GRICE ITALO A-Z L LAN

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Landi: la ragione conversazionale e la semiotica economica – prinzipio di economia dello sforzo razionale – filosofia lombarda – scuola milanese – scuola di Milano -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Milano). Abstract. Grice: “I have often been criticized as proposing a conversational variant of the homo oeconomicus, which indeed should then read as homines oeconomici!” In his epilogue to his compilation, Grice mediates on the very structure of his model of conversation as rational co-operation. The economic basis is obvious. It is Grice’s view that the goal of conversation is the maximally mutual ‘influencing’: no time or energy to waste! Landi held a very similar view – which made him particularly unpopular in Italy, the land where the lemon tree grows! Kewyords: Landi, Grice, homo oeconomicus. Filosofo italiano. Milano, Lombardia. Grice: “I would call Landi a Griceian; but he’d call me a Landian!” Studioso della dottrina del ‘segno,’ vis-à-vis- scienze umane e antropologia, apportato un notevole contributo agli sviluppi alla semantica (senso) e la pragmatica (prassi, pratica – ragione pratica) -- crt, cercando di unificare la dialettica romana e fiorentina  con quella oxoniense. Diplomato al Regio Liceo Ginnasio Alessandro Manzoni, si laurea a Milano. Studia a Pavia. Insegna a Padova, Lecce. Riceve, e Trieste. La sua opera si può suddividere in tre fasi. La prima riguarda studi su la prassi (ragione pratica), nonché l'analisi dei processi di “segno.” La seconda fase propone una teoria della “produzione” del segno intendendola come teoria del lavoro cui fondamento è l'omologia tra la teoria del segno e so-miscalled aeco-nomia. (cf. Grice, P. E. R. E.). La terza fase studia l'intricato rapporto tra il segno e la ideologia e teorizza l'”alienazione” dell’usuario del segno (ego/alter/alien). Opere: Pratica communicativa (Bocca, Milano); “Segno” (Manni, Lecce); “Significato, comunicazione e parlare comune,” – cfr. Grice, “SignificARE, communicARE, impiegare, implicARE, -- ‘common’ is Landi for Grice’s ‘ordinary’ as opposed to extra-ordinario. Marsilio, Padova. La semiotica e  “Segnare” come lavoro e mercato, -- cf. Grice against an utilitarian and pro a Kantian account of the rational effort – but remarks in the “Retrospective Epilogue” about his concern with ‘rationality’ as being co-operative. And Grice’s remarks about the independence of the two thesis: semiosis as rational and semiosis as cooperatively rational. Bompiani, Milano, Segno ed ideologia (Bompiani, Milano), “Segnare” (Bompiani, Milano); “Ideologia” (Mondadori, Milano); “Metodica filosofica e semiotica -- scienza dei segni, o teoria? – cf. Grice on philosophical psychology,’ folk science of psychology – ceteris paribus – ‘law’ of the science of psychology --. The laws of psychology – “That’s why we call them ‘psycho-logical’ concepts, or theoretical terms, -- psychological theory --. Theory Th.  (Bompiani, Milano). Cf. Grice on the boundaries of ‘mean,’ and the idea of ‘consequence,’ y is a consequence of x, x means y. Il corpo del testo tra riproduzione sociale ed eccedenza, Scritti su G. Ryle e la filosofia analitica” (il Poligrafo, Padova); “Semiotica Filosofia del linguaggio  su ferrucciorossilandi.c om. Grice: “Landi takes economics seriously, as did Aristotle – unfortunately, those researching onto Landi hardly quote from Aristotle!” “While the Italians think that Landi is being very Original, we at Oxford don’t! Game theory, strategy theory, and efficiency theory are all basic to ‘oeconomica’ in most pragmatic models of efficient communication – “Information is like money!” – Cf. la teoria del valore e le formulae dell’egoismo, l’altruismo o non-egoismo, Meinong. Teoria formale del valore. I valori egoistici risultano espressi con le lettere T e e te1 Hay Ja, Un Un,, Tv Uy. Gli valori altruistici sono espresso con le lettere: i. I valori neutrali sono espresso colle lettere : Ym. Siccome non si propone di dare una teoria compiuta dei fatti concomitanti di questo o quello valore, ma solo di ANALIZZARE tal unicasi va   speciali, così, quando adopera i simboli senza l'indice soscritto, intende significare il valore egoistico – con la lettere ‘e’ sottoittesa. Questi simboli possono esprimere questo o quello BENE, ma anche questa o quella volizione a questo o quello BENE riferentisi. Per indicare una volizione, si adopera il stesso segno *fra parentesi quadratti*. Infine, si suppone, di regola ceteris paribus,che la circostanza concomitante sia sempre una sola, la quale, insieme alla volizione, formi ciò che chiamamo il “bi-nomio” della volizione. Se le circostanze sono più, allora si forma un “poli-nomio” della volizione. La precedenza di una lettera in un binomio o un polimonioindica il valore principale, sia desiderato o sia attuato. In che modo i fatti concomitanti del valore sono connessi collo scopo della volizione? Siccome ogni scopo di volizione è anche un oggetto di valutazione, la domanda può formularsi così. Come i valori possono entrare in connessione tra loro? Si noti però che la connessione deve stabilirsi prima del cominciamento della volizione, giacchè questa volizione deve tenerne conto. Le co-esistenze casuali restano naturalmente escluse. Tra lo scopo dellla volizione e l'oggetto della valutazione concomitante possono correre varie relazioni. C’e una relazione d’identità. Ciò che il  artista o un politico come Mussolini crea non soddisfa lui SOL tanto, apparirà sempre in qualche modo come un BENEFICATORE di tutta una sfera di uomini – la nazione italiana. C’e una relazione di CO-ESISTENZA di più qualità di una stessa cosa, o anche di più cose. Per esempio, un tale VUOL comprare un piano che ha (+) un bel tono. Ma il piano ha anche (-) una cattiva meccanica. O un cane da guardia molto vigile (+), il quale però morde (-). O una macchina automobile che lavora bene (+), ma che fa rumore e fumo (-),ecc. C’e un nesso causale, nelle sue due forme: a) lo scopo è CAUSA di conseguenze valutabili. Il politico chi, per esempio, promuove il movimento e l' industria dei forestieri, mira ad arricchire la sua nazione (+), ma anche la de-moralizz (-). b) lo scopo non si può raggiungere che come EFFETO di dati valori morali. Per esempio: un fabbricante per  . Ora torniamo alla domanda principale. In che modo il valore morale di una valutazione dipende dai valori concomitanti, e,in caso di un simple bi-nomio della volunta, dal valore concomitante? Abbiamo distinto quattro categorie di valori, “g”, “T”, “u”, e “u”, le quali si applicano anche ai fatti concomitanti. Però il caso u si può omettere, perchè non accadrà mai, CHE SI VOGLIA UN PROPRIO NON-VALORE PER sè stesso. Rimangono così tre possibilità, le quali, liberamente combinate, dànno *dodici* casi che costituiscono la tavola dei valori. Per l'esame di questi casi bisogna pensare che ad un oggetto di volizione si aggiungano gli altri come fatti concomitanti, e osservare le variazioni di valore che questo intervento produce. La VOLIZIONE ‘POSITIVAMENTE ALTRUISTICA’ (benevolenza e beneficenza) è data da una formula. Il momento più importante è qui l'associazione della circostanza concomitante u, IL PROPRIO DANNO. È evidente che l'aggiunta di questo secondo momento accresce il valore di (i) e di tanto, quanto più grande sarà il sacrificio proprio. Indicando il valore con “W”,si avrà dunque: W(ru) > WV. Se invece si aggiunge “u”, IL DANNO ALTRUI, sia dello stesso beneficato (quando il beneficio produce pure un MALE al beneficato), sia di persone estranee al rapporto (quando per beneficare uno si danneggia altri), allora il valore della volizione con questa circostanza concomitante diventerà minore. E la formula sarà: W(ru) < W(r). Se la circostanza concomitante è pure in favore del beneficato, allora la formula sarà indubbiamente: guadagnare di più deve migliorare la condizione materiale dei suoi operai. W (rr)> Wr.   glianze. Invece L’AGGIUNTA DEL VANTAGGIO PROPRIO AL BENE ALTRUI nè diminuisce, nè aumenta il valore. La volizione egoistica è espressa dalla formula, la modificazione più grave qui si ha, quando al caso si aggiunge la circostanza del  MALE ALTRUI. Allora si avrà: W(gu)<W(9). Se la circostanza concomitante è invece “r”, il valore della volizione egoistica si eleva: W(gr) > W(g). Che poi alla volizione egoistica si aggiunga la circostanza secon aria di un ALTRO PROPRIO VANTAGGIO (plusvalia) o anche di un proprio danno, non modifica il valore di (g). Si avranno quindi le due egua W (99)= W (g)= 0 W(gu)= W(9)=0. Così pure si aumenta il non-valore, se oltre al danno principale si aggiungono altri danni. Epperò: W (UU)< W (U). Per quanto il caso sia inusitato, si può prevedere anche, che al male altrui si associ una qualche conseguenza buona, indiretta,  W (rg)= Wr. La volizione altruistica negativa o anti-altruistica è espressa con una formula. Se per attuare il danno altrui, si fa anche il danno proprio u, questa circostanza aggrava il male e aumenta il non-valore: W (uu) < W (u). W(UY) > W(u). Il fatto concomitante della propria utilità non aggiunge nè toglie al valore della volizione principale anti-altruistica. Si avrà quindi l'eguaglianza: W (ug)= W u. La somma dei risultati ottenuti si può disporre in un Quadro. W(rr) > W(v)? W(gr )> W(g)? W(ur)> W (U)? W(yg)=W(r) W(99)=W(g)=0 W(ug)=W(U) W(ru)<W(Y) W(gu)<W(g) W(UU)<WU) W(ru)>W(V) W(gu)=W(g)=0 W(uu)<W(U). Da questo quadro si rileva che le circostanze concomitanti con segno negativo non sono più feconde di effetti di quelle con segno positivo. Di queste ultime, “g” non modifica nulla, e “r” non dà risultati sicuri, come indica il punto interrogativo. L'influenza dei fatti concomitanti si può dunque riassumere così. Agisce aumentando debolmente il valore. ‘g’ non modifica nulla. ‘u’ diminuisce grandemente il valore. ‘u’ opera secondo lo scopo della volizione -- ora aumentando, ora diminuendo e ora non-modificando il valore. Si è già detto che sarebbe uni-laterale il voler giudicare del valore morale di una volizione dallo scopo ;che però, in quanto lo scopo prende parte alla determinazione del valore, l'altruismo positivo è buono, L’EGOISMO è INDIFFERENTE. L’altruismo NEGATIVO (malevolenza e maleficenza) è cattivo. Ora è importante constatare, che il senso in cui i tre momenti valutativi operano sui fatti concomitanti è completamente lo stesso La validità della tavola dei valori, dianzi tracciata, ma pure prevista. Allora il non-valore si ridurrà, nel modo indicato dalla in-eguaglianza: subisce variazioni, se cambia la qualità della volizione? Itendendo per qualità la differenza tra appetizione e repulsione, che però non deve equipararsi a una contra-posizione logica tra affermazione e negazione, i cui termini si escludano a vicenda, ma considerarsi come una doppia possibilità psicologica, di cui l'una abbia altret tanta realtà indipendente, quanto l'altra. Un'analisi della NOLIZIONE mostra, che esse si comportano egualmente come la volizione, solo che si applicano di regola ai valori “T”, “u” ed “u”, RITTENENDOSI ASSURDO (IRRAZIONALE) IL NON VOLVERE IL PROPRIO VANTAGGIO ‘g’. Indicando le nolizioni con (T) (ū) (T) = (non- T) = (U) (U = (non-- U) = ( ) (ū)=(non u) = (g). Lo stato subbiettivo di rappresentazioni ed i predisposizioni anteriore alla volizione è indicato con il concetto di “Progetto”. E siccome in questo stato abbiamo supposta anche la cognizione delle circostanze concomitanti valutabili, così al binomio della volizione o al polinomio della volizione corrisponde un binomio o un polinomio del progetto. Per indicare questi stati si adopera gli stessi simboli *senza la parentesi quadratti*. Osservando le volizioni in rapporto agli stati predisposizionali, l'analisi delle valutazioni dei fatti concomitanti può rendersi più esatta.  (ū) si possono fare le seguenti sostituzioni, che aiutano a trovare il corrispondente valore nella tavola relativa alle volizioni. Si ponga, per esempio, un bi-nomio iniziale della volizione “uu”, che esprima il mio desiderio di far male, al momento opportuno, a una persona, ma che non mi sia possible evitare, ciò facendo, conseguenze dannose pe rme,u. Se ildesiderio di non danneggiarmi prevale, allora non si avrà più il binomio (uu), ma l'altro (ūr), il quale dice che la volizione è risultata nel senso di non volere il male proprio, pur ammettendo che questa volizione abbia per circostanza concomitante y, cioè il bene altrui. In forma positiva la volizione finale sarà (gr). E così da una situazione iniziale negativa “vu” si riesce nella opposta gr (1). Questi sono i co-ordinati fra loro due bi-nomi di progetti, dai quali procedano due volizioni formalmente concordanti. Anche i due bi-nomi di queste volizioni saranno coordinati fra loro. Essaminemo la coppia dei due binomi yu-gu, dei binomi, cioè, che hanno la maggiore importanza pratica. Il primo bi-nomio esprime l'altrui bene col proprio danno. Il secondo bi-nomio esprime il bene proprio col danno altrui. Nel primo rientrano, nel senso o grado *massimale*, tutte le occasioni in cui si può affermare la grandezza morale di un uomo (magnanimita). Nel senso o grado minimale, i casi della più comune fedeltà al proprio dovere (to do one’s duty). La sezione di linea dei valori morali che comprende il MERITORIO e IL CORRETTO è tutta espressa da questo bi-nomio del Progetto. Laddove la sezione che va dal punto d'INDIFFERENZA al TOLLERABILE e al RIPROVEVOLE corrisponde alla negazione di questo binomio del progretto. Nel binomio “gu” sono espressi tutti i casi che vanno dal più SANO EGOISMO alle negazioni più delittuose dell'altruismo. Reciprocamente, la rinunzia a siffatte volizioni va dal semplicemente dove ROSO ALL’EROICO. Le volizioni che procedono da questi due bi-nomi comprendono adunque tutte le quattro classi di valori, caratterizzati in principio. I due bi-nomi anzidetti suppongono un CONFLITTO (non coooperazione) fra l'interesse proprio e l'interesse altrui. È evidente che dalla grandezza di questi interessi, dalla portata di “g” e di “Y”, dipende il valore morale della valutazione. I momenti “u” e “u” s'intendono compresi nella negazione di “g” e “y”. Intanto è certo che il VALORE EGOISTICO in cui “g” è congiunto con “u”, “W(gu)”, si trova sempre al di sotto del zero della scala, ed ha segno negativo. Mentre il valore altruistico in cui è congiunto con “u”, “W(ru)”, si trova al di sopra del zero ed ha segno positivo. Ciò posto, la funzione valutativa tra i termini dei due binomi dei pogretti si può scoprire agevolmente con una semplice osservazione. Sacrificare un piccolo interesse proprio a un grande interesse altrui ha un VALORE POSITIVO MINORE che il sacrificare a un piccolo interesse altrui un grande interesse proprio. D'altra parte chi non pospone a un grande interesse altrui un piccolo interesse proprio produce un non-valore morale più basso, che non colui il quale per una utilità propria rilevante non tien conto di utilità altrui tras curabili. Questo abbozzo di una LEGGE del valore si può esprimere nelle formule, nelle quali “C” e “C'” indicano le costanti proporzionali sconosciute, condizionate dalla qualità delle due unità “g” e “r”. Nell'applicazione di queste due formule all'esperienza si rendono necessarie talune modificazioni. Se poniamo I valori “r” o “g” eguali ai limiti 0 e 0,allora i calcoli diventano molto esatti. Per g per g. L’ESPERIENZA NON è però SEMPRE D’ACCORDO CON QUESTE FORMULE. Ognuno ammetterà che l'adoperarsi nell'interesse altrui si accosti l punto morale d’INDIFFERENZA, quanto più grande è quest'inteesse; e che il trascurarlo divenga nella stessa misura RIPROVEVOLE, “u” pposto costante e limitato l'interesse proprio da sacrificare. È F,  1 W(ru) = Cg -0 Y Y g W (gu) = - C per r = 00 per r = 0 lim W (ru) = 0, lim W(ru)= 0, lim W (ru)= 0 limW(ru)= 0, lim W (gu) = - 0 0 limW (gu)= 0 lim W (gu)= 0 lim W (gu)= – 00. pure evidente, che la trascuranza di un interesse altrui diviene tanto più INDIFFERENTE quanto più IRRILEVANTE è questo interesse. Epperò non si ammetterà da tutti, che il valore dell'altruismo di venga allora infinito, come nella seconda formula. Osservando però bene, questi casi non rientrano nel campo della morale. Si contrasterà pure che il valore del sacrificio di un bene proprio per l'altrui, cresca colla grandezza del bene sacrificato (formula terza). Ma l'esperienza prova che l'esitazione al sacrificio si fa maggiore quanto più grande è il bene cui si sta per rinunziare. Invece è da riconoscersi che non è esatta la quarta formula. Non si può negare ogni valore al bene che si fa ad altri, solo perchè NON si determina un CONFLITTO con un bene proprio. Le formule anzidette si debbono mitigare nella loro assolutezza, perchè si accostino di più alla realtà. Per far ciò, basta attenuare il valore di “g”, il che si può ottenere aggiungendo a “g” ogni volta una costante “c” o “c '”.  Queste formule non modificano i limiti funzionali dianzi ottenuti, ponendo r = 00, T = 0 0 g = 00. Cambia bensì la formula del quarto limite. Se g= 0: lim W (ru) = C, lim W(gu) = - ' Sin qui abbiamo considerato l'una variabile IN-DIPENDENTE dall'altra. Che avverrà però, se le variazioni si compiranno in entrambe le variabili congiuntamente, supponendo che “r” e “g” rimangano uguali fra loro per grandezza di valore? Sostituendo a “g” il simbolo “r”, le formule diverranno altri. Si avranno così le formule. Tr W (ru) = 0 9 + c g +di  e Y W(gu)= W(gu)=-C' ito Y W(ru)= C y- to' . Da questo risulta che il non-valore deve crescere e diminuire nello stesso senso o grado limite di “r” e “g”, e il valore in senso o grado di limite contrario. Consultando l'esperienza, si può riscontrare agevolmente che un oggetto, per esempio un dono, abbia lo stesso valore per chi lo dà e per chi lo riceve. Ora si domanda, regalare di più avrà un valore più alto o più basso del regalare di meno? Senza dubbio più alto. E se si contrapponga vita a vita, CHI SACRIFICHI LA PROPRIA VITA per conservare quella di un altro, suscita di fatto grande ammirazione. QUESTO è però IL CONTRARIO DI ciò che quelle formule esprimono. O “c” corre adunque correggere le formule e per far ciò introducemo un esponente di “g”, più grande dell'unità, e lo indicamo colle lettere “k” e “k'”. Le due formule diverranno così, rimettendo “y” al posto di “r”. Sicchè si avranno i seguenti limiti. A questo punto, il concetto di limite non hanno più bisogno di alcun'altra correzione. Per semplicità di espressione ponendo C= 1ek =2, la formula del binomio divienne W(gu)= T. È questa una formula a discuttere. . g2+1 ghto Y gkilt o W(gu)= W (ru)= C per r= 9 perr= g= 0 T g2+1 W (ru)= e Y e limW(ru)=00 lim W(gu) = 0 limW(ru)=0 limW(gv)=0. Preliminarmente non si ne ricava alcune conseguenze. Ogni pr getto offre a colui, che dovrà reagire con una volizione,l a doppia possibilità di fare o di tralasciare. Le due volizioni staranno, secondo la formula principale or ora  ricavata, in un rapporto di RECIPROCITà negativa, per ciò che ri guarda il loro valore morale. In secondo luogo, siccome una volizione di grande valore (positivo o negativo) o e MERITORIA O RIPROVEVOLE. Quella volizione di piccolo valore o e CORRETTA o TOLLERABILE, così potrà dirsi in generale che quanto PIù DISTANTI sono il NUMERATORE E IL DE-NOMINATORE della formula in una scala ordinale (1, 2, 3, … n), tanto più il valore della volizione e indicato dalle parti estreme superiore o inferiore della linea dei valori. Quanto più vicini o meno distanti sono invece quei numeri, tanto più l'indice del valore cadde verso il punto di mezzo di detta linea. La formula si applica inoltre anche ai casi di una volizione I cui scopo non siano accompagnati da circostanze concomitanti. Basta ridurla. W(9)=0(1). UU. Mentre la prima coppia esprime il caso di CONFLITTO D’INTERESSI, la caratteristica della seconda formula è la CONCOORDANZA O INTERSEZZIONE O COOPERAZIONE O CONDIVIZIONE gl'interessi propri con gli altrui, positive, o, come nella guerra o il duello, negativi.  Se il progetto offre l'occasione di congiungere con la mia utilità l'altrui, o se mi rappresenta un pericolo altrui nel quale scorgo un pericolo mio, la volizione corrispondente e espressa con (gr). V'è però anche la rappresentazione del desiderio di un male altrui, cui si associa anche la previsione di un danno proprio. La corrispondente volizione e espressa con “(uu)”. Il conflitto qui non esiste fra “g” e “y”, ma fra “g” e”v”, cio è fra “g” e -Y Questa riflessione ci fa subito applicare al caso attuale la formula principale del primo binomio. Così, go+1 Y. W(uu)= W (Y)= >.  Passamo ora ad esaminare un'altra coppia di binomi: gr g+1 1 T   (go+ 1)r. Mantenendo anche in questo caso il principio della RECIPROCITà negativa dei due binomi di progetto, l'altro binomio diverrà epperò la seconda formula principale così ottenuta e (1): W(uu)= -(g2+ 1)r. Le costanze rilevate in queste formule dimostrano sufficientemente che il valore morale è in relazione tanto con lo scopo principale della volizione quanto con i fatti valutabili concomitanti, com’era di sperare! Nome compiuto. Ferruccio Rossi-Landi. Landi. Keywords: implicature, homo oeconomicus. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Landi,” The Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Luigi Speranza, “Grice e Rossi-Landi a Oxford.” Luigi Speranza, “Grice’s principle of economy of rational effort and Rossi-Landi’s economical semiotics.” Luigi Speranza, “Grice and Rossi-Landi: over-informativeness and excess: the implicature” – The Swimming-Pool Library. Landi.

 

Luigi Speranza: GRICE ITALO!; ossia, Grice e Landini: la ragione conversazionale – filosofia italiana – Luigi Speranza (Firenze). Filosofo italiano. Landini suona un organo in miniatura del XV secolo Codice Squarcialupi Francesco Landini, o Landino, conosciuto al suo tempo come Francesco Cieco, Francesco delli Organi, Franciscus de Florentia (1325/1335 – Firenze, 2 settembre 1397), è stato un compositore, organista, poeta, cantore, organaro e inventore di strumenti musicali italiano. È uno dei più famosi compositori della seconda metà del XIV secolo, uno dei più acclamati del suo tempo in Italia. Biografia Nonostante la sua celebrità, le notizie sulla sua vita sono scarse e controverse. Molte informazioni biografiche derivano dalla cronaca del suo coetaneo, lo storico fiorentino Filippo Villani: Vite d'illustri fiorentini[1]; scritta intorno al 1385. Recenti ricerche effettuate negli archivi fiorentini, hanno permesso di documentare alcuni episodi della sua vita. Secondo il Villani, Francesco nacque a Firenze, quantunque l'umanista Cristoforo Landino, suo pronipote, indichi come luogo di nascita la vicina città di Fiesole. Francesco era figlio di "Jacopo il pittore", certamente Jacopo del Casentino, noto pittore della scuola di Giotto. Il nome "Landino", non compariva a suo tempo, e discenderebbe dal nome del nonno[2]. Diventato cieco nell'infanzia a causa del vaiolo, Landini si dedicò alla musica molto giovane: Villani racconta che da piccolo si consolava con il canto. Più tardi, il piacere e la predisposizione lo spinsero a fare studi musicali, grazie ai quali si affermò come compositore e "Magister". Nonostante la sua cecità, Francesco era in grado di suonare diversi strumenti a corda e divenne un virtuoso dell'organo portativo. Filippo Villani nelle sue cronache riferisce che Landini fu anche inventore di strumenti musicali, e cita uno strumento a corda chiamato Syrena syrenarum che combinava le capacità del liuto e del salterio, verosimilmente il predecessore della bandura[senza fonte]. Già attivo nei primi anni 1350, Francesco Landini fu anche poeta, e fu vicino a Francesco Petrarca[3]. Nel 1361 prestò servizio come organista a Firenze nel monastero vallombrosiano di Santa Trinita[4]. Secondo il Villani, Francesco fu incoronato di alloro a Venezia dal re di Cipro Pietro di Lusignano, "col parere di tutti i musici". Verosimilmente ciò accadde nel 1364, sotto il regno del Doge Lorenzo Celsi, in occasione dei festeggiamenti per la vittoria di Venezia sui ribelli di Candia: ivi era presente anche Francesco Petrarca. L'episodio tuttavia è messo in dubbio da Winterfield[senza fonte], nel suo libro su Giovanni Gabrieli, dove l'autore ritiene che l'onorificenza gli sia stata accordata solo come poeta; infatti il nome di Francesco, non compare nel catalogo degli organisti di San Marco del quattordicesimo secolo. Non si può escludere comunque che Landini a Venezia, abbia partecipato a una competizione artistica sull'organo di San Marco, anche senza esservi impiegato stabilmente come organista; infatti è dato per certo che, negli anni precedenti il 1370, il musicista si trovava nell'Italia settentrionale e che fu legato a Venezia, poiché è stato recentemente trovato il frammento di un mottetto Principium Nobilissimae[5], da lui dedicato ad Andrea Contarini, Doge di Venezia dal 1368 al 1382. Inoltre dai molteplici codici musicali, si deduce che le sue composizioni erano famose nell'Italia del nord e si diffusero anche in Europa; d'altronde la sua musica risente delle influenze d'oltralpe. Recenti ricerche hanno evidenziato che Francesco divenne cappellano nella Chiesa di San Lorenzo dal 1365, fino alla morte. Stimato e amato dalle autorità fiorentine, come il Cancelliere di Stato, Coluccio Salutati, prese parte attiva nelle controversie politiche e religiose dei suoi tempi; ebbe contatti con intellettuali e compositori italiani del Trecento, tra cui Franco Sacchetti e Lorenzo da Firenze, con il quale collaborò a Santa Trinita. Fu amico e influenzò Andrea da Firenze, che egli conobbe intorno al 1370. Nel 1375, questi gli chiese una consulenza tecnica per l'accordatura di un organo a Firenze, e si fece comporre cinque "mottetti", come attestano alcune ricevute recentemente trovate. Nel 1379 i due collaborarono ancora alla costruzione del nuovo organo della Basilica Santa Annunziata, e nel 1387 fu coinvolto in un altro progetto per l'organo della Cattedrale di Firenze. Francesco fu anche filosofo e seguace di Guglielmo di Occam, in lode del quale scrisse un panegirico in latino: Versus in laude loyce Ocham; e i testi di alcune ballate sono occamisti. Numerosi suoi contemporanei attestano la sua fama, non solo come organista, ma come compositore, cantore, poeta, nonché devoto e illuminato cittadino di Firenze. Descritto come uomo lietissimo, la musica del "divino Francesco, radunava e incantava folle di spettatori, e «la dolcezza delle sue melodie era tale da far scoppiare di gioia il cuore degli astanti». Alla sua morte fu sepolto nella Chiesa di San Lorenzo a Firenze. Il suo monumento funebre, un bassorilievo raffigurante il musicista che suona il suo organetto, fu ritrovato nel XIX secolo ed esposto nella chiesa di San Lorenzo. Opere e influenze «Musica son che mi dolgo piangendo, Veder gli effetti mie' dolce et perfetti Lasciar per frottol'i vaghi intelletti» (Testo di un madrigale tritestuale di Francesco Landini) La tomba in San Lorenzo Landini fu il più alto esponente della musica italiana del Trecento chiamata anche Ars nova. La sua produzione musicale a noi pervenuta è esclusivamente profana. Tuttavia esistono testimonianze secondo cui egli si dedicò anche alla musica sacra[senza fonte], anche se nessun lavoro è stato autentificato. Ammiratissimo dai suoi contemporanei, in epoca moderna non si conosceva più alcuna composizione di quest'artista finché, nella biblioteca imperiale di Parigi, fu scoperto un manoscritto in-4º, di cui nessuno scrittore aveva mai parlato, dell'inizio del quindicesimo secolo e intitolato Cent quatre-vingt-dix-neuf chansons (sic) italiennes à deux et à trois voix, tra cui ve ne sarebbero cinque del Landino. Lo studio delle composizioni del manoscritto rende giustizia agli elogi fatti a questo autore. Vi si trova più dolcezza e un sentimento dell'armonia più delicato rispetto agli altri compositori della sua epoca. Jacopo da Bologna è il solo che possa reggere il confronto con il Landino. Un altro manoscritto, appartenuto al celebre organista Antonio Squarcialupi ed ospitato originariamente nella biblioteca ducale di Firenze, sembra essere un doppione di quello conservato alla biblioteca imperiale, poiché contiene i medesimi canti degli stessi autori, particolarmente di Landino. Ciò che è giunto a noi è rappresentato da 89 ballate a due voci, 42 ballate a tre voci ed altre 9 che esistono sia nella versione a due che in quella a tre voci. Oltre alle ballate ci sono pervenuti un piccolo numero di madrigali. Secondo alcuni studiosi, Landini avrebbe scritto anche i versi per alcuni dei suoi lavori. La sua produzione pervenutaci, rappresenta circa un quarto dell'intera produzione italiana del XIV secolo pervenuta fino a noi. I concittadini suoi contemporanei lo considerarono una delle glorie di Firenze. Quando Antonio Loschi, che era al servizio di Gian Galeazzo Visconti, mosse una famosa invettiva a Firenze, Cino Rinuccini indicò Francesco come musicista principe della sua città: «Avemo in musica Francesco, cieco del corpo ma dell'anima illuminato, il quale così la teorica come la pratica di quell'arte sapea, e nel suo tempo niuno fu migliore modulatore de' dolcissimi canti, d'ogni strumento sonatore e massimamente d'organi».[6] Anche Coluccio Salutati ne tesse le lodi al vescovo fiorentino in una missiva, perché «glorioso nome alla città nostra e lume alla chiesa fiorentina proviene da questo cieco».[7] La trascrizione dell'Opera Omnia di Francesco Landini è stata curata da L. Ellinwood [8], l'edizione critica da L. Schrade[9] Cadenza di Landini Lo stesso argomento in dettaglio: Cadenza § Cadenza di Landini. Landini è l'eponimo della Cadenza di Landini, una formula cadenzale in cui il sesto grado della scala è inserito fra la sensibile e la sua risoluzione sulla tonica. È una cadenza molto frequente che si presenta nel nord dell'Italia dalla metà del XIV secolo, e che in seguito fu ereditata dai compositori franco-fiamminghi. L'eponimo fu attribuito dal musicologo tedesco A.G. Ritter nel 1884, che descrisse la struttura di questa cadenza nell'analisi della ballata Non arà mai pietà[10]. Nelle sue opere Francesco Landini la caratterizzò armonicamente e ritmicamente, spesso introducendo l'alterazione sensibile[11] e fu il primo a usarla sistematicamente[12]. Composizioni Si possiedono, di Landino, a tutt'oggi: 9 madrigali a 2 voci 2 madrigali a 3 voci 1 madrigale canonico a 3 voci 1 virelai a 3 voci 1 caccia a 3 voci 91 balli a 2 voci 49 balli a 3 voci (8 delle quali in una versione a 2 voci) 1 triplum di un mottetto 3 frammenti di altri mottetti Discografia Cantasi come, laudi e contrafacta nella Firenze del Trecento, Ensemble San Felice direzione Federico Bardazzi, Bongiovanni 2015 L'occhio del cor, La Reverdie, Arcana / Outhere 2019 Note ^ Filippo Villani, Liber de origine civitatis Florentinae et eiusdem famosis civibus. ^ Nino Pirrotta, voce Landini (Landino) Francesco in, "Die Musik in Geschiche und Genwart, allgemeine Enzyklopädie der Musik" von Blume, Vol. VIII Bârenreiter , Kassel-Basel, 1960, coll. 163-168. ^ Anna Chiappinelli, "Le due corone", in "La Dolce Musica Nova di Francesco Landini", Sidereus Nuncius, 2007, 55-99. ^ F. D'Accone, "Music and Musicians at the Florentine Monastery of Santa Trinita", in "Quadrivium", xii (1971), p.131. ^ Nino Pirrotta, Franciscus Peregrae canens, in Col dolce suon che da te piove p. 7-11, SISMEL, ed. Galluzzo, 1999. ^ Rif. in G.Carducci, «Musica e poesia nel mondo elegante italiano del secolo XIV», articolo pubblicato su Nuova Antologia in due puntate, il 1º luglio e il 1º settembre 1870 e ora in G.C., Prose, Milano, Garzanti, 1987, p.161 ^ A.Wesselofsky, Il Paradiso degli Alberti e gli ultimi trecentisti, Bologna, Romagnoli, 1867, app.10 al vol.I ^ L. Ellinwood The Works of F. L. Cambridge, 1939 ^ L. Schrade Polyphonic music of the fourteenth century, vol IV: the works of F.L. Monaco di Baviera, 1958 ^ David Fallows, voce "Landini cadence" sul Grove Dictionary of Music and Musicians. ^ Anna Chiappinelli, "Il Dolce Stil Novo della Musica", in "La Dolce Musica Nova di Francesco Landini", Sidereus Nuncius, 2007, 104-05. ^ M. Long: ‘Landini's Musical Patrimony: a Reassessment of some Compositional Conventions in Trecento Polyphony', JAMS, xl (1987), 31–52 Bibliografia Richard H. Hoppin, Medieval Music, New York, W.W. Norton & Co., 1978. ISBN 0-393-09090-6 Kurt von Ficher, "Francesco Landini", The new GROVE Dictionary of Musics and Musicians, Vol. X, MacMillan, London, 1980. "Col dolce suon che da te piove", studi su Francesco Landini e la musica del suo tempo: in memoria di Nino Pirrotta, a cura di Antonio Delfino e Maria Teresa Rosa-Barezzani. SISMEL, Ed. Galluzzo, 1999. ISBN 88-87027-46-3 Alessandra Fiori, Francesco Landini, Palermo: L'Epos, Chiappinelli, "La Dolce Musica Nova di Francesco Landini (Una Favola Medievale)" , Sidereus Nuncius, Voci correlate Ars nova Altri progetti Collabora a Wikimedia Commons Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Francesco Landini Collegamenti esterni Landino, Francesco, su Treccani.it – Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Modifica su Wikidata Arnaldo Bonaventura, LANDINO, Francesco, detto anche Francesco cieco, in Enciclopedia Italiana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1933. Modifica su Wikidata (EN) Francesco Landini, su Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. Modifica su Wikidata Alessandra Fiori, LANDINI, Francesco, in Dizionario biografico degli italiani, vol. 63, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2004. Modifica su Wikidata Opere di Francesco Landini, su MLOL, Horizons Unlimited. Modifica su Wikidata (EN) Spartiti o libretti di Francesco Landini, su International Music Score Library Project, Project Petrucci LLC. Modifica su Wikidata (EN) Francesco Landini, su Discogs, Zink Media. Modifica su Wikidata (EN) Francesco Landini, su MusicBrainz, MetaBrainz Foundation. Modifica su Wikidata Francesco Landini: Lista delle opere e discografia in inglese, su medieval.org. Portale Biografie Portale Medioevo Portale Musica classica Categorie: Compositori italiani del XIV secoloOrganisti italianiPoeti italiani del XIV secoloMorti nel 1397Morti il 2 settembreMorti a FirenzeCompositori medievaliCompositori di madrigali[altre]. Nome compiuto: Francesco Landino. Francesco Landini.

