt.de v- tunrano ,te inuolur.tAno , tpu ettar/t vlwrtbm rumm- bns copnletrifolent.£r de ut qtu faalms feu difjm/nu ccnfilto decernuntur eu exeauitni mundantur. Pao 11- ■ V I#. V/~=r Contemplatio V. Pars III. E RottcmoNii rcborum abuum ra- lioDi dcfcruiencium plura impedimeta admit- tere lolcnr.Horum aliqua agenti funt interna, neque vllam Natui* ncccfsitjrcnr continent, aliqui externa feu ab interna Naturj nccelsitate ortum ducunt. Qux interne impediunt , Se Natur* nccefsita- tem non continent, feu Atfebuum imperfedioruin vi- res oblidentes inipulfibu* rationis ac atfebuum prffti- tiornm.Sc agendt imperitia. Prima perturbat inter- nam pacem • obiiciturque dum abio moraliu virtutum adeptionem intendit. Secunda internam impetfcctio- nem conumcit , tuneque maxime expellenda cft ciim morum virtutibus fumatis refpiciuntur facultatem ac artium habuus. Externa fune indeces rerum hominum- que datus ac dtfpolitio, & eorundem aduerlavis, cui interna corporis xgritudo ac Natur* nccclsitas recte adm <gi poliunt. H*c externam pacem perturbant : fimplex tamen ex- ternorum confufio,qux,fingulis attionum ordinibus aduerfatur ab optima tantummodo agendt ratione di liertit, neque adaliquodabfolutevitaduin impellit. Vis autem adueria atque oppolica , liuc oriatur a Natura in- terne externcuccogete,feu ab homine, vchcmetius vr- get. na rationi eo paboalltingrt vt eligere cogatur al- ccrum e x duobus, quorum vnumquodque fciunbim ac- ceptum coniinctfcj manifolium rerum abulum, quem ratio fiimmc abhorret, feu etiam inhonefta loiuri* fof- fcrenoatn.qu* tebx voluntatis propcnfiont fortius ad uerf-tur , idcoquc cil.n vtxumque vitandum fit, horum clcdio licet voluntaria inuoluntario carere nou poteft, fed aliquid inuoluntarij ncccirarib cotincc, migistamc ac minus .prout vis oppofitadtgcntts libertatem ma- gis (eu minus comprimit. Cxtera impedientia, licet vo- juiitici refillmt , humanos tarne abus inuoluntanos uo reddunt. dum eniinrcfi tont, agentis elc&io no tantum cft foluta,fed etiam fu ume viuiJa.nam impctfi. diorum atfebuum vires oblidentes retundit. Idem cucnit.dum imperitia obliftit abibus qui arte exercendi lunt.fc artes feu facultates inquiruntur. In- decens quoque retum difpofitio licet volumacem ab optimi quod fumme intedu profecutionc repellat, nul- lum tamen inuoluntariO parit.ncque^enim impellit ad elebioncm alicuius quod ablolutc vitandum ett. Inuoluntarij autem , quod ob vim oppofitam volun- tario coniungitur , qu^tuor gradus videntur cllc. dum cnunob peiorum vitationem ablquevlla iuiurixpet- pcfsionc eligitur fimplex retutn abufus, electio plnti- mdm volunurij Se parum inuoluntarij continet, vrputa dum nauigantes tempedatibus ingraoelcentibus ne fuf foceutur diuitias in mare proiiciuiit,e»fdcmquc(nam ad hominu vius parari folent) manifefte abutuntur , icu du «grotantcS.vt reliquu corpus falucrur.mebrum aliquod tndunt fecandum.fcii vrendum.eodc.nquc (quod a Na tura ad proprium opus cd tradicutn)manifeftc abutun- tur. Dum homine inhohefti vrgeinc, homines vt vexa- tionem vitent vexanti bona vtilia ac commoda libere relaxant , inuoluntarium magis adaugetur, hxc nempe continent iniuri* fuffercntiam , cui hominum natuta fumme aduerfatur. Damnum tamen feu incommodum, quoji prxterea fudmetur, reparabile cft. Dum hoftes feu impi) dant optionem vel aliquid contra Patriam feu Deum perpetrandi, vel mortem fubeundi, inuolun- tatium magis intenditur : nam iniuria maior cft , Se vitx damnum ex communi rerum ordine cft irreparabile. Dum nulla conditione accepta , qua mors vitari poOit, homo ab homine violenti trucidatur, inuoluntarij poi tioadfummum perducitur, tunc fiquidem qui patitur palfionWel 'omnino rcfiftit.vctob prxftantiorcm tan tummoJo libcitatis cxcrecudx rationem illi altcntiiur, quom-.ri fujicet non ignorat talia uoneucnire abfquc pcr.niffionc diulnj, cut hum liter ac pie alTenticudum co^nofcit ac te ipfa alTcntitur Sfa&Wautem his conftitutiombus obfiftens, muo- Iilnta. nlm metiri velit r.on ex folo rcium abufu iniu ri*que perpeflione.fcd ex quacunque feu mali fuffcccn »ia,fcu boni rcicbionc.luc amoucbit fortitudinem om- 5+6 nem, cuius partes funt voluntarie fudinere plurima ma- la ac incommoda, qux licet rerum abufum non comple- bantur nihilominus per fc accepta expetenda noVnnc: Temperantiam tollet, cui proprium cft plura bona iper- ncre.qux eadem ratione abfolurc fpernei^da non funt: farerique cogetur finguLs hominum abioncs & opti- m* virtutis optima libere prolcqiicntis vfum fempera- Iiquid inuoluntarij continere. Quibus admittis, teiren* virtutis ac terrenx felicitatis ratio omnino periret, ne- que enim inuoluntarium ac felicitas fe inuicem com- patiuntur. Cum autem in humanorum abuum confummationc duo prxcipu£ defidercncur , rcba Scilicet perceptio eo- rum qux agenda fune & eorundem cxccutio , quando- que hoium vtruroque cft fumme difficile, quandoque primum omni difficultate caret, & tecundum cft fiitntntf arduum:quandoque econtra primum difficile & fecun- dum facilciquandoquc vtrunq>ie facile. Sununa vtnufr que iacilitas cft , dum confirmato totius vit* curfu , •- dcptifqtic morum virtutihus ac facultatibus, qux ad eum rebe fuilinendum defiderancur, externa omnia il - laruin vfui fumme faucnt, quod tamen extra locietatem peifebiffimx formx uto ac paucis cuenire folct. Pri- mum ell Jifttcilc, fecundum facile, dum externis pertur- bantibus decernitur quid circa exicrna agendum fit: tunc quippe & particularium cognitio & certa elebio lumina m lationis vim expofeunt/ed Ius rebe definitis, dum adfunt morum virtutes ac facultates, quarum vfu* dcfidciatm, cxccutio nullam difficuhatem continct.ne- que enim nobis difficile cft ea agere qux dcccntilfimb concipimus ,quxquc abu conUioimare & volumus Se potlumus, hcct hxc ex fui natuta jccx communi tcrum curfu difficillima ccnfcri poffent. Primum cft facile, fe- cundum vero difficile , dum decernendum cft quanam mo. u.n virtutes ac facultates defidcientur acrcipfain- quirendx iint.data cmm moralifi virtutum dobrina,no cft difficile circa hxc decernere , cdra pixleitim nemo inuirus decipiatur circa ea qux circa fc attendeda funt. Econtra, horum habituu rcalis adeptio, feu indubio fumma difficultate habet, longeq, maioie,dum murales virtutes acquirendx lunc ac per nos ipfos,tunc eni ti no ftra interna obfiftunr, quod in facultatum profccutione i non cucnic , prxfertim fi adfict morales virtutes 8c na- turalis aptitudo,qux,dum rebe conftituca funt qu^ j>cr- ' tinent ad vit$ totius curium, abclfe no potcft.Ipfa verbi totius vux du politio fummam difficultate continere vr-» detur, uni tcfpcbu elebionis quam rcfpebu exccutio- tUSjCUius etiam fignaro cft quoniam extra per fcbifsnni, locietatem, 111 qua omnia facilia funt, homines hasdefi- nitiones diutius protrahere folft fitpcqi inecepros curt. Ius dcdcbcrc.Hxc veto , qux nonraru dcfibcrantiu dc- febui afcnbi pullum, femper ttibuenda funt rcium ex-1 ternae u ftatui atsiduifque perturbationibus. I taqv , data eiiifoniina fapictia.taliaincomodacaueri vix pol(unt, Impetfebiores vero homines ideo magis anguntur, ; quoniam communis homiruim infinnitas , natut^lisfi. horum cupiditas accztciotuin hominum dilebio y» i patiuntur aliqpcm ab oami hmnk.uuv coetu recedite, vitimque omnino foluariain degere, feu ita