GRICE ITALO A-Z C CE

 

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Cesalpino: la ragione conversazionale (Arezzo). M. Roma. Ritratto di C. Andrea C., o Cisalpino, latinizzato in Andreas Cæsalpinus -- è stato un filosofo,botanico, medico e anatomista italiano. Casa natale Targa commemorativa Nato ad Arezzo, o più probabilmente nel contado aretino -- Dizionario biografico degli italiani –, ma si noterà che secondo Baldassarri e Martin, la data di nascita va probabilmente ristretta all'autunno. C. svolse i suoi studi a Pisa con i maestri Colombo e Ghini, laureandosi. A Pisa, succedette a Ghini nella direzione dell'Orto Botanico e come lettore di materia medica, e coprì la cattedra di medicina. Fabbrica un erbario, tutt'oggi conservato a Firenze, che dona all'Arcivescovo Alfonso Tornabuoni. L'opera di botanica che lo ha reso famoso, il De plantis libri XVI è pubblicato, però, anni dopo, quando C. ha già lasciato gli incarichi nell'orto. Vi è, tuttavia, una connessione importante tra l'erbario e la filosofia botanica di C., perché il primo serve per mettere alla prova la classificazione delle piante che descrive nel De plantis, il cui impianto aristotelico del lizio è confermato sia dall'importanza dell'ANIMA VEGETATIVA – cabbages cabbagise --, sia dall'impronta essenzialista. Pubblica un testo di filosofia, le Quaestiones peripateticae libri V, che verrà ripubblicato assieme alle Quaestionum medicarum libri II. In ambito medico, si occupa di anatomia e fisiologia. Allievo di Colombo, darà seguito all'indagine di quest'ultimo sulla piccola circolazione, confermando l'inesistenza dei pori intra-ventricolari. Questo è un passaggio decisivo nel lungo percorso che porta Harvey a dimostrare la teoria della circolazione sanguigna. Merito di C. è di aver definito – con la testimonianza del reperto anatomico – che il cuore (e non il fegato) è il centro del movimento del sangue e il punto di partenza delle arterie e delle vene. In seguito a diversi dissidi interni a Pisa, C. si trasferisce a Roma, dove diventerà medico di papa Clemente VIII e dove insegnerà medicina allo Studio romano. L'anno dopo diede una prova a favore della "circolazione" dimostrando che le vene legate in qualsiasi parte del corpo si tumefanno "sotto il laccio, cioè dalla periferia al centro", e che quando aperte, come nel salasso, lasciano fuoriuscire dapprima sangue scuro venoso e poi sangue rosso arterioso. Era la prova concreta che esiste una corrente centripeta opposta rispetto a quello che, tramite l'aorta e i suoi rami, porta il sangue dal cuore alla periferia: nel sistema vasale esistevano quindi due correnti opposte. Pubblica un testo di metallurgia, in cui applica il suo metodo di classificazione botanica ai minerali e alle pietre - giunge a questo interesse lavorando alla Methalloteca vaticana. Pubblica i primi libri dell'Ars medica, che verrà completata solo postumamente. Il suo lavoro più importante rimane quello in ambito botanico, perché sviluppa un nuovo sistema di classificazione delle piante che verrà seguito per tutto il XVII secolo. Tutt'oggi, C. è considerato uno dei primi grandi sistematici in quanto non solo descrisse e classificò 1500 specie -- De Plantis Libri XVI -- ma fu il primo a suggerire una relazione tra struttura e funzione dei caratteri morfologici usati nella classificazione. Morì a Roma. Niccolò Taurello, professore ad Altdorf, nel suo libro Alpes Caesae -- Francoforte -- accusò C. e GRICE di identificare Dio – il genitore -- e la natura – significare naturale – o fisico-- , e il teologo inglese Parker lo accusò di ateismo. Bayle, nel suo Dizionario storico e critico, lo considera come un precursore di Spinoza. Queste accuse sono dovute a temi naturalistici o fisicisti – GRICE, significare-N e significare-NN -- presenti nelle sue opere come, ad esempio, la difficoltà di differenziare le anime umane da quelle degl’altri esseri mortali e la difficoltà di dimostrare l'immortalità delle anime individuali. Opere Tra le sue opere più celebri: Quaestiones peripateticae, Firenze, Daemonum investigatio, in cui combatte la magia e la stregoneria; De plantis libri XVI, Firenze, composto da sedici volumi; (LA) De plantis, FIrenze, Giorgio Marescotti. Quaestionum medicarum  Quaestionum peripateticarum libri, Roma, Lucantonio Giunta. De Metallicis libri III, Roma De metallicis, Roma, Luigi Zannetti, Ars medica, Roma, Altre immagini La statua di Andrea C. nel piazzale degli Uffizi La statua di Andrea Ce.nel piazzale degli Uffizi C. è l'abbreviazione standard utilizzata per le piante descritte da Andrea C.. Consulta l'elenco delle piante assegnate a questo autore dall'IPNI. Note ^ Cesalpino, Andrea, in Treccani.it – Enciclopedie on line, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. URL consultato il 25 marzo 2024. ^ Biografia di Andrea Cesalpino, su inomidellepiante.org. Baldassarri e Craig Martin, Andrea Cesalpino and Renaissance Aristotelianism, su Bloomsbury. Garin, Storia della filosofia italiana, Einaudi, Torino 1978, vol. II, pp. 633–639. ^ Andrea Auteur du texte Cesalpino, De plantis libri XVI Andreae Caesalpini... ([Reprod.]), 1583. URL consultato il 28 gennaio 2021. ^ (EN) Fabrizio Baldassarri, Cesalpino's (Aristotelian) Philosophy of Plants: A Science of Botany in the Renaissance, su Bloomsbury. URL consultato il 24 novembre 2023. ^ (LA) Andreas Caesalpinus, De metallicis libri tres, Recusi, curante Conrado Agricola Bibliografia Parte di questo testo proviene dalla relativa voce del progetto Mille anni di scienza in Italia, pubblicata sotto licenza Creative Commons CC-BY-3.0, opera del Museo Galileo - Istituto e Museo di Storia della Scienza (home page) Augusto De Ferrari, CESALPINO, Andrea, in Dizionario biografico degli italiani, vol. 24, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1980. URL consultato il 7 agosto 2017. Arturo Castiglioni, CESALPINO, Andrea, in Enciclopedia Italiana, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Andrea Cesalpino, in Catholic Encyclopedia, New York, Encyclopedia Press, 1913. (EN) Fabrizio Baldassarri e Craig Martin, Andrea Cesalpino and Renaissance Aristotelianism: Natural Philosophy in the Sixteenth Century, Londra, Bloomsbury, 2023, ISBN 9781350325159. Altri progetti Collabora a Wikisource Wikisource contiene una pagina dedicata a Andrea Cesalpino Collabora a Wikimedia Commons Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Andrea Cesalpino Collabora a Wikispecies Wikispecies contiene informazioni su Andrea Cesalpino Collegamenti esterni Cesalpino, Andrea, su Treccani.it – Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Modifica su Wikidata Cesalpino, Andrèa, su sapere.it, De Agostini. Modifica su Wikidata (EN) Andrea Cesalpino, su Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. Modifica su Wikidata Opere di Andrea Cesalpino, su MLOL, Horizons Unlimited. Modifica su Wikidata (EN) Opere di Andrea Cesalpino, su Open Library, Internet Archive. Modifica su Wikidata (EN) Andrea Cesalpino, in Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company. Modifica su Wikidata Predecessore Direttore dell'Orto Botanico di Pisa Successore Luca Ghini 1554 - 1559 Lorenzo Mazzanga Portale Biografie Portale Medicina Categorie: Botanici italianiMedici italianiAnatomisti italianiMedici del XVI secoloMedici del XVII secoloItaliani del XVI secoloItaliani del XVII secoloMorti nel 1603Morti il 23 febbraioNati ad ArezzoMorti a RomaProfessori dell'Università degli Studi di Roma "La Sapienza"Studenti dell'Università di PisaArchiatri pontificiProfessori dell'Università di Pisa[altre]. Ex Bibliotheca majori Coli. Rom. Societ. Jesu V M> ANTONII Maiorajnj Rcprchenfi onum libri duo, cocra Manum. Nizolium Bnxcllenlcm: In quibus multa 8c uaria diiputantur,qua: cum magnam in legendo iucunditatcm, tu m non mediocrem utilitat em atterre poliunt* KVC ACCESSIT RECUSATIO OM^ man y qu*l M. Antonii Mjiongjjjanquam nuu nium corum^ua NiPolius in Decifionibus eiufdem Xntonij J&iorigjjtnqugm mu lepofitWQtmt, Capitarenim,quar toto hoc Opere tKKJhntwv ftaumpoft Praefationem reperies, /£cYm BDIOLANI, » f 4 * m A ‘3 I 1 V, O T W A -M iinofb'iq-j^i (ijsBioicfVi ■w. -*• r «' - ^ JjTJOJ c i • « iCaV j yi v * m 8 cnuno 'f.VH.*'/’ ■ •/ tri*# y. f^frrn ?udh: > r! m ftitnotfn iau^ 'fy ?* } rrfttMjIrtt* ndi^ muion rn;.J %: •?ns &T1* IttQ c' w - x t . _ > 1* # T)J SfU )A . A xitn . -x'. r ^^rroijiK .M •<< C r ** r , \ Q :>c fi oie? r,T:p*nr.; . isjiqtD * .' % -K ^'i 5‘a^ :/:i .4 •' t ■ • 3 'wA. *> 1 V:J v V; HAGKJFIt‘0 ET inECOK. iuIro,Fcrdmando Ad Jueitfi;I>3tnao He>" ‘ • . • dfolanenfi, M. Antonius Ma* ^ ioragiits sv-rp, i>» , ; «fetvtmn , , .tisgrflwo -jvO-jticUM le XANDE’R iJft* Magnus i utmemori& prodirumtftjn micorm famium collocutione fidenter affirmare [olebat , femagis Anfotttr | praeceptor, ,qu4m porri Phihppudebtre : propte* H reyuUhic (mu ut effit , offeaffit, ilkuero ut ISSI bene 1 effit. Hiint tu Pofdmawde fuauifiime tam prtftamis & inuicUani)rifRegemjmrtotus ■ ifM-Olto iMparrnmr, me quondam pr*cepti^mfuum i mbf^as i ut fei. W m m m c Nrwn , jum »>/w /dans habere uidearis.Vtdi em, dem Jfpius te quodam incredibili exultare gaudio , cum ab aliquo laudari me uebementer audires, uidi etiam temitorem ,n modum «ore ferre fi quenquaih aliquo modo de fama mea detrtbrr* mr*!!, c-J-.l ./ i uf « iHrncnvjamui wnmapoioga/trUgiti «‘yifan exclamafh' - tf 4r ‘r"' ?l ^ fTT ,f ' d “ ramo ’ non *• n fuffr Atmihi quidni tmorABm* fminfrfift W bm moAfmumifouZlt A mimico mimo proftaismhtl- STTr^rrr^ ** -••jbif» LlLrT‘7"' fc T" m m ™” ,h ' m ‘Ornml iktrJemM it* umen rr[pondere nolui , non uteiia hmulejicendo promautm Cr KKHgSas&sg u nn -ci IPISTOLA* v - nisfententia difcefft.quod mihi [ane, cum in multis altjs rebus exuitor? poflet oratio mea,Zfad dicendi copiam inutile , Z? ad probandi ratio' nem perquam difficile fiit.SedauQniam ille me nimis injblenter ac fine ratione Ciceromaftigem appellarat } oftendere uolui } longe diligentius oper a ciceronis a meletta fuijfe , quam ab eo, qui magnum illud ex Ci ceronis operibus Obferuationum uolumen fuo nomine iampridem emi- ferit. Accipe igitur,mi Ferdinandf, doloris eius quem ex N i£olij male *» diStis in me concepifli, remedia atq ; folatia , duos Reprehenjionum li- bros, iocis potius ZT urbanitate,quam indignis homine libero conuicijs refertosim quibus multa Zf magna uidebiSjinNi folij fcriptis diligen- ter Z/uerea me reprehenfa,Z/ accurate, non quidem illaphilofopho - rum fubtilitate ,fed hac oratoria nofbra facultate dij^utata . qua cum ftudiofis omnibus , ac bonarum literarum amatoribus fpero fore gra- ti fima: tum in primis tibi, qui nothis rebus adeo deleSlaris , ut quacun que d me proficifcutur,diuinis prope laudibus ad ccelum efferatior qui liber alium artium adeo ftudiofus es , ut in iRa tam luucnih atate longe . natu maioribus antecellas. Quis enim orai^ncm illm tuam^uam de lureciuili tam erudite , tamq; ornate cofcripfi ftijegens, non uehemen ter Oruerborum fplendorem, Zf fententiarum grauitatem } & abdita- rum rerum fcientiam admiretur i quis carminum tuorum Zf acumen, Zr elegantiam non fuff>icit Z At uero ifti tam rara doftrin a tua tanta comitas atq ; affabilitas fermonisadiunftaeft , ut omnium tibihominu uoluntates facile deuinciaSyZT ad te amandum quodammodo uel inui - tos attrahas. Quid de fumma liber alitate , uel potius magnificentia tua . dicam, quam cum magnam in omni uita tua ratione , tum certe fum- mam in Patduino Gymnafio duobus annis fuperioribus oRendiftiZ cum fummo totius Gymnajij confenfu , atq- uno omnium orc,Re£tor fiudentium iuuenum ac princeps creatus fuiffes , quis non iftum ani- mum tuum tam magnificum , tam fblendidum , tam pencdfoenm re- gium obftupuitZquis non in regendis tot nobilif imorum iuuenum ani misfummam fujpexit in iuuenui atate prudentidZSed quid hac com- mem oro, qua in dies m te fiunt & maiora ZJ illMora Z Veniet, ue- rmroLiu niet aliqudndo tempus illud i & illucefcet illa Jies, eum tu Keipub.no* fbrec gubernacula tenens, duitatem hanc uirtutum tuarum magnitudi- ne felicem ac beatam ejfiaes.lnterim perge quo ccepifti pede ,fummo labore atq } induflria te tuam q- familiam iampridem illumem,etiam il * luflriorem reddere. J^os uero quemadmodum haflenusfecifli, perge amare & obferuoreiatq ; hos in Ni^oliu libellos , quos ideofub tuo no mine apparere uolumus, quia tibi iucundifitmos fore non ignoramus: toto(quod mm)corpore y atq ; omnibus unguiculis , tanquam 'clientes tuos tibi tuendos ac de jenden* dosexiftima ♦ Vale. . Qu* de Inthymemate rhetorico funt d nobis Secundo libro feptem . capitibus difyutata t ea duoniam & noua funt j&utilijsima^eltm at * . tentiore animo perlegas ;. Ccetera quce faciliora funt ><7* ideo - 6 > 10 ) 5 . PVtlll*. i l r fortajfe iucundiora ,f«o arbitrio percur- ras licet, Iterum uale. ♦ * r- 1 io #i b ffi sj '4‘ Capita '■ • ! 1 V ■ ■ ■ -■•“rrMMi li.-re:;, tn>sfy ctuvtih ostii ifiih k^p.njULuri’^ btjmVl * qutl vj:a a 04.. ^ 5 rt io *r»nb tu , > . - o ^:;r.,,au4k, ; ^ :yj?. r • t .“-c.i - / .... 'brn.. • . r. « :. ,r » K.nwiv-o^.v.fnfcoti. /IT* u Vmirah..- bt ' . v ... » tingite: £«tif.>':ii3fcr.: \ i.jsi»!'; « .r»«hnvK)i‘i |ucirr!4 ?tjgc$avJ>;» «naT*j.*;»q^»B Itt^n^CTV.nn^' IrnmnrbwfclhAt? 'i-O t» •*r . — ..S . • » •••5Dr>li am:o$fc . <••>. . „ ■ .• Vi», r • "55 > » 5 : : in rwi :: i ... artisf 1 IU» sito : *< ■*- . '.TC3 :.3i' v?r S; ' * nf: J»tfWrniStt:-virTJ. -tJ f . CAPITA RER.V M-, CLVAfc 1« Primo libro probantur. t Nizolium in Antapologia fua, rationum 8C argumentorum in- opia, ad conuicia arqj mendacia confugiffe. 2 Inimiciriarii auiftorcm fuilfc Nizolium t mccp non mea (ponte, fcd calumnijs eins coa£tum,ad feribendum ucnifTe. 3 Apertifsim<? Nizolium mentiri, qui dicat omnia mea feripra ma lediflorum e(Te plena. 4 In. Antiparadoxis me non ex meo fenfu locutum fuifle , fed<ex eorum opinione,qui ibi colloquuntunatq? ibidem me iniquifsim£ Ciccromaftigcm a Nizolio uocari. 5 Confuetudinem e(Te Philofophorum 8C oratorum, ut ucl per a* lienas perfonas.uelpcr fuas aliqua uiruperenr , & eade etiam poft- ea laudent: quod imperiti in mrNizolius reprehendit, 'i; > u 6 Plane decipi Nizolium, qui dicar Ariftotelc non ut philofophu, fed ut pcrfeftu oratore, a Cicerone difTercdi principe appellari. 7 Nulla ratione probatu a Nizolio , quod propofuerat : oratore# in differendi ratione diale<flicls 8f philofophisefTelongl fuperio- res.quod aperte falfum effe oftendirur. t Dialefticam elTe oratori necefTariam.quod nimis inlciteNizo* lius ucgai.Atcp Ibide Ciceronis locus illuftratus ex i II. de Oc«um«, quem Nizolius pcfsime' interpretatus fuerat. 9 Nugari Nizolium, qui dialcfticam dicat ideo non elTe differet» di artem, quia diferros homines non efficiar. 10 Veram dialefticam non a bonis auftoribus uituperari.fed po- tius uchemcnter laudari: contra , quam fentit Nizolius. u Hoc noftro tempore ueram illam antiquorum diale&icam in* ueniii, quod infolentifsime Nizolius inficiatur, u Philofophiam Academicam & Peripateticam adhuc integram atqj perfefbm extare,contra Nizolq fententiam. »3 Qu* fub Ariftotelis nomine leguntur opera, pleracp fine dubita tione Ariftotelis eflejquod infeite Nizolius negat. »4 Non Citis probatum a NizoIio,paradoxa Stoicorum efTeSocra* tica:atqj ibidem fibiipfum bis contradicere. if Socratem non inconftantcm fui/fe,uteum fingit Nizolius, fed ia eadem femper mente atqj fentenriaconftitiffe, licet contra aliorum opiniones in contrarias partes dilputarcr. i * «APITAi RERVM, Q_y AE in Secundo libro probantur* * Nixolium & imprudentis & maleuoli hominis officio fiinrtuni; in lujcipicndis contra me inimidcijs. ; , » Ex tribus in Ciceronem collatis criminibus, unum tantum, qupd erat omnium lcuifsimum,a Nixoliofumptumad defcnden- oum.nctp tamen defenium. S Nixolium omnino ignorare quid enthymema fit , aut quot mo ais dicatunatqj ibi diftin fta enthymematis fignificara. !r j I, l , P Crfc . ai0nc,n cnt hymematum non ad materia probabilem, led ad forma fyllogiftici refcrrijcontr^quani fentiar Nixolius. s Enthymema habere omnino eandem materiam quam fylioRif- mus,& nunquam ex tribus enunciaris eodem modo ficri,quo perfc ctus fyllogiimus:contra Nizolrj lentendam. 4 Condufionc argumentationis farpius ab oratorib. in principio quamin nnepouuquodimperir^Nixoliusficrinunquamair. 9 ' H a °r a ‘ rN ‘ z °l ,us » ,nent hymcmatibus rhetoricis conclufio- nem terefemper defiderari, falfum efle omnino.cum nunquam jpft condulio denderetur, fed tantum altera prauniflarum ( ut uocanr > ** izpius maiorjquam minor. 8 Nixolium, cum de enthymemate loqueretur, fibiiofumeon.; tnidixifre,&indHo^w g»tJctiui<rm tra i ll K — “ 9 Non tantum abfurde , fed etiam perperam diftum aNirofio 1 materiam enthymematum probabiliter concludere. ' *o Qiias reprehendit Nixolius in Antiparadoxis noftrisuoces * locutiones tanquam non Iatinas.reft^ a nobis efTe pofitas * u Nixolium non tantum non latim», fed ne grammatice 'quidem loquendi rationem noflc,& penitus barbarum efleferiprorem. « IudtdumNixoliide Iatinisfcriptoribus penitus efle falfum , & minime fequendum. aari fo1e?e Utand ° P ° tiUS raMOnUm mom « a >quam ipfa u«rba fpe- 14 Ridiculi NixOliu fedfle.qui fuaru Obferuationum errata prius defendere conatus eft , quam fciat quid in eis ego reprehefurus flm. ^ 0n i m T nuf ? uam a Cicerone uituperari , mei? non fine au- f t^rc dixifle, Trimtatem , quam uocant Theologi, in Platonis Dia- Iogisinuenin. ° «<s Non poruifTe Nixolium de ingenio &doftrina mearet iudi- carc,cum ipferefto iudicio carcar. M, ANTON1V? MAIORAG1VJ Sebaftiano Corrado $* P« D» »fVr A 1 r . "* • ' . - rf- - • r »*n -T t T Bnttt tu quidem id nit liter. u te dedijfefcribk,fed ego tintu ultimat acet pi: in quibus humaniter fani ,atq; etiam ( ut opinor) amici rog.it, ut quam cum Mario Hizolio fufeepi litem, uti potius quam t Ile mecum,k enim me prius temeri alq-, iniuriofe lacefiiuit,tibi condonem,atq; illi parcam. Verum,mi Corrade , non fatis aduertijje uderis , quoufq; noRra contentio proctfferit , & quam ab eo grauiter Is fu* pitrim. Q»ji* enim A ntapologiam eius contra me; lea gens, me dd taciturnitatem inuitet , nifi qui magis tim honori, quim meofaueati Bgo quidem certi fi faluo honore meo fieri pojjet, uoluntati tua libenti ftimifatif* . facerem ,& Uizoho parcerem: fed boc nubi iam non tfi integrum. tfl enim in ma nilus egregia illa Ntzolij Antapologia , in qua plura funt peni conuicia, quim turba. Legitur <y a doSk^r ah indoduMacp licet multifiat eruditi, qui eius inc phas ridcant.w maledica uttuperent:nolo tamen banc tantam in meo nomine maculam imictcrare.Vnum illud tibi pollictor,mcnotius exemplo charta (quod aiunt)Jentata rem a&urwn,neq; conuicijs homine ingenuo minimi dignis ufurtv. fed pro ipfa tantum ueritate pugnaturum, neq ; enim aliquod ego unum uocabu * lum non itu Ciceroniani didum infedabor , quod ille pueriliter irime cum omhi contumelia facitsfcd tol.ts eius pagin.it ita difeutiam , ut omnes admirentur , in eo tam incredibilem fuiffe imprudtntiamiqiti modo ficum ipfe pugnet, modo fallo* citer conciuOat,modd ftnfa audorum perperam inter fr.Mur.modb imperiti di flinguat,modh omnia confundat. Quin etiam plures locos oftendam,ubr rmpudtn ter fingat, & turptfiimi mentiatur. Et tu fi uerm amicus es,uu mihi audoreffe, ut bsc contra mc,uel potius contra ueritatem feripta taceami Agi mitto me.tc priuatos miurust, qu.it obltutfci libenter foleo. Potero' ne pati publicam tot prs- flantium uirontm,qui dtaledicam & pbilofophid hodie profitentur , ignommid, quos (criptis fias ihzolim indigni laccrau? cum dicat cos nihil penitus, quod aut utile fit,autbontRu t infcbolk/uk docere, fed garrulos, ineptos, CT loquaces effit ntqueueramboc temporr dtaledicam CT pbilo/opbiam inuenhrt,fei' ineptam tantum er garrulam difdphnam.lmb uero cominus congre (fm.eum aperti defi • pere, delirare, furere dcmonRrabo.Qjfod cum fecero , tunc fi uolet, pacem petat , aut reffiondcatimbil enim recufabo. Interea taceat, neq; conciliatores CT arbitros honorarios qusrat , fed expedet publicum ignorantia fus prerconium. T cucrb, • mi Corrade, ita me Oeusbene amet,prvpter fummum ingenium ,CTeruditiontim tuoMyUiboncnter amo. Verum illudite contendo, ne huic noRra conte n* tioni te immifce.it, priufquam omnes eius i me calumni.n n/u- - * • tatat ejfc intellexeris. V ale. Mediolano, xy.C4* lend. A pril. M. D. XI* V IU» I M- ANTONII M AIORAGII REPREHENSIONVM LIBER PRIMVS, contra Marium Nizolium Brixcllenfcrn. Ni£o/wm in Antapologia fucationum & argumcntoru ino 'pia, ad couicia atcfc mendacia confugiffe.Caput I . G o uero mi Nizoli, prudetiisime mo deftiisimeqj uctulc,non mediocri cu* mulorgaudiojtibi^cdamnon uulga res eo nomine gratias ago, propterea quod in eo quod in me proxime publi cafti,conuici)s tantum acmendacijs re teftimonio tuo uenTsimum illud efle dedarafti,quod ego ia a plurimis(ut in Apologia mea fcripfi) de te audiueram:te 8C natura maledicum elle,& iam pridem etiam in ifto maledicendi fhidio confenuik f«. ianf , «. maiorem in mOdiim pw rfm e fcebam , ne fi naturam &C ingenia tuum occultafles,mi- hiqj contra confuetudinemtuam modeftereipodifles, bonfi ego uirum , qui no procacitatis uirio,fed ueritatis gratia, cotra me ^rimo fcripnilet, reipondendo uiderer offendiile ► V erum ideo me hac cura timorecp liberaftf, quodufqj eo fefc extulit atqrefferbuit naturae dC uolun- tatis tuae uitium,ut nullo modo id occultum habere po- tueris. Qiiicquid enim erat in te odij,quicquid ueneni, id totum ad linguam &C ad dentes, tanquam u/pera que dam rcuocafti:eoqj atramenti loco uiiis, omnia qu£ per omne uitar tuae tempus , quo huic uni rei te ftuduifle o- ftendis, ex omni feriptorum colluuionc colligere potui fti, maledica, unum in libru contra me congefsifti.Itacp iecuri fint licet pofthac omnes adueriarij tui, ludant icri a ptisac ptis ac io centtirtccum fine ullo procacitatis tuf timore, te fecurelaceflant, tibi denique barbam etiam tuto ucb Iant: quia totum in me uirus tuumeffudifti. nihil enim, ut permicuum efi: , tibi reliquum fccifti : in quo uel ma- gis holtiliter in quenquam mentiri, uel impudentis fin- gere , uel atrodus debacchari pofth ac unquam ualeas* necp quifquS exiftimarcpoteit,in alicuius hominis ma la mente , maloqj animo , maiorem obtrectandi libido nem,atrodorcs contumelias, furiofiorem denic^ dicad tatem ueriari , quam in praeclara illa ialicet , religiofacp (ut tu uis) Antapologia tua, non manu, fed toto (quod aiunt) thylaco feminafti . Sed nihil me fefellitimprobi- tas tua. fdeba nulla alia de caufa maledicentifsimis a te (criptis me fuifle prouocatum , cum ego antea nulla in re telatfiftem unqua , fed potius a te grauiter larius fuifc fem : nili ut haberes , quem infectari petulantifsime, dC in quem fatuifsimam oris tui mephitim exhalare pof- (cs . Qyc cum ego couida tua iam multo «mtc tanquam cfpccula quadam, in me ucnturaprofpexiflem: talibus me antidotis pr^mumueram,ut te terrimus quidem ua boru tuorum odor me dreumfteterit, fed nihil omnino tamen offendere potuerit. Quare fi quam in fpem forte ueneras,pofle te aliquid ifta tua tam perdita (cribedi ra- tione contra me proncere,eam omnem iam deponas Ii- cetBene enim habet, quod tu ipie mihi per fiimma im- prudentiam tuam,prarclara defenfioms meat fundame- ta iecifti . Non enim uereor,quin & atqui & ini qui om- nes, quicuncp tuam illam tam rabidam & importunam Antapologiam , folis mendacijs 8 C conuicrjs undicp fc i tentem, legerint, ftatim iudicent,te caufat tuae diffiden- tem , & rationibus meis uicfhim, cum non haberes quo te uerteres, tandem ad malcdicfla taquam ad Iaeram an choram choram confugifle. Qiris enim, cum aduerfarium argu, mentis SC rationibus euertere poteft, mauult ad con- uida defeendere f nemo certe fanae mentis . At tu, cum dC natura uoluntate me a maledictis abhorrere inteb ligeresrpartem hanc ,utpote tibi (ecuriorem ad uinccn- dum,quonia in ea plurimum te ualcre fentis, arripuiftf, me^p no argumentis (ut Iiteratum hominem decct)co- minus congreilus, inuailfti:fed non aliter atep degener aliquis Moloflus , fub aluum cauda reflexa , uehemen- terc P pauitans, eminus allatrafti: QC quod non tantum a literati hominis coniuetudine, ied etiam ab omni pror» ius humanitate alienu efl , tota mendaciorum plauftra, quod res ipia dedarabit,in me nefarie confinxifti.T u u I de quam bene non modo ifti artati, ied omnino homini conueniat,non iolum ei qui tibi amicus erat , improbifc . n ? e m ^ c dica-e,£ed etiam in cum impudentiisime me- tiri. Ego certe , ** a t***''~'*** x p~ " *‘ ** ***»* * r **'* iff *r» ga y ugri- BTC {pia , rerum omnium potcntifsima,fretus,&:nugas tuas omnes refellere, 6C conuiciis parcere confli tui* Inimicitiarum auftoremfuifle N£plium:mek non mea jJ?onte,fed calumnijs eius coactum, ad fenoendu uenijje. Caput II* P Rinapio orationishocoppono, quoniam tuliui- da at cg uipeream maliciam tua cum meo facto com paras, me iemper tecum uiri ingenui ateg conflantis of- ncio functum: te uero, quemadmodum oftendam,pcr- fldiofi obtrectatoris acleuiisimi hominis. Vt enim rem ab initio repetam , 5C omnes intelligant, quam doloie mecum femperegerisrexponambreuiter originem &C amicitiarum et inimicitiarum noftrarum. Septem (ut o» pinor)abhinc annos, cum inflabili fede,atc$ incerto do irndho, conditionem quarrens, huc illuc uagarcris,Me- | a s diolanum diolanum uenifti: quo ego tempore, cum trix Textum ac uigefimum annum attigi flem, artem oratoriam publice docere ccepera . Hk ego te primo de facie quidem, ied nonintus(quod aiunt; 5C in cute cognoui:cumipfe tua (ponteme domum meamnon amico,fed,utpoftcare ipfa declarafti , maxime frauduleto animo falutatum ue nifles. Itaqj ducfhis ego quadam opinione atq? admira- tione tui, quoniam Obferuationes illas iub tuo nomine editas , quas nondum egouideram, maiorem in modu extollebas atc^iacftabasite multu obferuare ccepi , atqj etiam uolum en illud Obieruationum & habendum mi hi in bibliotheca, QC legendum cfle ceniui.Qyin poftea Temper, quamuis inter legendum intelligerem, te in ds coniartinandis nccp artem neqj iudicium ullu adhibuif fe,& (quod peius eft)multis ctia inlods cum falfa,tum abfarda atcp ridicula mifcuiflcuiderem:laudabam ta- men ftudiwm tucr^uOu licti u.guuo perquam exiguo» ucl potius nullo , te praeditum o (tenderes, tamen quan- tum facultas tua ferebat, feruire communi utili tati nude res. Atcp hxc eo tempore de te ideo praedicabam , quia totu eum labore fuifle tuu exiftimabam.nondum enim audiera,quod a multis poflea docfliTsimis uiris audiui, eas Obferuationes non tuas , ied Chriftophori Longo Itj jiummi uiri, fuifle: qui non ut eas ederet/ed ut Cicero nis, cuius erat ftudionfsimus,locos ad manum haberer, in uiiim priuatum ac proprium Tuum congcflerat: te ue ro poft rius mortem , cum in eas inddifles, opere quali tumultuario congeftas , nonnullis additis , immutaris, pluribus perperam (ut alio in loco dicam)interpretaris, omnes tandem pro tuis edidifle.Cum hoc inquam,no- du audiui flem , licet ingenium in te perexiguum efle ui der em : tamen ftudium tuum aliqua laude dignum efle cenfebam* ' ■ l cenfcba.Hac mc fcmper mete fuifte, teftcs (unt omnes, quicunqj mecu unquam de te locuti funt : (ed in primis duo uiri, milii fuma necefsitudine coniuncfti,B artho lohaevs riccivs, cui plurimum noftritempo risboneliteredebet,&viN centivs magi vs^ omni uirtutu genere cumulatus ph/lofophus . hi facile teftari potiunt, qua'm honorificos de te Termones apud cos,& quam frequentes habuerim. Imo uero quauis ab initio noftrre amicitia! grauiter a te larius fuiflem, nemo tamen unquam ex me uerbum ullum de te,nifi honoris ficum audiuit: donec tandem a te contumeliofis (criptis prouocatus, uthonorem meum tuerer, tibirefponderc coaefus Tum. At tu interea uir probe quid faris^quomo do coniuntffcemecum amicitiatiura conferuasfDic,dic fecffa tua, quibus nihil humanius, nihil amicius efle uis. MeminiftTne, triduo, aut ad Tummu quatriduo poft ini tam me cum a m*^*^™* , «•«»— -£»—j mnre, cona tiifflcnclmKipublice legendi prouinciam eripereTma^ gnocp cum dedecore tuo repuKam a fenatu noftro tulif le Teum omnes uno ore Senatores affirmaflent, longe melius huic prouintia?,me adhuc adolefccntem,ac pla^ ne imberbem , quam te ueteranum ate^ Tenem (atisface re pofle C Aude hoc negare, quod teftimonio multoru darifsimorum hominum, qui uiuunt adhuc, probare fa cile poflum.nam eo tempore mihi (fatim hoc,uir grauif fimus &C (an<fh'(sjmus,i acobvs CATANEV s,to> tius Senatus Mediolanenfis confiliarius, &C noftri gym natij princeps ac moderator narrauiLin quo uiro preter fummam eruditionem, etiam (irmma probitas atq* reli^ gio eft. Atqj hanc iniuriam cum a te tam graue accepiT* (em, tamen neqj tecum unquam, nec^ cum alio quemis Tum : fatis enim te graues perfidia! tuae poenas dedifle a 3 putabam. putaba , cum tam turpiterab omnibus repulfus fuiflcs, Qliid?poftquam Decifiones meas in Calcagninu uidi- fti,meminifti'ne tefumma commotum inuidia,quod tc folum Ciceronis obferuatorem , tefolum latine loqui feire putabas, in me caninam ( quod aiunt) exercere fa- cundiam ccepiffe? Profer quaefo,fi potes, quo peccato, aut quo merito meo, tam acriter, tam' que inique de fa- ma mea detrahere coeperis?Qyid editis in lucem Anti- paradoxis, in quibus exemplo do&ifsimorum &C clarif fimorum hominum, qui hoc genere feribendi fefe fre- quenter exercuerunt, melufifle declarat epiftola, quam eis praepofui,(quae edam ipfa iocorum plena eft , quato- pere in me debacchatus es?cui no animum tuum in me hoftilem patefecifti ? quis te peftiferum inmeuiruse- uomentem non audiuit? V os uos appello, uiri eruditik fimi, quos ego pro fingularibus atq? eximrjs uirtutibus Ueftris maxime ucnctui, di^uc iuipicto.P AVLE H A- N v t i,te£jj Octaviane scote. Vos non line taedio (quae ueftra humanitas eft) frequentes in me Ni- zoltj latratus audiuiftis. Vos uolumen illud ucneni ple num uidiftis, ac legiftis, quod ad me, more fcilicet ami- corum ac proborum hominum, non furendum mimi- corum, prius mifit.uos teftes eftis, quibus me conuirijs, quo maledicendi genere , qua linguae procacitate , qua denique petulanria infe&etur. Quid hic faciat uir inge- nuus QC fortis ? an quod tu femper fecifti , per fummam ignauiam atro dente clanculum te remordeat? an apud hunc et illum, exemplo tuo, tibi detrahat?minimeuero: non eft haec ingenui conftantisqj uiri confuctudo. quin potius(utegoTeci) tcaim aperte congrediatur, publice temendentem oftendat, tuam omnibus improbitatem patefaciat, fama QC exiftimadonem fuam a confccl eratis calumnfjs f i 7 calwnijs tuis tutaturae defendat: te deniep taquam Her cales hydram contundat , ne atrum illud lingu* tu* ue nenum amplius in quenquam euomerc poisis . Judicet ergo boni ufri, urium tu perfidior in amidtia ufolanda, an ego liberalior in ea, quoad potui, conferuandaiutru tu leuior in maledicendo, an ego fortior in refellendo» Aperti fime Nifolium mentiri, qui dicat omnia mea feri ptamdediitorumefje plena. Caput III* Q Vod autem maledictionum tuarum excufatione aliquam qu*ris,dum eodem me crimine condem nas, certe facis, ut in hac re tibi propter impudentiam tu am minus irafcar.quippc qui tam aperte, tamcp maleuo “5 mcn tiaris , ut te omnes eruditi ridere merito pofsinr. Ais enim, omnia mea feripta referta efle mal edictis :cu aperrifsime coftet, me neq? in quotidianis fermombus, nea in’ldinfL« nrininm IJU; -m . rtt cxrpfo^rneaccuiafle no diffitear.Sed fortafle tufque tira eft imperitia) adhucignoras, aliud elTe maledicere! ahudaccufare.Accuiatio(ut/nquitCic.)crimenderide rat,re ut definiat, homine ut notet, argumeto probet,te Ite confirmet. Maledictio uero nihil habctnpofiri pr* ter co tumclia : qu* fi pctularius iacta f, ut in me nequiC lime tu reciiti , conuidum:fi facetius, urbanitas nomina tur . Qyidergo eft r Ais nihil a me fcnptum hactenus, quod non fit malcdicenrifsimum . at ego ribirefpodeo, teue mahaofc,uelimperitementiri : mahdofe, firem mtelhgis, & dedita opera tamen falfa in me conuida ia* ctas: imp ente ucr°,fi maledictione ab accufatione non dirimguis . Dico igitur , me nemini unquam inferiptis meis maledixilTe. Mitto enfm,memulta fcripfifle, qux adhuc uiderenonpotuifti, quoniam a me nondum edita 'fit fi i edita fimtrut, Paraphrafim in quatuor Ar/ftot. deCae> Io libros, atqj item in ciufdcin philofophi duos de Ge- neratione QC interitu , Librum de modo proficiendi in ftudijs , Librum de officio parentum & filiorum, Duos libros de rifii oratorio &£ urbano : Commentarios in li- brum de Perfecto oratore ad Brutum : Commentarios in Partitiones Ciceronis,atque in primum de Oratore: Commentarios in duos primos Georgicorum Virgi- lij: praeterea duodecim orationes diuerforum argumen torum, quibus nodum extremam manum addidi: Qua tuor praefationes, nonnullacp alia opufeula nondu per- fe<fta,in quib. omnibus no modo nulli maledico , quod nuquam feci , fed necp quenquam accufo. Videamus ea quaeiuuenili quodam calore , magis quam firmo iu- dicio , iam a me funt in luce edita: quae tu omnia tanqua malediccntiisimt uituperas , ut omnes maleuolentiam tuam agnofcmt Cum eilem adr»lpiccntulus,ac pene pu er , orationem eam quam habueram innupiijsPhilippi Sacci, Senatus Mediolanefis principis, emifi:quam plu fimi uiri dochffimi,ac tui loge diisimiles,ut ab adolefce te profe&am , ualde commendarunt : in qua praeter lau desipfius prinripis,8£ totius Senatus noitri,piobarc e- tiam conabar , feni homini ducedam uxorem eile. quid igitur in illa orationefuit, quod maledicum appellare poisis,cum inlaudationeiuafioncqj tota uerfete' Vides’ ne, ut primus foetus meus te uanum et mendacem & im probum efle conuiciatorcm oftendatr' Non ita multo poft exercendi fiyligraria , in aleatores declamaui:qua orationem meam, cum no ideo fcripfiiTcm ut ederetur, Francifeus Caluus, nimius rerum mcaru admirator, me infdente,tvpis fuis publicauic.fed tamen haec etiam ora Cio te plane mentiri clamitat : cum in ea nemini maledi- cam, fed . . W i ■+ • cam,(ed (uuentutem ab alea retrahere ftudeam, & detri menta, quae inde profidfcuntur, enumerem. Qyid ?in Dedfionibus contra Calcagninum, quibus Ciceronem defendo, poteft'ne quifquam aliquod maledicfhonis no tare ueitigium ? Fuerim fortafle uehemens Calcagnini repreh enfor, dC adolefcenriae feruor me paulo acriorem reddiderit : nondum enim (eptimum acuigefimum anu» num explera,cum id opus confoipfi: nullis tamen eum conuicrjs, nullis maledidtis ita exagitaui, ut tu praeclare cenfo r dC magifter morum me inie<flatus es.non belua, non beftiam , non (ycopbantam,non nebulonem , non temulentum , non ebrium , non uccordem, non attoni- Cum, non fanaticum, non Orefte inianiorem , non bala- tronem,non Bol anum, non (purd(simum,non afinum, non turpi(simum,non (celeratum appellam', no multis deniqj ^ijsminimeferendiscontumeltjsaffed: quibus tU nullas te r» tfoncyhabffefmtireSjin me uti non erubui fti. Scripft deinde Antiparadoxa: quae te ideo excrudant , no quia quifquam in eis Ciceroni maledicat,cum modeftiisime (egerant adole(centes,qui ibi loquuntur, leniterqj Cicc ronem acorfent, magis adeo utme ad reipondendum prouocent, quamut de Ciceronis maieftate quicquam detrahat, quod uel caeco perfpicuum eft : (ed quia uides inds,quamingemo(e multa dilputentur,hoctemale habet, hocte dies notfesqj diuexat, hoc dtpicp fecit ut inuidia difrumparis. Ecce autem anno fuperiere,in (e- natu Mediolanenfi , de mutatione nominis caufem di- xi: quae oratio mea eft in manibus, quam te Iegifle cer to fdo. quid eft igitur , quod in ea tanquam maledicum pofsis reprehendere, cum tota uerfetur in defenfione meaf nifi fortafle,quia fidem aduerfarijs at cp accufatori- b bus M feus meis , ut me defendam , abrogare contendo , putas ideo mc maledicum appellari polle. quod fi ita eft, non tantum artis oratoriae te prorfus ignarum efle/ed etiam omniiudicio carere, pcrfpicuum eft. Emifi tandem, iru iurijs 8C malcditftionibus tuis coacftus, Apologiam con tra te: qua pro meritis in me tuis, tecu egi quam lenifsi* me.necp ullum mihi dubium eft, fi qui&eam cum refpon fione tua comparare uoluerit, etiam fi mihi eflet inimi* cus,quinftatim iudicet, me fortem quidem & acrem in difputando/edmodeftum & lenem in accufando.te ue ro cum in metiendo uehementer impudentem , tum in maledicendo magnopere contumacem. Sed, his qug lunt extra caufam practermiisis,ita dccreui tecum manu confererc, non ut inordinatum ordinem feriptoru tuo-* tum fequar, fed ut ea primo difputem , quae mihi.& efle grauiora per Cefe } 8C legentibus utilioraatq? iucundiora tore uidentur.Itaq? prius ea quae de oratoribus, dialecfH cis, 5^ philofophis, non, tantum indocfte ,0; 4 etiam par- tim falfo,partim contumeliofe fcripfifti , quantum facul tas mea tulerit,accurate tratftabo: deinde etiam alijs c ri- minibus tuis figillatim refpodeboifi prius docuero , me Ciceroni femper amicum fuifTc,&ituquifsime Cicero*, maftigem a te appellatum. ..... \ lnAntipariaoxismenonexnteofenfuu>cutumfuiJJe 3 Jedex eorum opinione ,qui ibi colloquuntur : atq ; ibidem . meiniquifime Ciceromafligem i Ni^olio uocari. Caput I III. N Am quod offendere conaris, me no ex adolefcen* tium opinione,fed ex meo fenfu locutumin And paradoxisiineo tuam etiam impudentiam ud maxime patefacis. Quis enim epiftolam meamlceens, quam illi, operi prtefixi,no ftatim intclligit qug Gt lentendam ea? cum If cum clanTsimauocc tefter,me ludibimduhi cafti difpui rationem fufcepifle: 8 i ea lufione mea experiri uoluifle, quid pofsit hominumeotradiccndi cupidorum impro- ba loquaciras:* Qjrid^cum me Callidi, qui apudPla- tonem philoiophiam improbat , 8C Thrafymacho atqj Glauconi, qui apud eundem Platonem iufticiam darrM nant,hacinrecomparo:norincfentisimportunecomrf dator, quanti Ciceronem feriam : cum eum non magici ue re accuiari polle affirmem, quam philoiophiam , aut Iufticiam ? Quid^quod Simonidis prarceptum me fe- cutum dico, qui iubebat ut in omnibus rebus ludamus, n ffiil aute ferio agamus f.potin nc magis declarare , me no ferio Ciceronem impugnaflerQsridea collatio, qua fignifico me no minus peccare, fi Ciceronisrationes fa! fas efle credam, quam eos qui uel animum efle mortale, ucl nullum efle deum putant i quod tu cum ud non in - telligeres.iidt^tvii fiiuJirgnv fhuufjues : aish*ttion poflefimul flare, ut rationes Ciceronis falfas credam,8£ non ex meo fenfu feribam. Quod cum tibi conceflero, CuCtiam illud mihi concedas nccefle cftrfi Ciceronis ra- tiones ueras efle credo , me non ex meo feniu locutum* fed in Antiparadoxis ubicunqj me loquentem facio, Ci ceronem iniufte accufari dico : qua: res aperte dedarat, ea non exmeo fenfu ditfla fiiifle. Quidrquod in eade epiftola eos occulte mordeo, qui ueteribus contradice- re fludent, quacruntcp per aliorum ruinam emergere f quod tu cum clare poisis intelligere , cur a me duflu fit: maligne tamen conaris in me detorquere* Qy id de- niq; r' quod in extrema cpillolac parte Ictflores adttio- nco,ne quis temere Ciceronem a me refelli potuifle cre datrSunt ne harein ea epiftola, an non funt f Sino funt, ucre me accidas, iufte contra me certamen fufccpifti: b a fi funt. o * 111 ** maffc potiunt, quo te nomine sppdla [5, mendacem:* malignum f haec otnnia le* ^«X^^l^xittxiwinrnc meritis, temeraris f imiereomdu f vx * nc hzc quidem fatis naturae atque uolunnti* ciarn in<iicant * unum mihi nomen fufficere ui- ir*^ ■ C , niou 4A1UU mmc ui nae repmct , cur in me tam ii ^ , fe debacchatus fueris , niii quod inuidia profecfriis aris. Vides enim meparuo temporis fpadoid rri^ 4 e^partcaflecutu, quod tu toto uitac tuae curricu^ aU cx part* unquam aflequi poruifti: ut Cicerone, to p erfccff e imitari, at (altem adiimbrarequodamo- fi rt° 0 ^im.C^jod ipfum cum omnibus notum. efiepoC do S/ tu plane intelligas: occultum habere nonpotuifH. fie, ^ ^c,quicauidbonihabeo,fcribis a Cicerone didi* ^"•3- <3 uod fane libcntiiMinc fateor , 8c prae me fero , 8d ci * 1 ^L-jfcjUS lsetici)s incedo , cum hoc ab inimico dia 1 en* etii hac in re tibi gratias ingentes ago, eo quod tacere uel nolueris, uel non potueris, quod per tan ■** jji uidiae tenebras tamen agnouifti : me a Cicerone jriulta bona didicific. Qyodautem me ingratu, 5J- ^ 7 »ceromaftigcm uocas,no minus, quam in alijs om* ^ quae contra mc feribis , te improbe mentiri dico» ^ ofl enim commemorabo , me, cum iam feptem annos pU t>lice doceam, nullum unquam alium auctorem, poft J^ricirn primum, quo Virgihj Georgica dedaraui, prae* tcr Ciceronem aggrefium fuifle.non dicam, iam quater j rr»^ P u ^ Ic ^»quam fieri potuit accuratifsime, Cicerone faiflc laudatum s femperepuariato dicendi genere: pri* mo , cum cius orationes eflem interpretaturus , deinde a ciufdcm Tonica tum cumlibros de Oratore , po* * > ftremo Xf*' ftremo annopraefenti cum Partitiones interpretari cce* pi: quae praefationes in imridiam tuam apud me feruan- cur.non dicam, nullam efle Iecfhonem meam , in qua n5 iuuenes ad Ciceronis ledHonem , &C imitationem cxrf* tem.non dicam , in Dedfionibus quod fuerit meum de Cicerone iudirium:ubi poft praefationem , iit qua diuu nis eum orno laudibus , uerba haec cum aliquorum o£» fenfione poiui : Ego non aliunde iudico , quam ab uno Cicerone,latiniiermonis candorem at<£ elegantia com parari pofle. Haec, inquam , omnia praetereo , quibus fatis declaratur, quanti Ciceronem faciam, femperq; fe- cerim. V olo ut ipfa Antiparadoxa, propter quae me Ci- ceromaftigem auius es appellare, te iugulent: primo, quia in eis (aris doceo me Ciceronis eflemaximeftudio ium,& eius nominis amantifsimum : deinde, quod etiS inultis inlods eum magnopere laudo . Nam in praefer rione,grauiiapux »« T i o m nrrfledicotlibro fe» cundo^Romanae linguae parentem nomino : libro ter- tio, deum meu uocarenon dubito* ubi etiam hxc uerba funt: Magnu Ciceronis ingeniu, magna dodrina, ma- gna induftria.& paulo poft: Quantus die orator ubicpr quam eloques, quam grauis ? quam uehemens f quam iuauis^Qyid^quod eum no modo Latinis, fcd etia Gre- cis ommb.antepono^Hf cane tibi uidetur eius efle, qui Ciceronem damnet ? hpctine flmt Ciceromaitigis uer- ba^Sed eum, inquis, in difputando platoneatqj Arifto tele fatis inferiorem, quid tum poftea rFit'ne iniuria Ci ceroni, cum id de dio dicitur, quod ipie iua fponte pl uri bus in locis confiteturfSed de hac re copiofius infra iuo loco. Nunc mihi fatis eft oftendifle , mc necp ex fcn- tcntia mea locutum in Antiparadoxis, cum ubicp dcda jrem, quae dicuntur ab diis adolefcentibus , non tantum b i inCi- in Ciceronem, quantQm inme , Ckctonis amatorem di cr.necp merito , fed potius iniquifsime CiceromagifhV gcm, a tc,me appellari : cum ubicp Ciceronem fuipicii, uenaer, imiter , laudem, tueri ac defendere contendam, Confuetudinem e[je phdofophorum & oratorum, utucl „ per alienas perjonasyuel per fuas aliqua uitupe * rcnt,& eadem etiam po dea laudent: quod imperite inme Nifoliut reprehendit. Cap. V . A T uero, inquis , non conuenit prius offendere , ut poftea defendas : necp decet per alienam perfona quicquam uituperarc,quod deinde tu per tuam laudes* Cum quo tandem haec homo imperitiisime tediiputa* re credis c' nefas tibi mecum rem efle , qui paucis annis multo plura, quam tu toto uitae tuae tempore legerim, audierim, annotarim^nam tua icripta,praeter Cicerone, quem nunquam intellcxifti, tc unum £>iogenemLaer* tium , QC dementem illum Trapezuntium legi ile deda* rant : praeterea neminem. Meas uero lucubratiunculas cum omnes alias , tum ea praeripue, quae tu uituperas, Antiparadoxa, fi quis paulo diligentius legat , (aris in* telliget,non paruam in ic rerum 6C uerborum uarietate, docffrinam qj continere. Qyid ergo cft f' dico hanc anti* quifsimam tiiifte &C Graecorum & Latinorum confue* tudinem , ut exercendi ingenij gratia, ueritatiscp inda* gandae, de rebus omnibus inutrancp partem difputaret: oC quae fibi uidercntur,modo laudarent , modo uitupe* rarent.quod adeo clarum QC peripicuum cft, ut fere pro* batione non egeat. Qiiifquis enim apud Graecos Plato* nem, apud nos Ciceronem legit , is profecfto te infigni* ter delirare, facile poteft intclligere. Qyotenim res, 8C quam pra: clare modo perugoam perionam uituperan* tur I tuf apud Plafortem, modo peraltam laudantur 'Dam* nat in Gorgia Callicles,quanris eloquenti^ uiribus po> teft, omnium ingenuarum artium procreatricem philo* fophiam. ateamnon ita multo poft defendit Socrates. Iufticia in libris de Rcpublica, Thrafymachus & Glau* co quafi dcteftatur : at eorfi opinionem poilea Socrates refelht.Q^df quod Homerus apud euaem Platonem, modo de ciuitaterelegatur, modo fummis ad ccdulau* dibus extollitur f Quid .''apud Ciceronem , quo inge* nio, quanta dicendi facultate Lucullus Academicos in* fe<ftacur,ut eos defipere, delirare, furere dicati quo dein de acumine,qua copia, Luculli rationes ipfc Cicero fub uertit £ poterant igitur Academici eod^modo arm Cta cerone expofhilare , quo tu mccum : nempe , quod eos per alienam peribnam inquinaflct , ut ipie deinde uenta ens ablueret tanquam fullo. NiluTne te pudet, rjs dere^ bus meaccutare , quarum a uftores milii fant duo poft homines n«tos pfel tantffsiini, Fi ato atqf Ci'cer o?qu id c* fecundo de Natura deorum, an non rationem diuinam atep humanam Lucilius Balbus maiorem in modu com mendat: quam Cotta libro terno tantopere uituperar, utrem omnium pefsimam efle nitatur oftendere r cla- mes igitur licet , importunifsimum iycophantam fiiifle Cotta , qui rem ea , qua nihil in homine praeftantius eft, uituperare non dubitauit. Qyid f an non legimus apud Ciceronem , opus ab ipib funde confcriptum , qui Hor^ lenfius inferiberetur, quod opus iniuria temporum , (i* cut eiufdem au<ft oris alia multa , intercidit : in quo ma- gnopere per Horteniijperfonam philoibphia damna* retur,& ab ipfb poft ea Cicerone defendereturrAn non «adan harc mea caufa eft , aui per adolefcentes Cicero* ncmacc«fo,quem ipfe poftea defcndamdainne (enti*. b 4 ftolide, ftolide, iam' nfcuides , me grauifsimos hae in re , quam tantopere damnas, audores imitatum fmfle^Qyfd e» nim prohibet contra Tcm eam, quam maiorem in mo- dum obieruamus, acriter diflerererfi^quod ait Quinti- lianus ) pro falfis 8C pro iniuftis aliquando dicere, quo facihusca deprehendamus , dC refellamus ^Ncqj enim Carneades ille, qui Romae, audiente Cenforio Catone, non minoribus uiribus contra luftiriam didtur difleruif fe,quam pridie pro Iuftida dixerat, iniuftus ipfe uir fuiti neqj ego , fi per alienas perfonas Ciceronem accuiaui, quem deinde ipfe defenderem, ideo Ciceronis inimi- cus fum.Qyod fi, eum tam pauca legeris , (altem Craisi praeceptum illud, quod primo de Oratore pofuit Cice- ro, diligenter aduertifles : non h erde tam irneite , tamcp petulanter nefas e ile dixiiles , aliquem primo uitupera- re, deinde etiam eunde defendere, fic enim ait Crailus: Omnium bonarum artium feriptores ac dolores QC le* gcndi,S£ peruolutadt, dC exerdtatioms cauia laudandi, interpretandi, corrigendi , mtuperandi, refellendi. Pro Dij immortalesjfien nepoteftjUttamiupinus in legen- do fis , ut haec tam dara,tam aperta, tam mamfcfta non aduertas^Bxpergiicere tandem, &grauemiftum uctcr- num,qui te penitus opprelsit, excute. Non ne audis, ab optimo dicendi magifiro praeceptum dari, ut bonos au- rfores exerdtationis gratia uituperemus, corrigamus, refellamus r' Qyid ad haec contradid potefi r nihil (ane. Quid igitur ualet dia ridicula fimilitudo tua, qua fulloni autHippocrati fimile eum efle dids , qui defendit eum, quem per alienam perionam uituperat f' Non haec a no- bis aguntur,ut bonos au&ores inquinemus , aut uulne- remus , ut tu nimis infiilfepalsim obiecflas:fed ut ds aut accuiandis,aut defendendis, SCipfinos exerceamus , QC aliquod aliquod ingemj noffri /pedmeri alrjs edamus : 8£ deni- que, ut hac ratione ueritas fadlius clucefcat. Quid illis factes , qui oftentandi ingenij gratia, materias infames tnuffare uolucruntr' Hominem omnium nequifsimum Bufiridem , &£. fceminam impudiciisimam Helena lau- dauit Libcrates : quae adhuc orationes ambae leguntur* iancffifsimu omniu dC fapientifsimu uiru Socrate, longa oratione Polycrates uituperauit: utinterim tacea, alios caluitiu,alios quartana febrim, alios mufeam , alios ftul ticiam, exercendi ingenij gratia laudafle. Quin Alcida mus, rhetor antiquus,uita improbafle, mortem aute lau dafledideur. Semper enim hocrhetorib.coceflum fuir, ut 8C magnos uiros, fieres praeclaras, quotieseis place- ret, uituperando deprimerent : uiles autem 6C abiedos homines,resm uulgares, atep etiam lordidas, laudando fubleuarcnt. Qiibdfiferio did, quaecuncp ab aliquo di- cuntur, exifi i n w-n w ft rj cfwl w da mnatum a ClCC- rone credisr' quam enim acute, quam mgenioie,qua*m facete ius duile totum in oratione proMuraena depri- mit, p effundat, irridet r' cum tamen notiisimum fit, iu- ris duilis ftudiofiisimu fuifle CiceronemrQiiid^quod fnterdum eofiiem homines ex eodem loco modo lau- dabat Cicero, modo uituperabat .'■'nam aliquando ma- gno populi plaufa , M. Craflum proRoftris comenda uit,& eunde paucis poft diebus ex eode loco grauiter infecfiatus cft. cui cum Crafltis dixiffet,An no me nuper ex hoc lpfo loco laudaffi C Laudaui, inquit Cicero , fed tuc exercedi ingenij gratia, argumentu infame fampie- ram. Sed haec propria iemper fuit Academicoru 6C Peri pateticorum exercitatio, ut eandem rem modo uitupe- rarent,modo laudarent, modo accufarent, modo defen derent:quam te ignorare no mirum eff, quippe qui nec c. pidhrni 18 pictum quidem (quod aiunt) phdofophtfm unquam agrioueris. , Plane decipi Ni folium, qui dicat Ariflotelem non ut philofophum.fed ut perfectum oratorem a Cicerone laudari differendi principem appellari Caput Vi D ixerat in Antiparadoxis Antonius Comes, con- fobrinus meus,hacc uerba de Cicerone : Quantus ille orator ubicp , quam eloquens f' quam grauis^quam uehemens^quam iiiauisrtiam in ijs etiam qua: de philo ibphia tracftauit , maxima apparet eloquentia, fed pro fecfto quanto in dicendi facultate caeteris omnibus non Latinis tantum, fed etiam (meo quideiudido ) Graecis antccclluit, tanto in diflerendiratione Ariftotele,caetc- riscp Peripateticis inferior eft.quamuis enim de ea phi- Iofophiaeparte,quaeadmores honefte conformandos attinet, multa pr^clare icripidit: tamen rationes fuas ap probandi, atcj; alienas ic feliendi, Ia uUcm Ariftoteli ma- giftro relinquat, (ixas ipfe caufas forenies agat. Haec tu cum uerbalcgiiTcs, quibus ame pci* aliena quidemper- (onam , fed tamen ex fententia mea tantopere orna- tur Cicero, ftatim cxclamafti, magnam a me Ciceroni, cartcrisq} oratoribus iniuriam fieri , fi Ariftoteli,ac Peri pateticisin diflerendi ratione poftponantur: atqjhinc nacftus occafionem,in communem locum excurrifti, quo probare tcntares,dialcdticis &C philofophis orato- res in difierendi ratione fuperiores efle. quod quam in- fdte,quamcp imprudenter fit a tefacfhim , fequeti capi- te ftatim apparebit. Prius enim commentum illud tu- um euerterc conftitui : in quo cum negare non pofles, ab Ariftotele Cicerone in diiputandi arte fuperari, fin- gis ipfiim Ciceronem Ariftoteli non tanquamphilofb . pho , fed tanquam perfecto oratori palmam difierendi conce- - * *9 tone edef e . qua in re ( quod prouerbio di d folet ) fa- rnum fugiens, in flammam incidifti. Videris enim tam hebeti, tam qj tardo efle ingenio, yt dum amplificare Ci ceronis laudes quatris,eas uehementer imminuas. Drj boni quam iucunde, quamcp fuauitcr hac in parte cum quibufda amicis meis literatis hominib.risif Cum enim more tuo multa conuiriorum millia contra mefariofe congefsifles , propter ea quod ego Ciceronem oratori- bus quidem omnibus cum Latinis , tum Graecis ante- cellere dixeram, (ed in differendi ratione efle Ariftotele inferiorem: tandem concludis, Ariftotelcm non utplii lofophum,fed ut oratorem efle Cicerone fuperiorerru Dicas igitur mihi uelim difertifsime atq? acutifsimc Ci- ceronis patrone,utertandenoftrum magis Ciceronem laudat ? tu ne , qui nefcio quem fingis oratorem Arifto telem,quem ei longe praeponas: an ego qui omnium qui poft natog » uni,i> r d t or ffpT i' ncfpe illum ftcicrr^erteTiCicerofquod tu perperam fentis) Aritto tele,tanquam oratore inferior eft : no reefie princeps o- ratorum appellari poteflltacp tc patrono no modo do- «ftrinae atep excellentiae fu£ fines non ampliabit Cicero, fed etiam de ueteri,8<: iampride a plurimis illi concefla, poflefsione depelletur, atep deijcietur, Eftintermultos controuerfia , uter praeftantior fit orator, Demofthe- nesne, an Cicero : quoniam hi duo principes habentur eloquctiar:funt enim qui Demofthene, tanquam indi cendo grauiorem &C uehementiorem, Ciceroni praepo- nendum cxifbment.Ego autem cum*illis fentio,quiui- <ftum a Cicerone Demofthenem cotendunt. At tunc- fcio quo e gurguftio , noftro tempore nouus cenfor e- mergis, qui Ariftotele e philofophiae umbraculis in fb- \l & puluere educas , QC eu in eloquetia Ciceroni ante- c z ponas: * » 00 % ♦ ‘ *9 poMstquo /olicrctjtc atidfore, niaior Ciceronis laus ap parcat , fi non philofopho , fed oratore in diflerendira* rioneuideatur inferio&Qi^id ego tibi faciaNizoli , fi ta ofeitanter , tamcp difloluteres tuas tratfas , ut ab omni- bus merito rideri pafsisrut quamfirfcepifh caufam,pcr (ummarn imprudentia prodas ? ut dum unum Cicero- nis digitulum tutari uis,tu ipfe patronus cius, totum illi caput imminuas^Ego certe, quantum in mc eft,non pa tiar quoquam oratore Ciceronem inferioreuideri. Di- co igitur, atcpitadico, ut omnes literatos audire uclim, te plane mentiri, qui dicas Cicerone Ariftotclinon tau quam philofopho, fed tanquam oratori, diiputandi pal mam conccdere.atcp hoc oppono, magni quidem Ari- itetclem a Cicerone fieri, fed nunquam ut oratorem, ue rum iemper ut philofophum , in differendi rarionc fab- rilem QC copiofum.Poflumus'ne magis diflentire f' non ® opinor. Quid a go r quem huius jioftrnr controuerfiae arbitrum eligemusCEgo quidem (uide quantum caufg tneae fida)te hac in re iudice uti uolo: te ipfo iudice trin- cam nccefle efi,etiam fi tibi ilia diirumpatur. Sed quod adhocpropofitumatrinet,apud Ciceronem duo philo fophorum genera fuifle reperiorquorQ aJrj (olebant om nem orationis ornatu contemnere, quales fuerunt Stoi ci,de quibus tertio de Oratore Crafius ita ait : Accedit, quod orationis etiam genus habent fortaffefubtilc, 8C certe acutum, fed ut in oratore exile, inufitatu, abhorres /- ab auribus uulgi,obfcurum, inane, ieiunum. Alij uero graiies,copiofi,8Cprnatiindicendoeflcuoluerur, qua- ^ les Academici, Peripatetici femper exiftimati funt: • qui quamuis orationis aurea flumina funderent, non ta men in oratorum numero funt habiti : fed illam potius diflerendi fubtilitatem rationemep non a thctoricis pre .i>. ^ ’ ceptis. 7T t*ptis,fed ab ipfa philofophia ,bonarC omnium artium procreatrice fumpicrut. quod fane multis inlodsoftcn dit ipfe Cicero, fed aperriisime tertio de Oratore, quem tu locum, ficuti foles omnia, negligcntifsime percurri fti.ubifunt haec uerba: Sin aliquis extiteritaliquando, qui Ariftotelio more de omnibus rebus in utram cp fen tentiam poisit dicere, bC in omni caufa duas contrarias orationes pr^ceptis illius cognitis explicare, aut h oc Ar cefilaemodo dC Carneadis contra omne quod propofi- tum fit, dilferat, quiqj ad eam rationem adiungathunc rhetorica alum moremqj, exercitationem cp dicendiris fit uerus, is perfe<fhis,isiblus orator* AuaiVne hoclo co Nizoli,rationcm illam in utram cp partem difieredi, quae propria fuit Platonis, bC Arifto telis , caeterorumcp Peripateticorum , bC Academicorum , ab ulu rhetorico Ceparari ? fentisYie eum perfecfham oratorem ede, non qui tantum A «w** ^ a* nmh . r eh ii . c in utraq; poisit dicere,fcd qui ad eam rationem , rhe* toricum etiam ufum adiunxeritr' Nam quaero a te, quae fitilla ratio, quam ab ufu rhetorico feparat hoc loco Ci- cero^nonnc illa cft, quam in dialc&icis tradit Ariftotc les^non illa , quam nifi fumat a Philofophis orator, ex- celleve nullo modo poteffrScd Ariftoteles, inquis, per* fecfius eft orator. Qyid fi doceo ex Ciceronis fentenria, non modo non ede perfetfhim oratorem Ariftotelem» fed ne oratorem quidemfquid fi doceo, plane ab orato- rum collegio reijd atep deturbari , fententia Ciceronis, Ariftotelcm^quid dices ! an non te t an quam ineptum rabulam tuipifsime uicflum fatebere i Propoiueratin Bruto Cicero, Gr^cos qui excelluerunt,& Latinos om nes oratores rccefcrc. Graecos igit primo numerat,qua in parte nulla penitus Ariftotehs mentione facit; certe c 5 non * ■' r f '• r ^ ^ jtf&t it inon fine flagirio pr£termiftunis,fi(quod fu fingis) cum pcrfccfhim oratorem exiilimafletdmo uero ait, Socrate dC phfiofophos alios, ab oratoru genere abhorrere, cum enim Leontini Gorgie, Thrafymachi Chalcedoni), Pro tagorae Abderitae , Prodici Chij, Hippiae Elaei mentio* nem ferifier, addit haec uerba: Iis oppofiiitfefe Socrates, qui fubtilitate quadam diiputandi,refellere eorum infti tuta folebat uerbis. huius ex uberrimis Termonibus ex* titerunt dotfiisimi uiriiprimumcp tum philofophia, n5 illa de natura, quae fuerat antiquior, fed haec in qua de bonis rebus , &C malis , decp hominum uita dC moribus diTputatur,inuenta dicitur . quod quonra genus ab hoc quod propofuimus,abhorret,philofbphos aliud in tem pus reij damus: ad oratores, a quibus digrefsi fumus, re* tiertamur. His uerbis latis oltendit Cicero, Socratem, Platonem,Ariftotelem,cgteroscp philolbphos omnes, aboratomm numero Oparan dos Ouin etiam eodem in opere fetetur, magnam quidem utilitatem orator ia philofophia prouenire : led tame aliud efle philolbphi* ce, aliud oratorio more dicere.cuius haec lunt uerba: Quod fi omnia a philofophis cflent petenda, Peripate* ticorum inftitutis commodius fingeretur oratio: quo magis tuum Brute iudidum probo , qui eorum , id eft, exuetere Academia phflolbphoru fecfiam lecutus es, quorum in dotfrina atqj praeceptis differendi ratio coa iungitur cum fuauitate diccndi,3£ copia, quanquamea ipfa Peripateticorum, Academicorumcp confuetudo ia ratione dicendi talis eft , ut nec perficere oratorem pol* firipfa per fele , nec fine ea orator efie perfetftus. Volo igitur aduertas Nizoli , peripateticam dicedi rationem effc talem , ut ipfa per fele no poisit oratorem perficere*. Qyodfi dicendi ratio, quae oratorum propria eft: , Peri* patetico / « 9 patetico more tracftata , oratorem perficere ftori potelh certe Ariftoteles , Peripateticorum princeps , quamuis magnam dicendi rationem habeat, non poterit orator cfle perfecfhis : imo uero,tefte Cicerone , ne orator qui- dem eft. Nam in eo libro qui Orator inicribitur , plane ab oratorum collegio Platonem dC Anftotclem lciun- git, cum ita inquit: Carterarum enim rerum quae iirnt in oratore, partem aliqua fibi quiiq,’ uendicat : dicendi au- tem, id eft eloquendi , maxima uis ioli huic conceditur: quanquam enim dC philoiophi quidam ornate locuti iunt(fi quide 8C Theophraftus diuinitate loquendino- men inucnit , &C Ariftoteles lio cratem ipfum laceisiuit, Xenophontis uoce Muias quafi locutas fcrunt:- 8 C longe omnium quicuncp icripierunt,aut locuti funt, ex titit dicendi copia, &C grauitate princeps Plato ) tamen horum oratio ne® neruos,ne® aculeos oratorios aefo- rcnfcsiialu*-®^T!Sr^^ criimuerbis p hi lofophos ab oratoribus diftinguit. Sed quid exem- plis opus eft^cum hoc aperte.conftct, nunquam ut ora- torem, ied ut phfioiqphum in dicendo grauem S£ poli- tum, Ariftotclem a Cicerone laudari [f Quo magis irri- denda eft improbitas tua, qui tam peripicue mentiri air- deas.Nam illi ipfi lori quos tu dtas, contra te fadunt:ut paulo poft audies.Quum enim Ariftoteles in omni phi lofophiac genere ueriaretur,nihil fibi praetermittendum efle ceniebat,quod ucl ad rerum cognitionem, uel ad ftrr monis elegantiam pertineret. Itacp non , ut quidam alrj philofophi,penttus eloquentiam contcmpfit:ied(ut ait Cicero libro Rhetoricorum fecudo)nonnullam rheto- ricae quoq? arris fibi curam aftiimpfit. Qpare iuam do- cendi rationem ita diftribuit, utmaturina temporare- bus obfcuris,& ab ipfa natura inuolutis impenderet, ho - V - • /c 4 risue- * # r{sueropomcridiaiii’s difdputos Tuos in docendi prae- ceptis exerceret, ac primo quidem difputationes fiias rhetoricas a caufis forenfibus QC ciuilibus ad inanem fer morus elegantiam tranftulit ,uttantum caquceadelo- curionem attinent, adolcfcenribus traderet, pofteauero cum florere ITocratem nobilitate difcipulorumuideret, quada inuidia atep aemulatione dutft us, mutauit repen- te totam formam difciplinae illius fuae, quainrhctorids exercitationibus antea urifolebat.Dequo itaQuinri- lianus libro tertio : Nam & Ifocratis prneftantifsimi di- fcipuli fuerunt in omni ftudiorum genere : eo® iam fe- niore ( oesuum enim &C nonagefimum impleuit an- num ) pomeridianis fcholis Ariftoteles praeripere artSfr oratoriam caepit,noto quidemillo(uttraditur)ueriu ex Philocfteta frequenter udis , fity^ov atoimv ,Ksut ixv A iyuv. Haec quidem ita de Ariftoteletraduntur.Sed fi quaeras a Cicerone, uter praeltanrior fuerit orator, Arf - iioteles^cAnHbcrates f ftatimrefpondeat, ne compa- randum quidem Ariftoteleminoratoria facultate, cum Ifocrate : iiquidem Ariftoteles haec praecepta rhetorica more quodam phdofophico tratftauit , atep ea caufa tau tum , ut rerum cognitionem cum orationis exercitatio- ne conitxn geret. Ifocrates ucro , totus in dicendi eratihi dio dC praeceptione occupatus:quod libro de Inuentio- ne fecundo tradit Cicero. Sed locum obijds ex tertio de Oratore , ubi Craflus do<fto oratori palma dat. quid autem hoc ad propofitum noftrurac' Ematur ne hac dc: caufa, ut Ariftoteles dotftus fit oratotfnori ne aduertis, , quid ibi. Craflus difputet r' uult enim rerum dotfrinanii cum fumma eloquentia coniungi: ut perfetftus ille ora- tor fiat, qui necp unquam fuit, necp futurus eft- Compre • liendebat enim animo Craflus, id quod etia in Oratore adBru*- ad Brutum Cicero facit , imaginem <juandam fummac perfectionis inhomine:cuineqj ad intclligcndum,ne<p ad dicendum quicquam deeflet,qui lapientia eloquen* tix coniunctam haberet : 6C ei fiue orator , (lue philofa* phus diceretur , palmam ede dandam dirit.itacpuerba illa poiuit:Quorum fi alterum fit optandu, malim equi dem indiiertam prudentiam, quam ftultitiam loquace, fin quaerimus,quid unum excellat ex omnibus , docto oratori palma danda eft. Vides'ne, fi ieparantur rerum cognitio, 8£ eloquentia , longe pneftantiorem fore re* tum cognirionemdi uero conjungantur , doctum ora* torem,hoc eft,phiIoibphum oratorem ( ut etiam tu in* terpretaris)excellerer/ed qua de caufa excellitfnon cer tc propter dicendi copiam, quae a cognitione rerum fe* parata,ftultitia loquax appcllaturrfed propter ipiam re rum doctrinam , 8C propter moderatricem rerum om* nilim iapientiom* aw t cmli octoco-mbeg,utat> tendamTaphilofophis eloquentiam conternniinonui* deo, quid hoc ad cauiam faciat. Quid enim refert, quod aliqui philofophi contemnant eloquentiam , &C orato* res fieri nolintddcirco'ne uinces , eos in difierendi iub* tilitate efle oratoribus inferiores f Sed de hac re nondu eft dicendi tempus . uolo enim prius eiloco reiponde* re,quofcribit Cicero,foh'tum Ariftotelem,nonad phi* lofophorum morem tenuiter difierendi, fed adeopiam rhetorum , in utracp partem adolefcentes exercere: qui fane loais iententiam meam non modo n5 impugnat, led etiam uehementer corroborat. Concedo enim, Ari* ftotelem iri dicendo reliquis philoibphis longe copio* florem QC acutiorem fuifle;ied tanquam oratorem a Gi* cerone difierendi principem appellari, non concedo* nam fiita.eflet, etiam oratorum princeps ab eodem Ci* d. cerone: ccrone diceretur: qaod tantum abeft a ucritatc, ut eunt (quemadmodum fitpra docui ) in oratorii numero Ci- cero no habeat, tu uero tam pinguem habes intellectu, ut Ciceronis uerba no intelligas: quippe qui exiftimes, de Ariftotele phdofopho didtum illud a Cicerone firil» Te, cum dilputationes luas ad inanem Termonis elegan- tiam tranftuliffet. qua in re fatis ofeitationem tuam mi- rari non polium, qui tantarum rerum repugnantia non aduertas.Nam fi philolophi (quod ais) omne eloquen tiam contemnunt , quomodo luas dilputationes ad in» anem Termonis elegantiam transferuntrRepugnant e» nim haec omnino : negligere prorfus eloquentiam , & tantum Termonis elegantiam quaerere, quam fi repti» gnantiam non uides, nihil penitus uides . DiTcc igitur, quantis in tenebris uerlere:ut tandem aliquando de ijs rebus quas non intelligis,garrire delinas. Ariftotcles enim luas dilputationes in duas Icholas diuilerat:matu tinas,S£ pomeridianas. in matutinis Tcholis de i cru co- gnitione diTputabat,8£ caftudioTe omnia quatphiloTo» phum intelligerc decet, pertractabat : in pomeridianis autem, de rhetoricis praeceptis differebat . quam quide Ariftotelis conTuetudine , Aulus Gellius libro xx.cap. iiij.erudite lane atep elegater hisuerbis cxprcTsitiCom» mentationum luarum , artium cp quas difapulis trade» jbat Ariftoteles philoTophus,Regis Alexandri magi» fter, duas Iperies habuiffe dicitur: alia erant qua: nomi- nabat alia quae appellabat ootpi W- vg. dicebantur,quacadrhetoricas mcditationcs,hculta- tem argutiarum, ciuilium rerum noticiam c5ducebant, autem uocabantur , in quibus philoTophia remotior, lubtiliorcp agitabatur, quater, ad natura: con» templationes,diTceptationes'uc dialecticas pertinebet. huic hafcdifciplirt*,qiramdixi Sc^odfitivxHV , tempus exer- cendae dabat in Lydo matutinum : nec ad eam quen- quam temere admittebat , nifi quorum ante ingeniuip, &C eruditionis elementa, atq? in difeendo ftudium,labo remcp exploraflct.illas uero eodem in loco ue fperifadebat,cascpimlgo iuuenibus fine deletfhi da- bat: atep eum <Aa\ivbvmU.Tnc tu» appellabat, illum alteru fupra itoStvov : utroq? enim tepore ambulans difierebat* H*c Gellius. Cum igitur in rhetorids praeceptis ado- lefeentes exercere coepiflet Ariftoteles , ds primo tan- tum elocutionis praecept£tradebat,8£ ea quae ad fermo nis elegandam fpetfareuidereturrpofteauero Ifocratis gloria motus, caeteras etia rhetoricae partes, hoc cft , in- uenrionem, bC diipofitione oratoriam, ample<fii coepit, bC iuuenes ad forenfes caufas praeparare. Hoc eft igitur quod ait Craflus , Ariftotelem iuas diiputationes pri- mo ad inanem-finiuuufe elegantiam iVauftuliflc : nccp de matutinis, hoceftdephilofophiris diiputationibus intelligit(ut tufortafle falfo fomnias)fed de pomeridia nis,quib.rhetorica praecepta docebat. quare noli poft- hac tam ofdtantcr,quosnonintelligis , locos interpre- tari uelle. Qyod autem efle morem Phdofophorum, ut tenuiter diflerant, ait Cicerornonuideo, curhoc a te uitio philofophis detur, fi contracfiius bC prefsius difle- rant, quam oratores : cum praeferam phdoibphiratioa num momenta potius , quam uerborum copiam quae- rant: bC non cum populo, fed cum erudiris difpu- tent: oratores autem uulgares impius opinio- nes fequantur, bC imperitae mul- titudini placere ftu- deant. d a Nulla r n Nulli ratione probatum M^oho^uod temere prwofuerat , offla» res in differendi ratione diale fticis & phlofophis efle longe fuperioresquod aperte falfum efje often- ditur. Caput VI I. V Enio nunc eo,quome fine caufa,contracpuolun> tat em meam , tam ftudiofe , tamcp cupide uocas: perinde quafi aliquidhabeas,quod aut reconditum fit, autfirmuadiftam foliam opinione tua coprobandarru proponis enim arrogarer faneatep temerate probaturi! oratores in differendi ratione non folum non ede infe- riores dialecticis 5>C philofophis , fed etiam longe fupe- riores.deindecumad huius propofirionis tuae proba- tionem tibi ueniendum eft, meras tantum nugas, QC Si- culis(quod aiunt)gerris uaniores in medium adducis: neqj ullum prorfus eiufinodi argumetum habes, quod mediocriter iftud propofitum tuum affirmare, aut fu- ftentare pofsit. Primo enim Platonem SC Ariftotelem, quoniam eos differendi principes foiffe perfpicuu eft, a philofophorum numero conaris abducere , oratori- bus aggi egareiquod quam imperite, quamqj inepte fo cias, fatis a meiam fuperiori capite declaratum eft. dein de unum tantum addis argumentum, a difertorum no- mine fomptum, quoniam oratores diferti uocantur,phi lofophiuerononitem : at<£ itarem tibiconfectampu- tas.nihil enim aliud penitus habes. Ettantus oratorum patronus, in tam illuftri tamcp graui caufa, nihil prorfus excogitare potuifti, quod fcntenriam tuam reddere pro babilempoffetrfeduix a uetemo grauatum caput attol lens, & manibus fomnolentos oculos fricans, tali ; argu- gumcittoin excitatos QC uigilates dialecticos inltn gis: oratores diferti uocantur,philoiophiucro eruditi cx do <ti;ergo in diflerendi ratione philolophis oratores lon- 'fcefimc excellentiores, O' miram, & acutam^ fubtk lem contra philofophos difputationcm tuam Nizoli, qua: uel Chryfippum ipfum omnmmm differendo fub cilifsimu,fi reuiuifcat, facile perterrefecere pofsit. Qyid ais^oratores funt in ratione differendi philoiophis fa- periores.itaaisfquade caufa quario? quoniam orato- res diferti uocantur:philoibphi uero non diierti,ied eru diti,8C dodi nominantur. Audio, quid tum poftearpo- tes'nc hoc idem altjs aliquibus rationibus confirmaret Non, inquis: nam hoc ert uallum meum, haec turris, hic cumculus,hoc tormentum, hicaries:hoc denicp totum inftrumentum bellicum, quod ego pro oratoribus con- tra philoiophos apparaui:fi fuo fe nomine oratores de- fendat,^ philofophos eucrtat.Sed quid feries, fi tuo te gladio iugularotiacebis ( ut opinor) iftKgdr &Ttav , quod dici folet.Dico igitur, iftud argumentum tuum, a nomi ne fumptum,<iuo d ( ur ali ae d ix im us) omnium lcuiisi- mum eft,mmtonlagis pro philoiophis , qua'm pro ora- toribus facere: atep offendere, philofophos effe oratori- bus in differendi ratione iuperiores. Nam Oratores di- ferti tantum uocantur, eo quod populariter differant: philofophiuero , docfiiSC eruditi , propterca quod do- de QC erudite diflerant.Potes'ne dicere, hoc no effe con ledanum i quis negare audeat , longe fubtilius dC acu- tius eos diflerere poffc de omni re propofita , qui dodi fint,8C eruditi,quam qui populariter tatum cliicrti finte* an adeo craffiis QC pinguis es, ut quae ex oratore Cicero nisuerbadtafti,nonuideas aperte contra fententiam tuam fecere.