 

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Landino: la ragione conversazionale e l’implicatura conversazionale della sforziade degl’italiani – filosofia toscana – filosofia fiorentina – scuola di Firenze – scuola fiorentina -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Firenze). Abstract. Grice: “As the Italians say, if the Greeks have the Illiad, and the Romans the Eneide, why can’t they have the Sforziade? It’s different for us Anglo-Saxon types who have to deal with Berewolf, the monster, and the critics!’ In his epilogue to his compilation, Grice confesses the striking resemblances between the dialectic proposed by Aristotle – in Topics, Nicomachean Ethics, and Posterior Analytics – in terms of this progress from the many (the lay) to the few – the professional philosopher. Landino may be thought of as promoting that type of dialectic in his native Firenze. Firenze had to compete with Rome, and she did it successfully! Keywords: Oxonian dialectic, Athenian dialectic, Florentine dialectic, Grice, Landino. Filosofo italiano. Firenze, Toscana. Grice: “I love the way a philosopher can be judged by his fellow citizens and by furriners: Landino’s “De Anima” fascinates the Germans, for example! While his poetry fascinates the Americans, as I Tatti testifies!” Nacque da una famiglia originaria di Pratovecchio, nel Casentino, e compì gli studi in materie letterarie e giuridiche a Volterra. Gli venne affidata presso lo Studio fiorentino la cattedra di oratoria e poetica che era stata del suo maestro Marsuppini: L., sostenuto dai Medici, e stato avversato da non pochi personaggi in vista, come Rinuccini e Acciaiuoli. Tra i suoi allievi ci furono Poliziano e FICINO (si veda). In quel periodo ricopre anche incarichi pubblici, facendo parte della segreteria di Parte guelfa e della prima Cancelleria. Tra i suoi viaggi, spicca quello a Roma. La sua Xandra e una raccolta di componimenti dedicata inizialmente ad Alberti e de' Medici. In campo filosofico scrisse III dialoghi: il De anima, le Disputationes Camaldulenses e il De vera nobilitate. La maggiore fama nei secoli di L. e però legata alla sua attività di commentatore dei classici. Diede alle stampe il Comento sopra la Comedia di ALIGHIERI, su ORAZIO e su VIRGILIO. Traduttore dal latino in fiorentino della Storia natural di PLINIO e la Sforziade di Simonetta Il volgarizzamento pliniano e un vero e proprio evento. Per la prima volta la plebe puo leggere la più importante e vasta enciclopedia del mondo romano -- tra i suoi lettori Pulci, Colombo e Vinci. Per i meriti acquisiti, la signoria fiorentina gli assegna una torre nel Casentino e una pensione. Venne ritratto tra illustri fiorentini a lui contemporanei da Ghirlandaio nella Cappella Tornabuoni di Santa Maria Novella. Altri saggi: “Orazione alla Signoria fiorentina incipit della Historia naturale tradocta di lingua latina in fiorentina”; Xandra, “De anima”; “Disputationes Camaldulenses; “De vera nobilitated”; “Comento sopra la Comedia di Dante”; “Commento a Orazio”; “Commento all’epopea eroica di Virgilio”; “Historia naturale di Caio Plinio Secondo tradocta di lingua latina in fiorentina al serenissimo Ferdinando re di Napoli”; “Orazione alla Signoria fiorentina quando presenta il suo Commento di Dante, Firenze, Niccolò di Lorenzo, Formulario di epistole, Firenze, Bartolomeo de' Libri. Il testo si può leggere in edizione critica. Carmina omnia ex codicibus manuscriptis primum edidit A. Perosa (Firenze); “Disputationes Camaldulenses” Lohe (Firenze, Sansoni); C “De vera nobilitate, M. T. Liaci, (Firenze, Olschki); R. Cardini, La critica del Landino” (Firenze, Sansoni). Dallo stesso studioso è stata allestita la raccolta: C. Landino, Scritti critici e teorici, Cardini, Roma, Bulzoni, Comento sopra la Comedia, I-IVProcaccioli, Roma, Salerno editrice, Questo commento è stato solo parzialmente edito (la sezione relativa all'Ars poetica): Cristoforo Landino, In Quinti Horatii Flacci Artem poeticam ad Pisones interpretationes, G. Bugada, Firenze, Sismel, R. Fubini, Quattrocento fiorentino. Politica, diplomazia, cultura, Pisa, R. M. Comanducci, Nota sulla versione landiniana della Sforziade di Giovanni Simonetta, «Interpres» Uno studio complessivo, sia filologico sia storico-culturale, dell'opera in A. Antonazzo, Il volgarizzamento pliniano” (Messina, Centro di Studi Umanistici). Questo testo proviene in parte dalla relativa voce del progetto Mille anni di scienza in Italia, opera del Museo Galileo. Istituto Museo di Storia della Scienza di Firenze, Orazio, “Artem poeticam ad Pisones interpretationes. G. Bugada, Firenze, Sismel-Società internazionale per lo studio del Medioevo latino, Galluzzo, Enciclopedia Dantesca, Roma, Istituto dell'Enciclopedia italiana Treccani, Dizionario Biografico degli Italiani, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, A. Antonazzo, Il volgarizzamento pliniano Messina, di Studi Umanistici, Treccani Enciclopedie Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Enciclopedia Italiana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Dizionario biografico degli italiani, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, Lee Sorensen. ALCUIN, Ratisbona. Liba secundus u aut Eandetn otionanft in anibus denrchedas. Ars enim natnratn quoad ua Itt feropq imitatur. Sed nefeio quo pado cum de eqmalo quod iti vita Kiriorio iMispa natura nucttigadum nobis propofuannus:iam fecundo in naturam rela« bor.lta^ bacomifla ad illud tademrueamusipcimunique omnibus PHILOSOPHIS omnibmi cbtifiianis audoribus non in eo quod ab ad ione proueninfcdin fo» h ratione coUocemus. Non enim quid fadum iinfed qua mente fadum animad uettunt. Quapropter quatuor ueluti principia ponunt. Cum enim fe nobis ilu quid offert: mouctuc ea te fic oblata uis quzdam animorum nofttorums ut illam cognoscat: tandem p decernit aliud bonum efTc aliud contra maium. Quapto ptrrcumiam feferes obtuleritrcum iam fecundo loco (it de ea iudicium fadumt adtamr tertio loco uoluntast ut hoc quidem fequamur. Illud vero fugiamus. Qua quidem uoluntate ita iubente motus poftremo in corpora infurgut : ut id tncmbræzc quantur quod noiunusancea de creuerit.Ncffi igitur a duobus illis ptimisprindpiisnetp ab boc poftremo uitiumfpedatur:led a voluntate qua in ordine tertiam pofuimust. Non enim eo Verres pcccauit quod tabulz ftgnac ac reliqua ftculorum preriofilTima fupeliez illi fefe of Ferreti Non rurfus quia iudica ret forefibi ex ufu huiufccmodi ornatu abundaretfcd quia rapere uoluit cu uf«p adeocz fola uoluntate res pendat: ut etiam ft non rapuerit :tamen quia rapere uo luerit fitelus commifllim fitx Non enim interfecerit ne an non interfecerit: fed uo lueiitne interficere in culpa eft:Defueruntuires. P.CIodio quominus Annium Milonem oeddere pof Tetx. Qua quidem in re fi naturz uitium quzras t pcccauit ea uis:quzmentis propofitum non implcuit:fi uero ad morem teconuertas non aduscorpord motus fed uoluntatis adus crimen concipit: Dicetur iure homi dda Clodius quia Milonem uoluit ocddere: Fac autem ocddifte cum minime ta men uoluerit exddere ftarim crimine abfoluetur. Qui enim non ex uoluntate: fed uel ex infirmitate uirium quas modo pofiii vel ex insdiia rem quampiam c6 mittunnii non modo culpa carent: uCTum etiam cdmiseratione fzpistime digni putanmr. Quis enim cum illud de Cephalo in procrin legit etiam fi fabulosum putetmon iolum illum crimine liberat: Sed fumma infupercomifetatione profe quituRcum animadvertat hominem ex infdria dum feram uulnerarc putat: ca tifiimam fibi coniugem percu Eiffeteuius morte in summum moerorem acludu paulo postcafuruseifett Vides igitur auolutatisadu ueluti a fua origine uitium in monbus flum: Verum cum iam conftet imbedllitatem adionis prouenire ex infirmitate primi agentis rem hanc planius exponendam cenfeo: Videamus ita in quo defidatuoluntas ante commifllim fadnus. Qui quidem defedusfibi a natura non erinfemperenimadbzrct/ femp pcccaret:ne rurfus eftcafu bc for luna:eflet enim extra nos. Est igitur uOluurius.S'ed ut uideasundeifit error boc ædpe. Visdus rd quz agit ab eo agente perficittu quod fupra fe eft: Donec enim id quod fecundo loco agit perfeuerat in ordine primi agentis munus fuum abfo lute peragit:Sinautemao illo declinet nullum iam remedium eflqn aut fiatim aut paulo poftdefidattin gyrum uertitutdrculus qui manu humana torquef. Hic idem fi nunu dedinet a mom ceflabit. Ergo igitur ut ad rem redeam nupa dicebam duo cflic pdndpiarquæ uoluntatcm aateire ntt Res quz fefe nobis oSu a : k [ t Oerumniobonp nttitt K uii gucdam ilfas oblatu fufdpiatt At cum qiiicgd bnhi!!»ttb£ A Ut moueri poffifaliguidhabeat proprium a quo moucaturmoo omnis pcrap et di uis omnem appetitum mouebit. Nim quz fmlibilia percipit cum dutaiatape petitum qui a renfibus e(i mouere ualai Ratio autem proprie uoluntatem mouc biti Rurfuscum latio varia bonorum genera percipere poiritcuiuilibetautcm et proprius finist Etit uoluntatis quoque pprius nnis k primum quo moueatiu n5 bonum quodlibetifed certum aliquod ac pncfizum.Siigit" mensnofira acuolo tas perceptione eius rati6ismoueac7quz tedum bonorum malotu iudiciui B teneat reda indeadio exorictur. Sinautem ab iis ezorit" quz falfo fenfuum iudb do bona efle deæta Tunticum minime flnt bona Ibtim peccat in uiu 6tmorib9 uoluntas. Peiueriio igit" ordinis qui est ad rationem et ad proprium finem gignit peccatum in adione. Ad rationem quidem cum ad fubium fec fiis perceptionem voluntas fertunin id quod fi rede pcrfpidas bonum non efiifcd quia fuis ilicee brisrcnrusdemulfitia Dillis bonum iudicatat. Efirurrus cum ratio ipfa minime decepta id bonum efle decemittquod uere bonum dici potcft.Hcx tamen tepore aut hocmodo bonum efie negatur. Voluntas tamen in id fertur nu llam ordinis tanonem babens.huiufccmodi igitut ordinis per uerfio uoluntaria eih pptc reaqi uitio non carets Loquacior fortalTc fum q par cfi in natura mali. Addam tamen ex iis argumentationibus quibus demonftracum efimalum nullam efienda am eflesati ob eam tem per fe fubfifierenon polle: facile animaduerti id aliquo in bono feroper efle oportere: Verum idem hac quoip ratione probatur. Cum malum dicimus priuationem dicimus:hoc enim iam conuicnPnuatio autem ipla K foima qua res priuatut in eodem funt.ld autem quod formz fubiidtur huiuTce modi cil ut fua natius facultate formam fufeipere ualeat. Hoc autem quis bona negabit cum eodem in genere et ipsa sive facultas sive potentia Scadus qui inde cll omnino confilhnt. Prxterea malum ta folum ratione malum didiT quia nev cct. At non ncKct malo. ElTc enim bonum fi malo pemitirm afiFcrrct. Nocet igitur bono. Nonautefi de rei forma loquamur noceret nifi in eoelTet. Quzenimcz citas polyphcmo nocebitinifi fit in polyphemo excitas. Verum cum uulum boa no opponatur quo pado utn idem erit fubiedum.oppofiro 9 t enim altc/alte tum pellinhoc fi dicas ita tibi refpondebo.Quicquid ens did poteft idem 8C boa num dicitunNon autem abfurdum cll ut non ens in ente fit:quzlibct enim ptia uatio in aliqua elTentia c(l:quz cll ens tamen non efi in ente fibi oppofito. Si enim czeitatem dico hoc non eos comune quide minime eft ut uifum ubi^ tola lat:Ergo non ell in uifu uelud in fuo fubicdo fcd in animaote. Q_ux quide om nia eo teduntiut non pofliit iu fummum malum inueniri:ut inuenitur fummn bonum.Quod enim fummum malum fututum fit id fine alicuius boni cofora tio elTc oportet. At nullum malum a bono omnino feparatu efle inuehies. C^ua doquidem ut paulo ante ofiendimus fuas in bono radices malu egit: et in eo luu ut Ita loquar fundamentum iedt:Ptztctea fi mihi dabis aliquid fummum malis fututum effe id ita fua eflentia malum futurum erit/ut fua eflenda fummum bo num clfc uidemus. At malum eflentiam nullam babæ iam demonfiratu efi. Ita quod ptiouUD pdndpiii eft eus cflcpo^too cogn ellet pti IaP.Vitg«M.AIl^o.Liba tettius cipranificflct caura iitidepcadcrettt Dafiautcaurambotiucfre dirimus. A 4 de et boc^uTa enim qux per fe caufa diatunfcmpcr prior eft illa quz per accidens caula dicitur. At malum non efi caufa niri per accidens.Non igitur inuenimr (u Inum malum.Hatc funt quæ de plurimis longecp «ccllenrioribus quz Leo Baptista memoriter diluride ac copiose in tantorum uirotum confriTu difputauit t mcminil Te ualui.ln quibus cum abunde Laurentio fatilTadum efletxfol^ ia me* ridiemalccndi(ret:nos omnes ita adbottante Mariotto hofpite libeta Mimo to» Kzimusiillumf fecuti ad tefidenda corpora difi:ellimus. L. CAMALDVLENSLVM DISPVTATIONVM AD ILLVSTREM FEDERICVM VRBINATVM PRINCIPEM IN P. VIRGILIO MARONIS ALLEGORIAS. Um Satuissem cum fermonem illustrissime Federice litteris mandate quem Leo BAPTISTA Albertus no sine summa oiumquia et erunt admirarione: at(^ftu porede iis Homeris habuiflct inqbus. VIRGILIO j fundiflimam illam fcietiam i occultatcqua fummu bois bonum diuinitus defcribit et quU uia ad id Hcircamur mirificc exprimit: uercbar ne in nonui 1 holum reprehcnlionem incidcrem:qui cunria ex fui ingenii imbecillitate tnericntcs et Maronem ipfum nihil przter fabellas:quibus ociofas auditoru au icsdcledaret cdmctum ræ credant et nos pro arbitrio nodro quz dicimus ottu uia finxilTe exifiimcnt. Qui quidetn fi quid poctz fint: fi quam eorum origo ue tufia appareat fecum teputentifi q magna/q uaria dodrina plurimi in eo artifii< rioflorucrint confidcTcnncogoofccnt profedoid quod grauil Timorum PHILOSOPHORUM iudido comprobatum uidemus nullum efie feriptorum genus : qui autmagnitudine cloquentiz.aut divinitate iapictiz poetis pates fuerintr Qua quidem ce ARISTOTELE virum excellenti ingenio et doctrina pofi PLATONE om nino singulari motum crediderimrut eofdem prifds temporibus theologos poe tafi} fuine a£btmet;Et profedo fi poesis ipsa quid sit diligentius inturamur: fad k erit nofle non cfle illam unam ex iis artibusrquas noflri maiores quoniam reli quis excellentiores funt libctales appcllarunnin quarum una altera ue fiqui 0 o lucrunttin maximo funt femper pretio habiti:fed cfi res quzdam diuiniortquz universas illas compledcns certis quibufdam nu meris aftridatcerris quibufdam pedibus ptogrcdienstuariifi luminibus ac floribus diftinda quzcutp homines qjotnt quæcn norint: quzeu contemplati fuerint: ea miris figmetis exoractr atip in alias quasdam spedes traducattut cum aliud quippii multo inferiusimul (09 humilius narrare uideantur:aut cum metas fabellas ad ceflantium aures ob kftmdas ludere credantur:tum maxime cxcclla quzdatfic in ipfo diuinitaris fbn tctecondita pTonunt: Quo quidem gratilTimo errore tandem animaduerfo au ditoc non Colum in fummam rerum cognitionem deucniat: fed mira eriam uolu ptatccz figmento pctfundatuc. Quam quidem temdiuinam potius s humani f iii fn. cfle cu! potius f Platoni credidcrimnilr rnim in lonr dicit pot ffm non arte yana tradi;f<d divino furore npftras tnentesirrepne.ln co aurem qui phxdrua infcnbitur/cum tria alia diuini furoris genera expliraflet/quaitum furoretn quc poeticum elfe uult/huiurcemodi([ni fallor^fentcntia exprimir. Rcfeit enim da ibcxleftibusredibusucr farcntur animi no(lri/ et cius harmonix quxinxtema dei mente confiftitiK eius quxcxlorum motibus conficitur/illos participes fuit fe. Verum cum deinde monalium rerum cupiditate degrauati propterca ad ia feriora iam deuoluti corporibus incluti tint:tunc terrenis artubus ac monbodia membris impeditos uix eos concentus qui humano artiHno comparantur auribus padperc poflerqui et Ii a cxledi harmonia longe abfintinihilominus quoni om ucluti fimulacra quxdam ac imagines illius funt nos in tacitam quadam ex Icftium recordationem inducuntiacardcntiifiroa cupiditate ad antiquam patrw am reuolandi inflammanciut ueram ipfam muficam/cuius hxc adumbrata ima go lit pnofcamus.interim uero quo ad pemiolcdilT mum corporis carcerem noa bis licet/bac noftra illam imitari cdtedimus non uocum modulationibus ueluti uulgares quidi et leviores mulici cofucueruntrquos aunu frufus demulcete posse no negauerimtquicq aut prxterea prxihre posse no cocedor Sed grauiori quo« dam iudicio diuinam harmonia imitati/ pfundos inrimof mentis fenfus elega ti arminc exprimutsat divino furore concitati res frpe adeo mirabilesiadcoq fupra humanas uires cofticutas gradi spiritu proferunt: ut cum paulo poft furoc ille iam refedetitifeipfosadmirentVat obllupercant. Quapropter non folum auribus adulant ifed fuaui nedarc et diuina ambrolia mentes demulcet hi igic diuini uates funt/& faai mufarum facerdotesihi iure optimo fandti ab Ennio ap E elbnt": his folum diuiniiuscocefl'umeft/ut carmine modo iocude fuauiteripla entitmodo grauiter alteq; furgetitmodo uchemeti impetu ruerirmodo in leda ti amnis morem fluetiinonunq copiofe exundantiinonunq breuiicr atqt copref fef gredicnti quocui uelint auditorem rapiat.quiobrcm quonia diuimor uche metior^ in iilis spiritus infurgitiab huiufmodi ueheroeria uates appcllant. Grxa dautipfos poetasdixeruntteo quod apud illos facere figniriut. At dices fonafle none 8C reliqui feriptores fuo libto poetx id eft effedores iuie dici poiTunt ( poflunt illi quide. Veru quoniam hi foii et dicedo limul et intelligedo ni reliquos oes longe fuperant/nomen id quod oibus feriptoribus comune etie opottuitsucluti fuum ac pprium fibi uedicauerunt. Et piedo quicuqi uates boc noie digni fueriitiii fupra humanamuim aliqd pofle uili funticuius rei teftimoe DIO elTe poflunt prifei illi uiri:quos poetas fuifliecoflatinam apud hebrxos Moy fes uir bello inuidus:qui 6C xgyptios ab xthiopibus SC ab xg 3 tptiis hebrxos lib^; rauitmdne cius ucrlibusiuerlibus enim uolume cofalplitiocm diuinitate cofai plitiocm diuinitate coplexus cft.uir adeo prifeus/u t cum odoginta iam natus an nos iudxos e leruitute educeretrCecrops athrnis r aret. Nam qux ea fint qux Idumxus lob fuiscanninibus madauit:ormine ex iis chriflianis qui paulo dudi ores babet latere puto. At hic ut ex libro fuo coiedari licet tertia xtate poli iftæl tutPcftincc nuc {>fcqr quata qliaue fint qux catminib^^Oauid regis:q d^iiJii Si Jonumis i qux dcutctonomiuquc Ibix catico codnent" tEgregiu dno inudu cotitinuab dekiceps ferie r<rfiiper rctetitum: ut iion modo poete: verum exteri 9uo(^ rcriptorcs quicutK remaliguam maiorem litteris mandarent: eam ua tiis Hgmentis/uariisfigurarum integumentis obfcurarent: putabant enim fo teii negodumdifibcilius ccdderent: ut fi: gux rciip(i{rent: maiorcmeflent dignitatem audoritatemc^ habitura: 8C 9U1 percepiffent: guoniam non fine la^ borc at(^ induftria id afreguerenturtea pluris elTe faduros.maiorem inde uoluptatem percepturos fi guz ipfi tenerent minime fibi cum indodis commu ciaclfent.Hac igitur ratione a fandis facrifi^ rebus profanos arcebant non inuidiamoti sed ut aliquod inter follertem at mentem diferimen appareret: cum non idem ociofusguod studiosus affeguetetur: sic enim dC premia guz dodis debentur folis illis proponebantur exteri ut iifdem artibus quando leKguis noD prohccrent niterentur fummopere accendebantur. Difficultate enim inopia rei mortalium ingenia acuuntur: uindt onmia la bor impro bus: et du ris um ens in rebus egeftas 2 Quam guiiguam feribendi ratione grxid guoi^lccutimntfguortim et Orpheum thracem:& atheniefem museum et thebanum Linum antiguiflimos fuiffe accepimus: Verum Lini Mufei^ uiz uciligia eztant: Orphd autem poemata in quibus multa deui diuinainecpau ca dererumnatura continentur 2 ad eam quam diaimus formam confcnptitaf fe/fadle efl cognofeere 2 de reliquis uero qui deinceps doruerunt/nihil dicam: Fabularum enim figtUenta quibus aut deorum/aut rerum naturam /aut ea gu» ad uitam et mores pertinent obfcuriusquidem sed maxima cum dignitate exprimunt: rem manifeffam reddunt. Qua propter cui mirum uideatur: fi otnnisxtas:omnesnationes. Omnesguialigua ufguamdodrinacxcelluerint: poc tasfemper maximi fecerint.Nam ut reliquos adprzfens omittamq multos q maximos in philofophia locos Aristotele tanms uir poetarum tcflimonio cot roboranquibus quidem nifi tatu tribuifletmunqua netpde poetis duosme^ de arte poetica tres libros accuratiffime confaipfiflet. Quanti autem hoc bomi num genus PLATONE fadat: ipfe in libro de re.p.fadle offendit: q uoniam n ihil uei jbementius mentis intima penetrare/qua poefim affirma. At dicet aliquis no ne in libro de legibus idem PLATONE poefim reiidendam ccnfctmufquam ille hoc. Sed eam rdidenda dmonet: qux more tragico pturbatos animos imitatur;qux uee to laudes canit deoru:patria inffituta defcribitimores edocet: probosuiros extol ]it:iroprobos deprimit/ædpiendam iubet. Deni nonullis in lods aliquod poe tarum genus uitupetari ab hoc philofopho inuenias. Poesim autem ipfam qua donout diuina mex tollit quas quidem res cum diligentius fecu reputauerint qui confilium noftrum damnantifentetiam illos fuam immutaturos exiffimo: qui tamen si nos carpere uoluerint: potius temeritatis arguantiquoniam ea qux fupranoftrasuires funt/aggreffi fuerimus: qua aliquid quod Maro non uidc tit 2 nos uidif Te putent 2 Ego autem quauis non tantum mihi arrogem: ut hu ius poetx diuinitatem fatis pro dignitate explicare pofIim:non tamen inutile fii turum putauirH noff ra indufiria quantulacunc ea fit/dodiores uicos ad tnaioif ra de ENEIDE demonftranda exdtar 02 qui cum nos non omnia potuiffeintelli indigo oiK no otn&mq ioiufta aduerfus nos induti utbca ca coi nim lutun erga Iiuiurcemodi dodris» cupidos adtadiS errata Uoftra conS gant i ii qua detint addant t Qua quide in re non modo emendari me xquo animo fctam: r<d ultro iam nunc omnes qui hoc polTunt ut id faciant uebemc ter oro. dam m maxi me propriu m hominis p utem» 8t quod jpfe. uiderit U> ter aliis oftendet er et qu od ne^t fiudipie adijj^ercum in hoc fibi Ipii in il lo reliquis profuturus iitu o 6c uitam inftitui s ut fic quicquid in me efi iiberalif fime effundamtfl Canullo mortalium quz mihi delint/fumere dedigner:ad que autem nofha hrc potius qualiacun<p imt fcribamiquam ad te iUui^ime Fcde tice:qui et Maronis pra; terca KeTos et udiofiirimusrem perfuetist et cum reliqui iulue principes in eo omnem indufiriam ponannut quamaximos fibi tbc£uitos comparent i auri^ at^ argenti aceruus magis magifi^ indies æfcatitu maxu mam tuarum opum partem in mularum et eorum qui mulas colunt omsmen ta liberalissime effuns: ut iam quemadmodum Homericus ille Agamenon coniidebat/fi decem aliifibi Nefimesadeircntiforeut breui Troiam apturus eflett fienospro comperto habeamus fi Itali populi non diam decem ut iliet fcd duos przteta Federicos haberent t brevi futurum ut universa ITALIA alterz Athenz futun fitr feddeczteris alio locoi Non enim in hunc fermonem hoc tempore uemmus t ut quequam arpamus t fcd ut te fic dc litteratis hominibus meritum quamaiimispof Tumus laudibus profequamuri qui quauisfolus ex omnibus qui in imperio confiituti funt has parta tuearis : amen iu late patet tua in oes litteratos liberalitas. Ut non pauciora ez a fiC poetæ BC ontorat et om niuffl rerum feriptora prouenturi fintsqua ii fuerint t quos olim Nicolaus lUe quintus pontifex mazimus:quem omnes uidimus fuis pulcherrimis muneris bus/ac maximis pretniisprouoauittqui quidem tuo beneficioad ftudia czdta ti:8t fibi gloriam fua dodrina fua eloquentia ucndiabunt.6: te ulem roufape E atronu etiam tuc cum multorum principum qui et nuc uiuunt/& olim regna« ut fama fepulta iacebit in xtema femper^ recenti memoria uiuum retinebut. Veru hæc quoniam omni luce clariora fu Dt; longiusprofequenda non cenfeot Præfertim cu ipfa iam ra postuletaut diuinum dodimmi uiti Baptiftz Termone ego quantum memoria repetere poteto Tuo ordine referam.Ille enim cum bci> ne mane ad confuctum locum ueniflemus : 8i min audiendi cupiditate inflam mati ab eius ore Tummo cum filentio penderemus huiufccmodi principio dil/ putationem exorfus cfi|£)um eius poctz mentem tibi Laurenti aperiri cupias r qui uel ex omnibus re^onibusaquarum babiatorcshifioriacognofant suci cxotnnibus lzculis squkadnofhamur memoriam acriptorum beneficio per uenerintsfi non primus primo tamen par æqualif (^ exifiatsno poflfum meo oea tionbingreflu tantzrei magnitudine non penitus pctturbaii. Ncmo modome diocri fit dodrina imbutus hunc uirn ui ac copia dicendi ipfnn ut ita loquar eloquentia fuperare unquam dubitauit.Nam cumtraindidionefiue figuræ rrnt sive charaderasin quotum uno fiquis excelluerit maximam fit glot L - am adeptus. Quis non uidetnon folum in lingulis fuis uoluminibus fiivmlos adimplet Verum paucis liepe uctfibtis ita omnacofudific æpennL: fcuific/ut miro quodam temperamento u clotifidiucifcuoc Bcoocctu Mluaf^ t«a Z iotl dk\ M aia uFdi £ IIBD mu DCMI mat vtik lia cnlK lioilfl olis a tpai KSoa 10 ik lOa B oulip icbui> nft» none flbfr qSiQ 011 ipiB’ bSlfimu cottfiaabt incredibilefli auribus voluptate pariat. Ex quatuor aut riie& di generibus ita opus contcxitiut ne ocio copiame negocio brevitas defit. Vi dcbis quxdarua sic dtatc at<j ariditate placerctquzdamuetoueluri flofculis ib lufhau at diftint Sa deledare.Sunt deni^ eunda eo attifido confirudaiut un# deoiaadoe elocutionis genus exempla potius qbincrumas/fcriptum DulIum invenias. Adde ad hæc cognitionem hifioriatai Adde quadili gentissimus and» quitaristt oonmodonofliaturctuifed &grzcaru &omm nationu inuelliga# torcxriterittqptil conjmuaborumobretuatiinmus fueritiq elegata quxdain Boua ex fe fotmaucritiqua f pric omniu uim tenuerit. Prxterco ius duile: omit loiuspontiridu nihil dicodeiurcauguratqus; oiaita tenuitaitnonab aliis accepilTeifed ipfc conftituiOie uideatue. Hzc igitur et cotum limilia fi a me tibi ex« pheanda pctæstac ut fifiguk» in eo poeta locos diligeorius apetiiem contende tes: 8C operofum fimul et difiidle mihi negociu imponetes. Quis enim illa pub chetrima cxcdlentiiliinaf/ac fummo artifido tccondita non ludicct: fed funt ta nicri a multis iifdcm^ dodisuitis patefada. Quod aute petis id et multo diviiuuscftt Kmagisinobrcuro UtetiKanullo quod ego quide rdam/badenus fua ferie patcfadum.quod ne gtimaricus nc tbetot nouerit.fed fi ex intimis FILOSOFI arcanis eruendum. Vis enim nolTe quid per fua illa enigmata de Æ ncæctrotibusidc dus hominis in italia profei^one fibi Maro uoluerit.Q^ua qua (untnonulli/qui di ea quæ paulo ante dicebam promaximb admirentutt at^ in ipfis fuma abfolutam^ poetx laudem contineri putent: nihil maius in eo uate fuicent. Quos tamen fi roges quid fibi in ea te VIRGILIO perficere uolue riti Hometumimitandu fibi propofum eafibtmabut: Addent^ ne^ ingeniu ne dodrinamtquo minus id pilare pofTet fibi defuifreiQ^uod nobis cu dederint fuccubat penitus necefle efl. Habemus enim ^ut gramaiicope iiinita pene tutba omitta multoseofde grauifTimos PHILOSOPHOS tqu i Homerii ocm zgypriopi dodrina haufilTctca^ more illote uariis hgmetis adubraffe cotcdat. Qua in fen tcnria nili ARISTOTELE fuiiret nunqua homeriaru ambiguitatii libros fex scripfif fet. Na quid Balilius Bi dodrinz magnitudie/K mo^ fanditate magnus coo minatus de homine fentianfacileefi iudicare:qui tota Homeri pocfim laude/ uittutis continete dixit /fccutus ut puto Anaxagoram Claxomeniiitqui quidem idem de hoc poeta a Sirmauit t Arcbefiias ucto mediz academiz inudor tra OMERO tribuitiut nunqua fe iniedu tecepcritiquin prius aliquid ex eo legerit: Sed et inlucem le ad amauum ite dicebatiquo hin dus legendi maior copia daretur, yctum quid reliquos nunc colligamtcum unius PLATONE testimonio nihil fit, quod probari non polTitlls igitur in eo uolumine quod de summo bono scripsit omnes artes huc diuinz fiue humanz illz fint in unum Homeri poema uciuti r in proprium receptaculum confluxifle afHrmat. Quamobrem animaduettens Mato dodrinam huius hominis ex egyptiorum sacerdotum fontibus bauftam fimillimamcum Platonicist quorum Qud iofifTimus fuit rauonem babere eam uTadeo admiratus dl:ut idem in fuo ENEA efficere uolucrit : quod ille antea in Vlyxc finxerat^ Q_uaproptet pulcherrimis poeticif:^ figmentis eum nobis unw i^oiinai qui pluri, a^ aux^nis u itiis pauwim expiatusue dckeps 'ir»v I f •*/ .«MI inr ; iRft. mitis uiituHbiu Illuftratus id quod fummahotmnibdliæStquoiI^ tufi et pl ip6t/ tatnnlal^ equnec^ VcTdcu illud mrera diuinanunfpcca msnullusafTequii latione conlidcre a PLATONE didioirctylimul SC illud didicit co antbt minime perueniripofle/q animi nofhiuirtutibns illissquz deuiu K moribus funtex piati penitus reddantur. Cum SOCRATE i pfe puru impuioiittiogetc fas c$/cfle neget. Quapropcet non folumflnes bonoru nobis miririceezpreiritt Verum etiam qua uia qua ue ratione eo cuadere tandem homini liceat demonftrauitt Ne qua pars eius philofophia; qui gtxd ethicen/nos de vita et moribus nomp namus: prxtermitteretur:in ea enim nos nihil aliud quammus nili primum bo notum malorum^ iincstdeindeof Scia quibusueluti uia quadam ad eosdem ducamur. Laboriofum omnino negodum/at^ omni difficultate plcnum: divinum tamen et quo uno foelix limul atip fapiens homo effidaturtdeo^ iungaf Soli enim fapienti fas eft ufi adeo deo c6iungi:ut nihil quod feparcr/intercink ce poflit. Deus enim ueritas eft .Q^uis aut nefdat qui uerum mente non pettin gat/eum lapientem efle minime poiTet^os autem cum quatuor lint qu 2 in feru ptoris mente aperienda inue(tigemus in rem nolfram futurum puto: ut certos ia terminos drcufaibamus: quos in poeta interpretando egredi non liceat. ES igitur cum id quod geffum Iit quxrimus: quam hilforiamappelbnt/ut cum le gimus apud Matonem haud ptocul inde dtx Meda indiue^ qoadrigxdiSa lerant.C^uxrimus itidem non quid geSum litifed qua ratione geSum nt:ut eS illud At tu didis albanemanetes. Nam eoloco dcmonfhat propter eadifcerptu a quadrigis elTcalbanorum regem /quoniam illein fide non manlilTet.hic gta&« dethimologiam dictuit. Quxrimus et tertio in loco an ea qux dicantur pu^ gnantia inter fe lintr Alibi enim didt ChriSus patrem fe maiorem efle:alibi ego &pater Idem fumus. Quapropter cum ita interpteumur/ bxc ut minime intec fediiridereo ()endamus. Analogiam sequimur. Interpretamur postremo aliquod per allegoriam quod tunc sit cum non qux uaba SIGNIFICANT INTELLIGIMUS sed quiddam ALIUD SUB FIGURA OBSCURATUM. Scribunt poetx Amphionis lyra motos m lapides ut fua fponte in thebanorum moenium flruduram coirettper quod figmentu quid aliud intelligimus:nili fapientillimi viri eloquentia esse dum eifer ut BOEZIO populi qui hadenus ad omne rone ueluti lapides Supidi: K aduetfus oem humanitate durilfimi czi(ferent:e fyluis ac luflris in duitatem uenirentrac poSremo legibus qux ad comunem ufum latx cfTennultro fefe rubiicerct. Nos igitur reliqua tria genera hoc tempore omittemus:at(^ in ipfa fola allegoria uet fabimur:ut quid per Troia(n: quidpCTxneam:quid per ITALIA reliqua^ huiu& modifibiuelituideamus. froixigit" oritur ENEA rperquautberedeut puo to prima bois asutem intelligemus.in qua cu ro adhuc ois cofopita (lufolus fen fusregnat: At ipli mottales/quia ea xtate fapientia ne furpicaot' quide ea fola fibi proponut qux philofophi prima naturx appellat. Ni cu oe aial (ibi a natura comendatu (it:in primis feipfum diligit:deinde o^s corporis partes ita integras: ualidafip hne cupit ut ufui (imul fit pulchritudini fibi (int: maxime autem uohi ptatibus demulcetur flc quauis animum fefimul corpur^efTe intelligattat Utru faluum efb cupiautamen in iis qux in animo apetenda funt/ quoniam BOO dbm plane ilhcog Oolat minus laboratsea autem quz corpori corporeilm uoiuptanBus conducunt/anxie expetit. Sunt enimflbi abipfoortu iamnotissima. QuaptopteiT cum in hac zutcnaturxui potius trahamur/g nofharum adionum domini efTeualeamusmel minimum uc omnino nullum uirtuduw do^ locum relinguamus:cum que agimus eanccuoiuntariaflnt: neccum de ledu aliquo fiant. Ita in puero virtutem e(1'e nemo dicet. Verum ubi iam pro gtcflu ztatis rationis lumine aliquo illufirari indpit mens noftra s tum demum tanm in nobis conlilii apparet:uta prauisreda difcerncrcualeamus. Eft enim iam ad illud PITAGORICA litterxbiuium pcrucntum/fic iatnuitzne Tciuseiton utcil apud P um. Deduxit trepidas ramofa in compita mentes. Vnde cum di fceflciimus nccefle efitut uel reda pergamus : uel in finifira deiledamus. Nam quz deinceps agimus/quoniam ceru quadi ratione agimus/fi reda fuerint uit tutitfin contra uitioadlcribuntur. Troiz igitur 8t Æneas limul fit Parisa/un tur. Verum alter quoniam Venerem Paladi ideft uirtuti f uoluptatem ante« poni neceife efitut una cum Troia pereat. Alter autem ducematie Venere fe ab omni incendio explicat. Quod quid aliud intelligamus/nifi cos/ qui magno amore inflammati ad uen cognitionem impclluntur omnia facile confer qui pofle. Qua propter Venerem diuinum amorem rede interpretabimur. Sed tu LAVRENTl ncfdo quid iam diu uclle dicere uiderisiCupio quidem inquit LAVRENTIVS t Ni uerear perpetuum tux disputationis filum intec nimpæ.lmmo potius iflo modo inquit BAPTISTA: Nam cum uniuerfus hiefermo non ad oflentandum ingenium neq; ad gloriam comparandam a nobis infticutus fit : fed ut honeflifiimx- uoluntati tux obtemperem: fit fi quid in me dodrinx efi/id libenter cfiFundam : interroga : inter peilaiobiice: confuta pro arbitrio tuo.Hac enim uia id quod quxrimus verum dilucidius apparebit. Vtar quod mihi permittis arbitrio inquit LAVRENTIVS utrum id non tui confutandi sed mei erudiendi caula. Miror igitur cur tu Venerem amorem interpreteris eum prafertim amorem : qui non modo cadus verum etiam divinus fit. Ego enim Venerem non folum apud poetas : fed etiam apud reliquos feriptoresita fumptam uideo: ut per eam nonnifi maris foeminz^ coniundionem fignificarc uelinr.hinc illud Terentianum, e Cerere fit Bac chouenæmfrigefceretEt ipfc in bucolicis: Parta mez uenerifunt munera. Quapropter fi uenerem pro huiufce modi'coniundioneponas:quxbadenua dixidi/ea omnia inter fe pugnate uidebuntur. Sed eft fit aliud qu^ nifi tu mi< ili petfpicuum reddas ego minime explicare ualeam. Qui enim fit ut cum duo fintuiri Æneas at^ Paris: Alter quoniam Palladi Venerem prxponattnecefle fit ut una cum Troia pereat : Alter ueto quoniam prxeipienti Veneri obtempe reriomne periculum incolumis cuadat. Ego enim non uideo cur fi bona fit Ve nus Paridi noccat:fi mala prqfit ENEA. Qux quidem dum cogito/in eorum potius Icntenciam labor:qui rem omnem ad eam flellam qux hoc nomine ap pellet'':flt ad ipfam bidoria referut: Putat enim qd* te no fugit/qua hora a Troia ITALIA versus jificifcerct Æneas:librz fignu qd* domiciliu ucnetis 6ad nfm hoc hcaifpcpu afiacdifli^lpfam Y^ete in medio czlo loui fuide roniundam. Quibus oibus poftendebat" foelidtas illi tegtia^ per muliere peruentufoioJo' uem enim regnU ptzeflc non ra odo OMERO SIGNIFICAT qui reges ; id enim eS a loue nutritos rcribit. Sed et mathematici ide ditant. Salutareenini omnino Itduse Qsquonia inter Saturni frigus K Marcis ardorem colloatu opti moeemperamento Iit: 8i propterea eundis euentibus profpcrum. Nam cum ui tam noftram praxipue sol et luna gubernet: iccirco lupitet omnium nobis fa luberrimus eihquia foli per omnes numeros/iunzautem per plurimos coniuo dus eft. Refecunr etiam in initio mundanzfabricziouem in ariete dotniciiio tuncafcendcnte fui/Te. Volunt illum inducere leges/caliicatem/mirericordiam in egenos K calamitate opprelTos. Veridicos homines fadt/& vere amicos fine fraude fine dolo: Saturni fzuitiam frangit fiCquzcun^ ille mala infert:hicaut tollit aut minuit. Quapropterfcite Petii us Satutnumip grauem nolito loue frihgimu s una: Oeni^ fi in alicuius ortu fe bene habeaticum ille hominem for tunatumreddit.bfinimehzc dilpliccnt inquit BAPTISTA. Sunt enim ex 15 ma dodtina eruta: 8C hifioriz uehementer accommodata. Verum cum omnis nofira difputatio nullam hilloriz ratione habeat i Sed eam qui totiens gtzco uabo allegoriam nomino/exprimete conetut/non uideo cur ea qua adhibui in terpretatio iure amitti non pofiit : Si enim iis omilTis quz de ENEA deqj cztctis troianis prifei faiptores tradidere/pro arbitrio licuifiet poetz non modo finge te:fed SL peruertere et addere et fubtrahere.Si deni^ nulla hifioriz ratione liabi ta id folum tentaret quo pado per ENEA cum nobis uirum informaret: qui ta dem fapiens beatufqj citet futurus/nonueneremfortafiefed cupidinem aliud ue numen pofuiflet. Sed cum ita poeticum figmentum profequi inSituifiet: ut tamen ab hilloria non difccderet:cum Ænez matrem fuilTe et exilii ducem naviganti filio fc przQitilTe Vennem Icgil Tenfuit cx iis quz aderant res perficiedat non autem nomina fingenda. Hoc enim plus negocii poetz cll qua reliquis qui alio figmento rem obfcurateuolunc. Illi enim ab omni hiftoria foluti pro arbitrio ea cominifcuntunquz magis rei fuzjpromendz quadrent. Quodut ! )lanius teneas/unum de multis excmplicaula proponendum cenfeo. Placuitil I primo huius fabulz audori ollendcrc quz in tempore ex materia gignuntur: ea omnia in interitum cadæ quatuor dutaxat clementis exceptis: quz principia (unt oibus rebus generadis Duos igitut comentus ell deos Saturnii at Opima et illum temporis fjmbolu obtinere uoluittquod gtzcu nomen indicat. Chronos enim qui Saturnus ell ab eo fubtrada harpitatioe deducifrquem ipfi chro non appellant. At quis ntfdat tempus grzce chronon dici. Per Saturnum igitut teropus: per Opim fiuerhcamterram intelligit. Addit deinde Saturnu pmnes quos de thearufccpilTct filios uoralTe prztcr loue lunonc Neptunnu Plutonem. Qua fabula exprimit omnia quz ex materia funt prartctipla quatuoc elementa tempore conteri: at in interitum deduci. Quorfum igitur hzc ne reliquum fabulz profequar : nempe utintelligas licuilTe huic homini pro arbitrio quzeum^ uolebat fingere: ut quod de rerum procreatione sentiebat: commode exprimeret : cum nihil aliud prztcr phyfices particulam fibi propofuiflc. Maroni autcih longe alia rado cfi: qui cum ENEA res io laudem' I II Litxr tertius AngulH ezoritatidas t ft librum iprum omnibus poeddsluminibasitluftrandum fibi fumpfiflet t non iis qux ipfe uio ingenio digeret t (ed iis quz hiftoria porrigit banc fuprcmam ingemi fui laudem comparat. Mirus profedo uir qui non ex op tads fed ex datis ha opus intexat : ut cum hiftonam minime deferat :pet eam rame illædibili integumento humanam fcelicitatem exprimatiHabcs^ut opinor^qua ratione uenæm pro diuino amore ponæ coadus iit. Quod ita tamen rede pro cedit < ut ni£ ab iniquis reprehendi non poiTit. Videmus enim Platonem in eo fa mone quem phatdtum nominat : Aphr^iten/quaic nos uenæm nuncupamus: oqn lafouololum sed et diuino amori ptaxiTci Verum quam uenerem piatonie cua poeta Ænez matrem eife uoluerit : faale intelligemus ii quzdam paulo altu uscx ipso PLATONE repetamus. PauCmiasigiturin fympofio duas ueneres comme morat/aketam czlcfiem vulgarem alraam. prinum autem czio natam refert: cui nulla mater iit. Quod cum lingit eam intelligentiam iignihcat/quz in angeli me te poiita amore ingenito ad dei pulchntudinem intelligendam rapirur/quam quo numprocula bomnifflaterizcon