inter alios, viucrc, vt ex naturali gentiumque lunbnsvltx curfu m libet e ditigeee po.sit.pcrfc itio res econtra, talia incom- moda facilius ac llluftrius declinare videntur , dum ve- hementius incumbunt Pietati ac Sapientia, qux pauco^ tum hominum vfum expofeunt Se «fferre folent firmio^ ra Dei auxilia, (imulquc ad alia bona dirigere qux lum-v me expetenda funt, ac internam vniufcuiufq^cfcliata; tein tut-ri poliunt, Qiix diba funi faris aperte detnonfttaie poftunt, ad felicitatis humanjconftitutionem lummc expetendum effe, vt nou tantum communi rerum difpofitionc firma. tx huma nl abus patiant internam pacem pcr.kiamque, fedetiam vt ex moralium virtutum acrebatuo^ faculta- tum vJu curetur quammaumi , ne homines feu ab in- uoluntaru detrudantur, fen ab optimx vutucisvfu jtbe- to ac optimo tepe liantur, ted ipcoinmodi vtriufqic^ufx diligcutifsune caucantur ac pru vuibu> coprimantur. p. iij * \ 3 3+7 Et hxc quidem tonfummanda erunt ex optimo huius (cientis vfu optimaque conlilij exercendi ratione , vel ablolutc, vel prout certo rerum (tacui couucnir. Vniuerf Inft. adhom. perf. C»r»T 111. De mphct prafenru [cientis vfu ac con filii txrcendi ra- tione % ac de confitu natura cr partibus. Ar e verbcontemplationon nutum docere 3 fc debet humanos adlus cx redo luimet ac con fi B (il*j v^u decentem cofumnrniooeni adipifei fed obiicerc etiam ea omnia qu$ ad hos vfus plenius cocipiendos conducere poliunt. hxc ab ea dc- centifsimc expetenda funt, quoniam circa ea verfatur qux inter vniuerfalia extremum obtinet locum, ac par- ticularibus fumme adhsrent. Quapropter illius mune- ris cft, docere decentifsiinos tralitus ad particularia, at- que ad exiftentia omnia ,qur ( vt alibi demo nitratum eft itertium rerum ordinem pariunr. idem quippe caf- demque ob caufasipfa logica prjltn it. docuit enim pro- pri* dodtrin* vfus , vc a rationis entibus , qu$ primum rerum ordinem conftituerc diximus, rranfitus ad res fe- cundi ordinis, ad has fciliccc/erum veritates vniuerfa- les.tute 8c inchoari Sc protendi pollet. Hinc etiam fjdum cft, vt prsfcntis contemplationis vfus.fimulque moralium confiliorum exercendorum ac confummandorum rationes logicz dodtrin; vfusimi- tenrur,& trium (imiliter ordinum lint- Itaque primus JO erit re&us liinulquc petfcdus,quoniam non rantilm in- tuetur bonum , fed exquirit etiam bonorum omnium copulationem, cademaue decent ifsimc profequitur.Se- cundus erit redus, fed imperfectus, quoniam bonum quidein refpicit , fed difiuu&im , ideoque , dum bono- rum,qux!ibiinuicem eftcntialiter (aucnt , nexum dif- rumpit, vnumquodque infirmat , neque humano bono perfcCtc miniftrat. Tertius nec perfeaus,tiec redus.fcd dcpiauatus. qui apparcter ad bonum dirigitur & reipfa malum intendit. Ar,vt facilius attingi pofsinc ea qus vniufcuiufque vfus rationes continent , prxfens contemplatio contra- henda cft ad ipfum conlilium, cui certa exccutto adiun- gitur.in eo enim prefentis philofophif vis ita colligen- da eft, vt per illud ad otnncs aCtus coitlilio moderandos abunde detiuati pofsir. Prxcipue verdftatucndutn erit, contemplat ionctn.confideranoncm, rememorationem, cogitationem proprie didam, & confllium, in pluribus coucnire SC in pluribus diftrrte.ftmulque pluribus mo- dis ab inuiccm pendcTc,8c feinuicem parere. Contemplatio (iquidem verfatur circa vnitierfa- lil,feu lingularia, vc vniuerfalium nacutam referunt, quatenus lunt ignota , & ex vericatu collatione nopam r*um non bonuatem fed veritatem profequitur. Con- fiderario exeo tantummodo differt i contemplatione, quoniam verfatur circa particularij. Rememoratio ve. rum fimilitcr refpicir, non aurem bonum : verfatur tam circa vniuerfalia quim circa particularia quatenus prx- cognita, atque etta vtprxterira , ipfuitique verum refpi- cit,vcant:quumfui intuitum intuitum renouerepotcft. Meditatio(vt nunc accipitur ) omnia quidem refpicit, vtplurimum tamen particularia prxfentia acprxtcrita, feu criam qux nullam teporis ratione habcntrcirca futu xa veri raro ac indirede, quatenus fcilicct prius cogni ta vet prius cognitis eaidftcr annexa. Dirigitur ad bo num.ira nmc-n vc non certi adus,fed certi alfedus bo- nitatem refriciar. C6filium verfaturcirca particularia vt determinata, feu circa lingularia xterna,quatenus particularium con tinent vim ,& ram rememorationis quiin cogitationis adiumentis vniuerfalium vim ad eadem particularia ac prxfentia contrahit, firaulquc ad futura dirigitur,intcn- ditque prxcipue non verum .fed bonum, vt aptatur non aftedai,fcdadiO'ii,non abfolute Jcd rclatiuc. illifiqui. dem pxoprium eft ex procedentium veritate decernere quid i certis hominibus quorum bonum intuetur, dato 3+S ctrro rerum ftatu.cligendum atque agendum fit.ideo. quCtilli etiam fingular iter couenttrefpiccrc bona, qua- tenus magis, feu minui pro futura. Comepl ati» plutibui rationibus prxcft confilio, & ad illud impellit, nam illi vniuerfalia pincipia parat.illius natuiii, partes , fi uSim» ac inftimtiones cognofcit , 8c confiJcrationc proupeat ei qua cena particularia funt cognofcendaiquibus non perceptis,nulla datur confultatio Ipfa vcrbConfidcra- tio, prout illi conuenit, cade confilio erhibct. r.ara non tantiim particularia principia obiicil, fed comunia cria ac experienda, qux non paiuam vim afferunt ad futuro- rum prxnorionem.Sc aliorum qu* firmiorem conie&u- rx vfumxxpofcunr. Hic fero qux tam 1 conteplatione quam a confide-' ratione cofilio parantur, meditatio ac rememoratio Im- mediate obiiciunt.hatunifiquidem vnaquxque conful- tatior.es adiu concomitatui ,cum tacontcpiatio quam cofideratioptpcedant.non auteconcomitentur. lpliim vero confilio non difsimili ratione proprias vites ad a- liosadius effundit, na tunc decentifsime cotcmplamur, c onfidcramu s, meditamur, ac icmcmoramut.cum m his confultc detinemur. Ex bis omnibus colligendum cft, confilium(vt decernit)conftituicxquinquc,taquamex fubotdinationis partibus, quarum vltimam caecutio concomitatur.Sc fextum obtinet locum.Pars prima ap- pellari potent attentio, fecunda prxnotio, tertia perpe- fio, quarta diiudicatio, quinta clcdtio. Hatum autem vnaquxque cofidetationisaccontcm- piationis altus fnpponit, ita tamen vt ptiotes confide- rationi.pofteriotes vero contcplatiom magis innititur. Attentio fiquidcm prxfentia Sc preteriu rememorari quatenus Phantafia ac fenfibus impcifeflioiibui perci- pi folent. Prxnotio futura obiicir , qux a mnaduerfix adiungi folent, quaque licet ex fui naturi ad eofdc ren- lus pertineant, lEftimatiux tamen vi percipiuntur, Ex- perientia feu fciennx viribus no deficientibus. Pcrpc- fio Expericntlx ac fcicntix viribus ta prxfentium quim luturotifm percipit naturam ac pondus. Diiudicatio fin gulornm natuta cocipicns,ac lingula finguliscofcrens, et rationis vi, quid abfolute fit ptxferendum, difeernit. Eleflio attendes ftatum illius cuius bonum intenditur lingula ad illu refert . doccrquc quid illi pro tali rctum llatu fit eligibilius. Prrter hxc nihil ad internum coo- fitij aClum pertinere videtur, nara dum hiaiSus repetii- tur noua conlUij aftio oritur. C * P V T I I I I. De 1,1 rjiubul Attentio, m .dint fnm iijhtuer.it. 1?' N attentionis vfu tria prxeipui dcfidcranru A Primum, ne eonfuletitem lateat circa qux ai tentio exercenda fit. Secundum , ne ignori m-amafuquid circa