^quid enim ait Ciceroflta, inquit, 5>C dodis eloquentia popularis , dC difertis elegans dodrina de- fuit. Hac igitur ratione necp philofophos, necp oratores perfede eloquentes fuiffe demoftrat, dodis enim, hoc d i eff eft philofophis,eIoquentiam popularem adimit,do<ftrl nam elegantem attribuit: difertis ucro , hoc eft oratoria bus,doC?rinam elegantem adimit,popularem eloquen tiam attribuit, quo Ht,ut in differendi ratione tanto fint oratoribus excellentiores phiIofophi,quantoelegans docftrina populari eloquentiae pracftat Eodem modo cum ait Cicero , aliam ede eruditam , aliam popularem oratione : oftedit,ab eruditis & philofophis longe fub- tilius,quam ab oratoribus difputari.Quidrquod in ex- ordio librorum de Oratore tradit , nihil quod ad difle- rendirationem attinet, a philofophis fiiiffeprartcrmik furnacum ita feribit: Nccp enim te fugit , laudandarum artium omnium procreatricem quandam & quaii pa- rentem, eam quam <piAoac(pixv Grxci uocant, ab homi- nibus dotftifsimis iudicari:in qua difficile eft enumera- re, quot uiri quanta fcientia,quantacp in iuis ftudrjs ua- rietate 8>C copia fuerint: qui non aliquain reunaiepara- tim elaborarim, fed omnia quaecuncp eflent , ucl 1 cien- tia: perueftigatione,uel differendi ratione comprehen- derint. Quid^quod ait in eodem exordio,maximum in dicendo uitium efle , a uulgari genere orationis , at<$ a confuctudine communis fenfas abhorrerer 1 ut ne fubti- * liter quidem, etiam fi fciat,diflerere polsit orator, nifi in maximum incidere uitium uelit. Verum ut hunc nodu, quam fieri poteft, breuiter QC accurate diifoluamtis : il- lud a nobis primo propofitum fit, cum dicimus philofo phos oratoribus in diflerendo fuperiores efle , nos non de illis oratoribus aut philofophis intelligerc , qui tan- tum intelligentia SC cogitatione perfccfti finguntur , rc uero ipfa nunquam fuerunt, necp efle poflunt, qui re- rum omnium maximarum fcientiam coprehenderinf, dC omnem fapientiam cum omni dicendi copia copu- larim: u larinfcfed de diis, qiriphilofophomm & oratorum no* nunc communiter appellantur: quales fuerunt e philo* fopliis , Plato , Xenophon , Ariftoteles , Xenocrates, Theophraftus:ex oratoribus, Ifocrates,Demofthenes, Lyfias, Demades, Aefchines. nam quamuis Suilli philo fophi nonnullam eloquentiae curam habuerint, & hi o* ratores aliquam philofophiae operam dederint, ut In di ccndo copiofiores chentrnon tamen ideofequetur , ut autilliphilofophi(quemadmodum tuexiftimas) in o* ratorum numerum cooptari debeant, aut hi oratores in philofophorum.Qyod fi aliquis exiftere pollet , qui omnem phdofophorum docfhinamcum pcrfecflaelo^ quentia comprehcnderet,quodM. Antomus illedifer tusuixDeoconccilum ede dicebat: non eft dubium, quinis unus ex omnibus plurimu excelleret , fiuclum* mus phdolbphus,(lue omni laudum genere cumulatus cerator dicer emr; atque hufcftne cJubltatloftefquod ait Craflus") palma danda edet. Verum quia nemo talis un quam fuit,neqj fortade futurus eft : illam formam , flue idaeam perfecdi oratoris aut philolbphi relinquamus: ex ijs qui philolbphi,^ qui oratores nominantur, ui deamus utri tandem fint in diflerendi ratione fuperio* res. Ac primo quidem, neinuocabulum aliqua cadat ambiguitasjuidendum eft, quid apud Ciceronem dif- ferendi ratio fignificet. Dico igitur , a Cicerone triplice diflerendirationem poni:unam, prellam bi fubtilem, quae eadem Dialectica dicitur:alteram, eruditam &C co piofam,quae rhetorica philofophorum , bC elegans do* dirina uocatur: tertiam , popularem , bC hominum opi* niombus accommodatam , quae rhetorica forenlis , bC popularis eloqucntianuncupatur.quaemea diuifio,Ci* c eronis eft auctoritate comprobanda , qui fecundo de ' .v ’ . Rnibus Finibus ita fcribit : Rhetorice fgit nos mauis,quam dia lectice difputarer quali uero perpetua oratio rhetorum folum, non etiam philofophorum fit. Zenonis hoc elt Stoici , omnem uimloquendi,utiamante Anitoteles, in duas tributam efle partes, dicerc.rhetoricam palmae, dialecticam pugno fimilem efle dicebat: quod lamis lo querentur rhetores, dialectiduero comprefsius . obie. quar igitur uoluntati tuar,dicamcp,fi potero, rhetorice: fed hac rhetorica philofophorum, no noftra illa forenti, quam neceiTe eft,cum populariter loquatur , elTe inter, dum paulo hebetiorem. Hactenus Cicero, quo m loco profecto uides,nifi penitus caecus es, uera efle diuilio. nem noftram.Nam primo ponitur dialectica , quar co. prefsius diflerat: deinderhetorica philofophorum, qug erudite quidem, ficuti dialectica, fed latius & copiofius loquatur : poftremo rhetorica forenfis , quar populans ec paulohebetior fit. Qy ar cum ita fint , in prima atque infecunda diflerendi ratione, dico philpfophos orato, ribus efle longe fuperiores:intertiauero,eofdem philo fophos oratoribus ideo cedere, no qina fuperiores efle no facile pofsint,fi fe in ea exerceant, fed quod eam co. cemnant, at® indigna homine fapiente judicent. Ac de prima quidemno dubitl eft, quinphflofophis oratores ' cedant, ac praecipue Stoicis , & qs qui dialectici uocan. - tur:quorum acumen multis in locis admiratur Cicero, ut in Bruto: Omnes fcreStoid prudcntifsimi funt in dii ferendo, iden arte faciunt. Etfjaulofuperius de Rutilio • dixerat:Panetq auditor prope perfectus in Stoids,quo » nim peracutum , 8C artis plenum orationis genus cir, fed tamen exile, nec fatis populari aflenfioni acco mtno • datum. Horum igitur dialecticorum acumen oratores non agnofcut.itacp fecundo de Oratore, M,Anmmus, , II Stoicorum hanc difdpIinam T tanquant ab eloquentia populari abhorrente, improbat: Vides^ne, inquit, Dio genemfuifle,qui diceret, artem fetradere bene difleren di, & ueraac falfa dijudicandi, quam uerbo Graeco <flc- AWix» appellar etrEt quae feliuntur, multa cotra Stoi- cos. De fecunda diflerendi ratione te cu mihi tota con trouerOa cft, quae multis nominibus a Cicerone appel- latur.modo enim rherorica philoibphorum didtur , ut fecundo de Fimbiwrmodo lub tilitas diflerendi , ut pri- mo de Oratorermodo diligens ratio diflerendi , ut ini- tio Topicorunumodo elegans dotfhina , ut in Oratore ad Brutum : modo rado de omnibus rebus in utramqj ientenriam dicendi, ut tertio deOptore; Sedquocutn modo appelletur,dico , in ealonge oratoribusantecei- lexc philofbphos.primo, quiaphilofophi fuerunt eius au<florcs,& inuentores : deinde, quia Cicero, qua au- df ore ambo nitimur, non oratores , (ed philofbpfios in liac ratione diflerendi' principes- agnolat. ut tertio de Oratore.Qyorum princeps, inquit, Socratesfbitiis qui omnium eruditorum teftimonio,totius« iudicio Gre- ciae,cum prudentia, & acumine, 8C uenuftate,&iuBtiii- tate, tumuero eloquenti a, uarietate, copia, quam ie coit que in partem dediflet,ommum fuit facile princeps. Ini tio T opicorum: Cum omnis ratio diligens diflerendi duas habeat partes , unam inueniendi, alteram iudi- candi : utriufque princeps ( ut mihi quidem uidetur) Ariftotelesfint. Primo de Oratore Gradus: Sed fime audient', inquir, quoniam philofbphia in tres partes cft diftnbuta , in naturae obfonitatem , ia diflerendi iiibtilitatem , in uitam atque mores: duo illa relinqua- mus, ldque largiamur inertiae noftrae: tertium uero, quod femper oratoris fuit, nili tenebimus, nihil ora- e tori. tori, in quo magnas ede poisit, relinquemus. Secundo de Oratore,M. Antonius : Carneadis uero uis incredi- bilis illa dicendi, & uarietas perquam eflet optanda no bis,quinullaimquamin illis iuis diiputationibusrem defendit, quam non probari tinulla oppugnauit, quam non euerterit. Hacc eft iila Peripateticorum QC Acade- micorum diflerendi ratio , cuius gloriam philofophis Cicero non inuitusconcedit. At, inquis, Cicero nullo modo pati uult, ut orator philofopho fuccumbere dica tur.QC fi fuccumbatjdidtilJum qui uincit, non phflofo- phum cffe,fed oratorem meliorem. Imo uero nuiquam hoc Cicero ex lententia fua dicit,fedubiqj diflerendi fubtilitatem philofophis attribuituerum tertio de Ora tore, Catulus Craisi quodammodo iententiamcopro- bans,qui oratori fumma omnia tribuebat, contra Plato nem audet infurgere, qui Leontino Gorgia patrono, fcripftt oratorem philofopho fuccubuiflfe : atqj ait , aut nunquam fuifle ui<flum.a Socrate Gorgiam , &C illum Platonis fermonem nonefle uerunuautfi uicftus fuit, e- I o quetiorem fuifle QC difertiorem Socratem. quodejui- dem hatflenus admitti poteft.Scd id quod fequitur,<o- tum eft Crafsi auribus datum ,-quandoait:Et ( ut tu ap- pellas ) copiofior 8C melior orator. Concedi enimpo- teft , Gorgia Leontino Socratem eloquentiorem & di- fotiorem fuifle : (ed ideo tamen non iequitur , eundem oratorem fuifle meliorem: cum prariertim ipfeSocrates maximefemper oratores infetftatus fuerit, ut apud Pla- tonem multis in locis uidere licet : QC iftam popularem eloquemiam,quauna quicunque fuerunt in oratorum numero, femperprarftiterunt , magnopere contempfe- rit.ut tertio de OratoreCrafliis : Inuenti funt , qui cum ipQ do (ftrina dC ingenij s abundarent, are autem ciuib. 1 i ^ ati^gocfjs mimi quodam iudicio abhoirereftt:hane~ dicendi exercitationem exagitarent, atep cotemnerent, quonim-princeps Socrates tuif.Quidr quod primo de * ' *<|j Oratore M. Antonius aperte contra hanc Catuli fav tentiam ait, Socratem nullam aliam ob culpa fuifle con demnatum,nifi propter dicendi inicitiamf' quia Icilicet ab ifta qjatoria dicendi ratione lemper abhorruit : arqj ita in iudicio capitis pro feipie dixit, ut non iiipplex aut reus, feci ut magifter aut dominus uideretur efle iudicu. • quin etiam cum ci feriptam orationem difertiisimus o- rator Lyfias attiiliflct,qiiam,li ei uideretur, edifeeret, ut ea pro ie in iudicio uteretur : non inuitus legit , Qt com- modeferipram eiTe dixit,fed inquit: Vtflmihi calceos, Sicyonios attulifles,no uterer, quauis eflent habiles, fiC apti ad pede, quia no eiTentuirilesrfic illa oratione difer ta fibi &C oratoria uiden,forte&f uirilem no uideri.JNon * *git habitus eftunqua orator Socrates , fiquideLvflas er lcripfit oratione, qua pro feiniudicio uteretur.quod i: feciflee, b in oratorum numero Socrate® WmetQiiid ergorSocratcsnon fuit eloquensCno cer- P 0 ? 11 ^* eloquentia uerba fanamus , aut de illa perfecto eloquenti* forma , quae ammoatc&intclli- gentia comprehendi poteft,& innullounquam homi- ne reperta luit, de qua loquitur in exordio librorum de Wiatore Cicero, cum ita ait: Ac mea quidem lententia- nemo poterit efle omni laude cumulatus orator, nifi c- m omnium rerum magnarum atep artium (cientia con- iecutus : oC quam animo uidebat M. Antonius primo de Oratore, cumita dixit : Tume» ego hac eadem opi- nione adductos, fcnpfi etiam illudin libello, qui me im pmdente & inuito excidit, &: peruemt in manus horni- num : Dilatos me cognoflc nonnullos, eloquentem c a adhuc i adhuc neminem i quod eum ihtucbam difemrm , poflet fatis acute atcp diluddcapud mediocres horni# pes, ex communi quadam hominum opinione diceret eloquentem uero,qui mirabilius 8£magnificentiusau# gere pollet at(p ornare quae ueHet,omnescp omnium rerum quae addicendum pertinerent , fontes animo ac memoria cotineretHoclanc modo necp Socrancs , ne-> que quifquamaliusfuitimquam eloquens, qui dC illam popular emeloqu en tiam at$ oratoriam^ hanc philo fophicam doftam 8 C eruditam perfefte coniunxeriu nam Socrati,Pla toni, 8£ Ariftoteli, quiprindpes phdo fophorum Tont jjopiriaris eloquentia defuit: in Demo# fthene uero,atcp Lyfia,qui principem inter oratores lo cum obtinent,do<ffcu11a QC erudita phdofophorum clo quenria non fuit . quod ijs uerbis in Bruto docet Cice- ro, ubi de Academids &C Peripatetids loquitur: Nam utStoicorum aftritfior eft oratio, aliquantoqj contra# «fHor,qaamaurespopulirequinmt:ficinoramJiberior dC lxtior,quam patitur confuetudo iudiciorum SCfori. Quis enimuberiorin diccdoPlatoner Iouem ficaiuiii philofophl, li graece loquatur, loqui . quis Ariftotele neruofior,Theqphraftoduldorrte<fMtauiflcPlatonem ftudiofe,audiuiUe etiam Demofthenes didtur: idqj ap paret ex genere & granditate uerborum.Didt etiam in quadam epiftola hoc ipfe de feie : ied 8£huius oratio in philofophiamtranSlata pugnador(ut ita dicam)uide# tur, SC illoramin iudiria pacatior . Harc Cicero. quibus oftenditur,neqj Platonem 8C Ariftotelem poifedid o- ratores,neq? Demofthenemphilofophum. Attamen oratores uis in differendi ratione philofophis eiie lupe riores.qua de cauiadam enim mihi tecu preisius agen- dum eft.ud apud quos habetur fuperiores t num apud crudi# «maftos, ftn apud imperitam multitudinem fft apud imperitam multitudine dids, nihil tecum pugno: quo# niam(ut ait Quintilianus ) pleruncp fit, ut indoli uul# go &fngenioiius &C copionus dC fortius dicere uidean cur: quod iudido male iudicantium acddit, qui maior e habere uim credunt ea,quacnonbabent artem. &C ideo copiam habere maiorem indocfti uidentur,eo quod di# eunt omnia, docffis eft££elec$io,& modus: quod etiam AriitotelesRhetorfcord ad Theodectem libro ‘Tecim# do confirmat itacp, ait Quintilianus, ingenioli uocen# cur ut libet, dum tamen condet, contumeliofefic lauda ri difertum. Vides igitur , hac in re magnam a te eoo* ■ cumeliam oratoribus neri, fiideo philofophis eos fupe# riores ede dicas in diderendo , quod magis uulgo pro# bentutfRedat igitur, ut apud eruditos fuperioresha» beantur, fed quis hoc affirmare audeat , qui iaat orato# r is omnem a<ftionem debere ede popularer quar (quod . fecundo de Oratore M. An tornus ait) mendado nixa fit, quae ad frientia non iaepe perueniat, quae opiniones hominu, 8C faepe errores aucupeturr' philofophos aute diligeter 6C erudite differ ere , 8C in omni re , quid uerfi, quid fidium fit exquirere , dC quid recffu in oratione pra# uum^ue, quid consentiens, qiridrepugnansr Praeterea 'quis ntfdt,oraroresprobibiIia maiori ex parte tantum (equi ? quemadmodum odendit Ariftoteles primo lt# bro Rhetoricorum adTheodecffe, cuius haec iuntuer# ba:tsi^’ ij meiHM «A/mc / wr nfiiiMwnf ro» 7n ^xvoif:Rhetorica,inquit, facultas ed fpecfiandi quid in quacp re probabile fit. & Cicero , qui rhetoricae dne «de dixit, perfuadere dieffione. Phdofophi uero ( quod inPoderioribus docet Aridoteles ) diflTeredirationem luam ducunt ex proprijs,ueris,n€cedarijs, medio caren c 3 tibus, tibus,ct caiifis conclofioms: quoniam (ut in Oratore Brutu ait Cicero) docendi caula,no capiendi loquutur. Qlianto igitur propria communibus , uera fald s,neced- . faria probabiIibus,cole<?laria captionibus praedant: tan to phflofophi fune oratoribus in differendi ratione fupe • riores. lam uero materia , quam tratflat , Qt in quaueria tur orator, nihil aliud ed,quam hominum asiones , QC opiniones , & iudicia.unde tria caularum genera finxe* , runtrqfiorum primu,quod adagiones attiner,dcmoru k ftratiuum : altcru , quod ad opiniones, deiiberatiuum: tertium, quod adiudicia, iudiciale nominarunt, quibus j inrebus omnibus cafus & fortuna dominatunquofit, ut de tjs nulla prorius haberi fcientia pofsit. At uero phi, lofophus rerum caulas , bC immutabilem atep aeternam leriem , ordinem qj naturae perlcrutatur , St ea quae a cx* fus fortunneqj temeritate penitus didunclalunt,quar6| .perpetua funr,atcp conflantia, necp ullo modo aliter fele habere podiint: quorum omnium rationes ita dideren» do explicat ,ut non homo loqui , fed ueritas ipfa uei ba fecere uid ea tur. Ex quo perfpicuum ed, quantum orato ri philofophus antecellat. Qyid,d ad perfonarum con tentionem ueniamusr' uelim erum mihi dicas, utrum a*, cutiorem in dideredo putesjfocratemnc, an Platonec* DemolIhenejanArillotelefLyfiajanChryfippufEqui d e non arbitror te adeo dupidu ede, ut hos oratores iL lis philolbphis in dideredo praeponendos edecenfeas. Fuerit cniin Ifocrates in dicedo iucudifsimus , fuerit in Demodhene mirifica uis orationis, fuerit in Lyda ma* gna dicendi fubtdirasmo certe tamc quifquafane men Os, liberate Platoni,Demodhenem Aridoteli, Lydam Chrydppo,in diderendi lubtilitate praetulerit: cum prg fertim de rebus omnibus diurnis atqj humanis,^ derjs , J , tq^Iongeabfmperitorftintelligetiatenfucp difiunda funt,philofophi loquitur, oratores ucro particula tari* tum quanda philofophiar dialedicajcp complebantur. Eft enim oratoria facultas ( ut in primo de inuenrione Cicero docet)riuilis (dentiae pars, quod ab Ariftotele, . primo Ethicorum (umptum eft. quin idem Ariftotcles Rhetoricoru ad Theodede libro primo, hanc artificio* iam eloquentia, quam rhetorica uocant,quafi propagi* nem quanda dial edicar, QC duitis fdentie dicit efie.cu* lus uerba libet adfcribcre:<2? 'nev^J&turi riv ffltcj » rie Tt Tir? (TlocAwc/lxJir «r ,*su n * inkt tc* imdn irf oey^u«rd* «wr,3i> «TiHauA *S7 Trfoorflcyopiuen' tso Anww. Neque ita multo poft ait: isiyaq po&iov < 7 * ^eiAtxfrxjif,*) apo/®^*. Eft, inquit, . particula Dialcdicar , QC imago quardam. Rurius alibi: tS7V,07T N flnoetxji OVyKQTcU Ut 7» Ut <tfotAw7JKiif 17T1 ! sifxnt,isu iit Tntfii i» 3d«. Quibus ex locis intelligi facile poteft,quanto fine oratores in differendi ratione phflo* fophis inferiorcsrcum oratores partem tantum dialedi cat dC duihsfdenriae copledantur , atep his finibus om* nes difputationesfiias terminet: philoibphi ucro, QC de 'Omni dialebica,& de omni duili ici ena, & de omni na* turac obfcuritate differant: eamcp totam artem ample* datur, quam ipie Cicero omrfiu artium maxima appe! lat,hoc eft dialedicarn.de qua ira loquitur in Bruto,ubf de Seruio Sulpitio uerba fadt:Hic enim attuli thanc ar tem, omnium artium maximam, quafi lucem ad ea qux confide ab alijs aut refpondebantur, aut agebantur» Dial edicam mihi uideris dicere , inquit . Rede , ift* S uam , intelligis . haec Cicero. Cerare , uthunc focum liquando condudam : fi ex Ciceronis lententia , dia* ledica eft omnium artium maxima, 6C eam fibi philofo phi eoum ucadicantj quoniam eft totius philofophix 4 ° quali dauis quaedam* oratores autem en» particulam cantum ( ut ex Ariftotde probauimus ) affumunt : cui dubium efliepoteft , quinphilofophis oratores in dif- ferendi ratione longe lint inferiores ? cum prxfertim philofophi popularem iftam eloquentiam non defide rent,& potius contemnant: oratores uero, fine dialecti cac &C philoibphiac cognitione aliqua,quodin ffcquend capite, demonftrabimus , fines (uos tueri nullo modo pofsint. Inhanc lentendam plurima alia did polTent: fedin re tam perlpicua &aperta,quae hatfenus a me di lunt, nimis eriammihimulta indentur, Dulefticam effeoutori neceflaridm^uod nimis imperite Ni* . £oHhs negttiatfy ibidan Ciceronis locus iUuftutuSi quem Ni^oliuspcfime interpretatus fur* ut. Cdput VI IL P Oterathuicqu^ftioni Cicero latisfedlleuideri, qui multisin Iods aperte fatetur oratori neceflariam ef iedialecfticammiii temeritas atque importunita&tua,e~' Ciam quae perlpicuafunt,fi<: certa, uocaretindubiff. nuiv quam tamenilto odio tuo fides, quinipla quodammo > do per le ueritaselucelcat, Acmihi quiddnlibethocio * co quaedam argumenta mea, atc£ adeo uerbaipfa pone re, quibus in prgfatione PartitiomlCiceronis ullis fum, „ cumirullud opus commentari aferiberem: quoniam ad . hac auaeftionc foluendamire faaunt. Sicigitur ibi feri* plt: Nam . cum omnes artes quaead humanitatem percie* nent , audore magiftro Cicerone, quoddam habeant: commune uin culum , 6 i quali cognatione quadam ma- terie contineantur : tfi illae pnedpue duae quae politam &C probabilem orationem- efficere docent , ita coniun* funt& connexae inter fe, ut uix alteram queas ab al: tcralepararc» quadecaufafadumeffj ucgrauiisimi au* tfores. «tores forma tantum , atcp(ut ita dicam)habitu differre a dialectica rhetorica exiftimarintNam Zeno ille, qiri inuencor Q£ princeps Stoicorum fuit (quemadmodum 1 apud Ciceronem &C in Oratore ,8£in fecundo de Fini- bus legimus) manu demonftrare (olebat, quid inter, has artes intereflet.nam cum compreflerat digitoSjpu- gnum^ fecmt, dialecticam aiebat eiufmodi efle : cum autem diduxerat, & manum dilatauerat, palmae illius fimilem eloquentiam effe dicebat . atep etiam ante huc AriftoteleSjprincipio artis Rhetoricf dicit, illam artem quafi cx altera parte reipondere dialecticae : ut hocui- dclicct differant inter (e , quod hae c ratio dicendi latior (it, illa loquendi contractior. Itaque etiam ip(e Cicero, dialecticam contractam quandam eloquendam appel latj&T Alexander Aphrodifienfis eo dialecticam a rhe- torica differre tradit, quod dialectica no utatur orado- ne copiofa,latecp diftufa, quemadmodum rhetorica (b> let. Cum igitur in eadem materia uerfetur dialecticus & orator, hoc eft,in probabilibus argumeds , necp fub- iecto,fed radone tantam differant, priuscp in oratione quaeratur probabilitas,quam ornatus : (equitur, ut arte oratoriam confequinemopofsit, nifi qui dialecticas e> tiam rationes perceperit, addit enim oratoria fh cultas dialecticis inuendonibus uerborum (blendorem SCor namentum,quo fit utrhetoricae quafi fundamentum quoddam dialectica (ubftruatur, Qyod primo Rheto- ricorum uidit Ariftoteles, cum rhetoricam dixit ex dia lectica, & ex e a philoiophiae parte quae ad mores atri- net,efiecompofitam.Cum cmm(ut Cicero (cribit)om. nis rado difleredi duas habeatpartes, una inueniendi, alteram iudicandi: priorillapars qu£ adinueniendum pcnmcr, dialectico QC oratori tota communis eft:alter3 £ vero nero quae iudicandiuias aperit, maiori etiam cxpartefii init orator.Nam cum eius tria fint offida, diuidere,dc" finire, argumentari, quis primo non intelligit diuidem» di rationem efle oratori neceflariam fnecp enim aliter recfte diftinguere friet, quid fibi cum aduerfario conue niat , quid in controuerita fit, quid prius , quid pofte- rius dicere oporteat, qua ratione, quo' ue ordine difpo- nenda fint argumenta , quo moao caufarum genera conftitutioncscp inter fe differant: et cum, Ariftotele te- ftc, prima uirtus orationis fit iplendor 5>C perfpicuitas, nullo modo poteft orator fuam oratione illuftrare, nifi diuidendi rationem ita teneat, ut quodam ordine res fingulas apte diftribuat,8£ nihil conrufe , nihil perturba te dicat. Qyin Hermogenes rhetor infignis,initio fui operis diuifionem non paruam rhetoricae partem, fcd potius maximam dicit eflfe.Qyare praeclarum hocatqj aureum Ciceronis opus , quod interpretaturi fumus, ab hoc primo dialccliri officio inicriptionem habet: ut ideo Partitiones ditflae uideri pofiint, quod diuiden- di atque partiendi ratione orator omnino icire debeat* Qjjid de hac ratione definiendi comemorcmf’ quam li" cet orator no ita curiofe , quemadmodu dialecticus, fe- quatur: ea tamc folet uti frequetifsirne,quotiefcunc£ rei alicuius uimatqj natura explicare c5tendit. quin totas aliquado caufas in definiendo co fumit: unde eti2con- trouerfiae quoddam genus, a definiendi ratione, Defini tinum appellat.Iamuero tota argumetandi ratio nifi ob- latori no cifsima fuerit, quid eft in quo magnus efle pof- fit^aut quam uim habere poteft oratio, fine argumetise' fieri quide poteft, ut aliquis narure ipfius inftintftu pro- babile aliqua etia fine dialctftiq; cognitione orationem habeat: quonia hec nobis frietia (quod ait Ariftoteles) qnodJmodo flaturalis eft. Sed tame qtiohi jfutait dici ro) certior dux eft ars , quam natura:nota illi dialecfhca efle oportet, quicucp certa ratione probabiliter aliquid dicere cocupiicit : cum praefertim tota fpes uincedi,ra> tioqj perfaadedi,pofita fit in c5firmarione,6£ cofiitatio ne, que certe fine argumentatione coftare nullo modo poteft. Atuero dialcdicorfi eft ea repcrire,que audien> tiu approbatione moueat.&T quid ueru,quidfalfum fit, quid c6fequens,qmd repugnas in oratione doceantnS rhetorS nullu aliud eft officia propriu ac feparatu , nifi, qug quodamodo rudia fiint & inculta, ueftire,atfp exor naredicedo. quare queam adinueniedi 8C argumen tandirationeattinet, ea omnia rhetori fiint cu dialedi* co comunia,uel potius ea maiori ex parte rhetor a diale * <fh'co mutuat. Haec ibi.fed ad difputatione noftra redea mus. Prius igitur tuis abiurdifsimis argumeris relpori debo , deinderationib.ee aucftoritatib.id quod propo^ firi, demoftrabo. Cum enim uideres te nugatoria & in a nem, penitus® falfam caufem fufeepifie , multas nobis nouas &T antehunc dieinauditas dialedicas cofinxifti, ut anguille more , fi fieri pot, elabaris.fed ( mihi aede) ardrius a me teneris , quam ut fine maxima ignominia* pofsis effiigere.Petis enim a me, cum oratori dialecfrica efie neceflaria dica, qua de dialedica intelliga f utru de Platonica, an de Ariftotehcarperinde quafi diuerfe fine artes fubtihter differendi, ab his philofophis traditi: ac , v 1 vtavviv V1VUU J UUCCIUIQK natura, genera uerboru etfimpliciu Sf copulatoru,quor modis quid® dicatur 3 quaratione,uerum falfum' ne fir> f * iudice* n t tu dicetur, quid effidatur e quoque, j^uod cuique confe» quens fit,quod® contrarium: cum qj ambigue multa dt cantur,quo modo quidcp eorum diuidi, explanaricp o- porteatHaec(inquit Cicero ) tenenda funt oratori, fae* pe enim occurrut.(ed quia (ua fponte (qualidiora funt, adhibendus erit in lus explicandis quidam orationi* nitor. Hanc ego (dentiam, ex Ciceronis lententia, dico oratori e fle neccflariam: fiue illa Platonica fit , fiuc Ari* ftotelica,fiue Stoica, fiue aliorum quorundam philofo- phorum.nihil enim hoc ad propofitum noftrum facit. Verum, ais, hac eft Platonis QC AriftoteKs oratorum dialecftica , non philofophorum. Imo uero tonus erro* ris tui caufa haec eft,qUod non aduertifti , ubicp a Cice- rone duas has pr? claras ftienuas ita diftingui QC fepara ri,ut alia (it dialccftica que contrarius loquatur, alia iris oratoria quar larius differat : &C (i quam attribuit philo- Tophis eloquentiam,ut Platoni, Xenophonti, Ariftote U,Theophrafto , non id propter eorum dial edicam fa- cere:fed quia (hidium etiam rhetoricar, quod (uperius docuimus , complexi (iint. Quod autem dialecticam hanc ueram fiue Platonicam , fiue Ariftotelicam a rhe- torica diftinguat Cicero , multis in lods uideri poteflr. ut in Partitionibus. Sunt autem alir quafi miniftrar co- mitesen fapientiac: quarum altera quar fit in difputando uera atqj falfa, quibusqj poliris , quid fequatur , diftin- guit,8^ iudicat, quae uirtus omnis in rarione fcicntiacp difputandi fitaeftialteraaute oratoria . nihil enim aliud eft eloquentia, quam copiofeloqucns fapicntiatqug ex eodem haufta genere, quo illa quee in dilputando, ube- rior eft atep latior, ad monis animorum , uulgi'9 Ten- fus accommodatior.In Academids qujftionibus: P oft argumentis,# quafi rerum notis utebantur ad proban dum fiC ad concludendum id quod emlanari uolebSc in qua tradebatur omnis dialectica difeiplina, id e(t, 0- • rarionis ratione condufse : huic quafi ex altera parte, o* ratoria uis dicendi adhibebatur , explicatrix oratio* nis perpetug , ad perfuadendum accommodatae. In O* ratore: Atq? etiam ante hunc Ariftoteles principio artis rhetorica: dicit, diam artem quafi ex altera parte refpon dere dialedica::ut hocuidelicet differant inter fe,quod haec ratio dicendilatiorfit,illa loquendi contradior* Clarifsime uero QC apertifsime primo de Legibus: Atcp haec omnia quafi (epimento aliquo uallabit, differendi ratione, ueri &C falfi iudicio, (cientia, dC arte quadam in* telligcndi quid quamcp rem fequatur , QC quid fit cuicg contrarium: cum® (e ad ciuilem ibeietatem natum (en* ferit , non (blum illa (libtili di iputatione fibi utendunt putabit, fed etiam fufalarius perpetua oratione, qua re* gat populos. &C quae fequuntur. V ides(ut opinor)ab oratoria facultate dialecticam feparari:ut non ideo laU dentur in differendi ratione, fubtihfp difputatione Pia* to dC Ariftoteles, quia fuerint oratores , fed quia diale* dicam perceperat. At (inquis) Ariftoteles , tefte Cice* rone,diuerfis temporibus duas diuerfas docuit diale di « cas. At ego dico, te hoc loco plufquam amliter delirare, magnam qj Ciceroni iniuriam facere , qui quod abfur* difsimum eft,uel ipfo auditu, pcrfpicuecp faftiim illi at* tribuas.Dico etiam, te Ciceronis fenfum non intellige* re,neqt fatis quid dicas aduertere.Quid ais ? duas diale* dicas docuit Ariftotelesfquas tandem C alteram , quae- inanem (ermonis elegantiam continebat: alteram, quae ad rhetoru morem ornate QC copiofe in utramcp par* tem differebat. Pro deum atep hominum fidem, quan* tam hoc loco prae te fers ignorantiantfquantam mentis f j catct* excitate/ qualitas ingenij tenebras/ quos rifiis putasti: docflis hominib. exdtafle , tua ifta ta abfurda , ta rudi,tS ridicula,ta deniqj falfa dialecticam Ariftotelis diuifio* nef V idi equide,nec fine magna delectatione uidi,per* qua fiiauiterridentes duos cruditilsimos-homines , mu v biqj magna neceisitudine coniunctos,Octauianu Fer* \ ^AAnmbale Cruccia,cu omrrib.maledictis inqui- nata^ fcctida dia Antapologia tuam legendo peremv reret,8£ ad hunc loca pernent fient S tatim enim ridens: ^ Octauianus exdamauit: Pro fiimme Iuppiter,quid hoc hominis eft/uel potius no hominis,ied moftrir hiccine cft ille Nizolf us,tam audax, ta impudes, ta temerarius, qui noftn teporis phdofophos &C dialecticos tantopere, tiituperat/qui nos garrulos &. ineptos appellat / qui ut ex hoc loco perlpicue uideri poteif, taris ignorariae tene bris opprimit , ut neidat adhuc quid dialectica fit/qua fine ulla rarione,fine iudicio infectat ? Qua: cum dixifc fet,rifum in indignatione uerrit , &C e mamb.uolumedv lud tuu proiedt,necp ultra quicqua legere uoluit. quia eria multis uerbis me hortatuselt,ne tam ineptis tamen futilibus ratiomb.tuis quicqua reipondere, qux iua fpo te dqctishomimb.imperiria tua often dant. Qyod ego certe fedflem,fi putaflem fore,ut in eruditoru tanta ma- nus ineptiisimus die liber tuus perueniret, qui fine du> V bitarione tuainfulfitate omnes ridebunt tato liberius fcdflem,quoma ebde fere tcporeliteras a sebastia- no coRRADO,uiro docti (simo, &md amantifsimo accepi, quibus me hortabat, ut tibi parcere: credo , quia uir acutus uidebat , quatus mdn' pateret in te dicedi cx- pus,&r te amicu iuu dolebat omnib. a me deridendum propinari. V erum quia ta temere uolume omniu difd-# plinaru mane,& omniu coturaeliaru plenu edidiih,§cb omnes - . v omnes & periti & imperiti legere polfimtjftolul pati,tit «lugationes tu^falfa quemqua paulo indodtioredecr- piat. Dico igit te hoc loco adeo rude 6C hebete efle, ut iacile quodlibet Arcadicum germe exuperes: qui duas «as efle dialedicas Ariftotelis credas , quam neutra eft dialecftica : QC ea prorlus confundas , que diftinguenda funt. Sed uideamus tande illas duas dialecfticas.Priore ca efle dicis, quam docebat Ariftoteles.cum diiputado nes fuas a caulis forenlib. fi l d uilib. ad inane imnonis elegantia traftuliflet. CVnouafiCinufitata dialecticam, qu£ tantum inane imnonis elegantia lequat. Vbihoc, qu^lo te,lbmniafti,<h'ale<fticam lequi Imnonis elegan- tia:' quis hoc tradit auctor:' quis te hoc docuit^quis un- quam antehac audiuit.^Imo uel puero periptcuumeft, omaes qui dialecticoru more dilputat , omne pene fer- Jnonis elegari» reipuere,&:prefle,contra<fle,breuitcrip loqui, nequeuerborun» elegantiam, (ed rationum mo- meta cofiderare.Tuuero uis, Ariftotelis dialecticaina- ne tantu lermonis elegantiaqugrere.0 aaftum horni- «ie.no enim facere polium, quin lepius exciam e, cSita *e uidea auctoru lenia peruertere^No ifta eft ars dialeU <ftic a,uetule mi diiertiisime arq? acutilsime , necj? fubti- h's difleredi ratio, qu£ lermonis inanem, hoc eft ibla ele ganriaquerit: ueru rhetoricf pars , quae Elocutio dia'£ quam in dilputatiomb.jfius pomeridianis docebat Ari- . ftoteles: QC nihil de caulis forenlibus agebat, prius cp Ifo cratis gloria mouerct.Qy 6d aute adiugis, ifta, qua fin* xifti, dialectica ad more plulolbphoru tenuiter af ieiu- ne di(Icrere:miru $ pueriliter nugerts . Quid ais mirifi- ce difputator,8£nouaru dialecticam excogitator:' ifta tua dialectica tantum elegantiam lermonis lequitur,8£ iciunc tenuiteraj diflerit i qua ratione haccfimul ftare poliunt f Euigila obfecro,& cogitationem hominis ad puntfum punctum temporis iu(cipe.Poteff nefrietia aliqua tan-* tum fermonis elegantia fequi, QC tenuiter acieiune dik fererefSit hoc fortaffc in homine uitiu : in fcientia quo> «nodo ede potcffrHaeCjd nefcis,a te diftinguenda uint, quae tu idem cx diuerds lods fumpta, tam imperite co- pulaftLCaeteri phflofophi tenuiter QC ieiune differebat, non Ariftoteles.hic enim difcipulos fuosin thefi,hoc cft in qugftionc infinita,uel (ut Cicero appellat) propo £lto,uel confultationernon adcaeterorum philofopho- jrum motem tenuiter diderendi,(ed ad copiam rhetoru, ut ornatius 6C uberius dicerent, exercebat. Haec igitur utraq? exercitatio, quas tu dialecticas appellas , ad rhe- toricam artem pertinet. Nam primo non caufas for en- fes in pomeridianis quaeiftbnibus tractare docebat Ari &oteles,(ed tantum lermoms elegantiam . poftea com- motus Iiocratis gloria, coepit edam hanc rhetoricae par- tem quae caufas Forcnfes tractat , aggredi. Tuuero uis hanc alteram ede dialecticam, quam doceret Ariftote- les,cum ad copiam rhetorum copiofe & ornate de om- nibus rebus in contrarias partes.didcrendi praecepta da bat. Certe neiao quae te laruae exagitent, ut taminia- nomore contra omnium auctorum fcntetiam garrias, Qyis enim unquam dixit,dialecticos copioie oC orna- te de omnibus rebus dicerer' Quis non intelligit, copia & ornatum non diale<ticorum,ied rhetonim ede pro- prium f Qiris non uidet , hoc quod de Ariftotele dict» cft, a Cicerone non ad eius dialecticas difpurationes* quibus matutinis temporibus utebatur, fcd ad rhetori- cas QC oratorias perrinere,quas pomeridianis horis ex- crcebat^Iam tandem igitur define blaterare, cum tuam imperitiam aperte uidcas:8C fatere, te Amafantj & Ra- birij fimilc dfo, qui nihil definias, nihil diftinguas,nihit apte concludas, nullam demcp necdiflerendf,necdiceti di artem habeas. Qyam cnimacute colligis, dialecti* cam oratori non ede ncceftariamr' quia G.neceflaria eft, inquis, necede eft ut ei adferat aliquid, quod pertineat ud ad inuenticHiem,uef ad difpofitionem, uel ad clocu tionem,uel ad memoriam ,uel ad pronunciatione. fed nihil his in rebus adfert oratori, ergo non eft eineceda- ria. V erum ego totam inuentionem, uel (altem maio rem eius partem dialedicarattribuendam ede affirmo. Cum enim (ut fupra .dixi ) dialeclica duas habeat par* tes,unam inueniendi , alteram iudicandi:ars inuenicn* di,quac Topice dicitur, 8£ locos ac (edes argumentoril tradit,tota eft oratori neceftaria: quod (aris oftendit Gi* cerOjCum in Topicis hanc partem diligenter perfecu* tus (it,& fecundo de Oratore breuiter attigerit, ficut e* tiam in Partitionibus. Atdices fortade, topicen non efle dial edicam: quia Cicero ait, Stoicos inaltera tan* tum difterendi ratione elahoraftl Iudican di enim uias, in q uit, diligenter perfecuti funt , eam fcientiam quam dialedicen appellant Verum hanc fugam tibipnenV puit Ariftotelcsip(e,quiprimo Topicorum hac artem inuemendidialedicam appellat, 6C ex argumentis qui ducuntur elociSjdialediCum (yllogiimum conforma* ri tradit.Necp (ane Cicero negat, topicen ede dialedi* car partem: licet Stoici tantum eam. quatiudicandi uias do cet, dialedi cam appcllarinn quia, (edicet artenrinue niendi dereliquerant. Quin hanc dubitationem uirenx dinisimus QC ingeniofii$imus,R.odolphus Agricola pe nitus iuftulitiqui tres illos (uosuere. aureos . deJhuerio^ ne libros, quibus omnem fere artem oratoriam dod< 6C acute perfecutus eft,de Jnuentione dialcdicainfcri*, pfit, Sic cmm cpiftolam illi operi pr^fucam incepit Ab* g folui falui tandem tibros.quos de Inuentionc dfaleifiica toa faafu rogatum aggrcmis fum fcribere. Qyin ipfcCico» ro multis inl^scualeflicam difleredi radoneminter. prctatirr: ut primo de Legibus, in fine (ccundi d c Orato.* re, quinto Tufcul.ubi funt haec uerba: Sequitur tertia, quae per omnes partes (apietiae manat, 8£™ditur, quae rem definit, genera difpartit,fequenria adiungit , pertc- tfa concludit, uera &C folfa dijudicat , differendi ratio & fcientia. Quare fi dialecfiica eft differendi ratio (ut eam Cicero interpretatur) & differ edi ratio, duas habet par- resinam inSeniendi qu* dicitur Topice, alteram iud* candi,quam Stoici dialcdiccnuocant: non dubiu eit, quin edam ex Ciceronis fentemta, topice fit dialecticae 2ars:qux quam fit oratori neceflaria, nihil attmet dilpu Jare. Quidigiturualetflla tua tam puerilis enumera- riorlnuentio in fexpartes diuiditur : exordium, narra- tionem, diuifionem, confirmationem , confutationem, «ondufionem. Sed de exordio &. narratione mhil dia- lecfiici difputant, dereliquis partibus fatiscopioferhe- «ores: «go dialeflica no ind.gcnt. T «^ 0 !™ acute omnia concludis, ut etiam tonfores K lippi coiy clufiones tuas merito ridere pofsmt. Dic enim m , qua^nl orationis pars eft maxim eneceflana. an no flU quafides fit, quam una putatAriftotelesnecc(rar.acnA reliquas aute tantu ad animoriJ motus adhiberi ( Uyt- bus autem rebus fides fit V an no argumentisttertc hoc necare non potes . fed unde deducuntur argumenta. non'ne exloas qui traduntur a dialeaicarC^oquoigt Ltcuertas,ribifeterincceireentid ) quodnitmsimp *• rite ncgafti.omnino dialeflicam efTeoratori necdTarw.. Quum enim oratoriam facultatem fine dia e 1 perfedhm clTe pofle , idem eft acfidiceres , corpus antk r« dio fpoliatum, fcnfus omnes integros coferuare polle: aut, orbem terrarum fine Solis auxilio tantam rerum ua rietatem pofle producere.Nam quibus cx rebus orata- rum facultas uniueria conflftit^an non ex duilifdentia atep dialedhca , quemadmodum ex Ariftotelis lenten- tia luperiori capite probauimus C Qyid autem aliud eft ciuilis fdentia,quam corpus quoddam , &C quafi mate- ria, quam tra<fiet orator:* dialecfiica uero , tanquam ani* ma,&quafl forma, quae materiam illam quodammo- do perntiatj&r illuftretfCur enim in Bruto Cicero dia* iecfticam quali lucem appellat, nifi quia hacc ars cft,qu£ uerum a fallo diitinguere docet r*quac noftrum acuit in* genium r*quar uim ac neruos adfert orationi f quae nihil perturbate, nihif confuie^iihil ambigue dici patlturrfcd omnia ordinata, diftin&a, plana fecit r' Quis aute adeo ftupidus eft , qui putet aliquidintegrum acperfe<fhim efle pofle, cui parsonaprindpalis ac maxima defit c* ut C Solis (exepli graria) coloffo, qui fuit apud Rhodios* caput detrahas , dC eum deinde tamen putes efle perfc* dhimrita cum rhetoricae pars quaedam magna am- pla fit dialecfiica,non te infimum, atep omnis penitus ra tionis expertem exiftimare debemus, qui dicas fine dia Iecfhca pofle perferam efle riietoricam c* An non intel- figis, cum oratori dialetficam adimis,idem te facere, ac fi homini rationem adimeres r* Qyid enim eflethomo fineratione^mihiianenihil abellua differre uideretur» Ita qui d orator fine diligenti illa differendi ratione,qu$ dialeffiicam uocantfan non apud intelligentes&ertf* ditos irrifione dignus habebiturrqui (quod ait in Ora- tore ad Brutum Cicero ) necp genus QC fperiem cuiufqj rei cernere, neqj eam definiendo explicare , nec tribue* re in partes, neciudicarc quae uera,quse felfa fint, neque g x cernere cernere confequentia,repugnantia ufdere, ambigua 41 ftinguere fdatfQiialis tandem ifte tuus orator erit, qui harum rerum (cientia careatf anfcaccin praeceptis rheco ricis pofitaeflfedicesrubi, autapud quem ."Nori ne uu des haec e (Te dialedticorn officia f quigenera &C fperies reru inueftigant,difFeretias 5 i proprietates definiendo explicat: quae comunia funt,in partes diftribuuntrquid ueia , quid falfum fit , iudicando anquirunt, quid cuiqj confequcns fit^fedle cernunt quae contraria Umt,ac re* pugnantia, uidentfi qua funtambigua , diitinguendo explanant. Sunt'ne haec dialedtice propria officia, an non funtffi non funt^dic ergo tu cuius fdentiae finte' aut cur h£ec foli dialedtid trattentfnam neqj rhetores, necp ulliaUj artifices, praeter dialedticos, harum rerum prae* cepta tradunt.Si funt,cur non tandemab ifta tam itoLU da pertinada recedis,8d dialecticam oratori neceffaria faterisfprarfertim cum ipfe Cicero non uno hoc inloco darifsima uoce tefi:etur,ueinBruto : E ram cum Stoico Diodoro, qui cum habitauiflet apud me , cumqj uixifi fet,nuper cft domi meae mortuus:a quo cum in alrjs re* bus,tuftadiofifsimcin dialedtica exercebar: quae quali contradh QC aftridta eloquentia putandaeft, fine qua etiam tu Brute iudicafti te illam iuftam eloquentiam, quam dialedticam dilatata efle putant, confequi non poflfe.Satwnehocloco declarat Cicero , nullu fine dia* ledtica oratorem efle pofle c* Qsrid in Oratore adBru* tum ran-nondushaec uerba funt r Elie igitur p erfedte eloquentis puto, non eam fblum facultatem habere, quse fitdus propriajfufelatecp dicendi :ied etiamuiri* nam dusate^ finitimam dialedticorum fdentiam aflfu* mere. Quanquam aliud uidetur oratio effe, aliud difpu* tatio; nec idem loqui dTe,quod dicere : attauneutrumcp indifc in differendo eft.dilputandiratio Eloquendi dialedE. eorum fit,oratorum autem dicendi 8C ornandi. A tep ibi multa de dialedica.qucm locum tandem ita concludit; c teneda iunt oratori, laepe enim occurrunt, (ed quia liiafpontcfqualidiora funt, adhibendus erit in his ex- plicandis quidam orationis nitor. Poteffne aperrius Cicero contra te clamare f poteft' ne magis inanes tuas nugas refutarer' Nam tu quidem Epicuri iimilis es , de quo ita Cicero fecundo de Finibus ; Sed dum dialedH* cam,T orquate, contemnit Epicurus, quae una continet omnem QC perlpidendi quid in quacp re fit , (dentiam, & iudicandi quale quicqj fit, 8^ ratione ac uia dilputan- di, ruit in dicendo, oie tuNizoli, dum hanc artem no- ftram, omnium artium(ut ait Cicero ) maximam, quia propter ingenif tui tarditatem eam non potes intell ige re,contemais;ruis indicendo , tuamcp omnibus in£an- riam prodis» * • ■ ■ ~ ^ N«g<n Nfviimtfu dialc&icam dicat ideo non ejfe dif- ferendi artem y quia difertos homines non r efficiat. Caput VIIIL N Am illud etiam plufquam ineptum eft ac pueri- le, quod ais dialedticam ideo non efle bene difle- rendi artem, quia non effitithomines diidtos : perinde quafi nulli alij fint qui bene dilidant, pnet er eos qui po pulariter acuulgo dildtiuocantur: 8C quafi non longe fubtilius QC acutius dialecftiri dilidere (oleant, quam di ferti. Qyi funt enim apud Latinos diferti , aut qui hoc potilsimomnomine decorantur^annon i j qui apud im peritam multitudinem ingeniole 3C copiole uerba face re uidentur r' qui ucrboru uolubilitatcm dC uarietate le- dlantur f qui(quod ait M. Antonius) ex communi qua dam hominum opinione diludde 6C acute dilleruntc' g $ quorum quorum e numero (e multos uidifletefiatmtidem Aii* tomus ,cum interim eloquente uidiffet neminemf' Ego certe uideo, nomen hoc difotorum, apud Latinos nolt magno in predo aut honore fuiffe: quoniam quicun* que aliquo modo politius d£ copiofius,quam caeteri, ucrbafatiunt, etiam fi fint imperiti, diferti uocantur. ut Cicero ad Atticum libro deamo : Celer tuus, difertus magis eft,quam fapiens. Et in Oratore ad Brutum , fa> oetur di ferris omnem elegantem dodrinam definde. Qy id primo de oratore ^an non diidrtos offendit eos di d,qui multitudinem imperita decipiant r' cum ait : De** nicp ut prudentibus diferte, ftultis etiam uere dicere uL deare. Qtfid^quo d edam diferta negligenda uocatur a Cicerone, primo de Diuinatione, cum ait: S ed d i fficuL tas laborcp difcendfdifercamnegligentiamreddidit. . Qyid^quod diferti uocantur etiam, qui uinomadentefi copiofeloquunturfutin oratione pro Cglio:Qjiam uo lentjin conmuns faceti, dicaces,nonnunquam etiam ad uinum diferti fint. Magnumuero , te audfore , diale* cfticae peccatum eft,quae idhominipraeftare non poisit, quod quatuor uini quincunces facile praeftare folent. nam (ut ait Horatius)Foecundi calices quem non fece* fe difertumfAdeo uero nomen hoc apud Latinos uuL gare eft,ut etiam pueri QC (tum diferti nominentur, ul . Catullus ait:. Ed enim leporum Difertus puerae facetiarum. Sed ut haec relinquamus, SC honorificum efle diferto> rum nomen concedamus : dico tamen non fequi , ut d dialetftica fit ars diflcrendi,difertum iddrco debeat ho# minem efficere: etiam fi grammatici uelint a diflcr endo difertum efle dedudhim , quod an uerum fit , ipfi uide* rinrinam a natiui certe natura degenerat, cu enim aliud w ^ bcfic diflerere, aliud difertum effe: fieri £oteft,ut aliqui» bene differat, QC tamen diiertus non fit : quodquomo- do fieri poisit, aperiemus» Diflfcrere enim apud Latu nos duobus modis accipitur, aliquando idem cft quod diTpurare,ut tertio de Natura deorunuQyae difputaui, diflerere malui, quam iudicare. Secundo de Oratore: Ex quo mira quxda fe audiuifle dicebat, te, quem ego toties omni ratione tentans,ad diiputandum elicere no potuiflem, permulta de eloquentia cum Antonio difle- ruifle, 6C tanquaminichola prope ad Graecorit morem diipu tafle. Primo de oratore: Qyibus ego , ut de his re- bus, omnibus in angulis ,confumendi ocij cauia , diffe^ rantjcum conceffero: illud tamen oratori tribuam, QC da bo,ut eadem de quibus illi tenui quodam & exiguo fac mone di(putant,hic omni cum graui tate, tum etiam iu- cunditate explicet. Sed lod iunt infiniti , quibus often- dit Cicero, idem prorfus ede diflerere , quod difputare. Aliquando uero differereidem eft, quod populariter» & aduulgi opinionem accommodate dicere : unde di- ferti funt appellati, ut ad Calsium Cicero: Qyod autem Sdin Senatu pluribus uerbis differui, & dixi in concio- ne,ineouelim fidem meam liberes. Etpro M. Caiho: Multa de incontinentia intemperantia^ difleruit.Ta- le eft illud pro Flacco:Scddehoctefte differuit &fubti liter QC copiofe , QtHortenfius . Et illud de Amicitia: Audite uero uiri optimi , eaquxfiepifsime inter me 8C Sopionem de amicitia differebantur. Ita dicimus,apud populum de aliqua re difierere,m concione diflerere: quod aliquando etiam difputare communiter dicitur* quarauis-diiputare proprie dialedticorum fit, ut in Ora torcuult Cicero: diflerere uero ( ut docui ) fidad diale- cticos, SCadphilofophos, dC ad oratores, & den icp ad ♦ - ' omnes I* _ • omnes in dicendo copiofos homines pertineat. Quare- difertu eix (ane uocemus,qui ex hominu opinione poG» fit acute diflerere : quod oratoru eile propriu concedo, Qyid deinderfiet' ne,utdialedKca nonfitbenedifleren di fcientia,quia difertos homines nonriftciatfmmime. Nam difertos. necp dialecftica, necp praecepta rhetorica faciunt,fed primum natura, deinde ufus 6c exercitatio* non autc ulla perfeftientia* quamuis enim omnia qui* praecepta didicerit, tamen ars (ut ait Cornificius ) fine afsidiiitate dicendinonmuTtiimiuuat Gicero in proce* mio librorum de Oratore : Ad eam, inquit , dodhinam quam iuo quifep fhidio confccutus eflet,adiungeretur ufus frequens, qui omniu , magiftrorum pr^cepta fupe* rarct.Sic edam in. oratione pro. Cornelio Balbo ; Afsi* duus ufus uni rei deditus , 8 C ingenium. QC artem farpe uinat. Quin tantum abeft, ut praecepta rhetorica fem* per iuuent,ut etiam interdum magnopere noceat, cum qms-cxtanquamlegesicquitur,8£ fe fati* eorum cogni tione putat inftru<fm ad eloquentia». Vnde ( quod ait Quintilianus)exiftimant accidiQe , ut qui diligcntifsi. mi artium feriptores exriterunt,ab eloquentia longifsi* ne fuerint.Dicamus igitur, ifto tuo exemplo, rhetorici non efle bene differendi fdenriam : quoniam qui toto • die uerfantur inrhetoricis pneceptis,aut nulli, aut pau* cibene dicunt,nifi qui arti longum ufum QC exerdtatio nem adiungunt. V erum oratori (quod ait Cicero ( mi* nimum eft de arte loqui, multo maximu ex arte dicere* Ergo (ut ad rem redea) hab et d iale dhcadillercndi prg* • cepta,quae iunt &C ad philofbphia 8£ a&oratoria facul ta te,8£ ad omne fermonis genus utilifsima:fcd quae tame «pia perfefe parum proflnt,nifi quis ca (e exercendo ad «fum deducat, Athace exerdtatio duplex efle poteft» t * aut. o aut emm, cognitis dialecticae pracceptis,in fubtiIitcr,do de,& erudite diiputandonos exercemus : QC uerborff atqj elegantiae curanegleda,res tantum ipfas, &C ratio- num momenta ponderamus; atq; ita fit, ut oratio no* ftra minime diferta uideatur . aut illa dialecticae praece- pta trahimus in ufum oratorium , &C copiofius atep orna rius tradamus , dC denicp ad uulgi (entus popularem q> cognitionem accommodamus ; atep hoc modo diferti euadimus.H^Cigitur ditertorum appellatio tota ab ex- ercitatione atep ufii pen det,non autem ab ip fa di (Teren- di arte. Qyro fit, ut argumentum illud tuum nullius fit ponderis iDialcdica non facit homines ditertos : ergo non eft ars bene diflerendi. quoniam (ut dixi) dialcdi- ris praeceptis duobus modis uti poiTumus ; uel contra- dius,ad philofophorum morem ; uel latius, ad morem rhetorum, hoc eu,adhibiris oratorijs omamentis.quod in fuis operibus aliquo modo Peripatetici faciebant , quorum in dodririaatcp praeceptis ( ut in Bruto ait Ci- cero) diiterendi ratio coniungitur aim iuauitate dicen- di,^ copia.funt enim hae duae fcientiae quafi iorores dC germanae, dialcdica inquam, & rhetorica. Nam rheto- rica(ut ait AriftoteIes)dialedicae ex altera parte refpo- det,ijfdemcp argumentis utitur.quibus dia!edica,quo- niam cft eius quafi fimulacrum. ted ea latius fundit , &C copiofius explicat. Quod autem dialedica fit ars bene diflerendi,probatur ex multis Ciceronis Iocis.ut ex ini- tio T opicorum, ubi doce t om nem diligentem difleren di rationem duas habere partes: hoc cft, topicen, qua dialedicenappellantStoici.ex primo de Legibus, ubi dare diflerendi rationem dial edicam uocat.ex quinto Tufculanarum, ubi ait: Vera 5C falfa dijudicat dincrcn- di ratio, &C feientia. ex fecundo de Oratore , ubi arte be- h. nedifi '3 ii " nc differcd^&f aera ac felfe dijudicandi uoeat cam,qtrag uerbo eneco dialectica dicitur, exprimo de Oratore, ubi dirferedi (ubtilitatem interpretatur . ex Oratore ad Brutum,ubi non uno in loco,fcd pluribus, differendi ra tionem dialecticam appellat . Sed quid exempla com> memoro f cum hoc adeo perfpicuum ff t , ut non dubfe tcm,quin eruditi omnes tuam impudentiam uchemen teradmirentur,quiremtam daram bC apertam negare' audeas. . " * Veram Jialefticom non d bonis du&oribus uituperarijed po* tius uebementerlaudari:contra y qudm{entit Ni£o- hus. Caput X. Q Vidrquod uniucrfem tandqdialecticam impro-* bare audes, &C id te auctoritate uetufliisimoru dC doctilsimorum hominum lacere dirisrquante demum improbitaris cftrquantce demenriac^quanri furoris r ea' tefoladccaufe maximam omnium artium & pratdav rifsimam artem trituperare , quoniam aduerferiu tuum' in ea tantum profccme intelligis , quantum fetis fit ad offendendam promulganda omnibus ignorantiam , tuamrMirabaruerd,qui Heri pofiet,uttam effes acutus in dilputando,tam argutus in diftinguendo,tam peripi caxin definiendo, tam deniq? conflans in cocludendo: ut modo tecum ipfe pugnares, modo omnia confunde res, modo plufquam imperiteuim &C naniram uerbortf exprimeres , modo fallaciter concluderes , modo fcnfe auctorum perperam intcrprctareris.nimirumhocillud erat, quia dialecticam tam ftudiofe ncglexiftirquar und fcienria ueri &T felfi difeeptatrix eft: cuius praefidio fi rei liquat difciplinat priucntur,nul!o modo fines ftios tueri aut defendere poterunt: quam magiftram ac dominam aliarumfcicntiarum probatifeimi auctores putaucrut, dC > 6£ dauem atqj inftrumettrm quoddam ad totius philo- fophiae aditum aperiedum. Nam Plato dc Repub;fc- ptimOjfricntijs omnibus dialecticam antepo ni t,££ car- ceras ei collatas tanquam comites &C mimftras efTedi- a't.in Phaedro, pluribus uerbis dialecticae cognitionem extollit , & eruditum dialecticum tanquam deum effe colendum ceniet, in Philebo , dialecticam e ile donum Dei affirmat.in Soplufta^dialcctiarm opus ait, non al- teri conuenire, quam pure legitimecp philoibphanti. Quid Ariftoteles primo T opicorumt' non ne dialecti- cam ait utilem cfle ad exerdtationem, ad congrelTum, ad philoiophiae cognitionem , arq? etiam ad prima ini- * tm artium omniu cognofccndar' Quid Iamblichus phi- lofophus ad Dexippum ibibens,non ne tantopere dia lecticam admiratur, ut eam non ab alio quam a Deo re- pertam fuifle, &C hominibus tradita dicat eccuius etiam uerba libet adferibere : Jiorlww £ ArSar, o k*tw A/fcttf i i 9 4\cLteKfi)w,iwu KcnuzBfjutaur Quid r ide ad So- patrum icribens, nonne plane declarat, nullum efle ge- pus artis,nullum iaentiae,cui-maxime non fit utilis dia- lectica z cognuiorQyid ergo ? tarnne eris audax, ut iftij Ariftonem Chium nefdo quem, dialecticorum uitupe ratorem,Platonis,& AriftotclisA' Iamblichi auctorita ti anteponas^perinde quafinon fit in cuiu/cj poteftatc, res omnium praeclariisimas uituperare : ac non in hoc plcricp decipiantur,qui propter hominum uitia putent etiam res ipias improbandas efie. Qyot enim fuerunt^ qui popularem eloquentiam ideo detefiarentur, quo- iu'am(ut ait Scaeuola) plura detrimenta publids rebus, quam adiumenta per homines eloquentiisinios fuerfit irnportara.^Vcrum^taitCor. Gallus) no res in uitiu, icd malefacta cadunt, Qyaijis igitur aliqui fortafle dia- li » lectici do lectid reperi2tur,qui fubtilitates & argutias tantum ad decipiendum uenentiw' no ideo tamen dialectica ipia, fed illud dialecticorum uitium erit improbandum. At ex Latinis, Cornifici) auctoritatem ex libro fecundo ad Herennium, in mediam adducis, qui praecepta dia» lecticorum non modo non ede adiumento oratori, ied etiam maximo impedimento exiftimat,8£ infantiae gar rulam diiciplinam appellatiit ita (ane. Verum dicas mi lii uelim,utrius maiore auctoritate ede ceieas,iftius' ne Cornificij, an Ciceronis , qui pluribus in locis diale» dticam fummis in coelum effert laudibus? certe nifi pia» nedefipis, nequaquam eum Ciceroni anteferre aude» bis: cum praefertim omnes uideamus, quam incompoii te, ac pene dixcrimiuueniliter,in illis quatuorfuisde Rhetorica libris multa co nec (Terit, in quibus licet ali» qua ede non negem, quae ualde fint adolcfcentibus uti» lia: tamen omnis elegantioris doctrinae fe imperitum o» ftendit,cum multa male definiat , aliqua non recte par» tiatur,plurima parum acute atq? accurate tractet . quod fane meum non eft,(ed hominum longe doctiorum iu» ditium. Adde quod ifte Cornificius , in ipia dicendi ra» tioncab optimo dicendimagiftro Cicerone didentie» bat,quod ipfe Cicero ad eum feribens , libro Epiftola- nim duodecimo his uerbis oftendit: Sed proxime feri» pfideOptimo genere dicendi, in quofaepe iuipicatus fum te a iudicio noftro,ficfcilicet ut doctum hominem a non indocto , paululum difsidere. huic tulibro maxi» me uelim ex animo, d minus gratie caufa, fiiffragere.il)* cam tuis, uteum, fi uelint,dcicribant, ad teqj mittant, pu to enim , etiamii rem minus probabis , tamen in ida io» litudine , quicquid a me profectum fit , iucundum tibi fore. In fequenti uero epiftola quodammodo eum io» i cofe tofe irridet, cum magnum oratorem appellet: Quod e* eremum , inquit , fuit in ea epiftola , quam a te proxime accepi, ad id primum reipondebo . animaduerti enim hocuos magnos oratores Facere nonnunquam. Non poterat igitur Cornificius de arte dicendi rede fentire, liquidem a Cicerone diflaitiebat. auo fit, ut multo mi- nus in alijs fcientijs , quas non profitebatur , rede pof (et iudicare. Sed ais, audor ille ad Herennium no eft Cornificius. At ego de haere longam iane difputatio- nem confeci, qua multis mihi rationibus 3£ argumen- tis probafleuideor,noni alterius quam Comificrj, opus illud efle. Verum hocnihil ad caufam hanc noftra. qui- cuntg enim audor ille fuerit, certe longe mirioris eft au doritatis,quam Ciceroraut fi eft Cicero, ut aliqui obfti nate defendunt, magis in altjs operibus, quae iam matu ro iudicio fcripfit,quam in hoc opere, plane indigno Ci fceroriis grauitate,eflet ei credendum. Dico igitur, dia ledieam a Cicerone uehementer laudaridicct enim ali- quando Stoicorum diiputandi rationem, ut ipinoiam, ieiunam,&f exilem notet, nihilominus tamen etiam il- lam oratorimultumprodeflepofle confitetur : quippe cum orator illi uerborum nitorem adhibeat nam tertio de Fimbus,fub grauiftimaCatonis perfbna,qui Stoico rum dogmata fequebatur,de dialedica ita ait : Nam fi- ne Tiac arte quemuis arbitramur d uero abdud , falliqj pofle.rede igitur,fi ommbusin rebus temeritas , igno- ratioqj uitiofa eft: ea, quae tollit haec , uirtus nominata eft. Audis ne Mari, quam tu tantopere damnas, dia- ledicam,Catonis 8C Ciceronis teftimonio uirtutem ef- fer Quid libro quinto Tufculananim, an non ait,diale- dicam per omnes partes philofopliiae manare bc fun- di^ paulo poft,annon de eadem haecait r Ex qua h i cum cum fumma utilitas exiflitad res poderandas,tum mx/ xime ingenua ddcdhido , 8£ digna lapientia» Ccr* u nefdoNizoli,qui tuus animus fuerit, cum iUam An* tapologiam feriberes : in qua tam inconfidcrate fe* re omnia dixifti,ut nunquam Ciceronem legiffe uidea* ris .