fortiolitiinc matre prodiidam dicit. Secudam uao uenæm mundi animz tribuitiita ut patre loue : matre uero Dione eam na» tam feribat. Manat enim ab ea ui quz in anima mundi eft : et uim creat quz infe« hora bzc omnia gignat et mundi fyluam fubeat: Vtra igitur fibi ingenito amo ce rapitur czlefiia ilU ad dei pulchritudinem intuendam : hzc uao ut eandem pul chritudinem e fylua conforma. Sed hzc parum ad rem. Animus autem noda cum&ip Ge similes quafdamuires habeat inteliigendi at y gignendi duas itidem ueiiera habædicitur/quas gemini comitentur cupidines. Cum enim corporea puichnmdo oculis nodtis obiicitucrmcns noftra^quz piima uenus eft}eam non quia corporea litillcd quia limulaaum divini decori admiratunar diligitiea quz ueluu uia quadam ad czlos effenur: Gignendi aurem uis: quz fecunda uenus ell formam gignæ huic limilem concupifcir uapropter uterqi amor iure dicitur utaltcr contemplandz altergignendz pulchficudinis defidcrium fit. Nemo igU tur nifi totius rationis expas fit duos iflos amores damnare audebit t cum uta qj humanz naturz neceflariusfit: Nerp enim diu efremortalium genus finefo bolis propagatione t neij ruifus beneefte fmcueri inuefligatione potait. Prza ttantiuri igimr illa ucnæ duce in italiam perucnire potuit zneasi Ac dices cui hzc fecunda fi bonacfl paridi nocuit: quia illa male ufuscfl. Vir enimgignen di autdior quam reda ratio didatfitin ea re plus quam oportet occupatus /in Ibiis corporas uoluputibus meretur. Quo fit ut 6i primam quz ad fummutn bonum dudt omninn deferat : et fecunda pcffime abutatur : proptæarp in om nes animi petturbanones incidat: ueritater^ defpctata mifaq^ efifedusin omne indignitatem dcfccndat Efi ut dixi diuious amor fi Platoni credimus dcfideti« um redeundi a corporea pulchritudine ad diuinam contemplandam: Non ta uencum diuinam defidetamus eam quz oculis pcrcipitur/contemnimus.Nam qui aliquid appetit hunc illius quom rei : quam appetit imagine delcdari ne« ceffe cfi. Verum funt quidam ita hebeti ingenio: ut mentem a fcnfibus nullo modo feuocate poffint: hi ueiam pulchritudinem non norunt. Huiufccmodi igitui amot adultctinus cfl / et a uao degenoans: quem lafduia ac pcocadtas frtnpff cotnit3tnr:quem diffiniunt cupidinem eius uoluptatist que e cotpdo rea Forma percipitur rrede qux dicunt cum ardorem animi in fuo cotporetnot tui in alieno uiuenns i quod fecums poeta quidam dixit J, I Plato ucio ait illum natum ab humanis morbis follicitudineqi plenum. At quis non uideat illum nerp confilium in fe nc modum ullum habere. InefTci^ in coiniurias/furpi# dones/ ac reliquas illas omnes peftes : quas fidelis Feruus Terentiano phzdtix prudenter oftcndit. Habes(urputn^dupliccm amorem verum illum fidiuino: de quo paulo ante dicebam /& hunc falfum et adulterinum: et qui uetoamo ri talis fit qualem aut amico adulatorem: aut medico coquum efifeuidemus: cui quidem cum fe totum dedidiffet Paris uiia cum Troia periit. ENEA autem cz lelii illo duce paulatim ex troiano incendio ideftex corporearum uoluputum ardore fe expediens li non reda nauigatione id enim humanz condidoni : aut nunquam aut raro conceditur: ut eodem rempore licfiulcitiam exuat. &rapiens efficiatur: tamen poft multos errores in luliamad ueram fapieutiam pcrucnit. Quam quidem nauigationem cumfudorislabonfi^ plcniliima fit/nemouna quam nili fummoillius amore inccnfus difficultatem omnem perferre paratus fit penitus perficiet. Amor enim uerus/ut apud eundem Platonem offendit Eriximachi oratio omnium naturalium rerum creator effat feruator : eo emn fimilia omnia ad eaquz fibi fimilia funt perhenni concordia ttahuntur.Effitt dem omnium maximorum artium magiffer. Nemo enim aut artem inuenitiaut ab alio inurntam addifcit : nili inueftigationis obiedatio/K difeendi cupido ia dtet uam quidem rem fi non apette offendit : obfcudus tamen ut poeta rummos efl SIGNIFICAT noffer VIRGILIO. Cum enim in georgicis fe uen cognidonem reliquis rebus prxponere dicat difficultatem ipfamfumma amoris ui fu peraturum his ueibis demonffrat. Me uero pnmum dulces ante omnia mulas Quarum sacra fero ingenti pnculfus amore Accipiant. Ingenti ergoamotela« boies fummos:quiin factis mufarum/ id eff in rerum cognitione fubeuodi funt fe laturum affirmat |0 uinus enim amor/nii aliud meditatur: nil molicurmui Ia alia in re laborat t nihil tentat: nihil nititur /nili utiam corporex pulcbritudinis afpedu concitus addiuinam nos pulchritudinem rapiat. Dum enim cor/ porcis tenebris demetfi funt animi noffti diuin i non recognofeunt : nifi umbris et simulacris quibuf damtqux fefenoffris lentibus obiidunt. Q^uam quidem rem non folum exprefferunt prifei ex grzcia pbilofophi : in quibus Pythagoram EMPEDOCLE DI GIRGENTI Heraclitum sed longe ante alios Platonem enumerare poC fiim tSed Bi chrifhani ab eadem fententia minime difcedunt: Nam et Paulus et qui Pauli auditor fuit Dionysius areopagita cxleffuac diuina : qux in fetu fus non cadunt/pet ea qux fenfibus percipiuntur /cerni uolunt. Inxc eff igu tur illa uera uenus: qux mentem noffram ad diuina erigit: qua matre quisoc Idat natum xneam nomen abeo quod effxneos id eff a laude dedudum. Vb rum enim ad omnia magna dCexccIfa natum: quis non fummis laudibus proe fequaturf Verum &ipfea uolunrate delinitusdrca Troiz defenfionem laborat Xioiamco impdiuatuturztin quibus, voluptates corpotex plurimum uigent/ Liba totius intoprctari licet : prima enim >tate’cum ipfa ratio non dum fe exdtare : ft fuas ui CCS EXPLICARE poflit / etiam qui magni at^ admirandi uiri futuri funt uoluptate de mulcentur: prima naturas ueluri fumma admirantur: di quoniam diuina qux fint nem nouaunt : beatiflimam eam uitam putant: per quam uoluptate frui lice at * Hi igitur quid fummurn bemum rit: nondum compei tum habent: Veni cum illius acquirendi fummo ardore inflammentunpaulatim bxc omnia qux dixi pri ma tiaturx aduca momentaneai efle animaduertunt. Habet enim hanc irim ue tus amor : ut paulo ante dixi ut mentem ucbementn exacuat : magifterep illi re cum inuenieodarum paulatim fit t ut nibil eam latæ poflit. Qua propta egre ei llud qi £Ulete poifit atuanton : Deinde cum nihil dfficik puta / modo re amata potiatur : omnes labores tolaat: omnes difficultates fupetat. Hxc eff uenus illa non uulgaris ; qux materix admixta utm haba gnendi/fed illa cxicflis ab omtii materia remota : qux a mente noflra eft : ipfamq; mentem excitat;& Iu* cem illi liiam nobis badenus incognita in node id enim efl in nofita infritia oflen dit t fc^ deam &taurfeenim indicans fua diuinitatem demonftrat: admonet non peme feruari Troiam id eft originem corporis qux necefle eft ut pneat. Hxc eadem oftendit uoluptates cotporeas non Tolum ab ipa lacena id eft a feipfts/ut in beftema difputatione diximus cotrumpi: sed ab lunone a Pallade at a exteris di is: Nam deos Troiam populati quis ignoret f Divina enim omnia uoluptatibus aduafantuc. Sed in primis Pallas. Hxc enim sapientix symbolum obtinet. Sapientia autem non folum uoluptates contemnit: verum eriam (fummopæ exhore ret. eft quod de lunone quifquam dubita : qux quamuis regnomm dea ha be Oiiriproptaca in hxc caduca ac mottalia magis ptopenfa uideatur: tamen cumlidmmes imperandi aipiditate nullum labotem pafetre recufent t omnibus uoluptatibus bellum indiaint: modo eo perueniant unde poflint reliquis impe* ritare: Deos autem minime uida ENEA dum pronoluptate pugnat. Nubium cni Biteilebtis cnnnis ei ptorpedus eripitur. Sunt enim animi noftri ita a deo æa diutfuapte natura facile omnem utritatem confequantur. Sed a materia corpo* ea quam philofopfaifyluam appellant: omnia nobis mala proueniunt.llla enim tardat heb^t at^ pemirbat mentes noftras:: at tenebris obfcutat. Sioiim ex in fritia omnia uitia ptoueniunt: Quaproptcr et Chty lippus et reliqui ftoici perturintiones omnes a fallis opinionibus oriri dicunt :(^uodtamai longe ante feoferat MERCURIO ille: quem grxciob ingenii diuinitatem Trimaxinnimappeihnt. Siigitur omnia uitia ex infritia ptoueniunt. Infrit ia autem ex corpotea calu ginecft/ut PLATONE putat /erunt omnia uitia a corpore. Quam caufam prxeipu* am fuH&idixerini / ut is quem paulo ante nominaui Meteutius fyluam malignita temappella: fedderylua commodiordifputandi locuspaulopoft dabitur. Pugnat igitur xneas pro uita uoluptuofa: illat demerfus deos uidæ nequit. Verum cuminhuiufcemodi miferia non delit amor neri inueftigandi valet ipfe amot mentem excitare: ut feco Uigens tenebras difaitiat:flt uideat quibus numinibus Trcria cuertatur. Ducetp eodem amore pa medias flammas at^ hoftes ita tutum anipit. Et profedo uolenti ad tes arduas profleifri / hinc mira quxdam'uoluptatum : qux defoendx funt cupiditas ucluti flamma quxdam illinc laborum difiS* cultatutntp terror / qui aduerfus honeftatem afliduo pugnet fefe opponfit. Quz omnia ducente Venere Aræx cedunt. Nam niii amor abfit : netp ram blandas oo luptatescontcmnere>ne<^ tam duras difficultates fuperare pofTemus. Venit igu tur domum ut familiam omnem componat : at^ inde ex urbe proficifatur. Ridit enim in fe ipfum animus t omnef^ fuas uires : at<p uirtutcs gux uariz funnad profcAionem / id enim eif ad ueri cognitionem quam Troix nunquam afTeque^ retur: fuo ordine componit omnia^ (ibi ex uoto fuccederent: (1 pater filium fe qui uelit.Verum negat ANCHISE fe ex Troia difcefTurum» Hoc ueroquid (ibi ue lit : (i me roges ego (ic puto. ENEA huiufcemodi parentibus natus efi: ut Venus dea: ANCHISE mortalis (it : homo enim ex animo qui immortalis diuinufip eftiK ex corporemortali Kcito in interitum cafuroconftactMmsigitur originem fuam femperfufpicit: ad eamcp redire cupiens Troiam auidiflime dcferit. Senfus au« tcm qui a corpore funt corporea incorporeis pratponunt. Hinc igitur alTiduum atrox<^ certamen illud exoritur rpiritusaduerfus carnem ut noftti dicunt t cum mens totum hominem ad diuina trahæ conetur t BC fenfus in potefiatem tedige« re 8 C fibi obtemperantes reddere cupiat. Contra uao fenfus feculcnto elementa rum potu ebrii / 8 C lahea obliuione grauati nihil nili caducum et tenenum cupi» unr ANCHISE igitur id efi tenenus pata i 8 i ea qux a chrilHanis uabo parum tri» tofcnfualitas appellatur 2 Troiam fedeferturum negat .Mauult enim perire fen» fus / quam uoluptate priuari. Mox tamen cum filium omnemq; domum t id eft totum hominem periturum audiat 2 cump cxleftibus monihis meliora moneatur 2 mutat fententiam/ab ENEA^ fublatus exportatur : molliltitna enim bxc at« ^ eneruata animi pars ad fummum bonum nunquam fat t fed i pfa potius inficr» tur. Hxc de ancbife j ENEA autem cum iam incendii 2 armorumcp pericula eua» ftlVct ; atep incolumis urbem e(Tct egrelTus : ingentem comitum afduxilfc nouo# rum inuenit ad miransnumaumtqui quidem undi^ conuenerant animis opi» buf^ parati in quafcunt^ uriit pelago deducere tereas.t et rede quidem. Nani ca tandcmcferuitio incendioi uoluptatum fumus liberatit e(f<^ iam animus redi uaiqtinueniendiauidus/tum plunmx animorum uires 2 quxhadenus ignauia torprbant :ucbementa excitantur2 8 C bene in(fitutammentcra quocunt uocæ uerit / fequuntur. Quo quidem tempore ne a redo itinere omnino aberraret xneas / Iam iugis fummx Turgebat luciret idx t Ducebattp diem. Eff enim ludBtr uenerisfydust quodurfolem lunamip omittam 2 omnium quinque fteliarum quas nolfri aratiles grxei planctas uocitantt lucidiflimumlitizodiacum autem odo ac quadraginta diebus fupra trecentos perficit / nunquam a fole longius fex et quadraginta unius (igni partibus difcedens. Verum/quoniam modo pcxcedit/ modo TubTequitur 2 folem non eandem (lellam fed duas eife prifei crcdidcrunttpti mum autem Pytbagoram extitiffe ferunt :qui in eo apud grxeos unum depreben derit .Cum igitur folem prxuenit lucifer dicitur : uefperus autem cum fubfequi» tur. Rede autem lucifer prxuius foli eff. Stella enim uennis/is enim amor efi ue ri inueniendi / ei exoritur 2 qui iam uiram uoluptari obnoxiam deferir 2 dudt^ di em 2 nam rationem excitat talis amor / cuius luce illuSrati uetum noffe ualeamus. Apparet autem a idamonu id eft a pulchritudine.Idos eoimapudgntos formam figaificat. Amor autem apud Platonem pulchittudioisdefideri um diffii S, Quapropter in ipfo pudor nos a turpibus auoc^: cupiditas ucro czcellen quztj boneiia rapit. Fertur igitur ENEA duce m are exui in alt um incertus quo fata ferant ubi iiftæ detur. Quz omnia non fine fumma fapientia a poeta ponuntur: facile enim cognofeit Troiam relinquendam : et fummi boni princi' panun uoluptati minime esse tradendum. In qua autem re fummum bonum coii tiatnondum cognofcit.lureigitur exui appellatur. Nam ab eoquod habuit cie dus eft : ne^ dum id quod ucluti proprium poflideat inuenit. Mari autem fermt quia animi nofiri quocun^ moucantw nulla alia re niii appetitu mouentur : qui quam fimilis mari iit paulo poft aperiam ii pauca prius de appetitu dixeto^ft igi^ tur fenfus et uis quzdam in animis nofiris t quam cogitandi nominant : cui bono tum malorum iudicium a natura demandatum efi, Non nunquam autem ita iudicat buiufcemodi uis : ut nihil prarter fenfus refpiciens : 8L ueluti illorum illc« cebris attrada et uoiuptatis oblato ptzmio corrupta quod pecudis bonum eft i{v fa hominis bonum decernat. Si autem eadem cogitandi uis falutari rationis lumi ne illuftretur et eius norma dirigatur : non id bonum eife iudicat / quo fenfus de mulcentur ; fed quod reda didat ratio: quod uemm (implexi^ bonum cui iit ne« ^interire ne^ corrumpi pofiit. Cum igitur huiufcemodi uis bcx bonum illud ucro malum elfedeacuerit excitatur in nobis alia quzdam uis quz ad bonum afei Icendum / malum^ declinandum infurgat. Huncautem appetitum omnes ap« pellant. Sed &, eum duplicem efle oportetialtrtum qui ab eo iudicio quod folus fenlus fcdt femper pendeat : nibil^ cum ratione expetat: alterum qui nihil omni no sequitur t niii quod ratio prius pra^epent : primum illum libidinem : hunc fe eundum uoluptatem nuncupamus. uaptopter erit appetitus quo animi honii num ad bonum afdicendum maium declinandum moucantur redus quU demiiaratione/contraii a fenfu.Quaptopter pulcherrimo enygmate diuinus Elato cum animum noibum ueluti cunum pofuilTet : aurigam ilii duofep equos adiungit. Nam ueluti equis currus trahitur : iic animus ab appetitu duatur. Fe.< mnt autem equi non suo arbitrio: fed imperio aurigz a quo reguntur eodem pa do appetitus nihil ex fe agendum decernit. Sed quod iam ab aii a ui deætu m eli fequitur. Quarc autem equorum alterum album pulchettimum^ i at^ hono« tis cupidum : Bi qui non minis ui<^ / sed cohortatione ratione regatur. Alterum nigrum inglorium et contumacem hnzerit ex iis quz paulo ante a me de duplici appetitu dicebantur perfpicuum eft. ExprefVit enim per bonum rationalem : per B^um ucro irrationalem appetitum quo animus fertur: at<^ hzc de appetitu : quem quidem mari limillimumelTe quis negaueritr Videmus enim mareftnuL» lis uentis uetbcretur fedatum tranquiliumtp perdurare. Sin autem diuerfistun datur uentis: in geauiflimas turbulentiflimaftp tcmpeftates infurgir : Sed hzc eadem in appetitu dcprzhendastFac illum uacarc a pcttutbationibust nihil ni fi rede appetet : Fac rurfus iliis uehementer uezari : quos iam ftudus quasuc procellas intuebere: Quapropter illud elegannflime u^tio^ irarum 6)s d^t (ftu. Illud autem tibi fortalTc occurren/ quod non bene iis quz diximus cohzrere uideatur : Nam fi radonali appethufertur zneas : fi iam uitam uoluptu g iiofatn damnault t unde nunc illud quod patnx liHota lachrimajupotfutnij^KliQ quit. Q_uod enim odifle iatn coeperimus: id non lachrimantes: fed Izti fugcR fo letnus t Sed uoluic Virgilius primum a uolupcatc ad uirtutem difcelTum demoo' I firare. In quo cum temperati non dum fed continentes fimus : agimus illud qui> I dem t fed cum diu uoluptati aifueti illius illecebris demulceamur t non nili zgte, ab ea diuellimur : imitemur^ fenes tioianos: qui cum ELENA ut grxconun tro> ianorumtp certamen fpedarct mcenia confcendilTet admirabatur cum (hiporemu lieris pulchritudinem t ea uehementer deledabantur : uetum tantorum maltv rum illam caufam eflie animiduertentcs : abeat dicebant potius Helena: quamp pter illam pereat Troia. Quod ut plaiuus intelligas. Qucmadmodnm tordnk do uirtus eft qua dura omnis ar^ afpera inuido animo ferimus: lic tempcran» tia aduerfus uoluptates armamur : in qua quoniam iam habitum contraximus li ne ulla difficultate aut moleffia negocium conficimus. Quod li habitus nem dum contratSus Iit: Si tamen illud idem efficere tentamus t tandem^ effiamusfi nitimum quoddam 6C uiriuti proximum nancifeimur ut nondum temperantes effedi tamen abftineamus quamuis xgre et non line luda: Quz contmenna di citur in qua li diu exerceamur : paulatim temperantiam acquirimus: htij uirtus id quod hadenus uirtus non erat: fed ingrelfus ad virtutem. Hoc igitut intcrcft intcttempcrantiamfii contincntiam. Namquam uisutrai^ idem przdet:continens tamen eo detenor eft quia cum dolore ablhnetmec ctt fatis Armus aduerfus uoluptates Tempuans uero bene uolens Iztufk^ abffinet. quod li itidem de ineo Anente intemperantem inuelliges: facile ell uidere quanto a temperantia condoe da fuperatur i tanto incontinmte ipfum intemperantem pemitioliorem elfe: I na continens enim quia non dum in uitii habitu ell rationem difeemit: prindpiui Knct:pugnatm aduerfus malum: fed tadem magnitudine cupiditatis et fui animi imbecillitate uidusucluticmtiuus in feruitutem rapitur. Vetum uc qua; uctbts adumbro ea exemplo exprediora reddantur t dicimus continenum a pruicipiofii ilTc DIDONE quz quamuis Acnez amore teneretur: tamen adeo lunliter repuagnat utmori malit:q pudorem uiolare. Incontinens autem paulo polf redditui cum fororis oratione uida pudorem foluit. Prius enim fortiufcula adhuc ita puagnabat: ut uidrix cuaderet. Deinde eneruats omnino pugnando fuccumbit.pua gnatenim incontinens/ fedfupaatur. Intemperans autem in habitu uitiiconftitutus omnem rationem amiDti ne pugnat aduerfuscupiditates: quin illis uo» lens gaudmfqi obtemperat: quippe in quo adeo deprauamm Iit iudidumtut qdf tnalum fit bonum rlTe dicat. Sed ut iam ad inffitutum redeamus: non dum tem' perantia munitus erat zneas: nuper enim ea ratio in homine uluxcrat: ut uolupts tum fordes intueri poffet: nei^ rurfus tempeians : aut incontinensinon enim io de fe expedilTet. Sed cum hincilleccbrx uoluptatum traherent: illinc honefti uui pulchritudo ad omnia excclfa cum erigeret/demuiccbatur quidem a uoluptate cam feolibusfuauilTtmam iudicabat: non potccatip non zgte ab ea diuelli.51i da enim adulatrix voluptas efi.uehementcr fenlibus applaudit: ut etiam gcQ’tolioiit animi qui funt illa capiantur .lu cnim fuauiter nos irrepit aut totos pau lanm occupctt Smgjt igitm comn ucac ft guis lachiimaiu taincta littcin tioiaiu ti s h P U Ii 9 si Q lu ia K a» 10 k liu tic adi li] tu »1I» bi » m inii tta ip DOi tUU) aoi pqai V» 'Z tiO*iJuti idtai am i&:l» oap jiua riKil apoi at(p tdib ;iup» ib 0f Libettmiiu Klinquittquonii c6tines. Quod H unam tcpnitii adcptua fuifTn no lacbrimSs fcd lema reliquidet : po<ta enim non ipfum a principio sapientem fingit:£C una uircure ornatum t (icd cum qui a perturbationibus animum uendica» K cupiens fe paulatim a uitiis redimat t k poft uarios errores in italiam id eft aducram fapicatiam pnumiat» Nam quznos de continentia dc^ incontinen eia diximusan quibus fenfus pugnat U ratioiuidiTim^ uincuntacuincunmr. eadem de reliquis uitiis ac uirtunbusintelligas mtn quas mediæ funtaffcdio nes nullo adhuc habitu latis Hrmxifcdquz modo ad has modo ad illaimpel lantiquisfortadeinuiu ciuiiiin qua quz ad bonum tendunt incohau potius quam pctfcda lepenas non nulli uittutes nominarent. Sed profici fcatur iam no &r Acncastuerum quo tandem exui pn altum feretur: Nempe in thraciamre^ gionem patrue fininmam/fiC terram Matd confcaatamnnquanupn Polynco ftoc holpitem fuum POLIDORO ut auro potiretur interemerati Erit autem aua titia; fjtnbolum thtada.Nam ipfe paulo poft: Fuge littus auarum. Vnum cum duplex auaritix genus fit. Eft enim auarus 8C iis qui inde rapit unde minime con ucnitideis qui cui dandum eft ei minime dat.primum illud genus perthraciam cxpdmimroi enim in illa Mars colitur -quisncldt habendi cupi ditate plurima a mortalibus bella geri. Sed ne Polyneftor borpitisintcrfedots6( Tuorum bo» Domm raptor quicquam expreftius quam auaritiam rapinaft^ denoubit Cur igi tur prima inthraciam ENEA nauigatioeftrQ^uiacuma uolupute difceftimus at<j non dum ueræ uirtutis habitum contraximus facile ex ilia in aliam cupidita« tcminadimusiinfurgitip habendi libidoibeatilTimam enim uitam multi feade< ptos putantifi opibus maximifip diuitiis reliquos mortales fupecet:Qua cupidi tace inflammati non dubitant non modo nefaria: uerum etiam laboribus pericu lil^ refcitiftima bella fuTciper e. Ingens profedo ftultitia:6i ab coanimo profeda: qui et fi uoluptates contempferitcnihil adhuc altum furapete poiTit.Habet enim auaritia pccuniz ftudiumiquam nemo unquam fapiens optauit. Nihil enim illa mobiliusinihil quod magis fottunz temeritati fubiiciatar. Quapropter rede Sa luftius auahtiam ita malis uenenis imbutam dixittut animum cotpufij uirilc cf< foemineuquando quidem Si ad omnem humilitatem infimaTqi fordes dcTcende tccogic:& inomnem crudelita temproreuili(Iimainfurgete.lpra enim perfidia am pctiuriumip edocet:cot fraudibus: linguam mendaciis:manum uenenis/fer.» to in aliorum pemitiem inftruit. Apud eam quid fandum efle poteft: cum ho.*tes quoip qu Polydori exemplo docet poeta minime incolumes fint. Nemi nem tamen mirari oportet fi Ancas fapientiz quidem cupidus minime tamen ad buc fapiens in huiurcemodiuitiumprolapTus fit. plurima enim inuiu humana Uidemusiquzquauis caduca momcntaneaip finntamen morulcs pro maximis admirantur: quz quidem omnia cum ucnalia efteuideantipecuniz prz czte^ ris ftudent.Q_uotus enim quifi^ repetitur: qui non putet quod genus ficfoc mm regina pecunia donat t quis non totus commouetur : cum auditi Si b^ ne numatum decorat fuadela Venus. Verum qui duce Venere fertur Si tna gnarum rerum amore incenius cfi/pauladm errorem recognoliit. uitiumip abominans Xfaradz auariflimutn lictas fugit, At^ cum iam fecundo deceptus i deinceps turpi Timum mirerrimumep iudicet Apollinem: cuius oracula ue riiTima e(Te audient confulendum iudicac: Retur enim (i ex illius dei ptxut pris uitam inftituat futurum. ut mifet ciTe non pofTit. Qua proptei naviga donem in delum fumit: per Apollinem autem qui fol cft: quid aliud quam lapientiam intelligemusf^Nam ut id omittam quod ut fole eunda qux in lien fum cadunt illuftrantur:(ic lapientia illuftiatus animus eunda profpicete ua. leat uideamus reliquam eius plancta: naturam. Sed illud in primis. Nam cum Heraclitus fontem cælefiis luds appellat. CICERONE ueto ducem carterorum lu« minum ea ratione dixit: quoniam fui luminis maiellate præcedit: dixh itidem ptindpem dixit moderatorem: Nam SC ita eminet/ ut ptopterea quod buiut> modi folus appareat fol uodtetur : curfus reliquorum recurfuf^ipre mode ramr. Nam certa fptii diffinitio eS ad quod cum quaim erratica ftdia recc' deos a fole peruenerit tanquam ultedus accedere prohioeatur agitur retro. Rurfus autem cum certam partem recedendo attigerit : ad diredi curfuscon fueta reuocatur.Q^uapropter non iniuria et mens mundi cor czliapri« fcisdidus ell:Quz omnianon ne fapientiz quadrant Non ne fapien^ tia reliquas animi uires przcedit : non ne illis moderatur C Quin etiam li uim huius fyderis diligentius aduertas iurc datur fapientiz dicetur: Nam ut a Saturno ratiodnandi a loue agendi uim : ut a Marte animorum uehe« mentiam at^ calorem ædpimus; uta Venere deliderii motum fumimus: et quod loquimur atqi intcrptztamur a Mercurio cft: ut deni^ a luna quod grz ci phyticon idcll gignendi augendic^ uim habemus; (ic ipfe fol quod friamus: quod^ opinemur nobis prxllat : Sed hzc de Apolline. Deli autem nomen S ipfumnon nihil ad rem affert, grzce enim manifeflum flgnificat. Loca enim quibus fapientia przfidet : clara femper manifefta^ fuat.Q_uod autem tot»> us infulz Anius imperet: qui et rex hominuni et deorum facerdos iittnonca ret ratione : Sapientia enim humanarum rerum cognitionem continet. Qua ptopternihilnouum fapienti accidere poteft: quippe qui omnia iam percepo> rit : quam quidem rem nomen regis oftendit. Anius enim didtut quali id elf (inc nouo. Hic igitur hofpitio Æneam fufdpit: SC pio* fedoipfa fapientia animi nolfti aluntur. Veneratur autem templa : at^ ea retn pia quz faxo uetullo conftuida fint.Nam quid obfecro te: aut flabilius im* mobiliufi^ : aut antiquius ipfa fapientia deprehenditur : quam fapientiflimus ille omnium bebrzorum S^omon ab initio Si ante fzcula creatam fxcula æa ta effe uerilfime didt.Sed tu quid me o LAVRENTI fubridens fpedas.Non polfum inquit LAVRENTIVS dodillimorum uirotum ingenia non admirati lztuf(|:quz a principio de hifioiia decp allegoria dixilli mecu repeto :Q_^uis enim non obfiupefcat huius poetz confilium .Q_uicum apud Cioatiumueri umlegilTetinDelo aram elfc Apollinis genitoris: in qua nullum animal facrifi atur: quam Pythagoram ueluti inuiolatam adorauiffe fetunt : legiffct eti^ am Sc apud Epaphum : Delon ne antea nem pofiea tettz motu uexatam: femper eodem manere luo legiifet: et apud Thucydidem non mirum esse fi przlidio tebgionis tuta infula femper fit : cum teucreruia locotumfibi acccficrit Liber tertius coBtltiuafax Ieiurdetn firmitate: Cum igitur bacc legilTet itafcnblt/ ut eodem tempore ex antiquitate hifioriam eruatiponit enim Æneam Tolis przcibui deum uenerari:K templa antiquo Taxo confirudæfTe/ficbxc cum ponit fimul ea affert quz PER ALLEGORIAM Tapientiz conueniant. Dices quid in cacteris : hoc idem. Sed nefdoquo pado hic me locus in quo hifioria non minus qua allegoria latet:mul to magis mouinSed perge obTcaomolo enim mea interpellatione mihi ipfi audi endi cupidiffimo moleftiam ex mora afferre. Datur igitur ab Apolline oraculu inquit BAPTISTA z Dardanidx duri quz uos a fiirpe parentumzPrima tulit tel^ Ius eadem uos ubere Izto Accipiet reduces:antiquam exquirite matremz Hic do# mus znez eundis dominabitur oris:Et nati natorum 8C qui nafeentur ab illis. Q_uo quidem oraculo quid diuinius excogitari poffit non reperio:Q^uid enim faomini salutarius: quid conducibiliusefi: qu3 originem Tuam noffexin quam cu redire potuerit /tum demum fit futurus beatiffimus: Dixit igitur pluribus/ne a poeta difcederet Maroxquod grzci duobus tm uerbis expediutx qui omnium ora# culorum quz Apollini tribuuntur maximum effeuolunt i«r</7>> V nofceteipfumx Verum ut haxea nobis planius explicenturx Omnesquicuh^un# quam de fummo bono ferip Terunt philofophi in eo fi non uerbis re Taltem con Ira Teruntxutbenebeate^ uiuere fit apte conuenienterq; naturz uiuere t Verum ubicoiamdeuenturn efl/ut fit hominis natura diffinienda : tunc innumerabi# les pemitiofilTimi^ errores emanant: cum animorum nofirorum ui ignorata plufquampar efi corpori attribuatur. Nam cum ex animo corpore^ conflare bomo dicatur. et alterum brutum/caducumt^ at(^ facile in interitum pronuma Alter mcorrufmbiiis immortalis diuinuft fitxpaud omnino ita mentem a fcnfi# busfeuocat: ut feanimi nobilitate imniortales cogoofcant: corpufcp in nulla pene parte habendum cenTeant.prædpitur ergo Troianis ut eo reuertantur de originem ducunt. Duplex autem illis origo efi.Nam Teucer Scamandri cu# iufdam filius profedus ex creta infula in Phrygiam uenit; 62 una cum Dardano Kgnau:t ; Dardanus autem prius SCipfe in Phrygiam ueneratatnon ex creta: ut ille fed ex italia: nec mortali patre natusxfed ex deo loue. Veniunt igitur am# bo in Phrygiam id efl in uitam: et pnmam ztatem quam perTroiam fignificari di ximusxfed hic a czlo ille a mortali. Ad huius enim animantis quem hominem dicimus compofitionem animus a cziefii corpus a mortali patre prouenit.Qua propter cum primam nofiram onginem inquirere nos Apollo iubeticuius ora# culum efl Nqfce te ip Tum : non quid corpus fitxquid ue illi conducat inuefiiga# re iubct.Sed quid animus fit 8C quo pado fecundum animi natutam uiuere fodi ces effepoflimus inquirendum mandatxQ^uam quidem rem ut ezpreflius fignifi caietannquam didtxEfi enim animus fi non tempore/ut Platonid uolunt digni tate Tua at(^ excellentia prior: Optimum igitur oraculum: Sed quid prodeft fi illud male interpretatur ANCHISE. Hic mortalis Ænez parens omnia ad lenfns referens ibi (edes collocandas cenfet ubi prima corporis origo fit. quafl prima naturz non animi fed corporis fpedanda fint t Quaraobrem non ia Italiam fed in Cretam enauigandum proponit: qua in infula multa mala Tubi# bui fint Ttoiani. Nam cum (ummum bonum non iis quæ animum: fed quaa In.P,Vtrg. M.AlIego. corpus fpcdcnt natura noftra ignorata reponimus necefle eft/guoniaft illa pati> io po(Hnpe(lem/ac demum in interitum cafuraiint/ut non bearirredmiferi fiu turi (imus:TuIerunt ergo prxrium ob ftuitiriam Troiani:gui in italiam nauiga» te iulTi actam ptticrint. Si enim in italiam.i.in originem animi redeant Troiam percipiunt cognitionem rerum diuinarum in qua fola flabiles et manfuras feda inueniuBt ; Hic enim domus Ænea; eundis dominabitur oris:Et nati rutorum et qui nafeantur ab illis. In æta enim nullum e(l Ænex imperium. Na corpus ne^ fe nerp aliud mouet:fed iners brutum: 8C line fenfu iacetrnec quicquara Ii ne animi auxilio ualet.ln italia uero imperium latepatet.Corports enim domina tor et redor eft animusrin nullam^ nin uolens fauitutem cadit. Cunda autem fue cognitioni rabiiciu Se enim pafe uideticum autem deum cognofccie tem/ ptat fuz menris acie ad fuperiora erigimr. Colidaado oia fpedat: Rimatut occulta. Videt abfeiitia:breuicp temporis momento uniuerTas mundi oras anv bit:Defcendit ad interiora: Afcendit cxlum. Adxret deo: in quo efl patria fua:Et ? uoniam imorulis eft hxc femper facit : Quapropta eius imperiu eft æterna: ixcaprincipioqua uisdiuiniscflentmomtiprxcepris cognoicere no potuerat Troiani: Nunc uao calamitates eipaticognofamt. Epimetheo quidem ferius: Sed uidete quxfo quam admirabili ingenio reliqua profequaturt. Cum pefie labo rarent Troiani danmatfuam oraculi interpretationem Anchifes.Nam poftqui diutius debaccliatus eft homo dum fenfibus obtemperans omnem fpem in rebus caducis reponit/tandem ufu Si experientia dodior redditus animadueftit no fua« fifle acta Apollincm.i.nunqua pofleefte homines beatos ex iis qux mortalia fntt Cenfaigimr alibi quxrendamfoelicitatenuVenmi non dum tanta metiris arie ualenut qua inrcconliftat discernerc poiritr Na humiproftratusanimus/St fieri gi nitatur tamen corpote'obrutus qu x in/cxcclfo collocata funt non nili poft mui tum tempus difeemit: At dii penates eadem dicent qux didurus efliet ApolIotPu tabantenim antiqui deos penates elfe ex animisiuotummatoTumtqui clari ilhi^ ftref(^ multis egregtiftp uirtutibus fuilTent quali deos domcfticos: Ergo Si hos animoru noftro excellentiores uires intapretabimur:quales funt ratio intelle# dus atqr intelligentia. Qux hadenus furentibus fenlibust Si omnia tumultu co plentibus nihil fanuiudicare poterat: Nunc autcpoftquamfuograui damnoeu pertus eft homo fenfuu iudicium falfum elfe illos a tribunali quod tumultuo &oc cupaucrant deiicit:& luris dicundi potcftatem iisjuiribus quas paulo ante nomii> nauipermittinillx autem cum iam fcnlibus parentioribus ut atuc:quippequipu dorc confufi nihil amplius audeant/K cum eorum iudicium diuturnus iam ufus at^ experientia confutauerinparaciam non amplius prxeipne deæucrintrfc a tumulm colligunt:at (pfeipfascxdtant:fumma ( contentioeruftitix nebulis fua luce fugatis mentem ab iniquiffimo fenfuum iudido prouocauit ita a ætenfi domicilio abfoluunt : ut tamen italicam profedionem fuo dcacto 'edicant, ii dunt^ proptnea fux fententix ftandum: quoniam eadem iubeant quxipfe Apollo a quo mittuntur didurus fit: Et profcdomcns nostra multatum rerum usu iam dodior reddita multa, ex fe cognofdt: qux fapientia ptxdpere con sueuitt Nec ucto quempiam moveatli deorum pcnatii oratione pct fu ad catut Andrifas I t ( II P nudfi D B B< P> h Jrj-B SNitn ubi ndo pneualerc iitn crprrit : appetitus Hli rubiicitun MuItS iatn profeoe nintdii pcnatess quiquz obfcunus Apollo SIGNIFICAT prrfpicue enodaruntt docent«piniuIuadrcrum diuinarum cognitionem enauigandum rfle: Beatus profedo ENEA (i decretis ftarett (i quod bonum efTe cognouit:id ita mordicus arriperet ut nulla re inde po(Tet auclli:Non enim totiens a redo curfu deiicere^ s Veru non is adhuc uir eft qui conftanti habitu in hisobdurauerit:& per (uma t& perantiam a rerum moruliu cupiditatibus sit penitus purgatustfed inter contine tia; at(^ incontinentiz uarios frudus uacillans fzpe cum ad aliquod Tparium fuo uento procelTerit: nauisfubito a redo curfu deiicitur. Non enim is gubernator clauum tenet qui fummo nauigandi artiBdo arperrimam etiam tempeftatetn fupcrarcualeattfed Palinurus t qui poftquam ceruleus fupra caputaftiiit imber nodem hyememt^fercns.poftquam inhorruit unda tenebris : poftquam conti» nuouenti uoluiit maretmagna^ rurguntzquora:& quz fequuntur.ipfe diem nodemt^ negat difcernereczios nec ræminifTeuiz: Diximus a ptindpio foloap petitu moueri aniraumtdiximus itidem duplicem e(Te appetitum alterum qui a fblis feniibus ex dtetutitationi^ aduerfeturidicatnttp libidotalterum qui ratione pareat:uoluntaf(^iure nuncupetur. Qui quidem sinauiprzfuifTetiporerat ea am aduafantibus uentis iter redum tenere, oed przFuit Palinurustis enim eft qui folisfeniibasob temperatiuirefij aduerfus uentosinterprxtari poteft enimgrzce retro uentis didtur quali qui in contrarium refetat. Hic igitur infurgcntibus pertutbationibus/uehementioriburi^ cupiditatibus uelutitcncbiis animuminuoluetibuscum ipfenulla rationis luce illuRracus (it dicsano dibus ideft ucrumafairodifcerncrenrgat. Magna profedo hominum ioldtiatmazima^ fenruum perturbatio qui ita rationi aduerfanturi ut quauisil la fzpe infarg.it t ut animum ab illorum nefaria tyrannide feruituteq; eripiattipfa uclutiiulbirima regina ueramuelit inducere libertatemitamen cum nondum uiresfuasrecupetaueritm Dpercp a diuturno exilio reuerfa a paucis fuorum ciuin cognofeatur fzpe antea qua dus regni quod (ibi iure dcbctur polfeinonem recu» peret ab lilis repellitunquippe qui multos iam annos tyrannidum tenentes omni largitionum genere appetitum corruperint : illum cp adeo demulfcrinttur malit io feruitute uolaptuofc degere qua honorifice in libertate laborare. uamob» temcum acbrainterillos przliac6mittantur:difcedic fzpeuida ratio, lllicnim parere rccuCiDS Palinurus nihil sanum fentit : Eiufcp ilultitiaatcptrmeiitate cd» mittirurtuc dedituto curfu t quem penates dii prasceperantin (Itophadas infu» lasdeclinetur. Hunc autem locum nos ni fallor auaritizuitium redeinterprzta bimur/non illud tamen quo inde rapimus tunde minime conuenitiid enim nobis Thrada ddignauit. Verum aliud quod tunc patratur: cum ex iis qux iam peperimus minime illis (ubuenimus : quibus tus naturacp ac humanz fo detatis uinculum fubueniendum poftulat. Oodus enim'iam Fragilitate rerum buroanarum Æneas ad diuina ratione id efflagitante ferebatur. Sed appetitus aduerfus illam adhuc contumax ftaredeætis non potuit. Verum ad ea quæ uulgus admiratur rurfus conuerfus diuitias cupit. At quoniam multum de pti* fiuufcritateitniautufuctaUndui nc rapiaisilJafibicompatatecoBteodit: fcd In.P.Vitg.M.AIIego. per (oBUS fordes plus qustn psr eft parto pacens nullo libmlitatis munere fiigiei DC(p (ibi nc(^ Tuis beneficus eft.Q_ux quidem cum facit fe parcum non auarutn prsdicatiprzfert enim fpeciem boni uiri cum peflfimus Ar. Q_uaproptcrnon io« iuna harpyz ipfz uirginea facie Angunturdimulanc enim pudorcmimodtfHaou robrietatem^iomneri^ uirtutesprzfe ferunt. At earu ucntris ptoluuies fcedifli< tna eft.Q_uisenim po(TetauaritizfordesexpIicare:quis qui turpis hominis di uitis eiufdemtp tenacis uita fdt latis referrer Cum furor bau d dubius s cum ftene As manifefta At egenus uiuereiut diues moriaris. Quid miru igitur A earum fu des palidafcmperc fame et macilenta AtiNarahuiulizmodi homines iure tanta • locomparamussqui inter aquas.interi^ uaria poma confbtutus Ati tamen at^ fameconAdturiNam ut cumulus diuitiarum acrcatiprcinterim ruum/utillete«. centianus Gcta defraudans genium partis abfbnct ac timet uti: Quod autem ua ds Angantur manibus ratione non aretiNihil enim remittunt quod femel ctpe> nntauarii Q_uinfunt adeoperaino A auarinxundiut hominem ad dtuma qua dam natum ab alnlTimis curis ad hzcinfenoratrahantifiC uelutide czioin terras K e lucidis fjderibus in profudilTima tartara trudant. Auertit enim nos at^ feuo« cat habendi cupiditas a cognitione carum reru quibus folis Axiiz animus ciTe po( At. Sapienter igitur adiugit.TrilHus baudillis mdiltunec fzuior ulla peAisidtjia deum ftygiis fefe extulit undis: Non autc Aulta rado poetas impulittut ex Thau« inante patre: matre Helcdraoceani Alia natas harpyas fabulentur.Thauroan« tem tede admiratione dicemus grzci enim admiran dicunt. Cu cnimobfumma fiultitiam diuicias maxima bona putemus cum aut bona non Antaut minima bonaiproptcreaq^ illas adrairamut:cuenit:utcx ca admiratione cupiditas habendi nosinflamct.Ncmo enim cupit caquz negligit:at(j contenv nit.Suntautem ex eamatrequzAt Oceani Aiia:Nam liquis maieriam diuinarn diligentius conAderct:omnia mari Amillima in ea uidebit.Vt enim mare in afli' duo motu cAicundac^ inco facilem ifcentunat^ pcnurbanturaAc diuitiis ai<jf opibus nihil Auxibilius inuenias:multiq) tumultus ac fzui Aima bella inde ezota tur. Hz igitur c£.'n paflim armenta gtegcfij pafcant : nihil inde Abi ad ncccAiu tem fumunt. nihil aliis rumerepermittunqvcrumfiC ab hocquoq^ regenereaua tinz quando^ explicat uir fummi boni acquiredi cupidus. Relin querat olim uo luptates.indderat in rapinasiquibusquo^ damnatis otacuium confuliti A quo accipitnofceteipfum:in quo errat Ancbifcscum ea ad corpus refcrctrquz de ani tno przcipiebanturicauturqi ruo damno fadus errorem cognofat: con Alium inutat:rclida(^ creta tendit in lauum. Verum rurfus perturbationibus uexatus animus ad diuicias rutfus refluit: non tamen ad eas quas rapinis ut hadeoust fed quas nimis fordida pat Amonia comparet: Sed et boc quo<^ uinum effc cognofccns / proptetea^ damnans < ad Helenum per hoftcsproAafatui. bes igitur quare in harpyarum infulam delatum mixcrit Æneam y?