horum vnumquodque attendi di beat. Tertium, vtcallcatdecepiioncsqux inhiaatiei tionibus vitanda funt. interca ca, circa qux vniufcuiufqae confulentisa tenfio detinenda ell.ipfemct confulens ptfcipuumloc obtinet, vnulquifqueenim primo fe ipfum attederc di bct.Sr ex fui relationibus tam immediatisquam medii tisad alios homines certos ac ad rexcertas colligereci teta omnia, ad quxfeu immediate Icu mediate ptopri animadue.fio extendenda fit. Et hxc quidem accinieo da funt tam abfolute acrcfpcitu omnium qux con filio modificari oportet, quam rcfpeflu certa alicuiu opentionis.nl fi attendantur omnia ad qux parari dt bemur, rtlatioocs omnes animaduertendx erunt. Sinautd refpiciatur vnica confilij adtio, cdm illi rui illa nntOmodo attendenda erunt, ad qup talis t»„r„|,i tioSc qux illa confcquuntur immcdi. ii feu mediate it ferri poffent. Vnufquifque autem facile perducitur» horum pleniorem enumerationem, ea memoria repi tensqux fuperius enairata iunc circa naturales acir duftrus focietires , circa amicitiarum ac mimicitiarui gradus, circa pictatis.deuononis, acburoan* carit, ti» debita , 8 c circa fingulorum affeftuum obicCia • bonaau / 349 bonaque, quorum aliqua primo, aliqua vero coofcqucn ter refprti folent. Ea vcr?>, qui circa horum vnumquodque funt ani- maduertend a , ex iam demon /hac is fimilircr colligi po- terunt quidam enim njturalia fune , quxdar^induftria orta, quidam interna , quidam cxtcrna,& eas dilfercn- tias admittunt qux patent ex naturali philofophia» ex moralium viitutum dortrina,& ex iis qui circa huma* rurum focietacum differentias ac partes dcmonlfrata funt. Hic omnia vnufquifquc circa feipfuin attendere tcfletur;circa alios vtro, certos, & alia certa , non fem- per omnia, fcd ea tantum qui pto lingularum rclationfi ieu neccfGtuilinum decenti vfu ignorare non licet. Horum autem diferetio facilior erit ac tutior, fi tan* quam harum animaductiionum figna communes ope- rationum partes (quarum aliquas concomitanti* , ali- quas fubordinatioim uominadas in logicis dirtum cft ) conftituantur , videlicet Agens, Vis quz impellit ad a- gendum, finis cui, (eu res cuius bonum intenditur , finis propter quem operatur , Media qui ad finem peidu- cunt , Res circa quam agitur, Vires quibus operario perficitur: Inffrumenta fcu adjumenta , quorum vfus aflumi poteft , Ea qur ex huiufmodi artu confequewi quadam ratione oriuntur fcu oriri pofifunt; atque ope- randi modi hic ad operationis clTenciam pcitincnr.His accidentali ratione adduntur rerum certus ftacus,occa* lio, l icus, tempus, Se aliquorum prifentia fcu abicntia. & hx quidem funt partes concomitanciz.Subordinatx ver?>, certa exordi^, certi progrclfus, ac certi coulum- mationes. Plurimi autem dirtarum partium fubiiciuntur ho- minis operantis electioni , ad libitum immutantur. Itaque fimul attendendum erit , quinam partes in re propofitaimmucari polfint , fle an ex tali immutJtionc quod proponitur magis fcu minus expetibile fiat.licuti enim operationis exiflenria .ac qualitates oriuntur ex harum partium concurfu ac difpofitione, itaexearon- dem immutatione , Exiftentii rationes ac qualitates immutari necefle eft.Et hic quidem eo magis ad atten- tionis artum rerte exercendum paratos nos reddent , fi proprioribus rationibus contrahantur ad fingulos hu- manos artus internos, externos, naturales, morales , po- liticos,fiue ad Magiftratus.fiae ad artes exercendas per- tineant. Prxcipu£ tamen hic inquiienda erunt rcfpe- rtu eorum, qux ad artus rcfcruntur,vt puta potenria fcu impotentia , habitus , difpofitiones , debira , confuccu- dines , & rcfpcrtu modorum, quibus finguli operatio- met exerceri poffunt.vt puta , vehementer , quiete , pa- tienter, fccr«6,3pcrtc, per nos ipfos,per alios. Dcccprionum vero, qui circa hic occurrunt , caufx plures funt : prxeipua eft , dum abfque regula feu regu- li vfu ca afferuntur qux abfque reguli vfu veri cogno- Ici non polEnit , vt puta dum aliquis exiftimatur iu- ilus, difcretus,feu magnanimus , luditur .Difcretip- nis, ac Magnanimitatis rationibus non conceptis, feu ad illum, de quo affirmatur, non dedurtis. Et hic quidem deceptio, dum nos ipfos iudicamus , oritur potilfimum ex reguli defedu. Adaugeturtamenexa- morc quo nos ipfos profcquimur.fortafTe etiam cx ne* gligentia in propriis peipcndendis . Dum ver5 alij judicantur accedit interni voluntatis intpecfcrutabi- Ifll natura , dc qua tamen , dum plures artus idem tc- fiantur neque aliud contrarium perfuadet, ambigere nefas cft. In quibuldam timenda funt incuria , memo- ri* lapfus >feiifuum hallucinatio. Quod fi aliorum te. ftimdniis innitamur , mfi jllcrentis fides ac probitas plent perfpertx fint , a fraude ptitercacaucndum erit, «is ad attentionis dirCrtionem fic conlhtur s, nonnulla, 3ui ad exterarum partium coniiiium conftitucntiam ircrtionem attinent, diccuda funt. ' Contemplatio V. Pars III. C^A 1* V T V. ^)ePrxmuu:?i!'J,crpenfonn, DnudiCAtJOins ac *-■ - * blctltprus ujhmn ombus: JfQ R * n o r , o,qu* dirigitur fututa, qui- tenas vel .flu cunfccurmir,vcl his, quz agen- di proponuntur , (i rcipfa agantur, nccc/Iario s vel probabiliter eonlequcnrur , innititor his omnibus qux ex animaduer/ionc concipiuntur, illis ta- men accedentibus, qux moralium virtutum acvitioi- rum impulfus docent tam abfolute quain etiam dum adlunt vel abfunt fauitas,agiliras, robur, ars, libertas, di- uuix, amici, dignitates,eloqucntia,ae fapientia. na dum aliqua nouitct Bunt, ij quibus hzc grata feu ingiatafu. tuta i'unt,ad ca agenda ptuuocamurad qux pioptij mo res talibus bonis accedentibus vel temotis illos ptonos reddunt. Itaque comedatur hos pto rerum iuaium lla- tu quidam vel aduro* vel ndn aduros. Ipfa veto prxnotio tot vfus habet, quot funt ea quz in coufultationd veniunt. Ii enim nouum aliquod aga- tur,nouaquzdameuenient quz tot differentias admit- tent quot funt adus qui proponunt ur,6 nihilagacutnd- nuila lonaffc corruent vel petots (decedent. 1‘ctpenfio iingulos rerum ftatus.pnrlcnrem Icihtet. & tosqui ex vnaqoaquc (ementia attendendi funt , diligenter com. parat , habita ratione eapenfarum czterorumquc o. mnium , przfertim autem diftiiminit quod intcrprz- fentium certitudinem Ut fututorum inccrtitudincm ei. fticuitur. ' piiudjcatio , cuius partes funt decernere quid abfo- lute fu cligibilius proprium opus rerte perficicr fi urte perpenfis infiftcr, 8c ea ad vfum deducet qux fuperius dirta funt circa bonorum ac malorum gradus Se ditfc- renrias. Elcrtio inquaconfilium interius confummatur,(vc diximus)in codilfcit i dijudicatione , quoniam dijudi- catio bona ac mala abfoluri & in feipfis refpicit:clcrtio vero fingula rclatiuc intuetur, quatenus fcjlicct ad cer- tos homines referuntur, Sc dato tali rerum llatu huius vfus rertus cenferi poterit, fi accuratius percipiantur ca qux propofitum ita eligibile reddunt vt fiinul xqualia fint oppoficis,qux fortallc illud idem rclpuendum dc- monllranr. Ea vero quf ad elertionem impellunt, vt videtur, fune quatuor, quorum vnumquodque recipit etiam inagis ac minusinam contrarium pofiiiuum admittit. Primum docet, propofitum effc defrderabile & expetibile, fcu c- contra. Secundum docet illud pofsibilc dfc fcu impof- fibilc. Tertium, i rationabile feu irracionabilc-Quartum. decens feu indecens. Hic attendenda erunt eadem hac