(ditis enim , nifl plane plumbeus es , me nonfolum hoc in capite, fed etiam inhac tota difputatione mea, ne latum quidem unguem a Ciceronis fententia difcede* re. quod omnino dedita opera fed , utipfius Ciceronis au<?toritate,pro quo te contra me inimicitias fufcepiile falfo praedicas , tuas nugas^ euertam: &C omnes inteili* gant,mc,quem ineptifsime Ciccromaftigcm appellas, longe diligentius opera Ciccronis,quam te , tantum e* tus aucff oris obferuatorem^crlcgittc.nullum enim ha* tflcnus fere argumentum pofui,quod nq Ciceronis au* dloritate coprobarim : quod etiam deinceps quantum licebit,effidam. Igitur primo de Legibus Cicero, cuna hominem beatum matre omnium bonarum artium (a* pientia cxomaffet,& rerum omnium d maximarum i dentiam attribuiflet, tandem ita ait : Atqj omnia quau fepimento aliquo uallabit, differendi ratione, ueri & fclfi iudidoA arte quadam intelligendi quid quamqj rem fequatur , & quid fit cuicp contrarium. Qyo exlo< co facile intelligLpoteft,quantum dialetficae tribuat Ci cero, cum eam rerum omnium maximarum quafi fcpv mentum appellet. QyininBruto , quemadmodum (u* pra dtaui,hanc artem omnium maximam effe dicit, &C quafi lucem quandam.Praedarc uero Aulus Geflmsli* bro fextodecimo, capite ocfiauo , de diale<ftica ficait: Atcp id (olum addendumatq? admonendum eft,quod huius difdplinac ftudiu atep cognitio in principijs qui* de tetra, dC afpemabilis, infuauisqj effe,6C inciuib^ui* V J r* - deri folefcfed ubiah'quamupr6ceiTeris,tiJm deniq* & molumcntQ cius in animo tuo dilucebit, 8c^fequet qua- dam difcendiiioluptas infetiabilis: cuiianefimoduncx . feceris, periculum n5 mediocre erit, ne, ut pleritp altj,tts‘ quoepin ilhs dialetfbcx gyris atep Meandris , tanquam apud Sirenios ic6pulos,conieneicas. Haere nimirum' » lunt darifsimorn amflorS" te (limonia, de utilitate ac de- fe elatione dialedlica?. Nam diuiis etiam Auguflinus, in libro de Ordine,tantopere hanc artem admirator, ut . n6n ab hominibus pro arbitrio inftitutam,(ed in rerum ratione copertamfcribat. Quod liquando probatio- res audlores dialetflica, quia parii cautos decipiat , im- probare folentrid propter eam tantu dialecflicar particu lam,qua faflaciu condtifionu, rationes traduntur , acci- dit, quae quide pars cum a philoiophis tantu adSophi- ftaru captiones 8C fallacias curtandas muenta fuerit, ei litigiofi quid a homines plurimis argutrjs ,*6£ inanibus a'rgumditis'ampliauerunt,&f udbdra laqueis tendi- • cui is rcpleuerunt: quod fine dubitatione damnanduni . cll.afcp ut hoc facilius inteliigatur,omnes dialecflicat partes breuiter exponemus. T ota enim dialecflica co*. muniter di<fla,duas in partes primarias diducitur : hoc eiljin rudicandi,& inueniendi ratione.porro iudicandi ratio tres habet partes, argumentandi, defioicnd4diui> dcndi.Ratio argumentandi triplex eifcuel enim ex uei risQt heceffarrjs conilat, dC tunc demonftrario dicitur, qu» nos feire docet, &C in una tantum partem difputarf poccil : uel 'ex probabilibus 5 C ueriOmilibus conncitur, ftChteciam proprie dialecflica nuncupatur, in qua licet fn contrarias partes diiputarc, quam quide facultatem mirifice coniendare Cicero folenuel denique ex falfis, quae tamen probabilia uideatur, fallendi ftudio fua ar- ' gumenea gumcnta conftituit, & tunc (ophiftica uocatur, quae xiunqua aut uere aut probabiliter , (ed tantum fallaciter concludit , QC quodamodopueriles (ut ait Cornificius) opiniones conlertatur. Qyare quoties a do effis uiris dialecffica uituperatur,non de illa ueri 8C falfi difcepta- trice, quae difdplinarum omniu moderatrix, quali re gina eft , QC magna in rebus omnibus nobis luce adfer- re folet: fed de ifta fallaci & captio(a,quam fophifticam appellant, in tclligcre debemus . quod etiaErafmusin- nuitjin eo quem tu citafti loco, cum ait: An illi danarint uniucrfam dialertica , ali j uiderint. illud experimentis, copertum habeo ^nullos magis aberrare a uero , quam quifuperftirioieinhoc ftudiorCt genere (unt ueriatiV Non igitur omnes dialertici a uero aberrant, (ed qui iit eafcientiafupcrftitiofe uerfantur.. At qui cafte dC rcli- giofe dialecfficaLample<ffiintur,ij (olent ubere copior fiim ex ea frurtu reportare. Sed ais:Ludouicus Viues dialecfiicaimprobat.Imo uero hocfalfum eft, cum puL cherrimu organu appellet, ucrum homo defidioius ni- miam Ariftotelis diligcntiaaccu(at,qm adeo fubtiliter dialerticx praecepta tradiderit, ut laboriofius fit (quod ifteait)inftrumentn.intelligcre,quam ufum.quod qui- dem omnibus diiciplims accidit , ut facilius ufum earu, quam mianeintelligamus. Sed quod ait idem Viues, id Ariftotelis organu parum ede utile, (plendide mensi tur,neqj ei ullo modo credendu eft: cum totcruditilsi- miuirifint, qui aliter cenfeant, quoru longe maior eft aurtoritas, quam iftius Hiipani tui. Putas' ne Alexan- drum Aphrodificnfem,Hammoniu,Philoponu, Sim- pIidum,Magentinum,plurimos alios , qui in eos Ari- ftotclis libros comentaria fcripferunt , id farturos firiC fi:, fi dialerticaminutilcm efle putauift entr' an iftius. V i- uis aucdoritatrttt omnium eorum phflofbphortrm ati- loricari anteponendam efle cenfebis t Quare ne dixe* iis pofthac unquam amplius, mi uetule,totam dialecdi- cam a docfbisimis hominibus uituperarhhocdedecer, hocnonefthoneftum , uttani turpiter mentiaris : cum aperte contra te clamet Plato, dicat Ariftotelcs , infar- gat Cicero,bom denicp aucflorcs omnes te plane meiU tin, clara uoce teftcntur. . Atforta de dices: Ego de ifta, quam Burleus, 8^ Paulus Venetus, 8£ carteri eius farine homines tra&ant,dialetficaintelligo:non autem de il- la antiqua , quae laudatur a bonis aurtoribus. At ego dico, te haec! ita confundere, ut maxime ridiculus elicui dearis.Quod fi cantum dehac ( ut tu appellas) Burlea- na,fentis,non'ne tamen , fi quid habes hominis , etiam te infignicer delirare, fentire potes r' cur enim ad impu> gnandam Burici dialccdicam, Ariftonis Chi) , Sc Cor- nifici) auctoritatem dtas^an illi fortade diuinarut,Buiv leum,& Paulum Venetum aliquando (ut ita dicam) nafeituros , 6C tanto ante dialetfticam eonim improba^ runt^an putas in eis animam Merlini fuifle , quae genu furam iftoru dialecdicoru illis dedararetrQiiid ad idas abis ineptias^non ne tibi longe honedius edet, aperte confiteri, te nefeire quid mihirefpondeas, quam idos iVLeandros,& ambages quaerere, qup nihil tamen tuam •caufam adiuuent, 6C tuam inidtiam prodant f qui mo- do duos Aridoteles fingas, unum oratorem, alteru phi- lofophumrmodo duas dialecdicas comimTcaris , quaru neutra fit dialc<dica,unam qup doceat fermonis elegan eiam, altera quaecopiofe 8C ornate diderat:modo quae- ras , qui nam apud antiquos dialecdicam improbarint: modo pro argumentor umeoru refutatione, mihi Bur- kum nefao quem obiecdes; modo Cicerone dicas, cum i diate^ 44 dialecticam laudaret , nondeBurlei dialedKca fcnfiflei quali ucro quiiqua fit adeo ftupidus , ac tui fimiJis , qui Ciceronem fuiueuatcm ac diuinum exi (limet, ut de no ilri temporis dialedlids iftis barbaris aliquid praedicere potuerit. Sed iam fatis declaratum cfl, dialecflicam 8C bene differendi artem , & oratori neccffariamefle , 6C a bonis auctoribus maxime laudari. Reflat igitur ut do- ceamus^ueramdialecticam hacnoftra tempeftatc repe rtri , quod tu nimis infolenter negare aufus es : & in ea plurimos erudirifsimos uiros excellere, quodfequend capitcJucc clarius oflendemus. Hoc nofbro temport ucram illam antiquorum iuleSiicsm ' j mumri^quodtnfolentifimeNi^olius mfu curor. Caput ' XI. I Am tandem igitur aggrediar ad eam flultiriae furo- risqj tui partem euertendam, in qua nimium pctulaa ter ac protcrue contra philofophos omnes atep dialedli cos noftri temporis, illa tua putidifsima lingua debac- chatus es. quippe qui-nullo deterritus pudore,nulla tot infignium uirorum reuerentia, qui facrofancflos illos philofbphiaedialedlicaecj} fontesin publicis gymnalijs quam fieri poteft diligcnriisime iuuenibus apcriuntrait fus es conicelerate dicere , nihil aliudeos in Icholis (uis, quam garriret obftreperemecpueramdialedlica^iecp philofophiara agnofcere,icdloquaccmTantum &C gar- rulam QC prorfus inutilem difciplinam.Pro deumatep hominum fidem, quod hoc portentum^quod monftru in ultimas terras exportandum, &C omnino uiuummor tuumqj madandum^tot iapietifsimi uiri, tam ingenio- fijtam acuti, tam peripicaccs , tam erudiri, tam ucriratis amatores, qui noftro tempore Patauij, qui Bononiae, qui Pifis, qui Ferrariae, qui T icini, qui in tota Italia, to- ta Gallia, tota Hifparwa , roto denic£ terrarum orbe dia* iecftica phjlofoplnacp profitentur, tc praedicatore funt inepti,kintgarruli,funi loquaces , nihil boni,nihil ueri, nihil honefii prorfus aur intclligunt,aut docent C Qyid agitis duitatum redtores ac principes f cur tanto ftipen dio dialecticos phflofcphosqj publice condudris fciir dh's QC ad opes , & ad dignitate tanta prarmia proponi* nsr cur eos 8t honoratis, 8C charos habetis, qui au<ftore nefao quo Nizolio tenebrione, ex h ara produ<fto,non efchola, tantum ea docent, quae prorfus inurilia funt, 6C ad nullum afiitu(uitt,quam>adgamendCacc6madatar' QyidTiosdialecfna Sf philolophi f' Cur uniuerfum gef nus humana deripi tisCcur ca publice profitemini, quat nullius omnino (unt uul itatis fdjrtantoftudio* tanto la bore,totuigilqs diflerendi at<^ in telligendi artem que* ritis,quacmriia.penitushoc tem por« r e p criturCcur tan* ta cura libros Ariftotelis interpretari ’ ftuderis , qui no epaquam fime Ariftotelis : fedr nefeio cuius paraphra* ftar^uel breutatoris,quinufquama quoquam appella* tiirr ^ Sedftaleanrtua, Nfeoli,|jhdquam anilia delira* menta.apage ad coruos cum tftaimportiniitate tua, qui nihil unquam m uita nifi maledicere dididfti : atep hoc tamen cum fads, nihil omnino penfihabes.Ncqj enim «nirum cft,fi dialedricani &phdofophiam tama lingue proceritate uituperas, cura eairum omnium prarflanti£ limarum artium penitus nidis, ate^ imperitus & fis , 8C ' ene te glorieris. Ego uero , quamuis erudiri omnes te plane defipereinteHigant,* atque perfidioie mentiri : €4 quamuis plurimi flnr,qui pauds argumentis , fi tibire* Iponderi uellent,infanam iftam loquadtatem tuamla* die reprimere poffentitamen cum alijs iam derebuste* tum certamen iaiueriin , eorum patrocinium fufdpere i * confli* >con(Utiri.nam certo fdo,ftudiofls omnibus fore gnM£ fimum hoc officiumeumtqui mihi etiam certatimgra* tias agcnt,quod ego,quamuis necp dialectica, necp phi lofophiam publice profitear, tua tamen in eos maledu- 4 fh rofiitarim. Hanc igitur totam di (putatione in ma. capita diftribuam.Primum enpnapc^tedemonfirabo, uerajn illam , quam tantopere lkudat Cicero , ueterunt xlialecticamjhoc noftro tempore reperirudeinde , uera Peripateticorum, Aeademicorucp phtkifophia adhuc extare: poftrcmo,quamuis non onfatia quae fcripfi t Ati floccles operahabeamus , quiatntdta Berapoiutorotia perfcruntjficut etiam Ciceronis &C alioril multorum^ quamuisaliqua munia fint, tamen ofterixS pleracjj co» riim quae hodie leguntur, uera aclegirimaeilc Ariilote lis opera, quae omnia tu nimis impudentty.inficiarinS dubita ili. Ac primo quidem, cumomruikiulccfiica 1» tic diflTercdifubtilitas,teftc Cicerone vdtias habeatpar» tes,unaminueniendlryaltiera iudicadi:tifcramqi diafpcp feclam h acnoftra tempeftatcpartem muehirnNam ari in ucm edi, quae ad ufiim potior, 8C ordine natinar prior} diligenter a Ciceronetraiflata eft,ut de hac tu nullo mo do dubitare dcbeas.liceitenim aliqui fint, quibus in hac parte Cicero nonplane iatisfecit itimcn ubi tam egrc> gio Ciceronis patrono, turpifiimo cflet dicere , fiaenna hanc a Cicerone non pcifecfW- traditapi fuifle. Sed ais? Topica Ciceronis mulrahabent cum ijs quae nunc cxa (ant, Ariftotelis Topicis diisimilitudinem. Quid tum poftcarfequitur' ne idcirco,utaut haec Ciceroms fint im perfc<fia,aut illa non fint AriftotelisfQyis efi preter te, qui fimilitudmc iftam quaerat inaucfioribusr' an uolc* bas Cicerone effe Ariftotelisinterprctcm^nam co mo* daibrtafiefimilis eiusiuifictalioqiunonvudco , quare fimfles fimiles eflfc debeant Qyot enim amfores inuftaquaqj arte praecepta tradunt , qui omnes inter fe maxime diU Cmiks fimc,atq* eoam plcruncp contrarij^quot, exepli gratia,gramatid reperiutur, ueteres , &C noui, quoru quotufquifi^eft alteri lirailis ? dicas igit licet, nos uera gramaticam nojjabereruel quia Pal^monis ars interijr, vel quia Priidanus multa habet ca S cruio, Ph o ca,Dio* mede,diisimilitudine. Quam (ubtiliter,c$ ingeniole,c£ etia cdpiole tracfhnt omnia quae ad inuentioneperti* nent, in T opids Ariftotelisrib quidem .ita fentio, quod aliqua ex parte iam inmc liim expertus , ii quis ca prao ^eptaddigeter perceperit,^ in uliimatqj exeratationc deduxerit , mhfl d defutum, quod ad diflerendu dcre> bus omnib.in cotranas partes attineat: fed fubatfo atqj exercitato, no tui limili , hoc eft tardo atqj hebeti inge- nio opus elLhccenim tam egregia diflei cdi facultas nq a quouis intelhgi aut percipi poteft.Habemus igit duq prardira ueterudernuemedi arte,hoccft de prima dia^ ledhcac parte, opera, alterum Ariftotdj8,alterum Cice* romsiquarutrac^funta dotfifs/mi* uirisiUuftrata com mcnnri)s y QC interpretata: quo longe facilius etia,quam ueteres fol ebant,nifi prprfus ignaui elje uoIumus,hanc dialediicar partem percipere poflumus; cum praefertim etiam l^uerinus Boethius^i»reruditifsimus,ijscom-* memarqs quatin T 'opi ea Qccronis diligentiisime coit fcripfit, noncontentus , multos .praeterea nobis libros de eadem arte rcliqueritat uero paulo ante memoriam ©oftram extitit uir lingulari iudicio ac dodbrina , Rho* dolphus AgricoIa,quimagnamhuicarti luceaciplen* dorem attulit, editis tribus delnuenrione dialetftica Ii> bris rquiplurimoru eruditorum iudicio tantacuraftu* dio^confe(frifunt,utucterum (quoddidfolet) lumu v • > i $ nibus tiibus plurimS officere uideantur t ut fi tota haec ars ini ueniendi funditus alias interijflet , ab inferis iterum re- uocata per Rhodolphu Agricolam uideri pofiet. Qy at tua eft igitur ifta tanta impudentia Nizoli , qui negare audeas, hoc tfcmporeuera dialectica inucniri : cum tria tam eximia de Inuctione dialectica in manibus om mi uolumina uerienturc' An fortafle dices,inuenicndi at tem extare, iudicadi uero interi) fler’ ifta eft forte tua Ni* zoli fententiaded quid, fi teftimonio tuo doceo, hanc e- tiam partem hoc noftro tempore perfectam inueniri? Quid dices, cum tuo te laqueo fufpenfum intelligcsr Qyac eft enim ars judicandi , an non ea quae Gj^co nos minea»ocAv7ixil cficitur^qucmadmodS Boethius inpritt apio librorum, quos de lDifferentijs Topicis infcripfir* aperte teftatur,cum ait : Etea quidem pars quae iudiciu purgat, a tep inftruit, ab illis otf «Av7ik* uocata eft,anobis potcftrefolutoria nuncupari : ea uero quae inueniendi facultatem (ubminiftrat, a Graecis Temni , nobis* localis dicitur. Qyodctia p ERION i V s,uirfane diligens QC facundus,in primum Topicorum Ariftotelis fa ibcns, mulas rationibus affirmat. & Philoponus ait, in Analy ticisnihilaliud quaeri, nifi utrum fyllogifmi neceftanj fint,& artificiofe confecti, nec ne : quam rem ad iudica* di artem pertinere, quis non intell/gitfQptd ergof duo libriprioru Analyticorfi , ad quam tandem dialecticae partem perrinenfCnon certe ad artem inuemendi : quo nt , ut adiudicandi artem ncceffario referantur. QiridJ' jjs libris aliquid'ne deeft,quo minus perfecti fint^hanc certe tuipie per fummiimprudentia , aliud agens, tibi dubitatione abftulifti, qui perfectos coseflc plane con- fiteris, haec enim uerba waffint,cumde illis libris loque iia Quis enim ctcdatAriftorclem copofirifle , exempl* ' , “ grati». gratfa,in Logicis priorum AnaJyticorfi librosflotfetft,' ut refert Laertias , deinde etiam nos duos quos hodie habemus : prarfertim cum uideamus eos ita perferos e fle, ut de ea materia nihil amplius fcribipofle uidea- tur C Hoc tuum cft cotra tctcmmonithqui primo dicis omnem dialectica intertjfTe, deinde fateris nos perfe* <tos Dialecfticaelibros habere. quo quid uanius,ant tur pius diri aut excogitari potefbHabemus igitur, etiam te auctore, iudicandi artem perfecta, nam Pofterioru Iibri,quos ut ueros ac legitimos Ariftotelis etiam Laer cius tuus agno(cit>ad demonftraaone referuntur. Qua* re non uideo,qua rationenegare uelis, dialecticam nos ueram habere. Sed hoc etiam Ciceronis auctoritate nobis probandu effcut tibi, quoad uiuas, oculi doleant, qui tamnegligentes in legedo Cicerone fuerint. Qyid ergo ait Cicero c' quae funcapud>cum officia dialectici^ Lege Oratorem ad Brutu , dC haec eius uerba reperies: Nam QC ipfe Ariftotcles n*a didit praecepta plurima diC ferendi: dC poflea qui dialcctiri dicuntur, (pinofiom multa pepererut. Ego eum c5ieo,qui eloquendae laude ducatur , non efle earu reru omnino rudem : fed uel illa antiqua, ud hac Chryfippi diTriplina inftitutus,noucrit primum uim, natura, generaiierboru 8Cfimplirium v 8£ copulatoru: deinde quotmocjis quiccp dicatur, qua tioneueru falfumne fit,iudicetur,quid efficiatur e qliO* que,quod ciricp cofequens fit,quodcp contrariu:cumcp ambigue multa dicantur, quomodo quiccp eorum diui di explaiiaricp oporteat. Primum eft igitur,tefte Cice* i-one, dialectici officium, uim,natura, genera uerborum .iimpliciu cognofcerc.qua in re fpectantur genera , fpe* ries, differentiae, proprietates, eueta : de quibus tamae* curate cra<tauitProphyrius,fummus phdofophus,iit '• Jt de his qufncjp ifodbtis, nihil ultra defideremiis. Porro genera quaedam ultima atqj fumma fiint, quae (ub fe re» eum omnium notiones BC appellationes complectunt tur : quae diuiia di ffcrentijs in (pedes , BC infignita pro* prictaribus, aut cruentis , rerum omnium tam commu> nium,quam fingularum uim 8£ naturam explicant zcC tamen ad fimplicia tantum uerba pertinet . haec genera fumma dicuntur a Graeds v&v<yctuu,de quibus aureum opus habemus, quod uulgo Praedicamentorum Arido telis appellatur : in quo quid amplius defiderari pofsit, ego certe no uideo.tu fi quid in eo reprehendis, profer» re debes. Quatenus igitur attinet adfimplida uerba, perferam habemus dialecticam: cum prscfcrtim uiri doctifsimi duo illa opera, quibus diximus fimpliciauer ba contineri, diligentifsime fint interprctati:utex Grae cis,Hammonius,Simph'cius, Porphyrius T Dcxippus, 8C aln nonnulli : e quorum numero duos , hoc ed, Pof- phyrium BC Dcxippum,in Latinum (ermonem conucr tituir J(b omni laude felici(simus,B ernar.dvs f>e l i C i A N y s: quem hic honoris gratia nomino, tra tuam impudentiam tedem adduco . qui profecto cum ucrus fit dialecticus BC philofophus , eriam tacen- *do te mendadfsimum efle oftendit, qui dicas neq? ue- -ram dialecticam , necp philofbphiam hodierepcriiL • Multi etia ex Latinis prazdicamentoru opus illuftra- runtjledomniu (meo quidem iudicio ) diligentifsime Boethius. Qiiid copulatoru uerboru fcientia , non ne plene perfecte® tradit in Andotclis libro de Interpre*- ttrione,que& Hammonius, BC BoethiusApod illos * longe (ubtilius BC ingeniofius diuus Thomas interpre- tatus ed^Quidedigit quod in haeparte derideres, ubi uis BC natura pronuntiatorum omnium apte,diftin<tr, - ^ pcrteacq* perfedWp tradirur.Caetera quae ntrm erantur a Cicero*’ ne, param in Analyticis traduntur , param in T opicis* param in Elenchis. Analytica tu ipfe fateris cfleperfe* dbs de T opicis tam dfeimus. Elenchorum liber qirad cumulus quidam ad rel/quosaccedit, ideo confcriptus ab Ariftotele, quo fallaces fophiftarum conclufiuncu* Ia$ ustarepofsnnus. Eft alia ucrifsima fubtilifsimam ra> o'o, quam ab ipia rerum natura uerediuihus illeTho* mas accepit,qua plane declaratur, ueram omnino difle rendi ratione nos habere. Tres enim animi noihifunr, inquit,a<ftiones.primtf,cum res fingulas intelligit , hoc eft lingularum rerum notiones SC imagines apprehen* dit,& quodammodo contemplatur: ut arborem,fuper^ fidem ^coforem.iecunda , cum rerum notiones inter fe <fopular,uel diuidit attendendo, uel dittentf endo:ut cx* empltgraria , arbor eft fubftantia , arbor non eft qualia tas. tertia, cum exrebus iam cognitis conatur ignotas intelligere !) ut > ii quis iciatanimalia quidem omnia uiue re,dC ientire, fed ignoret utrum fpongia fit animal , ita fecum ratiorinabitur:Qi.T£ cunq? uimmt,etfentiunt,ant malia funt:fpongia ucro iriuit,a fenrit: ergo eft animal» Prima igitur acftio noftri animi, cognitione atep intelliv gentia fimplicium uerborum perficiturrut fciat animus rc<fte diftinguere* quid iiibftantiafit,quid quantitas, quid qualitas, atqjr itadealrjsrquam nobis integram co gnitionemliber Praedicamentorum adfert. Secunda a* eho pronundatorum,fiuepropoftrionum,aienrium & negantium, comrnuniu& ftngularium , neccflariarum &C iortuitarum cognitione perfidtur : ut fciamus quid in quacpre fit, autnon fit, utrum per ie fit, hoc eft, natu* raliter , an caiu &C fortuito : quae omnia retftc traduntur in libro de Interpretatione. Tertia adho^non aliter per* d • k fid. Rei poteft,quam fi quis intdligat quid efficiat e qtioqf^r quod cuicp coniequens fit , quodqj contrarium , dC nifi quis quid uerum, quid falfum fit , difeernere friat : quae icientia &C in prioribus &C in pofterioribus Analytfcfs integre docetur. Atque ut foedius animus nofter exija quae iam intelligit, ratiocinari aedifierere pofstt,tradun tur loci quidarn,8£ quafi fodes argumentorum mTopi Cis, unde facile differendi copia paretur. Sed quoniam fol foe opiniones pleruncp ueritati officiut, 8Cm errorem animum inducunt: additus eft liber de Fallacibus repre henfionibus , cuius praeceptis cognitis , necpnosipfos deripiemus, neqj ab alrjs decipi nos finemus. Hoc eft integrum ac perferum dialetfhce corpus, quod hoc no ftro tepore reperiri friunt omnes . utru aute haec opera. fintAriftotelis,nec ne,poftea uidebimus,nihil enim ad propofita quaeftione. fatis eft enim oftendiffe, in eis mV> hil omnino defiderari , quod ad uera diafodHcae cogni- tionem pertineat. Quorfum igitur ineptifsime calum* niator, Paulos nefdo quos Venetos,autBurleos,quos «. ne pidlos quidem unquam uidi , mihi obrjcis f perinde quafi barbaros ego iftos,qui haeflorenti aetate noftm etiam a monachorum conuentibus exterminantur, iri quibus longo tempore uiguerunt, ac regnarunt, diale- cticae bonos au<ftoreslauacm. Vbi horum infcriptfs meis fit mentiortibi citantur:' ubi ueftigium eorum ap- paretfFieri' ne poteft,ut iftud os durum tantopere per- fricueris: ut nihil omnino te pudeat, tam manirefte meti tiri,& ea mihi obijccrc, quae nulla tenui iuipirione , aut conictfiura probare pofsisr' V nde illud fumpfifti>me co natum effe Buri cis, 5C Paul is V enetis in differendo Ci- ceronem inferiorem oftcnderefubi iftorum ego homi- num in foiptis meis memini^profer locum, ubi uel no- minarim. minarim , nel aliquo modo mc dc eis loqui fighffica- rim. En hominem (anctum SC ucraccm , qiri fcxaginta natus annos, uel fortaflfe etiam plures , tanquam bimu- lus puer, aperte mentiri ndcrubefcic. Sed delino* de me conquerirmagis memouet doctifsimorum hominum dignitas, fplendOi*,qucm tunequilsime deformare aulus es. Iterum igitur , at cp iterum repeto, nos perfe- diam habere dialectica, cum ex Ariftotelis libris quos fupra dtauimus, omnia difeamus , quae Cicero in Bni- to dialecticae tribuirrhoceft, rem uniueriam tribuere in partes, latentem explicare definiendo, oblcuram expia nareimerpretandq, ambiguam primum uidere, deinde di(linguere,poftremd habere regulam, quauera QC fal- faiudicentur,& quae quibus propofitisljnt,quaecp non (int confequcntia. Haec inquam omnia diligeiKifsime - tradit ea, quae rwftro tempore reperitur, dialectica. Vel fi aliquid dcefle ccnfes, cur non illud in medium produ as:ut tuam cenfuram uideamus,qui dialecflicorum im- perfectionem a nullo adhuc intellectam notes f Quid cft, quod nobis defit ad integram dialecticae cognirio- nem r funt ne alia quaedam , quae dialecticus prae liare debeat, quam quae hactenus commemorata funtfEqtri dem nihil aliud efle uideo : neq? iple Cicero, cuius au- ctoritate nitimur, dialectico plura tribuit. Qyod fi tu Si- Ita dias, opus eft ut ea proferas:non autem tanquam fu riolus quida,uibrato gIadio(quod aiut) aere uerberes. At fortaffe dices, in arte dialectica nonulla Ariflotelis opera defiderari,atcp ideo no efie perfecti dialecticam» Mirificu uero difpytatore:quafi uero non hocin omni iaentia,temporum imuria cotigeritjUt plurima darilsi morum auctoru opera perierint, quot enim in gramma tirisrquoc in rhetoricis^ quo t in mathematicis {■'quot in k x philo- 7«>- philofophia. y qiloc in iurc auiltfquot dcnitp in omni di fciplinarum genere defiderantur operar' Dicas igitur, ifto tuo argumeto,nec$ grammaticam , ne« rhetorica* neqt mathematicas diiciplinas, necp philofophia , netp ius Guilc noftro tempore repcrin.rprppterea, quod ia unaquacp fcientia multa uokimina interciderunt. Non cft,mihi crede , quod in dialedicos arguteris : cum hac noftra tempefta te plurimi tam acuti,tamlp ingenioli re periantur, ut etiam (1 multa deeilent huic arti , cui nihil omnium dolorum iudicio penitus dceft, tamen ea fuo ingenio facile iupplere pollent. Sed cum uideant nulla fere icicnriam aut in tegriorem , aut perfectorem exta# re, quamdialeCicamrea percepta , malum in philoio# phiac finum ac penetralia cofugere , quam integrOper- fedocp corpori aliquid adiungere. Qyamuis etiam ali-? qui recentiOres adjumenta huic arti plurima r non qui? dem ad eam perhdeildam , fed ad illuftrandam attule# runt:uttuus ille Trapezuncius,qui licetinalijs rebus inultis deiipuerit, tamen de dialeCica latis commode fcripfinfcd eo longe commodius ioan. Caesar E# V Sy&C nouifsime P H l L i P P v s MELANCHTH.o K i v s : qui mihi homines uidentut uiam atep aditum ad Ariftotelis opera munire, atep aperire uoluiile: quOr rum conatus ideo magnopere laudandi iiint, quod h3c tam egregiam fdcntiam,iampridembarbarorum com# mentarijs,&(ut ita dicam)fomntjs inquinatam,& fquf lentem, at^ horridam, quodammodo purgare, fiCniiv diori cultu exornare contenderunt. Alii u ero nonnulli Graecorum commentarios in latinum fermonem ele# ganter tranftulenmt:ut iain tandem barbaria illa , qux (iiperioribus annis hanc artem occuparat , pene omnis expulia fit.neqj mthi dubium cft , quin bxeui temporis fie omnis philofophia eleganter &C polite loc'tmira,ciiTii hac in re tot praeclara ingenia uideam elaborare. Sed omniu optime iuuenis ille docffifsimus , qui mihi fum» ma nccefsitudine coniundhis eft , &C qui iaxn in omni® eruditorum oreucrfatur,o ctavianvs fer r a r i v $ :quem audio tam acutatam fubtiIiter,tanTinge» niofe,tam denicp(quod uix fieri pofle uidebatur ) poli» te diaJecfiicam in Ticinenfi gymnafio profiteri , ut ma* ximamde fe omnibus admirationem concitet: filiam Senatus noifer Mediolanenfis , eius fingulari uirtute commotus, decreueritcum ad altiorem dignitatis gra» dum proueherc, &C ordinariam profitedar philofophiae { jrouinciam illi demandare, qui certe unus , uel ipfo fo» o profdsionis fuae nomine,uamtatem &C ftultida tuam refutare facillime potefl. is enim ueram omnino diale» tficam docet: quam tu omnium impcritiTsimetamprij’ dem intcrijflc , necp hocnoftro tempore iiiqdaxn inii&> niri,quia icilicet argumenta mea refellere nori poteras, feribere^atep in lucem edito uoluminc , palam affimuw re nequaquam erubtafti. Sed iam etiam te ipfum , qui tam multos eximios uiros imprudenti (sime laceram, ftultitice tuar pudere atep poenitere certo fdo. v v Phdofophiam Academicam , atq ; Peripateticam , adhuc . mi integram & perferam rxtare } contra Ni^ohj fententiam ♦ Caput XII» iT^\E philofophia uero quauis nontammale, quam ‘I /de dialedfica fentire uidearis: tamen quia primo Platonem indigniisime uituperas, deinde nullum opus Ariftocclis uerum ac legitimu extare conter.dis,aliqua mihi funt in medium afferenda , quibus mandcllo pro» bem nos eam uera, quam AcademiciPcripatcticiqj do nebant philofophia habere* Vult enim Cicero, nullam k i inter 7 » inter Academicos, Peripateticos 9 fotfle,pfartcrnom^ num , differentiam, quod in Academicis hisuerbis o- ftendit: Platonis autem auctoritate, qm uarius , mul> tiplcx,8£ copiofus firit , una &C confenriens duobus uo> cabuhs philofophiac forma inftituta eft, Academico# rum QC Peripateticorum, qui rebus congruemes,nomf* nibus differebat Fuit ergo iam accepta (quemadmodtl eode in libro Cicero feribit) a Platone philofophadi ra- tio triplex : ima de uita QC moribus , altera de natura 8£ rebus occultis, tertia de difleredo, ££ quid aero, & quid falfum, quid recfhim in oratione prauum'uc, quid con- fentiens , quid repugnans iudicando. Hanc ego tripli- cem philolophandirarionemhocnoftro tempore dico plenam atqj perfectam extare : neque nos minus bene, atephaud icio an etiam longe melius dicam , philofo- phari,quam illos ueteres Acaderiucos,Pcripateticosqj: quia multo clarius omnia funt reperta - , patefacta , illii- ftrata, in hacnoftri temporis ingeniorum faccun ditate, quam tum, cum naicebantur. Ac de tertia illa philofo- phiaeparte , in qua de differendi ratione tra (flatur , iam fuperius multa uerba fedmus:utnemo amplius dubita re po(sit,quin ueram dialecfticam habeamus. De prima ucro mulco minus cft dubitandu . nos enim multo m c- lius &C uerius de uita ct moribus philofophamur,quam ulli unquam ueteres philofophi: quippe qui ueritatis ipfius lucem , atep fempitemac uitae felicitatem , de qiia dubitaffe uidetur Ariftotdes, Plato non fatis ad uerita- tem dillmiifle,quamuis nihil de illa dubitaret , in faerfs literis noftris intueamur.^ ad illam aeternam domum, aebeatorum fedes, quas Plato bomsuiris pollicebatur, iam patcfacflum ac munitum itcrhabeamus.Optimum enim omnium ducem ac pliiloiophumadimmottalita- -1 tem jy «dm chr r s t v m fbrtiti fumus • quem imitantes, uf> tam et mores noftros multo (aneftius inftruemus,quairt u totam Platonis & Aiiftotelis piiilofophiam imbibe- rimus.Sed dc hac re te nequaqua dubitarc,niii plane fis h^rcnciis, exiftim o. Videamus^ an Academicorum t>C Peripateticorum philofophia*de moribus adhuc ex tetrquam quidem triplicem efleuolunt :\mam { quae ad «oresuniuicuiufqppriuatim conformandos attinet, in qua de uirtutibus ac uitijs,de utilitate ac detrimento, de iucundoac molefto , de honcftaruro rerum inter (e atq* utilium comparatione tractatur: quam grseeo nomine uocant Ethicam, alteratn , quae rei familiaris commoda ®tcp incomoda.ipe<flet,& doceat qua ratione diuiti^ pa rari poisint, domus confilio regi, familia bene inftrui,8C deniefcquaecuncp ad domcfticam uiuendi rationem re-, Ciei uitiruendarn pertinet: quam Oeconomicam appcl lant.tcrnam , duarum iuperiorirm principem ac regina efle uohmt,- quacreipub. adminiftrandat uiam aerario- nem quaerit, ac docet quo patfo leges aciura fanrienda nnt,quomodo in pace atep in bello uiuendum, quomo do fint urbes ac fines cuftodiendi,quomodo uedigalfe conferuanda,denicp quomodo res omnes aut exporta- ri aut importari debeant: haec enim fimt omnium maxi- ma (quod ait Ariftotelcs) de quibus in duitate delibe- . ratunatq* hanc quidem fcientiam Politicam nominat, Qyid igiturrdices ne perferam ethicen nos non habe re:cumtot extet Platonis dialogi', in quibus nihil aliud, quam deboms moribus agitinTcum decem Arifto telis ad Nicomachum tamegregq , tam prarihntes , tam ex de «limi parce perrecti libri , dodorfr omniu manibus te; rantur^cum dufde Ariftotelis magnorum ( ut uocant) floralium duo legantur, in quibus generalius qinrd5 de uita # moribus traflat f prartermitto quae ad Eude* mum fcripfit idem Ariftoteles,quia mutila funt,# pia* neimperfe<fta:ucrumnon ideo tamen quifquaarguo re poteft, perferam Ethicen non extare, cum alrjs in li> bris perfecta fint omnia. Quin huic fdentix plurimi Tullius nofter attulitadiumentarqui quxcuncji fere de uita # moribus docfle # ornate did poliunt, tribus illis cgregijs ad Marcu filium de Ofticrjs libris explicuit:# quae ad fedandas animi perturbationes,# beata uitam acqufr end a fpetft ant,quincp T ufculanaruquaeftionum libris omnium elcgantifsime docfhfsimccp tradidit. Qyid cft igitur, quod amplius in hic parte defiderestf Equidem credo, i» quis Chriftfana phdofophtamexcb piat,nihil puldirius at<$ famftius de uita # moribus di* ci pofle,quam quae Platonis , Ariftotelis , # Ciceronis libris continentur, quibus fi tanqua noua forma quedS 6 i pcrfecftio , Chriftiana lexacceflerit , nihil erit omni* no, quod in hoc genere prxftantius aut dici,aut excog» tari poisit. Qyid ea fdentia,quxeft detuenda re fami liariftion ne dotfte atep eleganter in Oeconomias Arii ftotelis doceturcrionne de eadem (dentia Xenophon Socraticus politiisime iaipficquod opus adhuc eftin inanibus i Qyid igitur huicpaiti dcefle poteft , quam duo prxftantifsimium accurate tratfhrunt : praefertim # cum etiam Plato libris de Republica multa infperferit, qux ad hanc fdenti'5 pertineant i Iam uero politica to* tam, # Academica,# Peripateticam,fineulla dubita*, tione tenemus: cum decem Platonis deRepub. libri,# duodeam de Legibus, tanta dotftrina # eloqueria con fedi legantur, ut non ab humano ingenio, fed porius diuino profccfii uideantur.cumip Ariftotelis o<ftoPo> EticorS libros habeamus integros atep perfcclos , quo» ctiami etiam Diogenes Laertius aghoicit At fortafle dieef hoc loco, duos alios de Repub. libros ab Ariftotele fe- paratim editos, qui non amplius inueniantur:atq? ideo nos Cei entiam illam integram non habere, quae ra rio fa- ne nullius eft momenti , cum o<fio libri Politicorum, quos habemus, perfeci Si integri fint.HSc enim uideo fuifle cum Graecorum , tum etiam Latinorum confiie- tudinem,ut de eadem materia uaria atque diueria ope- ra componerent : uel ut aliquibus magnis uiris gratifi- carentur , uel ut ingenium iuurn Si copia oftcnderenr: ut Ariftotelesipfecumad Nicomachu filium Ethicen (cripfifiet,deeademtameii adEudemum poftea feri- pfit. Sic duplex Rhetoricoru opus eitifdem philofoplii legimus,alterum adTheodctflen , alterum ad Alexan- drum, quem imitatus Cicero,multa de ratione dicendi» uaria cp opera confcribere non dubitauit : eadem etiam fope repetere, 8i quafi inculcare. Non enim contentus ijs duobus libris, quos delnuentione rhetorica fcripfe- rat,tres illos de Oratore perfero, Si quidem pcrfeifhC fimos adiunxit. quibus cum nihij addi pofie uiderctur, uolpit tamen 8 i Oratorem jperfctfium ad Brutum , QC Partitiones oratorias ad M.nltum adiungere : quae fin- gula per iefiintperfctfia opera, quin etiam ab eodem Ciceronemulta graecc de ratione dicendi cofcripta ac- cepimus. Haec autem ideo commem oro, quia tu fcili- cet egregius cenfor, omnino putas abfardum efte, fi quis dicat Ariftotelemtnultos de eadem materialibros edidifie: quod ejuam prudenter frite'que facias, ipfe uu deris.Ego certe iudico,etiam fi unum aliquod ex orato rijs operibus Cicerom's(quod deus omenauertat) ami fiflemus,ut ( exempli gratia ) libros de!nuentione,aut Partitiones, ficut ea que graece icripfit amifimusrnihilo I minus- k I* minus tamen perfectam dicendi rationem in tribus filis de Oratore libris fuifle nos habituros, ita quanquam duo Politicorum Ariftotelis librifeparatimeditipene rint, tamen cum odio integri ac perfecfh' fuperfint, nullo modo dubitandum eft, quin perfediam Peripateticorff Politicam habeamus. Atcputihamin haeparte nobis nimium dolendum non eflet , qui tantam iadiuram (ex illorum dcRepub.librorum, quos 6C (crip ferat, &C edi- derat Cicero, fecerimus. Atnihil prodeft dolere:caetera uideamus. Reftat enim, ut doceam, nos eam philofo- phiae partem integram habere ? quae de natura rebus occultis uerba facit: de qua (ane multaPlato cum difper fc in plurimis dialogis , tum in eo qui T imaeus infcnbi- . tur libro, mira quadam cum fiibtilitate atque maieftate tradlauit.Sed(ut ingenue fatear ) cum in caeteris philo- fophiacparribusPlato fit Ariftotele diicipulo iuo lon- ge praftantior, in hac una de natura multo inferior efle uidetur.Hancigttur etiam philofophiae partem triplice effcftatuunt.nam aut res quae fub fenfam cadunt , QC ma teriae fem^cr adiundi ac (unt,confiderat:atq* haec Phyfi- ca proprie dicitur,in qua (cientia primas femper A^ifto telcs obtinuit.autres materiae quidem aliquo modo in- haerentes, (ed ipfa cogitatione abftradiasrut magnitudi nes, numeros, fonos inueftigat, & Mathematica uoca- tur.aut denicp formas penitus a materia feparatas,& ae- ternas, atq? diuinas quaerit : quam Mctaphyfica appel- lant, in qua Platoni palmum tribuunt. Phyficam igi- tur primo, quae fubieda (enfibus tradi at, nos perfediam habere conhrmo. Vel enim principia rerum , quatenus naturales funt, atqj corporatae, perferutatur , & ea quae cohaerentia funt & connexa principrjs:ut, locum, tem- pus, inane,caeteracp id genus : quam frientiam odio li- bris t* bris de Aufcultatione phyfica perfecftiisimc tradit Aii» ftoteles.Vcl ea quamt*,qua; expnneipijs oriuntur, quae partiin fimplicia iunt,parttm compolita.defimplidbus corporibus in cjuatuor de Coelo libris acute & copiofe tra<ftat:<jui (ane libri funt a nobis latina interpretatione fatis ( ut opinor ) illuftrati. Sed cum iimpliria corpora parcim omnino fint aeterna atqj immutabilia, ut coelum coeleftiacp omnia, partim uero generationi continenter atep interitui, quatenus ad eomm partes, fubiecffaftnn fatftum eftidco,ut Ariftotelcs duos etiam fubtilifsimos fllos de Generatione bC interitu libros confcribcret: quos itidem nos latine,copiofius, &C apertius interpre- tari (iimus. Iam uero compofita corpora uel in iubli- mi , hoc eft in aere (iunt, uel in aqua , uel in terra ♦ de ijs quae in aere fiunt,ut de nubibus,de pluuia, de uento, de fulmine, tonitru, exteris^ cius generis , ijs in libris iub- tilicer agit Ariftotelcs , qui Meteororum inicribuntur: tn quibus criam de illis loquitur, qux in terne uifccri- bus fieri folent,ut de fluuijs , fontibus, terrg motu, faxis, metallis, & fi qua iiint alia, que omnia longe copiofius, licet impolitius, perfecutus eft Albertus iffc cognome- to Magnus. Qyae uero in aqua,& quf in terra fiunt,ud plantp funt,ucl animalia:ucl media quandanatura forti ta funt inter plantas QC animalia, quae graeco nomine o 4)W7« uocant. De Plantis duo nuper Ariftot. libri iunt reperti. Sed huic philoiophiae parti difcipulus Arifto- telis Theophraftus copiofe fatis ferit: quos libros Thco dorus Gaza,uir iiimmo ingemo, ac docftrina, latinos fe " dt.de Animalibus,adhuc extant Ariftotelis multa do- <ftifsime confcrima uolumina,in quibus etiam de il- lis tradat, quae Zoophvta diximus appellari : quales funt fpongiar , conchae , & (1 qua funt dus generis alnu 1 x Qyid? Qyid^de Anima quam erudite, quam (ubtilitd* tribu# Libris agit AriftotelesfQiiid de ali]s,quae animam con* fequunturr ut de Scnfu QC fenfili , de Somno 8C uigilia, de Memoria , de Refpiratione , de V ita dC morte, dea* Itjs multis , quam polite (cripta Ariftotclis opera legi* musrquae (ane declarant,nullam ede rem in tota natura pofitam, cuius rei cognitionem ex his operibus habere non pofsimus.Non eft igitur dubitandum , quin natu* ralem philofophiam perferam habeamus : praefertim cum etiam aliorum, quam Ariftotelis,& apud Gr^cos, & apud Latinos multa opera de hac philofophiaf parte foipta legamus. De Mathematicis nihilaffirmo: quia Kcet in eis Plato et Ariftoteles do<fh'fsimi fuerint, tame de illis aut nulla, aut certe pauca confcripferunt. ab alijs* tamen philofophis etiam mathematicas (dcnrias perfe <ftas habeamus : ut ab Euclide, Archimede, Nicoma*. dio,PcoIcm£o,multisq$ alijs. Qyid de Methaphy fica dicemus, quat per omnes Platonis dialogos difirufa,tan quam gemma quaedam preciofifsima mirifice fplen*. det , &C animum (dnper noftrum a fenfibus atep a cadu*. ds rebus abducens,ad coelcftia, aeterna, & diuina rapit? Sed uthancuere diuinamPlatonis philofophiam relini quamus, quam paud poflimt aflequi i potdVne ali- quod opus prceftanrius inueniri,quam quod ab Arifto tele dc hac prima philofophia diuinacp confcriptum ha bemusfquod Alexander ille Aphrodifienfis doctifci* mis commentarijsilluftrauit. atep urinam h.anto- ni v S f LAMMiNiv s, homo non minori dotffri- na pradtans , quam eloquentia, uoluilTct , aut potui fiet ita reliquos eius (dentite libros interpretari,fkuti duo* decimum apte,diftin<fle, 6C ornate nobis interpretatus eftoiam fihoc fa&um efict, nulla ego philolophiarpari te£i necp apud Latfnos,nccjj apud Graecos illuftriorefii' cftc iudicarcm. Sed iam fatis ( ut opinor) peripicuum eft, nullam prorfus philofophiat partem deefle: licet alia fit fortaisis alia ucl apertior uel flluftrior. Quo fit, ut no- ftn temporis philofophi, quos tu nimis iniolenter exa> gitas , nihil prorfus ueteribus concedere debeant : imd tanto fint illis fuperiores , quanto iam a tot pre claris in- gentis funt omnia longe darius , quam prifdsiilis tem- poriDus,illuftrata. Q !£* M toftotelis nomine leguntur opere ,plere^ fine dubitetione A riftotelis efje^uod infate NiP-o/iw neget, Ceout XIII. N Vncad Ariftotelis libros uenio, quos tu nulla fi- ne firma ratione, fed inani tantum fufpidone , tenuiisimis quibufdam coniedhiris contra docftifsimo- rum omnium (ententiam negas efle Ariftotelis . Atqui tantum abeft,ut doftus aliquis tecum fcntiat , ut etiam omnes certarim Deo gratias agedas efle cenfeant,qu6d licetplurima Ariftotelis opera temporu iniuria interie- rint, tamen ea fuperfint adhuc, quae ommiu pneftantiC fima fuere iudicata:quae ficingenijs clarifsfmorum ho- minum celebrata at<£ illuftrata iunt, ut nemo faris doi <ftus exiftimari fo!eat,qui non Ariftotdicx docftrinarfa eris (ut ita dica) initiatus fit.Omnes igitur qui inter eru diros numerari attp haberi uojunr, Ariftotdem euol- uun tjlulpidunt, admiratur, praedicantrfolus Nizolius, taquam exuepreculis QC (enticetis extractus forat, diui num huncaucftorem conatur arrodere. Sed quibus tu rationibus erudite fenex, ea qua: prae manibus habe- mus opera, negas Ariftotelis effer' potes' ne firmum ali» quod argumentum, aut faltem aliqua uerifimilem con- lecturam in medium adferr cf nihil minus, uerum, quia 1 i nefeis nefds afgumefitis mds ab Ariftotele fumptis rcfpodc- re, idcirco multo impudcntifsimeneeareaudes,opus ullum hoc tempore, quod legitimum lit Ariftotelis,inu> ueniriiutnon tantum mc offendas , qui Ariftotelis le- tftionemirifice dcletftari iblco, fed pene infinitos exceb lentes uiros,qui& praeterito tempore haec quaefuper- iiint, Ariftotelis opera uehemeter admirati fiint , &C hoc uoftro tempore nihil magis fufpiriunt.T u uidelicet lon f e prudetior es, quam aut olim fuerit Alexader Aphro iijeus, Ammonius, Simplicius, Themiftius , Philopo- nus,alij qj prope infiniri:aut hodie fint tot Ariftotelicae Philofophiae profefibres , qui ubic^ florent , dC nihil de Ariftotelis operibus dubitant» Verum hoc totum caput ita diftribua , ut primo tuas omnes rationes ,.qui- bus libris fuis Ariftotelem fpoliare cupis , infirmas attp Inanes efle oftendam:deinde,ut contrarijs ego rationi bus libros Ariftoteli fuos adiudiccm. Audiamus igitur, quibus tu argumentis te probaffe exiftimas , libros qui hodie fub Ariftotelis nomine leguntur, non efle Arifto telis. Primum ex Strabone &C Plutarcho uulgatifsima hiftoriam,tanquam rem nouam recitas: quae tamc con- tra tuam opinionem fadt.aiunt enim illi, libros Arifto- telis, cum diu latuiflent,erutos fuifle:fed femilaceros,8£ humore terreftri corruptos: ficqj ab Apellicone Teio emptos magno predo , qui cum eos in noua exempla riatranferibedos curaflet, multis repleuit erroribus: de* ni$ uero a L . Sylla, captis Athenis,repertos in biblio- theca Apdliconis , QC Romam translatos, in Tyran- nionis grammatici & Andro ni d Rhodij manus perue nifle , at ab eifdem editos fuifle. Qyaeut omnia uera efle concedam , non tamen ex Strabonis aut Plutarchl uerbis eruere quffquam poteft, hos libros non efle Ari- ftotelis, • *7 ftotclis,Iicet multis erroribus alfquando pleni fuerint: quod etiam alijs fere omnibus bonis feriptoribus acci* dir . Quot enim in Cicerone, quot in Liuio, quot in Pii* nio,quot in alijs autftonbus errores a praeclaro ingenio uiris,notati atep fublati fuhtrldcet igitur ifta rarione di* camus, h^c opera Ciceronis autI>iuij,autPIinij no cfle, quonia tot erroribus alias undicp icatebat. Quam quae* io uim habet iftud argumentum tuum:' Ariftotelis ope rauitio librariorum olim errorum plena erant : ergo no funt Ariftotelis.Pap£,quam ingemoiecollecfhim. Imo uero Plutarchus, Strabonem (ut credo)iecutus, narrat, poft inuentionem librorum Ariftotelis , Peripateticos philoibphos longe melius ex Ariftotelis fententia phi* loibphari coepille : cum antea nullis libris acroamaticis adiuti,tantum exoterica quaedam Ariftotelis opera fe* querentur,8£ ciufde au<ft oris uulgaras opiniones. Itaqj uides, hiftoriam hanc potius opinionem tuam euerte* re, quam eam aliqua exparte confirmare. Quin ego ma gis crediderim id uerum efle,quod Atheneus libro Di* pnofophifton primo recitat, Neleu Scepfift Ariftotelis familiarem,8t: fibrorum heredem, omnes Ariftotelis QC Theophrafti fibros Ptolemaeo Philadelpho , qui ma* gnam illam 8>C memorabile in Aegypto bibliothecam cogeisitjuendidiilercum praeiertim Animemus in Prae dicamentoru interpretatione feribat , Philadelphff Ari ftotclis operum fuifieftudioiiisimum, 8C quaecunq; po terat inuenire,magno precio emere iolitum.Qiia ratio* ne facile fieri potuit,ut exPhiladelphi bibliotheca poft* ea deferipti fuerint Ariftotelis fibri , atq? ita editi : ut ex «s exemplaribus reftituti fint ilIi,quos Athenis Roma Sylla deportauerat. quod longe uerifimiliuseft, quam quod tu nullo aucftore fingis , non eflelegitimos quos habemus. tiabcmus, Ariftotelis libros. Quin etiam illud felio atqfr imperite commiruTceris , indicem illimi librorum Ari* ftotelis, quem hoctempore legimus apud Diogenem Laertium, eundem efle cum eo quem Plutarchus feri* bit,ab Andronico Rhodio fecfhim fiiifle : cum inLaer» dano indice,qui negligetiisime fecfhis eft,utpoftea do» cebimus, nulla mendo Hat exotericorum QC acroamati- eorum librorum, de quibus Andronicus Rhodius mul ta dixit, ut Gellius auctor eft. A tc£ hoc magis explode» da eft opinio tua , quod nullius boni auctoris teftimo* nio confirmatur* Qjjod autem ais, fere omnes Arifto telis interpretes in initqs interpretationum (iiaru quae* ftionem proponere, an ille liber quem interpretandum jRimp ferunt, uere fit Ariftotelicus , necne, proptere* quod de illo dubitent : hocfelfum eft omnino , quom '5 pauci iunt interpretes qui hoc faciant: neqj in omnibus Ariftotelis libris,ied in ijs tantum qui ad Logicam per» dnent,Tu uero tam pinguis QC ftupidus es, ut quoniam in Logicorum libris a nonnullis interpretibus hoc fit, putes etiam in altjs Ariftotelis operibus idem ab omni bus interpretibus fieri. quod quam ineptum fit,quis no intelligitfPofiet enim aliquis iftud argumentum tuum in te conuertcre,hoc modo: Si de illis tantum libris du- bitandumeftjUtrum fint Ariftotelis ,nec'ne, in quibus ab interpretibus gratas quaeritur 75 yviaiov , ut tu cenfes: igitur in quibus non quaeritur, illi fine dubitatione Ari» ftotelis erunt.Sed praeter Logicos libros in nullis fere proponitur haec dubitatio,necp legitimum(ut ita dica) illud quaeritur: ergo tibi concedendum eft hac ratione, libros omnes qui fub Ariftotelis nomine leguntur, prae ter Logicos, uere Ariftotelis cfle, quoniam de Logicis tantum interpretes dubitare yidentur. Sed no ea caufe *f£quam tu Opinaris * cur Ariftotelis intapretcs to y*+- ■*iov quaerant.ncqj enim hoc faciunt proptcrea,quod nu merus QC inicriptio librorum Ariftotelis , quae eft apud Laertium, cum prf uulgatis codicibus Ariftotelis mini me cormeniat; quoniam non tanti faciendus eft Dioge ■ nes tuus (quem dotftiisimi homines > Ariftotelis inter^ .pretes, ne natum quidem fortaffenouerant, &C quima* xime negligens icriptor fuit , ut alio in loco declarabo) ut pteius feriptis quiiquam deueritate dubitet. Verum hanc quaeftionem duplici de cauia proponere folent, quemadmodum Simplicius in Categonjs innuit : pri« mo,ut magis iuuenes exritentur , ad eum amandum dC fuipiciendumlibrum,quem prae manibus habent, cum ■* tam pracftan ti aucftore profecftum fui ile intelligant: deinde, nonnulla eiufdem argumenti ateg infcripcionis ©pera circumferebantur,quae non erant Ariftotelis. ut, exempli gratia, icripftt Ariftoteles Categorias , deinde etiam cius difdpuh,Eudemus,Phanias,Theophraftus, praeceptoris acmulauonede eademre fcripfcrunt.dubr- tabit igitur aliquis , utrum Categoriarum liber qui fiib Ariftotelis nomine circumfertur, ipOus Ariftotelis fit, an alterius.uerum interpretes ex fententijs , QC dicendi genere,& methodo faede probat Ariftotehs efle. Atc» utaperrius errore tuum agnofcas, libet ipfius Simplicij ^«barecitarc;nc enim ille: Kcu ti yviotov A, l^oi Jb xopirfo Trity 7a* 'iSernSt «M at J&xoreui £tcfy t amy xcuo? mKs Aot^u &vt]cu.7nc%opoyt? 77 *su vzra 7»r r mv ^ofue y K&i «vJtiTDTOf 2j£7DfdiTrzirTu Tnt$vrx&itiJc&tu 7r?oc cftaK£/<n»r,«M > uyardv^TiaiTo-mq -A« yLf> iyfalipHUsd vodtx v&f Umv k»M/5W tbv fto* 1 QV t 0 V 7 IdMoi Tttf Ccc7V3^^0l7tr, /ejbMoD^uot* ix xzafvtofiiijt Ttiy&j&jay otSvtzj. jSfon mub * 4 m tum. i tam ab his dhterfa traduntur ab Ammonio, initia Cate goriarum. Sed quoniam (ut ait Plinius) plenS eft in- genui pudoris, fateri per quos profeceris: feteor^hac 8 C alia fere omnia quae adhoc caput pertinent, me didicit fe ab octaviano perr ario, quem egouu rum propter fummam &C uariam plurimarum rerum co gnitionem v uehementer admiror atque colo : qui cum his uacationum temporibus internos familiariter collo queremur, 8C ei tuam Antapologiam oftendiflfem , ita. ftatim comiter(ut eius eft confuetudo) reipondicPro- fedlo fi Ariftoteli tantummodo libros illos adiudicc- mus, de quibus interpretes Graeci nihil dubitant(ut Ni zoh'usfignificat)ccotrario autem abiudicemus ab eo- dem omnes eos , in quibus 75 yncnov quaeritur: multi ex eis quos habemus, inter uere Ariftotelicos erunt collo- candi, ren ciendi autem paudfsimi.primum enim , libri de philofophia omnes ad Ariftotelcm referentur : turrt ie\ qui iiint de rerum natura^ &C mentibus diis fuperiori- bus inferipti , tum pr^ripuein quibus agitur detrita 8C moribus. Ex interpretibus enim Graecis qut ad hanc diem inuulgus exiennit,nemo eft qui dubitet, quin li- bri quos diximus , ab Ariftotele ipfo conicripti ftnt , 8C pofterisad maximaru rerum cognitionem r<di<fli,unus tantummodo Simplicius in Acroafi phyfica,(iiperuaca neum ait uideri, quaerere fi t' ne opus illud ab Ariftote- le,tanquam iufta matre natum. Hinc iam ad Dioge- nem Laertium tuum accedo,in quo aueffore quantope re decipiaris, facile paulo dotftior quiuis intclligere po tcft.Eum enim tribus potiisimum de caufis ita magni- facis, ut Grccis interpretibus omnibus anteponas . pri- mo, quod antiquus fuerit: deinde, quod libris abnu- das,8£ copiofus: poftremo,qudddotfu$ & diliges. Ac ■ % 9t mihi quidem m eo quod antiquum e fle fcriptorc hunc Opinaris,non tantum ignorantiam, fed etiam negligen Ciam iummam uideris oftendei e : qui ex ipflus Dioge- nis ledlione quem in ore (emper habes , no illud ialtem aduerteris, nullo modo antiquum efle polle, cum recen riores Graecos audlores frequentifsime citet. nam Pha- uorinum &C Hermippum in ore femper habet, quos A- driani tempore uixiuenotifsimum eft. citat etiam PIu- Carchum, & nonnullo» alios recentiores: ut non dubi- tandum iit, quin tu maxime decipiaris, cum eum anti- quum au (florem appelles > qui poft eos fuit ^ quos inter recendores numerare do dii (olent Qpa uero aetate fue- rit, incertum efofed dludplane declarat recentem ede, quod a nullo (criptorc^paulo antiquiore citatur.Multae tamen conicdlurac funt,eum poft A driani temporafub Antoninis uixiflc,quo tempore fuit etiam Alexander AphrodifteniiS', uir certe admirabilis , dC fideliisimus Ariftotclis interpres: cui (quodjpace tua dixerim ) ma- ior fides adhibenda eft, quam (excenris Laertijs. Scri- pfit autem Diogenes uitas dias philofophorum ad fce- mina quandam,utLudouicus Viues audior eft. Qyod uero Diogenem eundem a librorum multitudine lau- das: hoc ninil , aut omnino parui referre omnes intelli- guxit,quicuncp iciunt,id quod eft in prouerbio, uerutn. cftc, Simiam efle fimiam, etiam fi aurea geflet inOgnia* necpenim librorum copia dodlu aut diligente quem- piam efficere (olet , neqj parui ingenij hominem inge- niofum QC acutum rcddere:ut, exempli gratia, fi tu li- bros omnes qiri V enetijs hoc tempore iiint , iolus pok fideas, efles tame idem qui femper fuifti,Nizo!ius,hoc eft, loquax 8C ineptus.Eodem modo Laertius Dioge- nes, quamuis multos habwiflc libros irideatur , tame cx Ibk ifr m a feriptis r i e Icriptis cum iudido parum ua!ui(Te,ftcque mulcaeeriw ditionis fuifle c5ftat. Verum tu feriptorem dodhim &6 diligentem eum appellas , atque omnibus Ariftotclij interpretibus Gracds anteponis : quod mihi mirum na eft, quippe qui fciam ucriisime at Heraclito dicfhjm finde, Afinos ftamenta malle quam aurum , quemad- modum deamo Ethicorum feribit Ariiloteles. 45 At mihi quidem uideturde ifto tuo Diogene Laertio Nico l av s episcopi v s re<ftifsime iudicaflea fic enim deillotfcribit: Videturplusfhrdif adhibuiflein c5gcredo,quam iudirij uel in deligendo, uel in digeren do . in dieftis philofophorum , in quibus plurimum eft acuminis, condfior eft , quam optaremus: QC interdum ueluti deladatus , fetetur fc multa praetermittere . rurfus In congerendis epigrammatibus aequo diligentior eft, frequenter Qt fuos attexens uerficulos, non multdm ad rem fedentes. Haec Epifcopius, Spuere. Si quis enim diligenter aduertat, omnia fere Diogenls fcripta pertur bata 8C confufe reperiet . in rebus autem Ariltotelis ni- hil , aut parum admodum uerfatus ede uideturrutnon mirum iit. Ii tam confuse ,nd1 Io cp ordineadhibito, 11 * brorii Ariftotdis catalogum fecerit, dC quali tumultua- rium cumulu congederi t. qua in retamnegligens fuit, tit librorum de prima ph ilolbphia nullam fecerit men- tionem : quos tamen ab Ariftoteleeditos firifle,cum a- Kj multi, tum Plutarchus in Alexadro,aucf or eft. Qyirt de Animalibus nouem tantum libros Arifto telis nomi fiat, cum plinius dicat, quinquaginta uolumina.de Ani taalibus,iuisu Alexandri Magni ab Ariftotele confcri- pta fuide, quae omnia a fclccfta , atep in artfhim collctfta Confitetur. Omifit praeterea Dialogos illos Ariftotelis -aobilcs,de quibus Cicero dC Simplidus inPr^dicamen ti* tis mulca.ut interim taceam, unum tantum de Anfiha tl brumab eodem Diogene poni: cum 6C Alexander A-t phrodifienfis,&reKqui boni interpretes tres agnofeat» &feptem tantum Topicorum, cum otflo ede conflet. Qyar cum ita fint, exigua fane fides inhac parte Laertio tribuenda efh qui uel propter infcitiam,uel propter ne- gligentia,ex operibus Ariilotelis aha pr£termifit,alib* rum inferiptionem immutauit,in alijs numerum libro* rum uel auxit, uel imminuit. Atcp haec quidem de Laer- tio commemorare uolui,ne quiiquam eius aucfloritate motus, aliquid de Ariflotclicis operibus dubitare ind- piat: cum aperte conflet, 8C in titulis fiue inferiptioni- bus, QC in numero librorum uehementer deceptum fu if lehuncfcriptorenuuel quia for ta fle inciderat in exem- plaria titulis QC libris non fatis diilincfla , qualia ex antfr quis manuferiptis nos etiam multa uidimus: uel quia vulgata iama contentus , quae libros eos quos ipfe nu- merat, Arifloteli tribueret: parum diligens fuit in exqut rendo,an alij etiam inuenirentur,qui edent Ariilotelis. Sed de his fatis:alia uideamus.per multas enim amba- ^esfidlis &C falfis opinionibus Ariflotelem propria li- brorum poflcfsione fpoliare contendis,dum eos modo Nicomachi ede uis,modo Epitomas librorum qui fue- rant Ariilotelis,modo Paraphrafes^Sed profetflo nihil aliud agis^quamuc omnes inaniter te garrientem irri- deant. Nam primo quod ais , a Nicomacho confcri- ptos fuidrrtotumleue eft, atep nugatorium . nihil enim aliud habes argumenti, nifi, quod Cicero quinto de Fi- nibus fieri podbaitjUtillPdecem Ethicorum libri,qui fiib Ariflo telis nomine leguntur, Nicomachi filij fue- rint, quod quidem a Cicerone nulla probabili ratione tonfirmatur,fed quadam tantum coniedura proponi- tur.fic enim iit : Qsrare teneamus Aridotelcm, & cius lilium Nicomachum: cuius accurate icripti de Moribus tibri , dicuntur dii quidem ede Arido telis , fed non ui- deo cur non potuerit patri (imdis ede filius . Haec Cice- ro : in quibus , non omnes qui dicuntur Arido telis, li' bros putat ede Nicomachi, fed eos tantum decem , qui de Moribus icripti funt : quos tame Nicomachi ede n5 pode,facile oftenditur . nam fcripfit quidem Nicoma- chus fex de Moribus libros , & «dia quaeda opera, que-, admodum Suidas narrat: uerum hos decem qui funt ad Nicomachum, itidem de Moribus, nullo modo feribe- re potuit. nam qui libros eos confcripfit, amicus Plato- nis fuitr qUod ex primo libro fatis apparet, ubi funt haec uerbaiTD X Ai\iiou(&r iinvKi^cudj , usu <f\<xrsDfior<u mS, e Ai>vrdU,KsM 'irfy nfacntifrte -ne •muuitt ytyroftine {uri* ot <pitor cuncte «ro><x y«» *nt «eAt Cuius lori ucrba,qu£ fimt in extremo pofita, Platonem fignificant,utEuicra cius declarat his uerbis: cplAor yp o -zsha usu <A Qiiomodo uero fieri potuit , ut Nicom achus Platonis amicus fuerit,cum ex hiftorijs condet. Arido Celem Platone uiuo filios no fuicepide^praeterea Nico- machus a patre puer in tutela relicdus ed , ut ex ipfius Aridotelistedamentocognofritur.A' primo aute an- no centefimoe otdauae OIympiadis,quo piato mortuus ed , ufquc ad Aridotelis mortem , quae fuit anno tertio centefimae QC decimae quartae Olympiadis , anni fex QC uiginti numerantur: qua aetate fi fuiflet Nicomachus, nunquam ei mories Aridotdes tutorem dedidet. nam id aetatis liberi per leges a tutela foluti funt. Quin etiam autdor ed Suidas,Nicomachum Theophradi fuide di- fcipulum,ab eo cp indi tutum fuide : unde fatis apparet, eum a patre per aetatem erudiri non po tuifle, Quare conclu- 0 • • * J tbftcludendum cft, libros illos de Moribtts, qoi &m a<5» Curate fcripti funt ( ut ait Cicero ) non a Nicomacho fi> lio, ledab Ariftotele patre fuifle confcriptos: quorum cum exteri guoqi (ut tu confiteris) fimde habeant phra lim,8£in alrjs fere cbnlentiant, non dubita dum cft, eos quoqj efle Ariftotdis. Quod autem cenfes,hos libros quos habemus, Epitomas librorum Ariftotelis die pof ie : plane te omni iudicio carere oftendis , qui non an i* maduertas, Epitomen breuiter omnia permingere (b- lere:hbros autem Ariftotelis ita copiofe feriptos efle, ni lui ut omnino praetcrmittant,quod ad fufcep tam mate* * riam pertinere uideatur.Necp lane paraphrafesefle pof liintrfunt enim ualde obfcuri,fl£ condii. paraphrafis ait eem enodatius &C fufius rem explicare folet. Praeterea uir fummus>Themiftius,ridicuIe fedftet, fi in paraphra fes librorum Ariftotel*s,alias paraphrafes coiaipfifiet» ,V erum diemihi bone a»r, quis iftaru opinionum tua* rum , quas in medium adfers , aucftor eft?quis iftarum paraphrafium,uel Epitomarum , ex probans fcriptoii* busmeminit? deinde quis fuitilleneicio quis Peripate ficus , quilibros Ariftotelis in Epitomas uel paraphra* Ib redegit ? quo nomine uocabatur ? quo tempore ui* xit ? ex qua duitate uel oppido fuit? a quo feriptoreno tmnaturrQi/od fi nihil iftorum explicare potes,non ne te ridiculu QC ineptu comentatorem appellare merito po(Tumus,qui ea fingas, quae nulla ratione, nullom au* «ftore probare pofsis ? Tu igiturtotdarifsimoru inter* pretum librorum Aiiftotclis tcftimonio non credes, quifumma cum afteuerattonc teftantur, hos libros A* riftotelis dic? Ddndc poftulabis, ut abfurdis com* mentationibus tuis nos credamus, quine unum qui* dem uerfum fine multis erroribus exarare potes ? Nam Nam {fi eo etiam plurimu hallucmaris,magnamcK fnfri tiam oftendis , quod ante Alexandrum Aphrooificn- fem neminem fuifle affirmes , qui libros Ariftotelis in** terpretatus fu erithace enimfunt uerba tua : Qyod pri- mo facfhimfirit ab Alexandro AphrodiTienfi.nam anu te eum nemo,quodfciatur, hos libros explanauit. Imo uero permulti ante Alexandrum , Ariftotelis interpre- ces fuerunt, nam Alexander ipfe libro de Anima fecun- do, Boethij Sidoni) meminit , qui Strabonis familiaris^ 6 C (ludiorum forius fuit, idem Alexander in Prioribus, Herminiinterpretismeminit: de quo etiam Lucianus '<nDemonadle,{fjumiA*3tS;5fiord <lfx* wrtyceiM. quo diefto notauit hominem tanqul flagitiofum , QC dignfi inultis accufitionibus, habentem femper iri ore decem Ariftotelis Categorias. quin etiam alios fuifle Interpre- Ces Ariftotelis, praeter iftos, ante Alexandrum Jntdligi tur ex Simplicio , qui f&c ait in Capite iw* it , ubi lo- quitur de Achaico QC Satione : tovto A iTvritcracrAsovTrly TnsmntAfluiJreTOf ddv&rreu > ieistaycc, Kgu. ov, xyl ccfc^oviKoi^Ksu roc/bf oy.Porphy- rius in Pratdicamctis, etiam Cornuti, interpretis Arifto telis,mentionem facic.Qyareuides iam profecfto , qusfe iit in his rebus infdtia tua. Qyodfiiam ca penitus om nia refutauimus , quibus Ariftotelem de librorum fao- ru poflefsione deiecifle te exiftimabas:uideamus nunc, utrum etiam Logici libri , de quibus nonnulli dubitare folent,uere fint Ariftotelis, necne : quamuis , fi mihili- beat, tead Diogenem tuum reijcere pofsim , qui qui- dem omnes hos libros Ariftotelis efte confitetur,8C Cos nominarim appellat: quod tibi fetis efte debet , qui eos demum libros Ariftotelis efte putas f de quibus Dioge nes mentionem fecerit, Sed tamen nos idem alij seriam t: '■ " rationi-. taOtohibua^a* ^cepimus a do&fsimcJmro, o CTAj V'i A n ’o,i| B R.-A A R-f pjykuf initio dixi )probar epof famus. Qiiare fic agamus, omnia Logicae uolumina quadapc;ttfo4^mguamus>.aS pagip loco fla tuamur C^egoriaS, deinde ltbtu0 teruo/Vnaly tij cospriores dv poftcnorcs ^poflicmo Topica Eleo» dios Sophifticos .• de his autem poftremis primo dica- mus. Efle igitur Ariftotelis;Elenchos fophifticos, o> (tendit non Diogenes aliquis,ied Galenus in libro 7ri>i ‘ri* tmqx At/n vtofauqm r, cUiuWenteiitia confi rm a t AI9 xanderAphrodrfieniiS, quiin eius Operis commenta^ rio ne dubitat quidem, quin fint Ariftotdis. Cum his (a ciut AmmoniusiWib.ro orft) i^^aQMf' y QC Philoponus in initio Pofleriorum. Qyod Gl&erhiceftAriftotelis , e- iufdem efle T opiea^concedendum efl: r Sunt enim con- iuncflefcrfpta.nam inSophiibcis EI enchis ad extremu Ariftoteles palam dicitjte perfedffc,qu,od initio propo fuerat: fubiungens cauerba ,.c^busmmoTopicoruni ufus fuerat. quodpcripicue oitendit,eflchos libros Ari* ftotelis.Teiles in hanc rem funt, M. Cicero ad Treba- tium, & Plutarchus in principio Sympofiacon,8£ AIc^ xandetin comcntarijs T opicorum. Sed fortafle obi^ nes» McTulIrj teftimpnium fidem minus facere : qu Or riiam etfiad Trebatium foribens profiteatur feArifkv telem ie qui, tam en quos locos ipfe tradit, ualde iunt ab eis diuerfi,qui ocfto libris Topicorum comprehendun- tur. quam obrem non uideri hos efle Ariftotelis . quod non eft ita. Si quis enim utriufcp feriptoris T opica dilif genter contui erit, inueniet locos omnes quos M. TuL hus iri fuo libro expofuit,partim fecundo, partim tertio Topicorum Ariftotelis libro contineri. Quare licet M* Tulliusinicxibendo non eundem ordinem fecutus fis - 3 . n iit. 1 ridoci tamen ridem inutriuftj libris notati Tunt. Ana» lyrici quo» omnts Ariftotelis funtnim depolteriorf. bus non eft dubitandumiauoniam ipfemet Anftotele* in libro de Moribus ad Nlcomachum foeto , menno- nern eorum facie « item in fepdtno i*(*m*« quod opus Ariftotdiseffe.Plutarchuscenfa.ldeafh^ mat ctiSEuftradus^PhfloponujinPoftcrionbus^ Simplicius inPhvfids, 6C Alexander m Pnonbus. De Prioribus ucro Analytids ideo dubitandum non elt, quin fint Ariftotdi8,quoni5 cum pofterioribus coiun^ tfifunt.quod intenditur ex initio rum.ubiTunthafCueiba: irfSTWOTiitinfiu n«irn»« ■ '«* ■lu m,bi xfti i®» M" W <«“ "® badaufulat loco pofitafuntinPf moribus ad««- tnum : fic enim ibi.Wff * «JjKW* £ l 2in«»<bffm-nMr. Qpam fenlentfam confirmat Ale xander , Philoponus , Magentiftus , quonmi extant eum librum commentarij?Themiftta «mn^utPhr. loponus refert. Verum hoc bus Analyticis : quos ideo ccnfes Ariftotelis noneil , quia nonduos tantum , fcd noucm ptos fuiiTe , Diogenes Laertius memorat. Vemm aut Diogenes uitio librariorum dcpruuatuscft.quem modum in nonnullis alijs locis, ut m “mero l brorum ssscftsssscsffis ssgsagsEggS genes.quos titulo «JaAvTrxa. «) Jy«®r,m fccun ^T#j ceram Alexander cieat: ucldcnftp, quod multis in alijs rebus feritjhalludnatus eft,qui eos Ariftotcli libros at* tribuerit,qui nequaquam fint Ariftotelis. Tradit enim Ammonius in Praedicam entis,Ptplem eu Philadelphi! eperu Ariftotejis fuifTc ftudiofifrimu,# undicp magno precio coemere fohtihundc fac!yi fit, ut quida lucri cau^ ia,nothos acqj adulterinos libros pro Ariftotelicis ciRe gi uenderent:ufcp co,minmagnafl)a bibliotheca, qua* draginta libri Analyricoru reperti fint , fub Ariftotdis nomine,# duo Prxdicamcmorum*Sed interpretes, ex ipfis fenrcnrijs# dicendi genere , quatuor tantum hos .quoshaberaus,dHps priores,# dupspofteriores , Ari* Kotelis efle iudicafie , reliquos omnes reiccifle. fcd po* ftrema Ammonq uerba libet adferibere, quo res apud x>mncs teftatio- fit : d if pijciAa /5oSAiod»>tif flei&Xj ccfatoyiKaf ^nact#vu>ir7nt jtfjl Aov, y^7fiyctiuvX, J\jo. ixf/ d* A vim iw» ifn^Tut^-nyctiav (j2j tStd tftyvim o» IV uetd« £ lK7i 7&V m/JUCTB^ nju iit (fyxoiQf, Qyibus cx A*n»monij uerbis cpnijcere hcef, in Philadelphi bibliotheca no tantum omnts legi Cimos Ariftotelis libros fuifle repertos, fed multos ecia oui Ariftotcli falfo attribuerentur. Sed: ad rem no> ftram.fupereft enim adhuc liber 7rffcl t^mda ut, # Cate* gorix. Delibro nemo unquam dubitauis, praeter Andronicum Rhodium, cuius fententiam mul* cis rationibus confutauit Alexander,# Boethius Se* uerinus in .editione fecunda, item Ammonius,Porphy* rius,# alij nonnulli. Qyinin tertia libri huius particu* Ia, mentio fit de prioribus Analytids : ut caufae nihil fit, cur hunc Ariftotelis efle necare quifquam debe* at. Neque fane Categorias quifquam Ariftotelis efle ncgat x cum fQ alijs operibus Ariftotelis huius libri Da frequens frequertsmentio fiatiid quod etiam Amtoonfus afle> rit, & Diogenes Laertius hirnc eum libro 7r^) iflu*?«otrf inter Ariftotelicos numerat. Alexander Aphrodifieii* fis inPrioribus,8C ftvT opfcis , Arifiotelem in Catego^ rtjs dtiitiThemilliUsffctfefn^libri^de Atoma, libnim fiunt utAriftOteHdt^fi 'agnOfifit^&AuriitiUs AUguflfc mis , qui Th^iftfufA ti^nfiuKt. ; Ba denus igitur fi ti nobis aperte dedaratitttiilOgicbS Otohes libros‘,qui fub Ariftotclis nomine legfrtitur, uere Ariftotelicos e (Te, quoniam de histStittite rtffftfieetim cer tato en et*at. Dfc feliqtns aute^,^U(toiatoftdtiofere eft,'rte<#e*Gr£cf*, 'iiecp ex Latntfs,qu! dubhet ,' noti adtiKjdft^tato folicB* tus: uerimtam?'Uf (}tf Od femel incepi , pleiie perfidam, breuiter etiam dcillis alfqirid dicato. Apprimo quidem tres illos de arte Rti ctorica librbs Ariftotefis efle , duov ‘businlods ©<^^OTrftocttodl!f‘tff Bnibu^ ih Oratore ad Brutum cos drat.Sed pTatffatfpfius Cicc •ronis. ex Oratore uerba redtare; Sic enito^jf , cum de ^Zenone loqueretur: Atqf etiam ante huncf Xriftotele* prinnpio artis Rhetoricar didt, illam artemquafiex si* tera parte rcipondere dialedicac.V oluit enim Ariftdtk •lis uerbalatine reddere, qui fic ppUS illud incepit, et x« tsw «tr *nsyo4>er tj? Jto a*xtih|. Quin iri eis libns fi eque ter ab Ari ftotele Topica 8£ Atistlytica ritantUr,u't de it dis dubitare nemo pofsit.' 1 Deceto' EthicoVum fibros, Ariftotclis efle,iam fupra docuinius : quod ca re magis etiam confirmatur, quoniam in fexco pofteriores Ana.» lyticos fiios citat: &C in primo fibro ponftedndfm diftin cfionem,quam inpofterioribus pofueradatq? etiam in primo Phyficorum,utfimul etiam libi Ph^fi&^uictiL cationislibros Ariftotefis efle doceamus . eft autem ea diftindio, quot modis aliquid prius aut notius efle di* *I<Jf • catur l qtram in Ethids ita partiti btfix-nevptt i£k yK&pxw.rxu-m. A ch^wc.ra (jSbycif N/air,TO A xsrXaf. Qyam idcirco brcuiter pofuit, quonia ea primo PofteriorQ la- tius exp oiuerat,hoc modo : •jrfonpot A’ ^Kgdyv^^fk, WktSfSoi ydpTHw 7r?07i^nw ^^^>7 ifw, *su xf ?