^uod ue^ IO ab ip As uefd prohiberetur iam parariscpulis inde efliqnia eam uim habet auarina/ ut qui etiam dinflimi Antfame penrequamuci minimam acerui par« Aculam imminuæ malint JAcmis tamen eas pepulerunt Troiani: Nam di aua AAacxifflbcdllitateat^ builitate animi tuliaf':qiiz ci cAiut&fctia et tnulict«' i-% « % % t ik tltl I- 1 II- 1- i j mii oa* iff Liber toriiu <aIcgux'tninori animo runtauarioresTemp^e pncbeact/tunc Fadle pellitur fi foitemgcn ercfum^ fumamus animum ^6Ilcedit e fitopbadibus a;neas t fed non prius quam cnfle a ccleno oraculum ædpiat < mendax omnino uates Bc in E s fubdola } et quz uctborum firepitu honorem inde incutere uelit unde ni timendum : bed profedo hoc morbo laborant auari i Nam fi quando ho« ncOa quzdam SC una ratio lilos ad divina exploranda erigat < propterea^ huma na bzcfiC mortalia negligendafuadeatrihtiminfuigit ex auaritia metus si rem noftram familiarem negiigentius curemus fore ut (i fame pereundum x Sed ne« fiauot fiuItilTimt homines quam paucis natura contenta (it i quam facile t quam minimo fumptu eius diuitiz comparentur: Efi autem fames iis timenda qui in anesqui infinitas cupiditates et quz ne^ neceifariz ne<^ naturales lint fibi exple das propofuaint quorum uotago um lata tam profunda efi : ut nulla auri ui t nullo gemmatum iapillorumtp cumulo repleri queat. Qui autem ita uitam ia* fiituerunt > ut fola fe uirtute bntos putent : animum^ non corpus ditandum ^ ponant : his omnia femper abunde adaunt t Q_uam quidem rcm:quo tibi pia* nius exprimam : at^ adeo potius oculis fubiiaam.ptopone tibi duos diuetlifii^ mz quidem fottunz/fedeiufdem pene ztatis utros Alexadrum macedonumte gem/& Cynicum Liogenem utrum ditiorem iuch'cabis:uide quid dicas. Maximi Alexandro thc Ciuri erant plurimi tobu Riflimi^ exerdtus (ibi militabant : Imperium latilTimum poflidebat. Innumerz pene nationes acpopuli ex Europa A(ia* ^uedigales huic erant.Diogene autem quid potcftangu (liusexcogitari: qui prz tet rimofum illud uas e figulo acceptum : quo l'e recipetet ut e frigore calorctp tuf tuselletnetuguriolum quidem haberet : quem eodem panno in utroi^ folftirio obfitum confpiccrcs : cuius auda olera etiam nullo file alperfa beati (limorum re gum dapes fuperarent. Vttum igitur horum ditiorem Laurenti iudicabisr Ego q dem inquit LAVRENTlVS h a deptauatilTima confuetudine : quz altera pene in nobis natura cfl dirce{l'eto/& rem totam fenfiiu iudicio exclufo rationi cogno» lixndam tradam beablfimum Diogenem:miferrimum Alexandrum proferre no dubitabo. Vehementer enim iis aifentior : qui in diuitiis penfiiandis non quam tum tuii^ adiit : fed quam abunde id quod adeft fibi futurum (it animaduerien» dum cenfent.Si emm is diues eft cuius cupiditanbus adeo fatis fupercp fadum (it ut nihil pczterea defidcret quis Diogene ditior :qui cum (lue pafiurem (iue arato rem quendam cauis manibus aquam e fonte ad potum haurientem uidiifet : po culum quod ad eundem ufum hdile gerebat ueluti fuperuacaneum abnædum putiuu. Q^uis rutfus Alexandro pauperior : qui podquam a Democrito ut p\i to PHILOSOPHO plureselfe mundos audiuaat : lamentari non crilauit tanquam nulla ratione diues effici poffet nili illos prius imperio fuo adiecilfcif Rede o Lau tenti de utro^fentis inquit BAPTISTA. Q^uamobtem cum idem rex motus animi tranquilliute quam in Cynico cognouerat ita pronuciaiTcticupcrem Diogenes e(Te nifi cifem Alexander : magna ex parte fiultitiam fuam indicauit : cum in fummis opibus zgere : quam in fumma inopia ditefeæ mallet. Quamobte difeant homines quam paucis natura contenta fic s quod cum didicennttoracu# ium a Cclcno zditum &cile tldcbunt:quamuis ipla ut otadoni liiz fidem faciat diat fe ca pronunciare guz Phabo pater otnnipoteos flbi Pbccbus Apollo pn« dixit. Natn rempn auari qui funt : uiriutn quo laborant fallis uirtutum limula» cbtis tegere conantur. NatnquzmoEraauaritia eftream patlimoniatn uocants et aut deorum t aut maximorum uirorum audoritate famem timendam pctfua» dete conantur. Oolofa profedo cupiditas et quz cos etiam quos prudendotes putamus fzpe decipiat. Aduerfus cuius fraudes illud unicum remedium cft nof fe ea quz hominum ftultilfima cupido ad uitam degendam neceffaria putabnoa modo nihil peodelTc i fed omnium noftrorum malorum caulam exiiiæ. Deferens igitur Harpyarum infulam Æneas ad Helenum enauigatrEll au» tem Helenus 8C uates K conduis«|Q_uapropccr rede ilium dicemus ingeni» tam nobis rationem et ueri lumen quod natura in nobis refulget,: quod nos fallis bonis decepti confulhnus ut in redam uiam ab erroribus reducat» Ipfe autem uates uera przdicere poteft : fed ditfidle eft ad illum petuenitei cum Iit itet pn medios hoftes tenendum : Nam 8i fenfus omnes 8i apped» tus fenlibus obtempetans uolentibus nobis in uetum iudidum delcendcrc (em» per aduerfantur:,At(p adeo nobis confultantibus obfirepunt: ut uix radonem adire et uera bona a fallis fecetnerc poflimus. Verum cum ad Helenum perucne rimus iuuat cualilfe tot urbes argolicas medios fu^m ten uilfe pa hgges : Supe» rads emm perturbationibus iratiquilla'quTdai^ r^nquitut mens: in qua lecxd tans lux radonis nobis ucrum oftendit : Q^uo dodior fada mens agnofeit itali» am t quam propinquam elfe putabat uia inuia longe diuidi: multum^ matis ef fedreueundumi et ad inferos defeendendum antea quam quietas in Italia fedu collocet : uz quidem omnia quanta ratione dicantur ; faulius cS mente coo pledi quam uerbis exprimeret poliquam enim animus non dico profligatis /fed magna ex parte repreitis uitiis per medios / ut diximus hoftes in lumen luz luca defeeudit Itum demum aduertitfummum bonum: quod in propinquo coUo« catum habemus putabat poculabclleioporterei^ nos amplo dreuitu Mariamo ftris obfelfa peraauigare : Nam inter ipfam contemplationem: hanc quam ui uimus uiuminteriacet is quem iam totiens appetitum nomino uelutiturbulcn liifimum mare: quod fcyllacharibdifcp pernitiofiirima monlha infeftum red» dant: Si tamen eft pei hzc loca enauigandum li IN ITALIAM VENIRE nolumus : Oi» ximus enim a principio (i rede memini nulla alia ui nilT appetitu animum motuti .Sed quoniam de duobus iis monftris dicitur a poeta : facile eft ex ipfis fabulis quid fibi uelit coniedari. Nam cum eas foeminas rapaci fhmas fuilfe memorizf proditum Iit : non ne per eas commode exprimi animi nimias cupiditates dice» mus : quarum prindpes luxuriem at^ auaritiam eife nemo dubitat. Scjlla e^o s glauco adamata ucneteasuoluptates exprimet: quz maxime rebus nofttis fio» rcndbus uigent: Nam quod eius uniunia pubes m canes latrantes conuerlafu/? uantum ad negodum faciat : fadle eft cognofccre. Chanbdim ueroipli quof Icrculiboucs quondam fubripereaufam quis non intelligat limulai tum nobis auandz refene : 8I qnoniam ab ca non ita in rebus fxliatei fuccedenubus ut gemur quemadmodum a libidine. Sed tunc potius cumnimi sanguftiis diuida nun terminis incluli uidemur: ac ob eam oufam minime nobis noUxa placent ii •p. a MI ia Bi itk iw “!f lab ipoK imi». okib! abii l{DKd biW uocA \^2Dli .qmX (uitbi SUID* jniisi^uin®^ iCID# aajb crlb< jola* OUfl^ 1^1^' amba* mfia eKccT^ eflcopinaiaut t iccirco dextrum a fcylla : Icuum a cbarybdi latus obfi dcri Mato dixit (quoniam altera in rebus quas aduetfas putamus t altaa in iis quibus uebcmenter dele Aamur : nimis nos urget. Quz cum Baptifta dixiflct : at^ refumendi fpiritus caufa aliquantulum obdcuiflet. Admiror inquit Laurendus tam magnx tam^ reconditx dodrinz diuinitatem. Verum quanto me iffa tnagis deleant / tanto magis cupio : ne minima quidc m in tota re mibi dubita» donem relinqui. (tai^ utar ea quam mihi conceiTi^ libertate uel licentia potius: At^ ut iamioulligas quid illud (it (quod nili tibi aliter uideamr/ planius heri cupio. Odenderas a principio ea ratione politum ellc a Marone Troiam zneam cekquifle t quoniam lam uir ille corporeas uoluptates contempriflet t per thraci» amuero at^ dropbadas utrun^ auaridx genus exprelTum cfTe uoluidi : Cur igi» tur (i buiufccmodi iam uitia exuerat Æneas ( rurfusnunc ut illa uitet ab Heleno monetur C Dcle&at me tua interrogado o Laurend inquit BAPTISTA t Oden» dit cnimmaion quodam iudicio quam idbxc xtas gerere foleat te ea qux dixi c6 fideralTe: Veium quo omnia tibi plane pateant: memineris non eum uinim a Virglio [VIRGILIO] produci ÆNEAM Æneam: in quo uirtutum habitus conoboratus fit. fcdqui pro uirtuteaduetfus uida ita pugnet tut non (inemulta difficultate per continen dam uincat : nonnunquam etiam uelud incondnensuincatur.Q^ui ueroin Ita liam id enim ed ad diurnarum retum inueibgarionem uentuius ed/ huic non fa dsed : ut continens fit. Nam quamuis condnentia a cupiditatibus arceatitamen S uoniam in affiduo certamine uerfatur:non przdat eam animis nodris tranquil tatcm/quaadrestamexcclfascognofccndas opus ed Quimobrcm egenus ipfa temperantia uirrute undi^abfoluta: et in ipfo pene cerdo uirtutum ordine corroborata qua qui inlbudi fuirt/nonfolumonuies cupiditates Tupc Tantiue» lum edam illatum penitus obiiuiftuntut. H oc autem habitu nemo mortalium fe corroboratum in confidat : nili plurimis afliduif^ adionibus prius ad eum co fequendum fe exercuerit : Q_^ux res line longioris temporis interuallo effici nem poted. Huiufcemodi igitur temporis moram VIRGILIUS poetice quidem fed opd me tamc exprelTic : cum dixit : Prxdat trinaaii moeras ludrare pachtnni. Ceffan tem longos/ Sedteunfledere curfus. Quod autem moneat ut eo quem dixi ha» bieurn fe con firmet xneas uerfus unus indicio elTe pet^d. Adiungit enim quam fcmel informem uadouidilfefub antro rcy1lam. Quamobrem icdiflime uni» uerfum locum concludemus neminem poffeipram dminitatem attingere : nili perlongum prius intefuallumeuih: quem dixi habitum ita contraxerit: ut non modo non rapiatur a fcjlla : fed ne femel quidem ipfam uideat. uod quid ali nd fibi nuit : nili ita obiiuifeatut cupiditatum omnlumtut nunquam illx in con ipedum fuxmentisredeantrperpulchrc per^ commode omnia ida inquit LAVRENTIVS. Verum quid tibi paulo ante explicare libuerit: triplici illo ordine oir tutnm non plane intclIigo.Res inquit BAPTISTA huiufcemodi ed : qux &: Iz pe alias maximo tibi ufui et prxfcnti fermoni apprime neceffaria futura linOiui» nus enim Plato cum uirtutes de uita Sl motibus eafdem quas exteri pofuilTet:ita sd podremum illas diueilis Gue ordinibus Gue generibus didinguit :.ut alia qua dam ratione ab iis illas coli odendat : qui ccetus ac duitates adamant t alia ab iia h ii i I qui omnan mortalitatem dedifcnc cupimtes/ft humanatum rerum odio taoii •d fula diurna rognofccnda eriguntur : alia poftrcmo ab iis qui ab omni iamc6« tagionc expiati in folis diuinis ueriinturtprimas igitur ciuiles dixir/fecundas pw gatorias/ac tertias animi iam puigati.Eft enim triplex hominum rcÆ et ex ratitv oe uiuenbum ordo.Horum trium inferior eft eoru qui io fudali acciuili uita dt gentes rerum publicarum adminiftrationem fufcipiut.His {iximi fed m ercdioti gradu confiituti ii funtiqui a publicis adionibus ueluti tepcftuoflsiac procellolis Kin qbus fortuna; temeritas oino dominet'' :fe in portum tranqllitatis trafferuot et a turba io odum fe tecipietes/ quirta uitam degutinon ita tn ut no aliqd adhne tefictaduerfus quod Iudadumlit. Supremo autIocoeoscerncsqui penitusa re« rum humanatu concurfitionerac tumultu remoti nihil cuius panitcdum sit /c& mittut.Eft autem oibus his ordinibus hoc c6munr/ut uirtute dure ciida ad boni redi^ normam dirigati Verum qa in uita duili cupiditaribusiac pturbationibus omnia tumultuant hifip non oiu xgre refifti^ rdicunt in ea hoium genere uiitm tesi Dcohataspotiusqabfolutast Quaproptetidinill bptadcntiac6tendit/utm bil agatuticuius non polTit ratio (^tem probabilis reddi i Fortitudo uero animd fupra omne piculum at<p moetum affett : et nihil nifi turpia timenda admonet. Tcm{watia autem oftedit fola honefta appeicdainulla in re moderationis legnn excellcdamioea cupiditates iugo ronisrubiidendasiluftitta; poftre moptesfuni: ut unicuimruumredd»’' iutx quoiureoesuiuant .lnrccudoautilioh>iumgene tctqui ea it ronea negodo in odum uendicat/ut liberius poflit rerum diuinaium conicplationi incubcrcifunget munetefuoprudciiafifpretis oibus mortalibus rebus &cxleflium collatione pro nihilo habitis omni cura omnim cogitatione ad diuina copuertat". Temperitia autem cum ea folum nobis cdce(Utit/bne qui busferuari uita non polTiticaitera omnia fcueriffimoiudidocontenendarf^upeii datp pronuciabit. Sed necaberit fortiiudo qu* afliduo pridpiatiut nullum meo moduminullumlaboreminullu periculum horrefeamus/quo minus redo 8£w petuo^uti**' - j 1 n- ». tuo^ut ita loquar)curfu ad cxlcftia et ad origine fuam icdat animus.Diccs q d luIhtia.Hoc jifcdo minus libi imponctiut reliquarum uinutu cofenfum in hu iulcemodi ppoAtum firdatilfti quo^utrupiarcsaduafuspturbationcspugnit fcd fadiius fupcratsfei^ paulatim expi .tos reddunt. Quapropter uirtutes ipCrin illis purgatoriz appellantur. Verum audi iam tertium illud eorum genus/quota animi ab omni uitiorumlabe ^cul ab Ant. Hi igit' in eo prudentiam exered/non ut deledu quodam habito diuma terrenb prxferantifed iit illa fola nofcantifuU J ueluti nibil aliud At intueantur. Adhibent autem temperantura non ut cupitates coberceatifed lilas penitus ignorent.Eadem ratio erit fortitudinis.llla eni pernitbariones non uincicifed ignorati Quin opubic dura at^ horreuda Abi of ferrirnon ut uidoriamaiTequacurired ut in eorum obliuione perpetua riimiuts 'ifidiligentetinfpides/ fadiecognofcesidabhelenoadmo petduret. Quxomniaf ^ neri xneam non pofle illum fedes in Italia qetas ftabi colloare/niA priiis ad boc tertium uirtutum genus peruenerit : (^uid ergo hadenus: nonne Troiam deftrueiatjacthradam ftrophadefipteliquerat. Defenieiatquidemjred nondum $mca uitia fugiflct illa dcdilutc poterat Jiunc autem non ut Moliirnt^iP Liber tettiai «Birittaib^ deponatt^od tam feceratered ita de tnte deleat: ita perpetue obK tuooi roaadntut nunquam eorum memoria illum rubeat:Cu autem prz omni bus rcbua iterum at(p iterum 1 unonem pbcandam moneatsqua quidem adua •imte Italiam nunqua podturua (itmdnc nobis documentum eftroaximum nui Ium ex innumeris uahif^ uitus eflieta quo etiam ii qui ad quzip ezceifa eriguiu lur t scgriiu liberetur quam ab bonorum imperii^ cupiditate.Fadle eft enim cd temnere uoluptatesa qui iam maiora mente conccpit.Diuittasuero &li fpecie maximorum bonorum a principio nobis oftendantipoftrcmo tamen ab excelle tianimo negiiguotur.Atucrohooorcsmagiftratus& imperia quoniam exedi' lens quodda et eminens in fe cotinere uidetuunfpecie decori at<p magnifici ztu* mum etiam excclfum deripiuntiNamcum cupiat ille fefe qua proximii deo red deretanimaduertac autem nulla alia te nos magis deo fimiles efle qua dandis bc ncficiisiNt^ hzc przftari ab hominibus pofle nifi in fumma reru poteftate coo flinitifintiaocenduuruebcmenti quadam cupnditate ut reliquos antecedat: Eft enim natura nobis iditu/utfcnm (upiores in rebus oibus euadere cupiamusi Ce dcrcauteautfuccumbeieturpimmumputemus.Q_uz quidem naturalis cupv» ditas nifi reda ronc temperer in ambitione ac pofttcmo in tyrannide nos rapit: in qua muka aduerius humanitatem audelia tetra nefariaip comitthnus : cu natura ipla nifi deprauata fuerit ad magnanimitatem erigat nos ad fupetbiam ft dominatum omnia rapimus.Hinc fraudes:hinc czdes : hinc reliqua imania fiagitiainfurgunt.Q^uibustcbusipfam humanitatem exuri in truculcntilTima monfiu conueitimur.Non igitur fine fiimma lapinia ad Cyclopum littora ht Dti dedudt diuinus poctatut ofiendat qui magna quzdam et cxccifa petuntten nulla certaratio anima reganfefe falli et pro animi magnitudine in imanitaicla bi.Scd hzcquocp loca miferia ad fc fugientis uiri admonitus qua primu cifugit ENEA. Quid enim aliud nobis cxprciTius cfiFmgerc:at^ipfis(^ucica loquar oculis fubuccrc potcfi ambitio larofiC fumma efferitate deteflandam 1)^300103 uitam quam cyciops Polipbemu$:qui procul ab omni hominum confortio hu manis carnibus paicatur^^ inter luflra feraru fola uita agat. Nonne enim iure Andropophagos tfic enim eos appellant grzci qui humanis arnibus uefeun' nmilloscl Te dicemus: non qui carentia iam anima corpora id enim multo ma gnto Uerandumefiiinfuas epulas conucTruntifed qui uiuentes omnibus ctu» oatibuscrudelil Timc exeduntiqui ut aut tytannidem|fibi comparentiaut iam cd paratamtut cnturioptimum queipuirum et iufhzqui ac libertatis amatoicm lzuifiiimemteTficiuat. Qui utfcelerariirimi uori compotcsc £ Ficiantut:aonmo do fingulos homines ttuddanttfed totam urbem:ne^ folum totam urbemifed integras nationes ferroigni fameij populantuncun^ libidini militari fubiid imtt. Qui nc^ agris cultoribus fpoliaietne hominum pecudum^ przdas abi gete uomturiqui pueros tcncraf uirgines ex parentum complexu aut ad mor tcmautad libidinemrapiunnqui caftarum mationara pudicitiam expugnat: qui publica acpriuata faaa ptofanacpzdificia funditus cuertunt:S qui modo in florcnrifiinu re publica ampIifTimum dignitatis gradum fumma cu gloria ob tincbantitot nunc oibux foituius lpoliatos mmiraritni feruttutc abducunu V' I.4 In.P .Virg-M.AIIego. uos igitur cydo^quos leftrigonas cum iftorum imani fcttida cofErcnaif Quimobrtm uir iummi boni cupidus qui antea non bene infttcuta animi (oi magnitudine quacun^ uia ad honores imperia^ nitebaturmunc demum tam nefariam crudelitatem quam primum eam nouit deteftatunnouit autem a ma dlenta rqualenci<| achemenide forma per quii lapiens poeU omnes calatnittla quz ex tyrannide generi humano perueniunt s latenter (ignilicauiticum dues paulo ante omnibus ampiifhmotum honorum gradibus honefiati/ ad rern ino piam cxtremai^ famem cdpellunturicum illudiis mortis moetu latere ct^un^t Rclida enim ariffmu patna ignobililfimis obfcurilbmirip lods exulant: Qua: quidem miferia edam li in graium hominem et Ænex hodem cadatitame non poted ipfequi uit bonusauc fu aut elTe dudat ad fummul tyrannidis odium no impelli. Qudigitur Maronis fapiendam noniureadmiretun qui uirumm ita liamuentutum maria at^adiaceda littora tam horrendis mondris obfefla ita caute dreuire iubetiut illis omnibus euitads in Siciliam incolumis perueniat un de breuidiffius curfus in italia dc.Fadle enim ed homni qui fe ab omni ii auari» dxfpcde cxpediucntomnemip iniuditiaatipei Fentate exuedtiadreru magnis rum cognitionem edgi iprxfctdm fi iam in Sidliam uenerit. Ed aut Sidlia nue in(u Ia olim uero italix coiumdai Bt condnends parstfed uenit medio in pontus K undis hefpenum (iculo latus abfddittarua^ Si utbes littore didudas angudo interluit zdu.lta enim abimortali deoapnndpioæatæd diuinitas animoti nodrorumiut una cademi^ dt pars infedot rdniside qua paulo pod ent didin dius difputandum di parte rupertori.Scd quoniaipfa,in agendis rebua uerfaf drea ea quz loco 6i tempore citcdfcnpta adiduam mutadonem redpiunt euenit ut interucnientibus Uanis pettutbadonibusi quibus prudenda decepta (xpe pto bonis mala cligitiratio ipfa inferior illis uelun uehemcdlTimit fludibus alfiduO percu(riabitaliatandem diuellacur:6 (aruperiodradonead appedtum defid> at Quz omnia quauis ita fint unde tamen breuiot ciufusad italiam.i.ad eo» teplatiunciquz m ipfa ratione fupedod polita ediquaa ratione inferiod quz per Siciliam lignidcatur nihil repedes przferdm humato patenteique nos mol bticm quanda eneruata homini a fenfibus prouenienteinterprætati fumus.NS quam enim ad ueram contemplationem deuenicmusinifi pdus ipafut ebddia notum uerbo utar)fenfualitasnon modo earinda uerii eria penitus fepulta in nobis fuerit. Q_uapropterli rede animaduerds de Anchife mocte meminit poeta de fepultura non meminittno enim in iuliam ed uenturus.ln quinto ueto libto celebratur funusiut demu fepuito Anchife in italiam cotenderc lice Apparatis itai^ rebus oibus Æneas ex dciliafoluens paulo pod italix pot/ tus fubite fperat.Ne(p fuilfet a fua fpe deceptus (i lunonem aduerdiTimam . bi dea ex Heleni przcepto antea placauiffct.Odendimus paulo ante lunonoa honopi impcriiij cupiditate expnmeredn qua quidc « fi Æneas ita fe geiatiut nihil iniude/nihil audeliter in reru adminidtadone aduius fit.faocenima Po lyphemo fuga indicauit nihilominus cum in confpedu Italix iam fiti& in li nunc pene fpeculandi conditurus: Animadueitat^ non poife in rerum diuiu nuncognidonedcucnidsnifi humana hæc omnia cotenat/nidtut ille quidf Liber tettiiu rem perficere. Std appetitus qui nou dum ratione fubiedus fit omnino ro> pugaat: faKU 9 argumentationibus perfuadet noncireaurneg]igendoihono« tes/autimpia relinquenda .Percomodeo tnqiUate inquit LAVRENTfVS tC ad rem uehementer appofitx.Sed unum efl de quo SC fi fortafTe confentanea fu fpicer > tamen fentendam tuam uehementer cupiam.Na quid fibi obfecro uult ^fficilis ilia et apprime moiofa dea luno. Si enim manentibus TroixTtoianis iiafcebaturscur deinceps iifdem illis in italiam enauigatibus adeo boftili animo aductlatunan fortaiTequiautracp uiuambltiofoK imperii cupido aduerfa Et. ifibne ipfum inquit BAPTISTA. Atnbitiois enim dea olim Ænex irafeebatun quiuoluptatibus dclinitui nihil honorificum quacreretmunc autem rurfus ira fdtnncum uideat illum ad altiora quxdam eredum ea qux exteri mortales in admiratione habentsotnnino contemnere. Omittens enim illa que primum gradum in uita duili tenent non motulia amplius ifed immortalia quxrin mi rifice ictura poeta.Vix e confpedu SicuIx telluris in altum Veb dabant Ixd j K fpumas falis xre ruebant. Cum luno xtemum feruaru fub pedore uulnus: quæ deinceps fequuntur: Ratio enim uiuendiiqux honoribus inferuit cum animadueitatfc ab Ænea deferiia quo olimquo cu ille uoluptatemtociu amaret negleda fuaatyuehementadolet.Cognofcit enim fi ROMANUM IMPERIUM ed fhtuutur foreiut fua Carthago ruituta Et: Quisenimnon intelligat E ad c6tcplationem:qui ptxftanti ingenio funt uiti accefferint/ illos ciuiles actio.* nes ccdercrturos. Oolet igitur St pfeotiiniutia admonita pteiitotutcminifdt. Manet enim alta mente repoEum ludicium paridisfpretx^ iniuria formx. Et genus inuifum et RATTO GANIMEDE ONORE. Qux quidem fabulx E diligentius conEderentur nihil aliud nobis prader de* ditauoluptanbusuitam referct: Nam Paridis ludicium in quo lunonl Venus prxferturiquid aliud cefeasniEuitx honorum cupide molle enetuata^ 8 (uo luptatibusaddidam prxponi: Genus autc inuifum.i.louis Eledtxt^ adulteri' um:acpoSremo RATTO GANIMEDE nemo modo mediocriter eruditus Et alia traduccuHisigituraccenla luno naufragio Troianos perdere tentat. Verunx ne noseaquxfubhuiufcemodi tempeftatis Egmento recondita funt ulla ex pattelateant: neuequidluno: quidxolusiquid neptunnus Ebi uelit incogni' tum relinquatur:pauca de animorum noEroruui at<^ natura repetenda funt. Illud tamen pmonebo cuenireiut eadem ad multos locos enodandos adhiben da Ent t Q_u« E fcmel a’me expteEa exteris deiceps in locis ueluti ia cognita file tioptacanc luideo me qd* fumopete cupio breuitati inferulturu.Sed rurfus cu eodieteprKc/E Ecagamus/duplextibionusipo Eturus Emieritenim eode tpe 8C memoria qd alibi didum Et repetendum: K quod interim perpetuo orationis filo contexif' : Ene ulla inteccapedine:percipiendum malo loquacior etk/q oomittere ne ingeniu eodem mometuo in plura diEradum:ucl minima difpu lationis paidcula incogmta ptaucrmlttcre cogaturiCum igitur ad id quod pro Ia.P. VIRGILIO M^IIfgo* tPrn/f <«•’<*• 'v'»^ prium noSnim^ tft:quod(^ a noftrz onginls diuimtate traximus t id eSsdt» tiocinandum/ad concemplandum/ad intelligendum mgitDut:eam animi pai> tcmadhibcmus:quamgrzci nos mentem nuncupamus. Verum hæ mutiifed przcipuc Platonici chriffiani FILOSOFI duplicem elTe uolueruntt 4 alteracu inrctiorem quam rationem appcllant:diuiniorem alteram et fuperioro TIfct. qu- i 4eIIedumnuncupant.QU3propterfapienter Auicena animos noftroi ur t alterum lanu duplici ore inllgnitos e(Te dizitiut hoc furfum uerTum ptia r .na altilTima per (apientiam rufpiciamus.lllo uero res mortales et adioneshua manas per prudentiam adminifhemus. Diuiditur igitur mens in duo rurfum in tapientiara/deorfum in prudendamrquz Ht reda rerum agendarum ratio qua iiinuirumfiC mulieremrutuirrupcnor iit &regat:Mulier inferior 8l regatUR Quapropteregregiei!lud:^lioieiliniquitas uiriiqui mulier bencfadensrnd enim przponitur iniquitas uiriliszquitari muliebri: Sed commode exprimitut I 'tedius eum agereiquideiideriorerumczieftium raptus plurima corporis &fo cialis uitz commoda negligat: quz res uideturiniquatquam eum : qui ut nuW Ium uitæ ciuilis officium deferat:czlcftium rerum curam omittit : (^uz cura ita (intiuideamus quz a Marone dicuntur: Nrmpe zoium lunonis przdbus uentostquoslouis iulTu regere debet/in mare cmififTeiqua tempeflate obrui poterant Troiani nili illis aNeptunno rubuentumfuilTct. Quo in loco fi ui tz ciuilis cupiditas (it luno commode zoium inferiorem: neptunum uerofu« periorem hominis rationem interprztabimur. Non igitur mirum liabhono» rumæ imperii ardentilTima cupiditate ratio illa inferior (lediturrattp de fuo gradu deiieiiur. Referunt fabulz zoium uentisprzpolitum aloueefleiut iuC> TuAioillos BC intra carcerem cohiberet&indeemmcreceru quadam lege ualc4 at. Quamobrem celfa fedet znius arce Seeprta unfDS mpHit^ apimos: K teinperatiras:_8£,iilud N i faciat maria ac terra stcilumq: profundum. Quippc fei^tfec^ rapidi : uertantep per auras. Et profrd Ot&infiituti funt animi noflri ^etum omnium fumnioatcfiitcdotut cum Iit in nobis ea pars quz ad tes afeifeendas fugiendaf^ inlurgit: przponatur libi ea rationis particula : quz infenor cum(it:adres omnes agendas rede appetitum moueat. Ratio auum - Iplis mortalibus indita non a corpore efttfcd aloue.Hzciguurdumfuo co ditori obtemperat celfa arce fedet:quia nihil humile cogitat: fed quztp aigre^ gia: attp excelfa meditatur : teneti^ fceptra.Nam totius uitzadminifttatianein habet: mollit^ animos /& temperat itas: cum nimiis cupidiutibui appetii tum cohercet : at^ inna modelliz fines continet : Sin autem ita lunonis blan>' ditiis demulceaturiut fuz naturz propriz^ originis immemot rerum rettena rum cupiditatibus irretiatur/ totum lilife przbet : eiult^ iuffu non autem lo uisuentos/hi enim penuibationcsrunt/emittit.llli uao mare quem apped<> tum cflic diximus paulo ante tranquillum ex diuafispartibus ferientes bor« tendas tempeflatcs excitant: hebetant enim tadonis adem honorum cupidi tatesrquz uelud nubibus obdudauerum bonum a falfo non difccrnitiip fumcp appedmm : qui a fenfibus originem dudt: non modo non refhnguit ardæmractum ultro inflamat: &gcntemiunonisinimicaseaautcft mens no / » Liba totius Itlbullu Qanitn rnunicotit^tm:diuinatuin autftn cupida/mratiis perturbati poibusobtuæ nititur.Scd rcæo ad lunonemillla enim cum tecencitiiuriaanti / MUm (H)i uulnus refrkafictiira plena in zoiiatn tendit. Kimbofum in patriam loca fceta furentibus auibis. Cidlidaomnino dea guz regionem ad ea quzcupiebatpaHcienda fibi deligat nott'ignotauic:Cum enim raum humanarum amor nos ad diuinarum cogniti onem abfttabæ nititurrin zoiiam patriam uento^rad enim eft in appeti tum p tuibationibus expofitum ueniat necefle efi. Verum iouis iuflli hoc regnum zoio commiffum cds Nam ri deo obtempæmus rationi fempa obtemperabit appeti tU&Redifljme enim Platonicum illud bpnp uiro legem deum ellr : malo autem bbidincm: Quaobrem huiulcemodi rarionemdeprauare aggreditur Iuno:& ue iuriti qui caufz (iiz diflFiduntrfit fallis rationibus perfuadæ/& largitionibus cor tumpæ iudices patanttita ipla zolum adoriturteonaturep oftendere zquum elTc 4tillc gentem fibi INIMICAM ITALIAM attingne prohibeat. Perfuade zolustfe^ cn da M iulTu lunonis fadurum redpit:Q_uin quicqd imperii habet/id omne a iu BoUe tecognofcit.Nam nili inflametur appetitus cupiditate rerum terrenaruiatrp illp uduti mare ucntls turbet rminime uideretur indigere uita nofira impio ratio tus.Hocigi^ padotromnia lunoni debere ratio fatetur ueluriquz(^nifi pturba lioæsaflint^aibil habeat in quo fuum impium exerceatrac decepta cupiditate ea tum raum quas magnas putatmentis habenas remittit/ac mare perturbattquoni •tUturbulemimis cupiditatibus appetitum codut.Quibuszneasqui ad cxle^ Bium rerum contcplarioncm tedit/adeo labo paiculorut^ magnitudine infrio giturtuta jppolitodciiciat" :Et ^fedo cum appetitus quo folo animus moueturr ftquonosad fummum bonum duci oportet/aKonosrapiat/infurgit atrorilTima iUa tempeftasrin qua eripiunt fubito nubes czlui^ diemt^ teucroru ex oculis. Na qui paulo ante tranqllo appetitu adrpeculationemfæbant"tinfurgentibuspaturi Mtionibus adeo illis oixzcant" :ut quicqd luminis a rdnepueniebat/peniti» tollat tVnde fit ut nox atra ponto incubet. Appetitus enim qui hadenus luce rationis illul habac nuc illa amilTa in tenebris uetfatur. Adeot^ zfi uat hoc maretuc lii aqlone fetuntur/hzc enim elatio quzdam elliquz a rebus fecundis profluit. Alii in fummo fludu pendentmam fupra fuas uires difficilia ardua^ aggrediens tes amdi foliciti perpaua expedatione pendet. Alii terram inter fludus tangens tcsabipfa fortuna dnedi mifetiarum cumulo obruuntur.Sunt deniip qui in fas alatcntiacontorqurantur. Nam multi cum impetu perturbationum ad huiuf^ cemodi cupiditates explendas ternæ ferunturiin uariatp pericula fibi improuifa inddunt. Sunt poftremo quos auaricia ueluri in fyrtes ttahat.Nam quis non uis dæfle aiam quorum nauis demergatur. Vnde utre omnino apparent rari nan tes in gurgite uaftoiNam ex inumera mortalium turbaiquos perturbationum p cclh]dcmagit: paud emagæ ualentiFado enim habitu pauci ad portum enare pofluntiprzfertim cum ipfe gubernator a temone tcuulfus imo in przceptls deie dus in profundum ruitiCum enim ea animi pars quz uitz regedz przpolita eft fuaiicde deiidtur/adum iam de uniuafa te cite quis non putarHzc autem otns Iliacum lunonis zoli^ culpa acddiftenttinterim Neptunnus commotus graui* i In. P. VIRGILIO M. AIlego. tate t<tnpcfta^sf>Ia'd(]uin caput ex fumma unda cxtuIk. N(ptaliutn mum macia deum cfTe finxerunt: Dico aut fummumiguia alia quo^smaf^o» mina extann&ptofcdo plutea uires appetitui prxfantimouet' enimilfe iudit» fcnfuumrmouct" tonis inferionsifummum tamen impium fupioii ronirefenu tur. hæc igif r^tio quam nuc neptrai nomine (ignifiat poeta cum oibuspturba« tionibus rapi uexariip uideat:caput e fumma unda ueiuti ex fpecula rifetttVnde ipfius appetitus fludus jicellafip animaduertes aium illius furore in pram pinum rapi cognofcitinei^ folum tcpe(htemfmtit:fed etiam ipfam lunonisdolisexdta tam intucc :Nouit enim reda ratio aium ita afFedum:,ppterea in hasmiferiasitw ddiffeiquonia falfa bonop: fpe decepta inferior ratio urntos no modo non cohi buerit: fed ultro emiferinC^uamobre utfubitn tato malo remedi uni affecat cuje zephyrui^iac reliquos uctos ad feconuocas grauirer increpariqui impio titanum fanguineorti/deo^i regnum infeftareaudeanReferut enim fabuix uctos Aftrd filios fuilTei Aftreum aut unum ex iis titanibus eifedicunquiimani impietate ad« uerfus deos imortales temeratiu bellum fumere lint aufi.Hxcigi^ in fabulis rcr periesi Non aut CICERONEM reliquofip dodiflimos uirosaudiamusiquidoa ali ud cum diis bellum gerere qnaturxnolhx repugnare interptabimur;Q_ua qui dem re quid magis temeratiu rflepolTit non rcperio:nam queadmodutn cosUi demum fapietes Bi dicimus Sc frntimus:qui naturam optimam ducem fequund ita illos (hiltos temerariofep putabimus:qui ab ea oino dcfcifcut.lure igic' uentM c titanibus ortos iinxeruuquonia ptuibjtioncs a temerario fempi&nalurc repu gnante iudicio pueniunt. Audax igitur facinus comittunt perturbationes i qux flultitia 6i temeritate humana gente appetitum diuinitatis nolhx id eft tonis itm perio fubiedum turbare audeant.Quaraobrcm iufte a neptuno obiurganifues ti:fu(lcc^ impium pelagi fibi uedicat ncptunus/cum in bene inftituto animo hw iufcrmodi illud e(fc oporteat ut folo mentis iudicio moueatur. Ad huiufccmodi igitur fentemiam commode polfe ttanffcrri xolum/at^ neptunum putaui. Qod (1 qua in parte fatis tibi fadum non e(l:aut li quid in mentem urnitiquod aptius IcKo quadret:promas illud licet: Nihil enim c(l quod uereatis:aut pudore impe< diaris:Nam neminem ex omnibus qui uiuuntiuucnics/qui aut xquiori animo refutari patiatur:q ego fero/aut auidiusqucxlnefcicntaddifcat: Necp eft etiam quod dicas huiufccmodi fenem ego adolefcens. Vidi enim multos ex iis qui et ha bentur et funt dodiflimi nonnunq admonitu etiam indodilTimi hominis in at rum rerum cognitionem ueni(Te:in quam fuo ingenio tam diuturno nunquatD tempore hadenus uenerant.Ego inquit Laurentius quid aliis euenerit ncfaoiiiu hi tamen nunq tantum arrogabo. Verum quia accidere in tanta rerum copia at^ uirictatc dodilTimis quibufc^ folet/ut cum plurima eodem tempore fefe med of ferant: nonnulla fint:qux fic fi non explicent" :facile umen Sc reliquorum fimilitudine percipi pofiint.Sint etiam et alia qux quamuis enucleate planecp ediflicræ turihcbetiori tamen ingenio qui funt illa minime confequant":utar ea quam mi hi pamittis licentia:& quoniam de confugio xoIi:at(^ deiopex nihil a te didum cftipetam nifi id omnino inutile ducas:ut fi quid ea in fabella fitiquod ad rcno< fisata confciat/nobis explices. At dices n unquid tibi m mentem uenit i ac edam Liber tertiuf nthinu Horib^tne(!erat!ges« Vcnicqdetn. Kamaiffi nKo adiuiDis ad humana abducenda cftinullum pene maius przmium proponi pote(l:g pulchrum cafiu m coniugium:inde enim cupiditas ilia naturalis:quz eft coniundionis maris SC fttminæezpIetur. Lndefoboliseft |> pagatio:quxquidem non fotum uoluptatiii tuul ac ufui nobis cd;uetuffl etiam pofteritati confulit/ut etia morrui aliquo mo do ih illis uiuamus.Ulbucipfum inquit BAPTI5TA nec modo |>po(itx quxlH oni rationem habcas quicq eft prxterea defiderandum.Nam id hoc in loco aperi amiquod alio paulo pofi foret aperiedum*Prifci igit" illi qui de deoni natura fcii» pferunritria ibeologiz genera pofuerutiunum fabulofum/quod grzci mithicon nomtnant:quo quidem populum ociofum in theatro oblec rent: Alterum nata rale/idenimeft phy ficonrper quod comode uimnaturxexprimuntiut cum per iatumumhlios omnes przter illos quatuoruorantem tempus nebis denotant: itodii quatuor elementa ezcipias:omniafua edacitate confumit.Tertium uero iccirco ciuiJeappcllant:quia inde ad benebeareqj uiuendum przcepta promatur Coofueuerc igitur poetx quibus nihil dodius reperias/hzc omnia ita confundere:at<p m unum comifcereiut optimo quodam temperameto eodem tempore et aures fummauoluptacedemulceant:& mentem recondita dodrina alantiac nos adredum at^ honeftum et ad ipfum fummum bonum deducant: Nos aur quo ciam A hzc omnia exadius in Marone ^fequi uoIuiiremus:nimis operofum ne godum |poni uidebat" duobus primis generibus obmiiTis intra ciuilis generis ca cellos difputationem noAram mcluAmus.Q_uapropter illud paululumtqd mo* do de fabula decerpferas/noftro operi conducet: Nam reliqua phy Acen fpedanr. Dicunt enim Pbccbi Aurorzi^ Alias.xiiii.fuiiTe eafcp lunoni nymphas attributas exiliorum enim intcrptatione luno ær cA* Æri autem feptem quzdam attributa fuiit.Septem itidem in ære ignum''. Quz omnia ipAus folis tunc maxime cum in noftro hcmifpcrio ueriat :opera proucniunt.Sed ut de primis priori loco dica tur eft æris ut leuisAt:ut mobilis:utcalidus:ut humidus: utferenus: uttacitum P Utlpirabilisxbasigic ueluti feptem nymphas finxerunt poctz:earutn autem quz in ære gignunt pi imam ponunt quz Ins appellac'':Cui etiam attnbuut tres ueiu li minittras pluuiam grandinem niuem.ln his enim contingit ut nubes fuli oppo Dat :fcd eft id^ut ita loquar^nubiu corpus ut alia fui parte denfum/ut alia denii^ us/alu den Aflunum At.Q_^uapropter a prima fubrubeus/a fecuda ccruleus/a ter<« tia niger color perucnitx Contra ucro partes quz in ca purz funt croceumiquz ue ro puriores uindemxquz poftremo puriftimz album colorem remittuntibzc igi tur piima ex alus feptem nympha eftxquam deinde fex fequutur phy thon come.* ta fulmen ronitruumxcxhalatio ac tcrremotustdeqbusfuo ordine difpacarc no grauereniuriniii ex tnbus illis quz dixi generibus ciuile folum profequi conftitu il Temus: Vaum cum uoies bzc probe et quid qua ratione gignantur: faci* ]ccognofccs.Sunteniminiisquzmeteora appellanturab Ariftotele quidem pr acute:ab Aiberto uero cui magno cognomen eft etiam aperte petferipta. Quod autem dciopeam omnium pulcherrimam fe daturam pollicetur luno ratione no carenEft enim ca in ære facies quz ferenitas didtur.