fer i e, vane fiqu idem inquiritur an aliquod pofsibilc firi fi nullomodu conflet illud expetendum clfc.ficuti etiam fruftta laboramus , dum inquirimus dc coquod expeti- bile non cft,fcu expetibile quidcm.fed omnino impoifi- bilc,an fit rationabiliter cligcndumvcl non eligendum. Simili ratione, nifi conflitutum fit rem rationabiluet eligendam efTc , importunum erit illius conuenicntiam con firmare, prifertun fi conclufio fitaffirmatiua. Dum autem negatiua fouetur, pofteriores ad priorum confir- mationem decenter adiungi poterunt. C a p v i V I. DereUafunHl^jurferftUa torflh exbtendj ratione, i OoNiitn natura partes, ac parttu mu nia ita enarrata fint. Nunc finguli confilij exercendi rationes , quas fuperius enumera- uimus , accuratius explicandi funt , exordio fumpto ab ea quam rertam ac petfertam appellandam diximus. Id vtrertius fiar, accipimus ex iam conftiru- tis, hominum confijia omnia nccefTario verfaricirc* ca quz vel pertinent ad communem difpofitionem re- rum, perlonarum,&: artionum.vtpuca dum re totius vi- ti difpofitione agitur , vel conducunt adeptioni mora- lium virtutum,vcl dirigunt ad facultatum artiumve ha- bitus confequendos: vel perducunt ad mortalium vir- tutum , ac facultatum , fcu artium vfus,illarumquc fru- rtus vberiores effundunt. Accipimus etram, horum confiliorum nullum redi p. iuj. 351 perf.Acque exerceri ac ada&um perduci pofle,fiue certoru n hominum » fiuc ccrtx domus , fiue amplioris focictaris bonum intendat , nifi ab illi* exerceantur qui non cantum moruin virtutibus proditi Pont, fed fumma etiam (apientu ac prudentia prxllantion abunde prx- flant , t uneque tantummodo , cum qux ab illis re&e ac pcrfedt^ concipiuntur abfque vllo impedimento exe- cutioni mandantur , dum fcilicet hominum multitudo fatis ampla fimulcollcdta horum confiliis ac modera- tionibus prompte alTehtitur Se paret : neque enim in dubium reuocaripotcft, ( (i obfcrucntui ca qux circa perfcdiflima-m hominum focietatem enarrata funt ) quin hzcconfilia exeo parce qua intendunc commu- nem rerum , perfonatum; ac adtionum difpofitioncm, eandem pcifc&iflimam hominum focietatem paritura flnt. Et hzc quidem confilia , tanqtumex dignitatis or- dine , prima virtute compledicntur ca quibus hominu vnulquifquc Se domus vnaquzque decernit tain circa ea quz pertinent ad totius vitx curium , feu ad certam viuendi rationem , quam circa reliqua quz virtutum ac facultatum confecutioncs & vfus rcfpiciunt , acce- pto prxfertim ab vnoquoque ea quz in primo tui ortu a Deo feu a Natura obtinuit, licet ex proprio gradu non optima ccnfcri po(Tcnr,(ibi veri optima elfe.Nam cx re- flo illorum vfu diuinis donis accedentibus ad fumriium bonum perduci poccfl. Hzc vero fatis aperti funt iis qui memoria retinent confluunt focietatis difpofitioncm , partes ac munia. Talium autem hominum ac talis focietati* conlilia per- fefliflimam confulendi rationem veri retinere, ex co etiam confirmari poteft quoniam fingulx illorum par- tes , attentio fcilicct , prxnotio.pcrpcufio, dhuJicatio atque elcdiio vnacum exceutione ,quamoptimi exer- cebuntur i ac ab omni etrore erum fummi tutz.in ca c nim omnia omnibus patent, lingula ex experientia cer catraftantur.fimiilque certis legibus ita dcHniuntur ac difponuntur,vt rarb.ob virium defeflum ab illis diuer tere nccclfe (it quz lbfoluic cbgibilia funt. Siquis igi- tur talem tum confilij ineundi ,tum prxfcmis fcienrix advfum dcducendx rationem conferat logicx v (ibus hic facili alfcnttetur eam ad dccentiflimam demon Arandi methodum proportionem habeic. quemadmo- dum enim exredta demonflrationum potciifione om- nes veritates effluunt , ac reCtc admodum copulantur, ita hzc confilij ineundi rario. & talis morjlts fcientiz vfu$,bonaoinnuctfuudic ac deccutiliiuic colligit. VniuCrf Inft.ad hom. perf. C « . V I VII. De rtU* fed imperfUa co f! torum exercendorum r.%- tjone. De ,i .im conctliatioriiltw , aJfcclwinufHe ex- eitAtiontb t> ftureprefiiombn4><)tutdu»i in fcnet.it e imperfecta altu co;if*luttr>probauomb*s ,uii angen- da ftnt. O D a m modo refla fed imperfeflaconfi- liorum cxcrcendotum ratio, redtuique frd impeifcdlus moralis fcientiz vfus > fi adlo- giczvius referatur , diateflicas argumenta- tiones imitabitur, verfarur enim circa bona difiunflim accepta, nec lingula anneflerc poteft .optimo ac fummo bono.quodprobabili fyllogifmo rcfpfdtu veritatis c6- uenic , qui vetitatem fimiliter intuetur difiundtim , neque ab iis veritatibus exorditur qux abfolucz funt primz. Itaque exerceri folct ab illis qui redi quidem ccnfcri poliunt, fed feu lapientia ac prudentia prxftan- tiori vere det1iruuntur,fcu inter cos vcrfantur,qui prz ftamio; is prudentiz vfui oblidunt- Sed, quo tal *s confulendi ratio efl difficilior, eo dili- gentioren infl tuuonein cxpolcit. Huius tainen ratio- nes non difficile colligi polTu.it cx dodrina tam mora- li.im virtutum quini humanarum focicratum , przo pue veto cx doligcniion aniinaductfione eorum quz1 352 circa perfediffimam focietatis humanz formam enar- rata funt. Communis fiquidem difpofitio agendorum necnon certa viuendi feu moderandi norma co peyfe- dior trit , quo pro rerum captu magis accedet ad illam quz perfediOimam focietatem parit , Se eiufdem focic- tatis domos ac ciues dirigit. Ex his vero facile demon- ftrabitur,q\iibufnam morum virtutibus ac facultatibus prxcipuc in! udandum fit, quzque diligentius cxcrcen- dx. nouimus enim (Iugula hominum munia certx ali- cui animz virtuti proportione rclpon Jcrc,tuncque tan- tummodo refle fuftincri pofle, cum adfuntAf exercen- tur morum virtutes ac facultates , quz ad ciuidcin vir- tutis perfedionem defideramur. Cum autem confilinrum vis Se ad propria & ad alie- na extendi foleac , ille qui (ibi ied£ confulit aliis etiam confilium redte <jarc poterit, in co tamen exhibendo extra perfedtiTimam focietatem probationibus, quz ra- tionibus docere pblfiintquid agendum fit feu non a- gendum , ca annedenda erunt qu$ reddunt auditorem faciliorem ad aflentiendum illi qui confulit , Se propf- fiorem ad id quod proponitur amplexandum. Primum tunc prgftatur , cum audiens prouocatur ad beneuo|rn- tiam erga illum qui loquitur , atque ad decet ncitdum cum vere clfc virum bonum , prudentem , ac fibi ami- cum Secunduhij dum idem auditor impclluut ad cos atTcrtu* qui propofitx fenccntjx fauent , & ab illis auq- catur qui eidem aduerfari potient. V t ruro que in oro fcnnonis cuifu(nam abfque (ermone aliis confilium da- ri non potefi,)prxAandumcrit : primum tamen przci- pue in exotdio , fecundum in peroratione: probationes vero & ea quz ad probationem conducunt mediam partem obtinebunt. Quantiis autem nullum horum adimpleri poffit abf- que vi ryllogitiica,vnuniqnodque enim nouuni aliquod ex aliquorum pizcognitionc intendit , nihilominus nullam argumentationem peificit. probatio enim En- thymematibus inniti folet, illifque przcipuc quz ma- iorem propolitioncm pronuntiant , minotique luppofi- ta coucluiioncm obiiciunt. Dum afttflus excitantur feu comprimuntur , minor tantam propofitio oblici fo- lct omina propofirione vniucrfali feu magis indetermi- nata,ac concIu(iope.vniuerfalianamqucacque indeter- minata animum interne col!igunr,conclu(ionis vero il- latio eundem interne exercet , quorum vnumquodque aducr lator xricctuum motionibus