/ tffoiXfJud 7»£di. Primo ucro Phyfico- Ttrmidcm his ucrbis explicat: vri<p vkt A ix t&iyiaejLfjuanl^ f«#v 5f/*7ir n o<T<v K^tmcpisifiayjudtTiitni^isr^x 7p cpv'<re,Ksu yrn uv Axv^/uu« 4 Ullli UUlWUUUalIViUlll.LU) Ijumuc^v "(irit AriftotcIis,dijbmam eos Diogenes tuus agnoieft. tiecp briam deiT164ibro,qiii eftde tuenda refaimliaii, qui Oecononrfdisinfo-ibitur.nam is etiam a Diogene ponitur. Libros pnmacphiIofophiar,quar /u**n* to' <£v- infcribuntur j dixirhusa Plutarcho tanqtram Ari- flotcHs agnofeWn quibus docfliisima commentaria Ccfi ritft Methaphv^cafintAliitotelis(ut dotftifsimus qtrff que ienrit)dePhyiids nemo dubitare pofsit. nam in ex tremo diuinar philofophice libro, fuum opus de Phy fica iaoicultatiohe citat Arfftoteles, his tierbis: iretiri t A -aprB otiar '«♦* e* irii: vomo/r. LocuS autem r ^jucm citat AriftoteIes,eftin primo Pii yflcortifn libro, tibi pi obat, omnes philoibphos qui ante ieicripierunn quafi coatftos ab ipfa ueritate, prindpia pbiuilTe cotriS riar cTi^ouvTa^otnwc ‘worrmmf imiiat 'mf ctpyx? , <fiiAon •Prarterea primolibro Metaphyficomm , poniteadem « irueiba , quar poiuerat initio Phylleorum . nam in ( fftHMIta fcribitiTiJTi yt , oiopifayivwrk«viKxm > <n'xr^ tu Ttxyvaexmyiy Ttt^QTu y ^Tt*eocpyctr *rar , isd. tjfi 1 'wmtxvox, Primo ucro Metaphyficomm ita iVpe*- n 3 ari rit:*nrn yfi fatra* fotn nfo *$»Tfr outtV oio^tSn *v«ei£w. Qyin eodem in libro pomt eadem caufaru du ftindionem,quam fecundo Phyficorum pofucrat : dei inde adiungit v ians de illis , hoc eft de caufis * difputa* fUm fuifle^ c i -nlc Titin Qyocirca dubitarinon po seft, quin odo Phyficorum libri fint Ariftotelis .Ad ciw ius rei probationem plurimos alios locos adferrepot fem,fedinre tam clara diutius non eft immorandum. Iam uero libros de Coelo , & de Generatione atque in* teritUjin quibus frequento: libri Phyficorum ritantu^ Ariftotelis cftc, peripicuum eft: cum prariertim ipfe> met Ariftoteles quadam quafi enumeratione Meteo^ rologicon primo , repetat eos fibros, quos iam de Natu rali philofophia fcripferaL Sic enim incipit : ofo 7i paiar outjm w ir Al m inwntxcvcpvmiie, tu JC 7 itii tjSv & 7»* euro (pofod AxKiwqjiKpuarx^r ,*3CL •jr&l 7uiv myjww t aufiXTtacSvjtsim n ksu "sniTac, xju tx? de 2M*Act fj-nujGoAHf, k$ u 7nftx >vi<nor nsu Ut '«jfirreu -sfanfov. Poteft' ne magis Ariftoteles ipft clama- re , fixos efle libros de Phyfica aufcultatione, 8C de Coe> Io,8£de Generatione atque interitu: licet Diogeni* tuus de illis nihil meminerit:' At fortafle dices , 1 ibros Metcororum Ariftotelis nonefte ^quoniam de illis ni* fiil meminit Laertius. At apud me longe maiorisaudo ri tatis eft Plutarchus , quam Laertius . is enim tertio li- bro de Placitis phfloiophorum, citat Ariftotelis len- tendas , quae mMeteoris inuemuntur : QC Alexandef Aphrodifienfis,qui in eos fibros commentaria fcripfit» Sed ut harc prgtermittam , necefie eft ut confiteare, li- bros Meteororum riufdcm efle , cuius fimt etiam odo Phyficorum fibri : porro Phyficos fibros eiufdcm , cu- ius fimt Wctaphyuoh quod ex xjs quat iam diximus. tttceflario (eqtriwriQjjum autem fine dubitatione, Me caphyfica fint Ariftotelis : (equitur, ut etiam Meteora, & qui citantur ibidem , Ariftotelis fint. De Anima uero quamuis unum tantum Ariftotelis librum Dio» cenes citet, tamennon dubium eft, quin tresixerrfint Ariftotelis. Sed illud mirandum mihiuidetur.cume- nim unum tantum de Anima librum Diogene* po- fuiflet^ion ita multo poft animae definitionem ex Ari- ftotele dtat, quat eft in (ecundo de Anima:ut fortafle di cendumfit, opus illud in tres libros poftea digeftum firifle, cum unus antea tantum edet r quemadmodum rccentioresjlibros etiain capita diduxerut, quod apud antiquos nofiebat. Vtcuncp fit, totu illud opus Arifto- telis efte conftat: quod uel Macrobi j tcftimonio proba ri poteft , qui Ariftotelis argumenta contra Platonem, quae primo de Anima pofita iunt,refutare co tendit. Ita «ero colligatffanr illi tres libri, ut initio fecundi repe- tatur ea breuiriter quae primo libro dicfta fune : QC initio tertij, quacditfta iunt in iecundo. quo fit, ut nullo mo- do diftrahi poisint; atque ideo fortafle unum tantum Diogenes efte ccnfuit. Sed Alexander , Philoponus, Simplidus,Themiftius,8£ alij,n5 unum,(ed tres ninne rant. Qi*£ uero Parua naturalia dicutur, Ariftotelis om nia efle,declarat illud,quod ipiemet Ariftoteles poft li- bros de Anima, cum opus de Sen(u&f ienfili aggrede- ret, dixit (e ia de anima & de dus potetijs faipfinetdeut ceps uero uelle fede Seniii,de Memoria , de Sono & ui gjlia,de Iuuetute & fene<ftute,de Spiratione QC refpfra- tione,de Vita dC morte, & de reliquis quibuida feribe- re:quod(ut uidemus)etia prarfritit.De libris Animaliu qui plurimi funt, nihil opus eft dicere, di uulgatifsimii ut ; ab Ariftotele iuflii Alexandri confcriptos foifle. • ‘ ’ ~ Plinius PTihius fctefitt, a fedmnquagmtaliWs Ariftbtelfs de ^mmaUbualedoshriflTe ; ucrum hoc tempore Miginri tantum in manibiis funt,netripc dc Hiftoriaanimaliuid libri nouenijl icet alicui decem efle uelint . dePanima animalium, libri quatuor.de; Generatione a ramalium^ bri quincp* de Communi animalium motione, liber, tf* nos. de Commtmi animalium greflu, liber unus. De reliquis uero libris qui Aiiftoteli tribuuntur, ait Proble mata,Rhetorica ad Alexandrum,de Mundo, dcJMir ai bilibus, 8<: fi qua funt alia, nihil diiputo : quoniaad rem noftram nihil fadunt,- Satis enim mihi eft often diftel fjuod huius difputationis initio propofiiei^m : prim^ ireram illam, quam tantopere laudat Cicero , ueterum dialedh'cam,hoc noftro tempore reperirndemde,Peri> pateticorum atep Academicorum philofophiam adhuc extare ,quae duobus capitibus fuperioribus probata fonrpoftremo , , pleraqj eorum quae fub Ariftotelis no> mine leguntur opera , u era ac legitima Ariftotebseflev quod pnefenti Capite docuimus. Quibus ita pofitis QC confirmatis , nihil amplius tibi iuperefle uideo , nifi ut plane fatearis, ufep eo te odio noftri obcaecatum fui de, ut quid chartis tUinerc^quo tempore contra me feribei bas,no faris aduerterepotueris:atc$ idcirco tam inicicn ter QC nrrpitcr delfraffe. - Non fatis probatum a Ni^olio, Paradoxa Stoicorum rj?e i Socratica :at<yibidemjibi ipfum bis turpiter con* > tradiccrc. Caput XIJIII. E Ece autem in medium tandem progrederis cumbi ftoria illa, qua tanquam Atlante coelum , uniucrfl tua defenfio nititur : eadem cp reperis , quae in fu perior e tlolumine pofueras: licet multa addas , adimas , immu- tes, ut uerifimilius mentiri pofsis, non fideliter a me dii t - ^ ^ tua fuiffe recitata. Sed licet tanquam Proteus qui- dam in omniatete transformes miracula rerum, tamen ego non aliter atq? Ariftaeus , ita te tandem deuindam, ut grauiter frendens te ukfium ac proftratum agnoicas; neque enim amplius ea negare poteris , quae in Antaj pologia tua cumimportunifsimi conuidatoris pcrpe> tua nota publicafti . Sed antequam aggredior ad hanc partem tuam euertendam, lepores omnes admonitos uolo, me certum habere, aliquo modo probari pofle, Paradoxa Stoicorum etle Socratica: quemadmodu in commentartjs quos in Paradpxa Ciceronis Ici ipfi',& in quibus figillatim Antiparadoxis reipodi mulus rationi bus dC exemplis confirmaui : ubi etiam quae ex Platone contra fentetiam hanc citantur, accurrateium interpres tatus. V erum enimuero hoc a. te nccp in Primo uolumi ne tuft,ncq? in Secundo fatis probatiifuifle contendo, primo quoniam hfftoria illa, quam QC in Primo &C in Se eundo libro tuo citas, & qua una fretus, te omnia argui menta niea putafti pofle euertere, neminem credere co- git, haec Paradoxa efle Socratica. nullius enim mometi, nullius ponderis efthoc argumento, quo tu folo uteris; Stoid putant ie Socraticos efle, ergo lentendae Stoico- rum funt Socradce:quod in ApoIogiamcafatis(utopt nor) copiose probaui. • Deinde , quia rationes quas iq accado uolumine protulifti , captiofp funt omnes, & c- lab endi frudio, non probandi cauia cogitatae. Qy as pri- ufquam euerto ,libct paruper irridere leuitatem tuam, qui mcndarifsim e lingis , a me immutata QC inuerfa dii» aa tua , ut ampliorem contradicendi facultatem hab$* rem: atqj hocnon alia de cauia Angis , nifl quia tu id fa* cere cogitaras,ne hoc ego te crimine poiTem uitifsim iq fedari, qua in re mihi uifus es imperitos rufricos , aut o pueros v wr pueros imitari: quf cum in aliquo funtuel animi, uel cor poris uitio , atcp eis accidit cum aliquibus altercari : fta- tim uirium illud aduerferijs obfedhre praeoccupant, ne uerum ipfi conuidum audiant. V erum dk mihi mi ue tui c, bis puer, ubi eftin Apologia mea fent<?tia illa, quf mihi fello attribuisfubi hf c ego uerba dixi: Fateor StOl cos Philofophos fuifle Socraticos, (edeorii paradoxa nego efle Socratica f profer loeu huius cofefsionis , aut negationis meae. Verum ideo proferre non potes, quo- niam id ego nufquam dixi : fcd tu tanquam araneus, eX tcipfo maligne finxiftituel certe uim argumentorum meorum, ficut etiam alijs in locis, non intellcxifti. Mihi - cnimineaRecufationepropofitumfuit oftendere,no fatis a te probatu fuifle , Paradoxa efle Socratica, quod etiam nunc affirmo: a tep ideo non neceflario fequi dice bam , etiam fi quis cocederet Stoicos fuifle Socraticos, ut etiam Paradoxa fint Socratica. Hacc fuit fententia mea. nuiquam autem ego feteor Stoicos fuifle uere So- craricos:ncqj ufquam in Apologia nego plane Parado xa efle Socratica : fed hoc a te probatum non fuifle, de- monftro. quare mendaria tua non potes amplius occui tare,ncc£ quiiquamtibifidem habere pofthac poterit, qui tam apet te,tamqj impudenter tementiri uideat. Qi i id ergo (inquies ) S to ici non funt Socratiri rt primo hocrcfpondeo , quod uel puero pcrfpicuum cft, pluri- mum differre, fi quis dicat, Stoici lunt Socraticn&C fi di- cat, Stoici dicuntur Socratici. Sicut aliud cft , efle Chri- ftianum:& aliud, dici Chriftianum , efle Philofbphum, dici Philofophum.mulri enim Chriftiani dicuntur, qui re uera Chriftiani non funt: &C multi uocantur Philoio- phi, quiucrenon funt Philofbphi. Quare licet cofitcar Stoicos fuifle diifios Socraticos, dubitare taipen cum vii. -: CiCC- Cicerone polium, an uere Socratid fuerint. Qjtod aute Cicero duDitet, declarat ille locus ex tertio dc Oratore, ubi ita inquit: Cum tamen omnes. fePhilofophos So- craticos QC dici ueUent,3i eflefe aabitraretm. V olebant igitur dia,& putabant fe efle Socraticos . utrum autem re uera fuerint, non definit Cicero: necp (ane Diogenes Laertius, cui tu uni maxime cofidis: quin potius innue- re uidetur Laertius, diuerfam a Socrate uiam fecutos fuifle Stoicos. Naro duo Phdofbphorum genera fuifle tradit, quora alrj Dogmatid, alij Ephetftici dicerentur. Ephetftid funt, inquit , qui nihil definiunt, de rebus ita difputant,ut comprehendi non pofsint : Dogmati- d,qui de rebus, ueluti comprehendi poliunt, diilerunt. Non eft autem dubitandum, quin Socrates Ephecfti- cus fuerit, quippe qui nihil unquam affirmate proferre folcret:at uero Stoici,Dogmatici fine dubio funt, quo- niam ( ut faris conftat ) plurima confirmant . hac igitur ratione ( utuides ) Stoidnon funt Socratiri. Praeterea Socrates nihil de rerum natura diiputabat , fed ea tantu quae ad mores conformandos, &uitam honefte infti- tuendam attinet , ftudiofe pertradf abat : S toici uero de naturalibus rebus multa tradiderut,utPlutarchus,Dio genes Laertiiis,Ciccro,mulriqj alij dedarat. quare necg hacin parte Stoid fuere Socratid. Quid ? quod Zeno Cittiaeus,8d a Cicerone multis in locis , &C a pluribus a- lijs inuentor & princeps Stoicae difciplinae dicitur^quo modo igitur Stoicorum difdplina poteft efle Socrati- cafrepugnant enim haec, inuentam efle primum a Ze- none, qui multo poft Socratem natus eft, & efie Socra- ticam. Sed, ut quod fentio dicam , non ideo Stoid dicftj funt Socratid,quod Socratis dochmam tantum ample dereatur } cum ipfi multa commeati fuerint, quae Socra ;w. • " o x tes tcs nunquam dixiffetraditur ( quo fntiumcfo fimt illi omnia, quae dererum nawra fcripferunt,&: quae de Dia ledlicafubtilifsime diflemerunt ) fed quia mores tui- tam Socratis , eiuscpde Virtute fententias imitari fe ar- bitrarentur. Vt autem concedamus fuifle Socraticos, quodipfe uidesquam dubium fit: dico nonftarim fe- qui , ut Paradoxa etiam (int Socratica , quia nufqua le- gitur Socrates h^c affirmafle,aut pro ueris po(iii(Te.nul la uero fentetia cuiufquadici uere poteft , quam audior ipfe no affirmado protulerit. Quod fi Socratis funt hgc Paradoxa,cur igitur pafsim apud audlorcs non Socra- ti, fed Stoicis attribuuntur f cur Cicero ipie pro Murae- ria, cum haec faceriisime ridet , non Socratem , fedZea lionem audlorem appellati Fuit enim (inquit) qui- dam iummo ingenio uir Zeno , cuius inuentorum ae- muli Stoici nominantur. Audis' ne Ciceronem, horum admirabilium non Socratem, fcd Zenonem inuento- rcm dtarc.Quidfquarto de Finibus, norineZenonent ait a praeceptoribus iliis defiriuiflefnon ne ipium Zeno nem Paradoxoru audlorem facit^non ne etiam nonnul Ia eorum refutate' Cur pafsim irridentur Stoici,non So- crates, quod dicant,Solos fapientes ellc , fi diftortiisiml Cnt,formoios: fimendaciisimi,diuitcs:fiicruitutcm ier hiant, reges^omnia peccata efle paria, omne delidlurri fcelus eifc neforiu^nec minus delinquere eum qui gallfi gallinaceum, cum opus no fuerit, quam eum, qui patr? luffocaueritc' Cur in quam, nullo in loco Socrates Iris de rebus imdeturrfarisnehoc tibi uidetur argumenti, So- cratis has non eflfe fententiasr' ucrumhxc prortenAlrtf- mus,quae funt a nobis alio in loco diiputata. Videamus nunc tuum acumen in diilerendi ratione , quam tc fo- lum hoc tempore tenere, nefdo utrum arrogamius^m- IO* % ftolidius iatft es. Primo fumis tanquam 'plane ribicoceD fum, Stoicos ede Socraticos: quod,ut fupra demonftrju- ui, maxime dubium diddnde argumetoa remotione partium uteris, quodtamen(utipfores indicabit )inful fiisime tradas. Haec igitur eft propofitio tua : Si Stoi- ci Socraticiiunt 4 nquis,necefle eft aut unam, aut plure* aut omnes, aut nullas eorum fentetias faifle Socraticas, fit ita fane. Quid deinde ? nullas dicere non conuenic tolerari hoc poteft. omnes autem dicere Socraticas,^ fi fortafie non neceflarium, tamen mulram habet ucrifi- militudine. Hic te uolo, mi uctule.dico te hocloco ttu> piter delirare : tecp tibi, ficuti etiam paulo inferius , efle contrarium. Prius enim dids > multum efle uerifimile. Sententias Stoicoru omnes cfleSocraticas.negarcnon potes. Qyid poftea^norine conaris oftendere, omnes efle Socraticas? O' craflum &C pinguem hominem, qui tantam uerborum fuorum repugnandam non uideat. Clama nunc, fl potes, a meuerba tua commutari, ienten Cias inuerti.pratdia dbi eft hasc excuiadomonpotes am piius ignorantiam tuam occultare. Eft in manibus TmtiyH-nc Antapologiatua-poflunt omnes eam, nonta men fine naufea, legere. Dic ergo mihi, norine prius ais multam habere uerifimilitudinem , dicere, fentetias Stoicorum omnes efle Socraticas?certe ais.Qtiid tum? nonne dicis, neceflario nos cogi, ut confiteamurnon omnes efle Socraticas ?ita eft. Qyid ergo magis repu> gnans efle poteft?nam qua ratione fiet , ut quodncceC filium eft non efle, id ualde uerifimile fit efle ? aut con- <ra?certe ego non uideo , neque tu probare potes . ut fi <quis diceret:Ncceflarium eft confiteri , non omnes ho- mines efle bonos:nulla ratro eft , cur omnes efle bonos ualdeuaiftmilcfit,im6 haec nullo medo ftarc fimul pof j o f funtf Iimt.V erum adiungisr V nam tantum Stofeoru fentefi tiam dicere Socraticam, plufqua fotuu eft.qua de caufo Nizoti f nullam enim rationem addis , quare fotuum hoc etie uidcatur:fcd poftulas ,ut tibi tanquam Sibyllae furenti credamus. At mihi hoc quod tu plufquam fo- tu u dicis efle, uidetur innuere Cicero, cum ait, ab Anti- fthcne,qui patientiam &C duritiam in Socratico formo- ne adamarat , Cynicos primo,deinde Stoicos manafle; ut patietiam tantum Socratis imitati fuifle Stoia' uide- antur.quod fi ita cft, plufquam fotuum per imprudenti- am Ciceronem appellas. Sed concedamus,plures efle: probas' ne in eis efle Paradoxafnon , inquis .na nullum au&orem habeo, qui hoc afiirmet, nifi c^uod Stoia' So- cratici funt.8£ Tullius id confirmat. O v ioculares ine> ptias.his argumetis a te probatum putas, Paradoxa efo fe Socratica . nihil enim prorfus aliud in haefontentiam adfers . h^c eft praeclara defenfio tua:Paradoxa funt So- cratica ,quia Stoici Socratici diefti font* Admirabilem uero difputatorem,qui nefoiat adhuc, argumentum a homine fumptum , omnium efle leuifsimum. Sed ais me nullum auctorem habere, qui neget Paradoxa efle Socratica. Equidem Nizoli facere non poflum , quin tui ualde miforear : cum te ta inflpienter gerere uideam, ut omnibus ludibrio fls futurus. Quod fi me ita defen- dere poflem,ut opprobria tuanon aperircm,libentifsif me facerem, tibi' que, licet inimico,multa condonarem» Sed quoniam hoc heri nullo modo poteft, omnis eft honefta ratio expediendae dignitatis. Quomodo quf- (b hoc audes dicere, nullum audlorem a me proforri, qui oftendat Paradoxa non efle Socratica r* cum tot ia loris a Platone Socratem aliter fontientem induci dc- clararimfparum' nc multos «t Platone tibi ritafTe locos videor* . i Ht t A tiidedr , qui Paradoxis contrarijfintfan locupletiorem auctorem qu arris, quam lpfum Platonem f apud quem cotin lods Socrates aperta uoce clamat, illa Paradoxa no efle fua^Qycm igitur auctore fide dignum putas , fi Platonem no putas^aut qua fronte mea negatione ais, omni prorius ratione atep auctoritate deffatutaf cum tot argumcnta,totcxcpIa, tot ccftimonia protulerim, quo rum ne unum quidem tu euertercpotuifti^Atuero tue uidelicet refotationes magna ratione nituntur, qui ais confectarium efle,fi quis dicat tyrannos efle impios , dC Poenos efle foedifragos , ut etiam omnes T yrannorum actiones impiat fint, & Pomi in omnibus rebus fidem frangant, nili quis in utrocp probet contrariurquac certe no refutationes,fed merae delirationes funt.Qiiis enim nefck,nullam efle tam abfurdam argumentatione, qu£ fi concedatur ab omnibus,& nemo contrarium pro- bet^no fidem fedatfaut quis eft adeo ftiipidus,quicon cedat omnes tyrannorum actiones efle impias, etiam fi cyranni impij fintfNcmo certe comunis /cnfiis parti* ceps eft, quin intelligat tyranos QC dormire, & uigilare, C^ambulare, 6Xf edere, 8Xftare,8X comede, 6X bibere, 8C plurima alia facere, quae nihil in fe, quatenus talia funt, impietatis habent, aut igit probes, has no efle actiones^ aut concedas , quod iniulienegafti, non omnes tyran- norum actiones impias efle, necefle eft. Idem dico de Poenis foedifragis, de Italis Chriftianis, 5Xii quaiunCt aliafimilia,ame pofita,qune tu folito more tuo quo- niam refellere non potes, uituperas. At ego iterum affirt mo: quemadmodum non fequitur,fi quis dicat, Itali funt Chrifb'ani,ergo omnes Italoru fentetig Chriftiane funtritanon efle confequens illud tuum, StoiciSocrari d funt, ergo omnes Sioftorum ftntcnd» funt Socratk 4» m cx. Sed ime petis, ut conrrarium probem: quod equi dem libenter laciam, fi prius oftendero , quam inconfu derate , quamcp pueriliter iterum tibiipfe contradicas» Dic mihi diferte uetule , quoniam fupra modum tu tibi difertus uideris,funt ne haec effata contradicentia: No pmnes Stoicoru fententiae Socraticae funt,omnes Stoi» eorum lentendae funt Socraticae ? Potes' ne dicere, haec non effenegantia, qua: Graeci uocant, ut in Topicis ait Ciccrofbunt enim, ais, negantia, quid tum? poliunt 'ne haecfimul efle uerar Non fane unquam, ut Ariftoteles,atq? Cicero multis in locis affirmant, & ipfa nos ratio docet.Ergo fi unum ucrum eft,ut alterum fal# Cum fit,ncceflc eft: &C contra r omnino. Quid ? fi quis u- trumcp eorum uerum efle dicat, non' ne prae fe maxima ignorantiam SC fatuitatem feratrtta prorlus exiftiman* dum eft.Ageuero uideamus miram fubtilitatem tuam» uerba tua reatemus.prius enim ais:Non omnesStoi eorum lentendas Socraticas efle, cofiteri neceflario co# gimur . Quid deinde? non'nc ita multo poft ais : Cum conflet Stoicos fuifle Socraticos, fcquitur ut omnes co> rum fententfae fuerint Socratic^.funt ne haec uerbatuatf hic'nc eft lenius tuus C Aude , aude hoc negare , quod omnes uidere poliunt: quod non tantum, dias, fcd etia pluribus ineptijs probare contendis. Et quod magis c- tiam ftuporem tuum oftendit, cum tu ipfe fatearis efle neceflarium confiteri, no omnes Stoicoru fentetias efle Socraticas: tamen a me petis, ut hoc probem: quo quid infandus excogitari poteft? quid expe<ftas amplius? num , ut te ftimulis fodiam fhate , fi quid habes homi- nis, te lacerat, harc cruentat orario. Poteft ne quifquam fibi ipie magis contradicere ? poteft 'ne maiorem igno- rantiam prat fc ferre ? poteft nc inconfideratius inferi» bendo boido chartas perdere?' Quid ergo Nizoli ^oflem'ne ego merito hoc loco conul da illa in te retorquere, quae tu non aliqua de cauia, fed morbo tantum procacitatis in me conieciiti r” poilem / ne te lufte belluam , bcfham, (ycophantam, nebulonem, balatronem, fanaticum, atto nitum 3 mulriscp alijs nominibus huius generis appella* refSed non faciam: linam te huiufmodi uti defenlioni* bus: cum alias meliores excogitare non pofsis. Mihi ia* tis eft,ut eruditi omnes tuam infantiam rideat , qui duo negantia pronunciata fimul ucra eile pofle tibi perfua* deasratqj hoc diiputandi genere te optimum fore Cice ronispatronu exiftimes.Harcnimirumeft illa tua diale cflica , quam ab inferis reuocafti : qua uctcres illi Aca* demiri ara Peripatetici utebantur: quam tuicilicetno iius Zeno Elates , non aliter atep Orpheus Eurydicen fiiam , e faucibus Orci deduxiifi. hoc acumine fretus. Dialecticam noftri teporis uniiieriam improbas , quo* niam cum ifta tua tam iubtili diflerendi ratione no con* uenit.Nam quod a me flagitas,ut doceam, aliqua Stoi* eorum iententiam non fiiifle Socraticam, uno tibi uer* bo rcfpondeo,non unam,fedplurimas Stoicorum feri* tias non Socraticas fuifle. quaecunque enim de naturae obicuritate Stoici lenierunt, qua: plurima fane atro ua* ria funt,ut apud Ciceronem,Plutarchum,atc^ alios au* crores uidere licet, eaomnianon poliunt eiJc Socrati» carquoniam de naturalibus rebus nihil dilputare So* crates conlueuerat: atque illudin ore frequenter habe* bat,Qu:e fupra nos, nihil ad nos. itaejj omnis cius oratio , de uita atep moribus erat. unde pri- mae coelo moralem Philofophiam * deuocailcdicflusefl:,. ’ p Socratem V «4 . , . * V Somr^nort inconftantemfrijfe , uteumpngtNifQliut: * fed in eadem femper mente a 1£ fententia conftitffe licet contra iliorum opiniones in contrariis jp artes deputaret* Cap.XV* I Am uero quod ais Socratem maxime inconflantem, QC tanquam Proteum quendam fuifle, qui modo hoc, modo illud fentiret , &C in una lententia nunquam perfiflcret:more tuo facis , hoc eft impudenter , ac fine ratione garris, cum ad unum hiflprici ac cacteri audio* res omnes uno ore fateantur , mirifica in Socrate fuifle conftantiam , eadem' que femper mente fententia'que conftiridc. Qua de caufa fadlum fit, ut ab Apollinis oraculo fapientifsimus omniu iudicaretur, quod prae- ter honcftatcm, diceret in uita nihil homini magnope* re curandum: quod eos frequenter irrideret, qui naturg iecretaftudiofe ferutarentur, mores autein ac uitam ho nefte componere nonfluderent. Homines cnimaffnv mabatunam quandam efle deorum jpoflHsionem ? aui* bus animus datus fit immortalis: poftmortcm uero bo* nis bene , malis male futurum : ideo , praeter culpam 8C pcccatum,homini pofle nihil accidere, quod fit horribi le acpertimefcendum.Haec fuit conflans atC£ perpetua Socratis fententiaincqj unquam aliter bis de rebus fcn.' 'fifle traditur. Hac conflantia dudhis ad mortem, patro* num caufiefuaenon quafliuit: quoniam certum habe* bat,quod ipfein Apologia fua dixit , homini probo nj* liil mali,nccp uiuo,necp mortuo accidere pofle. Qyod igiturtam contumcliofe, tamcp procacitci a me petis, ubjlcgcrim,Socratem non folum eodem uultu,icd eria eadem mente femper fuifle, atque haec uerba adiungis: Ego quidc quod deuultuais , meminime legere apud Ciceronem, at de mente nufqualcgi, nec te legifle opi* non •*J 1 fio r mirar/ faris non poflum uel ftoliditatem, ucl ncglf* gcnriam tuam. Quid enim, primo ftolidius e fle poteft, quam exiftimarc,quod tu non lcgifti , ncqj alterum le* gere poruifle^quid deinde negligentius,quam ex duo* bus,quae eodem in loco dicuntur a Cicerone , alterum legere Seobfcruare,alteriSucro non legere, 8C ideo pu* tare nufqua cftcrfedhcus tandem uctemofe uctulc,cx* cute,fi potes, m>Aoh§<*otoiv iftam,8£ paulifper oculos ape* ri,ut urdeas quid tertio T uicul.fcribat Cicero, cuius hcc funtuerbaiHic cftenim ille uultus femper idem, quem dicitur Xanthippe prcdicare folita inuiro iuo fuifle So crate, eodem uulru iemper fe uidifle excunte illum do* mOj&Trcuertentcm.necucro ea frons erat, quae M. Ci af fi illius ueteris, que fe met ait intrita rififlc Lucilius , fed trSquilla & ferena:fic enim accepimus, iure autem erat femper idem uultus, cum mentis,a qua is fingitur, nulla fieret mutatio. Audis ricconuiciator importunifsime, Socratem , teftc Cicerone, non tantum eodem uultu, fed eriam eadem mente femper fuifle f quod quia di* xeram in Apologiamca , tu omnium homo procacifsi* me, non crubuifti me imperirifsimum , & belluam ap* pellare. Qirid f quod Diogenes Laertius ille tuus, que ita diligenter, uti Ciceronem lcgifti, hoc idem affer* mat , cuius haec firnt de Socrate uerba: Erat autem con* ftantis animi, inuicftaecp fententiar. Fieri' ne poteft, ut a* deo pudorem omnem exueris, atep adeo durum os ha* beas, ut tantae iftiusnegligcnti£, petulantiae^ tu^no fal tem firppudcatfPro Deum atcp honiinu fide, quo cum trunco, qua cum furia mihi res cftr' qui Socrate ideo pu tctinconftantern, 5C tanqua Proteum quendam fuifle, quia contra aliorfl opiniones in utram partem diipu* tare coidwucttfcnecp aduertat, quod autforcs omnes p a Draedi* praedicant, Socratem ipfiim frequendfsime Tuam fci t». tentiam occultare folitum , & ita differere confueuifle, nihil ut ipfe penitus feire, fedde omnibus dubitare ui- deretur.qua decaufa , hoc cft diisimulator ap^ pellatus fuit : quia quae optime feiebat, ea fare fe difsh- mulabat. quod edam primo Tufcul . Cicero oftendit: cum enim uerba Socratis ex Apologia PlatonismuU ta rccitaffer , tande illud addit:Nae ego haud paulo huc animum malim, quam eorum omnium fortunas, qui de hoc iudicauerunt: dC fi quod, praeter Deos, negat Id* re quenquam , id fcit ipfe , utrum melius fcitnam dixit ante:Scd fuum illud,nihil ut affirmet, tenet ad extremu- Sciebat igitur multa Socrates , quae non affirmabat, ut proconfuetudincfua cotra aliorum opiniones differe* ret.facile enim fieri poteft,ut quis alicuius rei certam fci endam aefententiam habeat, &C de eadem re tamen in» utramqj partem dilputet.quod cum palam faceret So*. crates, interrogationibus fuis,eos quibusVum diffe* rebat,irrretitos teneret, ateg edam fibi lpfos contraria di cere cogeret: ideo(qucmadmodum diuus ait Augufti^. nus)(ummum bonum quod efletinSocraucis difputa* tionibus,non euidenter apparuit, Itacp fadum eft,dum illcinterrogadoomniamoueret,afiereret,defi:ruerec:ut quod cui q? placereqindc fumcret,& ubi cuicpuidcret, finem boni conftituerent. & hoc cft, quod ait Cicero, profeminatas fuiffe quafi familias diffindentes inter fe, & multum difiundas ac difparcs:non quia Socrates (ut tu fklfo exiftimas)modo unius, modo alterius effit fentendae,quod inconftantiisimi eft hominisried quod (ut ait Cicero primo de Inuentionc) nihil ipfe afferre adperfuadendum uoIebat,fedcxeo quod fibi dic de* derat , qui cum diiputabat , aliquid conficere malebat, quod «7 tjuod ille ex eo q uod iam concefsiflet, neceflarfo apprd bare deberet, quo fiebat, ut uari]s,&f in omne partem dif fifiis diiputationibus uteretur, in quibus multa eflent, de quibus e flet dubitandum , &C quae aliter alius appre* henderet. Idem enim aeddit antea Socrands Philoib phis , quodpoftea Chriftianis hominibus . nam ut eo* rum, multi qui Chriftufecutiiiint, eo quod eius fenten* tiam non recte pcrcepifient, in uarias fectas atq? haere* Ces abierunt, ut Ebionitae, Arriani, Hclchefaitae , Mani* ch^i,Nicolaitae, Meflaliani, plurimiq? alij, cum tam edi ciueUent>& eile fe arbitrarentur Chriftianos : ita Socra tis fectatores , atep etiam multo magis, quia non aperte Socrates, ut Chriftus , loquebatur, non recte percepta Socratis (cntentia,di(Ientireinterie, fi£inuarias opinio nes abire coeperunttutElidenfes, Megariri, Cyrenaid, Cynici, Stoici, qui tamen omnes ie Socraticos appella* runt. Attularuis quibufdammeterritareftudes,&ca p tiofis interrogationib. illaqueare, petis enim, quomo do potuerit Socrates de omnibus rebus in contrarias partes, difputare ,fi in unaiententiafemper fibi confta- bat: quafi ueto hoc fit xcfiW-ror,ueI (ut ita dicam) impo& fibilc. Qyis enim neicit, aliud efle loqui, aliud ientirec' quae duo fic in tota difputatione tua confundis,ut ab (ur diisime concludas : non polle quenquam ahud ientire, aliud loqui : quod quam ineptum fit, profecto omnes intelligunt. potuit igitur Socrates in una lententia (em per confiftcre,8£ tamen contra aliorum opiniones in u* tramcp partem disputare. Quod aute adiungis, aliquan do (blitum fuifie Socratem ad capcftendas corporis uo luptates difdpulos adhortari, QC animii c(Te mortalem confiteri , uelim hoc alicuius probati feriptoris auctori- tate probes , non autem ita temere ex te ipfo fingas , &C p i quic* nt. quicquid in buccam ucnit effutias, praedarum uero ma giftrum moru uis fuifle Socrate, qui ideo moralem Phi tofophiade coelo deuocarit , ut deinde difcipulos fuos crapulari,Iaftiuire 3 fcortariq} doceret: atcjj animum una * cum corpore interire praedicaret. Sednimiru cum nihil habeas, quod argumentis meis ueriiimiliter opponas, mauis fine ratione nugari, quam prudenter filerc. quid enim probationis affers, quodSocrates idem fenferirde fummo bono, quod Ariftippus: &C de animorum mor- talitate , quod Stoici i nihil fane aliud, nifi quod Socra tes contra omnium opiniones diflereret,& omnia affe- rerct, omnia deftrueret . O' mire conci ufum argumen- tum : Socrates in contrarias partes diiputabat, ergo ed- am cotraria ientiebatPoteirne tibi uideri hoc efle con- fequensf’ perinde quafi nemo pofsit aliter difputare, quam fentiat: aut non conftanter affirment omnes feri- ptores, Socratem in ea fententia fcmper fuifie,ut crede- ? ret animum eile immortalem , ucrascp uoluptates in animo efle, non autem in corpore.Sed mc iamdudum pudet, ifias ineptias tuas refell ere. Qyare quae fup eri unt, . inaltero libro deinceps exponemus» v a am ilBRl PRIMI FINI S f «* M- ANTONII MAIORAGII* REPREHENSION VM LIBER. S E- eundus, contra MariumNizO' lium Brixelleufera. i. * Ni£olwm & imprudentis malevoli officio fu* * fcipiendis contra me inimicitijs. Caput L i H i L equidem unquam Nizclifna- gis admiratus ium,quam te , quem ali» cuius inter literatos nominis ede uide- bam, tanto ftudio mecum , qui te mul- tum ( ut ingenue fatear ) obleruabam, certamen iuiapere uoluifle : ut me pri- mum finiftro Termone carperes , deinde contumeliofis etiam feriptis prouocares , poftremo quibuicuncp pof. fes , maledidris publice lacerares. Sed profecflo nemini mirum efle uidebitur,fi cum perpetuo tuo dedecore ui> cfhis a me, fupcratuscp difceileris : cum iniufcipiendis mecum inimicitijs 8 i imprudentis dC maleuoli homi- nis officio functus fueris, imprudens primo , quiafum- mo quodam liuore, miram maledicendi libidine epeu s; quid iftam aetatem tuam deceret, non aduernftirneque cogicafti turpiisimum efle tibi, homini fexagenario,aut ctia fortaffe natu grandiori, fine aliqua graui cauia con> tra eum, qui uix dum tertium ac trigefimum annum at- tigerit , &C qui tibi femper ex quo te cognouit, amicus fuerit, tua (ponte tam petulanter inftirgere. Sed in- quies hoc loco:Parurrine grauis tibi cauia uidet, quod pro Cicerone ribi fadius fim inimicus f" Imo uero hoc (ut antea docui)falfum eft. Sed fac ita efleinon rie tamc imprudentifsime te gefsifti, qui caufam quam fuicipie- bas, longe tuis uiribus fuperiorem efle non coGderarisc* Cum enim multa fubtiliter ac philofophorum more ef- fentin Antiparadoxismris diiputata, tu qui nulla efle dialedicahocnoftro tempore putas, propterea quod eam nunquam deguftafti, fretus una tantum hiftoria, quam apud Diogenem Laertium annotaras , ea fpera- fti pofle te omnia argumenta mea fubuertere.Qua inre plane rufticum illum imitatus es , qui reperta quadam femifracfta catapuIta,cogitare ccepit,aliquodegregium per eam facinus aggredi. ita q? munitiisimam oppugna re ciuitatem adortus eft. fed paulo poft multis uerb eri- bus caduSjCum omnium irrifione difcefsit. Quaerat e- nim , quicuncp uoluerit , in duobus tuis rabiofis ad me uoluminibus: dC fi quid aliud quod ad defenfionem Ci ceronis fariat,inuenerit, praeter illud, quod tamenleuiu fimum eft, a Socrate tanquam a capite diuerfas philofo phorum fcholas profluxifle , in quibus fint etiam Stoi- d: tunc mendacem 8 i improbum me apcllet. Cum au> tem argumentis meis nihil te relpondere polle uideres, mirificamteinJatebra coniccifti,auliiscp es dicere, dia- letfticamnoftri temporis non effebonam, neque bene differendi artem, fed ineptam &TgarruIam difciplinam. qua inre non me,qui non diale<fticam,ied artem orato riam publice profiteor , uerum omnes qui funt ubique noftro tempore dialecfticos atep Philofophos, iniquilsi me laceraftiiquostamen ego iam (uperius tutos a calu- nijs 8Cimperitis nugationibus tuis praeftiti. Nuncaute de imprudentia tua uerba facio : quae inde etiam maxi- me p erfp icitur, quo d relido Ciceronis patrocinio , me ad alias quafdam diiputationes, nihil ad propofitum fa dentes,auocas.quibus tamen, ne certamen fubterfuge- kc uidear,partim iam reipendi : partim etiam ita reipon debo,. debo , ut tu non fine fumrna at$ perpetua tarditatis & ignorantiae nota difcedas. Quidfiilud quantam imprU dentiam tuam oftendit,quod eum, qui propter amititi> am aliquando tecu initam, tua furo, tuos errores, tuam denicp imperitiam tacebat, tam temere at<£ inconfide* rate prouocaris: ut tibi iamfucatS pcribna detrahat, S£ oris tui deformitatem , ulcera , puftulas , uitiligines , lu chenes, mentagr5,uomicas omnibus oftedate' Maleuo Ii uero hominis , atq? ipia improbitate ieiuni , non Ieue fpecimcn dedidi, quod tam hoftili animo icriptaomnia mea fine ulla ratione uftuperes , ut ca ndn tantum non Ciceroniana, quod ipfiim cflet tolerabile, quia pauci di uinam illam Ciceronis cficcndi facultatem imitari poG- funtjfed etiam non latina damitcs:perinde,quafi tufo* fus (cripta mea legas , aut omnes alq iudicio careant.n5 enim fblum docfti homines, ied etiam ij qui paulum aliV quid ultra primas literas progrefsifunt,te iplendide me tiri , facile poliunt intelligcre. Quin ipfe te maxime ua* num 3C mendace hac in re plane oftedis, ac teipfum tu- amqj maliciam prodis. Clamas enim me penitus barba rum,6f nullum uerborum deledum habentem, deinde cum hoc probare uelle contendis, omnia mea (cripta quateunque hacftenus emifiafunt, hac una de caufaut tne notares, plufquam hoftili animo, cum omni cura, ftudio, diligentia pcrlegifti,8£ ad nonnam Ciceroniane locutionis, quam fi en potuit,accuratiisime fingula p ere- pendi fti. quo facfto , tandem ex eis omnibus duo uoca- bula no ita frequenter ufitata,duas^ Iocutiuculas,quas tamen ipfe fateris apud aliquos bonos aucftbres inucni ri,fubnotafti, Denicp tragiceuociferaricoepiftireliqua etiam omnia,totactanta,pureatcplarinedi<fta, taquam barbara efle repudianda, quo quid maleuolendus did q auc. A aut fingi potdfrut fiquisPhidiam imperirifsimum efte ftatuariu clamitet , eo quod in fimulacro Iouis Olynv pia faaendo,non ita diligenter unguem in minimo pe dis digito polient: aut Apellis pidhiras omnes eliecotj temnendas, propterea qu<?d in earum una non latis re» e crepidam effinxerit: aut denicp Ciceronem elie pla^ ne barbarum , quia Lentulitatem , am Appietatem , in Epiftolis dixerit. Verum ubi plura nitet (ait Horatius) in carmine, non ego paucis Offendar maculis , quas aut incuria fudit , Aut humana parum cauit natura. Sed quoniam tu ita uis, alio inlocoteuere barbaru eile, &C bonarum literarum prorfusexpertem,dcclarabo. j Ex tribus m Cicerone coUaris cnmuubus, unu unru, quodentomiu leuif?imu,a Nifoltofumptu id defendtdu,ne% tamcdefenjutri, Cap.lh W I Vnc enim abfurdifsiraum quoddam , & pliijqua IN] anile deliramentum tuum refutare conftitui: cui ciuemadmodu modefte refpondcam , excogitare fatis no polTum.nam in eo tam crafTam QC aperta i epugnan» tiam uideo,ut tarditatis tuae magnoperemc : pudcat.ue lim enim (ita mc dij ament)poftqua ita accidit, ut abs ce fine caufa prouocarcr, te falte aduerfanu efleftrcnuu ualcnte:no fugace 2C improbu conuidatorc. Nam quae mea laus erit,£um tam fiitilcsineptias tuas,&. tam t«g«/ das calunias refutaro f Qiiainre gloriari potero ,cu eu nroftrauero,qui nullo fit acumine, nullo ingenio, nu la diligetia: fed adeo tardus 6C ncgliges,utm eade pagelU libi pugnacia dicat "Audi quaefo,cfcfiscofhs, dil‘g es in feribendo. Prim um ais,defenfum a te prorfos &C lana tum fuifle Ciceronem ita, ut no amplius defenlioms uU lius indigeat.quod fi un um cft^e omnia **^*'W* contra illum dicutur, oportet non neiraeftvQy id P ai ^ lo poftmori nc clare fateris, ex tribus criminibus , <gjr has in Antfparadoxis accuiatur Cicero , te ad uftff tan- tum } qiiod omnia leuiisimu eft,reipondi(Ie f quae (ma- !um)eft ifta fatuitas tuae' qua: ftoliditas^qux ueeordiae*. Poteft' ne quiiquamedicus eum egrotu ianafle did, cu- ltis Icuiora tantu uulnera curet, grauiora putrefeerefi- natrMirificu uere patrona, qui de grauifsimis crimini/* bus nihil dicat , leuifsima tantum refellere cotendat. Et aistein-duobus mihi pepercifle. tris neigit tibi gratias agam, quod in cauia tam graui,tam illuftri,tantoi ludio a tefufcepta, tam improbus preuaricatorfueris^anpo- tius ignorantia maliciar coniunda ridea f* Nam ad quae propter imperitia S^ftupore tuum nihil omnino reipo- derepoterasjea temihi codonaflc maliciofe fingis : ied ita tame malidofe, ut nemo no pratuaricatione &C fuga tua uiderc poisit: ut omnes intelligat, te nullas penitus habere rationes, quas argumetis meis obijeias: fed diisi mulare, tergtuerfari, occafione querere , qua fi fieri por. parua cu ignominia, difputationlhac tuis uirib.Ionge maiore, quam imprudentifsime fufcepifti,fubtcrfugias. Quis enim tam difiblutus eft, tam hebes, tam tardus ali cuius defenfbr, qui cu cauiam iiiicipit , no omni ratione refellere aduerfaria quaerat f quiseius perfonp, qua de- fendit, crimina foletaccufatori condonare f quod illud no uu,3£ ante hunc die inauditu defenfionis genus eft, ut reu tud iacere,fordidatu efle, condonari deni# finas, id^p te ea de cauia facere dicas, quod achieriario parcere uclis^quis cxcufatione hac tua admittat^quis no iupra modu irridenda cfle cenfeatrquisnofiitile, inepta, fal- fem , iniquam iudicet f Attamen ais te mihi parcere. bC mihi quidem parcis NizolirCredamus eum ingrauifsi itus Ciceronis cnminib.mihi parcere , qui fine ratione, fine cauia quateunq? potuit excogitare conuidaatque q * malcdi* , **4 maledicta', procaciffime petulltifsimecpinme cSiedtf' Eftuero crcdibile,te illi parcere, quem ( ut feribis) om-. ni ratione pereff tum,extinctum,iepul tum cupis: quem, deos immortales rogas, ut perdat, atep e medio tollantf Pium certe homincm,6< # miiaicordem:quimaximis in* rebus mihi parcat, in minimis perditum uelit.imo uero fummam ignorantia tuam patefacis: te nihil ejuod con- tradicas habere, te haeficare, te mudare plane offendis.; qua? nullo modo te refutare pofie uides , ea te confulto,*- pneterire mentiris, Quid deinde i' quo tandem ut effu- gias, occulte prorumpisr' alium nobis librum minitan- do polliceris,in quo demum Ciceronem defendas.Ex- pectemus igitur praeclarum Alum atqj egregium libru, duobus illis credo fimilem , quos omnium rerum ino- pes 3 i egenos , canoris nugis &C maledictionibus refer- tifsimos ad me dediftir' Sed profecto fi quam habuif- fes Ciceronis defenfionem, nequaquam eam occultam habere potuiffes,uerum eam in medium attuliffes:ne(p relicta, quam fufccpcras , caufa , tanta animi anxietate, tantacp fblicitudine ex omnibus meis feriptis duouo- cabula,que reprehenderes, inuefligaffes.Qya tamen in re tum demum, cum omnibus nugis tuis relpondero, tccum paria facere decreufperipicueqj offendere, quae in me inimico animo maledicta folio contorfifti, quod non latine, quod barbare feriba , ca uere in te couenire; qui nccp uerborum ullum delectum habeas , neqj Lati- ni fermonis proprietatem intclligas,nec^ omnino quid polite fit eleganterqj fcribcre,fcias. Ni folium omnmoigttorare quid Enthymema Jit , aut quot modis dica* tur.atq ; ibi diftinfta Et hym ematis figtu ficata. Cap . 1 1 L D E Enthymemate uero multa te ideo congefsifle conftat,non quia potueris adliucintelligere quid fit,aut quot modis dicatur, aut quomodo fiat : ffcd fieri poflet , errata quarin primo contra me uolumine ; tuo commiferas,abfconderes.quodnon modo non fe- dfti jed etiam mujtisalijs erroribus priores errores ae- cumulafti.Qyodautem adhuc ignores quid Enthyme ma fit,prim6 tu iple fateris, cum ais,quot funt aucflorcs, [ tot de Enthymemate opiniones reperiri : 8£ Ariftotele tumipfumafe &C ab alijs,tum alios ab ipfo £>C inter fe plurimum difaepareX)einde fatis apparet, etiam exib Ia rerum dC uerborum confufione,quam ex diuerlis lo- cis tam inordinate tamcp perturbate coIlegifti,te no (k* «s adhuc extricare potuifle , quid aut AriSotdes ipfe, aut exteri au effores cum Graed tum Latini > Enthyme- matis nomine comprehendi atque intelligi uoluerint*. Ego autem re diligentius conliderata dC perpenfa,di- co 5 repugnanuam illam at<£ diferepantiam, quam tu 2< in Ariftotele QC inexteris au<ftoribus efle putas,in opi- mone atty ignorantia tua potius efle, qui nihil unquam' recfte diftinguere djdidfti,quam in ipfis autforibus, quos inter fe mirifice couenire omnes oftendam. quodL tu cum fecere nefdas,putas etiam nullum alium omnfe no facere polle, atqj ideo uaria cofulus imagine rerum* huiufmodi uerbis exclamas : Quas diferepantias fefre> pugnantias , dij boni , quis unquam fe conciliare polle; IperaumtrEgo Nizolium non tantum lpero,fed etiam permafum fe: certum habeo.Sed uolo ut ddneeps mihi gratias agas,qui te ex tantis ignoranti* tenebris eripue rim. Iam igitur ad rem ipfem aggrediamur. Enthyme ma tribus modis apud aucftores intelligi reperio ; com- mumtcr,proprie,8£ maxime proprie.Scd illud fdendu, tanus ad alios artificcs,quamadrhetores,Enthymema pertinere t Eft enim hoc omnino rhetoricum uocabulu# q 3 Commu- Conumit erigitur enthymema uocatur, omnis ab ora* 1 torepneparata ad probandum materia: fiue illa necefta ria fit , fiue probabilis , fiue artifiriofa, fiue artis expers. Proprie autem enthymema eft argumentatio rhetorica, prout ab exemplo diftmguttur. Sicuri enim dialedi*; cus duas habet argumentandi fomiulas , fyllogifinum & indudione:ita rhetor duas habet illis ex altera parte ' refpondentes, enthymema, SC exemplum. Maxime ue* ro proprie dicitur enthymema , quod a contrarijs & re* pugnantibus ducitur argumentum. Hac pofita diftin* c^ione , quae eft maxime Academicaatq* Peripatetica, * conciliantur omnia quarapud audores de enthymema»* te uidentur diffentire. Quare mihi prius faciendum eft, ut hanc diftindionem meamuerifsimam efle probem: deinde eriam,ut omnes , quantum fieri poterit, difficui* tatesfoluam. Ac ratio quidem pofeit, ut cum rhetori* ca dialedicne ex altera parte reipondeat,& cum hac du§ difdpline ratione tantum dC forma argumentandi, non autem iubiedo,quod in primo libro docuimus,inter fe differant: fi cuti dialedicae commune inftrumentum eft fyllogimus,ita etiam rhetoricar fit commune inftrumen tum enthymema : quod nihil aliud eft ( ut omnes atte* flantur ) quam rhetoricus fiue oratorius fyllogifmus, tit enim omnia quat tradantur in dialedica,fyllogf* fini ipfius confidendi grana tradantur: ita quicquid ad probandum rhetor cogitat , id fine dubio ad enthyme* ina refertur. Qparrit autem rhetor maiori ex parte tart* tum ea quar uerifimilia funt,&: figna reru:quom3 ex uul garihominu opinione difputat.Scd exuerifimilibus 3£ fignis, Ariftotele tefte,cofiritur enthymema, quo fit, ut quarcucp rhetor excogitat probadi gratia, ea rede dic5* tur Enthyracmata,Qjwauo dodi&unqruhominu auc 4 , y feritate «7 fforicatemflu probanda eft,ut de illa nemo pofthactnf quam amplius dubitare pofsit. Igit in Topids Cicerd fatetur, omne iententiaapud rhetores proprio nomine enthymema did. quod ide cfle,ac fi dixiflet , omne rem ad probandu fum p r a, qui diligenter ea4ocu legerit, fa~ dllime poterit intelligere.Omnis enim oratio codat e* uerbis fentetijs. in uerbis quaerit ornatus QC ipledor, in iententijs fides QC grauicas.Nam^uamuis etia exor- nationes fen tenti aru iint,ficuti etiam uerborum; tamen pBobatio aefides non a ucrbis,ieda fementijs profirifci fur. eft enim in r cbu s, n p jn uerbis , u c ri ta s , aut falfitas* Nam(ut ait Arido tcles) qua tenus i «s fimt,aut no lunt, oratio dicitur uera , ucl falfa. Sed omnis fententia, tede Cicerone , communiter a rhetoribus enthymema dici- tur.crgo enthymematisnomine comprehenditurom- nis materia rhetorica, ad probandum dedinata. Qyod apertius etiam Quintilianus libro Quinto declarat, cu- fus harc funt uerba : Nam enthymema unum intelle- ctum habet, quo omnia mente concepta fignificat. Poted 'ne clarius odenderc Quintilianus , enthymema comniunicerfiimptum, omnem oratoris mente conce- ptam ad probadum materiam figmficare;" Qyid^quod alibi dicit idem au<dor:Igitur enthymema 6C argumen- tum ipfum,id ed rem quae probationi alterius adhibe^ appellat, Sd argumeti elocutione.'’ Audis 'ne,rem que ab. oratore probatiom alterius adhibet, enthymema uoca- tifquod fi idc edapud rhetores enthymema, quod argii mentu, ut aperte damae Qpintilianus : QC argumentis tantu fides fit, ut in Partitio nib. docet Cicero: profetdb qu^cucp ad facienda fide excogitat orator, entliymema ta comuniter appellatur . quod cu Aridotelis fententia lane conuenit,quam tu nullo modo percipere potuidb ** * Miraris ' tlf Miraris enim, quod Xtiftotdes modo Enthymema ctf- cat im perferum ede fyllogiirnum ex probabilibus &C CgmSjtnodo exemplum ab enthymemate feparct,mo- do coniungat , bC quali fperiem Enthymematis faciat? modo enthymerriataponat.m quibus exfingularibuS probentur generaTia,modo dicat, ex generalibus enthy mematafierirmodo afignis,8£indicijs,&cxeroplis en thymemata difiungaf,qu£ alias copulauerat:atcp itapU tas ipfimt fibi difsidere,8£ omnino fibi ede contrarium# Sed profe&o iftius admirationis tuae fola ignoranti* caufa eft, qui nonihtdligaS , enthymerria tommunitet di<fiuni', omnia quae oratori ad probandum fubiecda font,coririnere:fiue illa probabilia fint , fiue neceflaria, Cue figna,fiue exempla, fiue fingularia , fiue gcneraliaV quod fane ex eo loco Ariftotelis, que ex fecundo Rhe- toricorum ritafti , facili poteras intelligere , nifi negli- genter aT ofcitanter omnia percurreres, ibi enim aperte docet Ariftotcles, enthymematis nomine probationi omnem rhetoricam contirieri, cuius haec uerba funtr frrei X*riL tiyvrtu ix W? 6>r,7a X ifo r*pc tw v- •m i si» , «Kofj *jrecfotAiyfix, t\ x^i&oy, isiX m oe ITH ITO TIOAv N OVWV , 5 <fbx&?75)V , IX TUlV «XaTSJV, •jeiX , tflxTifoiAO/Kiioiofj # -stAotov, •' ro* Ax/Jano Av , «Fw « t/MojJ arant ra ^/ WxyXaU» K9t4 3»TW7! |M/*Mei».7DC^<^^XX/^A»,KM fd- fd Ume , tetr i% n ju*,<Tj* <«/*«<»». tb £ «x3f, » td ««, «Mi d9i 70 ttoAv . Qcayov otj /nt to/ccvtk fiXf t#» cl ^vfxufxx^ id isi Av«»,<J>ty>ir 7 W ois* uiv.iX \voie QdUnM99,&X #x «Ai£k «X. OU^OTIKX «XOf Au« O C* IStCjUiW , oM’ 071 »x«#x>Xeu 0» * Qiiorum uerborum fenfum, quiaT rap eruntrjjconuer- • fio mihi non iatisfadt, ita latine fideliter exprimemus: Ea. ex quibus enthymemata fiut,quatn or numero iiint: A Probabile, exemplum , indicium, fignum. nam enthy- «nemata quae conflant ex ijs quae pleruncp ita fiunt ,uel fieri ui dentur, ea funt ex probabilibus, quae autem indu cflione c 6 ftant,exuno fimili uel pluribus : hoc eft, cum quis pofito generali, uult illud eximgulis probare, funt ab exemplo. que uero conflant ex neceflario figno,funt ab indicio . quae deniq? fiunt uel ex generali ligno , uel fingulari, flue illud uerum fit,fiuenon,funta fignis. Ve- rum quia probabile non lemper uerum eft, licet plcrun que natiperipicuum eft , nos enthymemata probabilia femper euertere pofle,atq* illis occurrere. quae reprehCn fio erit quidem apparens , non tamen lemper uera.nam qui occurrit, non ideo refellit, quia non fit probabile, (ed quia non fit neceflarium. Haec Ariftoteles. ex qui- bus dubitare nemo poteft, quin ucra fit lententia mea. Quis porro nefeie, omnem artifidofam probarionem ex lodsinreipla infitis dudloIere:quiIoci tanquam e- lementa quaedam limtipfius rhetoricae probationisfAt 'Ariftoteles lecundo Rhetoricorum hec ait, or yti oEi 7fo Ksd '7t?5tsc &rw o TPTnxoc to 'nuv fia-Tir A Quibus ex uerbis intelligitur , arteft in- ucniendi quae Topica didtur, enthymematu elemen- ta complecftr. quont, ut idem fit generaliter enthyme- ma quod probatio rhetorica.quod apertius oftendit eo dem etiam in libro Ariftoteles : quippe qui, quomodo ex omrribus lods enthymemata ducenda fint, artificio- fc tradit# primo libro Rhetoricorum enthymema dl- dt efle capti w Tiistoff, #ita definir,ut dicat demonftra- tionem efie rhetoricam. Hinc etiam wa%/u*^*7txo? hiq apud Graecos didtur , perpugnax in differendo atep ar gutus orator, qui ex Toris fit die polsit Enthymemata du cere, quod Budatus in Commentarijs liris annotauir, r #hoc IJO fi£ hoc nomine Ariftidem didam faifleoftendit. Qy/fi Ariftoteles primo Rhetoricorum ait, cum qui dialedi* cam artem didicerit,maximeenthymematicum efle fo* Iere. Latent autc in Topicis bC probabilia, GC exempla, &C inditia,8£figna, fi i omnia denique quibus orator a<J probandu utitur. Qyarc condudendfi eft, omnem ab oratore praeparatam ad probandum materiam , cornu* niter enthymematum nomine contineri. Proprie au* tem enthymema dicitur argumentatio rhetorica, quae uel ex duabus, uel ex tribus , uel etiam ex pluribus par* cibus conftituitur : quae ita ieparatur ab exemplo , licut in diale dica fyllogifmus abindudionc. Nam dialedi* d duobus ad fidem faciendam inftrumentis utuntur, hoceft,(ylIogiimo,fi£tndudione: quibus in rhetorica reipondenc,enthyroema,fi£ excmplumiut enthymema fit rhetoricus iyllogiimus , 6 C exemplum indudio rhe corica. quemadmodu Ariftoteles primo Pofteriorum his uerbis oftedit : gxj k utoc usu 61 fjrnUHsi <n miradvoi. » «Tvat istv i7n*2y>fHl <St wdvfxHixdTWy o Trfylfii avfooyioy*:. Similiter,inquir,etiam rhetores perfuadeL. uel enim per excmpla,quae eft indudio: uel per enthy* m emat a, qui eft iyllogiimus. Sed longe clarius primp Rhetoricorum , cum ait : (&, fnoti vsv j^vfiaiO.Knv.Trcii 7if $ 'Tttf 7ns*«r ttojVvtou <Q^T»<T«K»wcu,«Tnitfx<ray/i<t7w \iycvT\f 5 ngu. Trscgflt 7 wv 7 t< irae. V oco ( inquit ) en* thymema, rhetoricum fyllogifmu:cxcmplum autem, indudionem rhetoricam. omnes porro fidem faciunt dcnionfirandi gratia , uel exempla dicendo, uel enthy- memata : praeter haec enim omnino nihil eft. Quare ii quicquid oratores dicunt probandi gratia, uel exem* pia fum.ucl enthymemata ; necciTc eft , ut enthymema fk /dem quod argumcMatiorhetorica. Quin idem A rt>' ftoteles fecunda Rhetoricorum ait : Eft autem com mu nis fides genereduplex, exempla, dC enthymema. Ac de exemplo prius uerba ferit, quod ait inductioni fimi* le clle: deinde ad enthymema aggreditur, quem fyllo- gifmuauilem uocat.8f eius duaslperies facit, ficuri e> riarn fylIogifini:aIteru toemter uocat,hoceft demonftr* riuumralteru autem iA«y)oiKor,hoc eft, ad reprehenden- ount accomodatum.Demonftratiuu id efle uult, quocf ex ijs quae conceduntur, aliquid aut efle, aut no efle col- ligitrquam nos aigumentationeuocamus.adreprehe- dendum accomodatum id efle ait, in quo pugnantia, uel contraria cottiguturrquod nosmaximepropriu en- thymema efleuolumus , de quo paulo poft, Ex his igit duabus enthymemata formis, omnis cofirmatio8^re> prehefio nafeit. V nde colligere licet, enthymema idenr efle cum ea,qu£ in Partitionibus a Cicerone fides diriff ^nteftibitdtfa pars orationis,quam Cicero diuiditixi' confirmationem, ^reprehenlionem. Qyod autem en- thymema proprie dicfhjm, fit idem quod argumentatio* rhetor ica: d eclarat etiam Qyintflranus libro Qinrito cum affirmat enthymema diri argumenti elocutio- nem . nihil autem aliud eft argumenti elocutio , quam ipfa argumentatio, fiam' omnes intelligere poffant. nam etiam Cicero in Partitiombus argumentationem*' ita definit, ut dicat efle argumenti explicationem. * Quare iam nemini dubium efle poteft, quin enthy- mema proprie dieftum, prout ab exemplo difiungitui\ fit idc quod argumctatio: pnrfertrm cum Ariftoteles in Problematibus dicat, 7« tf&fJfxaTxiwMfatfy Urit A», hoc eft, ex generalibus, &Tcx ijs quae autonr-* ilibus, autpluiimisperfpicua efle uideantunquo ex ge *** . . * i nere nereprseapue fiant argumentationes rhctoricae.Maxfa me uero proprie rhetores enthymemata uocant eas ar- gumentationes , quae ex contentione contrariorum 6C pugnantium fieri folent: quae fecundo Rhetoricorum ab Ariftotcleuocatur c*/5t//a/AflCT)t %MyK*nH*,quaelon£e magis quam «TaK-nt^Jiaudari (cribit , propterea quod breuiter cotraria colligant# auditori cpiae inter fe con- feruntur , lucidiora fuit. Ex quo (ane poteft intclligi, nihil omnino necp a fe ipfiim, necp ab alijs Ariftotelem difientire : qui dicat ea enthymemata maxime laudari, quae pofteriores rhetores fola enthymemata efie uo- lueruntnam Hermogenes haec tantum quae ex contra- riorum contentione fiunt, enthymemata uidetur agna- fceretatq? ipfe Ariftoteles in Rhetoricis ad Alexandro, haec quae maxime proprie dicuntur enthymemata, feri -« bit ex contrarijs tantum conftare.cuius haec uerba fimt: TKfjSi fxombnav cf**7ja«omyaemu.quem (ut tu putas ) fecutus in T Opicis Cicero cft , qui de hoc enthymematis genere ita (cribit : Ex hoc illa rhetorum funt,ex contranjs conduia, quae ipfi enthymemata ap- : pellant: non quod non omnis lentenda proprio nomi- ne enthymema dicatur,fed ut Homerus propter excel- lendam commune poetaru nomen efficic apud Grae- cos (uum , fic cum omnis fenteria enthymema dicatur, quia uidetur ea quae ex contrarijs conficiatur , acutifsi- ma,fola proprie nomen pofsidet.Eius generis h^c funt: Hunc metuere, alterum in metu non ponere. Eam quam nihil accufas, damnas, % Eene quam meritam autumas, dicis male mereri. Id quod fcis,prodeifcnildlid quod nefris, obefi. Hoc certe loco Cicero, cum cndiymema commune no raen uocat>oJfiendi t edam alia fignificarc, quam fenten tiam tiam ex contrarfjs confecftam.Quod fi adifertffle$,fi< 5 ii fane tam imperite dixifies,Ciceronem putafle, non nifi cx co ntrarfjs QC repugnantibus enthym ema fieri. Quin tilianus libro Qyinto 5 de hoc enthymemate maxime proprio fic ait:Ex pugnantibus Uero , quod etiam ibl3 enthymema quidatiocant, fortior multo probatio eft. Tale eft illud Ciceronis pro Milon e: Eius igiturmortis fedetis ultores, cuius uitifi putetis per uosrefhtui poft fe, nolitis . Hermogenes putat ea maxime proprie did enthymemata, qua: habcnt(ut ipfe ait) ^5^«. <n/yxfnjK<b, hoc eft , contentionis fiue comparationis forma . quod eius pene dixerim interpres Trapezuntius libro Ter* tio confirmat, & exempla etiam addurit, quibus often- dat, quomodo per contentionem enthymemata fiant: qua: (ane contentio pleruqp dutitur exrjsquac autper- Ionis aut negorifs attributa (unt,quas Gmgd -memiour, quidamexlatinis circunflantias appellarunumdefie- penumero multiplicari (olent enthymemata , per haru (quas uocant) tircunftantiarUm enumerationem, ut in excpIo,quod ex Miloniana Qyintilianus dtat : Quem igitur cum omniu gratia uoluit, hucnoluit cu aliquoru querelar' que fure, que loco , quem tempore, quem im- pune non eft aufus: huc iniuria, iniquo loco, alieno tem pore,cum periculo capitis non dubitauit oeddererbed de hoc genere plura inferius , (iio loco. Optimum uero (ait Qyintilianus)enthymematis genus, cum propofi> fito difsimilijuel contrario,ratio (iibiungitur. quale eft Demofthenis:Non enim,fi quid unquam contra leges fa&um eft , idcp tu es imitatus , idcirco te conuemt poe- na liberari; quin e contrario , danari multo magis . nam fi quis eorum damnatus eftet,tuha:cnonfcripfifles ; ita damnatus tu fi fueris, non feribet alius. Ex his igitur * 3 quae « - quae funt ha&cnus a me dif putata, atcp ex fummis au- • etoribus probata, luce clarius cft , illam diftincfhonem meam eife ueriJ&imam : &C enthym ema modo rhetoris cam omnem materiam ad probandu accommodatam fignificare, modo argumentationem (olam rhetoricam ab exemplis diftin&am : modo tantum id argumenta* donis genus , quod a rhetoribus excontrariorum con- tentione fieri (olet. Hoc aute probe confirmato atcp fta* bilito,necp Ariftoteles ipfe a le>nequc ab alijs difcrcpat: qui modo de uno enthymematis genere loquitur, mo- do dealtcro.nccp alij ab ipfo Ariftotele>necp inter fc diC- fentiur:fed intellego atep notato genere de quo loqua- tur, omnes inter fe conuenire mirifice reperiuntur. lmperfe&wnem enthymematum non ad materiam proba.hu lemjed adformamfyllogiflicam refemicontra quam • fentiat Nr£o/iw. Caput 1 1 1 L M Vitis tu quidem rationibus & exemplis, Nizoli* - tuum errorem occultare contedis. Sed idem hac in re tibi fime actidit,quod illi qui in uolutabro cani pe > dem alterumimmerferit:dum enim pedem illum incau te,nimisqjfeftinanter educere ftu det, far penum ero fit ut preccpsin lacunam toto corpore deuoluatur. eodem * modo cum imum tu errorem tuum apertifsimum 4 a me notatum hacin parte, quam primum potes, defende- re conaris, complures in alios longe manifefiiores ind \ dis. Ita» tibi multo melius fuiflet , unam plagam cum filetio tolerare , quam nunc toto capite diminuto,fum- ma cum infamia difccdere. Dixeram ego contra fen- tentiam tuam, enthymemanim imperfe&ionem non effeadmateriam tantum probabilem referendam , fed potius ad formam fyIlogimcam:idcp probaucram, quo niam in Enthymemate nonnunquam etiam neceflaria po Ik« tooiwnhff,fta tfteham ex neceflai^sf?ai/mpcrfec$us fyt !o&Tmus,hoc cfr cnthymemarquod mulus in locis ofife dit Anftotelcs. Hoc igitur cu nullo modo negare pofc les, ridicule primo contra ipfius Ariftocelis (ententiam ais, qui fiunt ex neceffarfjs, non proprie eftefyHogifrnos rhetoricos , (ed potius fyllogiimos perferos. Itaque te *uct me, -erunt aliqua enthymemata, hoc eft) ea quae ex fieceflarijs fiunt,qua: non imperfedf i, fcd perfeci fyllo- gifmi dicetur: quod quam abfurdum fit,patet cx enthy- mematis definitione . Deinde { quod peius cfl)Iocunt quem cx Ariftotelc citas ad lententiam tuam compro- bandam, uel fumma cum malicia falso prorfus inter- pretans : uel quod magis crediderim , omnino non in- telligis . quod iam tibiluce clarius offendam. Com- parat Ariftoreles primo Rhetoricorum, ipfam rheto- ricam cum dialeflicajut earum differentias oftedae, 5C ait, omnem quidem probationem uel indutfione, uel mlogilmo fieri: fcd hxc duo uocabula, nempe indu- ctionem, di fyllogiimum, efledialetfficorum propria: quibus in arte rhetorica duo alia refpondeant,qux rhe torum propria fint, exempla, &T enthymema: ut exem- plum it inductio rhetorica , enthymema uero fyllogi- lrnus.Itacpficait:7if (T iv$t/, U TO-miuiv.buiW Titii wMoyeuxK**. Stt t ? /u2#o9i r imNiarusu motavi, *7n^«H»VTp,«Tj KTOc^tf, tTm&ytisiv, ci^v^ct <fc Tnux cT«ypot.7B ^Ttvav^v^iv 77 <JV to Dtw ovfjJ$cuve.v imed to? *7W (9$ TU «vau , £ K*/# A* , S <»r u9i td Ai), ixeijjtiavMo, Tctv-ju A 0» •difafi ot Hsfr A arcu, hoc eft : Quomodo uero inter fe differant exemplum dC enth vmema, ex fis girain T 0 picisdifla fcnt.intelUgf potell. Ibi enim de fyllogifino 6t mdutfione iamanobis dilputatum eft. nam V 13 * nam cum «multis ac fim ilibus aliquid itafe habere o> ftenditur,ibi quidem indueftio eft,hic autem exempla, cum autem quibufda pofitis , aliud quiddam pratter ea quxpofitafunt, ex ijsipfis efficitur, eo quodillalmtuel cx eorum numero quatnunquS aliter, ucl exeo ru quae plcruncp itabant : ibi quidem (yllogilmus , hic aute en- thymema uocatur. Qjrorum uerborum hac lummatim clt fententia : Quories «multis fimilibus argumenta- mur, fi dialctfice id fecimus, erit indueftio: fi rhetorice, dicetur «emplum.quoties autem uel « ijs quae gene* ~>Urrr uerz . uel olerunc» falcem uera funt, colligimus _ nte fvllogifmi materia ab enthymematis matena putas hoc loco feparari,cum eande penitus efle uelit Anlto- ceIes.Sed totius erroris tui caufa fuit , quia duo illa u er- *a nonmteUexifti. Qpum enim aitf^hoc eft illic, intelligit de Dialertica , de qua iant. cratfiauerat in Topids,^ Analytids. cum autem ait oy - wv^ot, hoc eft hic, intelligit de rhetorica,quam eo teni- pore tracftabatAt tu tam ofdtanter eum locum legilri» ut exiftimares ix« referri ad id quod dixerat »^A»,ec ad id quod dixerat iufl to Av . quod quam abfurdum fit,fi iteru loeu eum legeris , tute ipfe cogno- (ces,8f inter legendum ftatim negligentiam tuam uehe menter improbabis. V uldgitur Ariftoteles,enthy m<> matis materia eandem efle cum materia lyllogiimi: oC plerunqj quide efle probabile , fcd tamen eti5 aliquan- do nece iferia. quod his uerbis primo Rhetoricorum o* ftendit: QcuwoiJti ormt o* AiytTcu,7w fib <wty *Av'.Potcft nemagisArf- ftoteles tua mendada refutare, qui uelis ex duslenten- . . *>)7 tfa nunquam penitus ex neceflarijs enthymema coffa* retQiiin Rhetoricorum fcciido, cum de enthymema- • te loquitur, ait, nec folum ex neceflarijs colligendum, fed etiam ex rjs quae pleruncp fiunt. Vnde fatis liquet, e* tiam exneceflartjs enthymemafieri , praderrim cum cx uerifimilibus 6C fignis fiat:figna uero paitim neceilaria fint,ur,Si lac habet mulier, igitur peperitrpartim proba biliatantiirr^ufiSi mater eft, diligit filium. Cum autem ex neceflarijs enthymemafit, tunc eiufinodieft, ut ne- quaquam refutari pofsit : atep ideo tunc fit demonftra* tto,feu probatio. Hoc efi: quod ait Ariftoteles Rhetori* eorum primo, cum figna diuitiitrTai&viE -n pSi iictyxuor liiifttCtov,™ ctf&yKouov, ocvovvp.6v isi } $ tsv JioLQofM.cucL 1&* xv w yjnTcu avMoy ojxk.Jio K 3 & nxfxfeiov to tdixtdv t onjjLHav iri. Hoc eft : Exhis quod ncceflariu efi, indidum uocaturrquodautem non eftncceflarium,no habet nomen a figno differcns.Neceflaria igitur ea uo* co,ex quibus fit iyllogifinus : unde etiam ex fignis hoc (olum, quod tale efi,inditium appellatur. Cum enim di cat Ariftoteles , ex neceflarijs fignis fieri fyllogiimum, non intelligit ivllogifinum perfecfium, ut tu falfo inter* ! >retaris, cum ibi de enthymematis materia tantuagatr ed probationemneceflariam , quae nuito modo refelli pofsit , quam multis inlocis iyllogiimu appellat. quod etiam tu alibi adiiertifti , cum hic penitus caecutiueris*. Itaque illa enthymemata uocantur 'hx/xfetflt: Aegrotat, quia febriritat: Peperit,quiaIachabet:quoma ( utipfe ait) iunt «f Au-jw , hoc efi ( ut ego interpretor ) non refelli poflunt.Ula uero, Praegnans eft pallida, haec eft pallida, ergo eft praegnans: &T, Pittacus eft iuftus: Pittacus eftfa piens,ergo iufti funtfapientes : Avm funt,hoc eftrefelli pofltmt; primo, quianon CimtnxpHeicc, fed tantum «* s fimat: deinde, quiapofitis hocmodo terminis.nunquS ftl uera codufio. No aute intelligit Ariftocelcs pcrfe&um fyllogifmu,ut tu falfo interpretaris, qui fit tatu in prima figura:fed fyllogifmum accipit pro uera condufione QC probatione.unde etiam iavMoytsvcuoc^t eadem quae A* to , quae facile refelluntur : ot/MtA oyiayivx uero , eadem quae «Avtm, quae refelli no poliunt . Sunt igit ea ex cjuib» nut cnthymemata,partim «xAvto ,hoc eft neceflario con clula:parrim Av-rci, hoceft conclula tantu ,pbabiliter.ex cifde enim omnino rebus fit enthymema, quibus lyllo* g iimus, ut primo Rhetoric. libro darifsime docet An- oteles,8£ quide multis uerbis:ut magnopere mirer, te n5 errore tufi aduertifle.magnS enim ait enthymema tu efle differetia,& multis ignota, ficuti etiafyllogifmoru* cu ex multis rebus fpede differetib. coflent, ut ex rebus iuftis,ex naturalib.ex ciuilib.exquibufcuc^alrjs.atcj ita cocliiditjouitv [xxMov&cu ix Terni c* & a < 7 retv «T<Kottcov,H 4>v<nR5PV,5 otxoD*.Ex hoc igit loco patet» cx Ariftotelis fentetia, nihilo minus ex omni re ^ppofita fiuc fit ea neceflaria,fiue tantu probabilis, pofie nos en* thymemata,q? fyllogifmos coficere.ueru quia frequen- ter in ciuilib.caufis derjs tantu rebus agit,quf no perpe tug iiintjied uel fieri, ud no fieri pofliint,8£ oratoresma fori ex parte in caulis illis ucriant:ideo fit, ut raro cx ne* ceflarijs enthymemata cofitiantrquod etia Ariftotdcs animaduertit.Qyod quauis ita fit,n5 tame ideo uinces, enthymemata probabiliter tantu codudereicu aliquan do, licet rarius, etia neceflario codudant. eft enim uitio* fum (ut ait Cicero)fi id quod raro fit, fieri omnino nege tur.Quin ipfe Cicero Rhetoric.lib»i.docet,necefiariam argumentatione ab oratore nonunqua tracftari, qui* dem uarijs modis.cuius hecfuntucrba; Argumentatio iridettirefleihtientffex aliquo genere rcirt aliquam auf probabiliter oftedens , aut necedarie demonftrans jie-. cedarie demonftrantur ea que aliter ac dicutur , nec fie- ri nec probari podiint , hoc modot£i peperit , cum uiro concubuit, hoc genus argumetandi, quod in neceflari^ demonfhrationeueriaf,maxime tractatur in dicedo aut per complexione, aut per enumeratione, aut per fimpli ce conclufione. Qyidfin Partirionib. an non contectu- ram in uerifimilibus fldin proprqs reru notis pofita ede totam, ait: fid uerifimile id appellatj-quodplerucp ita fit:; proprig autenot£ argumenta, quod nunqua aliter fit, certucp declarat ? At inquies,aliter (enat Quintilianus & Hermogenes, qui dicunt neceflaria atep indubitata figna nihil ad rhetorem pertinere.Ego uero primo hoc oppono, longe maioris ede auctoritatis Ariftotelem QC Cicerone,quam fituel Qyintilianus,uel Hermogenes* deinde dico, a doctiisimis uiris hac Quintiliani fenten- tim improbari. Quod fi legeris ea qu£ uir ingeniofifsi- mus et erudiaTsimus Rhodolphus Agricola ca.22.1ib.u de Inuetione dialectica,co tra h ac Quintiliani lentenda fcripferit, 6 C pr£tere*qu£ ciufde Rhodolphi interpres Matthgus Phryfemius,quc tu uiru plurimi facere uide- ris: non dubito quin intelligas, quanto fuerit in errore Quintilianus. Quare fi Ariftotel e, Cicerone, Agricola, Phryfcmm auctoribus, repudianda eft Quintiliani (en tentia, certe etiam ex necedarrjs aliquando fient enthy- memata. Iam igitur profecto uides, quantopere fis in hac parte deceptus. Nam illud eriam mihi cradiim S C pingue» metetur, quod ais, Hic aegrotat, quia febrici- tat: Haec peperit, quia lac habet: atque alias eiuimo- di argumentationes cxneccflarrjs fignis confectas, non pode fimul di enthymemata ede,. 8 d necedario coiv **<■-.* s * eludere,. >4» eludere. qua de caufijquatfojtio portante* Qiifa ftultum i eft,ais, dicere argumentationem necertario codudere, * QC tamen efle imperfe£am.Cuf ftultum eft hoc diceret* fac ut rationem aliquam audiamus. Sed nullam addis. • credamus igitur Nizolio fine ratione loqueti, quia ipfc • dixit. An putas omnem neceTsitatem perfecfta ertede** b creatam' ne tardus es,ut no uideas,tum didmus, Haeq ; mulier peperit,quialachabet:ideo neceflariam eflear*' gumentarionem,non quia perfetfhis fit ex tribus enua* datis fyllogifmuS) ied quia lac in muliere fignum eft partionis necertariumfQuatenus igitur ad formam tyl- logifticam , imperfe<fta«ft argumentatio , quia deeft ea propofitio,quam maiorem uocant quatenus autem ad materiam, eft neceflaria. Qjjod fi maiorem illam propo firionem adiungas , quam omnes intelligunt , tunc erit perfetfhis fyllogifmus,hocmodo:Quxcucp mulier lac habet, ea peperit. Vides igitur, enthymematis imperfe* dlionem no ad materia, fcd ad formam referri. Qyod fi uera ertet fententia tua,tria maxima fequerentur incom modatprimum, ut tantum demoftratio perfecfhis ertet (ylIogiimus:ddnde,utdialechd nullum perfetfhi fyllo giimiim coficcrent: poftremo,ut Ariftoteles fallam no* bis docfhinam traderet quae fi omnia fime abiurda 6C fal fa, nullo modo fententia tua uera efle poteft.Cum enim ais,impcrfe<ftionem enthymematum ad materiam non neceflariam, fed tantum probabilem efle referendam: tantum eos fyllogifmos perfccflos efle uis,qui ex ncccfi farijs fiunt : tales autem demonftratiui funt, de quibus in libris Pofteriorum tracftat Ariftoteles.Ergo teaucflo re, nullus erit perfecffus iyllogifmus , nifi demonftrati* uus : quod ab omnium do<ft oru hominfl fentenria alie* num cft.quamuis enim demoftratio fit omniu prgftan* nTci m q t4i tifsima , quae non tantum docet, fcd etiam cogftnos cre* dere,quia fit ex neceflarijs,ueris, proprij s caulis condii fionis,&medio carentibus: tamen edarn exprobabili- bus,acconcdsis, &neceflarto& perfecte codudimus* eft enim dialecticae offidu » de omnibus rebus in utra qj partem differere. loquor autem de illa dialectica , quae proprie didtur:non quae communiter Sfdemonftrado, nem edam amplentur. Nam inunaquaqj re propoli- ta,quae probabilia funt^nuciligat , atqp ex ds argumeti tatur.Qyod li tantum ex neceftarijs,ut tu uis, perfectus fitiyllogiimus:£^ dialectica non neceflaria , fed proba- bilia (equitur : certe nullus dialecticus lyllogifinus erit. pcrfectus.Qitid^quodiftud commentum tuum contra doctrinam Ariftotelis aperte fari tds enim cum tres fyU logiimorum figuras nobis tradidiftet, docuit in prima Cantum figura fy llogiimos Heri perfectos, in duabus au cem reliquis imperfectos. Ita quicunqj in prima figura recte conformati fuerint fyllogilmi , uult eos Ariftote^ les efle perfectos , fiuc ex neceflarijs , fiue ex probabi- libus conftituantur . nam materia nihil ad lyllogilmi perfectionem prodeft, (ed forma tantum. Quod fi ma- teria neccffaria (quemadmodum tu exiftimas) lyllogu Imos perfidt, fequitur,utomnes quicunc^ exnecefla* rij sin fecunda QC tertia figura fyllogifmi conficiuntur, perfecti fintquod apertilsime repugnat Ariftotelis (en tetiar, qui tantum in prima figura iyllogifmos fieri per- fectos tradit.Vtrius igiturmaiorem efle uis i tuam 'ne, an Ariftotelis auctoritatem;' Qyid f' quod ipla iyllo- gifmi definitio tantum formam attingit, non etiam ma- ceriam f ita enim definitur: Syllogiimus eft orado, in qua quibufda pofiris, aliud quiddam quam quae polita funt,ex ijs ipfis quar polita funt, efficitur neceftario. Ex s j quo 14T quo perfpicuu cft,hecefsitatem conclufionis non a ma> * ccria neceflaria,fed a po (itione et cocefsione propofitio num effici: ut perfectus fyllogifmus fit, quicuncp exrjs . quaepofita funt conceflaffit in prima figura : ime illa 1 quae ponuntur, QC coceduntur ab aduerfanj s,neceflaria > untffiue probabilia tantu. nihil enim hoc ad fyllogifmi* perfectionem condudt.Dico igitur,ex Ariftotelis fen* tentia,fylIogi(mos omnes imperfectos did, quicunque . no fiunt in prima figura: fiue coftent ex neceflarij s , fiue. ex probabilibus, fiue dialectid fyllogifmi fint , fiue en* thymemata rhetorica, fiue paralogifmnqui cum ad pii mam figura reducuntur, tunc perfectifiunr > no materie, , (ed formae mutatione, nam hoc ipfirm abfurdum perfe eft, credere materia ea efie,quae fyllogifmis perfectione, attribuat: cum nullius omnino rei perfectrix materia fit» quf ip(aperfefempereftimperfecta,&rcip(a nihil eft». (ed eam tantum facultatem habet, ut forma induere pof fit,8£ (quod docet Ariftoteles) non perfe, fed per ana*! logiam tantum ad formam intdligitur. Qybd fi rebus omnibus appellatione atc$ perfectione forma fola attri i buit,ut eft omniu philofophoru fententia,& ut nos ipfit ratio fentire cogit: profecto etia fyllogiftica forma fy lia gifmos perfectos effidet.non cmm (utanteadixi)ad perfectione materia, ied ibla forma refertur: irt, exempli grana, globus aeneus fi ad rotunditate recte formetur» tam erit perfectus globus, quam fi fuerit aureus.quodfi globus aureus benerotundus no fuerit, omnino didtur imperfectus, quamuis ex preciofa materia conflet cum interim ille alter aeneus perfectus fit, quia bene rotun- dus. Id e dico de fyllogifmis. tam enim perfectus eft fyU logifnrus qui ex probabilibus conftat,fi fucritin prima figura bene formatus, quam quiexncccflarijs, Qpodfi , > ... ^ >41 «xncccllarijsfktfyltogifinus, nccpficin prima figura* profero non erit perfeiftus, licet ex ris conftet quae ali- ter efle non poflunt; eu interim ille qui exprobabilibui facfhis effperfcdus fit, quia fit in prima figura. Qj^are iamuidcs,& ex probabilibus perferos fyllogifmos, S C ex neccflarijs imperfeftos fieri pofle:formam<p,no teriam eam efle, quaeiyllqgifinisperfc(flionem afferat. •Itacp cocllidendu cft, enthymemata uocari fyllogifinos im perferos : non quia tantum probabilem materiam Compledantur(quod tu nimis inftieterexiftimas ) fed quia forma iyllogifticam in fe perfectam non habeant. Enthymema habere omnino eandem materiam quam JyUogifmus : . & nunquam ex tribui enunciatis eoanodo jieri, quo fyllogifmus perfeftus, contra N<£oiij jenten tiam. -Caput V, I Llud autem quod probarecoatendis,ex tribus enim ciatis interdu enthymema reefie fieri, ut oftendas, n5 forma, fed materia differre a perfero fyUogifino : nihil prorius opinione tua adiuuat. necp enim (aris cft, ex tri- bus enuciaris fieri fy Uogifmu,ut perfecfia forma habeac fed oportet eria ( quod (upra docui ) ut in prima figura fiat. alioquin omnes (yllogifini fecundat , tertiacqj figu- li, quoniam ex tribus enunciatis fiunt, c5trafentcnti£ Ariftotelis perfedla forma haberent. Sed quonia Rho- dolplius Agricola de hac re quaeftione mouit, quora da fententia a' tat, qui putaret Ariftotele non difereuifle forma aigumentandi a rariodnarione enthymema, fed certo tantureru genere enthymema conftare uoluifle, quos tu plufquam inepte dodtiftimos appellas, cum fatearis omnino te nefeire qui fuerint : huic eria dubita- tioni occurrenda eft,ut oftenda tota contrariurhoc eft, enthymema forma argumetandi differre afyllogifmo, • v. - ~ neqj ficcg ex ullo certo rerum genere coftarc,quod fit a lylte gifmi materia feiimcfhjm.Atq? ut ab hoc Secundo inci* piam,uoloutintelligas,te,cum a fyllogifmo, rerum ge* n er e, & materia, feparas enthymema, contra Ciceronis, Qyintiliani, Ariftotelis, omnium deniq* bonorum au- rorum fententiam nimiu infcienter uerba facere. V ult enim Cicero, ex eodem genere conflare dialecticam QC rhetoricam . quodin Partitionibus apertifsime teftatur his uerbis:Nihil enim eft aliucfcloquentia , nifi copiose loquensfapientia :qux ex eodem haufta genere, quo il Ia qug in difputando, uberior eft atq? Iarior. Quod idem In Ora rore ad Brutum , 8£ infecundo de Finibus affir-* mat. & Quintilianus tantum in hocrhetoricam a diale-* A ca differre iniit , quod rhetorica utatur oratione per-* petua , dialecfrica uero concifa : quod etiam plurimi aft) ainftores tradunt, ut mirer, cur in haere tantopere eae* cus fueris. Nam fi in eodem genere uerfatur diale Aciis & orator, ut uult Cicero, cum ait , Ex eodem haufta ge* nere : cur non etiam fyllbgifinus , quod diale Acorufti eftinftrumentum, & enthymema, quod eft inftrumen* tum oratorum, ex eodem genere conftabut? At inquis, aliter (entit Ariftotelcs. Imo uero dico, Ariftotclem in Rhetoricis aperte clamareacdicere; eandem eflefyllo* gifmorum 6C enthymematum materiam, quod neq? te, necp Pfiryfemiu aduertifle demiror, cum ftatim initio Rhetoricorum dicat Ariftotelcs : m iftiveu 7j'sy>o* 4>oe vi <hfltAtXT7Kf . 