(^uz res autein magis io cu pidiutem tcruin humanarum trahere zolumpotetauqDamfctena czii facies. Perplacent ifiainquic LAVRENTlVSs at ita perplacentuit nihil in iis prxt» rea deiideretn:perplacent quo^ quz tu de ratione appetitu^ diziftitfed uide at pugnantia Ioquaris.Natn(ire^tnemini/tu paulo ante xoluminferioiemratu netnelTcuoIuiditnuncncptunum fuperiorem ponis:redeutru^:Verumcn hic impetiutn fibi non autrtn illi datum dicattnon uideo cur zolo quotp non conoe datur:ut mare uel io mittendis uel coheteendis uentis:aut extollat aut fcdett No co inficias inquit Baptifta pertinere ad hanc inferiorem rationrmiut cum deage dis rebus iudicium habeat/ipfa appetitum et ad raquz afeifeenda funtimpellati et ab iis quzfunt fugienda auocet.Vcrum quemadmodum in bene inlhtutare publica fupremus quidam magifiratuscreaturicuiusatbitrio £d ii omnia getan^t alii tamen aifunt minores magiQratusiquibus fingulis fmgula committantunili totius uitz imperium in mente confi(ht:ita tamen ut infenor ratio appetitui ea Ic ge propolita (itsut nihil niii rede iudicet.Q_^uod ii illecebris rerum humanatum decepta non rede fentiat:fcd iint eius iudteta falfa/adeft fupremus ille magifha* tus ad quem prouocare liceat:Q_uapropter rede faipcura eil zoium no niii clau fo carcere regnare: quoniam in uita hac communi ac ciuili potius cohibetur appe titus ui quadam rationistquam quietus tranquilluf^ tcddatur:non enim in bo nas affcdionesconucrtuntur:red potius moderatione cohercenturjRatio autm fuperior cum caput ex undis exculittemiiTamt^ a lunonc hiemem cognouitteun da in tranquillitatem redigit. Emittit enim raput ex undis cum fe a corporea mo letqua hadenus obruta opprimebatur ucndicans ipfa fe excitaUat^afeniibus fe uocattquo tempore non folum cognofeit qua hieme opprimatur zneasne in Ita liam tendat:uerum etiam tantorum malorum caufam lunonem id eft rerum bu manarum cupiditatem ei1'einteliigit;(^uamobrem uentos qprimumanutire mouet : Nam uacuuspertutbationibus appetitus rationi obtemperantior reddi tut lllofq) ut deterreat maiores poenas fibi daturos minitatur: quam illi ab Ænea acceperint: nec iniuria. Nam appetitus a perturbationibus inuafusad tempus uexatur « Intelligentia autem illa fuprrma fi imperium fibi uendicæ tit/ quoniam fummo lumine animus illufiratus nunquam deinceps nec ded pitut:nec labitur : neccfle eft ut perturbationes: quarum genitrix falfa opinio fuerat in nobis penitus fepultz reddantur. Quapropter non fimili pasnaco milTa uenti Neptuno luent. Sed undz quz fequantur. Remotis uentis ou bes dirperfas in unum colligit Neptunnus: at«^ colledas fugat: Efi enimboc intelligcntiz:ut a principio fingulas falfas opiniones profequatur : in unum congerat : atq demum confutet: quibus confutatis tum demum folis lUe ce: ea enim efi ueri cognitio eunda iiluftrantur. Q^uio 81 dmothoe et totos naues a fcopulis abducunt. Cimothoe per undas currens fi gtzcum uerbum aduertas faale interpretatur. Triton autem neptunni tubicen babetur. Iftaigi tur duo numina afcopulis cupiditatum naues reducuntr quia cum tedum DOuerimus/uana relinquimus. Scientiam autem autnofiro ingenio al Tequimun cum id fua uclodtatc pet eunda difeunat t aut dodtina aliunde accepta pd«' IIs I a :v t Ii* :lil i i M d nit ai fli iib idi &bi m Ml ItM IS it alti nbi lii» IStl' uti «m 110 0» 1» ufl «I (i ‘i? iit tf tnumilludd motlioesuelodtasciprimir hoc autem tnton signifiat. Mam ut Cubidæs fuo przconio mandata prindpis manifcfti Qtidc dodrina quid ucriras 4ieIitaperit: quod autem prorpcrocurfu per pacatum mare utatur neptunus fadleprobatur.Nam cum pacatus eftab omnibus perturbationibus appetitus ita per eum labitur ratioiut nufquam ofFendat.Diximus de tempeftate.Nuc ad reliqua pergamus: Neptuni beneficio ex tam manifefto peri culo erepti Troiani cum fefu fradi(p Italiam utpote longinquam terram contingere pofTe defperatent:extemporaneo ac^ minime przmeditato confiiio ad propinquum carebam ginenfium littus uela dirigunt: puto uosmeminifTeitaliam fpecu!ationis:cartha ginem adionis figuram habere. Quapropter id nunc exprimit poeta quod in humana uita fxpe ufu ucnire uidemus sSunt enim multi:qui cum ne in uoi luptatcne^ in diuitiisnet^ poftremo in honoribus fummum bonum inueni^ ant ad ueri cognitionem fefe conferant; Verum cum fe humana omnia Facile poircconcemncrci& reorfum ab hominum coctu contemplationi incumbere cxiftimenniamtp rem aggrediantur uix illam reliquerunt cum tantum relidam tum rerum defiderium infurgitiadeo ex recordatione tantarum illecebrarum cffeminanrur: utrurfusin fumma spcrruibationes incidant : qux quauts tan« dem fumma ratione fedentur:adeo tamen defefTi defacigatit^ relinquuntur ant mi nodriteum non fine difficultate tam horrendam tcmpdiatem euaferintiut latis fupert^egiffe putent fi focietatem humanam incolentes qux immania 8i humano generi pernitiofa funtuitia effugiant. Virtutes autem fi non exadas; ati^perfcdas/incohatas tamen retineantifi: cum difficultate dus uitzqux in ucnfpeculatione pofitæfideccrreantut:animaduettantqux hutufccmodi ui^ tz genus humanam pene imbecillitatem excedere cum Arifioteles maius aliV quid quam hominem effe qui hzec poffir affirmet fecum fic ratiocinantur.Non- parum erit uoluptatum incendia euafiffe : Thracenfium rapinas euicaffe : hac harpyarum fordes et Cyclopum immanitatem refugiffe. Nunc ucro fi id non. pofiumus: quod diuinitatis potiusiquam humanitatis effe uidetunillud quis reprehendet ut in hominum locierate ad quam colend >m tucndamiaugendam ^ nati fumustuerfati prudenter iufte fortiter deniqi ac temperate uiuamus/ pa rati pro pania ac parentibus nullum laboreminullum periculum deuicemus.. In omnes qui nobis fangumeconiundifunt pietatem obferuemus: Ciuibus nofiris aut egenis liberaliterfubucniamus: aut errantibus redam uiam demo- firemusiaut iniuriaoppreffos confiiio opera gratia audontate noffra fub«' leuemus.Speculationem ucro magnarum rerum in maturiorem zratem anp inipfam fenedutem: quz a multis perturbationibus i quibus huiufcemodf uita maxime impeditur liberior effefolcC reiiciamusiquamquidem fententt am iis quz de Hyfach magni Abraz filio dicuntur : tueri fe poffe confidunt: Nam quod de patriarcha lilo legitur egreffum effe ad meditandum in agrum inclinata iam die ita interpretantur exiffc illum a corporeis fenfibus adme ditandum in agrum quafi feorfum ab humana frequentia inclinata iam die/ id enim efi circa fenedutem iam femore fanguinis ceffante.Conanr prztereii Cuamcaufam grauiffimotu uiioium teffimonio corroborareiqui ufutn potius lQ. P.Virg.M.AIIcgo< triqaam aufamunde bonum (it confidcrantesadionem contemplationi aiw teponunt. Pcxfcrtim in uiridiori ætate: in qua philofophum agere, dicere rem publicam adminiftrare militare at^ imperare iubemtoftenduntip Platon ip tum uakdioribus annis K nauigationes io (Iciliam : et (iudia in Dione exerciM retSencfccotem autem in academia circa ueri inqai(itione quieuilTe: Xen ophi» tem quorp adolefccntem in rebus agendis fummopere laudant:Srn:m ueto in fpcculatione admirantur: et beatum propter odum putant: Q_ui n etiam mub tos ut fapiendorex fierent plurimos populos paagrafle oftedunt : Q^iuproptct K Homerus Vlyxem fapientem propterea dicit:quod multorum hominum ut bes ac mores nouerit:Huiurcemodi igitur ac plura alia in unum collig^es/qux tu fummo artificio ac prudentia nudius tertius cum hoc genus uiucdi laudibus efferes enumerabas fpeculandi propofimm in feriorem ztatem rdiciunt i at^ ad res ciuilcs agendas interim fe conuertunt:Q_uod quidem uitx genus qui ui tuperabit/is profedo iuflam ut ab om nibus uituperetur caufam prxbebit.Sunt enim fua (ibi qutxp muneraiSt plutima quidem at^ przclaraiquibus (i rede fu gaturi&czteris utilitatem ficfibi gloriam tranquillitaremip quoad imbedllitai bumana patitur (ine controuer(ia pariet:Q_uapropter non (ine fumma ratione tutus tranquillnfip portus in caithaginen(i littore defcribituricuius formam li< tum^quzfo diligentius infpidte.Eftenim in fece(fu longo locus:quem infula portum ef&datiMortalium enim uita continentem: ea enim terra eft quz marU nis fludibus minus e(f expolita nufquam hibct.lnfulam autem habet zfiuinti busafliduofurentibafip undis undu^perculVam.Sed quz tamen ita fua mole beteat: ut aduerfus omnem uentorum undarumip impetu immobilis fimpcr obduret : Nam cum hzc quz momentanea funt: et tamen (f ultitia humana bo na putantur fortunz temeritad fubieda (inticut^ amore fui mentes humanas in Cendant conficerent profedo nos nili infula in medio mari (imus : quz quauis unditp mari mndaturitamen uirtutibus (fabilita non mergitur.Eif autem in 16 gofccefTuiNam animus uirtutibus aduerfus fortunz impetus munitus procul a perturbationibus feiunduscft.lllz enim obiedu laterum repelluntur. Cu hin: fortitudo contra res aducrfasihinc temperantia aduerfus res fecundas opponar i rede^ uafte rupes appellantur. Virtus enim in diffidli luco polita etf.Aode qtf ita medium tenet:ut quocunt^ te inde araoueas:ad extrema peiuemi ndutn liu unde tanquie piti rupe labatis gemini^ minamurinczlum fcopuli. Nam non folum noUra prudentia freti res magnas aggredimur. Vei um multo magu diuinoconfilioconfili.NcctemetedidumeQfubrcopulorumuettice zquota tuta li(ere. Nam appetitus duplid lumine illuftratus ab omni feniper pemiiba tione liba cfi.C^uod autem defupafczna corrufeis filuis6t atrum nemus horrenti umbra imminettnon caret rationeiNullo enim in homine prudenti' am inueniasiqut earum rerum quas fua temeritate fortuna uafat cuentus pem tus przuideaticum tortam^ diuerfis caiibus cxponamuriut pcrfzpe Si quz nocitura (int fummis uotis expaamusi6C ea quzfieuenircnt falutiufui ef fcntiueluti noxia omni indufltna fugiamus tOeni^ in aduafa fronteaquz dulces depizbcnduntur.Nam cum procul a uatiaium cupiditatum fludilMis Liber totius botiSftifflunezur^ buiufcctnodi uita:quz (ioo beata omntæ e quieta tamen 'tcanquiUa^ (it.H uiufcemodi igitur pottum Tubcunt: qui fuprema diu fedati ac poRrrmo difficultate deteriti fe in uitam focialc contccucnin qua ciuilibus uirtutibua exculticuinuerrentuc laudem non medioæm reportanti longe ta« en ab ea diuinitate qua quairimus abfunt. Quod aute feptem nauibus huc iubicritiquodi^ reliquos c (copulo profpiciens requirerenquod detnu focioru inopiam raritu uinoij rublenaunic buc pertinent ut intclligamus eu qui rc pu« bJicamadminiflrandam fumat oes labores omnia incdmodafubire oportera ut illoru quz fuz fidei cdmifTi funt falutem incolumitatcmi^ conrcruet. Qua riptopter fit Acate$(^ea enim principis cura efl^ igneexcitabit/ id eft dcfides ad tes agendasaccendetiutquz ad uidumncceffana funt minime defintifit fcopulos Buendens abrentes requiretiquos (i tutari non poterit iis qui afTunt confulitiillo tnm^ inopiam cu fublcuauerit etiam oratione confolabituc:optimif(^ pcepds ita in^oet/ut admoneat non effe huiufcemodi hoc uitz genus ut m eo fedes et gere uelimusiSed effe omnes labores ac difFiculutes fuperandas /ut in italia per ucniamusiubi demum fedes quietas muenietiubi etiam Troia reforgetiNam cu uitauoluptuofaibiquzreretur eaaderat uoluptas iquza fenfibusprofeda cor porca edet fit caduca: fit qua (latim poenitentia fequebatur.In italia autem uolua ptasfuma prouenictadiuinaturaum fpeculatione.quz uera fimplexcp fituo luptas quz perpetuaiquæ ztema qua nullus moeror fubfequac. Hzc enim opti tni principis adminidratio eft:na cu u ideat ciuile adione humanz indigencizt non aute ei quz io nobis efl diuinicati inferuiteiita in illa uerfabic :utcu quz ad mottaliu inopiineceflaria funt uidetinfuotutame animos ad diuina etigatt iubebit^ eos aduerfusfortunzcafus durare: fit fe rebus fecundisquas in latio inucniet feruare.O diuinum ingeaiu.O uitu inter ratidimos uitos omnino ex cellencemifit poetz nomine.uere dignumiqui non chridianus omnia tamc chri dianopr ueridimz dodrinz fimi liima proKrat.lege apodolu Paulu. libet enim unum hinc ex omnibus ucluti nodrz religionis caput nominareiqui uitam hu manam ad huiufcemodi notmam dirigitiut ne corporis necedatia fubtrahen da:flt uero inuedigando femper uacandu cenfeat.Q_uid enim ille fufe late de Cmbinquod hic poeticis an gudiis non coardetiMiraprofedo restut fingula pe ne uerba longidimas e platonicaiaridotelicac^ re publica:fentetias ampledi ua IcantiSed nolo quod quidem hadenusnur quainfeci:itæxade hunc IcKum profequi:ut reliqua deinceps aut omittenda:aut ea celeritate przteruolanda fintiut idem nobis eueniatiquod longam piduram in citatiiTimo curfu per« (piciennbus euenire folet.Ii enim in puado teraporisicum id etiam magnope tecontendanticolorcs notare uix poffuntiliniamenta autemifit corporu fimu Iæra fit quam grzci fjmettiam nominant ne uix quidem. Q_uapropter relu quaadtnaiusocium differantun^Oratio autem Venerisad iouemrurfuftp lo« uisad Venerem meram textus (criem continere placet.lnferuiut enim omnia poetico f)gmento:ita tamen:ut non nihil de mathematicis decerpat Maro: fit unde luboyt familiam in primis autem AGUSTUM (OTTAVIANO) Augudu laudet.Nam quz ad allegori am tcfcitc uoluffius iude folu accetfenda cefeo unde duc^.fiu fpote fcquanf In. P. Virg.M. AIItgo. Sin 3utc ui ingenii inuitamuntur/twtu de grauitateruaamittunttatridtada pene reddaqtuttluc^ omittamus anxias interprxtationes:ea(p folumaflim» tnus/quz non modo in abdico non latentsfed ultro Tefe quxrehtibus offerant. Quod autem paulo ante ad mathematica pertinere dixi pauds quidem fcd,uc temporu anguSiz ferebat no oino obfcurz in principio expolitu clTe puto.Ita^ teuertor ad Acnea^lc enim per node plurima mete repeti ftatuit ut prima illa ccfceret loco^t natura diUgctius exploraretSt hoics ne an ferz teneit inucdigarc. Q_uibus untibus qualem oporteat eife rei publicz adminiftratorem egregie, a {timit. At^ in primis illud bomericd approbat. Q_uis enim cui tot mortalium cura c6mi£Qi Iit uu' uerfam nodem fomno impendet. Id aurem fumma (apientia didum omnes fatebuntunEft cnim’optimi principis uel præcipuum munus cum loca inculta uideaciut homines ne an ferz inhabitent iibi exquirendum proponat. Na qui uitam ciuilem diligenter intueturmaria hominum ingenia;uaria fiudia uario^ q motes inueniet. Sunt enim qui redo honefto^ r(mperincubant:ciuili con cordiz faueancsLibertatem (aluam eflecupiantmeroinc plusqua leges intepui blia valete velint. Iniuria oppreflbs subleuent. Superbiam seditiolorumciuid deiedam cupiant. Maieftatem publicam pro uiribus augeant. Religionem de« ni^iac iufticia omnibus rebus przferat.Hi igitur iure hoics appellari polTunt: quoniam humanz naturz officia non deferunt. Contra autem plurimos repeti as/quotum pctulantifTima libido nihil fandum/nihil pudicum relinquat: pluri mos qui fuma auaritia acccli/omnia uenalia habeat:& aut ueluti uulpeculz do lisiinftdiif^p incautos decipiat:auc uiribus fuperiores cum iTnt opibus quo fit honoribus eos anteite uelint:quibus fapientia ac uirtute longe fintintetioress buiufccmodi igitur uitiis deprauati homines quauis effigiem mebra:^ humana retineant/tamen quoniam mores ferinos induerunt/no amplius hominesifed immaniffimz ferz putandi funt.Q^uapropter in humanis coetibus longe plura funt illa;quz uitiorum uepretis at<^ fenticetis unq inculu hortent: quam ea quz ingenuis artibus prxclarifd^ uirtutibus exculta nitefeant: progreditur igif Æneas ut fingula diligenter exploretinon temere tamen:fed Acacem tidiffima comitem fecum ducit:8( armis inffrudusincedit:Nam quis unquam rede re publicam admini(lrauit:cuius animus aut cura ac diligentia uacuus fit:aut for tiCudinecareat. Iliis enim quz agenda funt multo antea przuidemus.bac au tem nequid ex iis quz magna ac przclara puidimus ob moetu infedu relinqua turtcfiffimusiCum igitur rciedo in aliud tempus contemplationis propoiito adeiuilem uitam digrediatur Æneas:Sit^& in ea multum elaboridd/opus eft ut et duce matre ad illam perueniat.Nifi enim amote catum reru quz age dz funt calefcat animus aduerfustantos:tam^uarios labores obtorpeatnc.> ceffe eft.Fit ergo illi obuiam mater no tamen cofeffa dea/qualif(^ uideri czlieo lis et quanta foletiEam enim fe tuc offendit cu filium a uoluptate eo cdtilio ab ducebat/ut ad fumu tenderct:Q_uo tempore oportebat ed inflamari amote di uinaru rerutqui et ipfe diuinus ab omni materia 8C corpore jicul abfit. Hic adt catum reru amote incendit" : quz corpotez Bi magna ex parte mataiademafz Liber lotiui li io “!• lA ab ife «pg bb aS sua tsb mt s'4U. utii at». ia? r i*f a O liii ga< 'fb fihhQuapro{iter non deam confcf Taafed humana fotma di RiffluTata fefe filio offcit:ftin (yiuaotueiiatriziIIi appartt. Quem quidem locu planius uobis nf primamati pauca omnino necniu ea qux nrcriTaria funt prius de fylua rxpofur^io. Omnium tetum qux funt redum quendam ordinem eiiflere : Trifmegiftus Homerus ac PLATONE oftenderunt: Atm ut quot fentirent dilucidius exprimeret au ream cathenama naturx fonte ad innmam ufep Fecem demitti finxeruntiqua fa> is gradibus eunda connedanturteuius origo cifentia dei cum (it eo ordiue proce ditut ut fecundo in loco potentiaztertio fap'entia:at<p quarto uoluntas collocet t bxc fequitur fatum attp illud anima munditdeinceps funt cxieltes demonest (iit xtbnriifunt æreisfunt bumedeitfunt deni^ terreni. VItima autem omnium by le^quam nos fyluamdidmus^in infimo refideti Poifem fingula non fine fum< mo ufu atip voluptate oratione mea profequi. Sed quoniam difputatidi noftrx neceflarianon funt brcuitaticonfuIam. Quamobrem exteris obmiffis deu prin apium lyluam extremum in catbena ponemus.Nihil igitur deo fuperius. Nihil fjlua interius.nibil hocprxftantius.nihil illa uilius. Media uero inferiora fupe« nntta fupetioribusuincuntur. Eft igitur deus et fyluathxc autem niatetia efttex qua omnia corpora funt. Vt enim lignarius faber materiam ex qua eunda fadat luam habet. Continet enim illa rude adhuc lignum s K informe: Sed quo tamen innata fibi facultate formas omnes redpere ualeatifaber autem in quafcun^ uult formas illud tradudt tcadem ratione ad deum materia eft.Deus enim for masomncsabxtcmitate complexuseft. Materia uero fi illius naturam infpicias formam nullam certam expreffam habet. Verum innata fibi recipiendi faculta te t et ut ita loquar confufe omnes continere uidetur. Materiam uero quia matet fit didtur. Ceus autem pater: forma uero prole$.Deus enim dat.fylua redpit. *fotma nafeitur. Q^uapropter rede Trifmegifhis patrem matremtp xtemos: pro lem uero mortalem didt. Mater cfi materia quia finum prxfiat. Deus gignit : 8C oeat : ac fua quidem ui. fila autem ex alterius immiztione condpit .Condpit au teminfufione fpiritus diuinitquam animam mundi nominat Tnfmegiffus t Q_ux res eum mouet: ut deo ofiidum patris tribuat : quoniam infundit: SyU ux uero mattis t quia a deo condpiat: Animam denicp mundi uim feminis hsb> bere dicit : quia a deo ipfa infpiretur in fylux gremium. Prxtereo plurima nomi aatquibus uariasfyluxproprietatesexprimit:Illænim nihil ad hxcqux agi« mus: Sxpe umen totam materiam appellat malignitatem :ne« iniuria.lpfa eni Iblacau Qefitutresmintentumcadant. Namquod a materia feparatum efit id nunquam interit: Nunquam enim quod fibi contrarium fit capiti fed illud fu« gitat femper at^ declinat: Quod vero fylux gremio continetur: iccirco in la^ teritumiabitur: quoniam fylua/cum ad omnes quas qualitates appellant xque lebabeatcuenittutuelutialtera Helenaintra teda uocet Menelaum:ac limina pandat. Num dum foimas illis quas hadenus receperat contrarias admittit: fc« cile fit ut cxtemx irrumpentes domefticasextinguant.Q^uapropter quis illam malignam non dixerit t qux familiares fotmas prodatiignotas admittat: K uelu ti fufiepri iam in fuam fide m clientis caufam deferens : aduerfariiqi fufcipies per timtnam perfidiam p eaoiaticeruf i Tardat etiam et perturbat noftras mctesfyb k rn.P.Virg. M.AIIego « Ui t omæ ab ea uiHum nunat. Viaa enim mfcitia igaotatioa [«St At ignorationem ipfam cz craflitudine caligine^ corporis prouenire et Plato S plæri^ cz iis qui grauiflimi habetur philofophi audorcs funt.Huiurcemedi igi tur rationcmotus diuinus Maro cum rerum humaiurum:8;qua; corpore no a rent:proptrrca^ in uariis erroribus uerrenmr:amore inflametui is qui in re pu> blica princeps effe cupittuenerem Tub mortali forma inducit Sc in tpia lylua:guo niam eunda quz agimus in materia demerla funt illam ponit.Nec temere umv tricis habitu ezomat : Eas enim feras de quibus paulo ante dizimus fibi infedai das proponiuquifuis cibus rcdcconrulturuseO.Acneas tamen non nihil diuir nitatisin ea etiam iic diiTimulante cognofcit.nam Si (i populorum temperatocai circa humanas adiones uerfenturuamen quoniam honelhim redum^ tuentor eodem illo amoroquo hzc caduca appetimus originem nollram diuinam eflie fcntimus.cum enim reIigioncm:cum luditiam: cum animi magnitudinem atb amamus : uerfantur hzc profedo circa adiones .Sed tamen quis non uideat illa a diuinitate proiteifei C Eft tamen oratio uenetis non ut dcz : fcd ut hominb: K tamen nefeio quam diuinitatem redolens : Nam cum Carthaginem proficiid lii adeat:argumentationibusab humana prudentia profedis utitur: Nam K quz de hilioria Didonis eruit : ea omnia falutis fpem afferunt : Si cum aliquid funp rum przdicitmon ut deaifcd ut augut ex cygnorum uolatu przdicit. Illud aute fumma fapientia czcogitauit poeta : ut in orationis fine fe deam manifeftatet Ve nus : Nam cum in uita ciuili quz reda Si honefta funt diu coluerimus ez illotn pulchritudine ad diuina quotum hzc ueluti (imulaaa funt erigimur.His igitur rationibus a matre perfuafus Carthaginem tendit oblitus tamen tenebris : ne illi us conatus aliquis impediret. Et profedo fic fe res habet. Nam qui magna pru< dentia przditi funt uiri cztnam multitudinem quam adminiftrandam fufeipi unt ita ad redum honefl um^ trahunt : ut fua conlilia fzpilTime tegant:quz q dem fi palam facerent autzmulor uminuidia: aut dulcorum infcicia impediti illa ad ezitum minime perducerent: Vtenim prudentes medici zgrotos(^qucv tum libido nihil falubre ezpetit])perrzpe fallunt : Sic optimi prinapes fimutan^ do aut dilTimulando fua conlilia occulcant. Nam ut cztera obmittam nonne qui leges tuleruntiquo maior ei audoritas inelfet/fua conlilia alicui deo actnbu^ erunt fCunda enim ez Egerie nymphz przceptis Numa Pompilius facere finiu labatilusciuile Spatthanorumez Apollinis fententia faiplifife iinzit Licurgust Quicquid Zautrades apud Atimafpos conltituitid a bono numine accepilTedi cwt.Zamolzis autem quzcuis Scythis tradiditiin Vedam reculitxNam q mul ta q difBdlia inter tumultus militares rede ad ninidrauit.Q_. Sertorius cum fe ii la a Diana per ceruam accepilfe diditarct tSed nimis multa dere przfertim ta tna nifeda: Carthaginem ueto e loco fuperiore cernunt: quoniam ut nudius quo^ tertius difputatum ed nuquam optimis indituris Si legibus temperata erit res pub.nili qui illi przfunt eunda qu aut przcipiunt aut prohibent ad eotu qax per rerum magnatum speculation emuideritu regulam ac normam sapiennllb tne diligant. Cum autem Carthaginen lium operam indudriam circa urbem difiandam dclaibit/nonnc pauciflimis ueifibug onuiia colligit: quæ^iia9 c*\Ili «f m ii m ta ai l U U Kl ii M ib gia \tt\ th ‘S ipn iii^ F! jpb (f ob 09 0* xb s 3 ib <1 Liber'tertiui edam (apfari( Cine de re pub. latprerut)t:noa ni/i pluribus libris exprimuntur tamum enim ea parant ibiis aduarus ho(tiles impetus tuti (t nt: uibus V^^fe contra czliiniurias priuatisx difidisfedefenduntiHzcenim duoprx^ fiant ut duitas efle pofiit.Poft bzc uero ad iura et magilhatus fe conuertunt : ut nonmodoe/Te fed quod proprium hominis e/l i cede bonefte^ e/Teualeant: Quoniam autem ad magnificentiam et ad liberaliutem &ad uim propulfan^dam publicz opes in primis utiles funtipottus optimi/efiiciundi ratio habetur t Poftrcmo autem (icznz ac theatri cura non negligitunubi et corpora ad ualitudi nem &robur exetceri:& animi publicis priuatifi^ negodis defatigatiihonefii/Ti* mis ludis relaxati pofiint: Qua autem mente et quo confilio illos apibus com« paraucrit : quzfo diligentius animaduertite t Si enim huius inferti naturam con fideretis nihil illo aut induflria ac folertiaacuriusraut a/Tiduo labore indefe/Tius (eperietis Ouccm in primis habent quem fequanturt cuius impenum nuquam contemnannlabores inter fefumma zquitatediftribuuntiSummaconcordia 8C opera fua fadunt et boftes arcent. Quicquid quzrituriid omne in comune qux iituri Quz quidem omnia fi in rem pu.aliquam tranfferasiplatonicam ciuitate cxmfiitues. Erat autem in media urbe templum lunoni facrumiut ofiendatur ni bil oportere in re pub.antiquius religione eife • Et quoniam primx in uita cluili przces funt/utimperium non folum conferueturifcd etiam augeaturmo fuit ab re templum ipfum lunoniiqux imperiorum dea habeturiomni cultu confcaare longior fim:at<p etiam minutior/q tantz rei conueniat fi fingula quz in templo depida erantiquz a regina adminiftrabantur : quz ab opificibus efiiciebanf idU fiindiusrefetamiMultactiara in Ilionei at Didonis orationecontinentur:plu« ra in congtefTu zneziplurima in conuiuio Si in coiimdione hofpitalitacis deprz hendasiquibus uita fiatufi^ ciuilis expnmituriQ^uoniam uero nouerat fapictif fimus uatrs primordia rerum pub.& imperiorum uirtutibus niti: Veriiep effe Sa« lufiianum illud fi imperia iifdem artibus retineientur/quibus acquirunturind ef fe tot mutationes habituras res humanastiedreo primum regis reginzq; congref fum ateligione/a bberalitate/St abomni genere uirtutum profidfci uult.Srd ita paulatim in deterius labantur/ut quz pudidflima fuerat mulier/K in re pub.ad« minifiranda uigiIantiiTima:turpi amore uida in odum lafciuiamip labat ui« bus omnibus oftenditur q fadle rebus fecundis humanz mentis a labore in libi« dinem declinent.Quotiiam autem uirtutes tn uiu fodali potius inchoatz q ab Iblutz funtiHic autem ita de uita duili agituriut uelit exprimere quod paulo an te dicebam fundameta rerum.p.qux ex paruis æfeunt/habere meliora initia / q exitus; iccirco reginam a prindpio in omni re temperatam pofuit:paulo uero po fiea amote infutgente paulatim ex temperantia in continentiam labitur: pofire» mouida amore incontinens iu redditur:ut demum in fummam intemperaiui» aminddat, Moueturautemaprindpio Dido/ut znramamet/non solum uittute quam urum in uita cotemplationi dedita intuemur:Sed iis qux humanis cm tibus non folum bona uerum etiam fumma bona babentunC^uis enim in ge« neris nobiliutemiquis formx dignitatemiat^ excellentiamrquis deni^ multo ornatu infignetn orationem inter fumma non enumætiCurn in foro/cum in fe t lo P. Virg.M. Allego oituhzc BOB fapieBtum ftatcmfed populari trutina pondereBtarfX^uofliia utro ta uica comuni pmulti hitcreii quibus cofulroribus utaris. Muiti cnitn aut tnalo exrinplo motiiaut rorum quos caros habrnt non res fuationibus impui n ad praua raoum^ snon fuit abfonum ut Didonrm fororis hortatu impudici fadam inducat. Mifere enim amis mulier plurimu iam de eo animi robore rt* mittens: quod inteperata hadenus apparueratcontinctem in primis uabis qux ad fotorem facit fefe oftedit;Nam quis amore urgeaiT /atgre quidem fed tameilli reftftitiSororis autem oratio ex uita comuni uniuerCi fumif i Non enim ex philo fophia fumptis argumctationibusifrd aut uoluptate ppoiitasaut ihcetu earu te* rum quxtantopeietimendxnon funtiniedoiaut fpc nec firma necfolidapror pofita in fuam fentctiam adducere conaftut deniip fpem det dubiz meri: foluat qi pudorem. Qua quidem re acciditi ut uidam in incotinentiam probbertt:ln ea uero cum uerfaretunpaulatim impudica confuetudine eo redada eftsut nulla amplius obflantr pudore furriuum amorem minime mediteturifed impudenUi ma tffeda turpem libidinem honefto nomine appellet: In qbus omnibus quid aliud teneat/quid conat' diuinius poeta/nill ut Didonem grauifTimum nobis ex cmplar ^ponat/quatum detrimetum iis qui fub imperio luiit j>ueniat/cum prin cipum mentes pro induftria ac labore luxuria at<pignauiairrepai:lila enim qua: paulo ante extetnos at<j peregrinos non nili breuiter ac demilTo uultu alloqueba tut:Cuius religio fumma in deos/liberalitas in hofpites/cofilium in urbis ex *dv ficmone/iuftitia in fuos ad czlum ferebat ;qu* in publico nili aut diuiu* aut pu blicz rei caufa cofpici nefariu facinus putabat. Cuius aius pudore munitus aboi pturbatione liber pfcuerabatmuc eo furore agitat ut tota urbe ames uaget :aut li domi fine amato fecorineat ucluti li fola fit/ar^ aboibusdeferta fummomaro* letabefcat. Publica aut opa ita negligat/ut qu badenus fua curatfuifip fupnbust quz fuoyt ciuium labore ac (ludio fumma cum celeritate erigebant iniicimperfe da interruptatp pendeat; Æneas aut cuius cdfilium italiam fibi propofuerat/ue* tum difficultate rerum defatigatus Canhaginem no ut illic fcdes ponereufed ut claffem reficeret digtefliis fuerat illecebris Didonis illedus fipofuum ^fiafcmdi abiiat:Nec deefl I uno.Qu ne res tomanz oriantur/ Ænez Didonifi^ coniugi um Carthagine facicdum curet. Verum cum id fine uenais opera pfia nonpop (et: Venus aut filium non Carthagine uerfari:(ed in Italiam enauigare cupetihac deam dolis aggtedif lunoiut quz Catthaginen fiom caula faceret: eaoia Ænez beneficio fieri uiderent. Quz cum dicit Maro diuina pene lapientia uitam foa alrmdepingitiinquacumita quidam excelfoanimoucrfenfiut humana cotem nentes ex hoc primo uirtutum genere paulo pofl in eas uenturi fmtiquas purgatorias appellatiat^ inde ad illas tandem quz funt animi purgati puenire conten dantitn illecebris rerum terrenaru ita molliunt" lutczlefhum quas fibi folasppo fuetant/peneobliuifcanf. Libido enim imperadi ENEA Didoni coniugete: id aut eft uiru excellete regno przficere cupit:Sed rem pficere non ualct nifi alfeotv atur eius amor: Amor autem aiaduertit huiuiccmodi coniudione no Ænez/ftd Didoni cofuli /no enim animis hotum ad maiota natistfed ipfi impio condodt» ptzfiat Dobisad uctam fapicmiatn ^ ficild/quam in adioni^ uciDwfcd cetum sdtnitiiftratioa (apientibusii deferatur adum iit de rebus hutnatirs opor trtifta quauis falia e(recogoofcat:quæ libido regnandi perfuadet tjmen ailin titur; iiuc iam illa inetitusllt ifiueeorum quibus confulendum cft mifaicordia motus sCcldiratur autem huiufcemodi matamonium in venatione: de qua quid femiremptulo ante latis ut opinor uobisdiludde explicaui: Quodaute in fpelunca loco fubtercaneo conuenerint:quidnam aliud indicare crediderim/ nifi cos qui honores/qui opes/qui imperia quzrunt intra corporeas caducafc^ tesanimuminclufumgerererCuicdnubio prarter tellurem &lunonem;prxtet nemorum bibitarrices nymphas uides numen nullum afiFuilTe: Q^uz omnia iis quz de fpelunca diceba apte quadrare uideotunirrentus igitur Didonis amo K Æneas abeundi propolitum abiidt:& hieme quam longa eft in fummo lu<» zu conterere non pudet.Hoc uero quid libi aliud uult nili egregios quo<^ uiros interdum a redo curfu ambitione aduerti:& honorum imperii^ uoluptate de« linitos hiemis afperitatem& enauigandi in italiam dilhculcatcm exhoirefcerc» Q^uapropter nili diuinitusfubuentum Iit excellentilfimzatc^ immortales bo^ mmumuirtutes tam pemiriofapefte pereunt; Id ingenii at<^ beneiiciiin Circe fuilTe fcruntxut Vlyxis fodos in uana monllra tranlFormaret: Illam tamen ica in luam potclhtem ttaduxifle Vlyxem audimusiut Forma priftina fociis fit relhtu*' ta.Neccgoid admiratus fuerim.Excello enim animo qui funt corporeas Iibidi^ ties fadle contcnunt; Quin et cos qui illis dediti funt rede monendo a tanra fer uitute in libertatem uendicant. At lu Donemfuperare ranOimi mortales potuco tunt:Nam qui imperandi cupiditate non tangiturxeum omnem iam humanitas tem ruperalfe &ad dioinitatem proxime accemfTe crediderim:Q_^uapropter ena quos in fumma admiratione habemus: cos ita frangi huiufcemodi cupiditate ui demusxutrelidauerauictuteinligniaulrtutisueJuti umbram fedentut: Fadle enim ell Sardanapalli aut Heliogabali molliflimas delitiasacluxum cotenere: At^ adeo odilTctCum uero nobisaut Alexandrum macedonemtautlulmcz larem proponimus eorum res geftas:in quibus utrum a uero cedo^ difcedcre fzpe uidemustra glonz cupiditate admiramur:ut illud ex Euryde impium oma nmo& dignum eo rege a quo profertur interdum approbare non dubitemus; putem uf^ homini conducere li regnandi caufa iu$ uiolet: Quz quide res una mouit poctas/ut Herculem quem fapiente ferunt:&; rebus a fe przclanl Time ge ftisczlumafile daircuoluntpriusomniamonllradomaire/ qua lunouis fzuitu amfuperal Telingeceac.Illa enim non mater fed iniuftilTima nouerca magnord uiioium rede dicitur. Non enim mortaliuroCut plzriq^ credunt } fed czleftiu rerum cupiditas eas uirtutes parit quibus ad fummum bonum peruenire licet: (^uor^uide nili placata prius iunone id autem intelligjmus aid fedara ambi dooeallcqui no potuit HercuIes. Quis igitur hoc Ænz non condonaueritxac potius quis illius no comifercanli Dondu in italiæxillensxtis eoimeft fumaru uirtutu habitus.fcd in ipfo curriculo ut illhuc^Edfcai:’' adhuc coftitutusiu luno nis dolis apiat"' :uc matnmoniu cu Didone initu fedibus libi a fatis cocel&s ppch» nat;& colilio abeudi abiedo arces Carchag^s fudaretac teda nouare iftituac t pur^ puea^ SC ento lapillis aon^umtquasqu impetti Uignia funt gelbrc gaudeat: In. P.Virg.M.AlIego Non eft o LAVRENTI non inqui eft hutnan* itnbedllitatls.red cmol damfacul»ti «qua tamen condmo no Ora arduum-.tatntp «xcelfum tetum culmen ‘U»**®* BAPTl ST Ai K (imul fuo ordine de reliqui* difpuututui uidætut Mani^ hofpes nofter fiuuilTimus tum ex diei fpatio in iis qu* hai^u* dida effcni civ fum^oitum ex multitudine eorum qux adhuc dicenda quum lucis effet in ea di fputatione abfuroptum in colligens non pertmtam in 3uitruauifl'. miuiri:utcontrac6modumual. tudinem<jno (bam^qu.b^^?uidiuapudmeeriris: mibiomnid.ligentu«nfuJ endi^!^ difputatio longius ptoducaturi Atquiegoitidm. nqmtLAVK£NW^ idem cenfebaraifed ne tanti uiti oratione moleftii« intapell«em/pudore i^ diebar prxfenim cu te o Manotte tuas partes fuo tepore equide mquit MariottusiK fimul fua lolita feftiuitate BAPTISTAM manuap prehendem/nos ad cellulas ubi menfx paratx erant reduxu. R URISrOPHORI L. FLORENTINI CAMALDVLENSIa vM niivTASvM laVSTREMFEDERlCVM VRBINA- jKSrJbER ^IaRIVS 1N.P. VIRGILIO MARONIS allegorias incipit feliciter, S Eruenerat iam fuperior libet Inclyte ac Inuii Si^me Fedence in quotundaro hominum manus 1 qui cum dofli linti dry aiffimi quocp et haberi 8£ dici uolunti Qui quidem quauis 'de Maronis Æneide antehac longe aliter dC fenfiffent/8: pri* 'dicahenticouiai tamen ut puto iis argumentanonibus : qux I nobis in probamio illius libri expofitx fuerantimulta in eo F li rnnfcrinta elTe necate non audentiSed ea huiufcemodi el fe Jowmduntiut non ad ethicen ut nos longa oratione difputauimus s fed a J IhvSferendafint:ptoferunt 5 ad id qued defendere cupiunt probandum fcriptoresqui paulo antenoararoxtatcm fueiut minime illiiteratosiqui non J L/indel Mos« acute et doæinmpretati naturam tetum il is exponi conttn los inde locos K ac „fpondendum ctnfemus/ut multa in eam qua diA SmriorisquoJdieifermonenosdixifl-ememiniyirgilm nlura deorum genera inueniffet s confulto ita fcnpfifle fl£ A Fmmffeuteademilla et aduitammottfip: 8 Caduimnaturas:Kad wriuruoluputtm f eferantur.Verum cum confilium mettmij tcstotafufceftacftnoircuolumusiidcenfco femper ipfo hn«qu3nf.bie.ration. fcriptotpropomt: ^um fipttahuj omnuiniiri ludingttut» ipfcqcquid narrat iqcqd tctninv 1 1 Ir £ I- 8- r K P B-t.-«. Libet ii iuiatnr referat. Hoc oun ita fit quis non uideat ea quæ ille ttadiutamdegett» M damt& ad fununum bonum acquirendum (^dantia fcripfit no iccirco fcripfiC' B Cuquo naturz uim ezprimeret.Sed contra cum iugi:perpctua^ oratione ea pro (eqiutut m quibus et uitia damnet<& uirtutis pulchritudinem eztoIlat.& ad ue I» riinuefligationem perducat/ nonnullaadiunxifTe&omandi et deledandi cao Ia b qua: fint ab ipfa phyfice repedta s Q_uz omnia cum non propter fe t fed eoru li quæ dixi caula confaipfetit equis non uidet id fulcepti operis primum efle feu ^ malis ultimum dicere > quod nos hefiemo fermone perpetuo quodam filo ita ia intezuimusrut nibilineointerruptumquzn poiTis. Nam ad idquodaptinci Sh pio przpofituffi cfl omnia deducuntur Si fcquentia iis quz antecmerunt/uebe menta cobzTcnt:Q_uapropta quz ab iis quorum audoiitate nituntur/ad pby fictnrclata funtminime damno. Nam quauisca ne multa fmtine^intafc haaliud cz alio pendat > ut non potius membra quzdam diuulfæquam integrn corpus uideantur t tamen non incommode traducuntur : ne<j fententiz nofoz ccpognantiScd fac repugnare an plus apud me reda rado qua iliorum audori^ tas ualebitrprzferdmcumfi audoriute certandum fit eos proferte poifimus/ quorum fplendoteiiti uclud folis luce noduz hebetentur : Nam ut omicta eos quos diligendilimus omnium grammadeorum Seruius fingulos libros in fiogu los huius poctz locos commemorat: ut taceam quzaMacrobio exceliend inta platonicos phiiofophotut nihil diam de iisquz&adiuo Hieronymo et a di. uo Augufiino in hanc fententiam apud Maronem interpretantur : nonne e noftris Oantbcm uirum omni dodnna excultum grauilTimum audorem faabe« mus: qui eius idneris quo mundum omnem ab imis tartaris ad fuprzmum ufi^ czhimpcragcatiine olibiillum ducem fingit/in quofummum hominis bona paquitens/miro quodam ingenio uniam Æneida imitandam proponiciut cu paua omnino inde excerpæ uideatur: nunquam tamen (i diligentius infpicie . mus ab a difcedat : Nam nonne fiatim a principio ea quz de medio ztatis tem ) 3ore:quz de fyluatquz de tribus ferisrquz de montis fublimiiam folis radiis il uftntoconfa ipfit:binc omnia funt. Mitto cætera: quz ita abdita in Oantfais poemate funt:ut non nili a paucis iifdem^ dodiffimis dcptzhendi pofiint. przponit igitur libi ducem Maronem in u re quz ad fummum bonum.non au tcmadpbyiiccrpedetifeduideo me nimis cunofum in eo fuilfe : quod paruo omnino nodo confutari poterat. Quapropter ego inilitutum repetam. Tu autem indyte atip inuidilTime Fedence ut cztera fuperiora fic Si ilh quz in ultima quaru diei duputationc continentur/diligentillime leges. Multa enim illic inuenies propta quz te cum dTc : qui Si nunc es Si fempet fuifti fummo» pæ lactahacict^norcef^ ex deo confilium tuum fuilfe : quos a primis annia bpientiz amore flagrans ita te bonarum artium fludiisaddiafti: ut quanto ta dic tua ztas grauior fitttanto ardentius illis incumbastnam quod reliqui prin» dpes apprime regium ducunt:ut aut multo odo uanifip ludis mircelcit:aut au cupiis ucnarionibuf^ oe tempus tcrant:tu ne libero quide homine nili relaxan dimtaduai aula dignu efle duxiflitred oportac eum qui aliis imperaturus fit nWB omni dodrina excultu itddaaquq no fibi folatfed et iis qui fuz fidei co} In. P.Virg.M.AIIegflu mifll rantjK dum «fit agit «emplo: «dum fapienter inontt pncepto maplo limum prodifft po(Tit. Qui rigis munus clTe ducat non alieno labore ueluri fu cus inter apes alisfed pro aliorum falute laborare uiinnoaio sabiniuriupro hibtrr/fceleftorura<j petulantiam compnmeretoibuafe «quum prxbere curcts Hrc autem sola philofophia nobis pracftat. A FILOSOFIA enim habrmuatui pie uiuamus tui pietatem ocmabhominemuft« ab omni fcelereabibneaniust b uapropter uere iliud ufurpabat Ariftoteles fe id a FILOSOFIA afleculum efle/ Ut ea beneuolens/ cumuolupute ficerettquzmaliuinlegumatufaccrectv I gunrurtbonis enimCut piato ait)lex deus eatmalis autsm libido.huiufcctnodi Igitur fludia teita exculturo/ita omni ex parte expolitum reddiderunt/ut cum a inultis quod crimen fortunx eft imperiis finibus fupereristiis tamen uirtutibiisi finequibus nemoun quam iedeimperauit/ omnesexcedas. Sed cartera omoa quibus ex mortali humuculo te immotulem ducem reddidifli ad prxfw omit to> Ptxcipuam autem in mnfaium ac philofophix cultores benignitate tacinii prxterire nullo modo polTumtium animaduertam te ea in reiure omnibus prx ferri poffe.Scimus in tata admiratione apud antiquos fuifle Ptolomxu philadel phum ut ptxclariffimorum faiptorum laudibus etiam poft tot fiecula florentit fima fama celebretur.Et profedo fingulatis fuit in eo rege iuftina mitabilifip cie mentia.In te autem militarimec uirtus illi/nec fortuna unquam drfuinSed nb bil in fuis omnibus aaionibusmagisextolliturtqua quod regnum fuM libera liffimu oibus litteratis hofpitiu efle uoluerit. Tantu autem iis qui aliquid fcripfif (ent debere putauittut Demetrio phalereo no folum philofopbo grauiflimotfed oratori copiofilTimo negocium dcdentsut fibi ad quin^ faltem milia librorum in fuam bibliothecam congerenda curaret. Q_ua quidem io re quos furoptus fe cetitttunc optime conieiSati poterimustcum uidetimus quantu in fola mofaya lege elaboraueriti ut illam interpretadam ac in grxeam linguam conuenendam abhebrxisinterprctatetur. Primo enimoesiudzos quifuperionbusbelliscapti in fuo regno fetuirent diligmter inudligandosiat tingulos uicrnis drachmu redimendos/& in patriam incolumes diraittedosmandauit: quorum numerus adeo ingens fuinut foluta fint a rege fexcenta ulenu fupta fexaginta milia. Dtf inde legatos ad Eleazatum iudxorum pontificem uitos sumx audori tatis mifit Arifteaside quo paulo ante dixi et Andtea prxfcdumfuuiMifitptxterea men< hm auteam/craterefej ac phialas donaria in hierofolymitano templo ponendi. Mateiia uero hoium uaforum fuit auri quinquagintatargenti uetofeptuaginta ulenuigemmatum autem atqj lapillotum quibus uafa omab dilUnctatp funt/ ad quinm milia adhibuit/qui omnes mira elfentmagnitudine. Q_ux liberalit« adeo accepta gratacp Eleazaro fuittut duos ac feptuaginu ftatim ad regem mi' fent i non plxbeos illos quidem/fed ex principibus dodiflimis ita elrdos/ut ex fingulis tribus fenos fumeret s qui legem dei in grxeam linguam Ptolotnxo converterent. Quorfum igitur hxef Nempe ut intelligant qui diligennus rem confiderauennt magnificentiam tuam erga dodrinas noOra tempelb' tt non minorem esse / quam oLm Ptolomxi fuerit s Hoc enim folis luce cla/ liua apparebit; Si imperium Imperio 1 Si Sumptus Sumptibus conferantur. Libtt guattui nfeaumnonfdl amutiiuerrz xgyptiopulentiitiimum regnum poHidebat/un^ dcaurt argenti^ inædibilisuis proue Diretired Tyriz quo^ ac phcnictz tnaxi^ mam partem ucdigalem babcbat.Tuos autem bnes nemo ignorat. Adde quod quo tempore Ptolomeus regnauit/plurimos A(ia at Europa prineipes habuit • qui poetas t qui pbilofophos/qui oratores/qui hiftoricos benore opibufi^ bone rent:ut et li fuo ingenito (hidio illa faceret magna tamen cx parte emulatione quadam excitari uidereturme quos opibus uinccoatxabiifdem huiufcemodi glo tix genere fuperaretur.Tua uero benignitas in ea tempora ineidir/ur nili ardeUi* tilbmafittfacile czterorumprincipum auaritia extinguaturxQ^uaproptcr nulla omnino eorum munerum quz in mulas con fers/gratia noftro fzculo eft bahim' daxinquo neminem reperias ex iis qui nunc imperat:cu*us exemplo excitari pof» lis.Sed quicqd estes autemres omnino przcIarifTima/id omnetuo ingenio;'U3 innata humanitate cs.Nam ab aliorum moribus procul dircedens/unieum te exemplar ofiFersrquem et ad fummam liberaliutem czteraf<^ omnes redas adid æs/&ad ueri inueftigarionem reliqui fcquantur.lta enim uirtuiem adamas: ut illam non glona dudus/fed eius amore alledus ampledaris.Euenit rame ut qud admodum umbra corpus (emper fequitur: etiam li id corpus non quzrarxHc < ua pie iuHe/clementeti^/ac fortiter fada non adumbrata quzdam et inanisiTed foli da cxprclTa^ gloria fcquatutx Scd res polhilatxutiam ad noftriim heroa rrutrra^ murxin cuius adionibus tu mores tuos ac uitx inlliiutum facile recognofces. Co ucneramus igitur eodem in loco bene mane quarta huius difputationis dic. AN ^ cum miro deliderio BaptiHz fermonem expetere uultu gcftucp fignificarcm^ illexurquz explicaturus eilet iis quziamdida fuerant commodius annedrrrt: buiuiinodi difputatiotii fux prindpium adhibuit. Vidimus badenus dodilTimi uiri qua piudmiia ac animi magnitudine omnibus iis fotdibusxqux a corpore^ ueniunt fc explicauerit zneasxNamne troiz periret: 8C corporeis uoluptanbus pe nitusobruerctucmon dubitauit exui in altum ferri quis incertus quo fata ferret: pod hzc thracenfes rapinas uc eas primum cognouit mira celeritate effugit. Ar« mox in rebus dubiis a fapicnria conlilium coepir : deceptufi]^ Anchife interprz tatione.Namquz a corpore funt facile corporea fequunuir.uitam duilem in Oeta fibi propofuit Sed nec piguit errore cognito uela uentis iam tertio dare .Delatu!