quibus animus ad ex- terna profunditur. Dum auditoris animus conciliatur, atque ad affen- ciendum propenlus redduur , decent illime tota argu- menratio ac fingulz illius partes omittuntur , fed ille qui fcrmonttn habet, circa ca detinetur quz auditorem excitare potiunt ad totum Enthymema per fc conlicic- dum,(cque ipfum interne colloqucndum,vt puta fi quis dicat «termonis mei exordium ab oratione fumendutxt c(l , Dcfilque Opr.Max. precandus, vt ea quzdi&urus lum ad vetitum commodum), ac ad totius Kcipubl. pa- cem,qux mihi (vt decet illius ciucm)etifumi»£ cor- di: talia enim audiens internis oculis loquentis pieta- tem intuetur , Se fummum in Rcmp. amorem, iamque ad illi atientiendum paratior redditur. Hzc loquendi forma ideo his animi conciliationibus aptatur, quonta illum qui de fi. ipfoloquitur ab omni jitogautix culpa, tut it fimum reddit, & auditori fumniam fidem fjcit-Nam homini proprium eft his quamauxime afientiri qu* cx proprio ingenio colligit. A(fediusvci6,qui feu excitandi, feu comprimendi funt.cx totius confilij conclufibne definiendi erunt. Itaque fcxdccitn ordinum ccuicri poterunt, cuiufcunqi enim confilij finis eft aliqua aflio,vel aliqua omitfio, quatum votcuiquc ,vt exercetur adiungi folent rcfpc» Duillius cui confilium datur, feu incommoda animi follicirudines , labores, ac dolores, feu commoda ani- mi relaxationes, quies, ac vo!uptax:p.iriuntque refpcdta aliorum, feu voluptatem ac commodum.feu doiotem Se incommodum, continentquc feu amicitiffcu inimici- tizfigna: vt confummatur , aferr aliquod bonam, feu malum aliquod amouu. Itaque, quatenus adtio (uade- 353 cur, ili* [1] morum virtutes laodandferunt, que animu ad agendum propenfum reddunt, veputa Magnanimitas yc iufta indignatio , 8e [»] ea vitia reprehendenda qux retrahunt ab adione, vtputa Acedia,pufilUnimitas,Irx vacuitas, 8»* animi infirmitas. Quatenus demonftrat ab adione abltf nendum clTe, [0 inliftct in laudibus virtu- tum, quxhotnines in agendo taidiores reddunt, vtputa Difctetionit, morleibx, moderationis, & [4] deteftabi- tur vitia, qur impellunt ad agendum , vt pura Indifcre- tioncm,Iinmodclliam,Ambitionem,& Iracundiam. Dii parti qua fuadecur anneduntur incomoda , animi folli- citodines , labores, dolorcs,[{] celebranda erit fortitu- do,[<]8c reprendenda mollities. Econtrafi illam af- focient commoda , animi relaxatio , quies, 8r voluptas, [7]laudanduserttdccctfi iuiraet amor ac cuftodia , & [l]reprehendenda vna prxcipitatk» , & nimius fuimet defpeitus.Dum id, quod fuadetur, aliquibus moleftia, ac 'damnum affert, & inimicitix vfum comploditur, [*] immorandum erit in laudibus illarum virtutum , qox ptreipiunt in faciem hominum rcfpicicndum noncf fe,dum aguntur ea qux reda expofeit ratio , & prxftan tioribus bonis legitime incumbitur : 8e [10] reprehen- denda vitia, qux, dum videntur ad plura circumfpicere, i propriis muneribus homines retrahunt.Econtra.dum ea, qux intenduntur , pluribus aliis commoda allatura funt , & plures nouis amicitix vinculis deuincire pol- iunt ji] infiftendum erit in cncomiis virtutum , qux impellunt ad hominis cuiulcunque commoda 8 e cUiul- cunque amicitiam fotteudam docent , vtputa caritatis, bcncficentif, amicitix, libcralitat is, ac magnificentix.Sc in illa [tx]vitia vehementius inuchcndum ,qux cx a- liorum boniscontriftantur 8 c ex alienis malis dcledan- tur, vtputa in inuidiam, in maleficentiam, & in alias qux homines fic affrdos reddunt. Quatenus bona confecutura funt , 8t mala receflura , prout vniufcu- iufque fententix conuenit, talium bonorum vel[i$] cupiditas, vcl[i4]dcfpcdVus , & talium malorum , vel [it] paruipenfio, velfitf] dcteteftatio excitanda erit, prxfcrtim dato tali rerum ftatu cquamuis enim hxcad perpenfionem, ad dijudicationem, &r ad eledionem pertineant , nihilominus cx proponendi modo.aflf.duu excitationem fcu repteffionem inducere potiunt. idem quippe, dum argumentationem ingreditur , probandi vim continet , 8 e dum fcu folitari£ profertur, fcu cum Quadam indireda dedudione , fi res prolata ad id va- leat , aticdus attingit , prxfcrtim fi ptopofitio fit parti- cularis ac vndequaque determinata. Contemplatio V. Pars III. • C«, * r VIII. De locorum DidfeSltcorum/nfjiaentia ad ra omnuftp- pedft.viiinrfHi M confiUomm vfn deftderA >tur : c? de tftubufdam an t ad ffnorwidam probationem pro - pnon rariore de J erui nat. siVacvkclve in confiliis rede exercen- I dis defiderantur, quatenus ignorantur , loco- N tum Dialedicorum adiumentis facilius per- ■■ il quiri poterunt, horum enim vnumquodque ^liquain veritatem vel continet vel obiicit , neque ve- ritas vILa inuenin poteft, qux termini alicuius ratio- nalis relationis vim non contineat , licet quxtiio fit rhe- torica, pertincitque feu ad clariorem perceptionem eo- rum qux fub confilium cadunt , fcu ad eorundem con- filiorum expanfionem contradioncmve , eaque atten- denda fint qux fcu tetminoron. ,fcu pixmiflarum , fcu probationum vim continent 8t deferuiunt, feu pro- bationibus , feu afleduum impulfibus ac moderationi- bus.lv. .1 animorum difpofiriombus. Silentio tamen demandandum eft, fubordinaras ac concomitantes adionum partes earondemque relatio- nes, fi ted* perpendantur, fummam vim continere ad eledionem, exqua internum confilijopusconfumraa- tur»tutc exercendam : expetibilitas fiquidem , qux pri- ma dcdionls fundamenta conftituit, demonftranda cft 354 cx relatione illius frudusfcti boni quod ex aftione de- ducendum eft, ad illum cuius bonum iutenditur, quate- nus fcu huiufmodi bono caret & oppofitis malis pre- mitur , vel co prxditus eft,8; ab oppofitis liber;dum e- nim his bonis caret &c malis premuur , ea adio illi ex- petibilis erit qux talia mala expellit 81' bona oppofita parir. Dum vero Ms bonis eft prxditus 8t ab oppofito malo liber, talis adio feu adionis frudus illi expetibilis noneft.Itaque fani, quoniam iam adeft fanirasSc abeft xgrhudo , medicina non vtuntut, qux tamen illis cft expetibilis ,.qui carent fanitate 8c certo inorbo affi- ciuntur . Ex eildcm relationibus maior feu minor expetibili- tas dcmonftrati poterit, nam quanto firmius leu infir- mius bona vd mala adlunt feu abfunt ; & quo bon* funt ptxftantioris vel minus prxftantis ordinis , & mali magis feu minus deteftanda, ac inhxrendi modus cft magis fcu minus firmus ,tant6 expetibilitas maior fcu minor erit. Poffibilitas, qux fecundo loco eft atrentenda ad ele* dionis confirmationem ,conumcitur ex relatione vi- rium , inftrumcntorum.Sc adiumcnrorum , qux exqui- runtur in adionis propofitx confummationc ad ipfum agens , quatenus hxc obtinet , vel facile obtinere po- tcft, feueifdem caret, nec facile parare valet, fimilique ratione , ex maiori minorrve horum copia leu carentia, maioriqueadipifccndi facilitate ac difficultate , maior feu minor poffibilitas confirmabitur. Kem vero expetibilem, fimulque poffibilem rationa- bilem , fcu non rationabilem clfe demonftrari folct e* euentibus qui adionem concomit.intur.fxpiffime enim ca qux vere expetibilia funr ac poffibili a , fortatie etiam facilia ?rcdc omittuntur, quoniam ea profequentes. leucx Naturxvi, fcu ex hominum voluntate, maljs long^ detcftabilioribus fubiicimur. Operationis ve- ro conuenientia cx partium quidem onuiium ad agen- tem caufam collationibus ,lcd cx ipfo agendi modo