7r^jL -mx-mt tivm e<nv,x wvei ‘TfOTZDVTIVX iinS&lxHt « 4 >©*- turjjiw. Rhetorica, inquit,ex altera parte diale Acne re* ipondet. ambae enim de rebus huiufmodi funt, quas quodammodo communiter omnes intelligcrcpofTunt, non autc in aliquo definitio fdentiac genere uerfantinv >4f ' * Hicuolo ut aduertas illud uerbum «rifcpacpo?,' quod fi-l gnificat reciproca, hoc eft, quod retrorfus ualet , utBu- danis interpreta rur:aut quod dicut dialectici, eque pol lens, quafi diceret Ariftoteles: Rhetorica cum dialecfti- ca uicilsim retro commeant , ut quie rhetorica eft , fit e- tiam dialectica:8£ quae dialectica fit, rhetorica, mutata folum dicendi, fiue loquendi ratione: ut idem argumen. tum fi prefleconciTeqj difputetur,dialc(fiice:fi copiofe, QC perpetuo tenore, rhetorice tractari dicatur. Quod it concedisid,quodnegarenon potes, eandem efle diale «ticaerhetoricaecp materiam : non'nc necefteeftutctia latearis , QC (yllogifmi fi C enthymematis eandem cffe y eum dialecticus (yllogifino, rhetor enthymemate colli- gat? Sed duos etiam locos ex Ariftotelis primo Rhe toricorum libro retitabo,in quibus apertiisime iyllogi- fino QC enthymemati maceriam eande fubtfdnutnemo amplius de hac re dubitare poisit. Primus eft, cum ait: TO $77V<£v&7fi}V,lTlfor 77<fl5jL 7 UVTtt 6V[JL frjUVttV TTtC^CC TBV7BC, tStkvto iviuvdu. f IhMpniuL hsc A«Teu.Qiiorum uerborum hic eft fenfus: Quoties aliquibus pofitis , aliud quidda eorum caufa, praeter ea quae pofita funt, (equitur , eo quod dia fint ucl generaliter uera,uel maiori ex parte, in dialecti- ca quidem fyllogiirnus eft, in rhetorica uero enthyme- nfi».Poteft'ne clarius dicere Ariftoteles, (yllogilmi atq? ertthy mematis eandem efle materiant? ‘ Secundus lo- cus eft eodem in libro, ubi etiam apertius hocidem affhr mat. placet aute mihi latina uerba p onere, prout ca Tra pezunrius conuertit , ut omnes errorem, tuum agno> icant, etiam qui Graece ncfciunt.func igitur haec Arifto- telis in Iatinum fermonem comicria uerba : Voco igi- tur dialecticos QC rhetoricos (yliogifinos, cos , quorum • c locos. locos didmus. Watttem func,qui communiter uftfe, phyficis,ciuilibus,fi£ de multis (pecie diffcretibus funt: ueluti maioris 5C minoris locus. non enim exhocma- gis ratiodnari , uel enthymema inferre poterimus de lufhs , aut phyiids , quam de quocunque alio , quam- uis haec fpede differant Vides iam ( ut opinor ) rufi penitus caecus es, Ariflotelem dfdcm ex locis 8C diale- «flicos &C rhetoricos iyllogifinos confici uelle. Qyod e- • tiam poftea Zeno uidic, cum dialecticam pugno, rhe- toricam palmae atcp dilatatae manui fimilcm dfe dixit eft enim eadem manus, fiue contrahatur, flue dilatetur: (ed forma tantum differt cuius opinionem & infecun- do de Finibus , & in Oratore ad Brutum Cicero uehe- m en ter approbat Sed quid multis exemplis opus eft; cum apertifsime Quintilianus libro Quinto contra te clamet C qui docet, ex eadem quidem materia confla- te fyllogilmum dC enthymem a , (ed argumentandi for- ma differre: qui uel folus Qyintiliani locus tuam lo- quacitatem reprimere facile poteft. Nam ibi mihi pla- ne uidetur Qiiintilianus Ariflotclis intcrprcseffe uo- luifte. cum enim Ariftotcles primo Rhetoricorum di- xiffet, enthymema ex pauds confici, dC fiepe ex pau- cioribus quam ca funt ex quibus conflat primus fyllo- gifmus , Qumtilianusita fententiam Ariftotelis expli- cuit: enthymema ab alrfs oratorius fyllogifmus, ab alijs pars dicitur fyllogifmi, propterea quod fyllogifmus utique condufionem bt propofitionem habet, bC per omnes partes efficit quod propofuit : enthymema tan- tum intentum intelligi , contentum fit . Syllogifrnus talis: Solum bonum uiitus: nam id demum bonum eft, quo nemo male uti poteft: uirtute nemo male uti • poteft .bonum eft ergo uutus, enthymema ex confc* 4. “ ^ ^ UCIV I • ' * ‘ Ajj j w > _ 14^» quentibus : Bonum eft uirtus, qua nemo male uri po> 5 teft. Et contra, non eft bonum pecunia: non enim bo-. num , quo quifquam male uti poteft: pecunia poteft quis maleuri, non igitur bonum eft pecunia, enthyme- ma ex pugnantibus: An bonum eft pecunia, quaquif- quam poteft ifialeuti {'Si pecunia quae eft in argento fi gnato , argentum eft: qui argentum omne legauit, 8C pecuniam quae eft in argento lignato, legauit: argen- tum autem omne legauit, igitur 8 i pecuniam quae eft in argento , legauit. Habebit formam fyllogifmis Ora- tori fatis eft dicere :Cixm argentum legauerit omne» pecuniam quoque legauit , quae eft in argento. Haec QuintiWanus.quibus intelligi perfpicue poteft, eadem ex materia confici iyllogiim um QC enthymema , fed for ma tantum argumentandi differre : quin etiam ex pau- cioribus enthymema: , quam fyllogifmum conftare; quia fere femper in enthymemate umplici deeft una propofirio. qua decaufa luucnalis curtum appellauit, cum ait: Ne curtum fermone rotato Torqueat enthy- mema. Sed aitPhryfemius tuus:Qyorfum ^tinebat,ut Ariftoteles diceret enthymema ftepe ex pauciorib.par- ribus conftare, quam fyllogifmum, fi non interdum QC ex totide fieret f Imo uero dico ego no tantuex totide, fed edi ex multo plurib.partibus,quXfyllogifmu enthy mema nonuncp fieri:necp tam e ideo uocari imperfecffil fyllogifmum, quia diuerfam a fyllogifmo materiam ha- beat , fed quia non eadem forma conficiatur. Verum ut hoc clarius intelligatur , mihi ex Qyintiliani fenten- ria diftinguendum eft enthymema : quoniam aliud eft enthymema (implex, aliud autem multiplex, fiuc com- E oOtum. Simplex enthymema fere femper ex pauciori- us conftac, quamfyllogifinus: quoniam ex propofi* - c » tione »49 S tioneatcp ratione ferefieri folet , trt fentit Ariftoteles St Qyintilianus, uel ex confequentibus,uel ex repugnan- tibus. Quse a qiiibufdamfola enthymemata uocanrur» talia firntilure cefiis eft Clodius, quia fuit infidiator;Bo num cftuirtus , qua nemo maleuti poteft : Eius igitur mortis fedetis ultores, cuius uitam fi putetis per uos re- ditui pofle, nolitis:* Aliquando ucro fimplex enthyme- ma fit quidem ex totidem , quotfyllogilmus ,fcd ordi- ne conuerfo , utinferius fooloco docebimus.Enthymq ma ucro multiplex, fiue compofitum, longe plures habere partes poteft: quippe cumiderfi aliquando iit quod argumentatio , fiue probatio rhetorica, quemad- modum iam fupra docuimus. Argumentatio ucro cum integra eft atep perfe(fta,quincp partibus enicitur( ut ait Cicero)propolitione,ratione > a(rumptione,alnimptio- nis approbatione , St complexione quae: quidem partes interdum mulriplicantur,cum unicuiq? carum non una tantu,fed plures rationes adiunguntur. Ethoc eft quod aiunt, rhetoricam late copiofe que. dicere: qiiiaficetex paucioribus enundatis , quam fiat fyllogifmus , enthy- memata fimplida coftruat,tame ea frequentifsime ffltfl tiplicat , St quodammodo conglobat, rationesqjratio- nibus continenter adiungit: ufep adeo , uc in uno com- pofito enthymemate far penum ero plurimorum fyllo- aifmorum terminos St uim complecftatur. Hac de cau- dixit Ariftoteles, ex pauds enthymema confiftere,8£ fepe ex paucioribus,quam primus fylIogifmus:intclli- cens de fimplici,non autem de multiplid St congloba- to. Quod ut apertius fiat, fumamus unumex Cicerone compofitum ac mulriplex enthymema , St uideamus quot in eo fyllogifmi elfe pofsint . tale eft illud pro Mi- lone: Quem igitur cum omnium gratia nolui t,hunc uo *A9 luit cum aliquorum querela (quem iure,quem loco* quem tempore>quem impune non cft aufu*: hunc iniii-s ria , iniquo loco, alieno tempore , cum periculo capitis, qon dubitauitocddere.'dico,inhocuno enthymema- te quinq? perfectorum iyllogifinorum termir.osac irim ineire,qui pofluntitafigillatimeoformari. Primus hoc modo : Qjjicuncp poteftaliqucm cum omnium gratia interfi cere,cum non uult interficere cum aliquoru que- tela: Milo Clodium cum omnium gratia interficere po tuir,ergo noluit eum cum aliquorum querela interfice- re. Secundus ita: Nemo uult quenquam iniuriaoedde- re,cum eum occidereiure potefl : Sed Milo iurepotuit Clodium ocddere,n5 igitur eum iniuria oeddere uo- luit.Teraus hoc modo ; Cum aliquem commodolocd quis occidere poteft^eum iniquo loco non uult occide- re : Mdo Clodium oeddere commodo loco potuit, no igitur eum iniquoloco occidere uoluit. Quartus ita: Nemo uult eum alieno tempore interficere, quem op- portune interficere potefl: : Milo Clodium opportune potuit interficere, non igitur eu alieno tempore interfi- cere uoluit. Qyintus hocmodo:Si quis impune quen- quam oeddere potefl, cum cum periculo capias non uult oeddere: Milo potuit impune Clodium occidere, non ergo eum cu periculo capitis occidere uoluit. Iam i- gitur profetAo uides, quanto cx paudoribus enthyme- mata (ua rhetores conficiant, quam dialedhci (yllogiC mos. Icacp quod ais , ex tribus, & etiam pluribus inter- dum partibus enthymema fieri, fi de fimplia' enthyme- mate fcnris, omnino deciperis; quoniam hoc qd fenten tiam unam cum raaone continet, uel ex contrarijs con- ficitur, ut diximus.fiautem de conipofito,uerum dids: quoniam idem aliquando eft copofitum entliymema, ■s* - * t j q u °d !f® _ quod argumentatio , uel etiam enumeratio rhetoricar quale eft illud, quod tu cx principio (ectmdp OIynthia> cac Demofthenis citas , dC quod Ariftoteles in Secundo- Rhetoricorum exdiuifione facit. Sed quid erat opus ex Demottbene, Ariftotele, Hermogenis interpreteris tare exempla: cum talibus enthymematis totus refertum fitCicero.nullaeft enim in Orationib. Ciceronis pene dixerim pagina, in qua non fint enthymemata conv pofita QC quodammodo pregnantia,qu£ inplures (yllo* giTmos diffundi pofsint. nam initio ftatim Orationis pro Milone ( ut exemplo declarem id quod dico ) eft enthymema compofitum exquinq; partibus , hoc eft,- propofitionc,duabus rationibus , &C duabus contentio nibus. Propofitioeft illa : Hatc noui iudicrj noua for-» ma terret oculos . prima rado : Qui quocucp inciderint, 1 aieterem confuetudinem fori , 6C priftinum morem iu* diriorum mimmeuident.Seomdaratio: Non enim co rona confeflus uefter cintftus eft , utiblebat, non ufita* ita^equentia ftipati (iimus . Prima contentio: Nam illa prarfidia quar pro templis omnibus ccrnids, etfi contra uim collata funt,non afferunt tamen oratori aliquid, ut inforo , 8£in iudirio. fecunda contendo 1 : Qyanquam prarfidijs falutaribus 8C ncceflari)s fepd fumus , tamen rie non dmere quidem fine aliquo dmore poftumus* Hoc umnn eft: enthymema compofitum , quo proba> uit Cicero , (ibi omnino timendum fuifle . Non ita multo poft in eadem orarione, probat enthymemate compofito, Senatum non conftmrifle quacftionem coft tra Milonem, conftat autem illud enthymema quatuor partibus, propofirione, duabus rationibus, & argu* mento a repugnantibus. Propofido ha?c eft : Hancue- ro qujeftioncm, etfi non eft iniquas nunquam tamen ■ - Sena- Seftams eonftfarcftdam putauit.Primar&tfo: Erane enim Icgcs , erant quaeftiones uel de caede, uel de ui. Secunda ratio : Ncc tantum moerorem ac ludum Se- . flatui mors P . Clodij afferebat, ut noua quaeftio con- (titueretur * Argumentum a repugnantibus : Cuius enim Senatui dcilio incefto ftupro iudicium decer- nendi poteftas eflet erepta, . de eius interitu quis ero- dere pote fl: Senatum iudiaum nouum confti tuendum putaiie f Atque huius generis alterum ftatim enthy- mema iequitur , quod habet propofitionem , duas ra- tiones, QC annexum argumentum a repugnantibus: quod quidem annotato loco facile quiuis uiderepo* eeft. Xam uere pulcherrimum in eadem oratione tri- bus cx partibus co flans enthymema nota uimus, quod fcfiibet propofitionem , 8C bipartitam contentionem. Propoficio haec cft : Qyidr quod caput audacurcff, iudices , quis ignorat.maximam illecebram efle pec- candi , impunitatis ipem r Contentio : In utro igitur feaecfuitrPrima contentionis pars: In Milone, quie- ram nunc reus eftfadi aut praeclari, aut certe necefla- rij f' Secunda pars contentionis : An in Qodio,qui ita iudicia poenam' que contempferat,ut cum nihil dcle- darct , quod aut per naturam fas eflet , aut per leges li- ceret C Sepenumero etiam bipartita fiunt enthyme- mata,quar fimplicia dicuntur ( ut initio docui ) de qui- bus praecipue locuti iunt artis icriptores. qui enim rede quae fimplicia funt , intelligic , is etiam cotnpofita facile potcritintelligere.Scdiamfatis a nobis dedaratum eft, a iyllogifmis enthymemata non materia, ied argumen- tandi tantum forma differre : atep ideo fyllogifmos im- fcrfcdos dici, non quiamateriam tantum probabilem v - tv habeant, Ifi** habeant , fedquia tuinquam formcn Wr in prima fylto^ gifmorumfigura , in quafola fiunt pcrfetfti fyllogifmi, quemadmodum cenietAriftoteles* Conclufionem argumentationis fiepius ab oratoribus inprirt- ' ' cipio fluam in fine poni: quod imperite Nifohus, fieri nunquam ait*- Caput VL I Am uero quod ais, nulla tame addita more tuo ratior ne, conclufione nunquam in argumetationisprinaV pio, fed in fine tantam ab oratoribus poni folere : uidei primo , quomodouiro do<ftifsimo Rhodolpho AgnV colae reipondeas,qui notauit ex Cicerone, nonnunqin? fieri, ut conclufio primum argumentationis locum otv tineat:deindecogita,quaregocontratuam iftam fert* tentiam proferam: 6C intelliges , quantum flagitij com»* miferis,qui id nuquam fieri dicas , quod fere fonper ab; ' oratoribus ego fieri demonftrabo. Sed mihi prius libet Agricolae uerba redtare, quibus aperte mendacem te ciie oftendif. Sicenim libro tertio, capite fciifi. feriptum reliquit: At in eadem oratione paulo ante couertit pror fiis totum ratiocinationis ordinem Cicero, primam qj conclufionem ponit : InM. Caelio nulla luxuries repe-* ritur,nulli iumptus,nullum aes alienum, nulla conuiuio rum 6C luftrorum libido : quaecp fcquuntur. Hoc eft e> nim quod probandum eft. deinde cum fubdit: Audiltia antea, cum accufaret, minorem propofitionem fadr, quse eft f Caelium fumma eloquentiae ftudiorumcp cura teneri, poftremo maiorem addit: Atqui fdtote iudices, eas cupiditates quae obrjciuntur Caelio, atep haecftudiai de quibus difputo,non facile in eodem homine efle pol fe.oit fit ratiocinatio: Non poflimtin eo, in quo eft fum^ tnusftudiorum amor, efte etiam prauaecupiditates : ia Caelio eft fummus ftiidiorum amor , non poflunt ergo m iil eo efle prauae cupiditates , Hatflenus Agricola . uhf (ane uidere potes, quantopere deripiaris» Ac mihi qui- dem uidenturin omnibus fere argumentationibus luis oratores ,conclufion es- primo locoippnere: quorum tq artis adeo imperitus es, ut id quodrrequentifsime fieri folct, nunquam omnino fieri exiftimes. Cum enim dup fine argumentandi genera, ut in Partitionibus Cicero docet, quorum alterum ad fidepi dire<fldfpcdat,alte- rum 8C ad fidem, &f ad motum: illud prius ordinem quo dammodo naturalem (equitur, ut primo proponat,de> inde afiumat, tum condudat tunde ex tribus enunda- tis fiuepropofitionibusficri didtur,maiore,minore,& condufione, quo genere fepius dialecfhciSC philoib- phi(uisindi(putationibus uti cofucuerunt: hoc autem quod ad motu accomodatur,primo condufioncm pro ponit, ut audientes exdtet , quam deinde probat : QC id quod fuerat proponendam extremo loco poniqquod argumentandi genus oratorum eft proprium, qui non tantum docere, (ed etiam motum animis- adhibere coa tendunt, Itaqj ftatirji ea fibi proponenda efle cenfcnt, quae mouere audientium expcdhtionempoisint.Atin tota argumcntationemhil eifiquod magis condufione moueat. eam igitur primo loco proponunt , & audien- - ■tium animum excitant, ad ea diligenter animaduerten- • da, quibus propofita coclufio probetur.Ethoc eft quod ’ in Partitionibus docet Cicero: quem locum fi aut legit fes,aut intellexifles , nunquanj profedo tam infdte ne- • . »gafTe condufionem primo loco poni. Sed pr^ftat ipfius Ciceronis uerba redtare. Sic igitur ait ibi: Argumen- tandi autem duo fiint genera, quoru alterum ad fidem dire (flo fpccflat, alterum ieinfletfiiadmotum. Dirigi- turjCum propofuit aliquid, qwod probaret, (umpfitcp ea . * • * ii quibus» : .v - »M 4 quibus uteretur.atcp hfs confirmas, ad propoli tumfe> (e retulit at® cOftdufit.iQa autem altera argumentatio quali retro & contra prius fumit quz uult, eacp confuv m at: deinde id quod proponendu fuit>iadt ad extremu. Audis quid dicat Gkero,-in argumentatione quz ad motum infledritur, prius (timedam efle condufionemc' Quid eft enim quod ait. Quali retro prius fumit quae uult: nifi , conuerio ordine indpit a condullone , quam probare uult, ut magis moueat f Qyod 11 Ciceronis ora tiones perlegcris,in ejuibus nihil unquam praeter uerba te notafle credo: certe uerum id efle , quod ego dico, in* telliges. rarifiime enim aliter argumentatur Cicero : led femper fere condufiones primo loco ponit , # eas ddn c. A tanginquod mihi duobus aut tribus exemplis cofirmaf • ie,fetis erit. Pro Milone condudere uult Cicero , Mi- loni Clodium infidias fedfle . certe negare non potes, - hanc efle condufione.id enim quod probandum fami* 1 mus, per ea que uel neceflaria,uef probabilia funt, tn co dufione ponitur, ut omnes intelligunt. Qyid ergo f an non hanccondufionem ftatim initio totius argumenta *‘- nonis ponit,cum ait: Qyo # nam igitur pado probari po teft , infidias Miloni fccifle Clodium f feris eft quidem in illa tam audaci , tam neferia bellua docere:# guz fe* quuntur. Multis enim rationibus hanc condunonem probat.nam poft condullone ponit maiorempropofi* tionem , quz exdlo Cafeiano dido pendet, Cui bono (ucrit.ut fit hzc propofirio maion Verifimilius eft cum feci (Te infidias,qui magnam caufem, magnam fpe, ma- gnas urilitatesin alterius morte ^ppofitas habebat . Cui > W . deinde - * » . 'j * I I • tff 4 Itfnde adfuhgit minorem, Clodium inmorte Milonis multas utilitates libi propofuifle : quod multis rationi-* bus probat, atcp ita cofi at quadpropoiuerat In eadem «ratione, cum probare uelit, deorum uoluntatc Clodi- vm fuifle interredum , primo proponit condufionem: Non eft humano confilio , ne mediocri, quidem , ludi- ces, deorum immortalium cura res illa confccla . quam ab impietate Clodrj probat , quod religiones omniice- : tere polluiftet, quod iandifsimos lucos proflrauiilct, &C cartera qug ibi multa commemorat . minorem enim tantum propofitione addit, quia maior nota eft, impios deorum uoluntate puniri. Alibi in eade oratione, cum probare uult, a Senatu nonefleconftitutam qureftio- nem contra Milonem , condufionem hanc primolo- co ponit: Hancuero quarftioncm,ctfinon dt iniqua, nunquam tame Senatus confiiruendam putauit.quam additis rationibus confirmat. Sed quid exempla cona- memoro,cum rarifsime alitet faciat Cicero (quod milii rede uidentur etiam dial edici, ac philofbphi, atque e- tiam iurifconfulri noftri temporis intdlexiffe : qui cum ahquid publice diiputare uolunt, dicunt ie conclufio» nes fufnnere udle . 8C ea pronunciata quae difputanda proponunt, condufiones appellant : quia fdlicet in di- feda argumentatione poftremum locutu oceupant,& totam argumentationem condudunt. Sed ( ut initio ■ dixi ) raro oratores direda argumentatione utuntur., fed frequentius inflexa ad motum, quo fit, utfonge fre- quentius condufiones in argumentatione primo loco ftatuant, quam in extremo : ut ecce Cicero pro L. Ma- nilia, cum excitare Qyiritium animos ad bellum cotra Mithridatem gerendu ftuderet,quatuor proponit coii dufiones,quas deinde figillatim probat prima efbAgi U X tui 'V . "4e. If* tur fn hoc bello poputiRomani glefrfo ; fecmida i Afljftf* tur falusfodorum atcpamicorum. tertia : Aguntur Ccr* cifsimapopult Romani uedfgalia , &• maxima, quartat* Aguntur bonamultorum ciulum. His propofiris,mo> tur. S ed hoc(ut dm)fere fctnper fadt , quod tc nuriquJfc iaduernfle demiror» ' ■* y Quod ait Ki^oliusjn enthymematibus rhetoricis conclufionem ftfa frmpcrdefiderari , falfum ejfe omnino : cum nunquam ipfa conclujio deftderetur 3 fed tantum altera pr^ ‘ ’ A minarum (ut uocant) & fepius maior, quam rfiinor. Cap. VIL E Xiftatua tamfalia opinione, natus eft alius indu gnis error. cum enim omnes &C Gnecos Latinot autftorcs uituperare cotendas, quod no re<fie iententiS Ariftojtelis expjicuerint,quam tu ( quodiam fiipra do- cui)peftim c acdpis:inter cartera danas illud etia, quod 'cxiihmaucrint condufione in enthymematibus nunqp relinqui, cum (utipfeais ) fere fem per relinquatur. At ego uctenim opinionem lecutus , dico te plane totum enare, tlcc^ omnino quam uim habeat enthymema co- •gnolccrc . uis enim fere femper iri eo conclufionem re- lmqui;cirmfere nunqua relinquatur. Vis utramqj prae- miiiaru farpifsime expnmi, cum’ rarifsimc maior exprf- 'matur,necp unquam rcre,nifi in argumentatione abfo- iuta: quorum profecflo erroru cauia eft, quia nunquam aduertifti comuetudinem eflTe oratorum , ut ( quod fu* periori capite diximus) argumentationem ferefempCr inucrtant,& codufioncm primo loco ponant. Dicunt autem omnes fere,quicuncp de enthymemate ucrbafa- ciunt , illud ex altera prarmiflarum , hoc eft tiel maiore, uel minore at$ ex condufione conftare : atq* ideo dici * y •' - ■ imperfe- ltf" irtiperfedltatl fyIlogiTmu,eo quod fere {empcrimaprtV' pofirio defit . frequentius^ accidere uolunr, ut maior 1 praetermittatur, quam minor : quia maior plcrunqjfc» iet cfle nota,& quod omnes, autplericp friimt, id in; en* thymemate poni non cenienroportere. qua? cum di* eunt, nihil omnino ab Anftotelis lententia difcedut,! qui docet in enthymemate duo efle fugienda uitia:pri mum,nealtius rem repetamus, quam oporteat: alte- rum,ne.propofitiones notas 6C apertas fumamus.Tc pSLr yetp , inquit , xou<p it Sjf tv /uSuof ,75 £' 2^ to cpecv^ec Et alibi ait, enthymemata ex paucis , dC fiepe ex paucioribus conflare, quam iyllogiimu. Nam fi quid pcripicuum eft, inquit , id dicend u no eft.Peto igitur a te, quid fit ittud quod praecipit nobis Ariftoteles ne di* camus, fi fit pcripicuum.. V trum id quod probare uolu «nus,an aliquid aliud f Si quod probare uolumus, ridi* culum iane erit Ariftotdis pr£eccptum:prim6,quia ne* inoprobare conat ea quae peripicua funt : deinde, quia abfurdum eft,predpere nobis , ut id ne dicamus, quod probare cupimus . quomodo enim quis probare poto * ri^idquodnondicitffi uero aliquid aliud, quam quod probarecupimus,iubetnos Ariuoteles praetermittere^ certe non erit praetermittenda codufio, quoniam ea eft tanquam probationis noftraefcopus : 8C qutcquidpro* barccogiramus,idad conclufioncm refertur. Rccft e igi ' tur fenferunt , non conclufionem , icd alteram ex prae* mifsis,quajfcilicct apertior ac notior fuerit, ex Arifto* telis fententia praetermittendam. Sed iam ad exempla ueniamus, quibus perfpicue demonftremus , te nihil in haere penfi habuifle. Atque illud aduertendum eft, en» thymemauocabulum quide eflcrhetoricum ( utfirpra docui)fcd tamen interdum etiam philofophos,diale<?H « 3 cos. cos, & reliquos artificis (ut Rhodolphtis ait) eo ut lolere,quia breuius probationem fiiam explicat, quant (yllogiimus . Rem igitur eandem fyllogifino fufius, enthymemate breuius hoc modo probabimus» Sit condufio, Clodius iure corius fuit, erit igitur hic iyL logifmus: Omnis infidiator iure occiditur: Clodius fuit infidiator, ergo Clodius iure carius fuit . ex hocfyl- logifinofiet enthymema, fi maior, uel minor prarter- mittatur, maior hocmodo:C!odiusfuit-infidiator,er- go iure carius fuit • minor autem in : Omnis infidiator iure interficitur , ergo etiam Clodius . Harc funt en- thymemata dire<3o ordine formata, nam (ut hoc etiam aauerns) duplet eft enthymematis genus, alterum diretfhim, alterum inflexum, quod fupeGHu ex Cice- ronis Partitionibus offendimus . direaa funt harc en- thymemata quae diximus, quibus uel nunquam, ue! certe raro utetur orator : fed camfledct, & quafi retro ZC contra prius conclufionem fumet, hoc modo,: lurs carius eft Clodius, quia fuit infidiator . nam -conclufio cftilla, Iure carius en : quar primo loco ponitur . illa ue- ro ratio , quar adfertur , Quia fuit infidiator : minor eft propofitio, quod omnes intelligere facile poifimt. In fi quis dicat, Dignus eil fupplicio Catilina, quoniam in patriam coniurauit : enthymema eil inflexum, ex condufione & minori propofitionc conflans. Qyod ita direcfld proponeretur: Carilina in patriam coniura- uit, ergo fupplicio dignus efl. maior enim per fe no- ta cfl. Omnes qui coniurant in patriam, fupplicio di- gnos efle . ut filcxcflet , quar iubcret calumniatori- bus omnibus .linguam prarcidi,atque illa fere omni- bus cflet nota, certe faris die t dicere :Nizolius eft. ca- lumniator, ergo lingua iUiprarridenda cfl, hoc eriitji * , / dire- dlrecSum ^fTct enthymema v quod lnfledh' poftet hoe taodo:NizoIfolingua prarddenda efl^propterea quod cft calumniator, nam profetfto conci ufio flla eft , Vt ti- bi lingua praecidatur: cui minor additur propofttio,quo Iliam es calumniator : &C illud ex lege notum cft, omni* bus calumniatoribus linguam eftepreddendam, atque Wco tanquam peripicuum non didtur. Acddit tamen nonnunquam , ut inflexo enthymemati. maior edam propofido adiungatur, fi non ita nota fuerit, fed extre- ino demum locoiut, Voluptas propter feexpetenda eftjpropterea quod eft bona 9 dC omne bonum propter fe eft expetenatsm.nam primo loco eft cond «fi^, Vo- luptas propter fe expetenda eft: Secundo loco minor prapoutio, Voluptas eft .bona : tertio loco propofido maior eft, Omne bonum propter feeft expetendum, quod enthymema conuerfo ordine ftatfm fyllogifmus «uadet, hoc modo: Omne bonum propter (e eft expe- tendum , Voluptas eft bona, ergo propter (e ex peten- da. Totidem igitur aliquando propofidones habet en- thymema, quot fyllogifmus : fed tamen eandem ar- gumentandi formam nunquam (equitur, atque ideo £quod fupra docui ) uocatur imperretftus fyllogifmus. Ex hoc intelligi facftepoteft Ariftotelis lentenda , qui dixerit Cxpc ex paudoribus enthymema confidere, quam primus fyllogifmus. quoniam nonnunquam ac* cfdit,ut totidem habeat propofidones , quot etiam fyl- logifmushabet , fedinflexo ordine pofitas , non autem dire<flo : quod edam altero exemplo dedaro.hoc enim cft enthymema: In Cadio nulla eft luxuries: eft enim deditus optimarum artiu ftudijs , quo in homfnu gene- re nuHa luxuries eflefolet. dico todde in hoc enthyme- mate propofidones efTe, quot in fyllogifmo perfetfo. quod quod quidc fntelligcre quilibet poterit, fi retro agatur, eefurfum uerfus ordo propofitionum collocetur, hoc modoiln eis quidedirifuntoptimarum artium ftudijs, nulla luxuries tiTe folet:Catlius optimarum artium ftu- drjs deditus eft, ergo nulla eft in Caelio luxuries. Atque hocintdlccfto v quoteunqj uolueris, ex tribus propofi- tiombus inflexa enthymemata formare potueris i qux- licet raro reperiantur, tamen quia nonnunquameisu- tuntur oratores , non fiint negligenda: cum preiti tim ad reliquorum enthymematum cogmrioncm fere ne* reftaria cfle uideantur» Formemus igitur tria autqua-» tuor, in quibus oratorum more codulio femperinprin cipio ponatur.Infacdus eft culco Malleolusi&f inpro- fluentem derjriendus: eft enim parricida, lex autem iu- bet,ut omnes parricidae culeo infuri,in profluente derj- ciantur. hoc enthymema ex tribus enuntiaris confiat, condufionc, minore propofirione,& maiore. cuius ge- neris erit etiam ilIud:Bcllum contra Mithridatem nui* lo modo negligere deberis Quirites : agitur enim 'in eo populi Romani gloria, cuius conferuandnc gratia nul- lum eft bellum , quod negligere debearis . rurfus illud: Non eft credibile iudices, a Rofcio patrem interfecTtum. fiiificrcftemmRoftius uir probaris moribus, & inno- cens, qui nullum unquam maleficium comiferit. at cer- te nemo tantum fcelus aggreditur, nifi qui antea perdi- ciis imus fuerit. Addo etiam unum eiufdern generis: Iu- re Nizolium reprehendo iudicesatqj adeo longe mo- deftius & lenius, quam amc tradfari , reprehendi'^ di- gnus efletris enim iuis in faiprisnon tantum plurimos commifit errores, fed etiam omniaqu£ cogi tare potuit, ^in me conuitia maledicta cp congereit. quis autem non •intclligit, errantes & maledicos uerrisimis rationibus .. . &ar-. S^argumetis efle rcprch cndcdosfEx his profecto exc- plisintelligi potcft, cnthymcmaforma tantuargumen tandiaiyllogifmo diffcrre:rccftec|j nonnunqua cx tot- idem enunciatis enthymema fieri, ex quotfyllogifmus Confidtur,fcd inflexo iemper ordine, cum enim ordo rccfhis eftin tribus his enundatis, non amplius enthy- mema, fed iam iyllogiimus cft. Qyare define tandem cum Phryiemio tuo nugari , quoniam aperte iam erro- rem tuum potes agnoicere. Sed aucftorinte Ciceronis probemus, in enthymemate fere fcifiper condufionem primo loco poni. pro Ligario, ftatim poft narrationem, inirio confirmationis hoc uritur enthymemate: Adhuc, C. Cariar, Q. Ligarius omni culpa uacat. domo cft e- greflus non modo nullum ad bellu,fcd ne ad minimam quidem iuipicioncm belli: dico illam efle c5cIufioncm, Qi.Ligarius omni culpa uacat.maior autem propofirio fubintelligitur:Qi.ricuntfe nullum ad bellum profecfti funt,omni culpa uacant. In eadem oratione pulchcnv mum eft cntliymema copofitum, in quo dux iunteon- dufioncs,& dux minores propofitiones.Quo quidem in enthymemate docftifsimi uiri Quintiliani acumen defidero,qui non fatis eius uim mihi uidetur agnouifle. ait enim Cicero: Caula tum dubia, quod erat aliquid in utracp parte, quod probari poflet : nuncmelior certe ea iudicanda eft, quam etiam dq adiuuerunt. Qyidhoclo co probare uult Cicero i nempe inirio belli tiuilis cau- fam fuifle dubiam, qux eft una condufio. Quid tume' Cxfaris cauiam fuifle meliorem, qux cft altera conclu- fio. Prima igitur condufio probatur ea ratione, quod eflet aliquid in utracp parte, quod probari poflct:fccun- da uero,a deorum audoritate , qui Cxfaris cauiam ad/ fauerunt,Poteft igitur hoc enthymema compofitura V. in duo fimplicia refolui, quaedire&o 6rdinC formeft* •tur hoc modo : Tunc erae aliquid in utraque parte, quod probari pollet: ergo caufa erat dubia, hoc pri- mum eft , illud fecundum : Nunc Caelaris caufam Dij •adiuuerunt , ergo eft melior iudicanda. Vides igitur, in utraque parte huius compofiti enthymematis a Ci-, cerone condufioncm primo loco politam. quare non uideo cur dicat Quintilianus, hoc enthymema condu - (Ionem noniiabere: nifi fortalle intclligat eo modo, 1 quo fyllogifmus habere foict. hoc enim ucrifsimum eft, & id mihi uidetur innuere, cum ait:Ita eft ille imper fecftus iyllogifmus* Nam fi ad fyllogifmum reduca- tur hoc enthymema, manifefto apparebit in utraque .parte pofitam a Cicerone condufioncm : fcd eam pri- mo loco efle. formentur ergo fy lio gifmi hocmodo : In quacunque caufa eft aliquid , quod in utraqt parte pro- bri pofsit,illa eft caufa dubia : fcd in hac caufa tum erae <th'quid,quodinutraque parte probari pollet: ergo haec <aufa tum erat dubia. Ecce quomodo incepit a conclu- iionc Cicero, cu ait, Caula tum dubia. Secunda pars e- tus enthymem atis, hoc modo ad fyllogifmum reduce- tur:Qyamcunqj caufam dij adiuuant, illa eft melior iu- jdteanda : Caelaris caufam dij adiuuerunt, ergo melior ea iudicanda eft.hancigitur etiam fecundam partem ( utuides ) a conclufionc incepit . Quid f illud quod ftatim lequitur enthymema , nonne incipit a condu- fioncf.Quis non eam uitftoriam probet, in qua oc- ciderit nemo nifi armatus f ut fitdirctfum enthyme- ma ex minori, &:condufione hoc modo: In hac ui<fto- fia. nemo occidit nifi armatus, ergo maxime eft proba® *la. Vnum ctia addam ex eadem oratione, a repugnan- tibus fumptum enthymema , deinde finem exemplor? ■* huius * iM • 1 , v".' ' ^ huius gefteris facfam , quae pene funt apud Ciceronem', innumerabilia. Sic igitur ait Cicero: An iperandi Liga* riocatifa non fit, cum mihi apud te fit locus etiam pro altero deprecandi ^DicmihiNizoli, quid hocenthy* memate concludere uult Cicerofquid probarer' an no, Ligario caufam efle fperandi f potes'ne inficiari hoc efi (e, quod codudere ftudetfpotes^e dicere, hanc no cfie huius enthymematis conclufionc r* Qyem autem locu. obtinet^an non primu^certe primum.Ponitur igitur in enthymemate primo loco conclufio. quodfi direcftum fiat hoc idem enthymema, conclufio fecundum locum obtinebit,hocmodo:Si mihiapud telocus eft etiam pro altero deprecandi , ergo etiam iperandi Ligario caufa erit. Sed illud primum quod inflexum dicitur, enthymematis genus ( utiam antea dixi ) magis eft o* ratorium. Satis igitur iam declaratum fit , omnia fere enthymemata rhetorica a conclufionc incipere folere: quae quia primo loco ponitur , fiepifsime propofitio nuncupatur . atqj hac de caufa dicere fblemus , enthy* memataex propofitione &C ratione confici: quod idem eft , ac fi diceremus , ex conclufione bC minori propo* fitione. nam propofitio minor , fere femper eft ratio fcu probatio conclufionis in enthymemate. Tu ue* rd tantus aliorum reprehenfor,qui Graecos Lari^ nos interpretes, Ariftotelis fententiam pefsimeaccc* pifle diris , & multipliciter errafte : hac in re mihi , ficut etiam in alijs plurimis,pueriliter ineptire uidcris.ais enim , in omni enthymemate tres partes efle prinri - pales , propofitionem , probationem, bC conclufio* nem : deinde, nullum penitus ex aucloribus harum trium partium exemplum adfers. Verum cenaris bC Quintilianum, dC Aiiftotclcm in tuam fententiaratra* x 2 here. ^ ' t ♦ * <r.- «*4 here cum neuter eorum hoc ulquam dicat, quod tu io*' mniafti . Qyin etiam excplum illud quod ex Ariftote» le quidem fumis, fed arbitrio tuo concludis, fententiam meam uerifsimam efle oftendit , ut tu iple per fummam imprudentiam cauiam meam confirmes * Cum enim tres partes dicas efle principales in omni enthymema» te, pro politionem appellas enundationem,qua propo nituria quod probandum cft:ut , Pittacus eft liberalis, probatione uocas ratione, qua probatur id quod pro» politum cft:ut,Pittacus enim eft ambitioius,& ambitio fi funt liberales, codulionem ais cflc,id quod ex proba» tione ad extremum colligiturrut, Pittacus igitur eft libe ralis.fedais hanc conclufionem de more tere femper omitti. Hoc tuum eft exemplum , bC tua de enthyme» mate fententia : in qua dico tc, licet imprudentem , fen» tentiam meam mirifice confirmare.Dic enim mihi,qug nam eftiftius exempli tui propofirio^an nonhxc,Pitta ais eft liberalis c' certe tu ita uis . Qiiis igitur non uidet eandem efle , te aucftore , propofitionem, bC conclufio» nem,nifi quod in condufionc additur ergo , ud igitur^ fateris autem, conclufionem fere femper omittiiquia fci licet ( ut ego interpretor)ineptum effetbis idem repete re,cumiam coclufio fit initio poftta , quae eadem propo fitio dicitur. Qiiid ergo f nonne tuo te gladio iugula» ri ientis^quid ais acute uir? Quama eft in enthymamate probatio.^eft, ais, ratio , qua probatur id quod propoli» tum eft. fit ita. Quid C ea ex quibus partibus conftat C aliquando, ais, ex duabus , hoc eft ex maiore bC minore propofitione : aliquando ex una tantummodo, ut fi ma ior ud minor propofitio praetermittatur , quod farpe ac cidit. Haec fane tuauerba funt.Dicigitur quacfo mihi, qimemhymematis probatio fit ex maiore bC minore propoli» propofitione, quid illidecftad pcrfedhimfyllogffmuf' certe njhil) praeter condufionem . fingamus igitur, ad-, di etiam conclufionem, quoniam (utipfeais)aliquan* do additur : tunc certe erit fyllogifinus perfe<flus:exm* iore , & minore, QC condufione conflans. Vbi erit erga tunc propofitioni locus, cum fine illa plene condufum fitdEs'ne adeo tardus, Ut nort intelligas , cu in probatia ne maior Seminor propofitio ponitur, tunc enthyme- matis propofitionem ncceflario uim habere conclufio- nis i imo uero ne propofitionem quidem proprie tunc dici pofief quam enim eflet ineptu, fi quis diceret : Hoc enthymema coftat ex ,ppofitione,&,ppofitionc maio- re, &C propofitione minorefeerte tunc ea quae primo lo- co ponitur,codufio did debet.utin eo exeplo,Pittacus eft liberalis : eft enim ambitiofus , dC omnes ambitiofi funt liberales. quod fi diredo formetur , fa die poteft in- •tclligi,hos modo:Omnes ambitiofi funt liberales: Pitta- cus eft ambitiofus , ergo Pittacus eft liberalis. Sed faepe accidit, ais, ut uel maior uel minor propofitio in proba- tione praetermittatur . hoc uerum eft , at cp adeo fiepius maior, quam minor praetermittitur . Qyid deinde f' di- ces'ne tunc enthymema conftare ex propofitione, 8C propofitione minorefquam ridiculus efles,fi ita loque- reris^Qyare fatere tandem, illam quam in enthymema- te propofitionem appellamus , efte conclufionem, quae non natura , fed lod tantum ratione propofitio dicitur, quia fcilicet apud oratores in argumentando primum locum obtinet: quam uero probationem dicimus , fiuc rationem , efte uel maiorem propofitionem , uel mino- rem, ud utramqt fimul, qua codufio primo loco pofita probatur : nullius enim alterius rei gratia probatio, fiue ratio ponitur in enthymemate, nifi probandi & condu x i dendi, I » 66 dcndi , quod pr opofitum eflr. quo fit, ut propofirio 8£ condufioin enthymemate necefiario fit eadem. Sed aliter, iniquies , Demofthenis interpres Vlpianus ien- tit . qui in fecunda Olynthiaca feribit , in enthymemate folcrc nos duas tantum propofitiones ponere, &con- dufionem tacere. primum dico apud nos plus ueram ra tionem ualere debere , quam imus Vlpiani auctori- tatem : deinde uideo pofie edam Vlpiani ientendam cumnoftra conuenire. nam ffK/i-znifotojux, quodait VI- pianusin enthym ematibus taceri folcre , non tam con- dufionem fignificat,quam concludendi modunv.quod multis in locis apud Ariftotelcm uiderelicet. Compa- rat igitur Vlpianus dialecticos cum oratoribus , ut o- ftendat oratores non eo genere concludendi uri folere, quo dialccticiutuntur. uoluntenim dialectid prefsius auditorem atq* adueriarium urgere , dC quodammodo cogereut feuictum fateatur, atq; ideo condufioneulri-- mo loco ponunt . quin etiam fepifsime , atq? adeo ma- iori ex parte QC primo &C ultimo loco ponere codufio-; nem folent hoc modo , ut Quintilianus docet. Bonunv cft uirtus : nam id demum bonum cft , quo nemo male uri potciLuirtute nemo male uri poteft, bonu eft ergo- uirtus. Sicfefe dialectid *n? <ru/u7rtfote*jui<it QC primo &£ ul-* rimo4oco ponunt.Scd( ut dixi) ulrimu cnunciatu pro- prie didtur , hic eft codudcndi modus, quo nunquam fere, uel certe rarifsime folent oratores uti.Sa; tis enim habent duas illa propofitiones dicere, Bonum- eft uirtus, qua nemo male uri poteft : ipiamuero maio- rem propofitionem quxcft,Id demum bonum cft, quo nemo male uri poteft , concludendi modum qui eft, Bonum cft ergo uirtus* auditori cogitandum , atq? ani- mo uoluendum relinquunt. Vides igitur, ut etiam VI- ^ - - - pianus pfanusiftctuusmecum fentiat. aliud eft thitti cotic!u> fio, aliud concludendi modus. Conclufio uocatur,quiC quid probandum atcfc concludendum afliimitur, quod (ut dixi) primo loco fere ponitur apud oratores. Coci ii dendi modus id dititur,quod extremum additur in ar- gumentatione, quo dialectici fere iemper, oratores fc~ re nunquam utuntur. Quoquo igitur teuertas,tandem necefle eft ut fatearis,ueram efle dialecticorum nofrro» rum fententiam , qui uolunt enthymemata maiori ex parte ex una tantum propofitione , hoc eft , uel maiore^ ucl minore, atque ex condufione conflare, quamuis (ut initio docui) fiepius maior, quam minor prartermit tatur : te uero fruftra contra illos tot ambages cogelsif- fe, atque imperitilsimenugatumefle. • N i?ohum,cum de enthymemate loqueretur, fibi ipfum contra v- dixiffe 3 tr in duos, infignes errones incidi ffe , ~ Caput VIII* H Acftenus a me omnia refutata efle exiflimo , quae in Antapologia tua alicuius efle mometi uideban tur:in quibus quantam errorum tuorum multitudinem annotarim , omnes quibus haec legere uifum fuerit , in* teHigerefacihmepoterunt.SupereftjUtetiamalia quae* dam figillatim errata tua colligam, quae partim cum ex* culare uelles , longe clariora QC aperriora fecifti , partim aute propter fumma imperitia aduerterenon potuilhV Nam primu illud in quo turpiter peccaueras,& tibi iple contradixeras, quam acute defendifti f primo ernm ex Ariftotclis fententia docueras, enthymema efle fyllo* gifmum: deinde non ita multo poft, exemplo quodam polito, dixeras : Hic non cft iyllogifmus , neque ad fyl* logifmum reduci poteft : relinquitur ergo, ut fit enthy- mema, quibus inuerbis tuis cmmanifeftacotradicftio. Itt cum modo diceres enthymema fyllogifimim efle , mo- do negares: qua cum ego modeftifsime contradi'(4ione * annotaflem,tuftatim furore quodam pcrcitus,me ter incprifsimum atep ignorantifsimumappcllafti:pcrinde quali maledicere, fit errata defendere* Deinde miro quodam fupcrcilioinfurgis , &C arrepta cenforiauirgu- Ia,mebarbarum,teucro doctum efle uirum damitas.in quo uix rifum continere poteram , cum in eo ipfo loco, ubi te dotfhim efle uirum praedicas,muItos pueriles er- rores committas. Sed iftam defenfionem tuamuidea- mus. Dixeram ego te multum errare, qui ita colligeres: Non eft fyllogifmus, reflat igiturut fit enthymema. QC perinde efle, ac fi diceres : Non cfl animal , reflat igitur ut fit homo : quoniam fyllogifmus eft enthymematis genus, ficut animal h ominis: &fublato genere, tollun- tur etiam omnes fpecies.ut,finonfitanimal,necpho- mo eflepofsitritau non fit fyllogifmus , necp enthyme- ma pofsit efle* At tu cum ifhim errorem tuum defen- dere uclis , ais fyllogiimum 8d generatim 6 i fpeciatim> accipi:generatim,proomnifylIogifmo fiue pcrfe<flo, fiue impafedlo: fpeciatim uero , pro fyllogifmo perfe- <5lo,8dpro enthym em ateiita ut fyllogifmusin commu ni(utipfe loqueris ) fit genus , 8d contineat fub fe duas fpecies,fyllogi(mum pcrfecftum, dC enthymema. Cum igitur ais, Non cfl: fyllogifmus,ergo cfl enthymema: uis ut argumentatione tuam itaintelh'gamus,Non eft fyllo gifmus perfcclus, ergo eft enthymema. Ifla eft deren- fio tua, in qua tantopere tibi places, ut te ipfum docflum uirum appelles , QC domcftico pr^conio famam auctipe ris. Vcruntamen in ifta tam erudita & dotfla defenflo- ne, dico duos infignes efle errores , quos uidc quomo- do tua ifta tam excellenti dotftrina defendas, Primus cfl 169 dlille, quem iri Apologia notaui. cum enim en thyme* ma fyllogifmi fpedcsfit,ut Ariftoteles fatetur, nec tu diffitcris:plufquam ineptum cft dicere, Noneftfyllogi fmus, ergo eft enthymema : quoniam idem eft, ac fi di* ceres, Non eft anima!, ergo eft homo.Non eft arbor, er* go eft ficus : Non eft uirtus, ergo eft temperantia, quas argumentationes quis non intelligit, no tantum falfas, fed etiam pueriles clIecNec» eft quod fuga illam quae* ras,fylIogifmum accipi fpedatim pro fyllogiimo perfe* o,&f pro enthymemate: quomam perfectus STimper iecftus,cu fyllogiimo adijdunf,fimt qufda fyllogifmo* -riim differetie,ut rationale 8C irrationale animaliu.ficut enim animal rationale eft animalis fpedes , ita fyllogi* (mus perfedus eft fpecies fylIogifmi:& ficut animal ir* 'rationale, ut beftia», eft ammalis foedes , ita fyllogifmus impCTfaSus,iit enthymema, eft fpecies fyl I ogifoii. Que cum ita fmt 7 non'netamcn omnium imfionc dignus e£ fet,qui ita argum en taretar, Nort eft animal^ ergo cft be* ftiaf & fi quis eum reprehenderet, quod male eflet argu menta tus, ita Ce defenderet : Argumentatio mea fic de* • bet intelligi , Non eftanimal rationale, eruo eft beftia? Tuuero mirificam defenfionem rxcogiralTe tepmast qui cum ira argumentatus efles, Non eft fyllogifmus-,. ergo eft enthymema : uis ut ita intelligamus , Non eft fyllogifmus perfecfhis , ergo eft enthymema. Cur non igitur commentarios edis in ifta tam erudita feripta, ut etiam nos imperitiores aliquid ex tam praeftanti docfoi na perripiamus , dC intelligamus id quod nunquam in* telletftum firit,uel potius quod efie nullo modo poreft, foblato genere tamen aliquam fpedem remanerer' Hic cft primus & infignis error tuus. Alter uero etiam 1 on* ge maior, qui te omnis dialetfiicae prorfus imperimm y often*- « 7 * oftcndi t. Fingamus enim uerum efle id quod ais,fc dc fyllogifmo perfecto intellexiflc,cum dixifti,Non eft M logiimus,ergo eft enthymema: nonane tamen erit QC f» ia SC rudis argumentatio C fiet enim ifta ratione tua , ut omnes imperfecti fyllogifmifint enthymemata : quod omnino falfum efle , quis non intelligit f Perfeci enim (yllogiTmi tantum in prima figura conformatur, ut Ari* ftotcles docet : reliqui uero omnes quicunqueuel in ie# cunda,uel tertia figura fiunt, imperfectiuocantur, quo# rum eft infinita multitudo: qui omnes ,ft tuum iftud ar# gumentum uerum eflet ,enthymematauocaretur, quia nonfimt perfecti fyllogifmi. Qyod fi uisidem eflfe fyt- logiftnum imperfectum, & enthymema, cur non id ali# quadratione probare conatus es: cum omnes 6C giyri 8C latini auctores aliter fentiantf nam fatentur qiridem om ne enthymema iyllogifmum imperfectum cflTe,fcd non contra omnem imperfectum iyllogjfrmim , lemhymc# ma ede concedent . ut fiita collegero , Nulla fiibftanaa eft quantitas, omnis lineaeft quantitas , ergo nulla Ii# nea eft fubftantia: hic quidem imperfectus eft fyllogi# fmus, quia fit in fecunda figura: fed enthymema eflcnul lo modo poteft. Verum ais iyllogifmum 8C enthyme# £na inter fe opponi: quod omnino falfum eft.cum idem lit apud oratores enthymema, quod apud dialecticos 4ylk>gifmus,ut multis in locis docet Ariftoteles: &C tarv tum forma argumentandi,non materia differant , ut fu# pra copiofcdocuimus. Qiiare nullus omnino fyllogi# imusdialectico more formatus, enthymema diri poteft. Itacp uides quantum flagitij commiferis,qui putaris om nem imperfectum fyllogifmum enthymema efle. necp eft quod ad enthymematis definitionem cofucias, quae talis eft: Enthymema eft fyllogifmus imperfectus cx Tf* probabilibus & figftis . fteque enim ex hac definitione colligere poteris, omnem imperfectum iyllogifmum en thymemauocari: licet omne enthymema fyllogifmus fitimperfe<fhis.ha:c enim non uicilsim retro comme- ant. Qiiod autem ex probabilibus dC lignis enthyme- ma conftare dicat Ariftoteles,frequentiorcm materiam cingit, in qua ueriatur orator. licet enim de omni re pro- polita polsit orator di fler ere, 8£ enthymemata formare: tamen in caulis forenfibus probabilia fere & ligna per- ueftigat , &T exiliis argumentatur, fed nonnunquam ac ddit, utfigna neceflaria ITnt , quar indida a noftris di- cuntur, ex quibus fiunt emhymemataneceftaria.Quod tu cum in primo contra me uolumine tuo ncgaflcs,po- ftea ueris uitfius a me rationibus, in Antapologia dixi- fii tenon inficiari, ex neccflarrjs aliquando enthymema ta fieri /ed non clfe propriecnthymemataiquod quam puerile fir, omnes intelligunt». N<w tantum abfurde. } Jed etiam perperam ditium a Ni £o/io, materiam enthymematum probabiliter concludere. Cap. VI III*. D ixeras in primo uolumine tuo,imperfe<?aonem enthymematu non ad numeru propoli tionum re ferri, fed ad materiarno neceflari6,fed probabiliter tan- tum concludentem . quorum egouerborumfentetiam poftquamcfle fallam apertilsime docuilTcm , locutio- nem etiam illam tuanvnotaui,qua uocas materiam pro babiliter concludentem. Qyid eft enim , inquam, ma tcria concludens probabiliter fquaeuero poteft horum verborum efle fententia i nos quidem ex Ariftotele di- dicimusjformam iyllogiftica eam elle , cuius propriu fit concludere, in quam inclula(ut ita dica)non concludit, fed c5duditur potius materia, Tuucro cu nullo modo , y 2 poties Ifl m . „ \ pofTes hanc erroremtuiim tam manifeftum occultare, quo tandem confijgiftifapienrffsimeuetulefriempe ad iolitam defenfionem tuam, ad cohirida atqj maleditftai quanquam ineptiTsime dicis me ab Ariftotclc larine Io quendi proprietatem petere, quoniam ex Ariftotelis fententia dixeram, formam fyllogiftic&m effe,non ma- teriam, cuius proprium fit concludere. Non ego illa uer ba latina quae podii, homo ridicule , didici ab Ariftote* le,ied eorum uerborum fententiam.Dico igitur, iterue^ repeto , te penitusignorare quid dicas , cum materiam’ enthymematum probabiliter Concludentem appella*: quoniam riulloiriodo materia concludens. dici poteflv nccp enim materiae proprium eft agere, ied potius patie ficuri formae non pati proprium eft,fed agcre.naifi quie quid agit aliqmd,id non propter materia agit , fed pro * ptci formam. Vnde non tantum ab Ariftotele , fed criat a reliquis philofophis, forma dicit Jtg ,id eft acftus, utnoftri interpretantur : quoniam propter formam a* gunt omnia, non autem propter materiam : ut ignis in lublime fertur nOn propter materiam, fed propter 1 cui* tatem,quae eft illi forma naturalis: & terradeorium ruit, propter infitam illi a natura grauitate, non propter ma* tcriam.nam eadem eft igni, atefe terrae fubietfta materia, quxuarijs informata qualitatibus , etiam uarias rebus appellationes adferr.ut haec terra dicatur, illa aqua, hic acr,illeignis. quibus omnibus eandem efte fubiedam materiam, declarat illud, quod(ut ait Cicero)ex terra a* qua, ex aqua oritur aer, ex aere aethendeinde rctrorfum uidfsim,ex aethere aer, inde aqua, ex aqua terra infima, (edhaecphiloiophis relinquamus. Illud potius uidea* mus , quid fit quod tu tam inftienter materiam condu* dente efte dixeris , dC quomodo coneris ilium errorem defen* rff' ^endefe.Dtcis eflfm, proprie neqj ffiateria ftecpfotw' mi fyllogifhca cofidudere, fed oratore ipfum, aut qui> cucp fuerit qui difputet > figurate uero materia dC forma dici concludentem: ut cum dicimus, ferinam fiiigineam facere optimum panem,quamuis proprie ex farina paf * riis fieri ibi eat. tu uero NizoK > more tuo rationes &C fu milirudines ex fcCe hauris. Qttis enim latifte diceret, fa* rina facit panem f ubi hoc locutionis genus inueniftii* Rufii canum hoc quidem eft, non latinum, aut urbano. Quod autem ais oratorem proprie concludere yueruh* quide cft,ied tu caufas cbfimdis. Nam & effectrix eaifc. fa ,QC forma perficere rem dicuntur : ied illa, ut extrinfe- cus adueniens:haec autem, ut infita QC annexa rei, quam abfoluit. ut architectus ex materia quidenvdomum con ficit,fcd nunquam perfefta domus appellabitur , priiifi- quam fllf materine forma fuperuenerit , quae domo con* cludatj&abfoluat: ita orator excogitabit quidem pro* pofirioncsjhoc eft: materiam conci ufionis,& eas ita coi locabit, ut quod uult , concludere pofsit: fed nunquam tamen concludet , mfi cum iyllogiftica forma fuperue» ncrit, utucl inductio, uel iyUogiimus ,uel enthymema fiat.Matcria uerb,fiueneceflaria,fiueprobabilis fuerit; enthymemati fubijdtur, ex qua formantur cnunciata, quibus concluditur argumentu.quo fit, ut materia nui* Io modo concludens, ied potius coduia dici pofsit Eft enim materiaprintipium quidem rei , fed patibile , feu patiendi tantum uim habens, nunquam autem agen> di.Formauero non patiendi,fed agendi uim habet uel maxima: quonia rebus omnibus perfectionem arqj ap* pellatione adfert. Qyicquid enim eft, id propter form£ luum efle dicitur, amifla forma, ftatim res interit, cria fi materia fupetfit, V t homo mortuus noji eft amplius ho u . . Y J «no» % + 174, no, quoniam animam, hoc eft formam amifitrita (yI!o>. gifmus fublata forma, non amplius (yllogiGnus uocabi- cur, etiam fi remaneant eaedem propofidones,fed inuer (ae atep immutatae. Quare perfpicuum eft, efieformam., quae concludat, non autem materiam . Huc accedit Ci- ceronis auctoritas, qui in Academids formam appellat, uim efficientem , & effectionem : materiam autem , ex . qua effiat, 8£ quam fingit ac format effectio . utiam ui- der e pofsis,quam infdtc,quamcp inepte materiam con eludentem appellaris. Q m reprehendit N i£olius in Antiparadaxis nofbris uoces, & locus tiones 3 tanqium non Uun4S,re£iea nobis efjepofitas. Caput X. V Enio nunc ad eas uoces & locutiones, quas in (cri- ptis meis tam cupide reprehedifti: credo quia cla- : te uidebas,inrebus iplis niliil contra me pofte te dicere» cum enim hoftili animo diligenter omnia perftrutatus tfleSjUt fi fieri pollet, aliqua in re me reprehenderes: tan dem cum rem nulla damnare pofle te uerifimiliterin^ telligeres,in fumma duas locuriuculas, QC fex uocabula (iibnotafti,queno ita tibi quadrare uidebant, quamuis (ut oftenda)a me recte omnia dicta fuerint, quod cum fedftes , tragice uocifcrari cccpifti, me penitus barbaru - eff^neqj ullum uerbortt delectu habere. Quanquam in eo ipfo in quo me rcprehendis,maxime ridiculum te o- ftendis.non enim femel , (ed iterum ipfe fateris, eas uo» ces QC locutiones quas in meis (criptis uituperas , apud idoneos auctores reperiri,& nihilominus tamen in me reprehendendas cfle.quodnc quis me putet fingere,, uerba tua redtabo.fic enim ais: Quae tamen non idcir- co reprehendi, quod non fortaisis apud auctores ali- quos idoneos, pntfertimpofteriores, reperianmr : fed quod . I # * >0 qtxodihdicaflt fe proHus carere itidicfo , BeT luilltim hau , berc linguae latina; guftum. Et alibi fic ais: Qiwc non damno, quod eorum aliqua non reperiantur apud ait** quos auctores Iatinos,prafiertfm pofteriores , fed quia / uideo te illis paisirn uti. Equidem cum haec lego Ni* zoli,uix credere poflum te mente confidere . nam om> < nino aliqua te intemperies agitat, qui haec tam incon»' fiderate effutias, quis enim ea reprehendere (olet, quae # apud idoneos auctores reperiuntur f cur, quarfo tc,re- prehenfione dignus ego fum, qui bonos auctores inri> ter:ilh' uero laudadi, qui priores ijfdem uoc&us ufi funt? Quis hicriium continere poisit,cumtam ffultumre* prehenforem efle te uideatcQyid ais argute cenforf damnandus ego firni^ omniiudicio careo , quia bo* nos 8^ idoneos auctores ium imitatusC Pro (iimme Iup piter, fieri' ne potcft,uc aliquis uiqj eo maleuolentta ca> cus fiat, ut contra aliquem tam infudfe ganiatfquid hoc enonffri eftrego iudicio careo , quia irtor uoribus , ab idoneis auctoribus ufurpatisrilli uero boni auctores n5 iudicio careiurquomodo in re fimili poteft exiftere tan ta difsimilitudo C Nonne cum liare dicis, idem cft,ac fi aperte diceres:Ego quidc Maiora gi, tibi maledicere uc -hementer concupifco , & incredibili cupiditate ardeo, tibi uc maledictionibus meis aliquam infamiam inu* - -ram : (ed quid uerifimiliter contra te fingam , prorfus non reperio, 6C tamen maledicendi libido tacere me * nullo modo patitur. Non ne undique hoc aperriisi* 'ine clamitat longa illa atque infulfa commentatio tuaf Sed uideamus q^acutemereprchedcrisracprimo duas dias locutiones diicutiamus. Ais enim nonlatine dictu a me, Rationes adducere.quid ita quarib Anullam enim ranonem adducis, quare no QC mihi & cuiuis ali} licear^ * - latine -i ' 1 ^ * .*• . , ..• * t * * ' •• v' ' * ' \ '• ' V t V , ! 7 * latinc cf icere Rationes adducere. Vis igitur utfinera^ tione tibi credamusfAt ais, Frequentius inuenitur , af> ferrerationes , quam adducere . quid tum r erit'nehoc ideo barbarum , quia frequentius illud eft^Sed quid inluc locutione mea damnasfutrum uocabula ipfa,an conftrutftionemuerborumffi uocabula, deliras infigni» • ter, quia nemo nefeit , .Rationem, & Adducere , maxi- me latina e fle uocabula: fi conftrucfhonem , cupio (cire, cur damnadafit.uideoenimpaisim apydaudiOres^hoc uerbum Adducere, quartum cafum adrtiittere. At dif ces fortafie^antunradresanimatas hoc uerbum pertu nerc-.ut; Adducere homme aliquem in lententia fuatm Sed hoc omnino falfum eft, quoniam etiam inanimatis' conuenit:uty Adducere rem mdiferimen, quod apud Ciceronem frequentifeimum eft: Adducere firim^pud' Horatium: Adducere taedium, apud Plinium. quin ait th Academicis Cicero , Socratem auQcauifie philofo- phiam a rebus occultis, & ad uitam communem atkhv* • xifle. Qirid eft ergo cur neges licere nobis dicere,rarib* nes adducere ad probandum, cum-Gicero dicar, addu- cere philofophiam ad uitam communem^Qyid^qudd palsira apud aucftores benelatinos , 6C apud Cicerone spfiim inuemtur,Ducere rationcm,$£Subduccrcratitf* nemfQy id autem habes argumenti, fitt liceat dicere. Duco rationem , Subduco rationem : (cd. Adduco ra* f ionemjnonliceat^quaratione dncerispir melius fit di* eere, Rationes aflferre,quam Rationes adducere^Equi dem fi uerba fp eefies, eadem eft uis in utrocp : fi meta pho j-am, etiam uenuftior eft in adducendo, quam in afferen do.hocenim a baiulis deduefiu uideri poteft, illud aute jneum ab imperatoribus , qui ad oppugnandos hoftes exercitum adducOt ,Ita$ ratio ipfa pofeit , ut longe me- lius. m . M i . ^ lias dicatur , Adducere rationes , quam afferre. At, m;» quis, boni au<ftores,no dicunt Adducere rationes, imo ucrd dicunt, QC mulds in locis legere memini, fed in pr^ fentia nonfuccurrunt exempla. nec^ enim inre tam cja# ra fui diligens , ut exejnpla colligerem , cum neminem praeter te poffeinueniri exiftimem , qui locutione hanc tam latinam 8£uenuftam damnare audeat.necp fanem nifitam cupide me infecftareris , QC nihil aliud haberes quod in medium adducere polles : notaflesid quod ele nanter dictum omnes intelligunt.Illuduero quod ais, go latine did, Puto quod, Omitto quod, Credo quod, Comemoro quod , Videtur quod , QC caeteraid £enus, quae Latini per infinitum modum efferuntrplane etiam te parum diligentem fiufle oftendir.Iicet enim frequen dus hoc dicendi genus per infinitum efferatur, tamen farpe etiam eo mbdo uiiirpatu a bonis audloribus, quo egoliim irfus,inuemcs. Et ne longior fiam in aperta re, qUonia tu fateris apud pofteriores auctores, & idoneos reperiri: dico etiam antiquam effe locutionem. nam ea Plautus frequenter uritur, ut in AflnariarEquidem fdo iam filius quod amat meus iftanc meretricem e proxi» mo Philenium. quod non ita multo poft repetit. Quid? quod eriani Ciceronianam effe conflat V Itaque locos ex Cicerone quatuor proferam , quibus te calumniato» rem effe improbam offendam. Primus locus eftin CL ratione pro Piando , ubi ita ait Cicero : Nam ut omit* tam illud, quod ego pro eo laborabam, qui ualebatipfc perfefe. tolle quod, QC infimtum fubftitue, hoc modo. Nam ut omittam illud, me pro eolaboraffe: QC tride> bis prorfus idem effe. Secudus locus eff in oratione pro Csedna,ubi ita inquit : Quem ego antea comemoraui, quodidefoceret, quod tunime * uertehoc modo, Qsie * •. z ego «co afttcacomcmoraut id facere, quddtix ftffc: & idem erit. Tertius locus eft in Saluftium : Credo , quod non omnes tui fimiles incolumes in hic urbe uixiflTenl* .Quartus eft inlibro fecundo de Natura deorum, ubi ita icribit: Animum denique illum fpirabilem fi quis quae- ratunde habemus-.apparet, quod aliud a terra iumplu mus , aliud ab humore , aliud ab igni , aliud ab aere eo, quem fpiritumdidmus. Vides igitur huius locutionis aucftorem effemihi Ciceronem.in qua tamen ludicium adhibendum eflfe cenfeo, ne frequentius , aut dunus ea utamur, niG cum in difputando uehemenuore uidetur orationem fecere t quod ego in ijs lods, quos tu inepte reprehendis , obferuaui. Scduoces uideamus, quae te tantopere extollunt, 6C arrogantem faciunt, ut putes ea foladecaufetefuperiorem futurum. Nihil enim de re- bus es (olititustnihil te mouet.quod argumenta tua nia fubuerterim,quod te omnis reconditioris docftrinx . imperitum oftcnderim.haec tanqua leuia pnetcrmittis, dC fex uoccs a me ufurpatas arripis , quas reprehendas, in quibus tamen fumma prae te fers ignorantiam. Nam .primo, aegritudine pro morbo dicis nufquam apud bo- nos auflores inueniri: cum tamen 5t Tercnuus,&PI- niu»,«alijmulti in ea figmficationc.qua ego poiui, hoc eft pro morbo , ufurpent Terentius enim in Phor- mione ficait: Matrem ipfam ex atgntudine miferam mors colecuta edubi DonatustExaigntudme.inqmq ideftiniumiuteacmorbo.Phmushbrooaauo,deck phantis loquens.ita ait : Vifi que funt fifsi acritudine, buando Kiilas moles infeftantmotbi-.Senns nemiue- nile.quanto uerius poffem fllas ego tragoedias rotet*. dtare.fi Ubaet , quas tu procacifsime contra me conci- tafti: cum Intdligibiliota,quo tu uocabulo non efle lati num dixiflem. Quid deinde i Reprehen- dis me, quod dixerim: Sed libet aliquas huius Capiti* claufulas examinare: &C ais,Claufulampro mebro nuk quam inueniri, perinde qua (i pro membro ibi ego ufiu? parim. An non intelligis inepte fenex, me pro concitu Tione,non pro membro claufulam eo in locopoiuiflec* quoniam enim in eo Capite multa fimt argumenta, uo- lo quafdam eorum argumentorum condufiones exa- minare, & uidere utrum confecftari^ fint,ned ne.quauis apud iurifconfultos frequentifsime pro membro daufu Ja ponatur: & Cicero quinta Apione in V errem , dau- lulam pro una editfti parte ufurpet. Sex. Pompeius ait daufulam efle, quam Gratti Trfoiofov uocant. Vnde fatis intelligitur,non tantum pro membro,fed etiam pro to- to ucrborum ambitu,qui una daudatur fcntemia,dau- fulam poni. Qyare uides cria in hac parte cratiam igno- rantiam tuam» Nam quod reprehendis, Operari pro laborare, &: opus agere:non faris mrclligo , qux tua ra- tio fit. nam fi iatinu hoc uerbum efle negas, aperte men- tiris,^ & Virgilius, &: Plinius, & Columella, & pluri- is 11 a |i) utantt3r : fi uero aliud fignifteare dias , non me> led Plinium reprehendis, qui inhacfignificatione cum alibi, tum Libro undedmo, Capite dea'mo utitur > ubi de apibus loquitur.Sic enim ait: Adolefcentiores ad o- pera exeunt, 6C iupraditfta conuchuritrfeniores intus o> peratur.Quidemm eft aliud operari, quam opus futim agerefPropernus Libro fecudo , deLunaucrba facies, ait: Cynhia iam noefies eft operata decem, hoc eft , per- fecit, QC abfoluit. Cicero ad Atticum hbro fext-o : Huius nebulonis operatione fi Brutus moueripoteft, licebit cum fofusames. Quod autem fingulari numero jMe- taphyftca dixerim, non id ego audtoritate mea feci: z * fed feddodtiisfmos fcriptorcs,qui libros Arifto telis , liorum Graecorum in latinum (ermonem coucrterunt, fecutus fum. Hermolaus Cnim ille , tantus uir , in con- uerflone Th emifti) , non femelMetaphyficam fingula- ri numero uiiirpat:ne<$ tamenid fincrarioneferit. narq eorum plurima quaegr&ce numero multitijidiniy efo tuntur, latine plerunq? fingulariter appellatur, ut Ethi- cam,Oecononicam, Politia ditirnus.atc$ hoc exemplo Ciceronis facimus ,qui cum apudPlatonem zre Airai» lin plurali legiffet ,'tamen primp de Diuinarione dixir, Videquid SoaaoesiriPlatonis Politialoquatur. Hav dtenus uides idefi^ifiottort» meam irecSe adhibitam efld nam ex illis o<fro que contra me notaueras, fex ita defirii ch } iit 8C pure &C latine di<?