^ mlhropbadasaducrfusharpyarumauaritiam inuidus pugnauit. Nec per medios hoftes ad Helenum enauigare foimidauit: Prztereoqua prudentia qua animi przdantia iam ab hcleno dodior reddirus immanitatem cyciopu de<< ciinauem : qua indudria ac celeritate fcyllz charibdif^ mondra euirauenr : quo fiudio atramentis ardore defundo iam in licilta parente nauigationem in lra.< liam rufeeperit. Verum cum lunonis dolis :zoli<^ ac uentorumuiribus parcis fc non pollet: celTicilIequidim conlilio ad ueri inucdigationemin aliud trm pusreicdoinaphricam eo animo diuertit: ut quam primum per tnaris id edap> petitus tempellarem liceret : in Italiam tenderet Verum in ditione aduerlilTimz dezconditutus : et amore Didonis delinitus/Vide quid pTolfit ambitio: quantu ad mentes maximorum etiam uirorum euertendas ual eat / regnandi i nquam cupiditate dclmitus is qui reliquos iam perturbationes ac uirufupctauerant di<« In.P. Virg.M.Allego. uinil Tifflumcoafiliatnio Italiam enauigandiomiiTtttotum^rein eo dednatt ut regnum carthaginmfium coSabiliret : perrcueraflctcp in errore ni(i acczpifb a Mercurio non placere loui ur pulchram urbem uxorius extruat. Regni autem et rerum Tuarum obliuifcatur : Prxcipitur enim homini a fumrno deo ut ad fu« am originem rcuertiuelitrQ^ux præcepta nobis dodrina quam litteratilTmKv rum uirorum uel Termonibus uel libris accipimus i facile tradit. Rede igitur ar« guitur arncM/quod uxods urbis t ea enim eft uita in adione polita adminifbatio nem TuTcepeiit. Suiautem regni 8c totius contemplationis qua Tola mentes hu> manz regnant Iit oblitus : Maximei^ hoc urgetur/ut Ii tantarum rerum gloria ip fum non mouet i Afcanio Taltem tuerediTuccefloricp Tuo conTulat < cui regnum lulia; t ac romana tellus debetur: quo in loco quidnam aliud ATcanium intelligcmus nili futuram ztemami^ uitam: qua: huic breui Atmomentanea; Tuccedit. Nam li dum intra bzccorpu Tculauer Tanturanimino lhitantisrerum terrenarii illecebris demulcenturiut carleflium contemplationem de Terant/ memineriot 11 in futuram uitam uitiotum labe inquinati et nulla dodrina exculti migraærint foce ut nulla unquam ueritatis luce illuftren tur: Q uapropter regnabit Aiani< us:nuIIuT<^Tuoimpecioiiniseritnilieoapatre dmaudecur i futura enim uita ab hac quam uiuimus ea rationeiquam oftendi iure gigni dicitur : ab eadem^ li focdida 6i uitiis tenebriTcj inuoluta Iit: tanto bono denaudatur. Sin contra manebit fcelix at^ a:tcma : Nam Hic domus xnez totis dominabitur oris. Et nati natorum et qui nafcentur ab illo: Q_uzquidem mandata cum acczpilTetzneas: quid mirum li uehementercom< motus Iit : Erat enim in eo animus qui excclTa Temper TuTpiceret. Ita^ Te tandem excitas cupit qptimum abire: et terras quamuis dulces relinquere. Alluetusenim poteftatibus at^ imperio uirfi£ dulcedine captus non line dificultate diTcedit. Sed cum ucrum bonum ab eo quod falTa opinione bonum putat" diTcetneteptv tueritiillud tamen anteponit: Cum uero poli diuturnam conTuItationem inla« lutata inTcia^ Didone diTcederedecemat. Nouerat enim no efle pal Turam illum diTcedete fi IdlTct/egregie admonet cum ab huiuTcemodi rebus animum abduce re uolumus non efle molliores animi partes confulendas: Ted clam illis uela in Ita Itam facienda: Talia enim bzc Tunttut quanto blandius ea appellemus : quato familiarius Talutemus/tanto maiori contumacia aduerTcntur. Sentit tamen d(v los regina :&iniquo animo fert uita ciuilis a uiro excellenti deTeritpradcrtitn li non fit alius Tapiens/qui Icxro illius Tuccedat.binc illz quzrelz nulla libizx znca robolcmfuperciTe. Quamobrem ratio inferior quam mulierem appellari diximus huiuTcemodi argumentationibus uirum egregium in uita ciuili retinereitt a speculandi propofito auertete nititur i Primum enim ita urget ut quzrat quo modo eam deiicrete Tublbncatia qua tam ardenter ametur. Amat enim ucbementer virum excellentem vita duilis. lllius enim cunfiliis imperia non modo paran tur/& parta con Teruanfuriuetum etiam augentur. Sed nec illud retinet non Tet' uate illumlidcm quam dederat. Suavitare enim imperandi iam totum Te adminiHtarioni dederat zneasi Quio di Te moritiuam Tidc Teipture docet; Nccinub 1i I I I t t t P u 9 0 9 u n I» P“ ca nii da ttico: iKg da dd od R.! dia b&' ht loj on IBU' «nI 1« tii AV u tua 8“ liii Ml LlOfi Odi ns ilii ntoi iU IIlBl' lO* loli niii jA«< Dlli tffll*' yb BD^ a<? J»!*Libo gimttu to alito eucf UKloIcb Namdcflituta a uimite agendi facultas pereat necefle cft: Dctcnetezdif&cukate hiemalis navigationis. (^uare (Tgnifiantut labores ma^ jdmi t quos (i in Italiam uenite uolumus fubituri fumus.pofiremo in hoc uche>< mentet mlifiit/li reuotetetur ad Ttinam Bl ad uitam uoluptuol^ t non tamen illi efle concedendum: ut honores relinqueret t multo autem minus cum loca fi bi incognita petat t nondum enim nouerat Ipeculandi uitam. Dcmum ad c6mi< fetarionemconuer{alachriinaseffundit.connubium, incoeptum ad memoriam reducit. Q^uicquid fuaue oUm a fe acczpiflict exprobat:& ne domum labent em dcioatobuftatur. Pofluntenim uchementercommoueri mitiora ingcniaicuia parcntes/cum liberi aattiif (anguine coniundi/cum amici/cum patM ne dcfci' ratrogantrne incoeptam fcxictatem relinquat przfertim cum uer^umfitineim perium a bonis uiris defiitutum/aut Pigmaleonis auaritiaiaut larbc tyram*de in« uadaf .Q^uodtunemagu ucnoemur cum alius (apies qui (ibi fucceclat no telin quaf sQuz quidem omnia cum rerum agedatum rado animis noSris obiidatr non pollumus non uebemeto comoueriiSuccurnt enim platonicum illud quo quttum generi humano debramus /grauifiimeadmonetiut humanitate eruere uideamur/fi humani focietatedeferamusiucru cum aladuettatmagnus uir men tem fola eficiqua boies fumus; ea no agendo fed cognoiicedo pcrhdrid^ louis pcaneptucfieimotusmanetiat obnixus curas fub corde prraut.habet aut quo|> pofitu opnme tueri poiTittNon enim inficiaf bene ^meriti ciTe reginam. Quis enim no uideat magna humanx hnbecillitad adiumeta ab hcK uitx genere fue* nirc:(^um BC polliceffe illius recordaturu dum fpintus hos reget attus: Nam eu derua abfoludflimu appellabimus:qui iu in fpecmadone dum uiuit uetfef : ut uicifliW cum ccs poftulat agat.Etgo no fugit a uita agedi < fed inde recedit: qa cu ea no cotraxerat matriffioniu.Non enim nati fumus ut drea mortalia uerfemur: illif{^ coniugamur.Sed neceiCtatis caufa efi illis in(iftcdum:ut tanta opere impd damus:quantnad fodctatcconfcruandam fat fit:quaptopter (i Dido Carthagine deledac :hoc autem efifi in adione inferior rado libenter uerfaf liceat: fit fuperi^ ori Italia dclcdan poflem mulca ciufdcm otadonis ad eadem fentendam trilTa^ ce. Sed fit aliquid ex mera hiftoda didumiRcIiqua ueto qux ad plurimos uerfus dicunmt:eam uhn babet/ut libidinofum K corruptum amorem detefienf :at^ tantxfceminx grauifiimocxcmplo nosadmooeat:ut tam mrpem/tam pctnitio.« (am pefie fugiamus:comode aut eunda qux a PauEmia in platonis fympofio de tutpi amore dida funtiad bde locum ttan(Feremus:ex quibus pauca qux a nobis cum de Paride uerba fcdmus dida funt : memoria (i repeteris intelligeris umSu mum effe Ptoperrianum illudi Durius in terris nihil efi quod uiuat amate .Q^d* autem magno pedore curas pcrCmfcrit xneas: fit tamen mens immota man ferit/ oftendic uirum qui deorum prxeepris parete deacuerittiam ab inconrinenria in quam Didonis illecebris ptol^fus fuerat/ad continendam redi(rc:tt quis amore urgetetuntamen hone&umuoIuptariprxpofui(re.Oidonis ueto interitus nobis pcrfpicue oflendit perire ncceffe c& eas res publicas qux a fapientibua deferanf. Non tamen aberrabimus fi amandum at^ amentium furorem cxtrcmainij de f^aarionem huiulcemodi exde oilendi putemus. Æneas igitur deorum admi}« 1 ti In. P.Virg M. Allego» nitu in Italiam enaiugat. Verum infurgente uentopt u! palinurus nauis gubertia tor negat ea tcpeftate Italiam pe Q poiTc.anenticur zneasiut in Sidliam in qua in fula extindus parens nondum debitis exequi is oraatusiacebat/dcfledat. ^uo in loco quid fibi palinurusuelitline ncgocioex iisquz de illo paulo fupra expt’ fi cogDolcerepotcttsicum enim huiufcemodi appetitus facile pturbationib^ob tuar' inon modo a tedo cuifu auertic' :fed znea( hæc aut excelleris uiri mens eft} pctixpc infuam femetiam trahiteut ad patre» hanc autem imbecillitatem quama corpore cotrahit aius iam ciTe diximustbeet intelligere ad patrem inq/quis iam de fundum redeat»(i uero ad memoriam ea teuocaueris qua: de ficilia lam diximux non ab re cftipfistroianisiut in eam infulam redeaaundebreuifiima (it in lulia nauigatio»Poeta tamen cuius cofiliumefi no folii ut grauiffimas res j>ferat:fedil Iaauatiaiocudiutciuafpergat:uttcdiumtrifiitia« pfundarum rerum comites penitus amoueat/uaria ludopt genera interponit.Hzc igit' iu adminiriobantut abznea ut paulo poft oibus ablolutisin Italiam elfct foluturus.luno uerocui^in troianos o^um/nec ulla calamitas/ncc tpis diuturnitas explere poterat : qa quo illosltaliz j>pinquiorcscerneret:eomagisaccenderet' oblatam occafionem non 5 rztermittit:Cum enim feorfum a uiris imbecille mulierum genus deliderio ta< em quiefcedi mcedius cofpicare^ pa irim illis ut naucs incedat pfuaden Quz qdem (ic accipiteirerum terrenarum cupiditas no uiros/nam pars fupior rationis non facile his rebus frangit':fed ipfam inferiotenr tonem a fupiori dUluudam p fuadetiut rerum magnatum ^poficotcicdo tedium longioris nauigationisrefii giaud^ubieficonfidcaCiMuUetcsigit quibus inglorium odumlongccarius (iu q honelius labor prijtiio ambiguz miferuminter amorem pizfenris tertz fatifq| uocatia regni malignis mare oculis ifpiciut.Namcum ratio tnfmocquzafupe tiocipfuaU illam ad quxqj xgregij Tequit' nuceaabfente paularimfenfuumiiiei cebris cncruac' idoncc tadtm uidi fc iliupi potefiati pmittat.Naucs igi^ mulieres inwcn dioafrumei caduriunt. Hoccumdicicportauolutatcquz ad res magnas, ferebatur incendiocupidiutum perire o(lcdit:pen(rrtauttoticlanisnifi Eumci Ius piculum (fatim ad zn eam reiuliffeciErat enim Eumelus uir ad mulierum cu fiodiam telidusiNam huic parti inferioti metis acerrimus qdam cofeietiz remoc fus/cui bonaceda^ cuiz fimp funt ftmp adcfiiHzcgtzce fynderelis didturuis (.nobis ingenita qua animus Sc ad bonefta crigiturtK a turpibus tefugit»Hacau lem nomen ipfum uii i ajpertc demondrat; enim boni cura facir leinterptabimr»Hicigit^Iapfaiam in facinus muKere temaduitutefcrt: Quo nuncio percepto primus Afeanius ad iiaues eripiendas aduolat: ASCANIO autem celer robuduli^ magno animo prxditus Æn»iiliuscft:quemiuceiatetptc tari licet uigotem quendam ex ip(j mente natum: Hic autem nullo tenore pto liibemr qum contra pericula pnmus feratur: Sequuntur reliqui t fed io primis zncas: At mulieres uiris cogitis incoepti poenicet t A uiro enim feiunda mulier adversus appetitum minime repugnat <Q_uod (i tutfus uiro coniungattirt iam robufbor fada/ SC ueluti e tenebris erepta tum demum acata iam cetatt/Sl a lunonedcIuCam e(fe dolet pudet^: Non tamen incendium facile tolli^a Nam optusalunoæappeunuiacop^cueut ut uoluntatcmsquæ, nobis ad (uo»; tti «di r S 5 1? S B jr 3 .te e Liber quarttu inutn bonum euehit/omnino perdat: fir^ mifera in bomine diftradio t eu atio ratio dutat:aIio appetitus rapiat i Q^uo in loco cum mms noRra fe tanto cer« tamini imparem cognofcattnititur illa quidem fuis uinbus/fed limul etiam di uinum auxilium implorat id autem impetrare meretur. Nam qui ita deu præ atur/utiaterimipfe quoad ualeat libi non delinis adeo minime derenc. Nam quodaSaluRiofcribiturnecprzcibusnec fuppliciis mulieribus auxilia deo« cum pararitrededidumell. Non enim inerti ac delidi/ K qui in fummam rr^ tum defperationem prolapfus nihil contra pericula parat auxiliatur deus. At qui magno aduetfus difih^ltatea animo infurgit:qui nihil inaufum: nihil in« tentatumrelinquitiquincc periculis terreturmec laboribus torpelattis profodo fe dignum f^tcuius S dii d homines commirereantur. Quapropter fapi« enter Æneas ciun nec uires beroumtnec aquarum uis infufa prodelTrt: ad prx* cesconucrtiturtauxilio impetratotcum iam quatuor naufsai Tumpræeirentt teliquz ab incendio feruantun Cum autem naurs ad totam turbam tranfuehen dam deeflimt terat fenis nautz conliliumutimbeallior turba in Sicilia reiin' quctctursutbfm illis habitanda conderctur:hoc confilium oraculum paternum louis enim iulfu locutus cR patens/ex ancipiti ratum hrmumt^ rcddidit:Q_ue iocum nili uos aliter cenrcatis/itaintcrpreubimoi. Ad diuinarum rerum fpecuo lationem fola mens omni uirtutum robore iam fuffulta acceditiReliquzenim animi uires quz imbecilliores funt naues/illz enim fune uoluntas/quibus illuc ucbantur incendio amifcrc: Q_uaproptcrreuocanda cR mens a frafibusihocau tem confilium ab. eo uiroprohcifciturtcuimagi Rra Pallas fueritteR enim a fapi entu dodus: Approbatur autem ab Anchife fed iam fcpulto; Nam qui a ra« bonetamfubadiruntfcnrus/facilein eius dicionem conccdunr/ przfemm lo> ue iu iubencct conuertutur^ in rationem hoc ordinc/ut ratio ipfa etiam fupeno remlocumarcendensaf Ficiacurintellcdus: llleautem£(iprein altiorem gradu cuadens intclligcntia redditur. AR intelligentia in deum comutatur. Hmuic&> modi igitur cofilio at^ oraculo utimrÆnas.Non tamen prius e lidlia foluict qua lacta pie tite faaatinorat enim qua laboriofitquiip periculis plena lic h\u iuCccmodi nauigaboiNoueratquancz molis erat romanam condere gentetSed nec Venus quicqui interea remittitiquinuehementer pro faluce hlii anxia oia drcufpiciat.ln primis autem Neptunum rogattac mare tranquillum reddauNa amor quo ad fummum bonum rapimur fupiemam in bomine rationem horta tur/ut appetitum m fua poteRate cemtineat: N epcun us om nia benign illima pol bcctuciNihii enim denegat ipfa mens amori ad redum eam excitanti : Neqi ell ptocula ratione/quod oRendat Venerema fuo regnoottamtlTetEReaim Ne« ptuncu regnum marciquod quidem ducn ab illo regitur/ctanquillu eR. In hoc czii uitilia lada dum agitanturifpumam gignunt ex qua oritur Venus. Supte« ma ergo ratio appetitum intra fe continens in quem uiriliaczliiiccirco decide», re didmus/quia in appetit um a ratione adminiihatum uls quzdam cziitus ca dittquz in eo agitata diuinarum rerum amorem proæat t uod autem oes prztcr unum Pahnuru incol umes in italiam peruenturos promittit i no ne cz oxtdia^ut aiunt gtaxi^philofopbia erutu cR: Nam clalli in Italiam tendenti In. P.Vtrg.M.AIl(go. flurimeaductbtut appetitus /qiii a folofenAi profedustulul altum (iifpic^ Quapropter rquadiu claiG prxfuitinunquam ttaliam tangere potuerunt Tnv unuSedundema Tomno opptcfTus mari cztinguitur.Nam poftquam rado acarime ad contemplationem conuettitur:& caducorum curam reliquit: Nt< hil ex iis qux fenTum petmuicere pofltnt/appetiturt Vnde uniuetfus Uleappcdi» tuspaulatimiapituctac fopmisezdnguitur: Cial Csautcmcnamline fuoguber tutore tuta fcrtuc Neptuni promiiTis donec ad fyrenum fcopuJos deueniretrlbi autem fluitate ciuncarpiiTet Æneas temonem capiens nauem in undis noAur« nistezitiNam animus nofler cum iam fibiitaliam propofucrit fccurus fertur/ donec in uoluptatumfcopulos incidattTuncetum temonem capiat oportet ap pedtus tationalis Tquiaduerfantibus uoluptatibuscaiitra obflfism Eztmdoigw cur Palinuro Æneas tandem poli diuturnos enores euboids allabitur oris .In iuliam enim ucntumcll ad quam gubernatore Palinuro nunquam perueiuflet 1 ingrefli funt Jn quo non idem curnit quod in cartbagine Æneasslam portum ingrefli funt :In quo non idem curnit quod in cartbagine a portu euenifleoflcndit poeta. Ulic enimnaues'ficli procul a rabiat fluduum in tranquillo efle uideremurmulla tamc nant anchora alligatx. Quapropter qua quam non omnino ucxabantuRin aliquo tamen erant motu.1^ autem anebo ra fundabat naucs: quo oflenditur eas ueluti fundamento nhex lint flabiles hx« rcrcoportere.Summum enim illud bonum:quod in negociola et duiliuita a philoiophis ponitur: 8t flinbuiufcemodireceflupofltumflt/utprocuia fotttu nx procellis uirtutum benefido abflc:non tamen ita conflabilitum cfltquin la« bcfadan poflit:Q_ui autem oi.'':} vum rerum libi contemplationem finem lU timum propofuit/bic iu in tuto ac folido rationes fuascollocauit:ut nulla ui di tnouere poirit.Nam aduentusin italiam oflendit habitum uirtutum um contradumiu: utaptopoiitauita non fit difcefliirus Æneas/non tame earum uit tutumtquxfuntanimiiampurgatit Namnihil fibi diffidle iam proponeretur/ fed earum quas dicunt purgatorias. Quod quidem propolitum iam conflabis litum fortitudo fit animi robur non deferitinec ipfe ardor rd aggrediendx. Q^uam quidem rem tunc ezpnmit cum ait luuenum manus emicat ardens Lic tus in befpcrium: Manus enim indicat omnes animi uires cocurreretqux e me« dio iam fublato Palinuro fefe menti ultro fubieceranti quod autem ardens fit concurfus uehemcntiamindicatiNe^ ab te efl quod fit manus iuucnum.Ofle dit enim animi bene affedi uires nnllo fenio in quo tedium torpor^ ficigna«. uia efle (olet unquam aflid: Quapropter non lento palTu rem agit/fed emican Verum quia dum in corpore ezulat animus:quauis fe totum fpecuiatioai dc^ dati non potefl tamen non curare neceflariat ea’ enumerat poeta quxnonuo luptatem fenfus: fed incolumitatem uitx rcfpiciant. Nam quxnt parsfemi nafiamis ObfttuIainuenisfilicupatsdela feratu Teda rapit filuasinucta^ flu mina moftratiinferiorcs igitur animi uires bxcagut. ENEA aut quo nobis m& exprimit" i Arces quibus altus Apollo prxfidctsHotridxip procul feæta fybil» kc: Antru imane petitt(^uod cu fadtad rea diutnas cdtcpladas erigit t Na qui aliquid figurarum inuolucris fcribuntibuiufce modi rpeculatioes per excelfu loca aprimBt. yadc illud e p(almoi(^uis afccdct ia mdee duif A et illud = b Sj K n n i» la Ap OL ttl d bt ttn lut % dt.QURI bii iO ni£ fid «w Ots sed| iæ N «I K Liber quartus Nam cum in ui^tum in contemplatione pofitarum finis uerum fit/ quo fapi^ Clite efficimurtreiSe omnino folem huic rpeculationi mopolicumeflediiitNa ut nox tenebrz infcitiam arguunt :ita lucis dator fol ueriratcm fignificat: Cuius exemplum fecutus ciuis noder Damhes cum ab ignorarione rerum ad ue- ri cognitionem progrefiiim ponit fe ez node filua<]^egreflum montem cuius iu ga foleilluilrata fint/afcendere reflatur. Addit pratterea antrum ibi efle Sybii« be magnam cui mentem animum^ Delius infpitac uates aperitrp futura. (^u£ quidem locum ut diluddius-ezpritnamus pauca prius de Sybilla percurr^mt mox ad rem de qua agitur redibo. Conflat igimt Sybillasapud grzcoseas mu» iieres urxitati folitas t qtiz furore diuinb afflatz futura prædicerent t Eft autem Sybilla quafi id enim efl dei fentennatquoniam dei conlilium fitn tuitura et enim æoles deum dicunt : quem reliqui græci nomnantt Quanquam (iimtquiuelint fatidicam muiiæm apud Ociphos bocno mine appellatamta qua demdereliquz futurorum confcia: cognommatz linn faas exuariis regionibus' decem fuifle colligit. M. Vano :Q_uas ego omnes fi quid ad rem pertinacatbitearertfuo ordine proiequi non grauarenSed ut ui> ^.nihil ad hoc de quo nunc agitur iQ^uamobccm fatis fuerit uidifle Sybil lam facile rerum diuinarumdoi^inam interprztari.hzc autem nobis ca qux Apollini nota fumifine mendacio przdicitt Nam fapientiam uericatcmtp ape» m.quodueto antium ponitiexprimic ucritatem m obfcuto latete. Nrtpreme» tetriuiz lucos Apollini templo adiungit: luna enim corpulenta uebementei cflifiC reliquis lyderibus inferior. Q_uapropca rerum humanarum quz diuinis longe inferiores funt/figuram iutc habdne : 1 lia enim lucis przpouitur: res au» tcmhumanzin fylua obrutzfunt: non enim corpore carent:& utiuna afoie lumen recipit t ita Si ipfz quiequid habent a diuinis habent. Collige ergo cu lapientia non modo diuiturumterum/fcd etiam humanarum fæntialit re» de Apollinis templo Dianz lucum adiungi. Templum dtumatum rerum lo»cus efl. fylua macenanotat.Templum laoius zdiheium deo (aaumiin quo res fdlasdiuinasagimustab reliquis abftinemus t quoniam cum illud mgrcdi» muria negoaisceflamustfiC foli contemplationi incumbimus.Trmplum aute a Ozdalo conditum ponit t Q^uid igitui aliud efl zdilicare templum Apollini nifi reddere fe idoneum ad fapientiam capiendam.Q_uod quidem tunc dcnii^ fadmusicum ab omni corporea labe purum animum ad contemplanda diuina tranfferimus.hocautem Ozdalusuiromnibus optimisaitibusinflrudus fa» cuepotefliin quo tantum ingenium fucriciut Si DzdaIaCitce& tellus dzdala a poetis tunc maxime dicatuticum maximum ingenium oflendercuolunt.Ve» tutantem non mariinontetrainec ad meridiem infimam nobis mudi panemt fcd per fublimem acrem ad reptetrionemiNibil enim humileinihil terrenum fit in camente/quz ad fpecuUtionem fertur I fed ad fublimia czlefliai]p engaturt Efl autem primus fpeculandi ingteiTus a uitiis. primam enim cogniuonem efie oportet circa mali naturam /ut ualcamus ab eo abAinere. Nam nifi expiati a uitiis fuerimus i nunquam diuina attingemus t Vt enim idem fiepu ut icfctam/ negat Dauid quenquamalcendctepoflc in montem domini/nifi Ia.P. Virg-M.AlIfgo. cum qui fit innoces ihanibus 8C mudo corde:(^uapp in foribus per qmt etat in templum aditus homicidiu Androgei: Adulterium Pafipbzs& Icari faftus i|>onic .Hzc ergo a principio fpeculatur Æneas.In uitiorutn autem cognitione 'non cft diutius imoradu.Nam Si (latim ea noile oportet: et ftatim a noris dilco dere.Rede igitur^ fjrbillaquaiamprarmilTus Acatesacceriieratadmonef Acne asine in tali fpedaculo Idgius tepus cdterat:Nam excellentiores quoep uiri uad is uoluptatu illecebris alledi labercnt :hi(i.eoru cura BC Ihidio eam elTent adrpd dodrinamtqua monemur ut paululu illud uitæ ac temporis:quod humanz ra dcoDccfrum eft non nili magnis et excellis rebus conterendii ducamus.Hocau tem inter egregiu uiru ac ftuliumintere&.Nam alter li femel labatur/non facile furiet Altet liquonia corpore uac animuspauluquandotpeuia deflexerit/ flattm adeft ab Achate accerlita fjbillatquzad redudeducattledmira profedo poetz ingeniu:qui fapientiamipGm Tua fapientia nos edocettprima ita<^ dodri na ea efl ut purgati mundicp templum ingrediamur : Deinde oflenditquiuis mens nollra quzdam Tua SC a fummo deo fibi indiU ui cognofeere poflit:eogai tionem tamen diuinarum retum huiufcemodi eflexut nili diuino lumine extu .tusillulVremur:illamcondperenonpoirimus:Hoccum fit/quis non uidetprz cibus et ficrificus rem efle a deo petendam: Elegit autem feptem hoftiastquonii Teptenarium numerum multi pnilofophorum perfediflimum putauenmttpro ptereatp fapientiz attribuitur:8t uirgo ac pallas appellatur: Sacrificat igitur fepte qmrapientiioptat: Ne(p temere didum efl quo late ducut aditus cctu:hoftiace tum:per aditas enim multiplicem uariamt^ dodrinam expim!t:quaad fapien riam ducamuriHoQiiueroquz quidem uenientibus:refe opponunt non pat uam in re difficultatem oflenduntiHateautem non ante patebut : quam id prz dbus ab imo pedore fufls impetrauerimus.Sumo enim animi ardore et mente illi penitus deuota fapientia acquiritur: Vt aute Gpientiam aflequamuri promit tit le templu Pbcebo et Dianz fadurum:fed de templo paulo fupra dixi:huc ue to quare illud de folido mamiote Fadurum fe pollicetur / breuibus expediam: marmor res dura ell:ac mirus in eo 6i candor et fplrndor apparet: Vnde ab eo quod gratei fplendere dicunt nomen fumpflt: C^uz omnia in ea mente/quz ad Ipcculationem erigitur infint nrcefle eft:Brit cn m folida ut quemadmodum inunis fludibus fua duririz ita obfllHt feopu^ lusutipfe integer maneat/illi ucto illidantur:difruprir<^/rclidant:ltcmens nui lis perturbation bus frangaturifed illas frangat: dicimus przterea aliquid ez fo lido marmore clTe.cumnon marmoreis cruftis externe exornatum fit ; fed tota cx tnaimore conftet.O uapropter 8i buiurcemodi mentem efle oportetiut no figna quzdam quibumpientiam exoptet przfeTat:rcd tota exardefcensilli fetn per incumbanErit itidem fummo candore nitens: ut nulla fit corporea labe polluta.Q_uo enim padofplendore carere poflit ea meos cum fapimtiam na qua perceptura fit:nifi prius multis dodrinis illuflrec%Teplu uero Pbcebo Dia nzip ponir:qa^ut mo diceba ^ et diuinayt et buanape reru cognitio cft rapictia Dies aut fcftosfoli Apollini illituit:qauenis cultus foKs diuinis debctur.polfi ctt et S jbilJz penetndia: in qbus fuz fortes 8C arcana codanf : Na nifi alta totte I^bct giMrtus. rcpofita maneant ea qax per dodnnam acquirimus 'ueluti rianai puelfa; alHduo labonbimus:ne<p unquam pcrforarum uas adimplere uaI(bimus:Quapr(v pter 6C uiri ledi fortibus przponendi funt t Nam excellentes funt uires animi ad bbendx : quibusiqux didicerimus optime mandentur : Curadum autem in pri Inis ne refponla frondibus (dipta tradantur: Sed ore pronuntient ur:Non enim JibcUisfiCcommcnUrioIi SCT edmdafuntquzaddircimus: fed menti: Ne^ ruro (iuleuium flultilium^ rerum eQ quærenda dodrina ueluti qui in dialedicorum fuperfluis apdunculis/ac uanis amphibologiis/autlnanibus fabellis omne pen e tempusterunt: Vereautem illud didumeftfybillam circa principiuih nondum pbcebi padentem eflie : Ea enim principium nondum pheebi patientem effe: Ea enim quz cognitu difficillima funt/fuidpete non ualent noftra ingeniola donec Apollonis enim eff neritas nos componat : ea enim inffrudis omnia Facilia redo •duntut : Sed audi quid dicat Ijbilla. O tandem magnis pelagi defunde periclis: Sed toris grauiora manent : Nihil grauius nihil uerius: Qui enim omiffa ciuili uitaad eam peruenitiquz in contemplandis rebuspolitæffiille relido pelago^ io contipentem fefe recepit: Vita enim quz in adionibus uerfatur: fluduati ma ti fimiliima eff : Videmus enim omnia quz in ea aguntur : fottunz procellis ezo polita effe: Contemplatio autem cum ad ea uertatup : quz eodem femper fe mo do habent: ne^ in intoitum cadunt in folido hzret: Magnis itacp pelagi pericuo lisiadatus eft zneas prius quam longis erroribus circumadus diuerfa horrendao ^ maris monffra uitare potuerit: Diffeile enim fuit ut troianum incendium ino columis ruaderet : laborioTum ut audelitate atep auaritia deterritus e tbracia abi ret : In commodum ut ambiguitate oraculi deceptus in trinacenfem pedem incio deret. Q_uisautem barpyarum foedam illuuiem non abhomineturr Q_uamuis iter ad Helenum per medios hofies non formidet. Quh cyclopum immanitao tenonconffematurr Maria autemlicula ita caute obire: utneue Ttyllam neue •baiybdim conrpidati^^ tempeftati a lunone zolo^ ezeitatz ita refidere:ne nau &agium faciat non hominis fed herois eff. prztereo quz in fodis in africano Kt« tore paffus eff : quas ilh fraudes luno parauerit : quo amoris uinculo Dido illiga •erit : prztereo quz in Sidlia ex incendio nauium damna acczperit: uz om« nia gtauia ac tunc periculis plena cum perpeffus fuerit: quo nammodoin Italia duriora paffurus eff : Non tamen procul a uero aberat fybilla : Cum enim a com muniuitaac hominum coetu te in folitudinem ucndicaueris : tunc acriores quaf dam uduti faces carum rcrum/quas rcliquiffi memoria admouet : et illarum de Gdepo acenimi infurgunt morius : At^ cum obliuioni iam eam mandaffe puta tnus : tum maxime illuum ingeminant curz : rurfufip refurgens fzuit amor':ut nili firmiffimaancbotaiuuesfundauerit/uideatur in Afncamrenaaigaturuve Non enim 6C li firmum fit propofitum minime inde difccderc: tamen ceffat ccr« tamen cum aliud illecebrzolimadzuitz aliud przfens confiliumfuadeat. Ve» tutin Italiam Æneas:uenim eo uimitumgcnerequipurgatoriz appellantur a quibus antea quam penitus expiau fit mens necefle eff ut acerrimum beliu quc« adsetidum nofftt aiunt fpiritus aduerfus carnem gerat : Nam quanto magis hzc l^ta humanam imbedllitatem funt: tantnniainri pcriculoaggtcdimUC.Hu<i tn la. P.Virg. M^Ahcg Of inaHani enim rodctitemcum deferimus/aut in ferinam lutam per tninian U atram bilem degeneramuc/aut heroico robore fupra hominem erigiimjt. Qua propter intenogatus quidam qui in littore folusuagabaturquicum loquerctot rcrpondi(Tet<p mecuni loquor Atqui uide inquit ille ut cum bono homine 1» quaris/& rede quidem t Non enhn facile SCIPIONE inueniaaqui nunquam mi nus folua elTet quam cum folui • propter huiufccraodi igitur difficultates ah Sj> bilJa fore/ut cum in Italiam uenerint dardanida;/ii enim uiri tegregii funt / nolA uenilTc. Inuenientenimaliumin latio Achillem.inuenientK lunonemaquV bus non mediocriter uezandi Hnt i Ambitio enim quz ut in lunone ita ia bello cofo uiro etprimitur quemadmodum troia; et uoluptati aduerfabatui i fic et fpc culationi quam fibi przfcrri egre patitur aduerfabitur : Eft autem ex dea natui achillcs / quia diuiiu qux damgenerolitas in animis noftnsiolita eft t qiuenctni ni parere i omnibus autem imperare uclit > Hzc ft reda ratione excolatur/ueram fortitudinem parit i lin autem contra rationem elata omnia in fuam libidinem coouertere tenet/ambitionein creat t et regnandi cupiditatem t Quaproptet tt ft uehementer degenerer a dea tamen id eft adiuina animi ui origiuem du.itsNd autem eatolum t quz ucnturanntptzdicitSfbilla : uerum ftcaufain tantorum malorum profert: Ait cnimuttroiamcuertuntnuptiz mulieris eatdnz: lic ft in Italia lauinz coniugium bellum acerrimum concitabit t coniungitur cztemz mulieri animus nofter cum omilla uirtute rebus caducis deledatur. Quapiopter uoluptas paridis troiam euertit. In Italia uero cum nondum cupidiutem tc rum humanarum deponere ualeat animus bella excitantur afpcta illa quidem / fed non in quibus ueluti apud troiam ruocumbatt fed unde uidor triumphafiy parto regno redeat. Accommodate ut mihi uidentur omnia hzc inquitAt illud quare didum fit : fed npn ueniiTc ualcnt non intelligo.NI (i eum qui iam ad fpeculationem peruencrit firmo iam propolito ce oportet cur illum peenitentia fequatur non uideo t Non enim infiaot uirum etiam grauem in huiufermodi ftabili propoliro acri fzpe morfu affici : non tamen ita magnoaf fici puto ut ad pmnitentiam redigatur i nifi fortalTe hoc didum fu : ut multa per quandam hipctbolcm t (icenim grzci rupcriationcin appellant / dici confueuere ut ex iis unbis quibus peenitentia (ignificatur non peenitentiam fed fumma diC> ficultatemoftcndcreti Ifthuc ipfum inquit BAPTi&TA: uerum uidramus qd rerpondeat zneas : nempe id quod qui uera dodrina imbuti fuot femper obfer^ uant : Ait enim fe ita ptzmeditaium uenifle : ut antea fecum animo omnia euoi uerit. uz enim ante a nobis ptouifa funt ea id fpatium przbenr/ut antea qui ucniant uel cuitari poflint uel faltem ne tantum Izdant prouideri : Cum animus ipfefuasuires colligens tobuftioraduerfus difficuitates reddatur: Nam queme admodum ii boftes incautos ac nihil tale metuentes inuadamus quamuis 81 Itv co et numero auperiores flnt facile illos fuperamus. Contra uero uel exiguz eo* piz ii fpatium ad ea paranda affit: quz prziio conducant lulidii Timo ezcrcitiB pares fzpe inueniunturific et nos finobifcum cogitauerimus/ quamuis multa per corporis cogitationem accidere pofTint/ animos tamen czleM femine oetoa atfi focotdi» ignauixy Ide dederint: aullis laboribus t nullis difticultatibiill ul iJi M Stl eu P ffli «I IV.N a id ni ifi m M k d Pf Liber quartus nuDa foitunz iniutia modo uelintimpediri pofle quo minus in originem fuam redeant inui<3i ab omni perturbationum prxiio euademus. Ha»; fecum cu iam diumcditatus effetarneasnonpetitnuncdemumiila doceri. Verum in limine contemplandarum rerum poAtus ad inferos deduci orat. Quo in loco quid G* bi ueiit amez ad infaos dcfcenfus conabor paucis abfoluere i Si pnus quid infer bus fit : Si quot modis ad eum deficendatur breuiter demonfhaueto : Infemiim igitur plurimis ante chriQianum nomen fzculis no folumhebrziuerum etiam cgyptii pofuerunt. Q_uz autem poft chtiftum natu noftra religio fine ulla dubitatione de inferis de^ peenis t quas apud inferos nocentutn animz luunt / af> firmat ea omnia ab hebrzis ni fallor accaqrimus.Q^uz uero zgyptiorum monu mentis mandata funt ea primus ad grzcos tranftulit Orpheus. Hzc deinde fu« is figmentis auxerut plaui^ ez grzcorum poetis / quorum principes Homerum H^odumtEurypidem t Arifiophanemm e(Tc uidemus. Q_uos deinde fecuti e nofirisfuntptzter Maronem / Ouidius mlmonenfis/ biex bifpania Statius Pa» piniusacLucanus : &quem plzri^ florenrinum fuilfe putant Claudianus: At ii omnes inferomm ledes fubterraneas elTe et ad cctrum ufip : qui locus in fpe ta infimus efi portendi ædidetunt: Q_uapropter fpeluncas quafdam ac terrx hiatus przfemm fi ignem fumum ue euomant ingrmum ad inferos n5 line mu liercularum ac rotius uulgi fummo afTenfu fabulati funt. Nam et in laconica re< gionc Tenanis mons eft circa finem malei promontorii / e cuius profundiifimo antro quoniam fpiritu id agente fhepitus auditur: facile fuit uulgo petfuadere inde ad inferos defcendi.Acberufia autem palus in epiro no procul ab beraclea abargiuo ut fauntHerculedidafpccum habet per quam cerberum tricipitem Plutonis canem ab Hercule edudum crediderit antiquitas : Nam de auemo lz> cu nihil efi quod referam: uulgatænimresefi&a pizrifi^ decantata. Ac de poe tishadmus. Plato uero eadem difciplina : qua et Orpheus imbutus ita fingula ptofequicur/ut nihil aliud inferorum locum animis noflris efle ueiit quam cor» pus ipfiim quo ueluti carcere includuntur. Ipfe em'm animos a fummo deo æ* atos ponit : Q^ui quidem fuapte natura dudi In deum parentem fuum conuer tuntur. Nec mirum. Nihil enim eft quod in originem luam cum pollit non re uetutur. Videmus enim(^ut loco exepli hoc ponam}ignem huc^ut ita loquar^ tenenum/quia fuperiotis ui ac femine genitus efl fuz naturz impulfu ad fuperi ora erigi. Conuerfi autem in deum animi eius radiis ita illuflrantur ut ubi hade nus eorum efientia per fe ueluti informis fuerat : nunc ilb fulgore conformet' : fit 9 miro quodam modo ut intra animi eifentiam receptus fulgor no ueluti ez^ terna quzclam Si aduentitia res in ea refideat : fed ad illius capacitatem tradus ob foinor quidem reddatur : 8C a fe ipfe degeneret : mend autem proprius ac nattis talis efiiciatur.Q^uaptopter hoc duce in fui ipfius at^ omnium quz infra fe ezi ftunt: ea enim corpora funt: cognitionem animus uenit: Deum uero Si aav> ra quz fupra fe apparent: hoc lumine non cernit. Qui enim fi iamconnamra« le fibi fadum efl ea quz fupra naturam fuam funt/illo continget : I d tamen men ti noftrz przfiat : Nam per primam hanc ueluti fcintillam deo propinquior fz> da aliud accipit lumen et clarius quidem/quo iam czlefiiumquo^ Si fuperna* m ii ~ f l Ia. P. Virg.M. Allego. nim remm cognitionem accipiat. Sed hxc te LAVRENTI latere mmitne puto: Sunt enim non folum dode ac diftinde/fcd omnino dilucide a Marfilio noftro in iis dialogis explicata : quos ille in Platonis rympolium confaiptos fub tuo no mine zdidit : Quos quidem cum quia ad te funt t tum maxime quoniam pluri mis acfeledilTimis rebus abundant familiariflimosribi elTe cupio t Sunt illi quidem inquit Verum przcipue locus ifte menti noftrzhzretsin quo geminum in nobis lumen elucere demofttat : naturale unum et ingenitum ut dicebas : diuinum alterum et infufum/quibus limul iundis animi noftri uelu ti geminis fulFulti alis/totum hunc ruperiorem mundum pcruoLue poiTunt: Ad dit^li diuino illo femper utantur fore t ut frmpet diuinis bxreant. Infimus autem hic tctrz locus animante in quo ratio fit canturus uideatur. Quod nefiat efrediuinainflitutumprouidentiatutanimusfui omnino potens flt:ualeat<p pro fiio arbitrio uel utro<p fimul lumine cum libuerit uti : uel altero (bIo:propte rea<^ fieri ut natura duce ad natiuum lumen conuerfus fe s uirefi^ fuas : quz ad fabricandum corpus fpedant/diuino lumine ad przfensomiflblolum confide.' tet : illafcp in corpore conflruendo exercere cupiat. Rede ac memoriter tenes inquit Baptifla s confifHt igitur in czio ut Platoni quem poeta fequitur/placere ui.