prxeipue demonftratur. plutima enim , qux fi exteri relpiciamur parum deccue , cx agendi modo decentif- fnna fiunt, plurima etiam, qux ex exterarum partium collationibus conuenientia dcmonftianrur , cx agendi modo ad indecentiam dclabuntur. Ipfx vero concomi- tantix partes , fi illarum feries rede attendatur , etiam fe inuicem dcmonftrarc poftunt , quod non parum mo- menti aifcrt tum ad nouorum confiliorum excitatio- nem, tum ad incarpticonfilij confummationem. Itaque, cdm vnufquifquc tam Naturx quim rationis legibus impellatur ad aliquid agendum, ac agentis par- tes fibi fuftinendas non ambigat, fi ca diligenter atten- derit , que fibi fcu eiTentialitcr fcu accidenraliter aptaf»- tur, non difficile decernet quibufnam impulfibus aiTcn- tin fcu aduerfari debeat, 8e ad quorum nam commodum proprias actiones dirigere. His vero pofitis quamtutif- firaedeuetiict primi* 1» a«J certi alicuius finis conftitutio- nem rcalcm , mox hoc perpenio media feliget. Hxc au- tem quoiuam ceTta aliqua miniftena continent, res feti perfonas circa quas hxc miniftena exercenda funt fa- cile dcmonftraount. quorum reda perceptio vires, quf in opere perficiendo requiruntur, conuinccr. Ex his mftiumcntorum8ir auxiliorum neccffitasoftendcrur,ex quorum omnium perpenfionefrudus collcdio ccitius concipietur , fimulque v arij exequendi modi, ex quibus vartj cucntusinnotcfcent.Hinc vero tutiffimedeuenie- tut tum ad certum niodum prxfigendum , tum adele- dionemloci, temporis, occafionis, certique rerum fta- tus, quorundamquc ptffentiafeu abfentia rede optabi- tur.Talia cnim(vtdidum eft )ffpe in agentis potcftate lunt conftituta , 8v quammaximr conducunt ad malos euentus declinandos bonotque inducendos. Quoniam auiem cx multitudine eorum, ad quorum commodum adiones dingendf funt, oritur conlequen- tcr multitudo tam finium quam cftcroium, qup finis vntufcuiufquc adeptioni deferuiunt ; in harum partium profecutionc ac vtju curandum erit vt fingul^ fibi inui^- cem confentiant ac opitulentur, neque enim inconuc- nit vt idem bonum rcfpcdu diuctforum , 8c finis fic 35J & medi» & i:\ftrument i munia recipiat. Itaque hxc re die concepta in caufa erunt , vt tam eorum quibus eft infetuienduni, quini eorum per quot c(t inferuicndum, numerus fummo cum vniufcuiufquc commodo quam- maxime adaugeatur ,& amicitiarum leges non parum roboris aflequatur. hxc tamen attendenda erunt in his tantummodo, qux ex caritatis feu amicitis legibus a* genda lunt. Nam dum iuftitix debitum vrget , leu diui- uus cultus > nulla exterorum ratio habenda erit. Vniuerf. Inft. ad hom. perf. C»MT IX. De hu qut ad meram habitus inducendos vim habent. D pleniorem dodltinam eorum qux conti- nent Inftitutiones humanorum confiliorum ac humanorum aduum qui redirudine qui- dem prxditiiunt , leda fuinma pcrfcdione deficiunt, explicandum eft quanam induftrta moralium virtutum adeptio ac indudio (quas fummam dilficulta- tem continere diximus ) re de inchoari protendique poffinr, ac Deo adiuuante qu amtutiftimc confummari. Sciendum igitur, vires omnes, qux animam aliquo pa-j do immutare poliunt, necefLno attingere vel primo fuperiores illius partes, poftmodum vero inferiores, vel •contra primo inferiores, poilinodum autem fuperio- rcs,vcl vtrafque fimul. Qux attingunt Drimb fuperiora.refpeda noflrifunt meditationes, refpcdu aliorum fetmones ac admotu tiones horum enim vnumquodque cogitandi vim pri mb excitat atque exercet. Qux priitiam vim iniiciunt in inferiora , funt paffio- rjes animi, quatenus feu voluptatem feu dolorem conti nent.talia liquidem refpedu partium inferiorum vehe- mentiores impulfus pariunc. Qux vtrafque partes fimul exercere videntur, funt externi adus, quibus annectuntur collocutiones accb- fuctudines. nam in his copulari iolcnt cogitationis ac fenfuum vires, ac vtplurimtim voluptatis feu trillitisr vim complcduntur. Quonam pado hxc ..ffcdus in- ternos immutare, prouocate , feu comprimere poilinr, cxfupcrioribus conftuutionibus fatis apertum elt. Illo- rum autem vires fi rede'cxerccantur,ita ad motum vir- tutes inducendas viciaque oppolita expellenda condu- cunt,vt vnumquodque certam quandam communis, ac exterarum moralium virtutum portem propriori quada ratione videatur inducere; admonitiones fiquidem ac meditationes rationi confonx. aptiflimx funt ad eam moralium virtutum partem excitandam qurcft magis intellcdualisAr Prudcntix nomine proferri folct. Exte/nx operationes, fcrmofiinationcs, &r confactu- dines , lulfitix reda que intenfioni induccnd* ac con- firmandx prxeipue deleruiuiu. Partiones contriftantcs feu obledantes , fi redi adhibeamur ac ad vfum dedu- cantur, fortitudinem ac temperantiam parere & fir- mircfoleer. concriftaiiriaenim , qux oriuntur fiue ex malorum obicdione fiue ex bonorum amotione , dum abfquc vllo moderamine redas adiones prxcedunt vel concomic antur, fortitudinem clarius tefhram reddunt, dum arte aliqua certis quibufdam commodis ac volu- ptatibus teniper antur.iufirnios in officio retinent, duin a dhxrent prauorum aduum cotifammationiiparniten- ciam pariunc. Non diffimili ratione obIedantia,cuiufcunque ordi- nis firit,fiiic id fiat ex Naturx difpofitionc diuitiaqi pto- iiidentu,fiuc ex hominum jndullria, dum adduntur re- donim iduum contummacioni , rr‘ios habitus firmat, dum ab illa amoucntur , exercent puriorem virtutis di- ledioncm. hxc tamen, quatenus morum alienorum mutationem fantdin intendunt, prxeipue circa pueros, & circa cos qui ob rationis infirmitatem pueriles fe- quuntur moies,ad vfutn dcduccda funt. Nam ipfa etiam fortitudo ac temperanfu, quibus obledancium contri- ftannumque 0bscCt104.es fjucnt , delideratitur , prxfcr- cjui refpcdu cotum qux aeque cllentialuer, neque ab- solute lunt leu tuaiaicubuiu,& qux auingum imperfe- 35« | diores a ffcdus, qui in pueth ac iunioribus quammixi- •me vigenr. Itaque red illime fancitum eft , pueros per laetitiam Se dolorem erudiendos cfTc.Eadem tamen con- 1 triftaotiaac exhilarantia vim habent circa maiores, du ■ exercentur feu ad prxmium,fcu ad poenam. Quapro- pter fuit Antiquorum fententia , Poenam ic Pixmium Magnos Deos appellandos effe. C a r v t X. De moralium meditano 'tum materia , (Jr materiei dtfpofirtone. O a a i i s philofophia on nia quidem ob- iicerc debet qux ad mores componendos confctre pofTuntJed meditationum rationes prxeipue profequi. homini enim propriifli-. mx funt, ex Naturx ordine inferioribus prxfant.actan- quam Titioni fumme adhxrcntcs illius moderamina v- beriusac facilius colligunt, cafdcm ad inferiores po- tentias effundere poffunc itaque circa ipfas meditatio* nes adhuc immorandum eft, accuratiiifquc dcmonftrai dum circa qux detinendx fint , & quo ordine,tam ref- pedu mate ricrumquim refpcdu propriarum partium protrahendx ac confumrnandx. his namque rede per- ceptis,propius illatum viresad animi aflfcdus excitan- dos ac infiedcndos & dilucidius pcrfpicientur & ad v- fum facilius deducentur. Quod ad primum artiner.fancicndum eft, Meditatio- nes detinendas efle circa morum virtutes vit iqueop. pofita , circa horum habituum partes fubicda obicda, ac circa horum relationes omnes : cdm enim morum , virtutes nihil aliud fintquim decentes humanorum a t- feduum habitus, ntceflarium eft cas alfcduum naturi retinere. Itaque, ficuti affedus excitantur feu