*a oftenderim.Duo tantum iu perfunt uocabu!a,quae(ut ingenue fatear )neq? mihi fa> tis placenti Nocumenfum,&Pairicidiofe. Sed tameik altero frequentiTsimrufi fimtrecenti6rcs,inter quos o dam Laurentius Vafla># Alciatus nofter, Sd erudirifri musuirErafrnus, qui de re literaria bene meritus eft:n5 hi frequenter nocumentum dixerunt. Alterum in The fauro luo linguae latinae pofuit Robertus Stephanusjut intclligas harum duarum uocum,quae mihi rebus inten CO exciderunt, metamenautfrorem non fiiifle, fed ab c- ruditis uiris eas accepifle. Verum concedamus, hcc duo «ocabula non fiiifle ab antiquis latinis ufurpata : quid tum^nonne tame maiorem in modunvmihi laetandum eft, quod tu homo tam maledicus, 8>C truhi tam acer ini- micus, ex omnibus feriptis meis,quaej?ntum ea decau- falegifti ut reprehenderes, nili litande ati6d,nin duo uo cabula annotare potueris? Non ne ppflem ita tibi refp5 dere, ut olim Aefchim Demofthenes r* qui cum Aefchi nes in eius oratione quaedam uocabula , tanquam dum &into -..i L J. ni & Intolerabilia ocagftaflet , Ce purgans locatur : ne gat enim In eo politas efle fortunas Grgd£,hocan illudi iple dixerit. Sic ego , non in hoc pofitum eflediferime eloquentiae dico ,?i unum aut alterum uerbum innoue- tur : modo fblcedimf foeditas abfit.Confer nunc deferi fionem tuam cum hac mea , ut quanta fit inter eas diffe- rentia peripicias. cum enim ego lalla efle omnia argu- menta tua docuiflem, tu ne unum quide defendere po- tuifti: afqux in locutione tua notaram , partim frigi- de dcfcndifti:partim , quia primum contra me uolume tuum non cft typis impreflum , orediirifsimo pernega fti.quae fuga tibi nunepraerife eft, quoniam in manibus eft Antapologia tua. Ego uero ne unum quidem argu- mentum a te meumuere impugnatum fuiflfe, demon- ftraui,nihilq3 penitus non a merere pofitum. uoces aii ttm & locutiones, quafc tanquam rio latmasadnotaras, eas oftendirion fine maximorum hominum auftorita- re a me fuifle uittrpatasv- r: ^; , ' r \*;*'f’ : : r--'AL Ni£olim non tomum non Utinejed ne.grammitice quidem loquendi ntionem no/Je^ penitus barbarum e/Je firiptorem. Caput XI. Q Vod fi terecriminari liberet , longe profecfto copi ofiorernmlhi reprehendendi materia locutio tua ftfppeditaretwi una illa Antapologia tua contra me, qudm tur in omnibus meis (criptis excogitare potueris. Sed- hoc decreiii modice fecere, aut etia intra modum* fetis enim mihi eft , ita res 8£ rationes omnes tuas euCr- tifle, ut nunquam amplius cis erigere queas, Venmta> mSbreuiter dico, te no modo priores errores non defen diffe,(ed multos etiam alios adiunxifle.Nam ut praeter- mittam eam ineptam locutionem, in qua omnino ut* lis nolis crroreft,cum ita ais : Socrates non conuenien- tia fibi ipCiiykd plurimum difsidefttfa infer fe loqueba- tur ( cfletcnim ad eorum quae tu citafti, exemplorum Imitationem, dicedum, Socrates non conuenienriafibi ipfi loquebatur,n5,fibi ipfis,ut tu dixiftiille enim dici- tur fibi ipfe , uel fibi ipfi non conucnire , qui pugnantia, loquitur: quod Socratem tufetifleuis,quamuisfalib» fic in Bruto Cicero: Cum autem difficile ut, in longa o- ratione non aliquando aliquid ita dicere, ut fibi ipfe non conueniat ) ut taceam uocabulum illud Intelligi- biliora , quodlicet a Seneca te fiimpfifleexcuies, nun- quam tamen efficies, ut latinum fit : ut omittam Irre- prehenfibiiem ,quod cum inftite dixifies , analogjiacra- tione conaris defendere, quo in loco maxime ridicit- Ius es. ais enim tibi in tuis uerbis analogia uti licere,, mihi in meis nonliceretpcrinde, quafi tibi aliquid inii- iteris concedi oporteat , quod alrjs. non concedatur, uc nihil dicam de illa uenufta locutione nia , in qua ita di- xifti:Dc inferendis enthymematibus,quos Latini,non ntlogicijimpcrfetios iyllogiimos, ied expolitiones uo eant, ubi duo funt errores apertiisimi , primus eft foloe- cifmus in genere, quia quos refertur uel ad enthymema ta,uel ad expolirionesialtcr eft error falfitatis , quia ne- cas a Latinis enthymemata uocari iyllogiimos imper- fetios, cumapud Qyintilianu non uno in loco ita ap- pellentur. Vt haec , inquam , QC alia eius generis mul- ta praetermittamiuolo mihi dicas , qua ratione, aut quo aucftore dixeris in ablatiuo plurali , lureiurandis . Sic e- nim ais in Antapologia tua : Si quis mihi antea omnib* iureiurandis adhibitis confirmailet. Qyid eft quod ais*' omnibus iureiurandis f quis unqua ita locutus eifraut quae p oteft iftius uerbi tui effe ratio f Sed uideo quid a- gas rsizoli* w inlucop ftouas exornationes rhetori- C' m * «as edere } aut aliqua dicendi praecepta, fa quibus do> ceasfolcccifmum ede uirrutem, atque adeo maiorem» lias Tincam Placentinum , quem aiunt duos in uno nomine barbarifmos facere folitum. quanto noftro tem pore tu N120I1, admirabilior es, 8 C magis iuipiciendus,' qui duos indgnes in uno nomine (olcecifinos faciasfDi gna certe res, quae iacrofancfHs literaru monumentis, ad icmpiternam tanti ingenij atque acuminismemoham per eruditos homines demandetur:ut aliquando pofte ri audiant, extitide apud maiores dios infignem quen* dam uirutn , Nizoliu nomine , qui cum annos amplius quinquaginta ucriatus in literis fuiflet, tam eruditus tandem euaierit,ut in uno uerbo duos iokeriimos cont mitteretCf docfhmam admirabilem , atq? omm laude, prardteatione, literis, monumetisc^ decoranda.Marius Nizolius Brixellcn(is,cen(br graui(simus,& optimaril arri 3 profedor , cu toto ume fu e tempore uerfanis edet in Ii ter arum ftudijs,ufcp adeo profedt,ut quod antiqui feriptores nunqua intelligere potuerut,quod nulla prg* ceptoru ratio patit, quod imperiti iiteratores in puero flagris plurimis dignu exiftimarcnt,idipfeu(urparit, 6 C tanc£ pigmetum quoddam uenufhfsimum e myrothe* cio depromptum operi (lio publico illcuerit. Sed quat- io teNizoli,ne graueris nobis etia rationem iftius uerbi tui declarare. (umus enim(uttu ais) ingenio tardiuicu- liinonallequimur idam tantam intclligenriam tuam • putamus hic duos ede folcecifmos : primo , qirianu£ quam iudurandum in numero multitudinis uiurpa* tum inuenimus: deinde quia ratio pofceret, fi in plura* lireperii etur, ut iuribufiuiandis diceremus,non autem lureiurandis . cupio ut hunc fcrupulum mihi eximas : nec . A J r »94 ■ nec dubito qufh etia alij multi fiht,qui t ccoditam iftam eruditione tuam admirentur, &C cupiant iftius noui uo- cabulirationciti audire. Qpid ceflas igitur grammaticas inftitutionesi»luccmedere,utomnesfdamus, quara- tione poisimus aliquid , omnibus iureiurandis adhibi- tis affirmare f Sed heus tu barbate cenfor , agnofee taiidem eo te tritio laborare, quo me praeter omnem ra- tionem notare conatus es: utuerborum nullum delo <fhim habeas , nullum literarum iudicium , nullum lari- nae linguae guftum. Imo uero neqj puerilia grammati coru rudimenta percepifle te oftendis. Qiiis enim puer nefcttjiufiurandum plurali carere numero c* quis no itu tclligtt,etiam fi-uerbum hoc pluraliter efferatur, non ta- m en poflTe dici Iureiurandis , fed dicendum efle iuribus turandis^iicuti nonRepublicis , fed Rebufpublids d i- dmus ^Qpid igitur opus eft, ut de locutione tuaiudu dum faciam, quae tota hiulca, alpera, affc<ftata , odiofa, cneniata^anguida,abie<fla, Apiane , quod prouefbio dicitur,tota ulcus eft, 8^ arena une calce, quiduis potius sedo! ens, quam aetatem illam felicem Ciceronis: quod non dubito quin literari omnes aduertant. Qirid, in- quam, opus ell, ut maiora inueftigem,cum tam craflbs in Grammatica rudimentis errores admittas C An repre hedam id quod facere ueriisime poiTem,di(Tolutos nu- meros , confragofam uerborum compofirionem , con- temptam fententiarum iciumtatem , fordidam oratio- nis affluentiam: cum foloedfinos notare pofsim i Nam tn primo ftatim Antapologiae tuae uerfu , contra rece- ptam a Latinis loquendi rationem, dixifti: Admoneba te de ijs, quae milii errafle uidebaris.quem errore in (e- quentibus bis aut ter repetiuifti. necp enim Latini di- eunt, Eno hanc iem;fcd,ia hac xa cum Erro iit abfolu- tum / »8? tum aerbtmi.ut fecunda Philippica Cicero : In eo no tu quidem totare,fed quod maximum eft, temporibus er- quarto deFinibus:Si autres ignoratur, aut erra^ tur in nomine. Nam quam abiurdum lit, fi quis diceret. Erratur nomen, pro eo quod eft. Erratur in nominer 1 tu uero putas egregie te dixifle , Quae errafte uidebaris, pro, in quibus . necp eft quod fugam quaeras , quia T e* rentius dixerit, Teneo quid erret: quia, Qyid, apud la- tinos fcriptores tanquam aduerbium, pro qua in re po- nitur, uel qua de caufa:ut,Q.uid furis rQuid ftas C Qyid indiges mei C QC fimilia, quae paisim occurrunt . Cicero pro PlariorHuius illa uox uulgaris auditu , ne quid reo innocenti nocear, oramus:pro,nequa in re. Quod au- tem tam plurima nequaquam apud antiquos ufitata uo cabula, paisim uiurpas , ut Maledicentiam pro maledi- drione^ V imperium pro uitup eratione,Ruditer pro im perite , QC iexccnta id genus , ignoico tibi : quia peripi- cue te oftendis,aut latinae linguae candorem penitus ne gl igere, aut, quod uerius efle aedo, nunquamlatine di- dicifleinccp Obferuationum earum, quas fub tuo nomi ne cdidifti,aucftore fuifle . Nam dia quae fine cauia finxi fti plurima, ut, Logicafta, Legitimitas , Theologifiari, Mentitio, Nugariter, multaro alia qu£ longum eflet e- numcrare,mera barbariem reaolcntia, quibus tanquam gemmis totam oratione tuam exornas : apertiisime de- clarant id, quod iniquiisime de meiudidum fccifti , ue- riisime de te fieri debere, qui penitus ignores , quid fit pure 8C Iatineicribere. Indicium N i£olij deUtinis feriptoribus penitus ejfefalfum i & minime fequendum* Caput XIL S Eduideamus mirificum de idoneis latinte locutio- nis autforibusiudirium tuum:ut omnes tandem ad A uertant, I ,g * ucFtaat,quam imperite garrias, & qirem delcchim cie* gantium fcriptomm habeas. Quid ais NizohYqui funt aput telatini QC idonei aucloresrqui funt illi, quos imi- tari debemus:' Omnes, ais, non iolum qui ante Cicero* nem , fed etiam qui poft eum aliquid latine fcripferunt, ufe p ad poftremam aetatem iurifconfultorum.Audio.8£ amplos quidem latinae lingu£ terminos facis:in quibus (pariari parumper libet , ut acutum tuum iudicium ui- d eamus. Peto igitur a te quae fuerit aetas poftrcma iu- rifconfultorum , qtioufq? tu latinae linguae iines proten- dis. Annon,qualuftinianus imperauit^nam eo tem- pore dariisimi iurifconfulti permulti fuerunt, utTheo- philus , Diofcurus , Praefentinus , Tribonianus , qui QC mulca fcripforut, 8C ueteres leges in Pandecflas congefc ferunt. Sed quo tempore Iuftinianus Imperator regna- re coepit f nonne quingentefimo uigefimo quinto no- if rat falutis anno i certe ita , nifi nos annales deripiunt* Sed ante Ciceronem , quem habemus feriptorem anti- quiisimufEquidc credo Catone, & Plautu,qui tempo- re Scipionis Africani floruit,annis ante chiustvm plus minus duccntis.ergo a Catone , &C Plauto, ad Iufti- nianum Imperatorem feptingenti atep amplius anni nu meranturiquo toto tempore tu linguam latinam floruif fc diris, omnes qui fepringentis illis annis aliquid Ia- tine fcriberc funt aggrclsi, bonos atqj idoneos larinita- tisaudfores exiftimas.atcp a nobis fmc difcriminc imita dos , nccp ulla eorum uocabula refugienda: quorum ta- men c numero excipis Inftitutiones, Codice, 8£ Authc- tica. Annon ita eftrita prorfus ais. At ego dico te uel hiftoriarum penitus ignarum e(Ic,ut nefeias quo quifcjj tempore eorum, quorum opcralegimus,fuerit,autfcri- pfcritmclomnipaiitusiudicio cai ere, qui nobis cosimi tandos mdos proponas , quorum opera multa ne digna quf- dem fune ut iterum legantur, nullum enim barbariae ge nus eis temporibus, quibus tu cenfes omniaIarinepu> * reqj fcripta fuifle , dcfuit.Nam ut omittam Catonem &C Plautum , in quibus plurima funt omnino repudianda uocabula , ut Ciceronis aetate, 8C paulo inferiorem non attingam, in qua multi fuerunt non fatis idonei feripto* res: uclim mihi dicas an omnia Senecae uocabula, lo« cutiones^p fintufurpandx, qui Neronis tempore fuit, & longae aetatis beneficio (uperiorem illam aetatem Cx faris Augufti omnem uiderat . Quod fi totum hunc ad- mittis, cuius dicfHonem non folum noftrx tempcftatis do<ffiisimiuiri,fed etiam Quintilianus ipfeuituperat: fi admittis quaccucp Val. Maximus,Suetonius, Plinius mera, Statius, Iuucnah's,multicp alij dixere:poteris'ne A . Gellium totum probare, qui Adriani tempore fui(, quadringenis fere ante Iuftinianum annisf age probetur etiam Gellius, quid Macrobio facies, qui non ita multo poft fuifle fcribitur:hunccine totum latinum efle ccnfc- bis , quem intclligunt omnes a lingux Iatinx puritate multum degeneraflef' Verum propter eruditionem, Macrobium recipiamus, quid Cypriano^quid Sidonio ApollinanVquid.Spartianofquid Lampridiofquid Iu- lio Capitolino facies.^eos' nc idoneos latini fermonis au dfores habebis C Quod fi etiam ifti apud te latini funt, poteriVnc tantopere os perfricare , ut Apuleium Ma-* daurenfem inter bonos Iatinx locutionis atep idoneos auctores recipiendum cxifhmesf atqui fuitApulcius Adriani tempore , annis ante Iu Ainianum fere quadrin gentis, pofl quam xtarem maior pars iurifconfultorum floruit . quod fatis cx Macrobij dictis inrclligt porefr, qui miratur Apuleium fabulis lufiflc. ProDrj immor- A a tales, Scotiticrbis ufus ftrfflcm : num idcirco putares a te de# fenium Ciceronem, fi probafles meam no cfle latinant locutionem f Crede mihi , totam defenfionis rationem ignoras.fi non res ipfas,fed tantum uerba fpedanda eC (e exiftimcs>Hoc tu genus argumentationis a fidione (ficut appellat Quintilianus) quo frequcntifsim&Cice ro utitur , cum non intclligas : putafii me in ea ede fen* tentia,ut credam licere nobis in icribedo diui Thomar, & Scoti uerbis uti . atque ideo exclamas , me ignorare quid fitbene latine loquiiquo quid imperitius did po* teft c' Non hoc ego dico fatue , nobis efie uiurpandum uel Thomse,ueI ocoti dicendi gcnus:fed fingo Thoma ipfum,uel Scotum contra Ciceronem difputare,&: dus rationes euertere:uel aliquem Thomae 8 C Scoti fedato rem,idem hoc facere. Quid igitur tunc ageres Nizoli,fi . Ciceronis caufa tibieflet fuldpienda C an illam ftatim deceptionem opponeres: Non pofliinthi Ciceronisrx- tiones impughare, quia bene latine non loquuntur t quam eiles patronus ridiculus, fi hoc faceres 1 Quod fi relidis rebus ad uerba te conuerteres,& fingula notans uocabula diceres:Hoc latinum no eft , illud barbarum: hoc improprium, illud durum : atque hoc modo defen* fum a te Ciceronem exiftimares : quanto etiam magis efies ridiculusfAtnunc^fi drjs placet)ctiam dodos ui* ros contra diuum Thoma 8 C Scotum argumentari do ces.uis enim ut contra omnes eoru fyllogiimos ita coi* ligant: Ifti quae ad prima literarum rudimenta pertiner, ignorant: quomodo igitur credibile eft , eos percallere difficiliora ? Praeclarum uerofi^ acutum argumentum, & certe plufquam Chryfippeum : quo effidtur, ut qui* cuncp barbare icripferunt, ij nihil unquam omnino di* dicerint. Non te, quatio, iam pudet iftarum tam ingen* A 3 tium t 1 9 * tium inepaamm^Qiiisnefdtjianummbnes fere fuiffe* dodfifsimos in omni icicnriarum genere uiros,& e fle e* tiam hoc noftro tempore, quilatinac linguae cognitio* nem uel nullam, ucl certe perquam exiguam habent" qui modo res intelligant, nihil de uerbis (oliciti funt. ut Socrates praecipere lolcbat: qui non uerba,quae tantum rerum notae funt, fed res ipias.uerbis figniheatas , fpe* «flandas efle cenfcnt . Damnabis igitur ignorantiae tot philofophos,tottheologos,tot dialeAicos , totmathe* maticos , tot iureconfultos,tam multos alios feripto* res, quia latine non didiceruntf Dices non efle crcdibi* : le,quo d hi tales homines difltciliora percallueiint,cum, latine loquendi rationem ignorarent." Qyis in hac re non te plane ineptire intclligitrquis eftenim quinefei* at,poiic aliquem efle docflifsimum,quitamcn latine non bene didicerit^quis contra no uidetpoflc aliquem- latine fcire, qui do Annae rcconditiorisimperitus fitCV funt enim haec diftindh inter ie,rarocp coniungunt.Nl qui-fe rerum qtgnitioni tradunt, illi pleruncp fiunt in (cribendo impoliti & barbari : qui autem ftylu exorna* re contendunt , maiori ex parte rerum inopes cuadunt,. perrara funt eorum ingenia , qui rerum cognitionem' cum dicendi elegantia coniungere poisint: & tamen- ex eorum numero noftra tempeftatc,cum in Germania, atep Gallia, tum in Italia pcrmultirepcriuntur:utRomg Flaminius,Iouius,Romulus:Vcncujs,Egnatius,Feli* cia nus, Paulus Manutius: Paxauij,Lazai us,Bafsianus: Florcntiar,PctrusVi<florius:Bononiae,Bocchius,Cor* radus:Fcrarine,Riccius meus : Mediolani, Odfauianus Ferrarius, & Annibal Cruceius: Ticini, Andrcas Camu tius. quem audio, ut commodius ftudijs fuis opera da* r epotat, Luganu in patriam fuam concedere iUtuifle, wfc* ' '.”V t " - ‘ 1*t atip ibi procul a gymnafiorum contentionibus, in quf, bus multos iam annos fummo cum honore u er fatus eft, quiete tranquille^ uiuere decrcuiiTe. QC in alijs ciui tatibus alij,quimagna cum laude rerum fdendam elo^ quentiae copularunt. Tuucro Nizoli, quod fatis ex icnpris tuis apparet, neutrum aftequipotuifti. nam re* rumte prorfus ignarum cfle,-fatis(ut ai bitror)in his Re prehcniionibus meis declaratum eft.ipfaautem loco* do tua, te non tantum impolitum , fcd etiam barbarum cITe damitatinecmirum, cum non folum Boethios, A* puldos , Martianos Capellas , inter politos icriptores habeas, icd apertos etiam iolcecifinos committas» Ridicule Ni^ohum feciffe , quijuarum Obferuationum errata prius defendere conatus eh , quam fciat quid in eis ego repreben * furus fim. Caput X 1 1 1 1» Q Vam uero diligenter, quamcp acute iam ea defen difti,quaefum ego repreheniurus in Obfcruatio* ilibus tuis?Pape,quam longein pofterum mens ifta tua Nizolj,prouidet,atqui ego nefeiebam quenqua exifte re mortalium tam (agacc, tamcplynceis oculis proditii, qui poflet ea multo ante cbipicari atep proipicere , qua: cotra ie aliquis dicere cogitaflet. At tu naturam ici> licet excedis humanam. Fortafle tc dxmon aliquis in Padi ripis apud Brixcllam genuit , dum hoipitalis mac- ter tua peregrinos atqjaduenas humaniisime collige - rct.iraq? nouus natus es in orbe Tireiias . qui licet in iis quae funt ante oculos , uelipfo Tirelia caedor fis, &Cni* hil omnino quod prpiens fit, uideas: afflatu tamen quo* dam(ut ita dicam)propherico,praeuides ea quae contra te £um ego breui tempore fcripturus,eaquc iam omnia lummo cum acumine S>C ingenio defen difti. Quin ut firmior ac ucliementior fic defenfio tua , plurimis in eo loco me conuicijs &maledidhonibus infedhristubie* tc defendere dicis,quae non modo nufquam ego repre» hendi,fed ne reprehendere quidem cogitaui. quo quid leuius , aut potius fiinofius dici poteft Xu defendas, que neqj ego impugno,ncque impugnare cogito, & in me quaecuncp potes maledidfa congeras^potes ne ma/ cis improbitate tuam, 6^ maledicendi libidineoltcnta^ re^Sed audi fatue, ftultitiam tuam. Ego quidein eis Ob feruationib. quas Longolio furripuifti,&: interpretatiu»- culis tuis audtas , fub tuo nomine edidifti , multa errata tiotaui : fed ea dico te nullo modo pode defendere , mu prius ea quf fint,8d quibus ego rationibus reprehendd audiueris. & tunc etiam (ut opinor)multum tibi fudan* dum erit,8£ fortafle te uehementer, quam fcro,poemte^ bit,quodmetuafponte tantis iniunjsprouocaris. Ve^ rum ea feparatim in alio opere tradi are conftitui: quod ores in partes diitribuam. Primum enim oftendam,te nea artem, ne^ ingenium in ordine Obferuationum ii laru adhibuide: deinde rationem acuiam aperiam, qua podet illud opus ita difponi & locupletari, ut loge utm» us 8d facilius latinx lingug fhidiofis euaderet : poltrco* plurimos errores tuos in illis a te adiundiis interpreta» tionibus,annotabo.necg hoc alia de caufa facia , quam* uis tu me hoftiliteriniedieris ,nifi ut ne parum cauti iu* uenes, tccum in eoiHcm errores trahantur* Atcp ut i am gufhim aliquem eius tertiae partis,in qua iiim errata tua notaturus, perripias : tres aut quatuor locos a teperpe* ram interpretatos , huic inferam Capiti : reliquos , qui multo plurimi funt,operi maiori referuabo. Capiamus igitur uocabulum uuIgatifsimum,hoc eft Virtutem : oc uideamus quam ingeniofe, quamcplatine illud uanes,. C uc tu ais') QC permutes, uis enim ea auc tu adiungis , no tam efle interpretationes, quam nariationesttoeabulo* Tum,8tf permutationes: fcd peraerfiones melius appel- lafles.Ponis ergohoc uerbum Virtus: deinde flarim ad iungis,Re<fhis actus. dicohancuariationem efle pcfsi- mam,quac iuuenes in errorem adducat. primo, quia ior tus non eft rectus actus, fed recta animi affectio, uel h am- bitus unde rectae actiones , uel recti actus profici fcun> tur .necp enim recti acfhis iunt ipiaeuirtutes T fed effects uirtutum , ut omnes intelligunt . Itaq? non minus pec- cas , cum dias uirturem efle rectum actum , quam fi diU cieres, architectum efle ipiam domum, aut futorem efle calceum. plurimun>emm differunt efficientes caufie ab ipfis cffe<tis,quamuis uel laus , uel uituperatio ab effe^ ctis dependeacut laudatur architectus , quia pulchram domum extraxit: uitupera tur (utor, quia calceos non habiles pedi confiierit atqj hoc eft quod ait Cicero: Vir. tutis laus in actione confiftit* Deinde, quia loco uirtu- tis nemo rectum actum ponere congruenter poterit». Atcp adeo hoc erratum tuum ea de cauia primo notaui, quia non fla pridem quida adolefcens mihiepiftolam, quam emendarem , obtulittin qua pofucrathuiufinodi locutionem , Eft homo recto actu praeditus . petiui at» eo quid illud fignificarct, quoniam rcuera nonintelli- geb2. ille flarim ait. Idem efl, ac fi dixiflem , Homo uir- tute praeditus, nam idem eft apud Cicerone, Virtus , QC rectus actus. V nde hoc habes?* inquam ego.Ex Obfer- uarionib.inquit,NizoIij, quas omnes accepit a Cicero - ne. Hcec cum ego audiuiflem , QC poftea diligentius in- terpretationes illas tuas confidcraflem , non tantum e- um adolefcentem, ied etiam alios qui me publice prius timqj audiunt,admonui, ne tibi fidem adhiberent, qui quiduis potius, quam Ciceroniano moreloqui doceas* B Sed Sed tamen non ita multo poft alius adolefcens , cffme ucnientem uidiflet» aftanti fodo dixit , Emerge Caput. • quod cum ego audiuiffem,Qyid hoc, inquam, locurio- nis eflrtum ille, Non ne ide eft Emergo , quod aperio? minime, inquam. Atqui, inquit, hocexNizolij Ob Ten- uationibus didici. Alius ctia,cum apudme declamans, reum defenderet, huiuimodi locutione ufus eft: Ad omnia quae contra nos dixit accuiator, Iudiccs , fumma cum cerimonia reipodebo. quam ego locutionem cum iuctmde ridere coepiflem,& aftantes cxibilarct,dixit il- le,Qyid?an non idem eft, fumma cum cerimonia,quod dfligenterftunc etiam magis rifi,pcauicp undeillud ha- beret f atilleftatim protulit Obferuationes tuas, ubi ini ‘ ditftione Diligenter , adiunxifti , Summa cum ceritno- nia. Alius dicebat, Volo cauponari Ciceronis Oratio nes : quem cum reprehenderem , Nori ncidem eft , in- quit. Cauponari, quod emere, quemadmodum ceniet Nizoliusr' Hi funt firu<ftus,quos ex Obferuarionibus tuis iuuenes -percipiunt , ut loqui barbarifsimedifcant. quomodo enim defendere poteris, idem clTe Caupo- nor, quod Emofcum Cauponari fignificet, cauponum more uendere,n5 autem emere : &C tantum femel,quod fciam apud Ciceronem reperiacur, cx Ennio oitatum ? Itarp iamnoftrosadolefcentes omnes hortatus fum,ut uel Obferuationes tuas penitus reijciant,quia loge me- lius dC purius latinas locutiones ex Riccio , & Doleto, quam ex te poflunt haurire:uel fi habere uclint.nunqua incptasillas interpretafionestuasreipiciant,fcd locos tantum a Cicerone citatos confiderent. Ver uni (ut di- xi ) quatuorhsec errata tua tantum exempli grana po- fui:cu u fcxcenta,atcp amplius, mObieniarionilnis tuis cius generis annouriin,que ftilicet tu ia prcedare te de- fendiC* fendiffc arbitraris, qtria mc fycophantS appcllafti,^ re- Lgios e Deos rogafti,uc m e perdat. Om nes enim Anto- pologiac tuae partes egregia illam claufula habent, ut te latis fipcrcp defefum exiftimes, 0 quam plurima in me couiaauomueris:iaquibus , quemadmodum folct in atramento iuo faepia , delitcfcas. Platonem nuf jua a Cicerone uituperari imeq- non fine auElore dixifje Trinitate, quam uocant theologi, in Platonis Dialogis inueni * i , ri. Caput XV. ^ VT Am quod ubi cp Platone indigniisime laceras , improbas , haud meas ede partes exiftimo tibi re- (podere: cum omiies fere QC gra tei QC latini feriptores te ineptiisimum ede rabula aperte clamitent, quoru tefti moniade Platonis excellentia dodiisimus uirBedari- on Primo libro contra Platonis calumniatorem, Trape zuntfum,commemorat.Quod autc ais,a Cicerone non iemper Platone laudari, quia Primo de oratore M. An- tonius dixerit, a Platone ndam nouam quandam dui- tatem, quae a uitae confuetudine, &C duitatum moribus abhorreret : infignemomnino prae te fers impudetiam, uel ignorantiam ;impudentiam primo, fi rem intelligis, &C tame contra ueritatem nugari audes : ignorantia de- inde, fi qua de caufa Platonis duitatem improbet Anto nius, non intelligis. An non aduertis, nihil aliudibi M* Antonium fibi propofuide, nid ut Cradi fcntcnriam improbaretfqui Philo(bphiar,& iuris ciuilis,cgterarum que fcientiarum cognitionem oratori neccdariam ede dixerat.itaq? non tantum Platonis duitatem commenti ciam appellat, fcd etiam fecundo de Oratore, (dentiam iuris duilis ofeitantem QC dormitante iapientiam uocat* Non eft igitur ea Ciceronis lententia, qua ex primo de Oratore dtadi;fcd ipfius M Antonij, uel porius neque *w . .. B z Anto- Antonij : com fecundo de Oratore fateatur ipfeAnto» nius,fe non ex animo, necp ferio corraCraflttm difputaf fe,fed ut eum tanti! refelleret. nam fi ueru eflfet, quod tu ais, modo laudari , modo uituperari Platone a Cicero» ne: quam incoftans eflet ipfeCicero^quam leiris? quam improbus,qui cx eo, de ore(quod aiunt)calidfi QC frigi- dum efflarctfErgo Cicero, qui alibi Platonem philolo» phorum deum, alibi Homeruphiloiophoru, alibi prin» cipem omniu qui unquam aliquid fcripicrunt, alibi in» genij laude longo inteniallo exteris omnibus antccel- Icntemjalibi diuinu,alibi multo etia Ariftotelefupierio» rem appellat: etrm , mqua, quem QC ubic$ QC. femperad» miratur, quem fufpicit , quem in coelum effert, in primo de Oratore tantopere uituperat , quemadmodu tu fin» giSjUtnihil turpius de faiptore, eodemcp Philofopho dici pofsitfNam quod ais ,Platonc propter quaedam» tia,quae tu impudcntiisimenominas,cu honeftenomi» nari non pofsint,mihi placere: pro cacifsim a petulantia tua agnofeo , qui in eis rebus mihi maledicas, a quibus omnes quibus ego notus ium, me longe magis abefle intelligunt,quam tua modeftia S^bcne dicendirationc femper abfuifti : quae quidem uiria nequaqua in Plato- ne fmiie,do<fiiisimus uir Beilario uere copiofccp defen dit. At uero de tribus diuinis perfbms,Patre,filto,3£ fantflo fpiritu,quas in Platonis Dialogis me obferuaflc fcripferam,quod me tam petulanter irrides, non eft mi» rum : cum ab harureru cognitione penitus abhorreas, & ufep eo terrenis rebus inhies,ut ad haec coeleftia dC di uina nefuipicere quidc poisis:no aliter a tep illi,qui diu» 'tius in tenebris uerfati funt, folis luce afpicere nequeut. •Atqui no haec irridebat uir ingeniofifsimus ac prop e di isinus, iOAN.Picvs Mirandulanus , que ego audore ^ , Z' ~ liben» libctifsime fccimis furn. is emmnon unoinToeo docet; Platone eam inDeo perfanarudiftindlione agnouiffe, quam nos Trinitate appellam usiquod loge copiofius perfequitur in libris de Perenni phdofoph ia, do dlifs. evg vbin vs: qui non tantu Platone, jfed etiSfere Pla- tonicos omnes Trinitateagnouiile demonftrat. Dices igitur, hos tales homines illa tua tam pcftilcmi barba- ra qj lingua ridicule atep infulfe theoIogiffarirAude con craloan.Picumosiftud foetidum tuum aperire, quem tam admirabili ingemo finde conflat, ut non in terris na tus,fcd a Deo fidius cile uideretur. aude tot 8d tanta Pia tonicorif tdftimonia refellere,quc Eugubinusin mediu adducit: tuncteuirumfriliceteximiu appellabimus; Konpotwfje Ni^ohum de ingenio &do&rina mea re&c indicare 9 cum ipfe refto iudicio careat . Caput XVI. D E iudicio uero illo ^d deme fecifli , nihil penitus laboro . necp enim eft quod quifqya hac in re tibi fidem adhibeat: cum in alijs rebus iam aperte demon- ilrarim , quantis in erroribus uerferis.Itacp nullo modo fieri poteft, ut de feriptis alienis bene iudices,cuin tuis omni penitus iudicio careas.nam (ut Ethicorum primo docet Ariftoteles)quae quiftp nouit,de ijs uereiudicat, eorum q? aequus eft xftimator. T u uero Nizoli, qua in re uales ? an in grammaticis f in quibus tam pueriliter peccas, ut in frequetes folceciimos incidas, An in orato ria facultate C certe , fi maledicere eilet orare: de reliquo nihil eft in te , quod oratorium dici poisit. An in Dia* ledtica, quam penitus irrides, contemnis , ac pro ni- hilo putas f An in Philofophia,quam noftro tempo- re nulla inueniri cenfesrPIatone enim no aliter, ate^ fus amaracu, penitus refugis, &C abhorres : Ariftotelis aute nulla dicis amplius extare opera, An in Mathematicis, - B | quas 19 ! quas ne pictas quidem (quod aiunt) difciplinasunquf uidifliVAn iniure duili,quodnunquam attigifli? Quid eigofcuius rei te profcflbrem facis r' quem te e fle dice- musdn qua tibi fcientia placcs^audc aliquam proferre* Imo ucro fortafle dices,Ego fum Grammaticus, rhetor, geometres, picto^aliptes, Augur, fchoenobates, medicus, magus. Sdo iftam effc profefsionem tuam : dC quidem alienis femper menfis accubans, ifta profiteris.Qiiidtumrquaetandemiftius tantae doctrinae tuae , fexaginta atep amplius annis qui- bus hactenus uixifti , documenta dediui c' nihil certe a-» liud a te fcriptiim extare uideo, praeter illam farraginem fordidorumuerborum,quam Obieruationibus Lon- golij adiunxifti : bC praeter unam fyllabatim emendica- tam epiftolam,quam illi operi praefixiftiinififortafle uis ea qua: contrame dixifti,intcr egregia opera tua conmi merari.Scd tagien auctoritatem in literis tibi uendicas, & uis de ingenio bC doctrina mea iudidum fecere. Sit ita fene . uerum in hac parte uidc, ut fls conflans , &C ne (quod ubiq? fere foles)uinolentorum more titubes , ac tibi ipfe contradicas. Quid aisffoteris me multa legi fle, (ed pauca intellexi fle: atqj huius rei duas adfungiscau- fcs . primo enim ais id aeddifle , ob ingenij md tardita- tem:deinde etram,quia praeceptores parum bonos ha- buerim.Dc praeceptoribus illud primo tibi rcfpondco, me tales habuiffe , quales multi defiderant , paud aflev quipoflunt,quiadhucomnes uiuunt,& infummohev norc ac precio habentur. & quos tu longe quidem om- nes aetate praecedis, fcd doctrina longo interuallouix praecurrentium terga fpcctare potes . Jn gramaticis atqj rhetoricis , A ngelvm appianvm,&prw wvw cowitem 3 confobrinum meum, habui prg- ccprorcs; 199 ccp fores: de quibus nihil dico amplius, quam quod om nes intclligunt, uiros ncc* doctiores , neq? meliores irf- .! quam inueniri. In Dialcc1:icis,acutilsimurn uiru arvm t em b a t a l e vm habui : fub quo quantum profecc- rim,tu pro redo ipie,nifi plane plumbeus cs,ientire po- tes . In Mathematicis, hierontmvm carda- n v m .hominem celeberrimum, QC non tantum Mathe 1 maticorum , fcd etiam medicorum facile principem : a quo multum etiam Philoiophiae ex familiari confuetu- aine percepi. In naturali Pliiloiophia,cum ah'os nonnul los.tum praecipue vincen t<i vm m a g i v m, quem amplitudinis 8C honoris gratia nomino , Philofo phum noftra tempeftatc celeberrimum. Quin etiam iu- ri duih fub A l C i a t o .Magno tantum operx dedi, quantum facis iit ad bonosautotres intelligendos.&fad orationem pleniprem efficiendam. Vides igitur profe cro,quam inep te, quam cg fine ratione garrias, qui prae- ceptores cos parum idoneos cilcdids, quos uniucrfus pene orbis terrarum admiratur. De ingenio uero meo, quod tardum eile dicis, tantum tibi reipondeo, me mi- hiillud fingere non potuiiTcrfcd quo minus ingenio ua leojiubiidio mihi diligentiam comparaflerqu* quanta Iit, ex uitar meae ratiombus intclligi facile poteft. neque lane unquam mihi ingent) laudem uendica ui; q uam uic- poeta quidam ambitioie dicat, w ' • l f Qyiuclit ingenio cedere, rarus erit. : ’ * Ego uero potius induftriar laude deledor,qua maxime quadam mron ftanua , illudidcra quod miluadimis , paulo noli attrf, buis:aur certe quid Jieas,non adueitis primo en*n me nrdo i.igcmo dicis efcdeinde non ua multo poft ‘ J. ■ dcfubciicm appellas, Nam qua ratione licri poteft, ut qui • *« ' 200 qtri propter ingcni) tarditatem ucrtiffi perfpicere non pofsit,is in difputando ualde ilibtilis (it r' Quid f quod multa mihi adefle concedis, ut magnam in feribedo co* piam, 8£ figurarum uarictatcm : deinde concludis , hate omnia mihi no ingenio qucefita, (cd natura datafquan . tae hoc demum tarditatis SCihiporis^eft^Qyis enim eft, cui natura datum (ir } ut copioie,uaric,figuratecp feribatf quis non intclligit,nos (cribendi rationem non a natu* ra,fed ab arte recipere ? quis non uidet,hoc loco ubi iu* dicium tuum oftentas,tc infigniter ddiraref' quid eft e* nim ingentum,nifi natura ipla hominis , quatenus ho* mo effrCur igitur ais, quae mi hi bona funt, ea non inge nio quxfita,i?d natura efie data f quam ponis inter in* genium QC naturam hominis differentiam ^Fac, ut intel fcga.Sum enim ( ut tu iudicas ) hebeti tardocp ingemo* nefeio quomodo fieri pofsit,ut quis natura ualde fabri* lis fit, & copiofas, & uarius: & idem ingenij tarditate la boret. Qiio d fi forte dixifles,ca qug inmebona effecon cedis, no induftria a mc quazfita,fed natura data , maius, cfle conuicium exiftimaflem : quoniam ( ut fapra dixi)' mc laus induftriac magnopere delecfiat. Nunc ipfetua Iponte mihiinduftria concedis, cum ais me multa pcrlc gifle.tribuisetiamnaturamcopioiafn,8^ uaria, QC fabri- I em: unum tantum adimis ingemum.Hoc profccff o mu bi monftri fimile uidctur.ut fi quis dicat, aliquem habe re quidem fenfum oculorum acerrimum, fed nihil p eni tus uidere.ficuti enim uifas effccftus eft oculi bene coti ftituti,ita etiam ingenium naturae conftitutione ftquf* tur.utmala natura malum pariat ingenium , bona bo* num.unde fit, ut apud bonos aucftores nulla pene fit in* ter ingenium 'V naturam hominis differentiarut Tciei» tiusdta ut iiucniiim cfthonuaumilabore procliucad ■ - - - " v. libidinem* 'iii Iibidinem.Et Cicero primo de Officrfs,cum inter tiomf nes maximam naturara difsimilitudine efle docuiffet, ita poftea conc!udit,Suum igitur quifcp nofcatingenifiL Vbi nulla omnino facit internatura &C ingenium diffe- rentiam.& primo d^c Oratore Crafius oftedit , naturam atc^ ingenium peneide ede, quando ait: Sic igitur fen» tio,naturaprimum atcfc ingenii! ad dicendu uim afferre maxima. Et paulo poftait, icriptoribus artis non ratio- nem dicendi QC uiam,ied naturam defuifle . nam &C ani» mi 2xf ingenij, inquit,celeres quidam motus eile debet, qui ad cogitandu acuti, 8C ad explicandum omadumqj fint uberes.Dedarat igitur, quid natura: nomine intelli gat:ubimdes,ingeniufiibnaturaconcineri. eft enim ni tura generalius nomen, QC ad plura pertines,qiiam inge niu m: fed qu oties adhbmine refertur,uel potius ad ho- minis' animu , iemper idem eft natura quod ingenium: ut pro Archia Cicero:Etia illud adiungo, lacpius ad lau dem atcp uirtute natura fine docftrina,quam fine natura ualuifle docftrinam. At® ide ego contendo, cum adha- turam eximiam atcg illuftre accefleritratio qufda cofor matiora dotftrina:, tu illud nefcio quid praeclara ac lin- gulare ibi ere exiftcreJn Bruto : Atcp hic a magiftris pa rum inftiturus,natura habuit admirabilem ad dicendi?, induihiam non ium expertus . Qyod optime conuenit cum co quod pro Carlio dixit : Atra in eo ingeniu cius elucere uidebatis: quod fepe etiamfi induftria no alitur, ualet tame ipfiim fiiis uiribus.Qiiin Horatius hoc aper<» tifsimedemonftrathisuerfibusr •' Natura fieret laudabile carmen, an arte, Qyaditum eftrcgonecftudium fine diuitctiena, Nec rude quid profituidcoingeniumraltcrius fic Altera pofeit opemres 6C comurat amice. C Sed Sed quid exeplis optis cft , cu te ttio ipQas gladio fflgtr- lare pofsim. y quid ais uir coftatifsimefnatura mihi adek fe uaria, &C fubtile:& copioiam non negas:fed ais tardo me cfle ingenio. Quid auteeft inter natura hominis, 8C ingeniu, diffcreti£?nihil prorfus.Quo audorefmalo qui de,fed ad hac rem probanda latis idoneo, Mario Nizo* lio Brixdlefijin magno iUouolumine fuaru Obferua* tionu:qui inuocabulo Ingenirj interpretado , ftatim na tura adiugit: 5C in uocabulo Naturf , addit ingeniu. An non ita cifrommno.poteft enim,quicucp uolucrit, tuas illas interpretationes uidere. O' miru ingeniu , iudi* citi, Niroli, tuO , quod per totum ut ais orbem ladnurq circumferatur, 5C quod ena pofteri fufpiciat.dicet enim aliquando minores, a Nizolio fadlum dleiudicium de . Maioragio, quod is quidem eflet natura uarius, copio* ius,8( fubtiliSjfed tamen ingenij tarditate laboraret. Pa |>at,quam acre, quam acutum , quam exquifitum iudi* ciumrEquidem maiorem in modum admiror, quod il* li iapientiftimi uiri Veneti, apud quos habitas, cu te tan to iudicio pollere uideant,non te ftatim arripiant,et De cemuirorum caput cfleiubeant: aut uniuerfo concilio iuo praeficiant, Ducemcp creent, quo bina pofsis in co* rjjm admimftranda Republica, pro tuo lingulari i udi* cio, fufrragia ferre. Sed his omifeiSjqtrocfnam ego de te Yudiciumfaciam NizoltfNullu certe aliud, quam quod omnes intelligerefacile pofluntiteuelignoratiarcninv ucl inuidia,uel malignitate, uel arrogantia , ucl cratis uf tio:uel(quod uerius cft) his omnibus dc caufis ita defi* pere ,ut ncc quid fcribas,nec ad quos, nec qua dc caufa, nec quo modo , ncc deniq? quibus rationibus , quibus ucrbis,aut quo ordine, confideres. io* M* ANTONII MAIOftAGir RECVS ATIO OMNIVM EORVJH, qu* Ni^olius in Decifionibus eius, tanquam. maU pofita^notanit . mmr v M iam foperfores duos Reprehenfiohff | f | fibros ab (olui flem , allatae iiint ad metuo nomine nefeio quae Defenfiones a te con , feriptae, cotra Coelij Calcagmni Diiquiil* tiones in Offida Ciceronis , in quibus me etiam oblique laceras , quod quibufdam in locis non faris in Dedfionibus mris Cicerone defendifle tibiui* dear. Qyoinopufculo tuo licet non tam rabioius fis, quam in Antapologia fueras , credo , quia totum in ca uirus tuum effuderas -• fummam tamen improbitatem &C imptjdnrtfam 6Tfendis:uel quod in me falfa crimina confingis,& aperte mentiris, ut oftendam-.uel quod ra* tiones meas arripis, eas, quia tu nullas excogitare no uas potuifti,uerbis tuis uefamphficas , ucl conahisrde- inde illis, tanquam fi tuae ellent, uteris : 8 i cum eadem omnino dicas, qua: a me prius dida fuerant, ambitiofe tamen ea tanquam noua inuenta tua profers: ut tanqua cornix illa Aeiopica, furriuis indutus plumis , inter pa* uoncSjfi fieri potcft,conumereris,8£ aliquid tande iape reuideare. Sed ego iamiam alienas tibi plumas detra* ham, utfurriuo denudatus ornatu , nigerrimo corpore tuo riium literatis omnibus condtcs. Interim dic rrrihf noue patrone, fic enim teipium appellas, cum tamc iam peneranddus fisrquantu temporis cft,cum Ccclij Cal* cagnini Difquifiriones in lucem ucneruntr* Equidem uideo iam decimum annum efle tranfadum . Quid in> tercafcafri bone patrone?* cur iianc maculam tandiu in C 2 . Cicero* Ciceroniana 'nomine inueterare paflus es f cor Calca- giiino uiucnte,non cotra illum certamen fufcepifttfcur cxpcdafti , ut ego pene adolefcens in medium prodi- rem, &C Ciceronis caufam defenderem t Non te pudet, ueteranu hominem, 8C Calcagnini ipfius uel aequalem, uel fortalTe aliquot cuam annis natu maiorem, eo uiuen te nihil unqua aufum contra illu dicere: poft dus morte expedafle,ut ego iuuenili aetate quodimodo cxultas, - tuendu Cicerone fufeiperem^quid interim fadebas pa q onc magne ? cur trepidabas t cur extimefeebas f cur latebras, quib.te occultare polles, inueftigabas f cur no eam cauiam tam dluftrc,tam graue,tamhonefta defen- dedi Ciceronis fufcipTebasr' Ergo tancjfj e ipccula,iacen tem,& oppreflum calunfjs,&T quafi cceno deformatum Cicerone contemplabaris, neq? te rd indignitas moue- bat,necp contra calumniatore dus , os aperire audebas, fed expedabas, ut eu aliquis erigeret , atep expurgaret: ixt poftea tu accurrens impudentilsime clamares, a te eredum 8C expurgatum fu iffe^ Verum hocinerria: tuae condonemus, timiditari atq* ignauiac tribuamus. Quid poftea quam Deciiiones meas uidifti , cur non ftatun,li Ce Ciceronis caufa mouebat , ea qua: non a me rede de- fenia intdligebas , iterum defendifti C cur poft annos quincp atq? amplius , ex quoin lucem JDeciliones meae uenerunt, nunc tandem cum nibus conclufiunculis it% medium prodis, quibus fcilicet non tantum Calcagm- num Ciceronis accufatorem,fcd me cuam eius defenfo rem inuadasrAn non omnes intclligcre pofunr,te non Ciceronis caufa motum, fed ftudio mihi maledicendi prouindam iftam fufcepiflef nam fi te Ciceronis digni- tas mouiflet, certe uiuentc Calcagnino, caufam eius e- gillb:aut fi uiuetem Ciceronis aduerfariu (qua: tua igr nauia nauia cft , aggredi no audebas, eo mortuo lhtim Cice- tonem defendifles. Quod (itum etiam defenfionem ig norabas,poftquam inDeriGonibus meis ego tibi uiam aperuiflem, illam ingreflus, id quod ais me praeftare n5 potuifle,tu ipfe pr sititi des. fc d horum nihil non modo non fecifti , fed ne facere quidem cogitafti . Nunc ucro. poftquam tua iponte mihi faefiuses inimicus , tandem, te nouum Ciceronis patronum finxifti , quo pofles im- pudentius QC licentius in me debacchari. V erum cito, tarde ueneris ad fcribendum.uideamus,quid decem an nis pro Cicerone contra Calcagmnum , dC quid quincp annis contra me commentatus fueris. Recufatio Defenfionis» A C primo quidem e uigintiquincp CalcagniniDif quiGtionibus,undeam tantum examinandas fuC opia, ita qj rn nrdiy, a me quatuordecim inDecifionib* meis re<fte fuifte refittatas . praeterea ex illis Vndedtn quas fufcepifti,Sexta a me recfte defenfam ais.hgc enim funtuerbatua: Maior agius aduerfus hanc difquifitio- nem omnia recde dixit . in quinq? poftremis nihil addis ad rationes meas, quod omnes uidere facile poftunt. quo fir, ut ego uiginti Cakagnini Difquifiriones te au- ctore dC praedicatore recde refutarim, & irt cis faris Cicc ronem defenderim . Qyod cum ita fit , in Quinqj tantu primis, nefeio quid a mc,tuicilicet nou.us Ciceronis pa- tronusjdiflenure uideris:non quod id, in quo didentis, ad Ciceronis defenfionem aliquid attineat, fed quod tuam mihi maledicedi libidinem occul tam habere non potes. V erum hocquam imperite , quacp, inepte facias, uideamus. ImprobaratinfcriptioneJDe Officrjs Calca- gninus:& melius De Officio , poGeillud opus inferibi dixerat, contra ego multis rationibus , malefcntire Cal- C i cagninum 20 ^ «agninum docui, longecp pleniorem & meliorem. De Omcijsjinfcr/ptione cflTe,quani,DeOffido, declara iri. Tu nouus quidam patronus ( ut teipfum appellas ) ad hanc caufam ita aggrederis , ut lmtioftatim praeuarica* tor improbifsimus efle uidearis.nam Calcagnini fen* tentiam contra Ciceronem mulris quidem , led ineptis rationibus probare contendisiidcp non alia de caufa fa* ds,nifi ut meam impugncs.Hoc nimirum cft.quod pro Ciceronis defenfionc toto decennio tandem excogita* re potuifti , recfiifsime icilicct potuifle Ciceronem De OiFicio/uum opus inferibere, per figuram, quarfi gram matici Syuccdocji en uocant, in quafingularis nume- rus pro plurali ponaTurfSc hoc ais neque a Calcagnino, neque a me fuifleintelleftum. harc eft totius primica* pitis tui fumma,in quo fine ratione tot nugas , quar ni* hil ad propofitum faciunt, cogefsiftl, ut nemo (incriiir pofsit eas legere. Qyid enim facit ad Ciceronis defen* iionem contra Calcagninum, quod apud Ariftotelem unus pifeisponatur pro omnibus pifeibus^aut tina apis pro omnibus apibus f quid ad inferiptionem librorum de OfficrjSjfadt lex illa duodedm tabuIaru:T utor cum- pupillorum matre ne habitato^aut quid illud Euclidis» 1 Triagulum habet tres angulos aequales duobus rec^isf* multate hufu(inodi,quat ideo ccxULegiii» , ut pueritfrer re multa fcire oftentarcs.nori quod ea fufccptam a te cau- fzm adiuuarepofleintclligeres.haec enim certe non Cl ccronis inferiprionem defendunt, fed fi quid ad rem fa* ciunt,CalcagniniDifquifitione corroborant. MirificCf uero dcfenfore,quirariones adueriarij firiquibufcunqi poteft: argumentis coiirmet.Dic enim>quarib,mihi no- ue patrone, quid artulifti noui in hac prima Difquifitio ne, quo Cicerone dcfenderesfprofer uau aliquoducr- bum: ^ 'Uff bum: & telonge diligcfttior<ftn,quam £go fu^nrrt, faci- le conceda. Sed non potes, nam quar tu tanto tempore excogitafti,omniaproCalcagnino faciunt: quarucri» duo fbla pro Ciceronis inicriptionc prorulifti,ambo mi hi furripuifti. Locus enim lllc-ad Atticu, ubi ait Cicero, inferiptione De Officijs, efle pleniore, a me citatus c(t; tu uero tanqua tuum profers. eam aure ratione qua con dudis,IongemcliusI)eOffidjs , quam De Officio, o- pus inicribi,non ne tota mihi fuffuratus esfquod ur om nes aperte uidere poisfnt, primo uerba mea pona, dein- de tua. Sic enim ego;Namli de arte aliqua fpeciatim rm claret, aut de aliquo ordine,mehusfortalle De Officio, fij De Officijs mfaipfiiiec.ut , De Cofulis Officio , Dc Pretoris Officio, atc$ ita de reliquis. Sed cum omne ar- cem, omne etate,pm<»e ordine, omne deniqj genus ho- m/nu ms nbris^coprclicndcrit, & offici j fui fingulos ad- monuerit, necefle fuit*ut fi latine loqqi uolcbat,De Of> ficijs,no,De Officio tifuklapponeret.H^c ego,ru uero ita: Cicero de Officijs generaliter tracffaturus,infcnptio ne generali ufus eft . quod fi dc officijs tantu unius ordi * nis.uel generis perfbnaru fcnbere uoluiffet,ufitatius for tafsis infcripfiflet,exempli grana De Offieid patris, De Officio principis.ficenim iurifc6fulti,DeOfficio Coiii hSjDeOfficip Pictoris, Dc Ofticio Piaefidisinfcribut, Potcffne furtu aliquod mamfcftius deprehcdifno opi» nor.Quid ergo f' habes’ne aliquid aliud pro Ciccronei* ne unii quideuerbil. Ergo meis rationibus Ciceronem defendis , tuis impugnas. Venio enim nunc ad illam prarclaram Synecdochen tuam, quam ais a me nun- quam intellegam : in qua parte quamuis multa uerbo- tum millia profundas, tamen plura pene funt errata, qnam uerba. Nam illud primum ubi oppono , te maxi- im e m ifta fynecdoche tua dedpi, quae nequaquam tam late patet, ut tu exiftimas.ut enim fit ea fynecdoche, qua ufus eft Virgilius , cum dixit , Hoitis habet muros: LiuiuSjCum dixit,Romanus pugnando ui (flor: non tamen concedam , etiam efle fynecdochen , cum ita d i* cimus : Exanimalibus alia fimt terreftria, ut homo, e- quus:alia aquatilia,ut pifeis, rana: alia uolucria,ut aqui- lajCygnus . his enim exemplis nomine ipeciei Ungula- ria uniuerfa declarantur, quae fub ea ipecie continentur: non autem figurate lingularis numerus pro plurali po- nitur, ut tu ibmniafti. Nam fpecies ide fignincat , quod ©rfmft (TfigliTaffa * cpMeiub ea continentur. Vnderetfle Porphyrius ita dixit:Speciei communione ac focietate unum effidtur exmultis:8£finguIorumnatura, exuna &C communire multaefiuntut enim res fingulae 8Cprf- uatac diuidendi,fic quod commune eft, uim habet com prehendendi, efficiendi^ unum . quare ipedes idem, quod omnia lingularia fimul colIe<fta,fignificat: utidc eft homo quatenus ad naturam attinet , quod homines omnes:idem equus, quod equiiidem Ico, quod leones* ipia enim ipedes in fingularibus iliis fundata eft , QC ab eis in hoc tantum differt , quod ipia ipedes aeterna eft, & perpetuo conieruatur , lingularia uero cotinenter QC oriuntur QC intercimt: ut exerrfpTi pofi centum abhinc annos erit homo , 8C tamen nulli forcaflehomi- nes erunt eorum qui hodie uiuunt. iduabitur ergo fipe- des , lingularia fiueindiuidua peribunt. Itacp maxime ridiculus QC ineptus es, qui putes unum hominem po- ni pro omnibus hominibus,per figura iynecdochen: ut cum didt AriftoteleSjCiuilisgeneris eft homo, apis, ueipa, formica, grus, putes eum figurateloqui,& unum hominem pro omnibus hominibus, unam apem pro omnibus. I 209 omnibus apibus ufitf pare . Quod fi Philofbphu unquj , picftum(quodaiunt)uidifles,autfialiquampotiusdia- leclicnc partem , quam maledrcedi artem difcere uoluif^- fes.non tantopere fane dei ira res :8£ quato in errore uer- feris, aperte cognofceres. Longe enim melius, QC magis proprie in rebus omnibus fperics ufurpamus , quam ipfa fingularia. Voco autem ego fingularia , non nomi-» na fingularis numeri, quale eft poeta,dominus:fed quae fub fpecie continentur, dC Graecis «Ttyut, a noftris indi-» uidua uocanturrutequus commune uocabulum eft, 5C fpecies dicituriequi uero in plurali numero, non eft fpe cies,uerum fingularia fignincat, ut hunc equum, illuni equum , in quibus fundatur fpecies . quare cu dico ho- m o,uei apis, uer equus, uel aliquid huiufmodi, rem fta- bilem. &Taeternamdico, quae nunquam intereat: cum au tem dico homines, uel apes, uel equi, tunc rem fragilem 8C caducam £ i mortalem denoto , quae longo tempore eflenon pofsit. quoniam ( utanteadixi) pofteentu an- nos nulli homines , uel apes, uel equi erunt, eorum qui nunc fimt:fi£ tame erit homo, QC apis, 8C equusrhoc eft, erit eadem fpecies hominis, apis, QC equi, quae etiam nunc eft. necp ipfa fpecies immutabitur, licetalia fucce- dant fingularia. Sed peto a te, qiii putas unum poni pro multis, utrum exiftimes aliquidinterefle, fi quis di- cat , homo, S C ifte homo r* uel fi hocpropter ingenij tui tarditatem non intelligis , declara mihi illud Ciceronis in Pifbnem,quoniam tam magnus es Ciceronis obfer- uator:Nam tu, inquit, cum Qu^ftoresfa<fhis,eriam qui te nuquam uiderant, tamen illum honore nomini man* dabant tuo. Aedilises fa<ftiis:Pifbeftapop. Rom. fa- us , non ifte Pifo. praetura item maioribus delata eft tuis* noti erant illi mortui, te uiuum nandum noucrat. i*». D- quif- «IO quffcg. Quid cft, qtrod ait Cicero , Piibeft a pop.Ronw fa cfKis, non iftc Pifo^nonne cum ait, Pifo , declarat no» biliTsimam Piionum familiam r' in qua multi uiriprx- ftantifsimi fuerant , unde manebat eius familiae nomen gloria: beet ille Pilo, quem infectabatur Cicero, dege neradet a maioribus fuis. Pifo igitur quandam habet (peciei fimilitudinem,quialongi(simo tempore durare poteft ea familia: cum interim Pifbncs nulli hominis ac» tatemtranfirepoisint.an dices hocloco Ciceronem u- fum fuifleSynecdoche,& figurate Iocutumr quam im- peritus edes, fi hoc faceres^quis enim non uidet,hoc lo co Pifbherh,ribn unum abquenre Piionum familia, ied ipfam familiam umuerfam fignificarer' Quod ipie Cice ro dare oftcndit,cum ait : Praetura item maioribus dela ta eft tuis, noti erant illi mortui. Manebat enim Piib , li- cet Piiones edent mortui ificuri manet homo , licet ho- mines fuperioris aetatis mortui fint. Quid opu? igi- tur fuit tot nugis ad confirmandam iftam iynecdochen tuam, &C in exemplis afferendis >8C in Iegibusfancien- dis , &C in definirionibus reddendis , &C in fdentijs tra- dendis , & in faciendis infdiptionibus librorum r' cum in nullis his rebus unquam locum habeat Synecdoche, nam hcc omnia ucl per fpedes fieri folent,fi utamur fin gulari numero, fine demonftrafTTTaTloraTtierpcrfingu- iaria formarum , fi plurali numero utamur.T u uero uis nos figurate loqui, quoties fingulari numero utimur: proprie autem & rete, quoties plurab. uide,quantum a ueiitate,cua diferepetoratio. Nos enim ipia ratio docet, fpedes tantum ipias uereS^ proprie femper ede: indiuidua uero non proprie , nccp ucre unquam ede. Quare quoties aliquid fpeciatim appellamus, tunema- xime proprie loquimur: non autem figurate, quemad- modum \ 211 modum tuuaririnaris.quories aute plurali numero for- marum urimur, tunc improprie loqui uidemur.Itaqj ra- rifsime uidebis bonos audtores aut in exemplis afferen- dis, quae naturam aliquam denotent, aut in definitio- nibus reddendis, aut in icientijs tradendis,aut denicp a- lijs in rebus, formarum nomina pluraliter ufurpare:niii eos inuitetaliqua iermonis elegantia, quae magis aures demulcere pofle uideatur , ii a proprietate loquendi diiceiierit. Q^iamobrem illud tuum pingue penitus &C craflum eft, quod ais Ciceronem , cum primo deln- uentione dixit,Genus eft, quod plures ampleiftitur partes, ut animal: potuifle redie diccre,ut animalia, quis enim unquam dixit, animalia eile genus Hannon ad» uertisgenus unam tantum norionem iignificare,quae formarum ommum-ibbeo contentarum naturam com plctf atur rquae quidem notio fempereft in lingulari, non autem in plurali : ut fcilicet animal notionem gene ralemfignificet, animalia uero diftrahant illam norio- nem» dC uel ad ipecies , uel ad fingularia transferant, ut enim terra elementum quidem eft, ied terrae non iimt elementum, uerum elementi partes: ita animal genus eft, animalia uero non genus, ied generis formae ieu ipecies : quod uel puero perfpicuum eft. Mirifica uero uis & potcftas eft iftius tuar Synecdoches , quam fcien- trjs omnibus mifcere contendis , &C qua conaris dialem diicorum &C philoibphorum uniuciialia tollereicredo, quia nunquam ea potueris intelligere.nam ii uerum quod ais , nulla fere definitio propria eflet , ied o- mnes figuratae : quoniam frcquenriisimadd quaii per- petua confuetudo eft , ut in definitionibus aisignan» dis fingulari numero utamur. neque enim homines, ted hominem definimus ; neque animalia , ied animal: Da net£ xn ncqt punda/ed pundum.atcp ita de reliquis ; quod in Dedfionil3Uscopiofcdeclaraui.Scdhecutimpeririaitt tuam offenderem, difputare uolui. Nam illud etiam quod ais, propriam locutionem femper plenius expri- mere fignificationem,quamfiguratam,omnino falfum cft,8C imperite didum: cum pluribus in locis aliter Ci- cero fentiat,&: figuratam locutionem maxime excelle- re dicat, ate^ animos huc atep illuc mouere : quia maxi- me fentetias illuminet, 8C re pene oculis fubij dat: quod etiam Quintilianus affirmat. Nuncadinfcriprionem, De Ofticijs,uenio:in qua tu contra me 8C Ciceronem, cum Galcagntno ientiens , ais potuifle rcdifsime Cice- ronem,De Officio,dicere. At ego iterum dico , falfum hoc effe omnino, cum id tu nulla ratione probare poC* fis: nifi quod tua illafynecdoche,tanquam Delphico gladio, pafsim uteris, nam ff inferiptio De Oftigijs , ple- nior QC melior eft,ut ipfe Cicero fentit,nec tu negare au desrcerte inferiptio De Officio, effet &C inanior,^ dete rior , necp fynecdoche tua poffet illa excufare. V erum ut hoc apertius intelligatur,& declaretur , qua de caufa librorum inferiptiones modo fingulariter, modo plura liter efferantur: dico illud a bonis audoribus fi i Graecis SL Latinis feruari folere, ut quoties de natura alicuius rei, quae una idea ieulpecie comprdiemf* pofefr , uerba faduri funt,infcriptionem fingularinumero ponant: ut Ariftoteles,de Anima, de Ccclo,de Memoria, de Sen- fii, de Somno, de Generatione : Cicero, de Fato, de Di- uiaatione,de Vniuerfitate, de Amicitia, deSenedute: Plutarchus,de Mufica,de Tranquillitate animi, de For tuna : Seneca , de Beneficentia , de Ira , de Paupertate* hoc autem ideo fit, quoniam ea quae tradantur, aut u- nicafunt,ut caelum, uuiuerfitas; aut tantum indiuidua fiib fc continent, ut hunc fenfum,hoc fetum, hanc ami- daam . quare in his non rede plurali numero inferf- ptionem fecere poilumus . neque enim quis ufitate li- brum inferiberet de Fatis, aut de Amicitijs. Qiioties autem generaliter de rebus,quae non poisint una ipede comprchendijUerba fedunt,tunc plurali numero inferi ptionem apponunt : ut Ariftoteles Phyficorum , Ethi- corum, Politicorum : Cicero de Finibus, de Officijs,dc LcgibusiPlutarchus dePIadtis Philofophorum, Ama toriac narrariones , de Claris mulieribus; Seneca Natu- ralium Qyacftionum , de Moribus, de Remcdtjs For- tuitorum. atque hoc ideo feciunt, quia licet pluralis nu- merus generalia nomina diftrahat , non tamen ad indi- uidua,quae propter infinitatem icientiacomprchendi non pofiunt,di ftradio *Ha deicenditricd in formis ipfis conftftrt.uf exempli gratia , apud Ciceronem de Offi'. rijs,eftaliquod officium, quod ad iuftidam pertinet^ quae irirtutis eft fpedes ; aliud , quod ad fortitudinem, quaritidem eft fpedes uirtutis. quod fi deuna tantum tiirtutis ipecie tranaretur, no rede plurali numero pofe fet opus inferibi . quis enim titulum ferat , De Iuftidjs, aut De Prudenrijs f cum interim rede pofsimus inicri- bere, DeVirtutibus : quiaialicctuirtus ad plurcs ipe- cies referri folct.Hac igitur ratione Cicero , cum gene- raliter de omni offidorum ipecie tra daturus eflet,quat nequaquam una forma comprehendi pofllxnt: quafi necefsitate coadus , pluralem inferiptionem appofuit* Sunt praeterea res quaedam, quae quodammodo fubu- nafpecie continentur, quodammodo non continen- turide quibus cum tradamus , in utrolibet numero fa- cere inferiptionem poflumusrut, uirtus quatenus ad Jionelhtcra refertur, dC ad bene umendum , unam tan- v D j tum 214 tum formam feufpcdem habet: quatenus autem figif- larim cius formae fegregant,& a iuftitiafortitudo,a pru dentia teperantia dimnguitur, n5 unam habet ratione, quo fit, ut ucl de Virtute, uelDe Virtutibus pofcimu» inicriptionem facere.Ita Cicero de Inucntione libros in. (cripfit, quoniam ad unam eloquentiae formam perti- nent. quod fi quis diucrfcs argumentationum (pede» confideret, poterit edam deinuentionibus inferibere: quemadmodum Hermogenes fedt. Idem dicendum eft de Platonis libris deRepublica. quatenus enim ge- neraliter de omni ftatu Reipub . quodammodo loqui uidentur, plurali numero inferibuntur . quatenus autem unam ipfc Plato Rerpub.formam conitituit, 8C qualis e fle debeat oftendit,fingulari numero potius in- lcnbi debent. Quanquam ( ut uere fatear) mihi fufpc- dius eft: ille titulus -n»AiTei£v, 6C potius 7n5A/T«ow*infingu lari numer o inferibi debere exiftimo: primo , quia ratio idpofccre uidetur, cum unam tatum Reipub. formam» nonplures eisin libris Plato conftituat: deinde, quia uidcopafsim apud audlores &C graecos&latinos eam infcriptionemlWularinumero dtari. Proclus enim (ut etiam tu notam)finguIari femper numero ttoAit«oui titat,& Diogenes Laertius *nBArr«ai#,8 irfti «T/ko u* appel- lat. Cfcero uero primo deDiu*nat*®»«tVfdt, inquit* quid Socrates in Platonis Politia loquatur. & in fecun- do eiufdcm operis : Quod Platonis Politiam nuper a- pud me mures corroferut.quem etiam imitatus ipfe Ci- cero,fuos libros de Repub infcripfit :& Marfihus Fici- nus, Platonis interpres, in couerfione (ua ritulu huc ap- pofiiit, De Repub. ucl de Iufto. Quod fi quis uelit plu- ralem inferiptionem tueri, poterit ea ratione, quam f\u pra poffii* Sediftam ueftram De officio iuferipeionem, : - ' nemo* nerfio nifi imperifiTsime tueri potcft.nccpeniiminqtiJ generaliter officia ad unam fpeciem omnia referentur* nam aliqua ad honeftatem, aliqua ad utilitatem f aliqua ad iucunditatem,aliqua fimul ad haec omnia, fed diuer* (a ratione, referuntur . praeterea ad artates , ad magiftra* tus, ad artes, ad omnes denicp aeffiones officia pertinet* quae quis non uidet, una forma nequaquam compre* hendipoflc f Quare concludo, teplane defipcrc,qui di cas potuifle retffifsime Ciceronem de Officio fuum o* pus inferibere , per tropum feu figuram fynecdochen: cum nulla rado patiatur, utres tam uariae, tamqj diuer* iae quae traduntur in libris de Officijs, tam in anguftum contrahantur, ut per unum officium omnia, cuiuslibet generis officia intelligantur. : RetUjtrrofecund* D efenftonh. I N fecunda uero jDifquifitione, adeo te prarftatem at* que admirabilem patronum praeflitifti, ut fi quid be* ne dixifti.partim ex duabus Dccifionibus meis ,fecun* da, &C uigefiima prima collegeris.partim Iacobo Grifo Io, qui poft me in Calcagninum fcripfit, fiirripueris: quae uero peruerfe pcfsimeqj fcripfifli,ea tu fblus exco- gitaris, mfi forte quia uerba mutare conatus es , ne fur* tum tuum deprehenderetur, ideo te plagiarij nomen fubterfugere polle fperes : aut quoniam ex^duobus cx* cmplis , quae ad confirmandas noftras in Calcagni* num rationes attulifti, alterum a medicis , alterum a iurifconfultis fumpfifti,putes idcirco te docfiifsimum hominem exiftimari debere ; aut denique, quia plu* cima contra me impudentifrime mentitus es, ideo te ftrenuum dC ualentem efle diiputatorem credas. Qyid ergo:' arguebat Ciceronem Calcagmnus,quod offi* dum fe definituram polii citus, id nonprsftitifiet.cgo . primus 116 prfmiTJ/iTm adhuc eflem adolefces , Ciceronis caufam firfccpi,copiofecp docui, nihil a Cicerone pretermiflum ud quod ad generale officium definiendum pertineret, nel ad officij partes, hoc effiad perfetff um 6C medium of ficium. Nam cum multae definitiones per diuifionem fi ant , &C praefertim eorum nominum quae funt ambiguae fignificationis:docui, Ciceronem ibi definifle generale officium , ubi ait: Omnis de officio duplex cft quaeftio* cum autem propria definiriorei naturam explicet quid fit, dixi a Cicerone partes officij proprie fuifle definitas, u biait:Atc# cafi c definiunt , ut retfium quod fit, id per* fe<ffiim eflc OflrCftTmd«&riannrnedium autem officium ideffie dicunt, quod cur faefium fit , ratio probabilis red* di pofsit . Super quibus Ciceronis definitionibus adeo multa difputaui ,ut apertifsime offenderim , pra?ftitifle_ Ciceronem quod pollicitus fuerat. Scripfit deinde in Calcagninum iacobvs grifolv s, qui, quod ad definitiones partium officij, mecum fentit : quod ad officij generalis definitionem, ait ideo practermiflam a Cicerone, eo quod uocabulum officij fitanalbgum, hoc eft(ut ego dixeram) ambiguae fignincarionis:atcp ideo • per genus fuum definiri non pofsit. addit etiam illud, quod ei tu iiirripuifti : nufqua m Ciceronem pollicitum fuifle definitionem offici) c;cnefafis,icd cius ac quo difi- putaturus erat, hoc eft, officij medij : quod edam praefti titEgo uero docui, & generale officium eo modo defii nitum a Cicerone, quo definiripoteft, hoceftper diui* fionem , 6C partes officij generalis proprie fuirfe defini* tas. Itacn in hanc fentenriam multa pro Cicerone & d. me, QC a Grifolo difputantur, ut non opus effiet te no* uam iftam,uel potius iam putidam defenfionem tuant inmcdiu profcrrcinifi tam importunus efies, ut omnia * , ridiculis». .. »7 ridiculis &C ab fordis (criptis tuis cotaminarcucIis.Nafll quam inepta eft,quamcpabforda illa defenlio tuarcun» enim Calcagninus dixiflet,in definitione perfecfh' dC medij officij pnetermiflum efle genus a Cicerone, qui* dixit, Medium officium, id efle dicunt , quod cur fettu iit, ratio probabilis reddi poteft: tu mirifice patrone re* (pondes, officium efle tanquam phlegmone, dC ado* ptio,quod pofsit fine genere definiri Sed dic mihi, quid habet fimile phlegmone 8 i adoptio, cum officio^quo* Juam, inquis, phlegmone nonnunquam commune ora nium ablcefluum nomen eft, nonnunquam proprium illius tantum, qui e (anguine gignitur : ita adoptio ali- quando generalis eft, aliquando tantum ad filios farnis lias pertinetEuge uir eradite, pulchre, bene, rede.H/s eni m exem pli sfim^wn dotfrinae uenaris ; non quod ad prqpOTTtum ea qufcquam facere intelligas . necp enim officiu eft aliqua (pecies, quae generis nomen obtineat, ut tu penitus infulfe opinaris : fcduel eft genus, quod in perfectum & medium offirium,ficut animat in ratio* nale 6>C irrationale animal diuiditur,ut hae fint officij dif ferentiar, &C tanauam (pedes quaedam , quemadmodu ego docui: uel eft analogum nomen, ut Grifolus cenfet* * tc P utrocp modo necp t* vtdAj ytu. committetur,fi adda^ tur genus in definitione: nec^mt imminuta defini tio 3 G genus fubticeatur, 5C pro nomine tantum defignetur. Haec eft uerifsima Ciceronis defenfio.Tu uero phle* grnonas tuas, 8Cadoptiones, cum reh'quisinfulfif$imfs nugis, redepofes faliamentarijs committere: cum pra> fertim paulo poft uel imprudentia du<ftus,uel necefsita feuci itatis ipfius coacfius , in meam (en tentiam aperte -delabaris, 6C fatearis, officium de perfecfio &medio ok 'fedo,tanqua genus de fonnis (uis,dicfi Nam ad altera ** B Calca^ CakagtiiflJ aecufatiohem, qui dixerat definitione per, fedti offici] medio accommodari polle, & contra mo. dij perfedto , ita refpondes , ut omnia pene mihi furrk . pias . dia enim diftindtio , unde tota defenfio tua pen* det, tota mea cftiacffionum , fiue officiorum aliqua effe, quorum ratio ucra & redi a reddi polsit: aliqua, quorii tantum probabilis. Qjiod autem hoc uerum fit,uideat omnes qui uolut, quid uigeffma prima Decifioneme* dixerim. Non fufficit, inquam, aa perfedtionem , utnu tio probabilis fit; fed oportet , ut etiam ucra dC redi a fitw Ecce diftmdtionem meam, qua tu fur manifeftai ic, tan qxiamTo^mcrw.Qui^jj^uj probo duas tantum fpccies ofiicij cfie pofie , hoc eft , perfediu 5 C medium , non ne hac eadem utor diftindtionedaliqua enim efle dico,qug per ic tantum expetantur , non alterius gratia , quae re> dia dicuntur, in quibus perfcdhim eft officium : aliqua, quae non per fe expetantur , ied alterius gratia , in qui-» bus medium eft officium, cuius probabilis ratio reddi poteft. Quae malum eft iftatamimmenfa impudentia tua,ut cum nili ii pro Cicerone boni pofsis dicere, quod mihi non furripias; tamen me pctulantifsime fine caula infcdlerisfpoftqiiam enim meis rationibus paulum im • mutaris te Ciceronem defendiffe exiftimas,inmefta* tim arma conuertis , 8C offende»»- «vnurfo,incaiii noft cfie ueram defenfionem. Sed qua de cauia f' quia, in- quis, etiam fi diuifio quam ponit primo loco Cicero, pofsicdefinmoredte appellari, tamen ea non declarat quid fit id, de quo difputatur. quo in ioco tanquam ovot Augao', facetus cfie uoluifti.dicis enim me idem fe- cille, ac fi quis cuipiam polliccrcturequumbene (altan tem, deinde perfolucrct talem, qui pedes a terra ujxtol- . Iere potiet, Papae, quam ingeniofa fimiuttfdo,quam ar- *19 gura.qmdcmm fimile habetequus bene ialtans , cum officij definitione? Verum audi quaefo mi barbate: con fiderafh nererteDecifiones meas f non opinor, quo niam ( ut paulo poft oftendam ) apertilsime mentiris, &ais ea me non dixifle, quaeplaniisime dixi : quia fei- licet animo ipia malina ieiuno 6C obfufeato prius mihi malediceres ccepifti,quam feripta mea diligenter euol- veres. Sed hoc loco quid ais i non iatis a me defenfiins Ciceronem , etiam fi dixerim ab eo definitum efle offi- cium generale pCr diuifionem.Qiiidrhocdneiblum di xiVan non etiam longe melius,quam aut tu , aut quiuis alius docui, &£ perfectum &C medium officium a Cice- rone definitum c' Lege iterum uenerande mi uetule Decifiones meas,&: intdliges me docuifle, Ciceronem in principio de dfiSkrfs duplid ufum efle genere defi- nitionisraltero , quo generale officium diuifitin perfe- <flum 8C medium : altero , quo fpeciem utramq? officii dedarauit , quid fit.priorem illam definitionem appel- lo communem, quae edam diftinrtio & diuifio uoca- tur,8£ eft ambiguae fignificationis explanatio, qua ufus eit Cicero, cum dixit: Omnis de officio duplex eft que- Itioraltera uoco propria, quae genere coftct 8C differen- ri)s,&: rei natura explicet,qua ufus eft idem Cicero cum d^i^media oilidiim id cfte , quod cur fidum fit, ratio probabilis reddi pofsit.Hacautem adeo aperte decla- raui , ut uehementer admirer tenonfaltem tacitasho- minum cruditoru cogitationes pcrtimefccre , qui pro- ferto calumniam tuam auerfabuntur, & impudenuT- lmium efle hominem intelligent. Ecce autem iterum tua illa Synecdoche me inuadis , & a is me uehemen- ter errare , qui dicam definitiones ab aurtonbus in nu- mero lingulari fieri folere,non autem in plurali, uisqj E 'i quociei quoties in Angulari fiunt, efle Synecdochen : quoties autem in plurali, tunc proprias efle definitiones . fed> hsec,mi uetule,rarione aliqua te probare uelim : quom* am longe aliter fentiunt omnes eruditiuiri. Vix enim unquam apud bonos auftores inuenies definitionem aliquam in plurali numero fieri, fed femper in Angulari# 1 Necp id figurate faciunt, ut tu fomnias : fed quoniam u* niuicuiuicpreiuna eft natura, que definitione explicat, QC quoniam formarum tantum definitio repentur. Ne* que enim aut genera, quatenus genera funt , ncq? indi* uidua uere definiri poflunt: fed fpeciesfolae definiun* tur,©c tmfulttrfiriq» ipeciei natura Angulari numero ex* plicat: nifi fortalTe fit al i quo dnom en ? quo d in fingularl non reperiatur. tunc enim neceflario cogimur in eius definitione pluralem numerum admittere, congregat enim (pedes una notione, quaccunq* fub (e continentur indiui dua: definitio uero fperid, naturam omnium indi uiduoru quae una atep eade cft,explicat. Itam necefsitas cogit,ut definiriones in fingulari numero nant. Quod cu aduertiflent artiu feriptores, natura duce fccuri, defi* nitiones fiias in fingulari numeropofiierurut gramatici definierut, quid fit litera,quid (yllaba, quid di effio, quid oratio? rhetorcs,quid exordiu, quid narratio, quid co* firmatio,quid c6clufio:diale<f^'t^, fljWlaiiifJ^quld quatitas,quid qualitas, quidrelatio:geometr ac, quid pu Su, quid linea, quid fuperficies,quid corpus:arithmeti* ci,quid numerus, quid par,quid impar, quid hemiolius, quid epitritus:mufici,quid harmonia, quid tonus,quid ©onfonantia, quae fit diapente , diateflaron,diapa(bn:a* ftrologi,quid fphaera,quid drculus , quid fignum,quid horizo,quidmeridianus:phflofoph!, quid forma, quid materia,quid caula,quidmotus,quid quies, atq? in (um itf Dia nullas eft laipcor,quf non in fingulari mrniero,qug libi tractanda funt, definiat. Qyod fi tu aliter obferuaftf, cur non exempla profers ? nihil facilius eft , quam id fa- cere quod tu facis, hoc eft, alicui dicere, V ehemeter er- ras.hoc etiam muheres & pueri fecere poffunt. Sed te eaufam Aratione erroris afferre oportebat, quod cum fecere non potueris,an nonidem eft, ac fi aperte damaf les , Ego Maioragitibi omnino maledicere conftirui; quod fi uerifimiliterfecereno potero, (altem impuden- fer id fadam. Quid enim impudentius did,aut excogi- tari poteft, quam clamare me uehementer errafte . qui dixerim definitiones in fingulari ««mero fieri iblere? cum ne unum quidem exemplum contrarium, aut uni rationem proferre potueris.'' Age ageNiroIi, conde te in ■ a ltmirwi g» <» g» » ftfl lln7ne(^ uclis in folem 8tT pulue- rem pofthacamplius prodire, cuuideas iam deteefiam imperitiam tuam. nam quod ais,a me non rede impro- batam Calcagnini definitionem , qui dixerat officium effe adionem in omni uita , quoniam ea ratione eflec e- tiam officium in pecudibus, quae habent uitam : plane offendis te nihil aduertere, nihil confiderare , quare ali- quid dicatur . iddrco enim ego dixeram addendum ef- fe, m uita hominum : ne uideremur in quorudam Stoi- corum Icnicmiam U elabi , qui putabant etiam in beluis ©(fidum effe debere: quemadmodum Diogenes Laer- tius feribit. quamuis mira fit incoftantiatua. cum enim mulas uerbis illam adiundionemeam damnaffes, nort ita multo poftais:Fateor rede additum, in omni uita ho minum. Poteft ne aliquis magis fibi ipfe contradicere, quam modo eandem remuituperare, modo laudare f Qiiod autem definitionem meam officij generalis im- probas, id omnino rede feceres, nifi typographorff in- > E 3 curia 22 * 'curia particulam una illi denaxiflettquod omnes paulo dotftiores intclligere facile poflunr. Cum enim ego itfa. dc hnifscm , Offidum eft a&io in omni uita hominu, cu ius aut uera, aut probabilis rado reddi poteft : typogra- phi,fubtra<fta una particula,itapofuerunt: Officium eft acfiio in omni uita hominum, cuius probabilis ratio red di poteft.Huius rd tcftcs cfle poffiintplurcs amici md, quibus exemplar meum oftendi. quin edam multa iam tmpreflauolumina, quae magnis uiris donare decreue- ram,cum primum ad manus meas uenerunt, ita emea- daui:quamuisex eis quae ibi a me difputantur, fatis in* t ellifli p a T^q i i a g definiuo mea fuerit» Oftendocnim inulta efle officia , quOnim^srarado reddi poteft, quo-» niam Gnt cum uirtute coniuntfta &T perferta ; multa ue- ro, quorum tantum probabilis icclHanirrario.quoniaitt poliunt etiam in ijs cfle, quae a uirtute remota fint, Itac£ cum duae flnt offici) fpedcs,pcrfcdhim, & jnediumrpcr letfli officij rationem ueram y medtj probabilem reddi pofle doceo. Quod etiam clarius in uigefima prima. Dccifionemea declaro, ubi haec uerba pofui: Nonfuf- ficit autem adperfe<flionem,utrarioprobabilis:flt fed oportet, ut etiam uera, &C retfta fit. V ides igitur , quem- admodum ubiqj coniungamin officio generali dC uerS CTprobablfcm ratione. Q^ar fmn rigfimno fle habet, Offidum cft a<flioin omni uita hominun^cuius