< demus animus noder ipfius diuinz naturz contemplatione pcifiuens : Verum il la quam dicebas cupiditate infedus et ipQi cogitationis mole degrauatus in infe» ra defeendere indpit .Verum quoniam cum de inferni finibus ex fententia Plato nisquzritur non fimpicx apud eius philofophi fedatores opinio cdtnoscam boc tempote fequemur :quam et animorum rationi magis congruam putamust et dodiotibus magis placere cernimus. Hi igitur bipartitum mundum ponunt. Nam fupremum czium quod Aplanes uocitatur dellis^ut cd apud poeta^ardetibus aptum fuperorum regionem ede uolu erunt :eofq) campos elyfios ac beato Tum infulas nominarunt : Saturni uero fpera ac fex reliquz quz fub illa funtrrut fufep quicquid fpatii inter lunam terramc^interiacetripfami^ tenam inferis at^ tribuerunt : Altiffima igitur pars illa qua uel fubdentatur diuina uel condant/ne dar uocatur i di deorum potus ede ctedimr. Inferiorem uero Icthzum/ac horni num pomm dicunt r in hunc enim cum a fupetiori czIo per cancrum ea enim ho minum porta diciturrprolapfa fuerit anima in ipfius hyles quz elcmctorum ma^ terta ed tumultum incidit: quo in loco noui potus ebrietate degrauata& ueluri temulenta effedadiuinorum obliuifcitur : terrenatum^ rerum cupiditate ilie« da ita per fubiedas fperas dclabitur : ut ex lingulis czlotum ordinibus aliquem cotum motuumtquibusufuradeincepsfitin corporibus acquirat:Nam ab ea quam faturniamdellam nominant ratioanandi& intelligendia loue agendi a marte audendi uim abducit : fol uero ut fciat ut etiam opinetur illi cocedittMox a Venere excepta defiderii motum mutuatur : Inde per mercurii ac lunz czlos de fcendens ab illo pronunciandi interpretandii^ ab hac plantandi et augendi uires acquirit : Ac podremo ad terram ueluti ad centrumtquo gtauia omnia feruntur delata:6C corpus quafi carcerem uel potius fepulchmm ingreda iurc apud inferos relegata didtur: Moritur enim in corpore anima uelut in fepulchto demerfar non ita tamen t ut fauiufccmodi morte extinguatur : licd ut ad tempus obtusturt Liber quartus quabdo quidem illius diuinitarem noxia corpora tardatititertenishcbetaat artus moribunda^ metnbra.-habes^fed breuiter^quid Platonidinf^um pu tcnt:& quem animatum ad ipfum defcenfum ponant» Nam^ de tartaris fabii^ lanturpoetzea omnia animam in corpore pati manifeftum eft. In materiam enim protrada nouam fyluz ebrietatem haurit cum illam ueluti flumine dema gaturtFIumen autem ipfum non line exadarationeinquatuor flumina ac flj giam paludem deducunt. Lethzu achaonta ftygem cocytum ac phegechotu> tenitMateriz enim admixta anima eunda quz in czlis uidaat obliuifcitur. Quaproptaiure lethzum nomen ab eo quod elt. ficenimobbuifei grzd dicunt potare finxerunt. Ex hoc autem Achaon ma« nat: quzrcs gaudii priuationem denotat: quafi Nam quod in dd contemplatione purus exiflens animus gaudium ædpiebattidom ne ex obliuione amitdttquo quidem amiflbt flyx quamfadletriflitiam intere pretaberis exonaturneccite efttftygisdemumpoflrema zfluaria coitum e£fi.< dunb Quis enim ex triftitia in ludum non cadat: te autem non fugit id grz cos dicere: quod latini lugæ interpretantur. Ex diu tumo autem ludu in furoris infaniz^ ardorem inddere roIemustquemphe. gethontem nominant. Ex hyle igitur unico flumine mala hzcomnja eueniV unt: Quapropternon fine fummadodrina ex letham reliqua fluenta deriua ci finxeruntrfed hzc in Phzdone a Soaate latius explicantur : N obis autem de multis puea ad bunclocumtranffnenda fuerunt :at(^ ea fola quibus defeen fus ad inferos ex Platonis fententia perfpicuus redderetur: Noflri autem qui ita a deo animas æari redifljme fentiunt: ut eodem momento et creentur fi; fuis corporibus infundanturrnon eas in hoc inferiori mundo uerfari uoluerut: ut commifla purgarent: Quid enim fi ante corpus non fuerant : extra corpus peccare potuaunnfedutfuisrcdis adionibus: quas omnino liberas habent cz« Io aliquando frui mererentur. Conceflit enim nobis deus : ut noflro arbitrio Ii' bere utæmur:non ut per nequitiam delinqueremus: fed ut per religionem fi; iuflitiam nobis fummum bonum acquireremus: Verum cum perfummam fiultiriam illud negligcntes corporeis tetrife^ uoluptatibus dciiniti maximis ua nilc fceleribus coinquinemur oportuit efle locum ubi a corpore digreflx buiuf cemodi animz fuorumfadnorumdebitiflimasposnaspcrderet.Himcautc lo cum arca terrz centru maxime eflie uoluerut:Na cu fi; propheta eripuit deus ani ma mea de iofernoinferiori dixerit fi; ipfc humani generis faluatorfe triduo in corde terrxfuturuadmouerit facile couincitur centru eflctNihilenim eflcctro infcrius:quin fi; ita in medio terrz confiflittut in medio animante cor efle uide musiQ_ua in parte fi; tenebras exteriores/quonia a luce remotiflimz fint:fi; de tiu flridorc quonia nulla folis uis illuc defeendat efle nemo negauerit.Erit igitur in terrz cerro infernus:fed ita erit ut etia ex iis quz fapietiflime a Gregorio colli gunc ad ære uflp huc ex terrz fi; aquz caligine cralTioreptcdat^.Acrp deiferno hadenus ad illu aut aias defcedere oe fere hominu genus dixit. Sed tn aliud alii fentiut.Na przdpitatio illaaioru afuptcmoczloin hzc corpora ad inferos de fccofuscdea Platone acdicuit Cbriflianiuaofczleflo^ animasc fuiscoipotL In. P. Vtrg. M. Allego. busad inferos trahi admonent. Dicimus itidem uiuentes homines cuminid tialabuntur/ad inferos rueret Sunt quoc^ qui credant magicis artibus 6: cat minibus fieri uelutidefcenfus quidam/ut inde euocarianimx poflint. Verum præter bos quatuordefccfusqnrus quicftnonuideir omittendus: Na £( ad in« feros tendimus/cum lumen rationis noftrx ac induihiam in mali ac omnium oitiorum naturam fpeculandamdeiidmus. Ego igitur libenter de te feifeitoro Laurenti cum hæc omnia perceperis quid putes hoc Ænezdetcenfu Virgilu um exprimere uoIuifleTlamdudum quid agas uideo o Baprifta inquit Laurcntius/ac pro eo maximas tibi gratias habeo: Quis enim non uideatuni. Uetfamhanc difpuutionem nonfolum meisptzabusdatam/uerum etiam a me fratremij meum erudiendum elaboratam : 'Nam fiCli cæteri t qui afTunt omnes mirifice tua otatione deledcnturt tamen eft eorum ztas ac dodrina huiufcemodi t ut etiam fine duceipfi per fe hzc omnia cognofeere ualeant. Hos igitur duos erudiendos cum fuiceperis : propterea^ rede netan fecus quz hadenus difputafii teneamus / nofie cupias fine ulla cundationequaxd. rogaueris / cerpondebo: fic enim et errata facile emendare poteris : 8i fiqd rede teneo id tuoiudicio confirmatum firmius hzrebit. Petit igitur afybilla quam tu iam dodrinam interprztatus es/ut ad inferos K ad parentem dedo.> cat: Q_uod cum petit oftendit mentem przmonfitante ipfa dodtina in fem fualitatem defcendece. Vult enim nitia quz ab ea funt penitus cognofeere: fed uide quantum tibi ex hac difputatione debeam : nam non folum effeciftt ut hzc a Marone diuinitusdida tenerem: fed fimilitudine rerum admonitus ia quidfibi nofierquoi^ Oanthesuoluerit facile coniedor. fed de hoc alias: Tu ueto fi placet ad reliqua perge: Rede tu quidem inquit Baptifiainterprztaris; Me autem tuum ifiud ingenium ac iudicium fummopere deledant: Verum audiquidilli auaterefpondeatut.ln primis enim defcenfum ad infetosnul'. lius negocii eiTc demon(lrat:cum nodes diefc^ datis ianua pateat : Q^uod pro fedo nimis etiam q utilem uerum efi: Naracum procliues ut fenexquo<^Te rentianus conquzritur a labore ad libidinem fimus / facile in uitium labimur. RcdilTime^ illud ab Hefiodo Redifiime quo^ 6i illud uel claufis oculis illuc defeendi: Nam fiue delinquendo in uitia labimur ? [uoniam id per llultitiam fit: llultitia autem rariflimi carent; quid obfccrote acilius inuenies : fiue:fed t^iquos defcenfus nunc mifibs facio : quorum pro cliuitas pcrfpicue apparet : Id autem de quo nunc agitur : quis non uidet. Mentem ipfam ac rationem facile in cognitionem sensuum defcendcre. Maximum autem fit periculum ne dum cicca lingulas corporis uoluptates uersamur / ita illarum illecebris demulceamur ut irretiti hzreamus: Facile igitur sensus defeendit mens non autem facile a sensibus rcuocatur. Id enim eftab inferis redite: pauci enim quos zquus amavit lupiter: aut ardens euexitad ztheca virtus diis geniti pomere: Tria ut vides hominum gene<a ra ponit quibus liceat ad fuperos reuerti: Sed nos prius de duobus pofirei> mis dicemus: cenfet accademia quod paulo fupta explicatiur demonfirauimus animos nofitos rerum terrenarum cupiditate degravatos incorpora dcfixt> Liber giiaituf Jcre : (Quapropter qui prius imbroda nedare<p ueTccbantunid enim eft deo 'fiuebantur t atqi inde mirum gaudium Tumebat t nunc letheum rpoti in re» lum omnium oblivione mnli Tunt.CQuod (i intra corpus conftitutus ani^ musillius cogitatione ac fordibus inquineturttamdeoiis tenebris obducitur/ utnulla deinceps fpes (it ad Tuperiorem lucem redeundi: Sin autem TcipTuni infccoIKgms integre cafte^ degat: 6ecorporis quoad potedeonfotrium declinet ipauladmcz illa obliuione qua ueluti crapubuino(p opprtlTus obdor» tniTccbat Teexatansualet libi geminas illas quas iam totiens nomino alascom patate. Illis autem fuffultus facile ex inferis reiilit: &ad Tuperos rediens iii re gionemfuam reuolattper duas igitur alas totidem uittutum genera intclligi mus /& eas quz uitx adiones emendant: quas uno nomine iuftitiam nun» cupatt&eas quibus in ueri cognitionem ducimur: quas iure optimo religionem nominat. Illud igitur pauci quos ardens cuexit ad æthera uinus:alam primam exprimit : et uittutes qux de uita et motibus Tunt intelligit: cumde indeaddit diis geniti potuere SIGNIFICAT alam secundam :at<pipfam rrligionem quamexuirtutious iisquxad uerum ducunt conftare uul: Placo : Hxc itaip auntopbilofopho mutuatur Maro cuius quidem dodrinx non nihil ex ma» thematicorum fcntentia ita addidit : ut nei^ ius Tuum ac libertatem animis adi merctmeip cxleftia corpora fuaui priuaret:Nam li animis nolitis uimnecef» Utatcmqi f/dera afferre dicamus/non modo id in religione noflra impium eiitr fed 6t a Tummorum FILOSOFI dodrina abhorrens : Verum ut intelli» gas ntip hoc a Platonico dogmate alienum elfe / refert ille in Thimxo ratio» naiis animi effedionem nulli nili deotribuendamiquoniam ipfe eiTentiam ac rationem animorum noftrorumcreat.Corpus autem ac exteras animi par» tcstuteæffqux concupifeit flC qux irafdCur nos ab animo mundi mutuarie Q_uapco{ær St li mens ipTa nolha nullo fyderum imperio fubieda Iit : tamen quia nullam adionrm ex iis unde uirtutes uitiam manant nili per fenTus ac ap» petitum exercet: Illis autem quoniam a corpore funt uacias aut ad uirtutes affe» dionesiauc in uitfa prcKliuitates inferunt fydera /permulti interelTe uidet ur quo fydere nati fimus:Nr<^ solum ad bxcqux ad uicam et mores pertinere diximusr ucrum d ad ea qux fpeculationem K ueri cognition cm refpiciunn Nam li on» nes omnium animi eadem natura funtiunde nili a corpore eritrquod alii inge» nioiudicio ac memoria excellentilTimir xillanttln aliis hxcnulla appareanc: cu autem omnis nofira cognitio ab iis qux efficiuntur ad cfficientiatn:& ab iis qux loco 8C tempore nrcufcribu Dtur ad infinira initium fumatrmulta obiicinir dif» licultas animis noftristut intelligentiamut feientiam ut fapientiam alTequanturt cumuircsillx:qux paulo ante dicebama membrotum : quibus ueluti inftru» mentis utuntur deprauatione bebercant : nei^ fe explicare poflint: cura igi» lurapud Platonem ruumlegilfet Maro nili geminas illas alas recuperemus ad Superos redite non poffe : Cum itidem illarum recuperationem a fyderibus caquam oilendi ratione impediri aniroaduerterctiut a loue xquoamarrmur opus ciTe ofiendit. Hoc autem nihil aliud eft / nili ut benignitate fydaun»ffcdionca ad icdaa adiooa acdpctcmt^Natacum plancutum uuia uiafit,1 In.P. Virg- M. Allego. Videmus iouis natura hulufcemodt elTc: ut quos ille in fuo ortu benigfle a(^e dt illi ad iuftitiam ac religionem proni reddinturrita ut ad eas quas diximus alas recuperandas impelbtr colligamusigiturnetnincmabinferis rcmeate/nili al^s recuperet : id autem non clTe fadlc nili iis qui benignitateiiderum adfupera eti guntur. Sed quid tu.L.Marfilium intuens clanculum rubmurmuraftit Nempe id Tolum refpondit.L.quod paucis ante diebus cum T imxum Platonis in maoi bus babetet:mibi de anima mundi dixerat Marlilius > Cautius inquit.B. mihi progrediendum elTe uideorcum res nobis non modo cum dodo : V erum etiam cum mcmoriolo litifed quod de mundi anima dicis/id 6L uerum huic lo> co apprime quadrat : cenfet enim PLATONE rationis fementem a deo fadamianitnof ^ nodros ab ipfo æatos/ac deinde mundi animz ueltiendos corpore traditos: ut £2 corpore uedircntur:& eius pedilTequis uiribus informarentur: Æquum enim fuit:ut quoniam concupiTcibilis irafcibilifi^ appetitus (alutis corporis gra na func:ii ab eodem nobis darenturtqui nos corporibus inclulilfct: Vetumquia faz partes lubricz funtipat fuit: ut qui nobis illasin deterius facile labeutcs dedif fet idem ipfe aliqua ex parte aberrotibustueretur: labenter<jfubdetatct.Q_u3' propter iuflit illi fummus pater/ut quando ipfetccirco animis nodris caufaffl obiiuionisptzditiir<t: quoniam luteo corpore circundederit hominibus fulgo, rcmueriutis infunderet. Huiufcemodi ita^ przccpbs obtemperans mundi animus eos omnes quibus zquus ell/aut fomniis oraculis et portentis autio. terao quodam motu Si ad futuri prouirionrm:6t ad diuinz legis cognido. nem perducit : ut eo duce alas recupctcmus.Huncautemmundianimumue tetes theologia qui illos fccuti funt Platoiuci fzpe louem appellant. Hinc pbcus lupitet inquit pnmogenitus eft: Iupiter nouiflimus; lupiter capui:Iupb ter mediu.Vniuctfa autem e loue nata funtihinchinc illud lupitet eft quodeo. uides quodeun^ moueris i Q_uin Si ipfe Maro A ioue principium mufz io. uis omnia plena. Sunt enim omnia plena animo munducum ijle ita totus in to to mundo fl£ in qualibet parte totus : ubi uigeantutnoftrianimiin fuison. pufculis : Hic deniip czlumueluti citharam continens harmoniam cfificit ex di uerforum czlorum fanis: quas cum mufas appcllentiute louisiiliz dicuntur eiremufz:Q_uantam igitur dodrinamMato tribus uerfibusincluferit/ facili, tis mente concipio : quamuerbis exprimam. Rede igitur pauci quos zquus amauitlupiter: aut ardens euexit adzthera uictus. RedefiC illud tenent nia liluz: Ab hyle enim(^ ut fupra dcmolhauimus ) eS omnis nodra duldtia et omnibus ahimisconugio: quibus impediantur ne ad fuperos redeant. Ve tum de remeandi difficultatibus badenus: Deinceps nero eas exponit rationa quibus ita tuto defeendamus ut pateat reditus: Aures autem lamusfapientiam nobis indicat dne quanonedfpcculado eligendarum agendarum^ rerum iu dex. Ne mireris aurum fapientiz fymbolum apud hunc poetam obtinere cum plzii^ idem faiptotes fecerint: Vndeillud bpiens aurum et multitudo gfmmarum Si uas pretiofum labia fdentiz: Aunim enim eft fapientiz uigor at(j fulgor. Ndium cx metallis auro pretiofius eft. Nibl in rebus entia pluris facieadum. Fulget maxime aunim. Nihil (apimciacll endi^ i (i 01 ik IXI BS XD u m uv mt Bd: od Nx m HC pn ioqi iHgg imcttdi di dux BOC (jB) da. Bidi BUi liuBi Btit imt « D! feuii Uni OlC Wl D« Lib«r guartui £iu. Nulla eni^oe exeditur aurum: Nulla rea imminuit fapietitiam t Nullis lordibu saurum coinquinatur t Nullis maculis Tapicntia deturpatur t Sed latet arbore opaca: mulus cnim ac uariisinfeitiz tenebris ita obruitur uerumft luco ca cnimcorpons^uc ita ioquar^bebetudo eft ita tegitur t ut difficile omnino (it illud erueretScite enim Si a Ocmocrito ufurpabatur natur^n in profundo ueri^ tatem demer(i(fe: Non tamen prius in hanc contemplationem defeendere uaW mus : quam aureum ramum deccrpfciimus. Proferpina enim ad fe ire quempi^ am (ine huiuCcemodi munere uetat. Efi enim profeipina ipfa animi pars quz ni bil przter lenfus contina : ad quam (i (ine fapientia accederemus nullum przte» rearemediumdarcturiquomuiusdenobisadum ei Tet.llla enim irretiti nulla unquam effet fpes redeundi. Rede Si illud piimo^ auulfo non deficit alter au« reus I fe ip(a enim alitur (apientu : at<p cuenit inueffigando/ut aliud uerum ali< ud aperiat: nec quicquam percipiatur: quod ubi perceptum (it ad aliud percipi* endum non diKat : Illud autem quis non uideat de uero uenifime didum elTe. Nam alte inuefliganduse(l.diuina enim &czleffia(^(i ueru inuenire uolumus^ non infima hzc at^ aduca infpicienda funt : omnis enim dodrina a frientia ex iis efi: quz nullis terminis circunictipta funt&in interitum non cadunt:lubet ptzterea iam repertum rite a nobis carpi : et iure quidem ita iubet. Nam nili cer* so quodam otdine pergamus/nibil unquam proficiemus; Addit enim poffremu illum facile te fecututum i (i a fatis uoceris : fin autem non uoceris : nec uiribus tunc nec duro ferro polfeconuelli.Virtutibus enim quz mores corrigunt Si quz tedum zquumij relpiciunt ualct omnes ira animum a fordibus purgareiut mu di e corporis migrent : Ad fupremam autem illam rerum cognitione uenire pau ds ommno datur : at^ iis (blis qui a facis uocantur. (Quapropter rede (i te fata uocant : Q^uod tamen ut planius exprimam /uolunt Platonici deum poft fe ipsum cognoscere. Deinde omnes reliquas res: Tertio autem loco ea eunda effice lequz cognouit : Poftrema ergo hzea fecunda : Secunda rurfus a prima dependet. Namomnes res ptodudt quia illas nouit : Nouit autem nulla alia ratione : nili quia fe iplum in quo omnia funt contemplatur. Huiufcemodi itaip ordine rria illa in deo ponunt iu ut pdmam fapientiam: Secundam prouidentia: Tertium fatum nominent. Chnffiam autem cum hæc eadem (nt fallor^fentiant:Fa ti tamen nomen uiz ponere audent: non quia Platoni irafcanturifed cum uidif fent clfe quafdam in pbilofophia familias : quz eam fato necelTitatem imponat: ut nullam io adionibus nobis decernendi libertatem relinquant fati nome odif fe uidentur. At nos eum quem paulo ante dixi philofophum fecuti dicamus deum retum caufas id cft fe ipfum confiderare: Ddnde ortum ordinem : ac deni gubematiunem rerum quas compleditur intueri t (Quz ddneeps ita omnia excquitut ut nullo mexio ualeat impediri i (Quam quidem rem fatum dicunt: Quod fi ita eff uon abeiiant qui dicunt rationem ac ordinem rerum : quam ita mente dd prouidentiam dicunt in rebus mobilibus ac loco Si tempore dteuioi pds fatum did.Te itaip fi f^ta concelTcriiu camus aureus uolens fadiifcp feque c Datur igitur pauos Si id diuino quodam extra fortem munere ab ipfa dei proui dendatcuiusconfilium ferutati nefas bomini efirReduscoim dotdnus et reda Jn.P. Virg. M.AIIfgO* confiliacius t fed qux mortali ingenio cotnprzhendi non poirint.Quis rniffl adeo temerarius: ut noiTe contendat cur loanni: cur Pauioapoftolu caapcruc« rit dominus : quz multis fandifrimisuirts& multa dodrina illuftratis detegere coluerit : Quod exemplum late patet et ad omnes qui in aliquo dodrinz gene te laborauerint ttanffetri poteft t ut cum multa eodem (ludio dagrauerint t eatu dem^ operam ac laborem impenderint alii fummum in eaatte attigerint: aliis autem uix in poftiemis confidere licuerit. Habes quid aureus ramus meo iudb cio fibi uelit : Quod autrm ad miferi funus pertinet (ic accipe. Mileri odiufa Ia us rede interpietatur. Q^u ipropter erit eadem inanis quzdam gloria-Snt enim fummo odio digm qui uiitutrm negligunt : unde folida exprrflai]^ manat glo> tia. Honores ueto ac reliqua uirtutisiDfigniaredantur:Qu 'm qui in uita ct» Ulli res egregias adoriuntur in primis captare cunfueueiunt. Hi cn<m non redi honedii^ amote : fed gloriz cupiditate laborant: quam dum aSequi cupitmuS rem publicam fzpc perdunt x&infummumouium odium incidunt: Egregie igitur luuenalis. Tanto maior famz (itis ed quam uirtutts. Huiurccmodiigb' tur uiri animi excellentiam (iue a natura fibi in litam/(iue indudna/atcp exetaca Cone comparatam penitus corrumpunt. Non enim uirtutera ammt.^cd uita tutis infignia i qua; fzpius malis quam bonis exhibentur. inanis igitur atip ad» umbrata gloria in rerum publicarum adminidrationc exceliintioribus ferop ada hatret. Quaproptet Hedoris quotj comitem mifernum fuille tingit. bi enim caritate patriz magis quam cupidine gloriz moucretur huiufctmodi uiri beatifa (Ima; omnino ciTent ciuitates : quibus illi przcfTcnti Qut igitur ad uitiorum fpe culationrm ea gratia tendit: ut fe ab illis explicet: cum in primts hu.ufcimodi gloriam abiiccre necciTe ed :Quaproptcr rede eo tempore roifcrnus extinguitut quo zneas a fybilla prxeepta accipit. I nitium enim ueri inuedigandi a onlctni m tcritu optime funiitiir : Ncc tamen fatis fuerat illum extingui :nift etiam fepelu tur : ut nufq jam urdigium illius appareat : nec unquam reuiuifcat: Quud au tem illum tubicine fuiiVc dicit : optime quadrat. Ed cnira huiufccmudi hutni« num : ut rrs a fe gedas quam latilVimc diuulgmt : Si fuo przconio ommbus ofle dant : Ed prztcrea zoii uentorum regis filius:Nam nibil uentoltus ed illi qui ne gleda uirtute tc folida et cxprelfa adumbratam quandam et penitus inanem glo riam aucupentur: unde et tumidi et inflati Si uentoli dicuntur. Rede Si nlud quo non przdanrior alter ære ciere uiros martemtp accendere cantu.Quid eni aut Ninum aut Cyrum aut Xerfem ut hos folos de innumeris aflaticis regibus te feram : quid qua;fo aliud impulit : ut non contenti patriis Enibus multis popu/ lis ac nationibus beilum inferrent; Q_ uid apud grzcos fpartanos aut athenieo' fescxcitauit ut magnam Aftx partem ruoimpetioadiungerent: QuidHvnni' bali ruafit ut bifpaousgalliift^ fubadisromam orbis caput peteret: i^uidapud njod(os.L. Syllam prius ac. C.Marium: Deinde luIiuro Czfartm.CD.^PompC'' ium ac podrcmo Odauium K.M. Antonium eo furore accendit ut ciuiltfaogui occunt^ replerentur nili infanz quzdam famz cupiditas. Cum gloriam miis rebus quzrerent: quz dolidil Timum uulgus dupefeere quidem cogant i fapicn Us autem ad iuihfumam indignaiioncm fummum^ odium concuent t at Q C*1 Gi d DCt BIB I» '1 ip» a» K*», tUH cnu cpi)iii 100 ad siil itd id* ^1 afi \0 «? |lP< <« Liber guartui mo tnodo ipfe malus non Ct huiufnmodi uiros bonos dixerit. Sed quid (i o{v dtni que^ m hominum Ibcictatc uiti : ac pro re publica emoti ptomptiilimi prz ter id quod patriz caritate in manifedifTimam mortem ruebant igloriz quoq; cu piditate extremum cafum zquiore animo ferebant : uis enim ftbi perfuadeat aut Thcmifiocicm athenicnrcm in nauali prziio apud Salamina gcflu t aut Epa« minundamin ea uidoria qua de Lacedzmoniis potitus efiraut Spartanum Leo eidam in tbctmopylisuirilitcr pugnantem nihil de gloria cogitaffe. Ego enim oet^ Brutum lingulari certamine aduerfus regis exulis filium concurrentem : ne a Sczuolam tanti animi confiantia dexteram exurentem: ne Decios illos in co jf^ifimos hoftes iiruentes : ne^ innumerabiles alios qui patnz libertatem fuz nitz prztulerunt famam quam de fe pofieritati teliduri elTent nihil unquam fe* dlTe arbitror. Sed nos in re omnibus manifefla nimium fortaffe moramur. Ita« redeo ad mifemum qui cum tritonem deum prouocare audeat : iute demens appellari pofTittQ^uid enim fiultius quam (i inanis hzc gloria a caducis ac cito perituris tebus ptofeda audeat fe illi : quz uera eft et a diuinis rebus proficifeitur E fumtnam temeritatem zquiperare.Q^uapropter facile ab ea obruitur. Sed cad rem noftiamtReliqua autem quz circa funusdeferibuntur hidoriz attp aurium uoluptati concedantur. Geminas autem columbas geminas illas alas qs d o fupra diximus intellige. Illas enim ducibus ad contemplandas res tendit : t autem uoluæs ucnetis: quia oportet illas elTe ab ardenti amore : Nec iniu tia matrem inuocat : Nam tantam difficultatem nili rapiat amor facile fugiut ho mines < Illz autem non femel aut uno impetu/fed paulatim uolando ad locu du eunt : Non enim hominis ell omnia momento uidete : fed ratiocinando gtada« timacognitisad incognita uenire:Seduidcquidfequatur:inde ubiuenere ad fauces graue olentis aueroi. Tollunt fe celeres liquidum^ per æra lapfz: Sedibus oputis geminz fuper arbore fidunt: Nam quz ad cantarum raum cognitionem duces fe przbent/eas rerum terrena^ tum contagionem id enim ell auerni teter odor celerrimo uolatu effugere opor« tet. Duplex igitur uirtutum genus nos ad ueritatem ducit: quam fine mora ra.> pit zneas / ut eius luce ea quz per infernum obrcutiffima funt cernere pofTit.De ioiprio ucro auerni naturalem lod litu demonftrat. Ne efl quod faaa ab znea petada in feriem noflrz fentenriz digerere laboremus. Inferuiens enim fuo ar.> gumento poeta eorum lacrorum quz ad ncaomantiam adhibeant ueteres expli cat. Q_^um autem zneas nudo enfe Iter aifumere lubeat 6C fi hoc in Ilfdem facris obferuare confucuerint : tamen admonetur ipfe ut robuflo animo rem arduam acediatur. Æneas ita^ ducem haud timidis uadentem pafltbus zquat.Nam quis non uideat : quod dodrina aliqua nobis oftendit id quam celerrime quam oiligentillime effe arripiendum. Erat autem iter per obfcura : uel quia ut dixi ue ritatem in obfcuto ab&rufit natura : uel quia uitiorum fedes procul a luce funt: Q_ui enim rationis lumine illuflratut : is et uerum cognofeit /dc rede agit: illam autem qui amiferint fua natura ignorata in ultia Incidunt • Appellat przterea do plutonis uacuas et inania regna. Q^uo quid ucrius dici poteftfEfi enim u ii 1 1 I!’,! i;l I * i'i In. P.Vir g.M, Allego. nudiuftertius manifeiHs rationibus ronuidum mala uitiatp nihil omnino ef fe; quando quidem nihil afFcrant/fcd bonum pellant. Hoc cum prudens ue hemenf^ uates Perfius intelligeTctrgrauilTime in eam exclamationem proru/ pit/O curas hominum /O quantum eft in rebus inane :Vt autem quale eflet ad uin'a initium expreflius poneret oftendit in tantis tenebris non nihil tamen lucis apparuilTe.Nam 6C Amentis carcitate in uitium labamur a tamen circa principia non omne penitus lumen tollitur: Prius enim incontinentes cAicif mur quam intemperantiam cadamns.Miro autem iudidoquz fequunturin inferorum ingreAii ponit: Si enim exfententia eius quem fequitur Platonis deicenfum animorum in fua corpora defaibit / manifcAum eA animum qui badenus omnium horum malorum expers fuerat in ea nunc omnia corporis contagione incidere : Omnes enim perturbationes inde fentit: Luduenimea riA^ angitur. Impendentia timet imotbos laboreAp experitur : fame anp ege^ ftate urgetur : omnibus denitp quas ille enumerat calamitatibus prxmitur : quas a corpore liber expertus unquam fuerat. Sin autem prolapfum animor rum in uitia huiufcemodi defcenfu interpretari uolumus non multum diuer fa ratio erit : Q_ua; enim res tanta ucloatate commilTum facinus confequb tur quam fadi pernitentia. Q_u.r autem pernitet is Ane ludu effe non po# teA. Adde quod confeientix Aim ulis affiduo purgatur neceÆ eA : Vrgent enim illum a Aidux curx : qux ueluti ultrices furix poenas Aagiriorum feueriAune extinguunt: uod quam dode quam eleganter quam expteÆ pofuetit lu' urnalis quxfo recordamini. Exemplo enim inquit ille quocunip malo cotn* mittitur ipA difplicct autori prima hxc eA ultio: quod feiudicenemo nocens abfoluitur. Ac paulo poA; Nam fcoclus intra fc quicun^ cogitat ullum fadt crimen habet. cedo A conata peregi perpetua anxietas nec menfx tempore cef fat. lure igitur ultrices curx funt in ucAibulo poAtx : Nec mirabimur A paU lentes habitent morbi oim Aoicorum acutiflimas argumentationes intelli^^ mus. Aiunt enim quemadmodum temperantia fedeat appetitiones: &cmcit ut illx redx rationi pareant iconfcruat^ conAderata iudida mentis : Ac huic inimicam intemperantiam eiTcieamcp omnem animi Aatum inflammare cd turbare ac incitare : eoq; pado omnes ex ea perturbationes gigni. Nam ue» luti cum fanguis in corpore corruptus eA: aut pituitabilis uere redundat morbi xgrotationcr(p nafeuntur: Ac prauarum perturbationum diAotunta animum fanitate fpoliat : uehementerep petturbat : ex perturbationibus ue» ro morbi conAciuntur qux illi uocant : deinde xgrotationes qux appellantur. Quapropter perturbatio quia inconAanter turbide^ fe iadant opiniones in motu femper cA. Verum cum iam huiufcemodi furor ac mentis concitatio inueterauerit : &tan quam in uenis medullif^ infederit : tum exiAit motbus at^ xgrotatio.Na cum ex falfa quadam opinione qux plus tribuat diuitiis quam tribuendum At pecuniarum cupiditate inflammemur : nec adhibeatur continuo Socrati» a quxdam medicina : qux cupiditatem extinguat manat illa in uenas efficit» ^ cum morbum at^ atgrotationem quam auaritiam nuncupamus. Rede to Liber quartus ^detn demorbis ut mibi uideris inquit Laurentius &|ad locum eiplicandum appoiitet Non enim philofophi folum / ut tu probe demondraui: Sed et oratores BC poetx non corporis folum fed et animi fcpiflime morbos di« eunt. Ergo ut morbos inquit Baptifta ad animum ita SC fene Autem reÆ refe ternus. Nam cum ipfe adcmrobur<p mentis ueluti iuuentutem admireritt& ignauia ac torpore quodam ueluti fenio tabefeit/ facile in uitia: ha;c autem motsanimotum eS/ eum adere uidemus. Mala autem fuada fames quidnam aliud quaauaritiadefignat: qua homines ad omne facinus impelluntur. Qua; nam enim res alia nobis fuadet aut iniuftilfimts bellis innoxios populos iacef (iere I aut caidesiK rapinas exercere: aut inlatroaniis grafTati:aut uenena pa« rate: aut fidem fallne: aut patriam at^ dues prodete:ni(i auri facta famesf Quod quidem fi ita cft eodem quo<^ in loco erit ponenda turpis zgefias.Cii cnim homines paupertatem: quam nemo fapiens turpem exifiimauit turpilTk mam putent :eam^ ueluti fummum malum exhorreant /nihil repugnat: nui Ius pudor obftat quin quo illam fugiant/ omnia uenalia habeant /nec abfunt tembile suifuformzletum^ labof^: Namquialuccexulcsinhistcncbrisuer fiintur: nihil præter defidio fumooum quærunt: Nec meminerunt homines adagendum ati^ fpeculandum natos nullum laborem/qui quidem honefta^ dadiunAusfitelfe fugiendum: De lato ucto fic accipe. Philosophi qui dt« ca prudentis acquifitioncmuerfanturanimaduettunt corpus fi fociumad rem agendam afiumatut maximo fibi eflie impedimento: Sensus cnim qui a.cor< pore funt nihil in feueritatis: nihil fincen/utrcÆ dc his rebus iudiute uale« ant in fe continent ; Ex quo fit ut animus fi illis ad inueftigandum utatnrtfzpe dedpiatur:& illorum illecebris ebrius nihil ptofpiciat. Quapropter mentem quam maxime pofliint a fenfibus: BC a corpore feuocant. Aic cnim in eo qui phe don inferibitut Plato nos tum denii^ beatos futuros fi a corporeis abfirahamur: ac deo fimiles reddamur. Hoc autem quid aliud qua mori effe dicemusrQ^ua propter fijhuiufcemodi uiri dum uiuunt mori medicantur: uenientem nemor tem illos trepidaturos cenftbis.''Stulti autem qui nihil przter corpus nouerut: iniquifiimo animo illud difiblui patientur.ReÆ igitur is quem totiens nomi no Plato [PLATONE] ut illos philosophos sic istos philosomatos appellat. Quz omnia ca probe nofiet Maro non illas terribiles formas elfeifed uideri terribiles dixit.Re fiquaueroquz enumerantur &fopor& mala mentis gaudia ac poftremo bcU luni/funz BC difeordia ad eandem rationem quicun^ uel mediocri ingenio uir fuenc facile referet. Nam qui in uitio eft is tanquun fomnolentus ad omnem honefiam rationem obtorpefeitrNe^ ullam uoluptatem nifide rebus turpi.» bus capit. bellum autem ac difeordiam non modo cum aliis : fed fecum geritt cum aliud libido aliud auatitia fibi uelit.Oefidia illum ad odum: ambitio uero ad labores aduocet.Q_ua animi difira Aide ueluti furiis exagitatur.in ultimi au tem deferiptione idem quod BC paulo fupra ofienderac pulcherrimo nuc ac om nino poetico figmeco depigit. Ipfa enim in medio polita magnu fpariu occupat: fhiAaautnulluprzbctifedfola umbra nosdeleAattfic turpe facinus ea no« bisonditiquz nihil folidi habcatifiCquzcu magna uideant /nihil finttut phip Ia.P.Virg.M.Mlego. gii zfopi ncmplo telido corpore umbram fedemur > Q^uod eo quo^ ezprcC> fius notat ciun addat in Hngulis frondibus (Togula inlidere fomnia: at^ ea quidem uana: Nihil leuius/nihil mutabilius eft frondibus: Ea autem in quibus fummum bonum reponunt ftulti:& quorum gratia rapinas fraudesmul taipalia flagitia patrant: ut honores diuitias ac reliqua alTequantur: in qua fot tunastemeriute pofTta Ht/SCqua facile mutentur at^ defluant: nemo eft qui ignoret: Q_uz etiamuanisfomniis uerilTime comparantur. Sunt eodem in loco plurima monflra non temere polita: Nam (i ca monflra dicimus qux przternaturx legem eueniunt/ eunda flagitia ueio nomine monflra appellax buntur / cum pmer rationis legem qua lola homines fumus exoriantur.Me fito autem Ixionis filii putantur centauri : nam ille contempta iuftitia abm« pto^ humanitatis uinculo populos libetos iugo tyrannidis oppre(Tu:Qua^ propter eius cogitationes apnneipio aliquid humanitatis przferentes inim« manitatemat^ eficriutemquandam tandem degenerant: Non infdte igitur Plutarchus dimonflrat / huiufcemodi homines tanquam fimulachro uirtu» tis adhzrentes/ nihil ITncerum/nihil tedum/fed mixta omnia at<p nota facere: Cum fuam quif^ uoluptatem fequatur/fummis petturbationibus ad fu* os impetus delatus: Prolixior limqua rerum multitudo poflulat: 11 utran^ fcyllam profequar:in iift^ nimias cupiditates exprimi oftendam: nam Hy* dra ad dolos fraudefi^ referti facile potcft.Fuit enim Hydra Platone tcllefo* phiflaalidillimus: nam cuueri inuelligandi duplex modus fitpetuetas alter alter pa fophiftiasrationeshydracauillofasatq} deceptricesargumentationes ponimus: Cuius uno capite czfo plura renafeantur. Nam una confutata ratione ille fuis argutiis plurimos fubiungit. Hanc autem Hercules igne idefl ingenii feruore extinguit.Nei^ eft quod et hoc inter monftra enumerandum negesi Namut uera dialedica ab omnibus dodiflimisfummoperefemperap probata eft t lic hanc captiofam grauilTimi femper uiti abhominati fuot : Chi meram aut ad iracundiam iGorgones ad uoluptatum illecebras/ quibus ftul* d in faxum conuati iccirco dicuntur / quia nimis illas obftupefcunt.Prudca tes uero et Palladis zgide 8i Mercurii gladio facile interimunt refetn quis no uideat : Briarei autem ac reliquorum qui aduetfus deos bella gelferunt / fabu lamrcdilfime interpretatur CICERONE (vedasi) /cum id nihil aliud lic qua bene monenti naturz repugnate: Gerion uero 11 grzcum nomen interpreteris / terrz litem exprimet. Lis autem zterna eft terrz id eft corporis aduerfus fpiritum.Ecitita ^ Gerion pars elfccminatior animi a fenfibus ptofeda : quz in homine uitio fo uniuerfz animz imperat. Q_uaproptet quoniam funt ttes animz par** tes / tribus illum infulis impcralfe fabulantur : cuius canis iccirco biceps cfit quia cupidiute llmul et timore laborat. His igitur monftris pettenefa* dus ENEA uim parabat. At Sybilla hominem cotnmouefadens ea omnia fimulachrauanacfleoftendit: llIa^ non ui fupcranda/fed radone cognolizn da: cognita^ fugienda iubet. Poft huiufcemodi monftra ad Acherontem Si cocytum deuenitunde quibus fluminibus Si 11 paulo fupta didum llt:ea tame alia quadi tone ptofequamut.A cdcupilcentia nfa uelud a fonte manat aqua: que ttygnu palude cffidt.Ne a concupifeentia primu j>uenit cogrtatio/drnide adioquapeccamus: Achcronpo(lhzccoDatatiorfluuiusc(l:nain per cum tt* ptimirur motusad dagitiarhic autem poft cogitationem excitatunNrqt prerer rationem cft quod illum ingenti tumultu ferri Seneca dicat: Non entm poteft animus Itnefirepitu reludantis confeientiz in facinus ferti:Q^uoniam autem fauiufccmodi peccandi deliberatione uoluntas in uitium traniitsiccirco in hoc flumine nauiculamnautamipponunt.Poftuero buiufcemodi tranlltum id au tem cft poli peccatum/fequitur mceror/quem refert ipfa flyx.pollrrmo maior ludus qui eft cocytus. Vt igitur ponatur ante oculos illa ut ita loquar} gradatioi primo loco eliconfcientiz motustfecundo deliberatio fu fapiendi flagitiit poft hanc mæror ac demum maior ludus:primum ita^ ac tertium (lyx fignifi» cat/f ecundum Acherontquattum cocytus. Sumopere me hzc deled.