remittun- tur ex perceptione eorum quf ab ipfis profequenda dc- clinandaue funt, ita ex reda intuitione eorundem mo- dorum,quibus horum vnumquodque red£ prxft ari po- tcft.ad decentes motus ac habitus diriguntur, fimulquf horum vitiis purgantur virruilbufquc decolantur. Harum autem meditationum ordo tumendus erit ex iamconftitutadodrinamoulium virtutum ac vitioru, femp^rque oppofitorum medicationes erunt copulan- dx : nam bonorum amor cx dcteftandorum odio adau- gcturA dcteftandorum odium cx bonorum diledione firmaturae roboratur.Primo igitur ca meditari oportet qux ad decentem fuimet diledionem , quatenus com- muniorem viitutcm parit, impellere folent , fimqjque ab indecentibus profecutionibus repellere. Secundo, meditatio conuertenda erit ad partes eiufdem virtutis conimuniom.Iuftitiam videlicet, Prudentiam, Fortitu- dinem ac Temperantiam, necnon ad vitia communiora communioiumquc vitiorum partes , fimulquc curandu vrredorum habituum amor ac oppofitorum deteftatio vehementiores ac robuftiores efficiantur. Terti6,accc- dendum eiit ad meditationes virtutum confummatarii exordio fumpto ab ipfa Pietate oppofitique impietate,* cui Dcuotio, philofophia ac humana caritas annedun- tur ad virtptis optimx confummation* & robur. Quar- tb.deucnicndum erit ad ca qux atferre poflunt dilcdio- nem Magnanimitatis, jfcquanimitatis, Fidei, vtriufque Iuftitix,Difcrctioms , ac Modcftix , 8r oppofitorum vi- tiorum det eft .itionem Quinto, cnitcndumet it , vt ciuf- dem meditationis vi acutius infpicianrur pulchritudo cf tcrarum viuutum,dcformiiafquc ac peruerfitas fcptf vitiorum capitalium, necnon reliquorum omnium qux ab lUiscffiount.Scxto, admirabilis eximiaqi chorea vir- tutum omnium fe inuiccm amplexantium attendenda erit, fimulquc oppofitorum vitiorum lumine dctcftaoda aflociatio. E^hii vero Deo adiuuante virturfi amor vn- dequaque igncfcct , & r vitiorum deteftatio foni- ac vi- uida apparere poterii. Hic tamen Natur f ordo decentius commutari pote- rit»ctlin anima vitiorum malitia premitur, feu etiam ex- trema viciffim attendenda erunt illorum more,qui cum aliquod valde graue impellunt, nunc impcd.dtia remo- uentdc viarum inxqualia plana facuyit.nunc viribus* •. "''t. 35? omnibus inniturur vt mobile proccdat.na vires canto fa •liui exercetur, quiitb nugis impedientia abfunt.Sc itn- y dictia tatb minus obliflut, quito vires validius exer- cetur. Itaq; du alicui virtuti fingulariter incubendu ell, Se oppofitum vitium comprimendum «aliquando inti- miora , ca fcilicct quz primo rcfpiciuntur, aliquando remotiora qux confequenter attendi folenc , vehemen- tius meditari oportebit: priora fiquiiiem magis vrgent, poltcnora vero animum minus obfiftcntctD reddunt Jeniufquc alliciunt. Contemplatio V. Pars III. Ve AieduaiionumpJ nbi$e%CO ifumturione , C 7 fruttu. lEointioxv m veto moralium con- f) fuinmatio I umenda cft non ex materia, fcu ijcx certo aliquo modo, fed ex finetantum- 5 modo atque crtcdu.Natn ea quz meditamur, cx relaturorum vi extendi poliunt non tarum ad vniucr- falioraomnia.fcd etiam ad particuljria.ltaqucmedita- tioni hac ex parte certos limites ac modos prxfigere impollibile cft Id vero ad meditationum fi udus faci- lius vberiufque excipiendos non parbm conduc it.qui- co criim meditationum campus cft fpatiolior vfulque liberior , tanto illarum vis redditur fonior acdccuifus iocundior.nam eadem pcrluth andi ratio fiftid lum non affert, fed econtra ooua rerum facies nouuique afpedus & facilius allicit Sc indefinenccr oblettat ,cbm prxfer- tim quorundam onitilio , dum alia idem prrftam, medi- cationum decorem ac frudus longe puriores rediat ae- que tutiores. Quemadmodum enim ciuitas , complcdens ordines omnes Magiftratuum ac mini Arantium libi inuicem de centiffimc cohzrcntcs.ex aliorum additione non petii cirur fed perturbatur : ita etiam meditatio noftra , dum ex fingubs meditandorum ordinibus ac modis certa a liqua feligit, fuigulaquc ita difponit.vt Sc propriam co fequatur formam Sc ad propria adimplenda fufiiciat.ex noua meditabilium adicdione modorumque alfum- ptione(nili id vald£ modefte fiar)vc pluiiiniim deturpa- tur Se cneruatur. Ea autem , quibus harum meditatio- num fi udus colligi poliunt ac lines attingi , vt videtur, funtduo,Sufficientia fcilicct, fle Efficacia. Ad Sufficien- tiam duo itidem deliderantur. Primum eft,nullum eorum prxterire qur ab illo affe- du, cuius inflexionem incendimus, primo rcfpiciuntur, expetuntur , ac fugiuntur, fed horum vnumauodque at- tendere vna cum his , qux *le illisfcientincc demon- ftrari poliunt , ac ipGim profequentem cx Natur* ordi- ne ad profeoi' ionem recte exercendam impellunt , fiue fintabfolura.fiucicUtiua. Secundum , fcicntificz perceptionis robur primo confumare , oppofitas fententias penitus explodere, fi- mulque eiulJcm veritatem , quatenus verfatur circa communia, experimentis ac rerum lucccffibus confir- mare: quatenus vero refpicir lingularia , conteduris ac eifdcm rerum fucceffibus. Et hxc quidem eorum, qu* fcientific£ patuere , inhumanationem parient : in- nituntur enim experimentis coniedurifque hominum Naturz propriiffimis.# Tertium , ad illa accedere quxab ipfo profequente expetuntur firmanturque ex commemoratione legum, admonitionum.eot um qu* naturaliter impellunt, eorG qu* pertinent ad commune hominum bonum , eorum quz amicis ac inimicis gaudium fcu mxrorem afferre pofTunt , atfimiliumadionun» quz tanquam exempla attendenda funr. Horum verb vnumquodque rede a- gendi d-bita fortius probat, ac inhumanationi fummam confirmationem adiungit. Quartum , caanimaduertcrc ex quibus czterarum virtutum confenfus feu repugnat» eft inf picienda.quf - que lummz confirmationi /umin* confonantiz intui tumfuperaddunt- Quintum, eandem condufionem tam rede catcgori , & per primzfigurz modos, quam oblique con- 35* ditionalitcr, diu ifiu£,ac per czteroj argumentandi mo- dos confirmare ac repetere, vt fumme confonantiz cla- rior intuitus accedat , vcritafqucconcepra animum vn- dequaque repleat , iliique omnino familiaris efficiatur. Hzc omnia moralium meditationum Sufficientiam pa- nunr. Efficatia vero, quam przrerea adearundem confurn. mationem requiri fancitum eft, tunc inducitur, cum rerum vericas ad animi familiaritatem iamdeduda pri* mo efficitur viuida cx adicdione ccrtz alicuius fimiiittl dinis,quz]emper fumeda erit ab iis quz magis fune no- ta fenfibuique proximiora, naro tales fimilitudines ap- tantur pifcipuc phancafix.!taque,dum ab ea plene am- plexantur, veritatis vis in eifdcm vigens illam ira replet ac vberem reddir,vt feofus ac affedus infer iorcs,quibus ex Naturx difpofitione prxricirur.nccdfarib attingat Sc prouocet.cblque Ii forte morofiores inucnerit ccrtif. fimis veritatibus innixa vehementius impellat fcu com- primar. Tunc verb ipfa vernas appellari potem non tant um viuida , fed etiam vrgens ac vehemens. Anima verb his impulfibus , prout decet , obtemperante , ea- dem veritas appellanda erit, non cantbm familiaris , vi- uida,ac impellens, fed etiam regens & moderans, nam fle cltcrnos adus ad libitum pariet , Se tam 1 i epcllcn- tibus quam i diuertentibus tutos reddet , cx quibus o- ritur interna animz quies. C A F V T XII. Ve dc jr.in.tr a confulendt ruttone. • Ekcvksi* his quz redx fed non perfe- dz confulendi ac exequendi