aut ue- ra, aut probabilis ratio reddi potefbut fit haec a partibus definitio,quo genere frequenter utuntur autftorcs. Se- quitur adeo manifeftum dC apertum mendadum tuum, ut uel unum illud folum incredibilem impudentiam tu- am notam omnibus facere pofsit . ais enim me Calca- gmno conccfsifle, quod fallo dicfhim ab eo fuerat : hoc cft,quicquid a uirtute abiit, ab officio longe abefle: cum inulta tflultafint( Wais) aufrtute Iongercmota ’ inter officia numerantur. Pro dtj immortales,ficrinepo teft, ut aliquis omnem ita uerecundiam exuat, ut quae font ante oculos pofita , negare audea t f' ergo id in quo fotam unam paginam coniumpfi,muItaq} argumenta collegi, quodep omni ratione refutare conatus fum, ais me aduerfario meo concefsfde r' Apage m malam rem, finprobiisime calumniator , qui icripta mea non legas, & de illis memoriter pronunciare audeas. Nam m fe- cunda Decifione mea abeo loco , Non enim omne of- ficium eft cum uirtute coniun<fhim : ufip ad extremam dlius-Derifionis partem , nihil aliud diiputo , nifi , mu! taefiepofleofficia,qune penitus fint a uirtute rem otat contra , quam lenierat Calcagninus. quem locum fi ite - Ti Trn ^flpm AMrf^uin te tanti mendaci) tui plu rimum pudeat, perniteat. R ecufitio terti<e Defenftoms. E Qiridem ego,Nizoli, cum primum relponfionem tuam ad hac Calcagnim Difquifitionem IegiiTem, fuauiter aciucunde ridere coepi: quod non tantum uer- borurn meorum lenium,utinalijsfecifti,ledetiamip- ia pene omnia uerba mihi, quibus Ciceronem nouo ici- ticet 8 i inaudito modo defenderes, liirripuifti. Verun- tairicn pofte*, rc d 0'£^tius perpenia,inuerecundum iitud animi tui ingenium plufquam credTpofsit admiri tus fum, quod adeo frontem perfricueris , ut dicas a me ueram Ciceronis defenfionem,quam tu pofuiftfprse tei miflam : cum eadem ego omnia tribus in locis dixe- rim , quae tu hoc loco pofuifti , ut infra fiatim ofien- dam. Profe&o fieri non pofle exifiimo , quin aut pe- nitus mente captus fis, aut tata rabie mihi maledicendi traharis , ut qua: fumante oculos pofita non uideas. s v Confio _ _ _ . *** ... ,._*r Confideremus tamen iftam pf gelaram &nouam defai fionem tuam. Duabus de rebus hac in parte Cicerone Calcagninus accufarat: primo, quod is inique Panaetij diuifione reprehendidet, quam ueli t ede quinquepar* titam,cum Panaetius ex Stoicorum (ementia tripartita tantum ede dicat: deinde , quod ipfe Cicero uitioia diu| fione ufus fui det, quoniam eo modo non tantum quin» que , fed etiam plures ea diuifio partes habere podet* . Tu ad hanc fecundam accufatioms partem, quae multo • grauior ede uidetur,& in qua certe ueh emetior eft Cal< cagninus,nihil omnino rdpondes: pateriscp, quantum in te eft,hacinre condemnari Ciceronem, quod ideo te fecide credo, uel quiaTorrafli non intelligis quid Calca gninus in Cicerone reprehendat : uel quia nefeis quid tibi refpondendum fit, nifi moretum ntinnen meas fu£* fureris, 6>C eas uerborum tuorum (ordibus operias. Nifi fortade te mirifice putas Calcagnim rationes refutauik (e, quia dixeris ede inanes, 8£ commentitiasineqj ullum penitus argumentum attuleris , quare tales elie uideri pofsint.Verum efto, Secundat huius accufatiomspartf luhdrefponderis, concedatur hocuel ignorantiae,uel tarditati tuae. Videamus , ad primam pane quam egre# cie, quam fiibtili ter , quam ingeniofe, quam nouere* fpcTlKtrrfs . Ait C ^Irigninn^jVIalf tium Cicero, quoniam reuera tantum eft triplex confio Ii} capiendi deliberatio: tu uero contra, Imo benerepre*- hcndit, quoniam cum errare putat. Papae, qua'm acuta defenfiofnihil enim aliud prorfus adiungis quod tuum fit: nifi forte uis,ut tibi concedam ea quae mihi furripuk fti,ede tua.Nam quod ais,Ciceronem non in omnibus uelle Panaetium QC Stoicos imitari, fed arbitrio fuo uti, atq? ab illis ddlentire^cum opus eft: 8C hanc ede u eram Cicero* «y Ciceronis defenfione, quae fit a mepr*termifla:uolo,iir omnes quibus haec legere uifiim fiierir , fummam 8C in, credibilem impudentia tuam uideat,qui dica»id omiiV fum a me, quod tribus in lods in Dedfionibus meis re- petiui. Nam in prima Decifionefunthaec a me pofita uerba:Cum praefertim fateatur ipfemet Cicero, feStoi- cos in hoc opere potiisimum fequi : no ut interpretem, fed ut iolemus , inquit, e fontibus eorum iudicio , arbi- trioqj noftro quantum quoq? modo uidebitur , haurie- mus, uult igiturutihidicio, arbitrio^ fuo Cicero, non Panaetium in omnibus (equi. SentiVne, uctule mi (ua- infsi‘me 3 nonc(Tcucnim,quod dtxifti^uidcs^e teiplen dide mentiri^audis ne meam efle defenfionem , quam tu pro tua ufurpas f Qyid fin tertia Derifione nori ne harc eftuera Ciceronis defenfio,quam tu mihi furripui- (H:Iam non omnes Stoicorum dogmata iequuntur,aut approbant : fed plcrique & in honefhte, & in utilitate hos comparationu gradus efle exiflimant, ut aliud alio- fit honeftius, eadem q» ratione aliud alio utilius . quare cum deoffidjs praecepta traduntur, non quaeritur quae lmtphiloibphorum decreta, aut quam Stoid pofitione tueantur: ied ad communem opinionem accomodatur omnis oratio: quae iequuntur. In decimaocflauaDe- cilione haec uerba pofui ; jSed tu ( quod pace tua dixe- rim ) nrmis inepte Stoicorum hoc loco mentionem fa- cis, nam quauis initio dixerit Cicero , fe Stoicos in hoc opere potifsimum fequirno tameharc offidoruprxee- pta ad folos Stoicos pertinent, iedad omne genus ho- minum. quod his uerbis Cicero tertio deOfficn stefta- tur : Haec igitur offida de quibus his libris dilTerimus, quafi fecunda quardam honefta eOe dicunt,non fapien tum mo do propria, ied cum omni hominu genere com F muni» munia. Ex his tribas lods meis ta coftflafti refponfio* nem tuam : fcd inepte tamen , 8C interrupte , quoniam rationuro mearum ftrtfcff uram perturbaiti : 8C dum oc- cultare furtum tuum ftudes, iniulseridiculefp dicis haec amefuiflepraetermiiIa:quaiinemo pofsit iterum Ded fiones meas legere, tuamqj impudentiam agnofeere. Recufatio quarta dej en [tonis, T V uero Nizoli,ubicB tui fimilis es,hoceft,& garru- lus 8C mcdax,qui 5C omnia fine ratione dicas, & ar bitratu tuo angas quaecuncp uolucris . Itaqj cum ext ef i (criptores duabus potifsimum decaufis aliquidmada- re literis (oleant, ut Qd alijs profint , &C fibi gloriam aequi rant : tu contra omnium naturam 8 l confuetudincm ideo fcribercuideris,uti 5C imperitam multitudinem de cipias,&in errorem inducas, a docflis autem homini- bus irridearis. Nam mendada ifta quibus tu (olis in- niterisjrcrum ignaros facile poflunt ad credendum im- pellere:fed peritos homines, non modo non fallunt, uc rura etiam admonent, quanta fit ignomina dignus is, qui illis utitur. Quid enim bone uir,in hac quarta Dif-> quifitione,praetcrunuminfigne mendacium attuiiftir* quo fdheet offenderes, me nec Ciceronis , nec Platonis (entcntiampercepifle,atque ideo Ciceronem bene dc- fencfcrclnon potuifle. Verum uc lioc omnes intdli- gant , uerba tua primo recitabo : deinde mendacium patefadam. Plato , inquis,in feptimo de Rcpubli- ca, damnat philofophos, qui fuisfhidijs dediti, Rcipub. curam abijeiant , nec niii coacffi ad eam adminiftran- dam accedere uolunt: itaque didt cosiure cogi pofle* quam Platonis fententiam hoc in loco probat Cicero. Et paulo poftais: Cicero non Platonem, fed philofo phos damnat, atque ad probandam eorum iniufritiam, Platonis i Platonis teftimonio utitur. Haec funt ucrbatua, in qui' bus dico duos eilc maxime infigncs errores : primo, qufa te oitendis nunquam Platonem legiiTe , atqj ideo palam mentiris,&illi attribuis, qyodnulqua dixit: de* , inde , quia Ciceronis (entcntiam non intelligis . neq; e* nim uerum eit,in ieptimo de Repub.philofophos a Pia tone damnari:quin podus,cum ubicp prope diuinis eos laudibus exornat, tum in eo potifsimum libro SC iuftos ede, dC beatam agere uitam fatetur. Atqui ego cum tuam iftam defenfionem legiftem , ftatim uchementer admiratus : quamuis alias diligenter cum caetera Pia* tonis opera, tum eos de Rcpublica libros legiflemua* men feprimum totum mihi relegendum cenfui,ut ui* derem an uerum id, quod tu dixeras, de quola* ne non mediocriter dubitabam. Sed cum ad calcem li bri perueniltcm , intellexiid quod antea iudicaram,te in icribcndo nihil penfi habere:ucrum quicquid tibi hV bido di<ftat,id chartis illinere.neqj airare utrum uerum, an falium dicas. Nam tantum abeft ut in eo libro phi lofophos Plato damnet, aut improbet,utietiam uehe mentiisime laudet :8C eos iuftos ac beatos appellans,, dicat folos in luceueriari, cum reliqui omnes in tcfhe- bris efleuideantur.Qiiare propter excellentiam ait, cos- a populis QC narionibus rogari, & quodammodo cog* debere, ut Rcipub.curam fuicipiant : quo oitenditillos fimulatqj rogati fuerint,libcntifsime fa<fturos,quamuis magis itudijs iuis dele<ftetur,8£ ciuiles honores ipemat ac pro nihilo putent, unde facile quiuis uiderc menda* cium tuum potcit. Quod autem Ciceionis lentendam no intelligas 7 hinc maxime liquet, quod ais nequaquam a Cicerone Platone reprehedi,ied Platonis tcftimonio Ciceronem ad probadam philoibphoru imuftida, uti» - . F a 'nam Ut nam fi Plato nufquafn Phdofophos improbat,quomo dopoteftrius teftimonio Cicero philoiophos impro- barefSed lege iteru,mi barbate, Detifiones meas,8£ ui debis me redmsime Ciceronis ienteaam percepifle , QC ca cotra Platone 6 i philofophos defendifTe.Nam Cice ro, qui putabat nihil efle praeftantius quam de Repub* bene mereri, femper in ea lententia fiiifle uidetur.ut uita ciuilem QC aftuofam longe philofophicg uitx dC odo fx proponendam efle cenferet. Etquamuis in exteris fere omnibus cum Platone fentiret , tamen in hoc uno difcrcpabat:quoniaPIato ubicu conteplationcm aeflio- ni , iple uero Cicero contra actionem contemplationi anteponit. Itaqj Plato lapientem procul a negocijs pub licis, inucriinueftigatione uerfantcm,res'que munda- nas contemnentem, iuflum ac beatum appellat: Cicero uero longeiuftiorem ac beatiorem eum putat, qui in- optima Republica QC honoribus, &C rerum geftaru glo- ria floreat, hoc igitur loco Cicero , ubi de iniuflida uer ba fadt , fuum illud propofitum fequens, 8C Platonem ipfum leniter taxat, &Philofophoru uitam improbat: Platonem, quia dixerat Philoiophos ideoiuftos efle, qudd in ueri inueftigatione uerlcntur , quodep ea quae plericp uelicmenter expetunt , d^guihusinter fe digla diari iolent,c6tcmnant,&r pro nihilo putant.Hanc aute Platonis fententiam ideo reprehendit Cicero , quoni- am non fatis eft ad hoc ut quis iuftus dicatur, fi nemini nocet, 6C humana contemnit:fedoportet ut etiam in- iuriarnpropuliet,3£nequostueri debet deferat : quod cumPhiloiophi non faciant, difeendi Audio impediti, nonrctfleium a Platone dicuntur . Philoiophos uero damnat Cicero, quoniam ad Rempublica adminiftran damnonnifi coadiuolunt accedere, quemadmodum aicPla- a/t Plato .aequius enim, inquit, erat id uoluntate fieri. Duo funt igitur, quae reprehendit hoc loco Cicero , Pia tonis dicflum, 8C Philofophorum fatfhim.Dicff um Pla- tonis, qui iuftos appellet Philoiophos , cum non fint, quia quos tueri debent, deferant: fa&um Philofopho- rum , qui non (ponte , (e d coadli ad Reipub . guberna- cula folent accedere. Qyod cum ego ita e(Te uidiflem, utrum cp inDecifionibusmeis contra Calcagninu de- fendi: nempe recfle &C Platonem &philo(ophos a Cicc rone reprehenfos fui fle : multaqj (uper hac Ciceronis lententia difputaui.qiif quoniam tu no mtelligis, quor fum eant, quippe qui Ciceronis (ententiam non perce- peras, putas efle*7r?oa<Pi<m/ff«. quod li nunc iterum ea perlcgcrisJaul*«*h>mniam tuam impudeniiisimam ef lecognofces. Recufatio quint <e defenfionis Q Ed in nulla parte D efenfionum illarum tuarum prg j 3 clarius te ge(sifseuideris,quam in quinta Diiquifi- tione. nam in ea nihil de tuo prorius expromere uolui- fti,ne forte folitosego flofculos tuos,& ornamenta qui bus expolire (cripta tua conlueuifti, notare poflem .led rationes eas, quibus ego Ciceronem a Calcagnino de- fendi, tanquam tuas rccitafti . Deinde quia uidebasab amnibus irrifum iri furtum tuum , nili me nominafles, ea uerba adiunxiftiiQpamfolutionem Maioragius lp- fe quoqj nonignorauit. Certe nonnihil tibi debeo Ni- troli, quoniam tanquam latro quida non penitus imma fus ,necp admodum efferatus , licet me primo (poliaue- ris,tamcn deinde mifericordia quadam commotus, ite- rum mea mihifpolia remittis,& te liberalem in rebus meis prarbes.Vnum illud eft odiofum,quod teharc fd- uille priulquam Dedfioncs meas legeres , fingere uide t*r fn rebus taxare uoluifti: ut lpfcmet agnofccres, quam hoc imperite fccifles. Cx teris qua: pro Cicerone pro.- tulifri , licet ea magna ex parte mihi fumpueris: ta men quoniam in eis me non nominas , te gaudere, tanquam inuentis tuis deletflari finam* > * w* ■ ’ \ 1 t ’ • ' : ‘ - :::i ’ :jf ' c; Vy*?»^ * ■ ,' 'si' i v/J^rTi.} f J vitii rAp..' ii\ i ' ■ i ■ ; . ; no:i susfcb : ' jtfmoufitfumi ' . . (ii iL .:;[/•*) >3 j3 IjL::vu ,n: rtfttoibabh •'iji ^ t H > l * * kv L * ,* , ^ ' — a* ' «a, - 4 I 4f Djgitiied.b) GooqIc ..J \^K^ J v^ r Digitized by the InternefArchive in 2011 with funding from Open Knowledge Commons and Harvard Medical School http://www.archive.org/details/andreaecaesalpinOOcesa ANDREAE CAESALPINI .-A R ET INI MEDICI CLARI,S,SIMI, ATQVE PHILOSOPHI SVBTILISSIMI P ERIT IS S IM I QVE • Peripateticarum Qu^ell;ionum Libri Quinque. ^dTotentipmunu ^ falkipmum^ F R A N- C I S C V M Medicen Florentiae^ , Et SenammTrincifem^. C V M P R I VI L.E G I I S. V E N E T I I S, Apudluntas: M D L X X L POTENTISSIMO, ET FOELICISSIMO FLORENTL^ PRINCIPI, FRANCISCO MEDICI, . (iAndreasCsfilpnm, S, T. D. LEXANDER ille Macedo ob militum applaufum cognomi- ;^ ne Magnus , cum dodirina mal- let quam copijs , atq? opulentijs Wk anteiiXjjpoft deuidtosPerfaS:, & multa fibi partaimperia^ Ariftoteli fuccenfuit, qubd abditifsima, quibus ipfe ab eo fuerat eru ditus^naturse arcana promuIgalfet.Si.n.illa om nibus comuniaeftent fadla, noneffeinquare amplius ipfe caeteris pr^ftarer.Tu vero Princeps opt. cum incredibili animi pr^ftantia , & iufti- tiaefplendoreexcellas, inpopulis regendiscla- rifsimum tetotiorbi exeniplar prsebeas? qua^ a L ta- tameiiad publicam vtilitatem videntur con- ferre , iion inuide fupprimis , vt folus potiaris 5 fed inftar vberrimi fontis ^ aut fummi boni cx- teris largifsime impartiris . Illos benignifsimc amplexaris qui lucubrationes fuas inpublicii profcrunt: & vt finguli^, inquo genere quif- que pollet, idem faciant, honeftifsime cohor-, taris . imitatus Cofmum patrem & auos^ quo- rum opera hterarum ftudia multis annis col- lapfain Itaha fGehcifsimereuixerunt . volumi- na multa &Grajca & Latina repcrta funt: & tandemfcientiseomnes adeo excult^, vt nul- lo vnquam tempore magis floruiire videan- tur. Qup ergo confilio & exemplo illeftus^ ne tanquam fterile folum viderer qua^dam , dum in philofophise ftudijs verfor multos iam an- nos^a me eIucubrata,pro ingenij mei tenuitate in hoc breue opufculum coIlegi,quodnuc Ari ftocelis exemplo in vulgus profero . Sed contra tamen, quam in fuis profeiTum effe & fecifte li- bris philofophumillu conftat,pIaneftudui atqs elaboraui. Cum.n.prifcis illis effet in more po- fitu,aciureiuradocautu,vtpreciofifsimaqu^q5 &fcitu dignifsimatanquam arcana reconde- rent Knty Sc folum diarirsimis veluri per ma- nus traderent: Alexandro reipondifle Ari- iloteles fertur , illos eoartificio a feeffccon- fcriptos libros , vt intelligi ab ijs tantum porfent, qui ipfum audiflent . Qopd quidem, itafuiffe , experimento pofterior a^tas depre- hendit . quando illius argutifsima dicendi bre- uitas atque obfcuritasin totfeotentias , om- nes diftorfitjVt vix qux clarifsima funt vide- re liceat . Qu^am rem optime Trifmegiftus praedicere videbatur , cum fapientiam in fo- phifticam & inanem garrulitatem degenera- turam aflerebat . A me vero id contra labora- tum fuit, vt fi quid ex amphfsimo philofophix campo occurrit antea autnon animaduerfum, autnon litteriscommendatum, id quantum fieripotuitclare atqueaperte meoetiam gra- ui periculo ftudiofis omnibus liberahfsime communicaretur. neque enim nefcius fum, & inuidias & audaci^ interdum nomen fe- cum afferre nouarum rerum profefiionem . Cseterum , quxcunque de nobis flitura fit opinio , fi lucubrationes has noftras , qua: a 3 nunc niincin tuum appafent nomcn Prlnceps am- plifr.hilari fronte fufceperis , futurum id qui- dem eft, vtego ad maiora tuis aufpicijs con- tendam : nunc vero liunc ing-enij noftri f^tum licettenuem bonis an dodlis viris gratumfore non diffidam . V^Je^cxPifana Academia. Ca- lendis lunijs. M D>i/XIXv R A P H A E L I S G R I F O N I I 'bvrgensis epigramma. (um tot fuftineoi ^ tantd negocia Trinceps oi^agnanimm, qui regis o^timh Florentes populos , Italia decm Fungensmunerihm Tatris . Si te dtfiraherem rehm ah optimis . ,,:^^^ "Vtnoprdh^c^videasfarua^prohlematai ' ^eccaremJmpedienifuhlicacomm O^^C^gratumfacienJtihi^;.^^^^^^^^^ His tantum trihuas ^ "vttihi dedita Extent , ^ titulo pc 'vigean.t tm x %)t nufquam timcant , quofuerint loco ^anti-pr^fidio^iri, Vtcerumfeniornonmetuitcanes ^ut arcm validt ^icutaGnosij y 6t cornu autpedihm non Jihifi'etm , at (^y^agni nomine C^faris, Sic liher maneat , nec rahiem canum Latrantum ^ inuidiam necpaueat malam > I^on armis alijs hicfihifretm , at T^anti no?mne Principis . - a 4 HIERO^ H I E R O N Y M I PANIGAROL^ PATRICII Mediolanenfis,De Qu^ftionum Peripa teticarumlibris Andre^ Cffalpini Po(5tifsimi Pr^ceptoris fui, Spgramma. Legerat hmc lihrum U^^Catura authore reliHoi (umduHohiZcdixifverhaJupercilioy Aut egometjcripjl, datur aut jSJaturaJecunday it4ut maior docnitj Verim ifluderat • inAliud eiujdem . <i^aximadumparuo ^J^^turAarcana Itbello Explicat hic^ maiiu innuit implicitum , C^uodnempe potuit rerum J^atura creatrix Condere boni "vno (brfore quicquidhabet. lOJN^ lOANNIS PONTIANII P I V I Z A N E N S I S, inlibros Quaeftionum PcHpateticarum Andieae C^falpini Excellentifsimi Prasceptorisfui^ FerreJioljmpiacAfotueruntprAmtapalma Jam cmBos olea multos adfidera ^ifi tN^c Tifisfulgens te Ozfalfine Corona Euehit adccelosyillis ne cederefojsis • ^que igitur ccelo es dignm ^ feddignior illls 6s laudcy his iter adccelu quodreddis apertu. EiuJdemDifiichum. Omnia dum quAris CAfalpne.omnia monfiraSp JDe omnibm ^ dubitans^ omnia clarafacis . ^liud eiufdem . QMtsfifhiam orco (kpilpine reducis ab imo, His quoque tefedes euehis adjuperas . LIBRI PR I MI ' Qua^ffciones feptem . Prajafw, Quo pa^o intelligendiim eft ex vniuerfalibus in fingularia pracedendumefreprirao Phy.textu.4. Quazft.i. Omnem definitioncm abfolutam ad demonftrationem re duci. ; \Qu2;ft.2. Primam piuiofophiaixi neque demonftratipne neque definitione vti. Qusll.^. Scientias di.ftinguifccuhdum generafubftantiaj. Quarfto^. Subftantiarum difFerentias ex aliis generibus prasdicamentorum '" colligi. . Q^jeft.5. Vnicam differentiam etiam fivltima fuerit ^ non fufficercadipfum • quid eftcxplicandum Quceft.d, PriEter animata & animatorum partes nuUas effe fubftantias • QuasfHo.y. Lihri Jecmdi,§ludiJl.nouem, SubftantlsE genera ordinem habere fccundum additionem & abla- tioncm, Quaft.i. In Subftantiis fcparatis a matcrla quatcnus fcparatsefunt non da- ri multitudinem. Qua^ft.i. PrimummotorcmnequefinitamKcqueinfinitam virtutcm habe- re. Quceft,^. Primum motorem intelligentiam effe fpeculatiuam non adiuani Quasft,^. " C^Ii circulationem imitationcm cffe intelligentjje. QucEft. j. Vnam taritum cfTe primam intelligentiam diuinam. Qu^ft.^, Intelligentiam humanam multiplicari fecundum homir.ummul- titudinem. QufEft.7. Mortcilium Mof talium Tolas Iiominum animas immortale; eifc. Qua^ft.g* Inf«lidtatem efle omnia rpeculari. QiL^ft-p» Naturam pnncipium efle patlendi non agcndi. "^ Quaefl;*!» Non efTe in Igco niii grauia & leuia. .QusEft.i. Omniaaftra epicyclisferri. QusEft.j. Planetas non in fph^risj,red in circulis ferri. Qu^Eft.^, 'Maris fluxum & retluxumjex motu terrse non lunsE fieri . Quajf.j, Motum Planctarum {lib Zodiacononcalidiratem gignere inhjec interiorajfedrefrigerationem. QusEft.<?. Sub Zonatorrida ccslum dari perpetuo temperatifsimum . Q^. Caliditatcm ex cceli motu vfque ad centrum terrje peruenire, & frigiditatem vfquc ad extremum ignis. Quseft.8. Libri quarti:, ^juji.^viij, Humiditatem & ficcitatem a caliditate & frigiditate pendere • Quseftio.i. Omnem virtutis intenfioncm remifsionemque ex materia? quan- titateoriri. Qu2eft.2. Materiam mixtorum efle terram & aquam tantum. Quseft.^ . Mixta ex sequali omnium elementorum virtute dari. Quseft.4. Mixta vtmixta fiintnon moueri nec fimplici motu nec mixto. Qu^ft.5. In generatione & corruptione fimplici, non tranfmutari omni quae in matcria funt. Quseft.5. Trimam materiam corpus efl*c quatenus corpus, Quseft.y, Cenerationem omncm efle in tempore. Qujeft.S, Lihi quinti, ^mfi^^viij. QusBcunquc ex femine fiunt y eadem fieri pofle fine femine . Qj • Fcjsminam non folum matcriam iribucre conceptui, fed &for- mam^ mamr©luffll ^ Qu^ft.^i Cornonfolumartcmi'um,f€H& venarumac ncraofum eileprin- cipiiim. ^ Quxft.j, Refpirationc non intromitti aliquem fpiritum externum in cor Q^4 Senfum nulli parti ineflc, quse fanguine careat in animalibus fansui- ncis. Quasfi. /• Animam non in fingulis corporis partibus cffc , ncque totam in to- to,fecl totam in corde. Qu*ft.tf. Mediumilluminatum non faccreadcolorum vifioncm, fedpocius • impcdire. QujEft.y, Imaginationem a rcbus extcrnis motieriponcjiion moto fcnfu.Q^, ANDRE^ CiESALPINI ARRETINI QJ^AESTIONVM PERIPATETICARVM, L I B E R P R I M V S. T^r^fatio . E M I N I profedo mirum vldcri debet , ^\ veritatem 3 cuiiis cognofcend^ omnibus liominibus natura inditum eft defide- rium , vix tamen attingere datum eft pau- cis . Quanquam enim eius initium maxi- me iimplex eft3& natura clarifsimum aper tifsimumq; ; multiplici tame rerum^ab eo prodeuntium compage inuoluiturjVt nobis qui fponte no- ftra fpcdamus cxterna potius quam interna, difhcillime pa teat.Hac dc caufa illud cftcdum eft^vt cum tot feculis philo fophi innumcri fummis laboribus3& ftudiis diuturnis in perquircnda vcritate laboraucrint^ optatam tamen metam intcrdum non attigcrint . Quibus tamen ob id maxime ha- benda: a nobisfuntgrati^, quod afe inuentacum pofteris tradiderint ad vltcriora perfcrutanda itcr facilius reddide- runt.Si enim non fuiffet Dcmocritus^Empcdocles, Anaxa goras, aliiq; multi & tandem Plato ; non fuiftct Ariftoteles^ quoduccPhilofophiaiddignitatisfummumfaftigiumpcr- ueniffc vidctur,quandoannisiam ferebis mille^in vnius AriftotchsdoLtrina intelHgcnda ftudium omnc impendi- tur. Quanquamilludetiamfaclumeft, vtob quorundam barbarorum Commentarios,qui ob acrc ingenium autori- tatcm&primarium locumin Pcripathctica difcipHna iibi vendicarant;tanta caHgo oborta fit,vt confcriptis ahis innu merisin Commcntatorcs Commcntariis , Philofophia in errores impegcritincxtricabiles. fcilicct hi fcre ncftrorum Philofo- P R AE F A T I O. Philofophorum nunc funtmores quosminusintenigunts magis admirentur , & ad percipiendagr^coruni fenra^non ipfos grcecos , quorumaliqui velutiper manusabipfomec Ariftotele acceperuntjfed Barbaros interpretes confulant. quitandeminterimpioshabitareputentlapientiam.Hanc profe^fto diuinitusreuelatafacnrhterie nobis tradiderunt: eandem fponte natur^ multi philofophi^falte balbutientes, indicarunt.non.n.diflentirejnuilum eoru qug funt,veritati oportet. multos tamen minime pudet,quo minus fuam fa- teantur infcitiam^iis qu^ ccrtifsimafunt3Contradiccrc3& ar" gumentorum deceptiunculas demoitrationesputare , atq; huiufinodi fuafionibus facram veritatem euerterc.Ego ve- ro Deum optimum maximum prccor, vt me ab huiuimodi erroribus prcecaueat,& fuo Iumine,quo Iblet humanas mc- tesillufl:rare,infynceram dirigatveritatem.Huiufmodiigi turinitio confifus,enixusfum Peripatetica difciplina mul- torumaltercationibusinuolutam , pro viribus mihicocef- fis euoluerCjVt fummi philofophi fententi^ cum non parua humanigcnerisiadtura delitefcentes , inapertumexeant, & reliquis ad veritatis complcmcntum facientibus via fler- nant. Diflicilem profcd:6 aggreffus fum prouinciam,fed li- bentifsime fufcepta.Nam & fi opiniones confueta:,qua: diu iam in fcholas Pcripatcticorum irrepferunt,ex eorij menti- bus,qui in iis multum infudarunt , cxtirpari nequcant : in eorum tamen gratiam,qui funt veritatis ftudiofi, ncc vene no impiorum adhuc confe<5li,pIeniorcm laborem non recu faui. Damnabunt forte multi hoc infI:itutum,quod temcra- riii videatur,putare me videre , qua? oculatifsimi illi & tam celebresautoresnonviderunt: fblentenim eosreprehen- dere,quicunque noui aliquid afferunt, tanquam paradoxa loquentes . Quibusilludrefpondeo : Superfluum effefcri- bere quse fcripta funt: NoIIe autem fua communicare qua- liacumq; fuerint,aut ignaui2e,autinuidiaetribuioportere, malim ego cerre mea proferendo doftifsimorum virorum iudicio fubiicijquam tacedo examen fubterfugere . Eo au- tem PRAEFATIO. tcm ftyio orationis hcec perfecutus funijqui neque faftu tu^ geat 5 ncque abiedifsimo diccndi genere vilefcat : Sed qui rationum momentis apprxhendendis fit aptus.Veritatis e- nim nuditas^quo fuam pra^feferat pulchritudinemjnon ver horam amplitudine, aut aliis orationis fucis indigerc Yidc- tur : neque tame fermonis impuritate eadem fordefcere fas eft. Interim vero vtrlifsima infcientiis vocabula minime abhorrco (licctnon ignorem fore^vteorii aliquapurgatio- rcs aures ofFcndant:) vtfcntentiarum claritati confulercm, non vcrborumambagibus eafdcm obfcurioresredderem. Infcripfi autc Qu^ftioncs Peripatcticas : quonia quicquid in iis difputando qu^ritur^fecundii Ariflotehs Peripatcti- corum Principis fcntcntia^aut fccundum tradita ab eodem principia inucfligatur.Nam ficubi ab iis^qux in facris diui- nlori modo rcuelata nobis funt,difcedat , minime cum illo fcntiojfutcorq; in rationibus dcceptioncm effe: non tamen inpraientia meum cfl hxc aperire , fcd iis^qui altiorcm Tlieologiam profitcnturjrehnquo. Hisautem prsefatis^in- flitutum jpfum aggrcdior. INDEX INDEX RERVM OMNIVM MEMORABILIVM, QJ^ AE N HOC OPER CONTINENTVR. BST \vA CTIO Mathematica & cceterorum vniuer falium qi40 pa£io dijferant. pag .z^,b ^ccidentia non habent rationem finis. pag,'Sj •< ^ccidentia non infunt materiXyfed a^ufuhflantix, 44.^ ^ccidentia videntur migrare de fubic^o in fubie^ blum. 83.6 ^ccidenttum origo efl materia, 1 1 .a ^ccidens vni alteri eflfubflantia, 1 i.a 83.6 ^cliua potcntia non potcfl ptrfc ineffe in eo quod mouetur, 41 .<i ^5iiUiC potentix quo paElofint natur£ 44.6 ^^lionem omnem a prxdominante fieri quomodo intelligcndum. 'jj.b 80.6 ^5lus materix qui demon[lrabiles,& qui indemonflrabiles funt, ^.a ^£ius primns materia efl ad a[lumfecundum. 44.6 ^6ius primus non idem efl cum potentia ad a^umfecundum, 4^ . a ,/iequalitas inmixtionedatur. V y6.a ^Aeternum & corruptibile idem numerofunt. 38.^ ^er cuius gratia interpofittis inter coelum,& terram. 58.6 ^er&ignisfactlcittngtmtur, V 75.4 ^er pertingit vfque ad Lunam. 6^.b jLerts mcdia rcgio frigida propter duas caufas, 64.4 t/ieris media regiofub :i^ona torrida perpetuo temperatA efl. 6^.a ^ffe^liones proprix non funt in eodem prxdicamcnto cumfubiedo. io>a ^jfrica cur femper aliquid noui afferat. 95.^ ^limentum duplex auCliuum & nutrititium, 1 00.^ 1 04.6 ^limentum nutritiuum in corde perficitur • . i o 4.6 jllteratio rtrum pracedatgenerationem 90.4 ^mmios internafatus membrana a cute extima deriuAtur i o 0.6 ^naloga quxdam ordinem babentjquxddm non S.b ^nalogi quomodo vna eflfcicntia S.b .Analogum non tdem efl quod ad vnum S.b ^nguilU n eque mares neque fotminx funt ^^.b ^nima hon. f lis immotalis 5 5 .4 ^ntma non habet partes loco diflinCias 1 02. rfjii 8.& ^nimafentiens vna efl in cordefedens iii.b ,Anima I N D E X Jtnima non in fingHlis corporis partibus efl, nequetotain totOi fedtotain corde, 1 1 8 6 tAnimalium pars mouens & pars mota non /unt anima & corpus, ^^.a ^nimaiium motus fecundnmcirculos fit, 8o./> ^nimalium motus quo wgenio neruis perficiatur» l i6.b ^nimaltumgenera temporejienlefcere, p5.4 ^nimalium perfe6iorumjpontinageneratio, 9^.b ^nimalium qnorundam ac plantarum partes ahfci/fji cur viuant, 1 1 8.4 jtnimalia ex ouo rnicolore orta,ynicum genus venarum Ijabent, loo.b ^nimatafjlayeorumquepartesfuntfubjianticc» 1 8.4 ^ppctens pendct ah appetihili, 1 5 .<« jippctitus naturalisfequitur intelligentiamjpcctdatiuam, /, 2^.a ^ppetitus artificialium non eH in ipfis rebus,fed in artifice' 46 . b ^pumgeneratio. ^5.* ^qua & terrafacile iunguntur, 7 ^.a ^quaferucns citius coagulat plumhum liqHatum quam aerfrigidus 'j^i.b ^qua peruadit vfque ad intima terrx. 65.6 ^rgento viuo fupernatant grauiffima quxque excepto auro, 8 1 .b ^rijiotelis defenfo aduerfns T^ledicoSy de Semine, 5? 8 .<i ^rifiotelis dcfenfio de ortu venarum ex corde. 1 04.6 jlrifiotebs defcnfio dc ortu neruorum, 1 06. b ^rifiotelis dcfenfio dc prima parte fcntiente, 1 1 i.a ^rifi.locus cxponitur i .vl^y.tex.j^. O uapropter ex vniuerfalihus, 1 .a ^rifi.locus rxplicatur i.Vhy tex.z ^ .dc momentanea mutatione. S8.6 ^rifio.locus explicaturj i .Vhy.tex.y6.St ex animali animalfiat. 8 / .b ^riji.locus cxpiicatur. z.Thy.tex. 16. Homo Iwmincm generat & Sol, 9i.b ^rifl.locus refiitutuuz.cx.tex.^i.de caliditatefa6laa lumine . 6i.b ^ri/i.locus explicatur i .de Gen.an.cap. i .de ijs qux cxputrifitoit. 5) ,'..3 c^^.b jtrtji.locus explicatur i .de Cen.^ cor.tex.i^ . i^/^od generatio fi( mutatio to tiusmtotum. 8^.4 ^rifi.locHs rejiitutus.i.de Ccn.& cor.tcx..\S.Q^atcnuspotentia eji magis ca lidnm. -j~].a ^rifi.locus cxplicatur. i o.Metaph.tex.i^. ouomodo mcdium magis & minus dicatur. q6.b ^riflotelts locus exponitur i.de Ani.tcx.6']. Color motiuus efi perjpicui, \ 2i.a izz.h ^rijl.locus refiituitur in libro de Diuin.per in Somnia : de ijs qui circa Hercu^ ieas coiumnas & circa Boryfihenem prjcuidcnt, 1 26. b .Artcria aorta ali^ncntum nutritiuum continet. i o ^.b .Angcmferentes circuii fupnfiiti funt. 5 5.4 ^ugmentatio cur non fiatfccundum matcriam, qg-a h Boni I N D E X B Boriifmnmi pariicipatio duohus modis fit C Cdlidum imiatmnfuh calore extraneo potenlia efl no}i aclu Caliditasalurntne quomodo fiat» Caliditas rarttatemfequitur Cahditas ex cceli motn rfcj; ad centrum terrx perttcnit CAufa vnde motusnon omnis cji effciens Cceli effe ah altero pendet Ccelumfimaius cJJctyVelocius moucretur Coelumfi cffet infimtum.infinita cfjct circulationis vclocitas Coelum qucmodo fitin loco Cceli circulatto imitatio eji intclligentiji Ccclurn non exjhhxris componi poffe Calum a dnplici virtute mouctur „\ Caium totum continutm efi corpus Ccntrum quom.odo locus intclligatur grauitm Ccrchrum cur daturn cfl Circtdus laftcus efl veluti Lunxmacula Coagu!atio aquxafrigido tantumfit,mn adiHuante ficcitate Colornon efl propria mixtorum ajfc&io Color proprius quo pailo d JJerat a refrattione Color viridis tsquatem hahet proporttonem cxircmorum, Coloris natura explicatur Colores nonfunt in mcdio nift in potentia Cotnmune nulliwi efi fuhjlantia Congrcgatio a caliditaic fii humcclatsone V ContaCius fccundum ajpc&um in quihufdam Contemplatiuus hahitus via cfi injoelicitatem Contaa-fictas in fuhfiar.tia quopa&o accipicnda Contraricrum extrema quomodo matcriafunt medif Ccr principium cji omnitm venarum & neruorum Cor /blum eji a6Iu caltdiim^quo cxtera memhra calida reddunttir Cor />; icuam partem ciir tn multis antmalihus tnclinat Cor Ixdunt refri^crantiu Cordis caro teynperatiffma in hominihus Cordis pulfus efferucfccnttcm fcquitur^non facultatem qua putauit Corion rnemhrana extimafcetus a venis ortum ducit CorpHs non efl vnumgentis vniuocum/cd analogim Corpus vt coYpns nonfit Corpus ahfiraUum a naturali fuhjiantia non ejlfuhfiantia 15.& 78^" 61.^ 'jo.a ^cM ib-a 54 f 48./; 105.4 70.6 \r^'h ii^a 7<5.4 1 :. 2 .a I Z4.4 2.4 71.4 6o.ay6i..b l^.Ti^O.b 75b 101. a 7^.b 1 14.4 I I i.b 1 174 Cale.io^.a ico.b 9.a ^i.b,S6.a S6.h Corpori I N D E X Corpori vt corpus vt nonfubfit altera materia t ^.h Curpori rt corpus non wfunt in ratione termini neque intevminatio 8 -j.^ Crajfnm & tenne ad magnum & paruum reducuntkr 6^Jf Craf/km & tenuej^tcicsfunt bumidi & ficci 70.^ D Dtfinitio quid prxflet i .h Definitio tjl compvfitorumfolum ii.a Dcfinitio pcr additamentum qucmodo difcematur k definitione forrna- rum 24 /? Dcfinnwnes formarum (jr compofnnrum non dijferunt fecundum rem 1 <) .a Definttwnem omnem completam ad dcmonjirationcm reduci 1 ■ b Dcfinw.onis tres conditioncs explicantur i ^.a Dcmonflrationis medium & extrema cx eodem gcnere efie , quomodo intclli- gcr.dum 10.4 Dcpcndcyitia a primo ente nonfupponit potentiam 86. /> Differentije non funt ingenere fuhflantix l o.^ D.ffci ehttx conmiuncs quo pjtlu pruprix fiant alicuius ^-h Differcntia non tncludit genus 1 5 ,b Dijferentia vnica etia fi vltima fueritynonfufficit ad quid efl explicandu. r 4.4 Dduuia VKdc fiant 6i.a DiucrfuiugencYu diuerfis cffefpecic diffcrcntias quo paClo intclbgcndu. 1 2 .b Dtuinano pcr tnfomma vnde J i6,b Diuifio quid prxfict l .b D:uifio btmcmbris ad dcfinitioncs vitupcratur .'• 14«'< E Bfficiens vniuocum in omni f^b^antia,qi4omodo accipiendum f(y.a EJficicnteabiunflo motus pcrfici afe poicfl pS.^t Elementa nuUtbi fyncera 66. *t Elementa oynnta ctrcularcm cceli motum recipiunt .*. 6 r .4 Elcmentorum formx Entclechixfunt non Encrgijd y^.b Elcmcntoi uni fubflantix funt qualitates primji 6 9.<^ Eiemcntorum qualitatcs tnfwnmofunt 7 ^ .b Elcmentorum vtrtutes xqualcs qno pa&o conf/derentur 7 1 M Elcmentorum vlttmx d:jfcrentix non funt pnmx quulitates. 19 b Elementorum tranfmutatio intcrfe non efl altcuius gratia ,•. 2 i .b Entis vt cns cfl afiifiiones indfmonflrabilcsfunt y^ Entis vt cns eH affc&tones ncn dcfintuntur S-b Entis vt cns eflfpcctes quxfint 'J.<i Entts aflc^iioncs nobilius fciuntuy quam pcr dcmonflrationem J.a Ens cfl primo ccgnitu m j.a b 2 Ens I N D E X Ensnondejjnitui', 5.^ EpiiycU & Eccentrici defendmtur, 504 EmcArum generatio» ^^.a T Fcelicitas contemplatiua non efl hominis compofiti, 41 .& Foelicitas in operatione int eUe^ius agentis conftflit, 41.6 Foelicitas perfc[la non nifi pofl mortem contingit. 42.4 Fcemma noufohm materiam trtbuit conceptiii,fed &formam, 9j.a Foetus formatio infemme quomodo fiat. c)g.b Fmita Virtus ftcundim rob?4r non potefl mouere infinito tcmpore, i6.a FlnxHS & refluxus curfiat in mari tantum^non in cateris aquis, 6o..b Forma principium quoque efl patiendt, 45?.^ Formafme medio ineH materi£, 2 .b Form<£ materules omnes fnnt participationes immaterialts fubflanti^A» 58.4 Frigtditasex cceliimmohiUtatefit. 62-b Frigiditas pertingii rfque ad extremum ignis. 6^.b G Cenerationeque exentenequeexnonentefitperfe, /, 83. & Generatio omnis m tempore efl. 87.6 Generatio omnis alteratione fit aut motu locali, 89.6 Ceneratio & alteratio c£dem fubie^o funt. " 85? b Gcneratio corum qu£ tota fimul fiunt ;non efi continua, 1 09.6 Cenerafubflantnt ordinem habent fecundum additionem & ablationcm. 2Z,a Cenus vt parSjfecieii& vt totum accipl potcfl, 4.4 Cigantum gcnus. 95.4 Crauia & leuia nun monentur afeipfls, 4 ^^ Crauc & leue adfubflantiam accedn magis quam calidum & prigidum. 69- a. Craunas & ieuitas ncn funt fubsiantttx. elemcntorum, 69. b Crauitas & lcuitas fuhflantixfunt mundi partium, 69.^ Crauitas & leuitas pnncipiafunt paticndi. "jo.a Crauitatis & ieuitaiis principia funt rarum & denfnm, %', <^9-b Cufius rtrum omnibus animalibus datus ftt, 1 1 ^.a H Hepar ad co^ionem fangmnis quid praflat, 10 ^y.b l^omo folus ex operaiione compofiti tranftt in operationem propriatn, ^Q.^t Uomo vere cfl mens feparata. S 9-^ Homo temperaiTicntum ^quale habet, 76.4 Uominis anima immortalis,& multiplicata fecudum numerum hominum.^o.a Homini pr.-eter participatwnem diumijnefl quoque resparticipata, Hummis temperies ^iiuaUs in corde efl non in ente, jq.b Bommtim jlotnimmrha curhreuiornoflrisiempGYibm ''■ PJ.^ Hupia7i£ appelUintuY ab MipiCtek operationes coniun^i 5 ^).a. Humidum omne dilaUtYi amplius & condenfari poteH jo.a Hurmdu rn & ficcum infequitur naturam corporiSyVt corpu sefl G%.a, Humiditas &ficcitas perident d caliditate,& frigiditate Sj.b I Idea.i^.ay^t.hi^i.ay^i.bj^^.aypS.b Idea nonfir.tfuhjiantitz a j .& Idem. fimul recipi a multis potejlyfifine materia fuerit \' ^4.^ ^gnis non efi continuum corpus ficut neque terra 6^M Ignis eget aere^vt terra eget aqua 6^.b }gnesfiibterraneivnde 66. b Ignis caliditas non perficit mixtionem ••. 7 5^ Ignis elementum quo pa6io acciptcndum 72..« Igms a motu genitus non difertjpecie ab alio igne ^A.a ignisgeneratioexmotuadvniuocumreducitur 96 a Ignesqiddamperennes 99'^ Ignis animalium curnonperennis ifl ^q.h Ignis nonnutritur aere .', 107.6 Ignis cur in acrefolum ardeat i lo.b Ignis animalis in humorihus viuere potefl 112.4 Ignitx imprefiiones fiunt in elemento ignis *.' 66.a liltAminatio fit in tcmpore 9 1 .b Imaginatio a rchits cxternis moueri potefi nun motofenfu ii ^.b Imaginatio quando vera c^ quandofalfa 1 18.^ IndnHioquidprxHet .'. l,b InfoeV.ntatcm cffe omniajpeculari Infefta cur diuifa viuunt U ^.b Intenfio & rcm-ffio efl propter materi£ quantitatem yi.b Intelle^us tripltct progreffu perficitur vt alia pUraque i .b Intelle^lus aiiiuus C^fa^iuus appetentiagignunt in agrnte no inpaticte.i^.a Intelle6ius humanus multiplicatur fecundum hominem muititudtncm ^i.b Intellc6lus humani fiihfiantta potentia efi non a6ius ^i.b I ntelle&us matertalis quomodo d^fjerat a materta ^^.b Intellc6ius matcriaUs non intelligitfuhfiamiasfeparatas .*. 40.6 Intcllffius ternperamcntum fequitur 'j^.a InteUe5ins humanus mcdius tfi tnter diuinum intellp[iumy& fenfim ^2.a Intellecius nnfiri imhecillitas non eH propter dimmutioncm potenti^, 414 Inttllefiio humana lahortofa efi ^o.a Intellc6iiO tft in tcmpore 91. b Intcllc^ius agcns limini pulchri affimilatur IntcLleCius r N D E X IntelUBus agens menfara eji omnhm quatems inulUgihile efi ^j.h Inf:He&iis agentis necejfitas in anima hominis 3 7.^ Intellenusagensnonejiextrinfecusanim^ ^S.b InLeileUus perfe ejl ipfius optimi ^i.a Intelligentia diuina circulationi ejl fimilis z^.b Intelligentia appetitus & orhis in ccelo ynum numero Junt lo.a I ntclligentia vbique pnefens ejl fine motu 2 9.b Intelhgenti^ immobilitas non eji priuatiOjfcd operatio.iij» ^o a IntelUgentla diuina vna tantum eji 30.^ Intelligentia diuina non efl alterius receptiua 5 cb Inielhgeniia diuma propter quidfui appetentia omnia mouet 5 i .b IntclligentiavniusfimuleJlr/iultoYHmintelligentia ja.d Intelligefiiia vna alteram non intelligit 4 1. Z» Intelligtbilia aBu furd in fenfibdibus «•. ^6.b IntefunaUs membroina fcztum volkens a periton£0 oritur i oo.b lunonishGrti 64. ^ luppiter quos habet circulcs &■ motus 5 ^.a L Ligamenta & tendines a finibus .Aorti^ nafcuntur i o6.b Loctmjpacnmeffe qua>repugnant *% 48.4 Locusanalogici dicitur de ccelo & grauibus & leuihus 49.4 Lccus propnt^elif)hmgrauiumj& ieuium ^'}b Loctis toius & partium quomodo confideretur 48.6 Locus circulttiGnis esi centrum -49'^ iMmenquopaflocaiefaciat *% »'. 6i.b iMmen qiwfyiGdoaerematterit 6i.a Lnmtms fmiiitudo cum intelle^iu agente * 2.5 .^ \.unir< macuia ynde 5 1.4 Lun^ nioiusaUqn tardilfimus aliqn yeiocisfimus fcrihitur ah %AriJlotd€.6^.a Lu-uz circuU & motus sj.b Mignesferrim trahit nort moto medio ^o.a^ 7 27.« M<^gn!47n (^ paruum inter principia reponuntur 6 8 .& Mmsfjixiis & rcjhixus cx motu tcrr^ oriiur non Luna .*. 59.^ Marla breuiora fa:pius,^Jiu agitantujr ■ 6i.a Maris isfiuatio vnde ' 6j.a Maris ftifedo vnde •'• 66.b Maris tranqmlUtas vt pkmmum ferenitati coniun^a efi ^-j.a Mars quQt habeat circuios, & motus , 5 ^•'^ Mas fonnam tantum tribuit conceptui 91*^ Materia confidcratur,^ vtfubie^um a^u, & vt potentia ens 3 A Materia I N D E X Materia non omnh ef^ fuhjlantia 41.4 Materiacaufaeflmulthudinis 24.^ Materi^ cmni a5ius fubefl.^quafubieSiiim efi S^.a Materia altera efl a potentia S$,a Materia potentiam includit in ratione 8 5 .<2 Materia cosli & inferiorum eadem esi ratione a£fuSjdiuerfa rone potetios. 26.a Materia non componitur ex a6iu & potentia 87.4 Materia prima ccrpits efl quatenus corpus 2^Jf JvUteria prima efl hoc aliquid & fibflantict 8 5 .<» Miteria prima pendet ah aBu pnmo . % 87.^ Materia prinia ut fuhieBum notiffima efl S^j^a Materia prima vt potentia ignota efl 87 .b MathematiCi£fcieuti£ vtrumfmtphilofophiapartes •', S .h Mathematic£ magnitudines nonfunt in loco 47 .b Medium illuminatum nonfacere ad colorum viflonem 1 2 1 .4 Mdancbolici cur prmident 117.« MemhranA fcetum voluentes vnde ortum ducant i o o.4 Memhranarum vfus,qu£ oflijs venarum appofttafunt in corde 109 h Mercurius proprium circulum habet in Sole 5 6.a Metalla curgrauiorafunt lapidihus 8 r .6 Metheorologia non confiderat caufam finaiem ip.<t Mixta inanimata non funtfuhflantidi ,". ip^? Mixiorum materu efl terra & aqua tantum y^.b Mixtio a calidofit non ct frigido 74. & Mixtio ex icquali ommum elementorum virtute datur .'. 7<5.<i Mixtio non fitfecundum materiam 7^.4 Mixtum £quale pr^dominans hahet in diuerfis locis 'j6.a Mixta vt mixtafunt necfmplici nec mixto motu mouen tur 78.6 Mixtiononfit exmotibus contrarijs %• 'J^a M'Xtorum proprietates vnde ortum ducant 8 1 'b Mola quomodogignatur 1 00.4 Motorem primum n equ e finitam neque infinitamvirtutcm hahere ^S-a Motorem primum intelligentiam eflejpeculaiiuam non a^iuam 2 7,^» Morales habitus ad fcelicitatem quomodo faciunt 42 .^ Mortalium folus hominum animas immortales effe 3$'^ Motus totius & partium quomodo confideretur 48.4 Motus fecundum accidens neque eUfecundum naturam neque prMer naturam ^S>'ay6o.a Motum planetarumfub \odiaco non caliditate.fed refrigeratione facere, 61, a, Motus mixtusfolis organicis inefl fecundum naturam 8o.<i Motusftmplex ommbus corporibus ineflfeufmplicibus feu mixtis So.a Motus I N D E X Motusytmmquietlfitco-ntinuus ^i.a Motus in non tempore videtur admilti in Upidisfcisfione gp.^ Motus quidam communicari pojfimtfme yllamedij afjeHione i^^ja Mouens non efi necejfe comitari rem motam yfque infinem 4 5.^ Multiiudo omnis a materia zya MaUitudo rationis quomodoftt in fuhflantijs feparalis z^.b Tyiultniidoabvnitatependet , - ^i.b Mutatio totafmul in tempore eji 8 8 .& Mutatio tota fmiulquopaifo partes habeatin termino a quo & ad quem. Ti-a Tidutatio in contradi^ione reducitur ad mutationemin contrarijs ^o.b K *2s[jtura analoga efl p.& T^latura prius^icitur de corruptihilibus quam de £ternis lo.aj^q.a iSjttur^ motus per eduBionemfit non per introdu&ionem z ^.b 7<laturam principium effe patiendi non agendi 42 J) 'JSljLturam principium a&iuum ejfcjqujz yidentur probare ^ j.& Islatur^ definitio explicatur 47.4 l>{aturaks potenti£ ad alienos vfus translat£ per accidens funt ^y.b 'hljbula ex quo conflet 6^.b 7\(jrui ex corde oriuntur lo^.a T^eruorumfocietascumvenispropterquid J15.& ISljruorum alij adfenfumjalij ad motumfaciunt 11 ^.a IsljruorumortusexvenisexplicatHr ,*. 106. b T>{jlt alluuiones vnde oriantur 6^ ,b J^l^gra corpora nulla perfi>icua 112. b 1s[utrimcntum duplex 100.^,1 04. ^ Tijitritio quomodo fiat lop.a l^itritio nonfit a proprio partium tempcramento,fed a cordis calore . nj.b 0 OBau^fiiher^ motus trepidationis refellitur j 5 .^ OBau£jph£r£ variatio feruatur fme aliarum jph^rarum additions 58^ Oculus quomodo recipiat quantitates iermmatas fme deceptione 1 20. & QcuU corpus perjpicuum ohfcmo loco contineri oportuit iii.b OcuU Umen proprtum in qua parte efi 1 2 4 i» Oleum aerem habet in mixtione domtnantem -7 5 .& Optimum efl per fe inteUigtbileyCuius intelle£iione reUqua inteUiguntur, ^i.a Ordo non efi in fubflantia 14.& Ordononefl inpartibusdefinitionis i/j.a Ordo vniHerfi efl,vt omnia ad vnum quiddaminonvtinuicem erdinentur.^i^b Ol}re£ ex putredme tantum oriuntur cj^ .b Ouafubuentanea animam habent vegetatium folum 9f.a Oui I N D E X Cui dlu prima efl conceptm materia,tuteHm ameadueniem nutrimentu .p^.a V Taradifus terreflris in qua terne parte fit, 6^.a Taffiua potentia non omnis efl principmm motus, 45.^ Tarticipauofummihoniduobusmodisfit, ,•« ^^.h Terjpicuum merminatum non videtur, j 14.4 TiiuitaprimamateriaeHammalium. loi.a Tlanetas in circulis non injplmris ferri, 5 ^ .df Tlanetanim motum fuh "^odMCQ non caliditatem , fed refrigerationem fa^ cere. 6i,a Tlanei&cHrnonfcintillent. ^i.a TleadnmflelU cur tripudijs colludere videaniur, 5 1 ,b TluuiiQperpetu^fuhfoleperpendicularifiunt, .% 6^.b Tluuiarum materia ex mari potifsimum afcendit. 6q.a, Torphyrij arbor infubflantla anfam errandi prt&buit, 1 4.6 Totentia non componitur cum a6iu, 84.^ Tr^dicamentorum genera in logica conftderantur non infcientijs. 'j.b, ii.a Trimam philofophiam neque demonflratione neque definitione vti, ^.a Trima philofophia quo pa&o efl vniHerfalis fcientia, 8.6 Trima qualitates quo pa^o dicendjefunt elementorum formdt. 1 9. hj^p.aj^j 3 .b Trimum motorem nequefimtam neque infinitam virtutem hahtre, %6.a Trimum motorem intelligentiam e/fejpeculatiu am non aUiuam , a 7 .6 Trincipiorum contrarietas vera eH contrarietas 11. h Triuationullamfpeciemconflttuit i^.b TroieUorummotusquomodofiat '' 70.4 Tulmonis artificium medicis non vifum V 1 1 1 .& Tulmonis arteria fmilis eft c£teris arterijs iii.b Tulmonis vena/irmlis efi c^teris venis. iii.b TulmonismotusmcipitacordenonaThorace iJi.a Tulfus cordis & jineriarum non fit a facultate Vtputauit CalL 1 o 8.6 Tulfus facit adnutrimenti diflributionem lop.^ Tulfus contraGtio vltima efl in moribundis 1 op-b Tutredo in/equitur corruptionem %• i^,a S^alitates prima differentidefunt elementorum confiitutiuA 10. b Huantitasquomodofubflantiaefi ^'j.h' B^arum & denfum priora o/lenduntur calido &frigido 62.4 ^arum & denfum cur nonfunt defuhHantia elementorum 69 ^b J{arum & denfum ad magnitudinem <& paruitatem reducitur 6s).b l{enitentia in motu re£io duobus modis 5 5 .« .» J^enitentia I N D E X ^nitentiain motu circulari rnicomodo j^.df I{emtentia intrinfeca mdla efi In motH naturali 27.^ J{eJpiratio cur data iii.a. T{efl>iratione non intromittitur aliquisjpiritus exterms in cor loy.b J^flpiratio non refrigerat cor m ,a $ Sanguis in vcnis coquitur 1 04.& Sanguims mifsio in febrihus quidfaciat • «*, 1 1 i .4 Sapientia qua methodo vtitur 'j.a Saturnt circuli. ^6 <t Scientias diflniguifecundumgenerafuhjlanti^ *j.b Scientia diuinorum in wtelle&u materiali recipitur ^i,a Scientia nullu efjei , nifi m amma Jiihflantia incjlet immaterialis , & Mer^ na. ^q.a Semcn maris non coagulatur neque calido neque frigido py.b SeminmnUeris quid pr^flet i)j.b Semenpoteniiaanimatumefl^ V 5^8.^ Semen inflrumentum efl generationis ^9.b Semina piantarum conceptnsfuntjyi oua perfeBa cf^j.a Senfus agens rtrum fitintroducendus vt inteU eCius agens 5 6.a Senfus efl per participationem mmaterialis fubflantiA 5 9*a Senfumnulli parti exanguiinejle in animalibus fanguineis V 112.^ Senfum in cerebro efje^qu^ videantur probare iii.a Senfus duplici gcnere partium eget li^.b SenfUs cow.munis non efl alius d fingulis 1 1 9.a Senfus indiuifibilfter diuifibilia recipit iio.a Senfus ta6ius vnius contrarietatis propriS efl Sj.b Sicca propter quid humorem trahunt 7 5 .4 SiccHas fequitur extrema raritatis c^ denfitatis 70 .4 Solis circuli & motus ^6.a Sol cur vertigme moueri videatur $i,b Soli Epyciclus cur datus efl 62 .a Solisvmhr^curtremuU \* ' 51.4 Solem obhquari d medio ^iodiaci ^i.b Sol perpendicuUris minus calefacit 6^ *b Somntorum diuinatio vnde lz6.b Sommamatutina cur veriora 12 8.4 Species effeficut numeros quomodo intelligendum 1 6.a Specierum xternitas non pendet ex fingularibus pz.b Spiritus commune animx inflrumentum p^.b Spiritus animalis infemine idem numero tranfu infoetum loi.b Spiritus I N D E X Spiritus animalisfenfMia recipit ftne materid 104.^^ 1 2 o.& StelUomnesepicycliscircunuolmmur 50.4 StelU cur fcintiUent 5^'^ SuhHantianoneJivnumgenusvniuocum ••. 8.4 Subflanti^triageneraanaloga 8.<f Subjiantiarum difjerentias ex alijs pradicamentis colligi 1 o .& Subflantia operedcterminaitir iZ.h Subflantia vni alteri efl accidens 21.4 Subfiantiagcnera ordinem habent fecundim additionem e5* ahUtionem. 2,2.4 Subflantiafeparatjc d materia, vtfeparatApmt , non recipiuntmultitudinem, z^.ajfi Intelligitur infpecie optima alioqui falfam, Subflantm ratio non i coelo duciturjed a primo mouente ^6.h SubieHumdiffertamateria ^'y.d Subie^ium infui ratione aEium includit V S 5.4 Sulphuris ortiis T 66. h Tahus & gufius inflrumentum non caro nec lingua 1 1 4.4 Temperameniorum gradus quomodo ex mixtione elementorum oriantur. 7 i.a T emperamentorum gradus quomodo inuicem agant So.b Temperamenta naturalia non omnia ad ta6ium iudicanda 78.^ Temperamentum aliud a^lu aliud poteHate 1 1 7.^ Temperatiffima pars in homine esl cordis caro • \ 11 7. 4 Tendtnes exfinibus ^ort<£ ortum ducunt ,\ 1 06. h Terra non omnino efl immobilis 58.6 Terrni iuuentutes &fene^utes vnde ortum ducant 59.6 Terrjc concufliones 66. b Terram pluere cur non videmus vt aquam <5 5 .& Terra non efl opaca »\ ^^3'h Thermarum ortus 66. h Totum vbique notius nobis efl quam partes i .4 Vegelatiui fubflantia Aterna efl 5p.<r Veneom.iescordifunt contirM<& .^ .•. loi.h Venarumdiiplex genus ' 104.& VeniCfargninem gignunt lo^.h Ven£ ponx rami contmuifunt cum ramis uena cau£ in hepate 1 o $.a Venx cau.i alimentum a6liuum contin et 10 yh Veni; omntbus (jr arterijs in collo comprehen/is , infenfibile redditur totum corpus. loy.h Venus proprium circulum in Sole hahet 5 6.a Ventorum motus ohliquus dfubte rraneis incipit 6-j.a Vemi ai medium Oceanum non pertingunt 6q .a yermis I N D E X VerfnlseflyVtouummperfe6ium , fj^,a Vijioncm non fieri per extra mifsionem 1 2 5.4 VmbiUct vafa cur non deftnunt in cor, 1 00. ^ ynam tnntum efje mtelligentiam diuinam ^o.b Vmiatem prius cognofcimus quam muititudinem i ,<? Vnius generis vna contrarietas quo pa[io intelUgenda 1 5.4 Vnica dijferentia ctiamfi vUima fuent non expUcat ipfum Quid ejl. 14.4 Vnmerfaiia cju£ cmnibus conuemTit prius cognofcmus quam qua quibufda.i.a Vniuerfale modo rt totum modo vc pars confideratur rejpe^tit fmgularium.z-a Vniucrfale pr^dicabile nulbm eftjitbfantia, a .a Vniuerfum auimatum cffs i^.a Vrfa luxta ToUim mundi, 5 S,a Z Zona torrida inhahttabdis qtio pa^io accipiendA 6^ .4 Zona torridaccelo finitur temperatijjimo 6^.a Zon X otnnes mutabiles 5p.6 F 1 ISl 1 S , £ ANDREiE C^SALPINI ARETINI CtV^STIONVM PERI PATETICARVM LIBER PRIMVS. ^omodo inteUigendum , ex ^niuerfalihus in Jtngularia procedendum£-fj£A.^hjf.tex.^. ^£jiio L V M iingulaiia fint nobls notiora, quonia propinquiora \ funt fenruijab eodem vero remorillima que maxime funt vniuerfalia. i.Poft.tex. 5. propter quidiubet Ariftoteles ad inueftigcUida corporum naturalium priridpia proceden- , a -^— r^'- ffi dam e& ex vnir.erfalibus in fin^ularia taquam ex notio- ,i|p^- .-^— -=j ribusnobism eaquse natura luntnotiora? An vbiquc notius nobis eft ipfum totum quam pars,i&: ipRim confufum quam xMMn ^um ? Pacetautcm indudlione. Siue enim fenlu apprcchenfio fiat, fiue in- telleclUjidem contingit, Nam in fenfu tota alicuius facies prius iiobis oc- currit indiftinde, quam oculusautnaTeSjautreliqux facici partes . Et in intcllectu plantam,autarborem,autanimal,prius concipimus, qua oleam authcum autcanem : facilius enim eft de quodam animali , aiiimal enun- ciare indiftin(5le,quam huiufmodi animal determinate . Et in iis,quorum dcfinitioncs quxrimus,ipfa primum indiftin6lecognofcimus, vthomine autcanem : poftea vcrbparteseorum fubftantiamcoftituentes, vtanimal & bipedem intelligimus. Sed &:fi ex cognitione fenfus ad Intelledioneni tendamus: idemmoduseft. Senfibiliaenim,confu{aqusdamfunt&indi ftinda . vt hoc album,non folum album eft,fed 8c quantum , & motum, aut quiefccns,quadratum,aut rotudum,aut aliam habens figuram, ad hcec C lapis, auf ais,autaliud quippiam talc:qu;r omniafimul indiftind:e veniut in icnfum: intelle(ftus autem fingula leorfum cotemplans, diftin6tecogno fcit. Sanehorumcaufaeft . quoniam vnitatem prius cognofcimus quam multitudincm: vnum enim mcnfura eft multitudinis , ipfa autem menfu- rain vnoquoquegenerejiotiilimaeft.Cum igitur & totum & confufuiu vnitatem fignificetqua^multitudinem feudiftinc^ionem &:partesconti- net,prius illa quam hneccognofcereoportet. Iccircooptime inftituitna- iuia,vtanteomnia,indu(5lioneres vniucrfalesdifcamus ex fingularlbus , Confufa enim cft fingularium cognitio,vnIuerfaIiumautem diftindta: Na album fimplicius eft quam hoc album. Hinc autem ex conceptibus maxi- me vniuerialibus,&: indctcrminationem multam habcntibus, fecundolo co per diuifionemad/peciesindiuiduasaccedimus. Vuiuerfallum enim ea A prlus , OyjEST, PERIPATET. pnasmcntcconcipimus,<^u2omnibusconueniuntjquamqii^quIbiirda:D vt ens' & vnum prius, qu^m corpus,aut animal. id quod patet exeplo pue rorum,qui conceptum matris putant elfe coceptum mulieium omniiim , &conceptum pattis efleomniu virorum jdonec intelledus perfpicacior persEtatem redditus diftin^tionem inuenerit.Vltimo tandem fpecies ipfas indiuiduas iterum exadtius contemplantes in partes ex quibus earum fub ftantiacomponiturjdifTecamus.atquehocdefinitioneprarftatur: quahabi ta,demonftrationJ£ principium primumjfecundum fe quidem notiftimii, nobis autemanteaignotum,habemus,vndeomnis (cientiapendet. Tripli ci ergo progrefTu^vt in ah'js plerifq-, natura folet , perfeiflione attingimus: indudiionercih^cet^diuifione^jdefinitione . Indu6tione quidem fimih*tudi- nem &:conuenientiam intuemur:Diuifione,dilIimIh'tudinem & difteren tiam: Definitione,propriam vniufcuiufqj fijbftantiam. Inductioex fingu laribus vuiuerfaha facit,6<: materiam omnem intehigibilem menti offert: Diuifioditferentiam vniuerfah*um inuenit tendens in ea quar fpecie Ayit -n indiuidua:Definitio aiic fpecies in lua principia refoluit vfq-, ad elemenia, incipiens afingularibus. Faciliusenim eft fingularedefinirequam vniuer falcjVt hominem quam animal: ideo a fingularibus ad vniuerlalia afccndc dum efi^e priEcipit Ariftoteles i.Poft.tex.ii. Sed dubitatur.Si diuifio ab vni uerfalibus tenditin fingularia, Definitio autem e contra c fingularibus in vniuer{aIia:rcfoIuuntur enim fpecies in gcnera & difterentias, que vniuer faliterprredicanturtquomodo vtriq-, ij proceflus,a toto adpartes ^cedut, aut a notis nobis ad notiora natura ? Refponfum eft Ariftotelis. ^.Metaph. tex.50.vbi de parte quot modis accipiatur,Ioquens,inquit : vno modo fpe cies efl^ generis partcs,quiain eas genus diuiditur:fic autem accepit i.Phy. tex.4.vbi inquit: multa enim comprehendit vt partes vniuerfale.alio mo- dogenus fpeciei partem eire,quia.f.in eius rationeineft tanquam pars.qtf i.Phytex.5.confirmar,cum inquit definitionem totum aliquod diuidere in fingulas partcs. Cum igitur vniuerfale refpe^Stu fingularium , aliquado totius,aIiquando partis rationem fubeat ; fit,vt modo notius nobis,modo F, notius natura dicatur. Iccirco aliquado tx vniuerfalibus in fingularia pro- cedimus,fcilicet in diuifione: aliquando e contra e fingularibus in vniuer- falia,in definitionc fcilicet & indudtionc . vbiq; tamen a toto feu confufb adpartes &addiftin(n:aprocedImus,tanquam anotioribus nobis adnatu ramanifeftiora. Similitercumqusritur vtrum vniuerfalia veluti genera prius cognofcamus,anparticulariaideftfpecies5eademdiftin6tionerefp5 aendum eft. Si enim animal tanquam commune quid confideremus , ip- fum prius cognofcimus: Si autem tanquam fpeciei partem 5 pofterius . No cft autem eadem animalis ratio,quareniis commune quid pluribus ineft, &quatenusparseftfubftanti2. Subftantiamenim non eftnecefTe pluri- bus ineiTe.QuemadmodiUTi enim in hoc fole integra ineft Solis natura,fic in L i B E R P R I M V S. i Ainhocanimalijn^tufaanimalis. nam,etlamfi alind nulluminnaturae/Iet animal pra^rer hoc , niiiilo minus fuam haberet perfe <5lionem . commune autemnullumfubftantiaefty.Metaph. tex.^S.iccirco animal vniuerfale, autnihileft autaliquidpofterius i.deanimatcx.S.Cumigiturcommunis, cuiufqueminim^partes iintlpecies vltimas, (indiuiiibiles enimfuntih a- lias fpecies ) Specierum autem partes minim^ fint ipfa fupremagenera,no cmmcomponunturexaiijsgeneribusautcIifFerentijs: hinciit,vtfuprema genera quatcnus funt in fubiedtorum generum acfpecierum ratione, indi uifibilia Iint, & poftremo cognita : quatenus autemcommunia qujedam,. diuifionem multiplicem fortiantur, &primo cognita exiftant. Sed pro- pterquidadprincipiorum naturalium inuentionemprajcipit Ariftoteles ab vniucrfilibus in iingularia procedendum efte j non autem e conuer/b , cum tamen etiam vniuerfalia partes fint fingulariii ? An Principia efle fiip ponitur? indudlioneenim &fenfuiamprius id inuenifle oportet: quot r> autem &: qux fint,nequeindudLione,neq-, definitionehaberipoteft . Deft nitio enim fupponit notii id efte quod deiinitur 5 fed quae fint principiaj. adhuc incertum eftrlndudlio autem nec numerum neediftin6tione oftett dit,fed vnitatemfoliim in multiscolligit. Relinquiturigitur, vtdiuifione- conceptuum vniuerfilium in fingulares,haberi poilit id quod qua^rimus. Methodo igitur diuifiua vtendum eireinnuit Arift. cum ex vniuerfalibus in iingulariaprocedendum elTedicit: priusenimfingulares conceptusin- uenireoporret,quam eofdcmdehnirc, Quodautem Methodo diuifiua id prxftct,manillftum ftatim facitin principio fux indagationis , vbi inquit tex.^J.Necellc eft autem aut vnum elle principiu,autmulta,& qux fequun tur. Duo autem illi proceilus^quidelinitionem antecedunt^indudiofcili- cet,&: diuiiio^aliquando nobis minime animaduertentibus fiunt , paula- tim increfcente intellecflu. Iccirco in multis fa^pe non egemus huiufmodt inquifitione conceptuum fingularium , vt hominis aut leonis : fed fblum ipfum,quideft,relinquitur indagandum. Inquibusautem eaminimepr^ ^ftiterimus^impollibile eftdefinitionemaggredl priufquamca inueneri- inus,quacpra'ceiriire oportet . Omnem defimtionem abfolutamad demonUratmem reducw QujiH, I /- ,N eorumdefinitionibusqu^aIceriinfunt,manifeftumefthoc qd proponimus . Si.n.eclipfis definiatur, autira,autaliquid huiulmodi,cu necefTe fit addere & fubie(5tum,&: caufam pro- »-rt \.^'M ptcr quam fubiedlo inlif, ftatim in huiufmodidefinitionibus ^ ^^^ aliquid tft, quod cft tanquamdemonftrationisconclufio, 6c aliquidquod ciafdcm eft principium.vndetota definitio eft velutidemo- ftratio, poiitionediiierensademonftratione,,vtexplicatumeft. i.Pofter. A ij tex. QyjEST. PERIPATET. tcx.io. Wemautcmcondngere&indefinJtionibusruhflantlarum, nuncD manifeftum iiet.Cum enim qii^eftionum ali^ fimplices fint,vt An ed^ Sc Quid eft:alia: c6pofit^,vt,Qu6d aliquid alicui infit,&: propter quid: Vult Ariftoteles.y.Metaph.rcx.yp. omnem qu.-cftionemaliquiddealiquoqu^- rere,etiaminiisqu3efimpliciter videntur qurcri,vtan efthomo, 3c quid homoeft,autdomus.quamuisenim in hislateataliquiddealiquo qu.xri, femper tamen quxftionem copofitam efse: nam vbiquedealiqua mate- riaaliquid quseiimus.quod fi id no fiierit,nihil quxri. Idcirco ergo de fim plicibus nuUam efte quxftionem nequedoclrinam. Si igiiur omnis qu.-e- (lip fimplex ad compofitam reducitur:ergo etiam omnis definitio complc ta fubftanticr ad demonftrationem reducetur. idem enim.eft quid. &c pro- pterquid: &eflecompofitarum fiabftantiarumeftaliquidalicui ineire : quod prius habere oporter,quam iplum quid eft.,aut propter quid quiC- ramus.Idem fignificauit Ariftoteles.z.de Ani.text.iz. vbi animx complc^ta definitionem qu.trens,iiiquit:oporterediftinitiuam rationem oftcndere p non fii^lumlpfiimefte, fcd etiamproptcr quid:vc non fi^Iiim tanquam conclufio videatur , fedetiam cius caulam cxplicct . Iccirco naturamdefi- nitionis expIic>ins.2.Poftcr.tex.io.inquit:dcfinitionemefleorationemip- fum propter quid eft,expIicantem.Sed hn:c in oppodtum vidcntur facerc. Nam fifubftantixdefinicio eftdemonftratio, fiibltantix erit dcmonftra- tio. quqd oegat Ariftot.6.Mctaph,tex.i.6c.i.Pofter. tcx.2. PicTtcrca cum fubftantiatribusmodisdicarur,vtmatcria,vt rorma,6c vtcompofitum ex his:neque vt macerra, nequc vtcompofitum dcm-jnftrarl potcft : dcnion- ftratur enim fi^mpcraltcrumdc nltcro:at fiibftantiavtmatcria, &:compo /itum,alteriineflcncqueunt:hqccnImcxterIsomnIbusfiibiiciuntur.For- ■ma verojfiue matcrix dicacur incfle,fiuccompofitOj omnino indcmoftra- bilis cft , nam finc medio vcrifqucineft. Infic igitur pcr aliquod medium forma ipfi maccri.u,Ilhul mcdlum longc magis fpecics cflec Sc fiibftancia , dequaicerum quxrcnducflcc vtrum pcr aliud infit mcdium, an immcdia .teinfic:aut Igic^mcdia iufinlca efl'cnc,auc fpccics 6c forma finc mcdio inc^ ** matcrl.x . Signlricaulcautcm hoc Arlftotclcs.S.Mccaph.cex.if.vbi nullam aliam caufam quxrendam cfle pucat, cur materla & torma vnum fint, hoc cuimeft eorumefle,non vlnculumaliquodautcopulaautquid taje. Me- rito igltur indcmonftrabllla h:cc tucrlntj<?c dcmonftratlonum principia . Similiter vero putandum cft fiDrmam compofito immediatc inefi^e. cum e- nim illi tanquam pars inexiftat, fi- Intcr totum &c partes non eft tcrtia qux dam natura,nequemcdium vHum intcriprafucrit.QuamuIsautem par- tium qua:dam proplnquiores fubiedlo fuei:int,qua:dam dlftantlores.vtgc nerafuperiora & infcriora fehabcutj neque tamcn infcriora gcnera pro mcdio in dcmonftratione acclpi poirunr,vc per ipfa dcjnonftrentur ea qu^ fuperiorafunr: neque fuperiora addcmonft:xationem.inferiorum:in iis. .:-. ' enim. LIBERPRIMVS. 5 A enim quae rubalternatfm pr.Tdicantur,medium ncquecaufa eft pr.-Edicati, neque reciprocum:Non quidem caufajquia e contra ruperiora caufk funt inferiorumjinfuntenim fuperiorain ratione inferiorum,non econucrfb. Quod li fuperiora pro raedio fumantur,non fiet fyllogifmus : contingcrel enim in fecundahguraafhrmatiuc concludere.NulIumautemeorum eR rcciprocum,quiafuperiorafemper vniuerfalia (untmagis :atdemonftra- tio ii ex primis dc immediatis elt,cx rcciprocis conftat dc caufis conclufio- nis. Amplius i\ inomnidcmonftratione fubiedlum aliquodefifeoportet ad:uexiftens,nulIadefinitiofubftantia',demonftratioerit. Subftatiaenim compofitanon potcftellcciusfubicclum, quiaeius partes definitioneex- plicantur: quodautemdemonftratur,n6ell:fubie6tipars,fedafFe(ftio.Mul to autem minus ipfa forma f ubicdum elle pollit: ineft enim in eius ratio- ne materia,vt natus in dcfinitionefimi,&: corpus in dcfinitione anima:. at in demonftrationc fubicclum incft in ratione prardicati, non e conuerfb . T> 5i igitur forma infit materirE,non erit forma dcmonftrationis fubicclum; led matcria. At vero ncque matcria huiufmodi fubiccftum videatur . non cnimeftadlu perfe,fcdpotcntiafoirim:indemonftrationeautemfubie6lii a(5tuelIcoportet,(Scpcr Ibexiftens. Hrigiturdilhcultatcscircahancfente- tiam contingunt. Non tlicritautem difHcilcfoluere,fi fupponamus, mate riam omnem dupliciter confiderari:vno fciIicetmodo,vt fubieduactu exi ftens,quod pr.ccxiftcrcoportct in omni gencratione, vta:ris adtus quate- iius qs : alio autcm modo vt potcntia ad alios a6tus , vt a:s non quatenus a- ttu aliquid eft, (ed quatcnus potcntiaad ftatuam : non enim idem eft rcris cllc,(S<: puccntiaad ftatuam.^.Phy.tcx.p. Conhdcratio igitur matcri^quatc nus potcntiacftjnulliuspra:dicatiomsfubic(ftumexiftit, nifi fortepriua- tionis:imo neque priuacionis cft f ubiec^^um^eftet enim acftuale quid, vt al- terumcontrariorum:atf"ccundum fcncutrumhabet adtu neque formam nequcpriuationcm. quatenusautcmadtualiquid eft, fubiicitur ipfisfor- mis.quemadmodum reiiquae fubftanti.Taffcdtionibus. patebitenim id ma ^ gis,cum dc matcria loco proprio agcmus. Quoniam autcm corum (\\\x in materiafunc tanquamin (ubiccto,qu;tdam altcram habentcaufam,qUcr- dam mioimCjVt i\i lapidibus forma domus alteram habet caufim,fcilicet fi nem cuius gratia inftituta eft,vt conferuationcm fupelledtilis : huius aute fortc non cl!: altera caula . iccirco haxfubftancia: ratio cft indcmonftrabi- lis,demonftraiionisprincipium exiftens : in ipfum enim vltimil refbluun- tur cartera- rationcs qux in matcria cxiftun t . Cum igitur dcfinitio omnis . refoluat ipfum totum in partcs (ccundum fubftantiam,partium autequ^- dam inlmt vt rationis mater ia^quaedam vt perfc<5tio;omnis definitio velu- tidcmonftratiocrit, in quanonquidem perfc(ftio nequede toto ncq-, de partcdcmonftrctur: incft cnim finc medio:fe I partes (ccundum materiam dcmateriatotiusperalterampartem, quaceftvtforma. Explicauit autem A iij id QV.£ST. PERIPATET. id Av:Cwt. ^.Metapli.tex.d^o. vbi iiiquit : in huiiifmodi qusftionibus fub- D ftantKT poftquam hr.bemus iplum efte , qu.xri materiam propcer quici fit, vt hscfunt domus,propter quid ? quia ha:c exiftut, quod erat domui elle : 8c homo hoc,autcorpus hoc tale habens. Quare ? caula materia: quxritur, hn^cautem eft fpecies quaahquideft&fubftantia. Exquibusfaciledubita tiones foluuntur. Nam prima ratio oftendens dibftantia.' non elfe demon ftracionem,conceditur. non enimdemonftratiocft (ubftantix.quatenus fubftantia eft : quoniam fubftantianon ineft alteri. Quamuis enim forma fit in materia,non tamen illiineft vtadlu exiftenti,fed potentia.Quatenus igitur ex poten tia & aiflu vnum fiuntjeatenus fiibftantia eft compo(ita,cii ius eft definiciOjdemonftratio autem nequaquam : quatenus vero rnateria fiibiedum quoddam eft,cui a«5tu exiftenti infuntcetercE forma:-,eatenus ca rum demonftratio eft,non dehnitio.Dubitabit autem quis de primis ratio nibus materiir inexiftentibus , vtrum (Sc ip(a! demonftrabiles (uu : (i enim quo minus detur procefllis in intinitum,indemonftrabiles ponantur, nul p la methodo fciri videbuntur. non enim detinitione, quoniam non vnum pcr fe (unt plures a<ftus,oportct autem vnum per (e e(le qua: in definitione limt. Dicimus omnem aiflum materiale quamuis vtindemonftrabilis (up- ponatur a fnigulis artihcibus,refoIui tamcn in avflum qucndam priorem a fuperiori fcientia,aut ea qua: omnibiis communis eft:Ad:us autem imma- terialis in nullum alium refoluitur. hic enim folus primus eft a quo ca?tera pendent: adlus autem materix primo: quamuis ab altero pcdeat principio, non tamen demonftrabilis eft. non enim alteri matcri.r ineft ipfum primii omnium fubiedum.Qiiomodo autem primi a(ftus,6v: quicunq-, alteri non inexiftunt,fciantur,alibiexplicabiturcommodius. Adalteramdubicatio- nem patet(olutioexdicl:is:non cnim in intinitum tendunt media. Nam quemadmodum fubftantia primum eft principium eorum qux infunt: (ic prima aliqua fubftantiat ft in quam cxtcr.u (ubftanti;r rcfoluuntur. Qt^ipd autem dicitur actum 8c potentiam (inealiquo.medio vnum e^Fe, concedi- tur. at non concedimus demonftrari acliim tleeo quod potentla eft,(ed dc ** aliquo fubiedoquatenusadlu eft . Nequeftiperioradcinfcrioribusncc e conuerfodcmonftrantur ; fedrationcs (upcriorum generuminfunt vni- cuique materi;ie pcrinferiorum rationcs: primae enim (ubftatiecaufEfunt cacterorum. AperuithocAriftotelcs. 