<nc inquit LAVRENTlVS. nerpme offendit quod eofdem fluuios nonaduna/fed ad piares rationes ttanfFeras. Videmus enim et grauiflimosin nollra theologia lo cosuariismodisadodilTimisuiris intcrprctari. Habes igiturdrfluminibus in quit BAPTlSTA:Nunc quid libi Charon uelit/confiderandu cenfeorNara portitor has horrendas aquas: et flumina feruat terribili fqualote charonicui plunma mento Canicies inculta iacet.uerum ut res fuo ordine progrediatur/ non nautam folum: fed £Cniuem limul intcrprerabimurtSit igitur nauis uolu> tas:licnautalibeteuoluntatisaibitriuni: Nauis lurfus cocoinfuum cu fumdi ngitur.Hiceledionrm exprimittipra enim eiedionc libetum aibitrium uolun tatem dirigit t Qoin U per uela eziefles incliuadones non erit abfurdum incel Iigere: Nam quo czii inclinant/id libenter eligimusmili illis fefe ratio opponat: cuius tanta uisell/ut etiam fyderibusdominetur.Pergrata hzc funt quz dicis inquit LAVREntius. Video enim te chrillianorum dogma retinere: ut tamen mathematicos oinonoirrideasiScdfequereobrecrotSenex cll chaio inquit bA PTlSTA tqmaiali no tepore ut Platonici:quosfequic poeta/uolut dignitate faltem et origine prior cil corpore. Adde qdzternacfl:zcemitate aut nthil ana tiquius:Q_uaproptcr Si, arbitnu libetu in illis zternu:Sed auda deo uiridili^ fc ncdustqanuquamdeficit.Ellaut terribili fqualore &ex humeris fordidustili amidusdepcndet.Q_uz omnia ad corpus tediflime ni fallor referuncut : cor« pus enim ucluti ueltimemum ellanimz: quod alfiduo mutatur ueterafeit: actz dem tabefcit.Addit duplicem oculis flimmam:quia liberi cll arbitrii ad utmta ucliiflcdi/dC ad rationis fulgotem/8t ad cupiditatum ardorem.non temere au tcmncc tine exadilTima quadam ratione herebi nodifip flliusell Charon: Ce£ Iffcnim nox in nobis quz nihil aliud ell nili ipiz ten(brz/quz abinfeinapro iieniut/nulla erit cofultatioe opus:mens enim fumu bonu perfpicue nofccrcta &in illud line ulla dubitatione ferret .nuquam enim eligimus nccelTatia/ac fub lata dubitatide ois confultatio celTat :Quapropter qui iam in tertio uirtutu gea &erefunt:quas purgati animi appellani/ii prudentia in repe deledu no utunc' t led przter ea quz lut uera bona nihil nouetutiea^ fola mtuent. Herebus igi tur.quud uerbu grzce ab obfcuritate originem ducit:ita lefc rationi opponit Utopuslit cofuitatioci (^uoniauao Cutmdd Keba}acmodeacccllarii&cota la .P.Virg.M.AIlego» fuUc:opottuit bancuim ea libertate donatam clTerut aut de plutibua unum/aut de uno <tt ne agendum pro fuo arbitrio deccrtut. Hoc (i itæfta gratia didtuc Charon«Nibil enim iibaius cft gratia cum fua fponteproueniattnon autem a cuiufquam merito debcatur.Q_uaproptei cogi nullo pado uultsat(^ ea de au« fa cum Æneam pet tacitum nemus ucnite uidetific prior alIoquitur:Q_uiiiquit cs armatus qui noiha ad iimina tcdis/Fare age quid uenias idbinc et comprime grclTum>Nam cum etiam rationem ad (c ucnire uideat liberum arbitri ums Non ante illam admiære uult-quam difcutiat diligentius quid fibi agendu fit.Qua» ptopter addiuNcc uero aladcm me Tum lætatus euntem accepilte lacu > quu ne ad uirtutem quidem trahi uult liberum arbitrium. Verum antea confultat i Et pofi confultarionem deledum adhibet. Quam quidem rem animaduettensff billa; (Luimrubiicin Nuilxbci Dndiznccuimtelaferunt;&: ut appareat illum con cogi/fcd per confuitatiomm peifuaderi aureum ramum oftcndittllleaute ad uifam fapientiam libenter conuetticur: fiC de natura hadenus.Nauis uero a czruleo colore confiatilile autem ex albo nigrocp conEcitur.Conteplator enim inter iofeitiam at^ cognitionem uerfatur.Non enim mouetur quifpiam ad in» ueftigandum luli aliquid uideat: Rurfus cum omnia in ea re uidcrit definit fpe culari. Eadem fere ranone futilis hngitunperceptis enim percipienda adneditt Si autem futilis &, timofa.Nam antea quam habeatur perfeda rerum cognitio/ non ctit ita perpetua rerum fenes/ ut nullum intermedium relinquat: Animas uao quas ut Æneam recipiat e naui pellit:omnes animorum affedus qui ratio ni aduerlantur interpretandas opinor. Sed uos fortafie nimis cutiofam nimir(^ ineptam huiurccmodi interpretationem exifiimabitisicum ita minute etiam tni nmiaptofcquar. An tute cutiofum aut ifia minuta appellas inquit LAVRENTlVS: quxetiamli nimis ingeniofe elicienda el Tentidigna tamen funt io qui» buscJaboresi Nuncuerocum fe ultro offerant/quis ea repudietr Q^uin igitur ptofequetetfiC qyz difputationi noftrx quadrant ne przteri. At^ in pnmis quid libi Cerberus uclit/nobis apeiiiNam &quod cymba gemuetitifiC quo drimofa inultam paludem acceperit : ego nifi tu aliter fentias fic accipio/ut in altero fpeca lationis diificultatemiin altero terrenarum uolupratum illecebras : qux furtim dum uitia fpeculamut interfluunt/exprimere uolueritiPromptum pa immortalem deum ingenium/^ ad omnia uerfanle in te elTe uideo LA VTENTi in» quit bAPTlSTAtnei^ commodius ifia meintapretari potuiflie fateor: Ad cer betu autem de quo audire cupis /paulo poftucniam:Interim pauca qux omi(< fafunt/percutramus: Ad nautam omnes confluunt animxtomant^ pnmx tranl Huuiumpottariitelt dunt^ manus tipz ulterioris amore: Hic iguur con» curfushocut puto fignificatomnes natura fdre. cupimus: natura autem non omnes admittit: quia liberum menns arbitrium non omnes ad.fpcculatiooe adtmttit : nam quod in humatorum animx cenmm annos uagentutt de zgf* ptiorumconfuctudinc tradum: 6c Seruius et Seneca affirmant i Q^uam rem deinde Orpheus^ad inferos tranfiulit: Vehementer uero quadrat Palinurum a fybilla feuere calbgari: nefas enim efi cum appetitum ad ueriinuefligatio» bem ttaduccre/qui aducHiis rationem contumax fit r Sed redeo ad Ænca;^ at at 0 jlU, DI ii a a » 0 3 i i Liboguartuf tat) jcm charon ad ahetam lipam iocolumetn traducit.Ipfd «tiim poft diutumu catamen rationis Kappetttus in fpeculationtm tradudtur.Q_uo in loroaio^ uutn adunfus fc bellum cxdtari Tentit, Cerberus enim ha;c ingens latratu regna tnfaud petfoiutaduerforecubans immanis in antro.Scd animaduerte qua par» 1)0 negodo omnia a Sybilla pacata reddanturrOffam enim latranri cani porngit Qua uorata ille in fomnum inndit.Q_uaptoptet occupat zneas aditum cufto« de (iepultotCerberum igitur ea fortalTe ratione tridpitem poetæ tradideruttguo* biam illum terram gux trifanam diuiditur /interpretantur. dicuntcp grzce quali Omnia enim corpora uoratterra:quado quidem io ea omnia reddunt.Si i^‘tut terra eft cerberus : quis non uideat porta noflrum per cciberi latratus noftri corporis indigentiam exprimere uoIuifTe. Cu enim ad rerum magnarum cognitionem eriginiunhoc profedo agimustut men tem quoad dus fieri potefi a fenfibus reucKemusremoritp dircamustnon tamen ex buiulcemodi mortis comentarione intereat corpus neerfle putestred cft illius ratio babenda.Reclamat enim ne fibi neceflaria fubnahastlnmrgit^ trifaud lar ttam.Tribus enim rebus indiget dbo potu ac fomnotin quibus nifi fatis illi a no bis fiat adeo obflrepct/ut nihil egregium meditari (inat. Cuamobrem nullo par donegligenda e(l cura corporisrlimplicitcr tamen modelle ac omnino fobrie/re fidendumtut cum laboribus ruperetTepoflit: nimio tamen luxu contumax adr uerfus animum non reddaturtpaucis enim natura contenta eft : at<p ea huiufcer modi funt/ut fine labore: fine fumptu facile comparentur. Nam ne fortafte ad ea re me te reuocare ardas quibus Ginicus cotctuscfti^oflincuicmdumolusnul 10 etiam lalecoditum fuauilTimas epulas prxbere pofnttaudi ea quibus uolupta* tum patronus Epicurus acquiefdt :Num ipfe minus uiliflimo panno:quam aut purpurea aut ccKdna ucfte a frigore defendi rxiftimat.nu fitim nifi chio aut æte 11 uinoatinguitnum famem nifi exquiritiflimisregiin^ dapibus fedari pofte pu tat: Epicurus inquam qui in corporis uoluptatefummum bonum ponit nullu aliud pulmentum in coenaptzta famem ac fitim quzfiuit : quem etiam legimP ad panem raro quicquam prztn cafeum addere folitum.Ficedulas autem ac par Uoncsreliqua(| ilb flagitia quz et Maaobius in pontificalibus Tuorum tempope ccenisdeteiiaturt&nosno ftratempeftatein romanorum przfulum dipibus fir nefumma indignatione ac gemitu meminifte non poflumus ueluti pemitiofilTi mamonftra exhorrebat: Qua quidem in te ego terni LAVRENTI ficut inc zr teris temperantiz partibus iumma laude dignum puto;Nam przter id quod plu timos iamannos utiunfiurarum articulorum dolores efFugias:uinum non bi bis nonne pro miraculo haberi poteft/ut tu in tanta mum omnium affluentia: in tanto urbis noftrz luxutin frequentibus lautiflimir^proptaalTiduashofpita liutcs BC æbra fodalitia tuz domus conuiuiis nihil intuum uidum nifi fimplex ac populare fumas: Q_uzdum cogito redeunt mihi ad memoriam ea quo quzdeFederico Vrbinatumprindpcnon folum audiui:fed etiam propter antir quumhofpitiumfl Cueteremamidtia fzpiflimeuidi:Inquoduce et fiplurimz aliz^ ea magnitudine uirtutes elucefcant/ut ueluti folis radiis minora fydera Oiancfcunt t ita hzc illatum fplendote obruatuntamen quis non obftupefcat ta Id.P. Virg.M.AlIego; tiu Meorinaum acrobrirtitf modicamincaftrisubiuJrtrolrt Wtn f*t« inopia nullu inter fumtnfi duce ac extremos lyxas et alones d.(c^«, elTe patn tfed domi quocj ac in aulatin qua cu ota ornamenta pana fefe offerantmec uiq aut liberalitas/autmagnificeoa defideret s tamc difcubent* illo nulli aut palalaSo aut nometano/fed Bi philofopho et oraton ocw relin^ tur.lpfe enim a primis annis uini prciflT.mus fuiticuius ufum paulatim inteitendo eo progtelTus eft/ut iam diu illud omiferit/nemo eQ qm communioni epulis/nerao qui fimplidoribus uefcatur/quibus dum corpons U.TO r fiaui(rimisinterimd Wu«o™“‘l'fP»°"J'l?“perfipefii dum lingulis annis ualitudinis oaanduj raufa romanos aumnmos Sfugiensadillum diuertor:uidearmihia Sardanapall.c«rn.sm AIano.conu.- uium inddiffe/K ad aliquem foaaticum hofpitem deueniftim quo pnfc* con. tinentix ueftigia tam uehementer me deledat/quamm notoojir hominum qui rubris nigrifqj galeris:ac niueis riciniis totius fanditatis doannam phtent luxm lafciuiam exaritat.Pudet enim pudet mi Uurenti pigetip noftroju «orumm m totius rei publicx chriftianx curiam in qua integra religione maximaij dodnia nonnullos optimos patres K tanto fenatu dignos elTe non negaueom/iis homu nibus aditum quotidie patere uideamiquos ego tunc demum fenatorium ordi. nem romx iure obtinere cenferem/li Heliogabalus ib inferis redudus rurfusim peraret. Verum cu hxcme alio in loco deploralTe meminenm agamus quod iltat. AtcB naturam noftram minimis cotetam effe intelligamus.Q_uod cu expnmere cupet Maro Sybillam quxueradodhinæft inducit offam in qua et andu 8Cb^ mefcens fimul alimetum fit/Cerbero porrigetem/qua faale et fihm? I*' det:& in fomnu inddat.Aureu pfedo prxceptu.Nam qui aut Uutiflimis epulis corpori indulgetiaut uaria uina exqrit ipfa crapula at(j ebrietate « c^us contu max fibi reddit/8J animi aciem ita hcbetat/ut nihil altu fufpicere poflit. Upt^ quidem funt ifta qux dids inqt LAVRENTlVS. Verum de Cerberonon idem TOCtas omnes fentire uideoiMaro enim eum canem ita latratem inducit/ut non egredi fed ingredi cupientibus aduerfet":cuius qdem rei rationem optime a te ex Mfitam effe intelligo. Nam huiufcemodi corporis indigentia non iis allatrat qui corpus curadum redeutifed iis qui illo negUao ad ueri cognitione £0“«“^ ItacK ut dixi ego qd Maro fibiuelit plane tenere uideot; Veru cum apud Heli» dum poetam ut te non fugit nobiliflimum legerim Cerberum uenieti busauda auribufm blandiriiExire ucro nemine patiiln infidiis enim delitefcesjqucmcua extra ianuam offendatiftatim morfu laniat s no intelligo quo nam modo hxcoi no inter fe diuctfa non fint nifi fortaffe alium ad inferos defccfum um Maro exprimere uoluerit.Ingeniofe tu quidem inquit ® dit enim ad infaos xneasiqa in uitiopr cognitione tcdit:Q_uod fi ita eu ingit™ enti aduerfabic Cerberusrodit enim hxc corpusiFac aut aliu no ut imU nan^ cognofcat inferos petereifed in ipfa uitia labi auribus 8i cauda bladiet Cnbe^ qppe qui illu ingredi cupiatiNam qd aliud moliunt' iquid aliud conant perd» boies nifi ut tridpitisbelluac non folii indigeti* fatiffadatifed oes uoluptates plcanuQ^uod fi ide ifti nonunq pdita uita reliqua «id enim eft infaos egteoi* - >4^».Liba guam» tcnctit tuc latrat tunr mordtt canis.Rrde igtt'’ addubitaftt.Rrdt us aut dubitatio orm fuluifii.brd ut ad Maronis cci bttutn rrdcam facile ille (imp KnlTtnis rpuHs arquieuits Acneasautnn celer ripam cuaditsNon enim lente K cum fegritie bacc adtunda funcfcd omni contentione at<]t ardore captiTcnda. Qucniam autor do in rebus huiufccmodi cft ut primo uitia cognolcanf. Cognita deinde effuga» lunut pofirtmo illis purgati rerum diuinatum in quibus fummumbrnum con fidit idonei contemplatores eifiriamur/erat illi totius bumanz uitz curfus mrn< te repetendus/ut peripicuc intelligeret no folum quato fe fcelere adnngit qui no biliore fui parte neglcda in uno corpore:& in iis qux a corpore fum uoluptatib? fpem omnem reponunt. Veium etiam quata miferia opptimanf. Earo enim uir tutum armis quibus folis uidenes euadne potuilTi nt penitus exuti nudelilTimis fortunzidibus nudos fefe obticiunt/& ut ca»era aduerfa/qux innumera quoti« die æddunt omittam /mortem ipfara qux lingulis borarum momentis impedet uelub lummum omnium maloium rxlKHret.Q_ui quidem matus enam Ii nui la alia ptutbanone adiaans ipfe unus nos nunq refpirare linit.Quaprnpter hac iirpeipfosmfantesin pnmo uitz limine petere oftedit.Hac et in fontibus p uim mferri edocet. Hac et libi iplis eos afferre demonfiratiqui adeo imbecillo animo fimt/ut grauilTimis quibufdam ptutbationibus fe pares gerere nequeat. Qux q dem omnia diUgenter intuens xneas decernit tadem hoc in primis fapienti prx« fiandum elTe ut culpa uacet/mortem autem ipfam inter naturx munera eoumc ret/cum cz ea no folum nihil mali nobis id eft animis noftris eueni» / fed contra fummum bonum/quonia a tam tetro carcercfoluti in noftram nanira rcdeam5. Qua qdem ratione faceti cogemur amice at<^ indulgentet cu illis efle adum qui antea ad buUifcemodi miferiis erepti Itnt/quam in casinciderint diuind omni nomunus illudincIcobim/ttbito Dcalunonecollatumtquipfofuma in ipfam deam arqi in matrem pietate moetemcofecuti fint/Cxtenlt^ omnibus natienb bus ac populis fapietiotescl Te traufosputabimus/ii enim populi in thracia funt qui fuorum onum multis lachrimis ac lamentationibus excipiunttquot mala il« hsin uica cucnmra line enumerares. Obitum uero omni genere lattitix fcquua tur.Cogitant enim quot erunisq uariisgrauibufip fortunx cafibus morte libera ti fint.Huiufcetoodi igitur rationibus paulanm xneas moetum mortis deponit: Quin fi aur fe aut quempiam bonum uiium fupplicio morte ue per fummaiiv iuiiam peti uidcbit non duliilHme ur Xanthippe illa de (bcrate falrc merenti hoc cucnitetdicet.Scd quod uetumefferapientes norunt Ihilti uero negant a nrmi ne nifi a fe ipfo quenq Izdi polTc affirmabitmetp quicq quod turpitudine careac in malis cuumerabiti^uin Kfoaatica argumentatione couincctquicuipiniue fiecrudeliterip in aiiuiu «gerit non illum fed fcipfum iniuria alficere.Eos autem omni odio infcdandosducct/qui animum immortalem fiuptr natura itaro bulium/ut humana omnia contencre polTit adeo fua ftulttria enenuuerittadeo £ taua confuetudinc imbecillum reddittut famineo amore incefus in eum pau» tim furorem ptolapfus fittut fibi ipfc manus atruleritiK morte q fummum tC> fetnalum putabatiid quo urgebatur malum effugere tentauerit. Qua quidem in te pnmum ignauiam ai<f incttiam cotum damnat:quia fua culp in eum Lbt o ii In.P.V;rg.MtAIkgo. dinofum atnortin inciderint quem Plato ab humani» morbis natum affirmat: quoniam illi eofoli afficiant qui uentri ac fomno dediti: et diuinitate fua quam aroris denlis tenebris obrui pemuferut penitus obliti nihil præter caduca : et aut morbo aut ætate cito perituram corporis fortnaih reTpidunn Quamobrem bis pcccant. Nam 8C a principio Tuo deiidioro ocio ac libidinofa lafduia effedum e(l ut in rem follidtudine plenam inciderint. Deinde cum morbum fua culpa cotn dum diutius pati ncqueant:fumma fc impietate afttingunt qui a fummo deo in coipus ueluti in cuftodiam mifii in iuflu ipiius illud deferunt.Specula^ poii bax extremam eorum hominum inlaniam/qui cum perfummam iuffitiam intrati/ quillo fccuro^ odo degere poflient/per fummara tame inturiam ac impietate pa cem pcrturbare/ac omnia mifcere maluerut. Nam aut nulb iniuria affedi ipfi ul tto auatitia ambitione ueimpulfi ferto igni fraude nihil tale merentes laceiletut/ aut ipii lacelTiti nihil de iure quod hominis pprium eft difeeptantes ad uim qux faamm ed fe contulerunt: Hinc genus humanum cui pa edeordiam in fummo odo uiuere licuaat affiduo mifccri uidcmusiHinc multarum regionum popula dones fiC infinito;: mortalium catdes oriri aiaduertimusmt cum undi quzeu^ nobis calamitates eueniut colligerimus:nulla homini q homo acerbior pedis in.> ueniat : Vides igit q exada lapietia hasc oia poeticis ligmetis exponantur. quidem quoniam huiufccmodi clVe animaduertit/ut et cum fcelæ dant/ fit po£ fint etiam uido carere/placuit ut una ac limplid cdmunit^ uia irecur.Cum autea Deipheebo iam difccirum fuerit/quonia eam iam fefc contcplanda offerut / quz aut penitus flagitiofa (int/aut pcul ab omni fcelæ folam uittutem continet du plicem iam efle uiam oportetrut altera in itnidram ad ui tia defledaturcAltera uf to indutt^tnaduirmtesdcueniat^Hociglt inquit LAVRENTIVS fitPytba goram illum exprimac uoluiife acdiderimtqui littaam yadinuenit. Quod no latuit Perfiuspoeta/cuius cdillud.Et uitz nefeiusenor C5eduxit trepidas ramola incompita mentes» Ifrhuc ipfum inquit BAPTlSTA.Sed uideamus quzfequa/tur. Æneas fub rupe (inidra mcenia iata uidet triplid circudata muto, fetifica p/ fcdu tartarotum defcriptio.Locus enim exprimendus iam edin quo uarialole/ ta puniantut. Hzc grzci tartara ab eo quod ed tarattiiid enim cd pettutbatetex p turbationibus enim uitia oriunc .‘cademi^ paturbatam femper peccatoris meo» tem tencntilnduduntur autem triplici muroiquia non una ac fimplid uia fcd tri plia peccamus.ptimo enim quodam folo animi motu ab deprauata uoldtatc fce Ius condpimus.Secundo deinceps loco accedit adus.Qui podtetno iteeum at/ iterum muItoticnf(^ repetitus habitum obdudt.Q^uamobrcmhzctria in tat taris iure expreflit poaa quz procul a uiro beato edic tedatur laaoruffl cartniiid uates.Ille enim fiatim a principio dc ordif. Beatus uir/qui non abiit in condlio i piotum.Videsiammotum primumanimi adrcclus.Ocindc fit in uia pacatora non dctit. Quid enim aliud uia cd nid ipfa adioreitquz depius repaita nd am piius in motu ed:fed iam fedcmdbi ponit fit redda in habitu iam coadabilito. Rcde igit fit in cathedra pedilentiz non fcdit.Quod autem flammifluo phlege thontbis flumine tartara ambiant" :minimc abfurde dixit. Odendit enim aidp/ cem itacundiz: fit arumotum zdus quibus id hominum genus alGduo torretuta Tantum fnim tH uittoruu odium/ut et qui illis delcdati lutif tandftn pcraitoi tiamdcdudi uitaniprattcTitan]datnncnt:urhcinrntn(^ oderim i fibi uno ipfia ætnime iraiiantur. Nam tu donum cblTes tranfifTc dies luretn palufttttn: Ca ptiui tamen unico habitus dnnui inuiti trahuntur at(^ ira furore^ exeduntur. Quapfciptcr tapidus flammis ambit torrentibus omnis t Tartareus phlegethon. Nulla cnun fomax/nulb fabrorum oflirina magis exxfluat quam feeleratorum mens Nam Taxa a flumine contorta oflendunt quam graues quam molefli flnt buiufccmodi motus ati^ «agitationes. Addit ad ba;c portam munitifilma fit foli do adamante columnas: quibus locum ita munitum redditiut net^uirorumne czluolarum ui efitingi poflit. Quid ergo flbi uult dodiffimus uir: Nempe hoc ut puto uiros flagitiofos ac permtos cum in tartara deuenerint. Id autem est cutn longo habitu fcclaum mancipia cfFcdi fint/nullis uirorum monitisi nullis diuinis ptxccptiss nulla deniipfyderum clemmtiainde eripi pofleiQ^uaprcs' pter iute tales homines fit larini perditos it grxd afotos appellant.Erit igitur in quit LAVRENTlVS amifliim in illis liberum mentis arbitrium ut fit fl uelint aduirtutem redire nequeant. Video fit in hoc ingenii tui acumen inquit BAPTi bTA. Nam breui interrogatiuncula illa omniaconcitafli: quz a grauiflimis phr lofophis de uoluntario dem inuoluntario quzri folent. ua quidem in re no solum ingenium laudo/ redconfilium quotp uehrmenter approbo .Nam cum multa liefe tibi offerant tquzfloc cuiufquam auxilio ipfe tibi foluere polTis/ea tamen ab alio dici mauis/ut fit raodeftizquod nihil tibi arroges: fit igmiiquod prudenter interroges flmul laudem feras. Verum facile ita huic loco occurretur li dicemus non uoluiife poetam ineuitabilem neceflitatrm/red eam difficultate quz impoflibilitati proxima (it demonflrare.Sed fac etiam(^(T placet)omnrtn ex cidendi facultatem adimere. Non tamen dicemus flagitia quz committunt in^ uoluntariacffe.quando illorum principium uoluntaiium ruit. Nouitenimin# continens peccate curo adulterium committit: potefl^abflinerefi uult. Peccat igitur uolcDS donecafliduishuiufcemodi deprauatis adionibiTs eo perueniat/ut contrada iam intemperantia etiam fi uelit abfhnerc non poffit/non tamen inui.' tus dicetur peccaffe/quamuis tunc nolit quoniam licuerat a principio/modo uo luiffet in firmum illum intemperantiz habitum non deuenireK^ uaproprer no magis inuituspeccaffe dicetur/q qui fua fponte in quempiam lapidem iaciat de^ inde pOEnitcntiadudusteuocatetfipoffet lapidem : qui per ærem fertur quoni amnoUer hominem ferire. Ferit igitur fi! bene uolens : quoniam initium a fua uoluntatc fuit. Sed hzclatiusapud Ariflotelem in libro de moribus difputata inuenies. Itatp redeo ad zneam : qui ut uides urbem ipfam non ihgredit. Nam qui uitiafpeculanmrnon uniantur interuitia .lllorumuerouimat^ naturam a S)rbilla(^nam eunda edocet dodrina^penitus intelligit. Procul tamen in limi ne Tyfiphonem uidet.ponit igitur furias in limine tartari/de quib^plzra<]p quz a poetis finguntur uelutinotiffima omittam. Plane aurem conflat placuiffe pri (as foiptonbus quicuni^ maiori flagidofeobflrinxetint a furiis uexari t ut in Horcfhs Alcmconifi^ matricidio uidemus. Quo in loco quidnam aliud expri tount furiz : nifi inquietudinem æpotius uexationem quandam turbulentif In.P.Virg.M.AUego. Narorima hxttd uluo quod fe ludia neroonoanaabfolmtur. VtminU cts/ut mdida/ ut d«d<cus/ ut infamiam effugias ; nemo uident : nemo a^ienfc Q uitcftisdtaripolTitadcfttamen Sp& confciennaiquxu “*8«* Sicium rapit. |au.ff.mum tcftimonium dior i comnncjt ^am «jb cod,; U^uenaled.fc ilU flacellai hi fcrpentum moifus quibus fun* nos «agitant. Habes de tun t S aurem Ufcelera. at, V «auilf.ma«iftunt a principio enumexat. Impietatem in S in homincs.Nam et tianiam prolem flurni naulo ante dicebam / confæntix cruciatum dodioreinterpretantu^ ?e enm ueluti Ceuiffmus fcelcrum uindearqux flagitio obnoxujU^ i^ na affiduo nmarur: et dum commilli in mentem dia corrodit /curafm afliduo excitat /nec eefpirandi fpanum ueroK fxioncm tyrannidis exemplar effe uuir/quo Upfura cadenti imminet affimiUs: Nunquam enim fine pe^ione uiuunt. (^uod et Dionyfius ille iyracufanus Uamodi tamilun L illum beanffimum putanti probe oftendit / cum illam ita int« ^s epulas ac pretiofa unguenta coliocaflct /ur umen metu fupta caput equina feta pendentis nulla poffet uoluptate a la. mSlto rnelius\ofcunt h^ines quam detur modo impeni acquirendi fa tasttuitate fciant.Ncc ueto diffiale eft intelligne quid ftbi te ora paratx regifico luxu; cur furiatum maxima luxta ptohil^t contmgæ menfas ; Neq, emm uerius neq, «prelf.us Le potuittqux in eam homines dementiam protrabit/ut cumpluniM^ geffeS/tum maxime fame per, re malint quam congefta fe et pulchre Orarius Tantalo illos comptat / qui apud in miiima aquarum pomotumtp copia fm fame^ torqueatur. Pulchre em am^ illud tCongefiis undiq, Ciccis indormis inhians et tanq^uain SI coceti* j pidi» unquam gaudete ubellis. Magna ptofedo nutn da qw non norunt harum rerum poffelTioncm non propter fe ntef illatum ufum.6 uapropttrbonailia nontede/uuliaautemtecteappmus. Sed nimis mulu quando multis iamin locis de auanua diximus /i deliqua uidcamu* : Saxum enim ingens ii uoluum i. Quotum uiu per Itm mam mftriamin eo uerfaturiutCcmpcr ea prtantitamohn “ir ««/qux aut nativam aut fortunam suam confbtuu efficere nequeant i o^el^ eoii« conatus irtiti mefficacefij fint.Rourum uao udus dettndi pendere nmw‘ Kdicuntur.quinibilranonefiiconfilM) ptzuidcnteiinihil P‘“^, deo fe fortunx conimittilnt/ut eius cafibusuelun inter eutyp fludibus ucw affiduo totentur. ne« uittutem ullam habent in quatn ueluu in tutum ttanq him potturo W^tteapoepofli Bu Huiufcemodiigitutu Ut tactchqnaquxpItt r- Liber guaitiu rimi uaria^ fuot edocet Æneam Sybilla / dodum^ flattci ut feiUis «pii> ct admonet: ut punis campos clyfios ingredi poflit. ms igitur Matontm a Platonis dogmate difcedcrc diat. lllc enim cumfummum bonum in di' uinarumtetum cognitione pofuiiretiproptetea^ ccnittctomniuuiuium gr^ nete excellere cum opottæ : qui cum Iit futurus beatus / tamen ab iis in< dpiendum cITc oftcndit qua: Ant in uiu et moribus poliiz. Cum enim dv uioa / quæ puriflima 6i ab omni labe corporea impolluta lunt impurus nr-< mo attingere ualeatt pcrhuiufccmodi uirtutes expiemur neccire cU/ illis ctjita tL uitia cogDolicimust SC cognita abhominamunat puiilliau ndiu i.xlo^ fiia ac immortalia egredi poAumusiHac igitur ratione iinpuilus Maio cum ad tummum bonum perducæ honunem uelitt ira Acnram iiiflicuendum curati ut primo uitia omnia edoceat/ deinde illis cum opiaium ad campos clyAos perducat. Cognita enim uitiorum turpitudine totum odium Boa inepuiquz quidem prima omnino lapientia cft. Audirus cnim ad il« km/cA,ut fiulritia careamus. Sed tu nefcioquid mirabundus tecum animo ooluisiifibuc ipfnm inquit LAVRENT1VS. Stduide.quantum tibi extua diTputationc debeam. Dum cnim mihi planum icddeie Maronem ttnusi id^ efficis eodem tempore in noAri duis diuinum poema induds. Nunc enim demum pcrfpido quid Abi uclit Oanihcs qui piimum ad inferos descendattat^ inde emergens, nullam aliam uiamniA pcrpurgato iialocaadca; Ium inucniat : Made uiitutis adolcfccns inquit liAPTlSTAi qui non ea ib lumquz dicam Si A diffidlia Ant facile acapias. Seu quadam Aaulitudiueou dusinde ad alia accedas/ut cum ilk maximam laudem ex diiigcntiilin<a quadam ingenii atrihd^ plena imitatione alVccutus At : tu quoqi uuuciedio acm laudem mcrcaris.qui bzc omnia/quanquam uebemcutcr dilliuiuJata lint in illo poeta rccognofcas. Ego uero inquit.L. quantum cx huc merear ipfciu« dicabis tqtianquam ueriorne nimio in me amureiaplus noAiutnlioc ingcnk um longe pluru facias/ qua oportet.iliud tamen Si A alicnuni a ptopolito fcf<t mone uideatur/non omittam .Tu autem quod dicam ea laiiunc amc dida ædas ueliin / non ut meum ueluti decretum in tanta icponam / fed ut iudtci' iitntuum quod ego onmium reliquorum ludicioaotcponomcu uerbis elici am • Ego a prima pene puetma cx uiaufqi patentis m Aituio adeo famibate uni uctfum opusAorentim poecz mihi reddidi / ut pauci omnino Ant in eu lod quos ego Aquando illi huiufecmudi oblcdamcntt gciius rcquitcter.t/ non fa« cilc ad uubum exprimerem. Sed quid poteram puer ex um dtumo uacc ptet maa uerba pcteipcre.Nunc autem cum uniuetfum rci argurocniu mciice peu curro tumma admirauone cius uiii ingenium ptofequor.Na oi lu upexe fuo te xendo pauca onuiino Ala de uirgiliaiu teia mutuari uideac ttameii mde oia pe ne Ant.l uiobtcmnuncnd demum inteiligo/quod nos cx Cict-roms peepto Izpenufflcco Lidinus admonete folct cc in aliquo imitadu diligctcm oino u* dooe adhibcnda.Nci^ enim id agendum uri idem funus qui fuut miquos imi tamut.Scd cotum ita iimilcs : ut ipla Amilitudo uix illa quidem neq oiA a do dia iatcUigauit.Sed tu A uidetut ad inceptum tedi. Cum igitut inquit. et la.P .Virg. M. Allcgo. omnibus iam uidis expiatum Æneam ad eamm rerum cognitionem Mato deduAurus elTettqua; in casiis funt noncxlum fed elyfios ampos nominat. Miro profedo ingenio u3tes/& qui eodem tempore et figmento fu o Kuerita tiin(eruiat:Nam& (i apud inferos poetarum more heroas relcgalTct i tamen nt hzc omnia de czio ilium fentire animaduertamus largiorem ztherem: ac fuum folem fua^ fydera illis tribuit / ut cum a figmento nufquam difcedat philofophizumen ucritatem profequatur. Nos autem (i quos uirosilleincz ios reponat diligentius confiderabimusiea omnia quz primo difputationis die de utroi^uitz genere a nobis erporiiafunt acubflime ilium elTe complexum animaduertemus / ut K qui in rerum cognitione reIigiofe/8; qui in adionu bus ac uitaduiliiufte uafati Hnt digni omnino exiftant: qui in czlumuelu« ti in originem fuam redeant i Q_uapropter BC Orpheum Si Mufeum ac reliquos qui cafti fuerunt facerdotes : qui phoebo digna locuti uerum reliquis ape rite potueruntsqui uaharum aitiu inuentioneuitam cxcultiorem reddiderunt tanquam fpeculatores cotnmemorat. Nei^ tamen eosobmittit qui aut piisar< mis aut confilio opera induftriaat audoritate rem publicam dcfendcruntiK in duiliacfocialiuita ueifati funt.Huiufcemodi ita animos ab omni corporea contagione expiatos cum fimplidlfimz 8C omnino incorporez naturas fint: SC maximarum rerum capaces exiftant mullis locorum anguftiis arcuferi ptos nullis regionum terminis inclufos eum animaduettac sed liberrime per omnes mundi oras uagareuideat: ita Mufeum loquentem indudt: ut often. dat nulli e(fe certam domum Quin et cum ita fenoit quz gratia cunumiarmo rum^uiuis fuit quz cura nitentes pafcere equus eadem fequitur tellure repo flos, demonfkat non clTe fcimroemoremeotu quz et divinus Plato t placo, nicus CICERONE de animis noftrisfentit.Cenfent emm adminift ratores terum.p. cum in czium recepti fuerint regendorum hominum curam non deponere. Net^folumii quiiuflepieqt uixerunt eodem audore iifdcm (ludiis detinen. tur corpore exuti t quibus dum uita manebat deledabantur: Verum llagttio. forum quotp animi quoniam multum ex fordibus quibus intta corpora fe fadauerunt/ fecum inde trahunt a prilhnis curis difcederc nequeunt. Vidt« ftis ni fallor longum quidem iter ac difficultatibus erroribufi^ plenum: fed quo tandem uir uirtutis amator finem diu concupitum attigent. Per uari. 05 enimcafus pertot diferimina rerum initaliam tendam s OC in quietas f&. des deuenit Æneas. Quem quidem fi imitabimur nos corporeis pedibus liberati / SC nitido uirtutum fonte irrigari eodem uitz genere SC dum intra hzc corpora uerfabuntur animi nofiri gaudebimus /& cum inde uoiucrint innoftram originem reuerfi zterno zuo fruemur. Q uz cum ita a BAPTi.STA dida fuilTcnt : ut difputationi finem impofuiffe uideretur/nihil polfutn inquit LAVRENTIVS in ram longo fetmone defiderare.Nam a principio ad hunc uf^ locum ita perpetuo tenore difputatio perduda edtut nihil aut inter* niptu/aut diuulfum/aut ptzcipicatu t in quu inter mediu aliquod rclidn omif fum ue fit qri poffu.Sut eni oia mirabili fetie colligata/& eo ordiecotextaiut ni hil inde demi pofTintiquin quz tcliquutur manca fmt futuraiK nihil addi qrf J M M S IJ i J i-S rg.§S l-l 1 t-i t 1 1^4"S fi-lltt quidem 6 ab/it /multopere requlreudu uideat. Ignoscens tamen nimiz cupidi tari no(trz/ri td nunc rcquiram:quod cu uehementer mihi planum reddi cupii idne^badcnusateez porituintclligisnc locuinquo deinceps exponi poflit teKdu uidei:Ezpefiabam enim non modo fufpenfo uerum etiam anxio animo quid tu de iis fenrircsrquz furpiciens Anchifes fuo ordine pandit. T u ueto dum rcbqua inter dirputandum fuis quz^ lods difiribuis/illa no ueluti familiaria io iufteeiedarfcdtanqua aliena rine ulla iniuria czclufa procul a tua difputatione amouifti. Qua propter incertus fum quid agam:Nam ne audeo te longa ora rione defatigatum quicquaprztercarogareme is quz fcire cupio zquo aiu^ mopoilu carere. Hic arridens BAPTISTA meminiife inquit te oportet o Lau miri nos huiufcemodi terminis aniuetram quzfiionem drcurcripiifre : ut quz ambagibus quibufdam/atip allegoriz figmentis obfcurata effent aperienda pro poncremusim autem ea tequins quz fuis uerbis fine ullo figmento enarramr. Ego tamen non ita exada ratione tecum agam/utquodexpado debetur/id fo Ium enumerem t Sed prauerid gratis aliquid in ea hbcraliiatc accedere uolo : Id igitur quod Maro ut Principio czlum ac tenasicampofcp liquentes. Lucentenv ^globum lanzritania^a(ha:Spiritus intus alit : huiufcemodi eri utftoicora de diis opinionem refetat:Longum effe fi nunc omnium antiquorum philosophorum de diis immortalibus sententias referam. Q^uz quidem tam diuetfx ta^ inter fe aduerfz funt/ut totidem pene reperiantur/quot funt eorum qui feri pfciuntcapita: Nonenimfingulzfolumfamilizfingulas fmccrias excogitari. Sed fzpe inter fe eiufdem fedz uiri uehementer de re ipfa diffentiunt. Verum ut reliqua ad przfcnsmiffa faciam et ad ea quz przfenti inquifitioni confentanca funt deucniam:plzri^ ffoicotum:fed przfertim eorum princeps Zeno universum mundi globum mentem et ratione & fummafapientiaprzdita habere æ« didaunt /eam esse ignem quendam purissimum ac tenuimmu. At ueluti ani mi noftri per fui corporis particulas oes diffunduntur/ita illu per oia mundi me bta ueluti geniule femen unde eunda procreantur penetrarciquippe qoi uigot fcmeni^ fit omniu procreandorum. Virgilius igitur qua uis ui reliquis a Platone fuo nunqua difcedat tamc cum uidiffet Chiylippu in eo quem de natura deope limpfic libro Orphei mufd Hefiodi at^ Homeri fabellas ita interpretari ut ide prifcosolim poetas fenliffeconeturoftendereiquod multis pofiea annis (loici fenferuntifbtuithacinreneab iis poetis quorum fimilis effe cupiebat diftiml> Iis putaretur ipse PORTICUM fulcire ac floicis adhauere.Na Platonis longe alia fententia eff. Ponit enim deu penitus incorporeum:at^ extia omnem materia omnem mundum inipfoczlidorfo exiflentem. Qua propteeillu hypcrcof mlon appellatiquoniam eifentia sua supra cxli uerricem mancaticum tamen ui ac providentia nufquam abfit.fed omnia circufpiciens etiam minima curet.In phzdro enim ait. Magnus in czio lupiter citans alatum curtum inccditJ^mua exoinanscunda.Eodem in libro demonftrat locum illum neminem adhuc laudaiTe poetaiummec unquam pro dignitate laudaturum.Q^uaroobrem cum Platonici deum eztta mundum ponantiquibus etiam Ariflotelici alfentiuntutt Stoici aut illu per omne ut dixi mundum diffundat, qs no uiderit Virgilium /i in. P. VIRGILIO (vedasi) W. AII fgo. cutn dcutn quctn in potticu uiderat dcfcriplii Tcnnimorip noftros illius partica bs elfe a Chrjiippo acccpilTe.Cu autem prouidcntiam dci multis in loas prafe quatutinufquara a Phtune difcedit. Non enim idem omnes rendum.Quzras fottaUe quid de mundo sentiat PLATO [PLATONE]. Ccufet quidem animam eu babcrc/a qua reliquorum animantium animz (int. bominum autem animos abeo deo que paulo ante dixi creah:££ ratione exornari uultiCorpus autem atip cacterasoes vires quas praner ratione mia bi seiTefamus bomiiaiabanimo mundi elTe (ai bit.EQ enim lile dei uicatiusicuirjlua uniuetla ueluti fua prouinda denudata Imltai illi uita moturai prxbet/non fuaui autfacultate ledquicquidagitid uelun dei in(humentuagit.Oeclinat igitur paululum de uia Matotat a Pia/ tonefuo discedit. Cum autem dei prouidentiaplunmis locis profcquicuri illi totus adbzret.Non enim idem omnesfentiunt.Sunten:minfortunz qui calt bus omnia ponantiK nullo credat mundum rectore moueti.Q^ua in sententia Leucippum abdaitem/eiufe conduc Oemoctimm: Protagoram quo^S Theodorum ac L’ORTO repenasi^unt itidem qui Andotelem fecuti non ita odofum deu ponauut nibil omnino curare dicant. Illius tamen prouidentia Iu nz orbem dclcenderenoæduntiSunt deni^K tettiiqui fitliuniucifumper tingere illam uelint maxima tamen dutaxat curatr/mininu ucro omnino negli gere opinent. At Piato ut eunda a deo fada putat/ ftc eunda illum curare exifti mau Atipbzcdedeo.Otbeucto quo uiallim animos nodtos ab inferis ad coc pustat inde rurfus ad inferos tranfirefaibit ab academia cftc non negamus: Verum si latius de re buiufccmodi dilTcrendum propofuilTcmusiextant multo diuiniota quz a tato philosopho de aiope corpore difcclTu pferre poiTimustSed difficile oino eff um breui tempore res arduas longa diligende otadone explicandas bisanguftiis includere ltaij quod roluminffat idagamus lnuenies igitur apud Platonicos cu mille annos apud inferos fuciint animi bominn ad corpora illosredireiatijinde uidffim ad inferos remeate.ldi^ totiens facere do nec duodedm anno^ milia tranliednt. Hunc enim orbe perfedu extChmat.Na eo fpado penitus purgari aios CTcduti^ptcrea^ poffe illos tu demu purgatos/in fuam origine et adezicifes fedes reduc: Q_uod iiquis fuerit qui pbilofophiz fe dcdacibuic ta fadiis purgado obumit:ut aceat ei poft tria annopt milia ad fupe ros euolate: Adduc ena fiqs teligiofc oino uixeritieu ante mille annos H purga/ ti/S purgatu (fatim in fua origine redire: Eff prztcrea quemagnu annu appcl/ ]at:quc cuc finiri aedunt cum fol una cu luna ac quin^ reliquis enatilibusffel lis ad eade zodiaci parte rcdieiint. Exado igitur boc tpis circmtu:quc et si vatta sit dodoru de illo uiro ru sententia rex tamen ac triginta millibus annoruconfi ci plzrii^ acdidere.ccafec Plotinus omniu bominu animas ad eunde uitz babi tu rcditutas.Hzcigif'& qualia (int/& quid facicnda/fadleexco libro perapi cs/que nodu expolitu in manibus hic noffet Matfilius habet: nec adhuc edidit. Vciu ego cum apud ipfum inbgbinenffdiueniffcm/cafuin cu incides aperui locof quofdam fuma cum uoluptate percurri. Res omnino magna eff LA V/ tcd/fl( magnis ingcniuinbus ttadata Sprotfus digna in qua labores. Poterit nitn no tolum maxima ac pulcherrima et homini fe ipfum noffc cupiend per quartus aeeelTariatedocercrcdmrummatn quo admirationem rapere. Scnbit enim non phyticcCut plxri solent sed metaphyiicc de animoru noftroru immorta litate/utplane poffit de ea re omnem dubitationem amouere. Quem librum cu Icges/&ha;c quz deMaronereqiuris:&plzra^ alia quz nos paulo antediuinif fima cfle non rumusmentiti/facilec^nofces. Qux quidem res facit ut in iis quzpo (hilafiibre uiorquelles /forta(»fuerim.l^hil tamen eft quod breuitad ^cenfeas. Nam cum ea requireres/quz nullis eius difputationis quam pepige camus cancellis includerentur/poteram illa meo iurefilentio przterire. Itacpid facile fi forte obiidatur diluam. Apud vos vero dodif Timi viri quomodome purgem non invenio.Video enim dum pofiulanti LAVRENTIO nihil d&> ncgo/duplids errati culpam inddifle.Nam quid me aut loquadus fingi poteft/ qui quarto iam die ea eruditifiimis aunbus uefiris inculcare non delinam: quæ quadodrina efiis/uobisqua mihi notiora fint: aut aud adusex cogitari quiim praemeditatus ad differendum de iis rebus accelferim quzado dilfiinis iifdci diuprz meditads uids uix faris eleganter pro sua dignitate explicari folcant. Im mo quid humanius/quid tua fadiitate dignius refpondit Alamanus effid potu Itqua meanobisodofis dilferere quz tamen magnis vehementer cp urgentia bus occupationibus przponere non dubitaremus.Nos autem inquit Petrus ac daiolus uolo enim et pro fratre meo refpondecc ne optare quidem id aulielfe tnuss quod ultro nobis arridens fortuna attulitiut tu tali przditusfapientia at ELOQUENTIA VIR ea deduplid quzftione primis duobus diebus breuiter per. Ipicueiabfoluteip in unum congereresrquz non nili per fummum laborem: (i> mam indufiriamex multis ac uariis fcnptoribus cruipolfunt. Nam Maro nis diligentifiima at^ multiplid dodrina referta interpretatio in qua tertio ac quarto iam die uetfarisitum quia pulcherrima tum quia inaudita accidit no mi nori Ihiporetqua deledationc nos alfecit. Non polfut fatis pro fua dignitate lau dariquzatedidafunt inquit Antonius: Sed utinam Baptifia quoniam reli quamztatem Romzcon fumpfilb hanc tandem fenedutem patriz uel optao ticodonare uei illa tanquaafuociue exigenti corpore uelisutfzpius te de magnis rebus difputantem audientes ciues tui dodiores indies meliorefc reddantur. Verum has ego huius Marci partes ee ducoiTe enim pro ea quz illi tecu intercedit nec clfitudine modo nitat facile in sua sententia tradudurum confido. Quin ifihuc ia diu ago inquit Marcusinec prius defina qua aut ronibus impc' travero aut praecibus ezotnaueto aut defatigando extorfero. Sed ut confido muItum meineateiuuabit LAVRENTll acluliani ingeniu acftudiu. NI cu inultu iam in litteris uter pfeccrit: fitr multatu tetu addifceda^ ardentiffima cupiditasrcu cztera illis et a natura 8C a fortuna adiumeta ad re perficiendam abunde aifintind pariet'' ille diu adolescentibus quos cariflimos habet operam sua desiderari. At q liceat md iqt BAPTIfta ego talib5’adolescentibus ounq deerot Sed furgamus ii/SC qm primo mane uobis e in urbe redeudu.intellexifti cni pau lo an uurcriu publicis Ifis accctfiri quod reliquu diei eft ualimdini ipedamus. Quzftionu Canuldulefiu Cbrifiophori Landini [LANDINO] florentini QuaitifiC ultimi libri Finis. Cum Priuilegio. -Z.sisqfc "Moibc scof. Questo lavoro porta nuovi elementi allo studio delle complesse vicende inerenti i RERVM GESTARVM FRANCISCI SPHORTIAE commentarii di Giovanni Simonetta e il relativo volgarizzamento, la sforziada di L. Nel saggio introduttivo si indagano gli aspetti biografici, storici e filologici riguardanti le due opere, partendo proprio da SIMONETTA, attivo nella cancelleria di SFORZA assieme al piú noto fratello Cicco Simonetta, e ricostruendo la storia testuale dei Commentarii dalle loro origini agli emendamenti eseguiti dall’umanista POZZO in vista dell’editio princeps, senza trascurare le vicende editoriali e le prime reazioni all’opera. Punto di forza dell’analisi è l’aver ritrovato e studiato nel dettaglio il manoscritto originale, nonché esemplare di dedica, dei Commentarii, già noto a SORANZO il secolo scorso quale codice Castelbarco. L’attenzione si sposta quindi da Milano a Firenze, entrando nell’officina testuale di L. per sondare la sforziada dal punto di vista metodologico e contenutistico, con un conseguente particolare riguardo per le vicende successive all’invio del manoscritto di dedica (copiato da Baldinotti) a Milano, dove il testo viene sottoposto dal Simonetta a numerosi interventi visibili ancora oggi. Chiude la parte introduttiva un capitolo che vuole delineare la storia dello sviluppo dei commentarii come genere nel quadro storiografico dalle origini alla fine del Quattrocento. A seguire il lettore troverà l’edizione critica della sforziada in veste integrale, corredata di un approfondito apparato comprensivo degli interventi che ne testimoniano la ricezione a Milano. Grice: “Perhaps more interesting than the fact that he loved the Achilleid, and commented on the Eneide, is that he sold the sforzeide – sull’eroe Milanese, l’invitto Francesco Sforza! Howell in I Medici. Cristoforo Landino. Cristoforo Landino. Grice: “I love Landino; for one he wrote the first Italian philosophical dialogue, “Disputationes” – for another, I love the setting!” Nome compiuto Cristoforo Landino. Landino. Keywords: dialettica fiorentina – implicatura fiorentina – la Sforziada di Simonetta. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Landino” – The Swimming-Pool Library.