rationi vtcuque prodeffc poliunt, nonnulla dicenda funt circa deprauatam eorundem rauoneui quz x.nula- rur deprauatum logicz vfum. nam deceptionem fimili- rer intendit, ea amplexatur quz vc viranda demonftraca fuere , ac Sophiftas parit , illis tamen longe deteriores, qui profiientcs veritatem falficatcm docent, hienim (quod abhorreri magis debet) lc probitatis ftudiofos afferunt. Se rcipfa ptauitatem amplexantur , cxerccht, ac paffirn effundunt. Quanuts aurem fingubs logice dodrinz abufibus certi aliqui moratis feientizabufus obiicere poffint: ( nam proportio quam totum ad to- tum habet ad vrriulque totius parte» ex neceffitateex- tenditur)nihiIominus admonuilfcfufficiet , omnes mo- ralis fcicntiz abufus deprauarafque confiliorum aca- dionum exercendarum rationes colligi polfecx fi»nu- lattonc. hxc nempe proportionem retinet ad xqumo- cationis fallaciam, in qua exrcra omnia, logici dcci- pient», virtute contineri nouimu*. Sicuti autem xquiuocationes conceptum quidem excitare videntor, fed vere nullum conceptum pariunt, & voces zquiuocz aliquid videntur obiicere, led nul- lum certum fignificant , erdemque dum in argumenta- tionibus medi; termini fuftinent patrer 8c prxmiffarum vnamquamque ingrediuntur in maiori propofitioncv- num fignificant, Sc aliud inminori : ira fimulationes a- liquod certum videntur aiferre , fed nihil aifcrunr. nam qui (exempli gratia ) Sapientiam fimulanc , plurima percurrere ac tangere folent, fed rcipfa nihil dicunt ,& fle dum negotia tradant, fa da fle drda manifefte dif- crcpnnt. laudant fiquidem virtutes, Se in vitiis detinen- tur: celebrant pietatem ac catitatcm,fcd iinpi£ viuunt, Se fingulaad proprium commodum dirigunt : repre- hendunt ambitionem & auatitiam, & nihil magis o prant quam honorari Sc in pecuniarum coaceruationi- bustoto corde incumbunt: Ingenuitatem ac animi pu- ritatem quamrnaximi profitentur, cilin nihil finccrc di- cam feu faciant : quos odio profequuntur , fumnu amo- jrisfignis decipiunt, paiuis fiquidem benefietis eos af- ficiuntrVta ptxftautiorjbus facilius retrahere poffint, fle aliquando penitus obruere : quos diligunt odifTe affe • runt , cadcmque cft exterorum omnium ratio. Hxc vt- I cunque percipere non parum prodcft,vc caucantur. Suendum tameu cft dillimulationcs, quas parentas’ v, UA 359 Vniucrf Tnft. ad hom. pcrf. 360 ad filiorum Se Imperatorem jd totius exercitus commn dum quandoque exercere Tolene, reprehendendas non etfe,fcd laudandas potius, przteitim fi mendacia cauci tur.ldcm afferendum efl circa fimulationcs quibus iidc Imperatores hoftes deludere conantur', bello fiquidem indi Ao.nili nouz intercedant fponfiones, partium vna- quzque profitetur aperte fc aliam oppugnaturam fcu arte, (eu violentia, feu vtrtfqoe.ltaque deceptio decepto potius quim decipienti vitio aieribenda cfl.Et hxc qui- dem rct pondent Sophiflis deceptionibus.quz rede ex- erceri videatur , cdm feu iuniorum ingenia acuere , feu aliquorum pcruicaciam refrangere intendunt. In reli- quis fimulatio omnis , pnefertim cum ad malum tendit: tanquam hununx locicratis peftis fumme dcrcftanda e fl Sententia ver6,qua alTcrirur, Artem arte fallendam efTc , tunc tantummodo rede retinetur, cAmpeffima fimulationis ars optima Prudentip arte deluditur. Si- quia autem vitium etiam vitio oppugnandum dicat, hic vitiorum potius fautor, quim oppugnator cenfendos erictuncenim res ad id dcduccnnir,vt plutes, dum de ceptionesvitanr,deceptionibus incumbant, breuiqu* labe hac peffima omnes inficiantur. C a p v r XIII. De conterr.pUtto/ Mrrt ptreurfitrum vmtm , hotntntnn perjeii tonem tndufirt.i pancmUm. j V * ab humanorum aduuin dircArice ph ntofophia videbantur expetenda, iam cnar- 1 rata funt.Rcliquum cfl, vt demonftrcntur vi S res virtumquc concuifus tam prxfcntis quam przcedefltium contemplationum , quas certa ferie per- currimus , ad hominum perfedionem propria qua- dam ratione inducendam . ad hanc enim omnia dire Aa funt. I d vt re Ac fiat, fingere liceat has humanat perfc Aio- nis partes arborem aliquam magnam ac proceram for. mare, illarumquevnamquamqucinca munus aliquod {uftincrc . hac fiquidem fic concepta , facile patere po- terit , ea quz innoft rarum contemplationum exordio confiderata fiierc , talis arboris femen decentiflime appellari pofTc . colligunt enim omnium veritatum vim , animumque fapicntiz amore vehementius vr- gent , vcrlque ob id feminalem naturam referunt. Qux in logicis dcmonflratafunt , ciufdem arboris radices pariunr ac cffundunt.nam rationem ad proprias operationes certa lege exercendas reddunt paratiorem ac firmiorcm,fimulquc iplutnfcirc ad quandam diilm- Aionem ccrrioi^mquedifpnficionern perducunt, quod vere nihil aliud cfl quam induftriz pcrfeAionis radices extendere ac firmius defigere. Ea ad quz mens noftra exprimx fcientix curfu per- dudaefi.ob lentendarum fublimitatem ac certitudi- nem, ex quibus exterat fcientix oriuntur ac fuftinen- tur, trunci firmions,ad quem omnis radicum vis con- currit , munia obibunt. Ipfa veri naturalis philofophia his innixa, ac eadem ad propria contrahens, prxeipui cuiufdam rami ac ma- ximi naturam maiufcfle recinet. Demum, hzc moralis fcientia aper* imitatur rami huius prxeipui prxcipuos furculos ac iam gemmatov nam ea ratione a naturalium contemplarionibus oritur» vt fcire noflrum , quod ex pixccdentium decurfu pro- priam refolutionem eonfequitur , ad confummatam plenitudinem deducat, iam enim percurfis omnibus y- niucrfalibus nontanttlm deuentumeft ad certam Dei legem 1 quz vnica cxiflens fingulis hominibus certa ac determinata ratione prxcfl , fcd etiam ea omnia in me- dium allata fuere qup ab vnoquoque homine attenden- da funt , quxqae licet refpcdu proferentis vmuerfa- lium vim retineant , rcfpcAu tamen audientium parti- cularia videntur reddi. » ^um prxfentis contemplationis decentes v- I us ad decentia confilia, ad decentes fer mones opera- tiondfquc,ac ad decentia opera rcipla impellcnr, .i.niil- que fcientix, ad Sapientif effufiones fumme expetendas parient, hi gemmati furculi propria folia.florcs, ac fru- dlus ferent , huiutque pixAjnt ilfimx arboris omnes ef- fundentur vires : rcAa fiquidem confilia , dum fingulis prxfunt Sr fingula regunt ' fi in iam conflituta fimilitu- dmcDetfiflatur)fohorum munia affument: operationes quz decentem rerum, ac perfonarum difpofitionc m in- ducunt,feu ad moralium virtutum,reAarumquc facul- tarum adeptionem dirigunt, vna cum moratis collocu- tionibus, flores,hique fuauitcr olentes cenfcri poterut: operationes, quz virtutum optimarumque facultatum re&um vfum continent, Ut fermonet catundcm optr,- tionum vim compltacnm vni cum illarum operibus, fru Auum naturam objicient. Enixius orandum efl,vt fumtnusIuftitieSol ac totius Sapientix auAor , noflram hanc arborem hominumque mentes diuinis irradiationibus calefaciat, aura fpirita- li recreet , rore diuino reficiat/ontibus pluuiaque pre- flantiori alfiduc irriget atque afpergat , ne rede coo- cepta putrefeant , fafeinentur , fcu comburantur, fcd admirabili ipfius prouidentia, vndequaque tura ac fura- me Ixta , fimulque ad pleniorem maturationem perdu- cta , homines his foliis tegant ac munianr , his floribus ornent exhilartaque, & his frudibus faluberrimc nu- trunt atque impinguent. { •> /Nome compiuto: Filipppo Mocenigo.