2.P0ft.tex. 18. vbieaqua:propriafunt gencrum,fpeculandum etTe inquir,per vltimarum fpecierum rationes: no enim per propriagenerum intellcxit aifev5tiones generibus contingentes : econtraenimhas priusinfuntgcneribus,perip{aaute(ubie(5lisfpcciebus, ■ vt explicatum eft.i.Pofter.tex.zz.fed rationes iplas gcncricas ex rationibus fpecicrum vltimarumdemonftrari : quiafpecierum rationcs priores funt ac (impliciores.harum enim perfeclio inderaonftrabilis eft prmcipium exi ftens c^terarum conditionum,quae ex additione materia^ contlngun t. Hoc auteai L I B E R P R I M V S. 4 A autcm modo & tcrmini demon ftrationis conuertibiles rec!duntur,cu alias gencra vniuerfaliora fint quam fpecies. Nam difFerentia' omnes , quaruni ratio eft diflEinitfo,ad propriam aliquami materiam contradbiE confideratur Tn demonftratione: vtcuruitas,quamuis line^fitaffedfo^ad nafum tamea contrada (imitasappellatur : nihil aiitem refert fimiratem dicere &na(i curaitatem. Idem &c de cceteris ditferenrijs eft dicendum, inter quas 8c jre- nera ponuntur,funtenim &c generadifferentic^ quicdam . Patet autem id magis in formarum definitionibus : nam in his manifeftum eft fubie6tum quod additur,cuius rationecontrahuntur differenti^ : anima enim a6lus quidem eft,f*ed non quicunque,at talis corporis : proprium igitur quod- dam eft anima ahVuius corporjs,ah"is nuUis competf s : iccirco illud in eius ratione ineft,quia includitur vt pars cius : nugatio enim eflet fi anim?e cor pusadderemus, 8c fimiuati nafum : non enim animaalicuius corporis eft animajfed adus: &c fimitas n5 cft nafi fimitas,fed nafi curuitas. communis T) igitur difierenria,vt curuitas,commune habet fubie(5ium,vt forte lineam : contra6f:aautem contra6tum,vt fimitas nafum.&: rc(oluuntur femperpro pria In communem diffcrentiam 3c proprfum fubiedtum non commune. Sedindefinitionibuscompoficarumfubftantiarumhocminus patet: quia genus matenam in:cIuf]ir,quod differentijs contrahitur . Qiiamuis autem hic f ubftantia; partcs ah'o modo diuidantur , quam in tormarum dcfinitio nibus: retamenminimedifferunt vtalibia nobisoi^enditur.iccircomodi caquadam vcrborum conuerfione animalis dclinitioin anima?dcfinitio- ncm tranfit. quod h hccmanifcftam habet reduclionem ad dcmonftratio- nem,omnisdcfinitiofubflantia! addemonftrationem reducetur. Ad vlti- mam dubitationem,concedimus nequeipfum compofitum neq^ formam fubiciflum eflc demonftrationis,cum fubftantiarudefinitiones addemon ftrationem reducuntur: Ced ipfam materiam, non tamen quatcnus poteri- tia cft,fcd quatcnus atftio. Quod fi quis inftet : ca qua: in dcmonftrationc funt^per fe incficoportere:at marcrie quatcnus adtu eft, non per feineflc '-' formaSjfed feciidum accidens,vt fignificauit Ariftotcies i.dcPart.anixap, }. cum enim caliditas fanguini per feinfit,in cius enim rationeincft:matc rix tamen fmguinisnequaquam per feincft,fedeftacfiaquam calida vno nomine fignificemus,cuius pars eft caliditas, aqu? tamcn per accides ineft: fimiliter dc deCcTteris formis dicendum videtur,omnes enim copofiti funt parteSjinarcria: autcm ncquaquam. An materia pars cft earum , iccirco m fecuiido modo diccndi pcr fe fuerint ? pcr accidens autem ineffe ab Arffto teieforte dicuntur,quia non funtin primomodo? At quxcunque per fc funt.eadem Sc ex ncccllitnic infunt^formj^ autem non ex neceflitate viden turhuicmateri.r inefle, caliditas enim non ex necclliratemateriae fangui- nis ineft: fi enim hrpcaufcrotur ex ratione, adhuc ratio cah'ditatis remanet, Ti in ignc . Diccndura d\ igitur materiam non vnamquaraqj cCie fpcciei A in] partem. QT^ST. PERIPATET. partetnrvbiqiie tamen formam infeparabilem effe a proprJa materia, icclt- D co ineflehuic in recundomododicendiperfejreliquisaiitemperaccirles : vtfanguiniSjquafanguis eft, caliditas,ratio qu^dam eftliuius materi.T^ver bigratia humoris,a quo feparari nequit:fimph"citer autem cah'ditas,ab hoc feparabih's eft.non enim humor efl: proprium cah'ditatis fubieclum . pro- pterhocigiturdiclum eftcaliditatemfimpliciter acceptam per accides ma teria? languinis inefTe. At in demonftratione non huiufmodi fubiedlum ac cipimuSjfed proprium,&: tandem id cui primo ineft . iccircoex reclprocis fempereftdemonftratio,vtoften(umeft luperius. Patetigituromnemde- finitionem completam veluti demonftrationem elFe: difterreautem verbo rum pofitione,quq non fohim penes eorum ordinem cofideraturjfei] mul to magis penes modum. Nam in definitione refohitio fii in partes , quaru vnaahcrl nequaquam ineft, fed vnum runtvtpotentia&acius : Dcmon- ftratlo autem In caldcm rcloJuIt,quatenus acflu (unt, icclrco fcmpcr nherii alterllnefredlclt. Nequeob id (cqultur demonftratloncm crieipfius quld p cft:autch-tinicIonem dlccreclle vcl non clle: allocnlm modoacceptl termi nidemonftrationem conftItuunt,alio modo dchnltionem . Vrimam Thilofophmm^ neqiie demonjiratione ncque dcfimtione vti. jQtt<«f?. III, VM duotantum videanturfciendimodiapud Ariftotelcm,v- nus per demonftratloncm , qux caufam traditcorum qua: al- terIinlunt,propterquam & Inhnt&omnino fint: alter per definitionem,qua (ubftanrlam Ip(am & quid vnumquodque {itperfpIcImus.Vtenlm caqu;r (unt,vcl limpllcltcr (unt,velutl fubftantf^: velalteri infuntjVt^ubftantiarum aftcclloncs: (icduo vldcnturrufhcerein ftrumentaadeorum refolutionem: dcfinltio (clllcet, quae in partes fccun- dum fubftantlam refolult caqux (uiii: Dcmonftratlo auiem qu;c in prin- clpla,ea quce in(unt,redigIt:MIrum profcc\btucrI[ prlmam Phllofbphlam neutroKlorum vti. Quomodoenlm (clet princcps fcientiarum.vndeom *^ nls fidcs c^terarum pendet ? Num Ignobllius allquod argumcntatlonls gc nus, quall Dlalccticus aut (rnillis ad fidem Inccrtam , quam tamcn pofrunt aftruendam,vtirolent,vfurpabIt? Atincertioramultoeftent rcliquaindc ortumducentla: nec tandem fcIentiavllae(ret,fedopInIo tantum,autfimi hs qu^dam exiftimatlo. Demonftratlonem igltur non efleeorum , qux al primoPhilofbpho tra6tantur,hlnc fietmanifeftum. Cuenlm deentcqua tenusenseft pertra6tet, hulufmodi autemfitquod fimpliclctrr cft & pri- mum,ideft fubftantra 7. Metaph.tcx.5. fifubftanrfo: noneft demoftratlo, nec igitur primus Phllofophus demonftrabit . Non efteautem fubftantlac demonftrationem, fed alium quendam manifeftatiuuls modum apertefcri bitAriftotelesfj.Mctaph.tex.i.&i.Pofter.tex.i. necenimalteri ineftfub- ftantia, I IB E R P R I M V S. 5 A ftantia,c^emonfl:ratur autem femper alrerum de altcro . Quatenus igitur primus Philofbphusde fubftantia agir,non demonltrat. At vero fi ad eun depcrtinetdefabftantiaagere,&deilh'sqUcTipliper feinfunt.^. Metaph. [x.j.funtantem qua?dam affediones proprix-entls quatenusens eft, vc iat*Ti,diuerfum,vnum,&: multa,&; ah'a huiufmodi • demvoftratio falrem ad huitifmodi nccelTaria fuerit. An iftorum quoquenon eft medium ? iccir- co indemonftrabiHa,&: dignitatcs illas conftituentia, quas omnes fcientiai accipiunt? Non efteautemaliquodmediumdiftin6luma fubiedo, paret, Si enim fubiedlum eftiplumensquatenusens, infunteuimomnibus enti busquatenusentiafunt: hocautem fubftantiaeft &quid,non eft inueni- realteram rationem priorem illa,vtacciditinafte(ftionibus entium parti- cularium: cum enim in hisalterum fit vnumquodq; &c quid eoru,eft fem- per alrera ratio prior,fcilicet ipf um quid eft. In primo autem cum idem fic ipfum ens &qaid,non poteftdiftingui mediuma.fubie(5to.Necigitur de- •n monftrarioconftitui poteft.Idcirco Ariftoteles 4. Metaph.tex. 9. dignitates omnibus notinimas incftequidem enti proutens , dcmonftrari autem 110 poireteftatur^nihaliquademonftrationeducenreadimpoiribile.Demon- ftratio igitur oftcnfiua ex prioribus nullo modo a Philofopho primo afTu- mirur. Cauficnim accidentium cft (ubftanria,& primorum prima: prima aurcm eadcm cftcum (ubiedio. Ci)^od li altcratuLTir, non ergoprima erit fubftantia: autdux primx non vna: nec tamen profeccritquippiam fi du^ primcc ponanrur (iibftanria::vnacnim alrcriquid prodcrir,fiuc(]r (lucno fit.^^nccigitur dcmonftiatioconftirui porcric: nccefte cftenim terminos inuicem pra:dicari . At vero nequedefinirione fciri ea qua? a primo Philo fopho tra6lantur,ex his patcfict.Cum enim omnisdefinitio partes habear, cft cnimorario, crunc fimilitcrpartesipfius notionis& ipfius quideft. 7. Metaph.tex.^}. Rationisautcm parteseirehancquidem vt materiam,hanc verb vr a61:um,habcrur 8 Mcraph.rcx.if. Non tamcn quamlibct materiani cflcpartcm rationis,fcdaliquain vbiquc, «Sc quo pa(ftodiftinguatur,expli- Ccatur 7. Metaph.tex. ^4. &: 57. Qua: igitur nullam habentmateriam neque fcnfibilcm nequc inrclIigibiIem,indiuifibiIiaomnino,& ftarim vnum eflc manifcftum eli.S.Mctaph.tex.Kj.horum ergo ncc rarioerir, necdiffinirio. haberenr enim parrcs. Huiufmodi aurem elle, ea qux primus Philofophus fpccularur.parcr. Enscnim fimplicirerdi(fcumacprimum,dcquoiIIeagit, incompofiri.im quid cllemanilcftum cft, fi cnim mareriam aliquam habe- rcc,&: randem compofitioncm,aliquid eo prius efIet,quo exlftcte illud ef^ fet. Cum autem prima (ubftantia fola fimplicitcr fir, quia non dicirur eo quod aliud in alio fir,vr in marcria 7.Meraph.4;.&: ob id in huiufmodi idc fitcfre& quid cft : fimplcxomninoefleoporrcr ipfum ens primii , & ideo non dcfinibileicd omnia finicns. Primus igirur Philofophus in fpeculario nc fubftanti^ dchnicione non vtitur.At vcro neque in fpeculatione eorum qua: QJV^Sr. PERIPATET. qiiac niipcrfelnrunt: nam fimilicer fimpliciaefTe necefle cfl: & prima : car- D teraenimad illareducimtur ^.Metaph. text.6. Nequeideo diciquiaalia (int priora praeter fubfliantiam iplam, quam addi necelfe efl: iu eorum dc- finicionibus. Non igitur aliquaratio conftitui poteft , quemadmodum in cxceris pofterioribus fit: in prioraenim fempcr refoluuntur, vc fimicas in curuitatem,curuicas in aliquid aliud/^onec candem ad primam concrarie- tatem deueniaturjqUcT vnum & multacontinet. Si igiturmagnitudo pri- ma eflec fiibftancia,re6tum &c curuum prima eflec contrarietas, ncc ilcfini- ri poflcc. Quod fi fubftancia qua: in affe6lionum racione adiungicur , ipfa per fedefinitionem compleret, quomodonon idemefi^et fubie^loefle, Sc affeiftionijVt nafo &: curuicati ? efleenim nafi efll-tcuruicaci efite, ncquc fo- lum fubiccto vnum eirenc,fed dc racione . Ac aflcdlio omnis aliquid aliud cft prc-Etcr additum fiue fubied:um. Si igi lur prima: entis affe6i:iones,ratio- nes priores non habenc prartcr ipfim f ubftanciam,ncquc ergo earum defi- niciofueric. Primusigicur Phiiolophus ncque dcmonftratione vtctur,nc- p quedefinitione.Oppofitum tamen vidctur fignificare AriftotcIes.Nam,(>. Ethic. cap.(J. inquitSap;cntis cfle de nonnullis habcredcmonftiationem: quaracionediftcrcab inccllccl:u,qui circa principia tancii vcrfacur. Sapica tiam aucem efTe primam philofophiam ceftacur inferius cap. 7. exac^iflima cnim fcienciarum effe^nec folum circa principia vcrfari,fed & circa ea qua cx principijs colliguncur,iccirco compofitioncm cfle intcllcdus <3j (cicn- tix,rerum camen pr.Tftanciflimarum. Ecii.Metaph.cap.i. Dcmonftraciua . fapienciam vocac,qua: circa accidcncia verfacur. Dcfinicionem auce ad cun dem percinereinnuit6.Mccaph.ccx.i. imo folius primi philofophi cfle ra- tionemfaccre ipfiusquidcft:inquit cnim rcliquas fcientias circa gcnus aliquod encis verfiri,non circacns quacenus ens cft, nequeipfius quid eft vllam raiionem facere,fed illud aut fcnfu manifcftantcs , aut fuppofitionc accipientes,eaquaEgeneripcr fcinfuncdemonftrarc. Idem ii.Mccaph.cap. 6. Quod dc racionem videcur haberc : fi enim propriefcirccft dcmonftra- tionem habcrc: fubltantiaraucem ^ ipfius quid cfl non cft demonftratio, -T necigicur fcicnciaaliqua propriedicfta eric ipfius quid eft. Mcrito igiffup- ponendumab vnoquoquedemonftrntore. Efleautem aliquam fcicntiam fuperiorem,qua; fapientia dicicur, cui ncgocium delegecur ipfius fubftan- tias, neccfrarium videcur.cum eniin incuiufque racfonc infit fubftanti^ ratio 6. Metaph. text. 4. ignorata fubftantiar ratione, ik. reliqua ignorari neceflecft. Siergofa*enti£efuntdemonftratiu^,&:aliudgenus Ccicdi prius & nobiliu5 & perfedtius nccefre eft efre,quo fubftantia cognofcamus.No- biiiirmiaauccmfcienciarumcftSapIencfa & primaphilofophia . Si igicur fubftanci^ raciodifhnitio eft,illafblaipfius quideft,racionem facict, & fic definitionevtetur. Propterca credideruntquidam ad primumphilofb- phum pertineredeomnibus cncibus ipfum quid cft cognofcere vfque ad ipccici L I B E R P R I M V S. 6 A fpedcs vldmas . quod & videcur figniticaire Ariftoteles ^.Metaph. t^xt.z. vbiinquir, Quemadmodum Grammaticavnaexiftensomnes voces fpe- culacur,(ic entis quoque quot fpecies funt ^ & fpecierum ipccies contem- plari vnius fciencia! genere eft: . Que tamen fi hoc modo accipiantur , ma*" ximas patiuntur diihcultaces,cC manifeftas habent concradicliones . Naiti primumexpreilenegac Arirtoceles.il. Metaph.cap. 5. vbi inquit: philoib- phi primi fcientia elle entis quatenus ens eft vniuerrah"ter,non fecundum partem : qua rarione cllirlTt a Mathemcticis & a NataraH , qui fecundum partcm conliderant ailumentes qenus proprium vniuicuiufque, dequo qua?runt principia & accidentia,vt talia^non vtentia. Prxterea, fi primus philofophus ipecularetur iubftantias naturales,& Mathematlca, demon- ftraret quoque cadem eorum accidentia. eiuidem enim fcientia; eft deflib ftanria &: atlrettionibusipiius fpeculari,quarto Metaph.te5;t.(j. fupertluac igitur eilcnt reliqu.x: (cicncia: . Amplius perclnerepropriorum fubievfto- c riun dctinicioncsad icienti.is parriculares uon autemad iupcriorem ali- quam(cientiam,dcclarat Ariftoteles,(J. Metaph.tex. 1.& ii.Mctaph.capit.(j. ^' primode Ani.texc.K^.quibus in locis oftcnditquomodoPhylico ht deti n:cndum,(Sv:quomodo Mathcmatico. Primoigirur philoiopho relinquen tureaqu.-c nullam habent materiam .ha:cautemdctinirinon polTeoften- fum cft . Q^ix cum hoc modo h;ibcant,non pollhmus diccrc iubic6lorum quidc icicntiam,qu.L* dcfiiiitionc habctur,primi philoiophi cilc, propria- rum vcrb at^cC^ionum,quc dcmonftratione (ciunt^^alterius eilccadc cnim fcientiacirca (ubicd:um proprium qua:rit principiaiScaftedtioncs qua; ex principii^.Iccirco primus PiiiIolopluis,cntis,ut cns ci1:principiaqua;rir,6c ciutdcm atlec^ioncs propria>:(ic Marhcmaticus circa numcros <3c m.ignitu dincmids: naturaliscircamobilcm iiibilantiam dc eiufdemat^-cclioncs ver fatur.Q^uid crgodiccndum ad authoritates Ariftotclis in oppofitum addu ctasrOicimus igiturinco diticrrctcientias particularcsa(apicntia,quod il Ix quidcm circagcnus proprium,poiI:quam (ubievllum \n propriam illius ^ rationcm,acqucatfci;^iones in principia propria rc(blucrint,c]uic(cunt. Sa picntia autcm omnium rarioncs quas cxitix (cicntia: (upponunt, in prio rcm rcfoluit rationemtquoniam vcrb illa non cft altcra prior , \\\ cam de- Imitomnis rciolutio, nccin inhnicumdaturcaularum proccllus. Atvcrb vtrum rationu refolutioin alias iupcriorcs rationcs , dcmonftratio ilf, auc dcfinitio, hocmodoconfidcrauilumeft. Nam quamdiu rario ipiius quid cft,diuiiibilis fijcrir,vccius aliquid (ic tanquam matcria, (5>: aliquid tanqua a<5lus:dchniriodiccndacftacdcmonftratio(oIa vcrborum pofitionedifte- renSjVialibi.anobiscftcxpIicatum. Vbi vcroad indiuifibilc pcrucntu tuc rit,crit quidcm illa rario ipfius quid cft vItima,dcfinitio autem ncquaqua omnccnim dcfinitioncpartcs habcrcoportetco mododiftinctas . Quod fi ca dcfinicio no tucri:,ncc ctii dcmonllratio.ois enim demonftratio cx dc finitionQ QV.€ST. PERIPATET. ftnitione collfgitiir. Si igitiir primus Philofophus in huiufhiocll quid,entiaD refbkiatjrationem quidem afferetc.-Eterorum omnium,atnequeob idde- £niet aut demollrabit. His auremexphcatisiamdubitationes ioluamus, Quod igitur (cribit Ariftoteles SapientisefIedenonnulh's haberedemon jfl:rationem,& fapientiam quandam demonftratiuam eire,did:um eft quo- niam non fblum de flibflantia agit lapiens, fed etiam de iis qua^ illi per fc infunt^quorum etfidcmoftratio oftenliua non fit,vtin fcientijs particu- laribus,eft tamen qua;dam,£afcilicet quceducitad impoftlbile , vt patuit lliperius de communi omnium fcientiarum dignitate. At forte inftet quis: communes entis affediones de fingulis entibus demonftrari pofle per ra- tionem ipfius primi entis.An h.Tcdemonftratio minimeeft? oportetenim cxeodemgenereeiremedium & extrema,hic autem medium &: afFedtio primi philofophi eft:c^tera vero entia cum fecundiim partem confidere tur,adc.Tterasfcientiaspertinent. Prarterea etli ciuldem fcientia; conce- dantur elfe omnia entia, fcilicet quatcnus entia funt^cum tame non fit vni p uerfalis dcmonftratio, nec etiam particulares erunt : idco enim problema eftdemoni^ratiuum,Ii verbigratiadevitecurfolia fluantqiUTramus,quia contineturfhbvniuerrali,f'cilicetlatirolio,cuiusprimiefldemonfaMtio.2. Pofter.tex.i^.Atdeipfo ente quatenusens eit, vniuerfaliter demonltrari propriasafi^cdiionesdemonftrationeofteniiuanon polfe, iediolumduccn te ad impolTibile oftenfnm eft . Ad alteram dubitationem quas oftendebat omniumdefinitionem ad primu philofophum pertinere,cum c^tera: fcie- tiar nulljm rationem faciant iplius quid cit : concedimus,reiolui quidem omniumrationesin fupremam rationem: non tamen hancdefinitionem cfrc,nequedemonItrationem: fingulorumautem definitiones fpedtare ad eum qui circaillud genus verlatur,6c ab vnoquoque iupponi, quia no eft fubftantias demonftratio. Dubicabitautj ni quifpiam , Ii ipfum quid eft in fcientijs fupponitur: nam dc fubiecto prxcognofcere oportet elTe & quid cft.i.Pofter.tex.i.quomodo ergo qua:runtur in Icientiis definitiones .'^ An qua^runtur quidem antequam aflect;ones quaeramus : cum autem qUctri- F mus eaquarper Ieiubftaniia;inexiftunr,necefIeeftprxnofcere fubiedtuni cire,&: quid eft.Qu.xrunc igitur illa quoque in fcientiis, non tamen demo ftratione manifeftantur,fedaliaratione. Supponunt-autem cumacciden- tiaqu£Erimus,quorumeftdemonftratio. Pvcftatvtexplicemus quomodo vnafcientiaexiftens,omnes fpecies entis &c fpecierum fpecies contemplc tur,non tamen in meirem aliarum fcientiarum defcendat. Non enim intel hgere poirumus , ens genus elle omnium de quibus pr£edicatur,vt vox ge nus eft omnium vocum. Ditfereutiae enim diuidentes ipfum ens no ellenc cn da,cum genus non fit particeps differentiarum^nec e contra II. Metaph. cap.i. Necetiamaccipiendum videturpro vnoentisgenere,vtprofubfta- tia: nam in eandem diflicultatem incideremus,fi vna eiret fcietia omnium fub- LIBERPRIMVS. 7 A^Libfl:antiarumfecuncliimpartem:non enlm reliqueretur locus naturali &Mathematico.c{efubftandi*senim quibufdam confiderant /inguljE, &C totfiintphilofbphis partesquot funtfubftantice.^.Metaph^tex.^. Non er go prima phiiofophia de omni fubftantia agit , nec fpecies fpecierum fub- ftaatiae qusrlc. An per fpecies entis vt ens eft, intellexit atfedliones eiufdc, vrvnum & multa ,.idem Sc diuerfum, Sc eorum fpecies, yt difFeren:iaj con ttarieratem &:alia huiufmodi,qu£e entis vt ens eft naturam infequuntur^ Hscenimentis &: vnius. fpecies appellauit 4.Metaph.tex.3, afFe*^ioncs au- tem per fe eorundem efTedixit ^.Mjecaph.tex.j. Cum enim genera entiuin sd vnum primumldeft fubftantlam redu(3:Ioaem habeant, rdlqua eAufde afFe*5tionesmeritoappellantur. Non igiturobidprimusphllofbphu.? m meirem casterarum (cienciarum defcendet: neque proptexharc.definitiorie autdemonftrationevticogetur.vniuerfallter enim ^.quodprimuln vno qtioquegenereeft,con(iderat,rellquasautemfecumiumpartem . Qu.q cii jy hoc modo habeant,qua methodo vtetur fapierla ? An In iimplicibus dc il% quorum non eft altera caufa^neqiie refolutiQ,neque compofitio locum ha bent ? neque enim qua^ftio aliquade iis formari poteft , neque eorum vlla eftdodrina7.Metaph.tex.6Q.inomnienimdo6lrina&queftione,aliquId pras^exiftere notum oportct , de quo aliquid allud quirrltur : alloqui nlhil conringitqUcTrere. Iniisaiit qua; verefimph*cIafunt,qiio ah*udentqaod qrit ab eo q> pr.Texiftit ? dico aute vere fimplicia , quia aliquando qu<ef clp fiteorumquashmplicIterdIcuntur,vtcompofitarumfubftantiarum, vcUi tihomlnisan fir,&: quid fit: In quibuslatetailuddeallo qureri^femper ta- men caufaaltetaquajritur,&aliquid alterum fupponitur. Obid benedi- (Slumeftz.Pofcer. tcxt.i.omnem quxftlonem efle caufiEquxftionem fea medij. In ijs autem qu.T omnlno fimplicia funt, Ci qUc-eftlo aliqua forme- tur,eriteiufdemdeeQdem,iccirconihilIn ijscontingitqujErere,quodpro fccto in ipfo ente vt cns eft, patet: in omnibus enim ipfum ens fupponitur "'honquasritur. Hocigitureft quodlntellectus ex fenfibilibus inductione Ccolligens primiiraomniumcognofcit,quof'uppofito &: manifeftorellqua perqulrlc. Quce autementiperfeinexiftunt,fciuntquldem , quia caufam habent,non tamen perdemonftrationem,quiacaufanon eftalcera a fub- ie6lo,alteratamenabeocuius eft caufa:medium auteir. demonftraclonls non folum allcuius caufam efreoportet,fed Sc alicui 2.P0ft.tex. 15. necetia definitione,quiavnriquaEq; completadefinitio demonftrationcmcotinet poteftnrc,vc alibi explicauimus. Iccirco refolutionem quidem aliquam Ip- forum ^ccompohtionem concedimus,fedfimpliciorem, quialiusmodus fcicndi c(t nobilior &c perfedior, quam pcr demonftrationem, aut defini- tionem.omnium autem perfectiirimuseftjquoipfum quidcftfimplicifli- roumapprehendimus,primumomniumfcienciaruminitium. Qiioniam autem difhcjlc efi nobis ea qun^ in natura manifefrillima funt,eo modo vti funt. OyjEST. PERIPATET. runt, concippre, iccirco fimilituciine quadam rationis cum iis qurc nobis D notiorafunt, ea comparantes, compofitiones quafdani comminifcimur, vnde Sc dehnitiones ac demonftrationes eorundem iecundum analo- giam aftruimus . Scientias dijiingui fecmdimgenera fubjlantic , Quxllio. 111 1, I V A M V I S cntia multis modis diuidantur , & genera diuerfa conftinjanf,vno quidcm modoquatenus diuerfam prxdican- dihguramfortitaIunt,vndepra:dicamentorum generaa logi cis confiderataorta (unt: ah'o modo quatenus ipfum clTediucr fo modo participant,ab vno quodam quc (ubf tantia t-ft dclccndcntia,quo modo a primo philofopho accipiuntur : diftindio tamen fcientiarum ne- quepenesgenerapra:dicamcntorum, ncquclccundum diuerfimentium redudiioncmadiubltantiamairignaturab Ariftotelc, fcd lecundum par- p res ipfuis iubftanti(E. inquitcnim ^.Mctaph. tcxt. 4. tot e(l'c philofophix partcs.quotfunt fubftantix.Quod (?c rationcilla comprobari potc('t.cum enim in omni fcientia atfcdtiones dc ah*quo (ubicclo quxrantur , (ola au- tem fubftantia fubicctum ht omnium ah'orum cniium, non enim cft acci- cientisaccidcns,mcritodeah'quafubiccta(ub(tantiaomncs (cicnti.r con(] derant. Vbiq-, autem proprie primi & cx quocxtcra pciidcnt , dc proptcr quoddicuntur,fcicnciacft.4.Mctaph.tex.z.Siigifuriiuiu(modi(ub(tantia eif,penes ipfamomnis fcicntiaairignanda vidctur . Scd hoc tamcn multas patiturdillicuitatcs.Nam primum,(i (iib("rantia vnumgcnusc(t,i.Phy.tcx. fo.omnis autcm generis vnius vnafcientiac(t ^.Mctaph.tcx.i.crgo omnia fub(tantiarum vnacrit fcientia: ncquc igitur prima pliilo(ophia di(tinguc turaMathematicis ^c naturaii,gcnus cnim non di(tinguitur a (uis fpccic- bus. Qubd fiprimus pliiloiophusdcaiiquatantum (ubftantiaagat^.nodc omni,quomodo vniucr('ah"scrit (cicntia? & quomodo deentc quatenus ens eft vniuer("ah"ter .agat,non qucmadmodu rcliquc fcicnti^genus quod- F ciam circumfcribentcs fecundum partem ? vt tradit Arifl.6.Mctaph. tcx.i. & ii.Metaph.cap.3. PntercacircaMathcmaticas fcientiasaliaoriturdubi tatio.Cum cnim partem enfis fibi adumant ^.Mctaph fext.i.(?<: fit parsphi lofophixfpeculatiurc. 6', Metaph.tex. 2. (Sc ii.Mctaph.cap.j.numcriigitur & continuum(ubfl:anti^erunt,(iomnis(a'cntiade (ubicd:acftfubfi:antia.At ipfum quantumnon eflefubrtantiam 8c ex diuifione pnTdicamentorum patet,&: ex ii.Metaph.tex^^^.vbi inquit,folum Aftrologum de fubftantia agere,rciiquas Mathematicas,qua?circa nuraeros & circa Geometriam de nuiladibftantia tradtare. Ampliusquomodo exeodemgenerefuerintom iiiaqux in fcientia traduntur? vtvoluit Ariftotelesi. Pofter.tex. 10. vbiinw q^uit. Exeodcmgcncre eileoportere extreraa6c medium demoitraiionis. Si; IIBERPRIMVS. S A^ienlm fubiedum in omnirdentiafuerkrubftantiajqu^cunqnein alijsgc neribus entis continentur,vt in quanto quali,6c reiiquis,non erunt fcibi- lia:aut (cientia: cliftinguends fuerint fecundum genera entium , vt quasda lit ipliusfjbftanti£E,qua:dam iplius quant{,vt Mathematic:u, qua'dam reli quorumgenerum.ProfoIutioncigitureorum,primonocandumeft: fub- ftantiam no elk vnum genus vniuocii. Cum.n.ipium quid eft vniufiuiuf que,«Sv: partes eius fubftantia: dicantur,irem matcria, forma, Sc compolltii ^.Metaph.text.-^.nonlblumpenesh.irc figniticata diuerfo modo fubftan- tisdicuntur,fedetiamfi fingulaeorumaccipiannis . nam ipfum quid tot modis dicitur,vt iplum ens./.Mctaph.text.i^. fimih"ter matcriaforma , Sc compofitum : fingula enim eorum non vnum quid f unt in ^rternis 6c ge- iierabih"bus,namgrncredifrcruntcorruptibile (Sc incorruptibilc , lo. Me- taph.tcx.i6. Q^iarcum iioc modo habeant,diuil;r quidem funtilienti^ no fecundum fignihcata illa (ubftantia:,qux dicla f unt.vc fcilicet quazdam agc Ti ret dc quid cft,alia dc matcria,aliade compofito: nam h;vc quamuis non lc cundum vnum dicantur,ad vnum tamcn omnia funt, lcilicctad eam fub- ftantiam,qu.x vt formadicitur^ipfiusenim cft iplum quid cft , dc materia idco fubftincia cft,quia potcntia cft hoc, compolitum autcm quia ad:u id habct: iccirco fub cadcm fcicntia omnia ifta cadunt , qucmadmodum vna (cientia cft cntis vt cns cft, quia ad vnum c.utcra habct rcduclioncm . Sed aliomodogcncrafubftanciarum fcicntias ditb"ngucntiafumuntur ab Ari- ftotclc. ii.Mctaph.tex. 29. &: f.ciu(dcm,trcs (cilicct cllc (libftatias, duas qui dem naturalcs,vnamautcm immobilcm;duasxtcrnas,vnamgcnerabilem &c corruptibilcm : idcirco tres quoquc partcs philofbphi^ conftituit.6.Me taph.tcx.i.«3v: i.Piiy.ccx.Ti.Mathcmaticam, Phy(icam,Thcologiam,quoaii tcm pactOjintcrius patcbit . Sccundo notandum tria ifta gcnera fubftatia- rum c^fc intcr fc proportionabilia . omnia enim affc(tl:ionibus qnibu(dani fubijciuntur,<?c vbiquc (ubftantia prior cft &C ca:tcrorum caufa. idco con- ucniunt in gcncrc quodam analogo . quod &: dc principiis corundcm te- ^ftatuscft Ariftotclcsii.Metaph.tex. 19. <S<: zi.quodammodocnim ahaalio- rum principia,vta!tcrnorumaetcrna, corruptibilium corruptibilia, quo- dammodo vcro cadcm fcilicct fccundum proportioncm. Quoniam autem corum quilubeadcm proportionecontinentur, qua:damordinchabcnt fntcr fc.vc vnum fic primum,alccrum fccundum. &:dercliquiscodcm mo do,vc habcncanimx parccs, t^ hgura:, &c numcri : alia auccm nullum ha- bent inier (c ordincm,vt nacantiacum volatilibus , aut os cum fpina &c fe- pio: qu.vcunqucquidcm conucniuntdiucrfisgcncribus fccundum fimi-^ Ltudincm proporiionis qv.omodocunquc.vnius (cicntia: cflcinnuitur ab Ariftotclez.Pcftcr.tcx.ij.iS: i^. vbiindcmonftrationemedium aliquando analogum fiimi oportcrc (ci iblc. Qiiod li cx illis finc,qua: dicuncur fccun- <lum prius ik poftci:ius,rationabiliu$ cft^dcmonftiationem primi efll',reli quorum Q^y^ST. PERlPATET. quof um autem jper primiim,quiin c contra.In aliis aiitem'nlhil refert , cu D nullumeorummprimum.CommunlsaiuemalicuIusnonpoteft fieri cic mon ftratio aut dennitlo , quoniam non eft aliqua natura eadem in omni- bus quq analoga funt.i.Pufter.tex.i^. Qulbus hoc mocio fe habentibus ib\ uunturdubItatIonescIrcaprimamPhllo{bphIam.AgItenimh?cdeprimo genererabfl:antlx,5^ deaffe(5lIonibusprimIs:relIqu(^ fa'enjtl«e de reliquls gcneribus eorumq-, affedlIonibus,&: diflIn(5hE fLmtlnter fe,vtgenera fub- ftantiedlflindtafLmt. QuodautemdicItur,fubftantiam vnum genus efTe, intelllgendum eft fecundum anaIogiam,habent cnim genera Ip(a propor- tionem cum prlmo genere . Eodem autem modoqu.rcunque per fe acci- dunt poftcrlorlbus generlbus,vt motus qules,calidimi frlgldum , red:um curuum,par & impar,proportionem habent cum prmia contrarletate pri mogencrlallignara, fclllcet vnum &:multa, quopa(f>o rcdu£lIonem fieri docetArift. 4. Mctaph.tex. (j.Exquibuspatcr,aluidcircadvnum,tS:analo- gum, Accidentlaenlmad vnumdlcuntur,ldcftfubftantiam,(3c.matcrla ad p formam: nullamtamen proportlonemhabentadillaad quxdlcuntur, & ^ Vnius fclentl^ funr,qula non funi feparabllla . Analoga autcm proportlo- nem habent Inter fe,vt fubftantla ad iubf]:antiam , contrarietas ad conrra- rietatem: , princlpla vnlus ad principlaalterius ,& de rellquls codc modo, ac fubdiuerfis fcientlis cadunt,quatenus fclllcctnonfunt ciufdemgcne- risrfeparabllla enlm funt,noTi folum ratlone (ed dc f ubIci5lo . Patet ctlam quo pa(5to prima philofbphia vniucrfalls fit fcientia , ctiam fi de vno tantii genere agat. Cum enlm qua:daInfintomnIbusgcnerIbusfubftautIar qua- tenus analogiam habeat,vtlpfum cllc, «^c iplum vnum^t^cqLi^contcquun turha:c: nullaautcm fitnaturacommunls ipfbrumanalogorum, cui pri- xno fnexlftant aftc(flIoncs,fcd pcr primnm incxlftant rcllquls ; merltb vni- uerfalis eft fclcntla,quia cft primi c;(.ncrIs.Si igiiurnon clFct aliquafubfta tia prior f ubftantla naturali,f"clcnrla de natura prlma cffct philolophla , &C ipfaagerct dc cntc vtcns cfr cs: cxteii . conrcqucntibus . cum autcm qux- -, damalla flt fubfLantlalmmobllis «^c rrlor.a 1 illlus (cicntlam pcrtlnct agc redclis qus omnlbusgcncrlbuslr.funtfejundumanalogiam^vtindlcault Arlftoteles. 6.Mctaph.tex. 3. CircaMarhcmaticas autc fclcntlas vldctur fuif fe Arlftotelis fentcntIa,non omncs eire intcr partcs philofbphlac recipien- das,fedfblam Aftrologlam. ExplIcauirautchocmanIfcft(;.ii.Mctaph.text. 44.vbi Aftrologiam vocat peculiarillimam phllofophlam mathcmatlcarii fclentlarum: qula harcdefubftantia quidem fenfiblll fed femplternafpe- culatur,ca:terx verbdenulla ("ubftantlaagunt, vt qu.-c circa numeros Sc quasclrcageometriam.colllgletlam potcftex enumerationc fu bftanclaru. ii.Metaph.tex. 5. & i^.Cum enim tre-; fintfub(tantia.%du^fenfibllcs & mo bilcs,alteraintelh>lbilis dc Immobllis , fcnfibllium autem vna cjenerabilis ^corruptibilis,altera£Eterna:degenerabili quidem 6ccorruptibili natu ralis L I B E R P R I M V S. 9 A ralfs eft fcientia.deaeterna autem &c fenlibili Aftrolof^ia inter Mathemati- caSjdeimmobiliauremTheologia.ldcirco tres philolophi^ partes,quoE etiam fubftati? ftatuit 6. Metaph.tex. 2. Phyficam,Mathematica,icleft Aftro logiam,Theologiam.Videtur autem reiunxiftec^teras Mathematicas aPhi lolbphi^ partibus,propter Platonis ^v Pythagoreorum lententiam, qui cu omnem fubftantiam in ruperhcies,lineas,& puncta , & tadem in numeros refolutrent,quorimi kienti;^ Mathematicis allignata^ (unt; ideo prima phi lofophia; partcm Mathematicis tribuebant,vt habetur.i.Metaph.cap.5. Ari ftoteles autem cum oftendiiret nullaex iis feparabilia elle ii.Metaph. cap. 2.necinter fubftantias numeranday.Metaph.tex.S.merito eorumlcientias non elleintcr phiiofoph.-a' partes reponendas, tantominusinter primas . Verumenimuerodura ha:c videaturfententiajexcludi fcilicetomnino lcie tiam numcrotum & magnitudinum,pr(^cipuas Mathematicarurti icientias a Phiiorophia.Nam alibi videturadmittere AriftoteIes6.Metaph.tex.2.vbi p tres partes philolophi;!: diftinxit,quatenus vna verfaturcircainfeparabilia quidem fed non immobilia,vt eft naturalis:alia autcircaimmobilia quide, non tamcn fcparabilia tortane,red vt in materia,vt Mathematicarum qujc- dam : in quibus verbis manifcfte Hgnihcat Gcometriam &C Arithmeticam, Aftrologiam autem ncquaquam:eft enim circa mobilia: Pruiiam vcro phi- lolophiam circa immobilia 60 lcparabilia.ex quibus collegit tres partes phl lofophix. Idcm (ignihcauit ii.iMctaph.cap.^.poftquam cnimoftcnditcirca qua: verfctur Mathematicus,vt circa lincas,angulos,numeros,eorumqj zf- fcdionc^,is; circaqux Phy(icus,<3s: tandcm primus philofophus, concludit Phy('icam <!n: M.uhcmaticam (cicntiam (apicntixpartcsedeponendas, Prre- terea alio paclo dubitare licet. Si cnim (ubftantia fcniibilis 8c jEternaalte- rum genus cft a gcnerabili Sc corruptibili,&: ad alteram fcientiam pertinet fcilicctad Aftiologiam: Naturalis igitur (olu erit de gcnerabilibus «Sccor- ruptibilibus: nam alioqui diuerfbrum generum vnaeiretfcicntia. Pertine , reautemad (cicntiamdenaturaageredccccleftibus corporibus, qurc fbla ^artcrnadint (S: mobilia, oftcndirurcxlibrisdccoeloab Ariftotele confcri- ptis,qui intcr naturales rcponuntur. Cum enim naturadt principium mo tus in iphSjVt cx vniucrfali dcmonftrationecolligitur i.cfrli.tcx.f. non ex- cluduntur a naturali contemplatione. Dicimus igitur, quemadmodii fub- ftantia non vnum gcnus eft vniuocum,fed fecundum analogiam tribusge ncribus conucnit,vt o(tcn(um cft: fic ctiam corpus putandum c(t fccundii analogiam prxdicaridecorporibuscorruptibilibus &:a:tcrnis.Cumigitur lub vnafcicntia cadant qua: analoga funt, quatenus habent rationis fimili- , tudinem:atq; huiu(modia(cribatur primogeneri, quando (ecundu prius «Sc poftcriusdicantur : mcritb conlldctatio dccorpore vt corpuseft &:de eiusaftcc1ionibus,illi (cicntix tributacft,qu.Tdeincorruptibilicorporea- git.priuscnimc(ta:tcrnumcorruptibiIi . Huiufmodi autcm fcientiaMa- B dicmatica QV.^ST. PERIPATET. tbematrca appellatiir. Quoniam autem corpus vc corpus quatenus quideD (liuIiib]leeft,incliiciitrationem numeri,namexcliui(lonenumerus confur git3.Phy.text.(j8. quatenus autem fecundum triadiuifibilejincluditratio- nemruperficieijquacfecundumcluodiuilibilisert,- & lineas, qujefecundu vnumiidcirco Mathematicanon vnafuitfcientiajfedin phirespartes di- ftributa. Sunt enim diuerfagenera ordinem inter fe habcntia, vt et fcien- tiac. Qu^dam igitur Aftrologia eft,qu^ dc corporefendbili &c cetcrno agit: quemadmodum prima philofophiade primo lubftanti^genere. AiicT aute de iis agunt,qurE primum quidem infunt corpori .-EternOjanalogice autem c^teriscorporibus corruptibilibus:perindeacprima philofophia, qune de cnte vt ens eft & eius aftedtionibus agit , quq analoglce infunt c^teris fub- ftantijs. Diuif^ autem ift^ funtprecipue in duas partcs,icilicet in eam qu^ de magnitudinibus &continuo afjit,Geometriam &c fcientiam folidorum continens,&: c.m que denumeris cfl: Arithmcticam .ippcllatnm.Iftc igitur philofbphif quidcm partes non cruntper fc fumptc,nj.dcnulla(untfub- t; ttantia. Si autem fumantur adnex^ Aftrologix,particulx quqdam eriit phi lofophi? & de fubftantiahoc modo agent.quaccnus iUius fubftnntic qua tra6lat Aftrologus pnrtes qucdam funt:in(unt enim primo in eius ratione. Quapropterbene di(5tum e(t,A(trologiam edcpeculiaridimam Mathema ticarum philofophiam,qua(l (^c reliqu^ aliquo modo philofbphi? nomine fiatcen(ende,non tamen (]mpliciter,('ed vt didlum c(c . De nnturali autem. philolbphia quid dicendum? quomodoingreditur in. Artrologi^ ncgo- cium? An &natura(h'nih"cernnnlogneft, vtcorpus (!?c(ubllnntia ? diuer (is enimgeneribus ined^corruptibili (cilicet & incoirupcibili : vna tamcn corume(lfcicntin,quaccnusprincipiummotus in (c hnbent, qurt natura cft : qunmqi Mnthcmaticus omnis a fuis conddcrniionibus (eiungit. Num &:hocnmbiguumde Aftrologin? videtur cnim tnnqunm mobile corpus con(iderare,cum fyderum curius velocicntes 6c temporn perquirat . An de ijsni;itvtqunnca (unt ? continuum enim primo quidcm incftmagnitudi- ni,po(teriusautem motui <Sc tcmpori.^.Phyi. tcx.70.& 6.Phyf lex.^^.latio- -t* num igiturcirleftium c6me(urnciones 3c tcmporn pcrquirit Aftrologus, quatenusquantaqu.cdnm func:necob iddemotu vt motuseft,nccdecor poremobili vt mobileeft,confiderat.IlIud (blumdubitationemfacit.Sina' turanon vnumquiddameftnififecundum annlogiam:ineft autem ccelo &gcncrabilibus :propterquid eiusconfideratio non delegataeft illiqui de coelo agit ? vt Aftrologo ? (ed ei qui dealtero genere tradlat , ideft dege- nerabih & corruptibili (ubftantin: cum ccelum prius fitcorpore generabi li,& (imiliter eius motusc^terosomnes praccedat ? Qua: enim fecundum; analogiam dicuntur,& fecundum prius&pofterius, priorigeneriafcribe davidentur. An & ficcelum (it prius &circularislacio , natura ramen de iis pofterius dicitur?accedunt enim magis ad immobilitatem & id quod fut pra L I B E R P R I M V S. lo Ji pra naturam eft,cum vnus tantum infit motus,isqi non (ecundum totum, led fecundura partes.^.Phyf.tex.^^. Redeigitur naturagenerabilibus pri mo afcribitur , poftcrius autem & (ecundum analogiam corporibus a:ter- nis. Oppofito autem mpdo habuitnaturacorporis vtcorpus eft : ingcnc- rabileenim &: incorruptibile exiftes 5. coel.tex. 29. redeprius quidem incft ccelo,pofterius au cem gcnerabilibus &c corruptibilibus : nam h^ec & fi gc- nerentur corrumpancurcji , non tamen vt corporafunt, fed vtcalida,frigi da,grauialeuia,magna parua^&aliahuiufmodihjccpatiuntur.Meritoigi tut Mathematic£ fcientia: funt de incorruptibili fubftantiainaturalis aute dc corruptibili.Iterum verodubitatur. Si contrariaeiufdem fcieticc funt, quomodo corrupcibile 8c incorruptibilediuerfbrum funtgenerum? Pr^c- tcrcanacuralis vcriinqueprobatdeiubftantijs , vtdecoelo ingenitum eftc &:incorrupcibilc-,degrauibusautem &:leuibusoppoficum . An fubiedla diucrforinii func gcnerum ? clleaute corrupcibile & incorruptibilevnius ■T) gencris func?poccnciam enim (Scimpocentiamfignilicant: ficautemhabet mubilicas &: immobiliras,motus 6c quies,& cadem concrariaomnia&pri uaciones. Agitauccm nacuralis devcrifquequoniacorruptibilead ipfum percinec: hocaucem tanquam habitus eft refpcdtu incorruptibilitatis:{cie- riacnim per fe eftipfius habltus , priuacionisaucem fecundumaccidens. Rclinquicur vlcimadubicario,quomodofciliceccxeodemgenerefinc,qu5 cunquein eadem fcicniiaconfideranturextrema,videlicet& medium.Na ad vnum Hici ca,qua: fubftancia; infunt^&ipropccrhoceiufdcmfcienti.-Eef fc dc aliquo iubftan ci.r ^encrc (3c iis quc pcr fe illi infunc,confiderare,fupc rius eft cxplicaciunrhoc enim mododiuerforum generum vnamfcientiani clfc polfc ceftarus cft Arift.ii.Mecaph.cap.3. Quoaucemmodoeiufiiemgc neris fincaccidcncia ts: lubftancia,nulla racio cft.nequeenim vniuocumgc nuscft,nequc analogum. Prartcrea neque ideo in eodem genere efle dicc- re poflumus,quia ad vnum dicuntur: non cnim cxcluliflct Ariftoiclcsacci dojcia qua: pcr fc non infunc:omnia cnim enciaad vnam fubftantiam dicu ^ tur,non camcn in codcm genere luncomniacum fubicdia fubftantia . In- nuicauccm fola ea quq per fe func in eodem genere efle,cum inquic,fi enim non pcr fe,accidcncia crunc: quad hccc non in eodem gcnere fint . Propter hxc pucaucrunt quidam,in prqdicamencis accidencium no concineri pro- prias Iiibftanciarum aftcdtioncs^fcd eas a genere fubftantiae feiungi no pof fc: dixcruncq,- in co cflc',quia fubftanciam ipfam concomitcntur.Non vidc tur auccm hoccllccx mcnce Ariftocelis. nam.^.Mccaph.cap 7. cnspcrfedi dlum diftinguit fccundum gcncrapra-dicamcncorum :dcence aucerapec accidens nullam clfc fcicnciam oftendit.d.Metaph.tcxt.4. Aftectioncsigi- tur proprix,dc quibus cft fcicncia,fiquidcm non diftribuercncur fccundu gcncra prxdicamencorum,noneflccaliudens pcrfepraster fubftantiajge nus:rcliquacnim eirentfccundumaccidens. Dicendumeft igituraliud cf- B ij fcin Q^ V ^ S T. PE-R I P A T E T . ^inaliquogenerecontineri,aliuclexaliqiiogenerefluere &originemcluD cere. Nam omnia quidem pra»clicamenta ex aliquo genere fubftatia? fluut vt iongitudines & cf teras quantitates exgenere corporisxalidum frigidu, ^raue lcue,ex genere corporis corruptibilis , & iic dc reliquis: eadem verb in diuerfis generibus continentur fecundumfiguras prardicamentorum. Que igitur per fe funt, ex eodem genere effe neceire eft: vei enim iiifunt in ijrationc rubied:orum,vel ipfa fubiecfta in ratione eorum. Qu.t verb per ac- cidenSjnonexeodemfunt genere.fi enimfluerentexeogenere,cui accide- deredicunturjdeterminatam haberentcaufam ptr quam demonftrarctur autdefinirentur:atneutro modo,qurEaccidunt, rationemconftituunnef- fentenimper lein primomodoautinfecundo:iccirco eorum non eft fcic- tia.Optimeigitur clixit Ariftoteles ex eodemgeneredebere efle mediiun dc extrema,quia per fe funt: non tamen ob id in eodem generecoUocari.Sunt autcm eiuldem fcientia* etiam Ci diuerforum fintgencrum : quia ad vnum dicuutur, vt luperius cft oftenfimi. Quaproptcr non tuit necelle icientias n dillingucre iecundum gcneraprardicamentorum. Diuilis enim iecundum genera fubftantis did:a,& reliquain cjcteris pnTdicamcntiscontcntadiui nonemrecipiunt,proutexdiuerfisgeneribus fiibll:antia;prodciit, aut pro pria illorum exiftentia,aut fecundum analogiam pluribus conuenietia,auc aliquaaliaratione. SiibsiantUrum differentias ex alijs generihm prxdicamentornm coWigi . Quizfiio . y . O N folum aftedioncs proprix fubftantlarum in alijs generi- bus pra:dicamentorum contincri videntur,fcd ctiam ipfre fub Itantiarum diftercncia: quid cft cxplicantcs . Nam dc aftectio- nibuspropriis fuperiuseft probatum:de diftercntiis autem linchet manifeftum. Primo igitur non contineri in gencrc fubftantiT^pa- tet: nullaenim fubftaniiaconti-ariaeft alteri lubftantia: i.Phyfi.text.53. & ■t' f.Phyfi.tex. 10. DifferentiT auLcm gcnusquodcunque diuidcntes contra- ri^ funt: perfe(ftaenim differentia contrarictas cft. 10. Mctaph.tex. 13. quod fi perfeda non fuerit,non omnes (pccies in diuifione cadent . NuUa igitur differentia fubftantia eft: contiuebunturergoinalijsgeneribus. Praeterea fubftantiaformamprTdicandihabetin quid: difterentiaautem in quale. Si igitur gencra pr<Edicamentorum diftinvfta iunt iecundum hguras praedi candi.6. Metaph.tex. 4. difterentianon eritingenerefubftantiaf. Sumi au- temdifterentiasfubftantiarumexomnigenereprcTdicamentorum oftedit Ariftoteles.S.Mctaph.tex.^.vbi Democritum reprehendit infuflticientiae,fa mebatenim ex tribus tantum fubftantiarum differentias, ex figurafcilicet fitUj&ordine : addenda autem vult^multaaliagenera, &c tandem tot efte quot X IB E R P R IM V S. II A quotmodis ipfiim eft ciicitur. Patet etiam exemplo eorum qus de am*ma- libus traduntur ab Ariftotele.i. depart.anim.cap.^.&^.&i.deHift.cap.i, difterunt enim vel quia habeant aliquid vel non habeant,vel loco in qm'- busdegant,vel hguns,vel potentifs dc impotentiis,& c:^teris huiufmodf. Idem comprobantelementorum differentie,calidum rcilicet,frigidum,hu midum &hccum,qu:ECum materiaprimaprincipiafuntvtadus &fbrma primorumcorporum tangibiliumi.deGen.&cor.tex.(5'.& 7.Sedh:;Ecdu bitationes maximi momenti patiuntur, adeo vt grauillimos philofbphos diu torfcrint, &: in errores multos duxerint . Nam primum fi ha^cad- mitrantur: quantum, quale, adaliquid, &c reliqua genera erunt prio- ra ipla llibftantia. Quatenus enim ibrmam figniticant fubftantiarum compohtarum , priora lunt materia & compfito : materia quidem,quia a- (Sluspriorcft potentia.5>.Metnph. text.13. compohtoautem, quia in eius rationeineft. ideo llibftantia,vtcompo(irum, pofterioreftetraditur.y.Me D taph. tcxt. 9. quatcnus verb ipfum , quid cft , ratio eft differentiarum : re- ibluitur enim ratioin rationes eorum ex quibuscomponitur.i.Phyf tex, ^^.componiturautemexdiffercntijs, differenrie priores erunt ipfo quid. eft . At ipfum quid 6v: tandcm omnis fubftantiaprecedit rcliqua entiao- mnibus rnodis y.Metaph. tex.^.Pretereacum ceteraprcdicamentapr^ter iiibftantinm alteri accidnnt,n6 cnim (unt fcparabilia^crgo cc ipfum quid cft ex ilh"s conriatum , tSc tandem f ubftnntia alteri accidct. Ratio aute hxc coHigicur cx.i.Phyf.tex.i^.fienim animal &: bipesaliiaccidunt,&: homo vtique eritaccidcntium alteri: atfubftantia nullinccidic. DifTercti^ igitur non fucrintin prcdicamcntis accidcntium.Amplius pinzcipit Ariftoteles ■i.Poftcr. tex.27.ad venandumeaquasin quodquideft pra:dicantur, affu- mioportcreqiia' deomni quidcm pr.Tdiccntur: &:dealiis quoque, atnoii cxtragcnus: huiufmodi autem h totairumantur,vc totum conuertibilefic cum dcfinico, ellc quod quid eft. Si igitur huiufmodi funt differentiq, 116 inaliogenererepericntur.cllcntenim extragcnus. HiC rationcs^authuiuf ^ moch',adeo pcrfualeruntaliquos in Peiipateticadifciplinaprincipcs, vtef- fentiales diftercntias incognitas efle dicerent,circumfcribi autcm per eas , que intcraccidcntia quictcm funt , reprxfcntant autcmipfas fubftantiar. conftituciuas.Idcirconcgaucruntprimasqualitates tangibiles,dirferentias cllc elementorum elfcntinles: & tandem videtes quidcm contrarietatem in accidtntibus,in lubftantia autcm nequaquamjprimacntium principia negaueruntcllc vcrccontraria . Promouerunt quoquecos in huiufmodi fcnfentias,qua:damab Ariftoteiedicta: vt ilJud8.Mctaph.tex.6. vbi poft- quam cxplicauit excmpla multndiffcrentiarum ex vno quoque genere prxdicamcntoium,inquit:Subftantiaitaqucniiiii liorum eft, ncquefi Ci- mul fumantur,attamcn proportionale in vno quoque.Intcrpretati igitur funtjdiftcrcntias illasindiuerflsgeneribus prardicamentorum collocatas B iij nuUas .QV..>EST. PERIPATET. .nullas e/Ierubfl:antias:feclQliquitI aliutl quod per ilhs circunCcnhkur for D mam efle rubftantialem, huiurmodiautemlaterc.Itemqiiod fcribitur.5. Piiyfi.text.io. infubftantia non effe motuin,quiain fubftantianoneftco trarietasrquail difterentis fubftantiam diuidentes non fint contrarize, ne cogaiiturexaliis generibuscolligere.Et.^.PIiyCte.^c.y.generationem &:cor ruptionem mutatfones eflein contradictione,motum autem in contrariis antmediis.Exquibus collegeruntprincipfa generabilium & coiruptibi- liumnon efle verecontrariajfed oppofltarecundumhabitum Sc priuatio nem:huiulmodien'moppofitio contradictio eft in determinato genere. 10 JVletaph.tex. 15 Sed h.xc quatii recedant a menteflimmi philofophi, faci le eft videre.Nam fi difierentiiE f ubftantiam conftituentcs laterent, quo- modo doceret venari ipf um Quid cft^afTumcndo ea c[ux non extra genus funt? nam ha;clateredicunt,iccirco aflumi cx ah'is generibus. Pra:tcrea fi ll ceat exaccidcntibusc5ftitucredcfinitione,quomododirtereta defcriptio ne? Amplius qux infuntin definitiojieah'cuius,illud non ineft indcfini- p tionecorum.i.Phyhtex.ip.fubftantiaautem fncft \i-\ dcfinitione nccidcn- tium.j.Metaph.ttM.^.non crgo accidentia aflumi pofllint in definitione fubftantiarum. Ncque ctiam li rcpnrfcnccnt diftcrcntias fubftantialcs,ob fddefinitionemaftrucnt : noncuim definitio eft fioratlo idcui fignificec quod nomcn,nam omnisoraciodefinitio eflet.y.Mctaph. tcxt.i^.quocun- queenim nominercpr.Tfcntarcpollumusorationcm quamcunque, fnnili leretfam & rem quamcunque:imponuntur enim nomina lecundum pla- citum.Nomen igituraccidentisiignificaciuum fignificare poflit fubftan- tialem diti:crentiam,at hoc inodo non crit ignota, vt ipli fliatuunt : n5 enini fcientiaconfiftitin impofitione nominum : rcm autcm ignotam quomo- do repriEfcntabunt,autquomodo (cientiam paricnt ? Scd fccundum ma- gnam quitlem partcm confcruntadcognofccndum quid cft.i.dc An.tcxt. ii.quia poIl;quam habueriraus notitiam aliquam accidcntium,t"acihus pof fiimus ipfum quid eft inucnire: ipfi autem tradcre rei fubftniitiam impof- fibilccft. De primis autcm tangibilibus contrarictatibus infcrius fpccula- -t* dum eriiexpropriis rationibus, vcrum fubftnnciam elementorum confti- tuantannon,idcirconuncpra:term;tcarur carumfpeculatio. C^iod aute primagenerabilium principia negauerunteflevcrecontrariajfimillterre- pugnatfententia; Ariftotelis.io.Mctaph.KJ.cum inquit. Si itaqucgcnera- tiones ipfi materlae ex contrariis ( fiunt autem aut ex fpecie & habitu fpe- >ciei,autexaIiquaprIuarIonefpeciei &:iorma: ) patet quodomnis quidem contrarietas priuatio eft,priuatio vero non omnis fortafle contrarictas eft. Caufa vero efl:,quin multipliciter prluari continglt quod priuatumeft: e ,quibus autem vlcimis tranfmutationcs,lia:ccontraria fur.t,&; quarfequun tur. Inpoftrcmlslgiturhis vcrbismanlfcflat veram contrarieratcm prin«- cipiorum non efle fecundum habitum &c priuationem fimpliciter, fed ali- quam £ 1 B E R P R I M V S. u Acjuaffli priuat)onemefire,quiaomniscontrarietasprfuatfoeft, noii e con-^ uerfo. Ampliiis (idJfFcrencia:genus diuiclentes conflicutiu.^ (anr fpecie- rum,priuatio aurem vrpriuatio eft nullamrpecieraconlb'tuit:nulIa.igitur. in-nplfciccr prf iiatio ditterencia erf cQuod h in omnf genere vna contrarie- tas,erftfn rubftantfa veracontraFfetas non autemoppofitio fecuadum prt, uatfonem. Relfnquftur igiturjVt ad obieda refpondeamus.Princfpfum aii temfftorum eftrgenera prcedfcamentorum non eflegeneraconfiderataia fcicncifs^red apud logicos,qui diueriam pnedfcandf formam perquirunt : idcfrco iub vna (cfentfa contfnentur,quje fn df uerlis funt priedfcamentfs :. nam exeodemgcneredfcuntureiremedium & extrema, qufa per fe func vt fuperius eft explfcatum. Quaffgfturfuntfecundiiaccfdens, exalffsfunt generibus,quamuis tortceandem hguram prxdfcandf habean.t . Verbf gra rfa anfmalfbus omnfbus fneft eilegraue,at fecundumaccfdens , non enfm fccundum quod anfmal graue eft,ied fortc iecundum quod terreum qufp-. r> pfam: buiulmovlf fgfturcorporf grauftas per fefnrrftjalijsautem fecunda accidens: quapropterextragenusanimalis eftipfagrauitas, fed non extra genus terrcftriumcorporum , quamuis eandem pr.irdicandf figuram ha- beat in omnibus. Accidcncia igicur,id eft qu.T non per fe infunt,non pof^ funtconftituere ipfam iiibftantiam,fmo ncc]ueomnfa qu.-e per (e funt , (ed ea tantum qux funt fn primo modo diccndi pcr ic: ifta enim qufd eft fub- iedlorum cxplicTiu. i . Poftcr.tex. 9. Ex quibustacilc ioluuntur dubftatfo- nes. Non cnim (cquftur accidentfa prfota eilG fpia fubftantfa.quas cnfm fn prfmo modo (V.ntdfccndi pcr ("c,non accidentia func,quamuis figurapLr- dfcationfsli.ibtac vtaccfdcntfa, <<^od autcmdicfcur fp(umqufdeftpr:Ece dere relicjuas pra.*dicaciones: quancum cnfm, quale, ad alfqufd, &: rcifqua prardfcamcnta non (unt fcparabilfaab fpib qufd eft: (imflftcr c tfam vcrum eft,non ("olum de fi> qu.T accidunt,fcd ctfam dc fpiis diffcrcntffs : poftcrfo- res enim iunt ip('o quid cft,quemadmodum omnfa vnfueriaifa . Alfo tame modo c.r pnorcs iunt,quaccnus (cilicct partes ip(ius qufd eft.vcenfm pars ^ eftprfor toco,(icdfftercntfa: fp(a (pccfc.lvrd ha*ccon(i terarfoalfaeft-abfila,. quaconiidcraturtormapra:dicandi:nam (ccundum h.incailimilantur ip-- fi toti,vn!uer(alecnim totum quoddam eft.f.Mctaph.cap.if. GircaalteraiH; vcr6dubitatfoncm,quavfdetur fubftantiaalteriaccidcrc:fiquidcmeaqu9 luntin pnv'l."camcntisaccidcntium,fumcrentur fndctinftfonc alfcuius vc accidentfa a!ccri,ctfam fllud altcri acciderct , vtconckidit ratio Ariftotclis. Sednon .-iccipiuntur^vcaccfdentfaquiefndctinfcioneailumunturjquam- uis accidcrcaltcii poirinc. Non camen omnia vnicufque accfdcre poirunt. quarper fcintuntalicui, vc fcnlitiuum nequaquam fnctre polHt cf quod n6cftanimal,lapich'enim nequeperfe,nequcperaccfdens fneiTc contfn- gft. Figura autctu »In: color, & grauitas,(S: lcuitas, multis iniunt (ccunduin accidens,cumtamcncorumlingulaalicuf psrfciuilnt . Ratio autcm eft, B iifj quoniam QT/£ST. PERIPATET. qiionlam qujEcuaque per fe iiifunt priorlbus generlbus,lnfunt etiara po- D fterioribus, verbi gratia li ligura differentia per fe eft fuperficiei , erit etiam corporum omnium fuperficie contentorum,vt terr^E, lapidis, animalium: fednon fecundum quodipfarper accidens igitur,ideft fecundualiud.Qii^ autem pofterioribus infunt,no ex neceffitate infunt fuperioribuSjVt quod ineft homini quatenus homo,vtratione'vti,non ex necellitateineft anima li^multo minus corpori: per accidens tfi ineire poffif,quia homo animal eft & corpus:illi autem qui homo non eft^neque per fe,neque per accides in- cfTe poilit. Quando autem contingat, vt qus per fe infunt fuperioribus gc neribus per fe etiam infint inferioribus,aIibi oftendemus . multa enim hu- iufmodi in definitione eorum funt tanquam rationis materia. Adhuc vero inftabit quis: ^quiuoce dici,fi aliquid vni fit fubftantia,alteri accidens. An hoc quidem verum eflet fi accidentis aliqua natura effet per fe ? effet enira eiusalteradlfhnitio. Atfihoc effet, haberetureius fcientia,contraea quae determlnata funt.6.Metaph. tex.4. Verum cum fit quafi non ens , nomine p cnim fokim vldetur eile ipfum accidens , fi quid eft , non eft extra id quod per fe eft:non igitur ^quiuocedicitur calor in igne & in ahis corporibus , dc fanatiuumquodineftMedico 6(:Fabro.Tertiadubitatio, qua oftendi- tur,eaquasaffiimunturadexplicandum quid eft, non efle extra genus ii- lius quoddefinitur,fignificatean6conuenirealijsgcneribus, nififuerint fubalternatim pofita,vtin ante pr^dicameutis ftacuitcum dixit:Diaerforu. generum,& non fubalternatim pofitorum diuerfas funt fpecie difFerentiij. Non enim difFerentif vnius generis aptari pofTunt alteri generi, fi per fe iint:per accidens autem nihil prohIbet,vt ii bipes aut multipes accommo- detur,non quidem pedeshabentijCuiusperfedifFerenti^elunt, fedplumo fo aut implumi,aut ahis huiufmodi,quorum per accidens diff erentiiE funt i.depart.anim.cap.i.Infubalternis autem contingit » vtaquatile &c terre- ftre,n(jn folum differentla per feeftauium j fed etiam animalium:,necani- malium folumjfed eriam viuentium corporum,vtplantarum. Obiter aute hic explicandum videtur,cur diuerforum generum diuerfk fpecie fint dif- ^ ferenti2,non autem genere, Viderentur enim fi in eodem genere funt cu iis quorum funtdifferentie,fi quidem illadiuerfafuntgenere,& ipfe quo que effe, An hoc quidem neceflarium efret,fi differentiiE in eodem pr^ dica mento elTent cum genere cuius f unt differenti^ ? Quoniam autem ex aliis generibus pr^dicamentorum fumuntur,ex eodemahquo generc,verbi gra tia ex qualitate fumi poflunt diuerforum generum dlfferenti^ , qu? tamen inter fe fpecie folum dlfferant, vt re£tum & curuum differentl^E magnitu- dinis, par autem Sc impar numeri. Quomodoautem dicantur difterentiaE clfeexeodemgenere cum eo cuius funtdifFerentia?, fuperius eft.exphcatu, id eft non fecundum formam pr^dicandi,fed quatenus per fe infunt. Ad \o eum autem in 8. Metaph. tex.6, ybi videtur negare diftereniias ex pr^dlca-. mentls LIBERPRIMVS. ij 'A mentis acddentiiim rumptasjfubftantias eflejfed accipi loco fubftatiarumi quia latent;dicimus,male expofitum elle ab iis^qui in ea fententiam inter-, pretatifunt.nonenim hocdicuntverbaeius. Sed,quoniam exemplamul- ta tradita funt in iis qu^ ab arte fiunt,& aliis qua: non funt fubftanti^, fi- militudinem lamen habent & proportionalem rationem cum fubftantiis; iccircodixit, fi quidemfubftatiacaufaeftcur vnumquodq-, iitjiuiufmodi autem eft,qu£e fecundum fpeciem dicitur: fimiliter intelligendum in vno- quoque quod fubftantia quidem non eft,fed proportionem habet cii fub- ftantia: in omnibus enim fpecies & adus caufa eft ipfi materis, vt fecundii vnamquamque prsdicationem (it. Quodautem per verbum illud,propor tionale,hociignificaueritioftenduntverbailla,qu^ftatim fequuntur: 3c quemadmodum in fubftantiis quod de materia pr^dicatur , ipfe a(5tus eft, Sc in alijs definitionibus maxime,vt filimediffiniatur , diceturlignum aut lapis fic pofitus,& qu^ fequuntur. Actus enim per quem limen eft,pofitio j) efl , materia autem lignum aut lapis, eodem modo ie habet in fubftantiis . Aclus autem omnes cuiusc]* materis fumunturexgeneribus qug paulo fu perius enumerauit:idcirco ex iis etiam caufa; curfingula fint, 3c tandem ea quaefpeciem,&: ipfum quideft,explicent, petentur. Signiricauithocidem Ariftoteles.i.Phyfi.tex.6^3.vbi modos generationis fubftantix enumerauir, qui proportionem habent cum iis qu^ ab arte fiunt . Sed locus fupra cita- tus .5.Ph.y« tex.io.maximeagitjvbi motu.s negatur in fubftantia, quiafub- ftantiaj nihlleft contrarium . Nonenim fatisfacere videturrefponfio illa: intelligere fcilicet Ariftotelem de fubftantia compofita,nonautem de par- tibus fubftanti^,ideft de ditferentiiSjquaecontraris eile coceduntur. Nam hoc admiffo vt contrarietas infit ipfis fubftantiis fecundum fbrmas, reddi^ turvanaargumentatio Ariftotelis. Nonenimquiacontrarietas non adfit fecundum fubie6tum,aut fecundum quod compofitum eft, ob id negadus videturmutus.eftenimmotuscumexhominealbofithomo niger,non ta men contrarietas adefl neque iecundum fubiedium hominem, neq^ fecun .Cdum compofitum fcilicetalbum hominem , fedfolumfecundumalteram partem fcilicet albedinem.Necefleigitur eft, fi argumentatio Ariftotelis be ne concluditjVt negetur a fubftantia contrarietas fecundum fbrmas. An ii militerquoquedubitauit Ariftoteles.i.Phyf tex.f2.&.53 ? vbi concluditur ratione fubftantias principia non effe contraria : primii quia contraria nul lius eorum qua^funt^fubftanti^e videntur:dicunturenim omniacontraria de fubiecto: fi autem principiadefubiedtodicerentur, efTet principiorum principium,fcilicet fubieclum,quod prius eft prasdicato . Deinde cum fiat tranfmutatio in fubftantia,fiquidem in contraria fieret huiufinodi tranf- mutatio,aut vna fubftantia contraria eflet alteri fubftantiq, aut ex non.fub ftantiafieretfubftantia:vtrunqueautem impotribiieeft . Soluiautem has rationesteftaturfuppofitamateria:quamfolutionemexplicat.i.Phyf. text. 67. QJ.^ST. PERIPATET. tf7.ihqiiiens:pri"ncipia quodammodoeflecontrana, quodammodo noiil) contraria: Contraria quidem,quia rationes eorum contrari^ funt , fpecid fcilicet 8c priuationis:non contrariaautem,quia aliud eft fubiectum quod non eft contrarium,in{eparabile tamen a contrariis : Hoc igitur cum piiua rione vnum numero exiftens minime contrarium eft eidem cum fpecieexi ft:enti,quamuis rationes vtriuique fintcontraric^.Num igitur & nobis eo- dcm padto Ibluere licebit dubitationem propofitam ? Vt igitur clarior liar fblutiOjdicamus, Tranrmutationem in fubftantia cum reliquis tranfmuni tionibus in eodifTerreapud Arift.^.Phyi^texcy. qubdilla quidem ex non fubieclo in fubie^Lum eft,vel e conuerib : reliquse autem mutationes om- nes funt ex fubie6lo in fubiedum. Quod ideo didum eft, no quia tranfmii tatio fecundum fubftantiam non fiatexfubie6to aliquoroftendirur enimr i.Phyfi. <52.omnem fimplicem tranfmutatione tieriex fubie6to ah'quo n5 minus quam alterationem,& cfEteros motus, Scd quiaconfideratio iubie- 6ti in tranimutationefecundum fnbftantiam,non eft tanquam adluexiftiS rj tis , led tanquam potentia,quo modo nequit aftirmatione monftrari , (ed ii^gatione tantum fignificatLir; Idcirco fecundum contradidlionem dicitur huiufmodi mutatio,non fecundum contrariecatem: contrarietas enim om nis-in fubiedlo eftjfubftantia autem nequaquam.prarcedit enim fubftantia tDmnem praedicationem . Quoniamautem inomni tranfmutatione fub- -ftantie rationeincluditur contrarietaSjnecefleeft & fubieiftum aliquod a- «ftuexitlens includi^cuiusrarionemutatioliat^non fimplicircr fccundum <:ontradi(5b'onem,fed fecundum contrarietate: & omnia aftirmatione mori ftrari,vt induxit Ariftoteles.i.Phyfi.text.C^. Ced de liis magis erit manifeftu^ cum de generatione loquemur. Patet igitur propter quid dixit A riftoteles in f ubflantia no efle motum.fed mutationem fecundum contradi6lionera: contrarietas enim qua! eft in fuhftantiajratione tantum includitur,cum re foluimus compofuum in fubie(5tam &c contrarieratem: non autem quate- nus fubftantia cft.harc enimcomponitur non ex fubieilo & contrarietatc fed ex materia &: forma,ideft poren tia &c a^tu , quatenus hcec vnum per fe I^' funt,non fecundum accidens. Hincetiam patet dificrentiasnon effe fub- ftantias:contrariiieenimfunt,atdicuntur fubftantie,quatenusacc:piuntur vt fubftantiarum parres,fcilicet vr ad-us mzicrix . Quibus explicatis nihil amplius videturobftare,quominusdifFerenti.-^cuiu(quegenerisfintcon- trari:r,&ob id fumanturexca^teris profdicaraentiSjnun tamen vt acciden- tia funt,fed vt per fe in primo modo . idcirco partim quidcm dici poffunt fubftan ti£e,partim non: vt etiam foiet appellare Arift. in prsdicamentis.vt enim partes fubftantiiE,fubftanti:^ funt dicendx^vtaiitalteram tbrma prse dicandihabent,dicenda;funtqualitates.vtrunqueautem conuingetibus, qualitates circafubftantiam appellantur,& pra:dicatur in quale quid.Ncc mirari quisdebeatjcur potius qualitates appellenturjcum in c^tcris prasdi camencfs L I B E R P R I M VS .• 14 A camentis reperiantui: . Nam hoc accidit , aut quia plurim^ in eo funt pr^e- dicamentc.aut quia vndecuiiquerumantnr, reprc-tfentantqualitatem cir- cagenuSjVt bipes qualequoddam animal.^.Metaph.cap.i^. Eodem modo Sc genus dicicur figniticare quahcatem circa fiibftantiam iu pr^dicamen- .tis:& tandemomniavniuerraiiaqualiadicuntur.y.Metaph.^S. Nam ^gc nera dilFerenti^ qu;edam funt circa aliquam materiam,& omnia vniuerfa- liadifFercntiaj quxdam iimt circa iingularia, yni€amd]^-eYenmm€tmmftvltimafuerit,mnjHfficereadipfum ejmd eB explkandum. ^utKjiio, VI. ^|E C E P T V M quidem eft vulgo^vniufcuiufque rei vnam elTc difrercnriam vltimam^in qua reliqux antecedentes virtuteco- tineantunidcirco illam folam coftituere ipfam fpeciem , & per iilam folam definitiones dari pofle. Quoniam vero in diuerfa- rum rerum examine huiufmodi vltimam non inueniunt, inquiut vltimas differentias ii^notas eflejidcirco cogi per accidentia definire. Afferunt quo quein hanciententiam Ariftotclis teftimonium.y.Metaph.text.^^.ybi in definitfonibus fecundum diuifionemdatis,fi non iuperfluafutura fit, cre- hro iifdemrepetitis,nequediuifiofecundumaccidensfinr,inquif:Manife- ft um eft,quod vltima differentia rei fuhftantia erit & difhnitio. Putaueriit enim iMud Ariftotelcm ccncludere tanquam verum ex veris, no tanquam abfurdum ex prauo dcfinicndi modo fecundum diuifionem, vtPIato facic bat. Res autem toTaexplicatur. i.dePart.an.cap.z.&:j. Namprsteraliaab- •furda& impolfibiliaqiiii: fcquuntur exbipartita diuifione, qua vtebatur in fpecierum vltimarum inucntione,&: earundem definitione, difFerentia rum differcntias continuefacientes,duo potilTimum contingebant.Vnuni quod fEpecogebanturallumeredifferentias fecundum accides, exquibus non fit vnum per fe,quemadmodum vnum eft ipfum quid eft.Airumebat ^ autem differentias fecadum accidenSjCil ad hominis dcfinitionem , animal bipes diuidebant in habens alas &: earum expers.non enim habere alas bi- pedis difterentiaeft vtbipes,ineftenim vtrunquectiam non bipedi,vtMii fcis &formicis: quemadmodum fi diuiderent inalbum &nigrum, quae necetiam animalis differentias funt:infuntenim & non animali. Alterum autem abfurdum conringebar,cum omnesdifFerentias perfe afTumebant. Nam aut fuperfiua r:.'ddebatur definitio,repetitis fxpc iifdem: aut vnica ta tum differentia,vltima fcilicet-,erat rei difhnitio . Fiebat autem huiufmodi reperitio^cum antecedentesdifFerentias vfquead vltimam ponerent. cum cnim in vltima includanturantecedentes, fruftra ponunturantecedentes pofita vltima. exempIigratiahaberepedesdiff"erentiaeftanimalis,duoau- lem pedes habere, illius differentiar difFerentia per fe eft:quatenus enim pe des ,r QyjESr. PERIPATET. desliabet,clicitiu-bipesaiitmuldpes:inblpedejgiturmcluclitnrhaberepe]^ des : nam fi tranfponantur differentia:>manifefl:ius iiet,cum fcilicet ciixeri- mus, animal bipes iiabens pedes: fruftra enim ponitur habens pedes dido bipede:nondeberetautem ordo aiterare definitione,quoniam in fubftan- tia non eft ordo. Qubd fi aufugere velint repetitionem, vnica tantum dif- ferentia fciiicet vltima,integra erit rei definitio,&: tot numero eriit fpecies^ fubaiiquogenere, quot funt iiiiusdiuifionisdiiferentire indiuidbilesin alias difterentias,vt fub genere habentium pedes,(iquidem bipes indiuifi- bihs fit in aiias difFerentias,cum fit vitima, vnica crit bipedum animaiium fpecies vltima. Muitipedum autem fiquidem alia fiflbs habent pedes , alia nonfifIbs,vt qusefoiidam habent vuguiam:habentiaautem fiflbs, aut in duas partes,vt bifulca,autin piures,vt quorum pedes definunt in digitos, iecundum numerumfciflionis pedum,erit numerus fpecierum vltimarii: vt enim ad indiuifibiles difterentias pcruenitur, fic ad fpecies indiuifibiles in alias fpccies. Sed hxc omnia quam fint abfurda,manifeftum eft. Na ali- p quando plures funtfpcries^ quam vltimredifterentiar^vthabentiiim pedes non fciflbs reperitur equus,afinus,camelus, quorum non eft amplius dif- ferentia fecundum pedes: Et bifulcorum fimiiiter muifc-e fpecics reperiun- tur: necnoneorumquorumpedesinquinquedigitosfuntfcifli:differen- tiae tamen ili^indiuifibiles funt in aiias diftcrentias per fe exiftentes . Aii- quando autem pauciores funt fpecies quam diftc'rentic:non enim difFeren tiaqus fecundum priuationem dicitur,fpeciem aiiquam conftituitfola. necefre autem eft iiiis bipartitodiuidentibus priuationes aflbmere pro dif ferentiis vltimis. nam priuatio vt priuatio non ponit aliquam naturam. & muko minus priuationis erunt alia: difterentix.diffcrenti(^ enim funteius quod eft,non eius quod non cft.Si igitur non funt squaies fpecies ipfis dif ferentiis vltimis,fed omnis differcntia vniuerfalis exiftit &c pr(^dicabiiis eft de piuribus fpecibusificri non poteft, vt vnica diftercntia fit aiicuius fpe- cieidefinitio. Omniaautem iiajccontinguntex mododefiniendi perdiui- -r fionem bipartitam,quem modum etfam Porpliyrius exempli gratia tradi- ' ditinconftitutioneaiborisfubtf:ant)e,vndeforte ortaeftoccafio erradi in. Peripatetica do6lrina. Ariftoteles igitur vt huiufmodi errores cuitaretjprae cepit genus ftatim diuidendum eifc pluribus diuifionibus, non vnica tan- tum,vtalteraratiofaciebat. vniufcuiufqueautem diuifiunis vitimas tan- tum differentias coliigendas efTe ad vitimarum fpecierum definitionem,nc fuperfluaredderetur.cum igitur fingulas ampliores eflTentjidcirco totaftli- mcbatdonecomnes coniundtim^qualeseffentcum fpecie: ficenimpro- priam fieri vniufcuiufque definitionem: atque hoc modo nequeaflAimen- tur difteretiae fecundum accidens,cum nuiia; ex iis fint extra genus primii: neque fuperfluum quid aderit,cum foium vltim(^ differentiae aflfiimantur: neque diminutum, cum non prxtermittatur aiiquid eorum, quae in quid eft IIBER PRIMVS, 15 A ^ft pr?clicantur,quemaclmoclum pra;termi*ttitur ab lis qui vnicam tantum difFerentiam aiTumunt in definitione. Quaj tres conditiones ab Ariftdtelc notantur.2.Pofter.tex.4. Ex quibus etiam patet non efle ordinem in fub- ftantia.y.Metaph. text.43. nihil enim refert fiue vna pr£Ecedat,iiue altera, cum altera non fit alterius difFerentiajfed omnes vnius. Non videtur au- tem Ariftoteles.y.Metaph. text.^^.inferre tanquam abfurdum vltimam dlfTerentiam efte rei delinitionem:quoniam non erat eius intentio in illo loco methodum illam redarguere,cum ah'bi abunde feciffet . fed volebat oftenderequomodoeaquaEindefinitione ponuntur, vnum qiud funt. oftediturqi hoc primumindefinitionibusfecundumdiuifione traditis , . vnum efTejquia vna tatum differentia vltima definitio eft, fi rite fiat. Quo niam autem hoc no contingebat in aliis definitionibus , idcirco ah'a ratio- • neoportuitoftenderevnitatepartiumdefinitionis,quodpoft multas du- bitationes tandemoftendit.8.Metaph.tex.i5.&:i6. Sedvch^cclariora fiant, Tj bonum fuerit ah'quantum dubitare aduerfus ea qus didta funt . Primum igiturfigeneris vnius vna eftcontrarietas i.Phyfi. tex.^o. contraria auteni in vnam fpeciem componi nequeunt,effetcnim mixtio: nequeigitur plu- res differentia; vitims coniungi poterunt ad ah'quam fpeciem conftituen- dam: nam illas inter fe rationem contrarietatis habere neceffe eft , cum ex cadem oriantur diuifione . vna igitur erit vltima vniufcuiufque differetia . Quod fi pkires difterentia; vltima; ex diuerla contrarietateallumantunfpc ciesigitur vna fubdiucr(isgeneribuscoIlocabitur:autvniusgeneris plu- res eruntcontrarietates,non vna.Piqtereaex duobusin a6lu non poteft fie ri vnum7.Meiaph.tex 49.difFerentl£e autem huiufmodiexdiuerfa contra rietatefumpta:a6luspluresf'unt:non enim vnaeft alterius acflus licet finc amba; ipfius matcrix: non ergo vnam fpecie 8c vnum quid eft,conftituent. Ad primam dubinationcm dicimus; Genera quidcm fimplicia vnicam con- trarietatem habcre: fimplex enim non nifi vnico modo diuifibile eft, vt li- nea fecundum vnum,fiiperticies fecundum duo : Gencra autem compofi- C tionemmultam habentiamuldsmodis diuidi pofferationi eft confenta- neum. Sunt autem fimplicillimagenerafumma, non enim componuntur ex aliis: inter qu:E eft fubftantia,cuius contrarietas fumma , ad quam ca^te- sx reducuntur tum in eo pr.TdicamentOjtum in rehquis , eft habitus Sc pri uatio. Maximeautem generisfimplicitasapparetin fenfibilibus qualitati- bus,vtincoloribusalbum (S<:nigrum,infaporibusdulce& amarum, &:in czetcris codcm modo: vnicaenimcontrarietatediuiduntur non pluribus, quia genus in his fimpliccm diflerentiam fignificat : at in fubftantijs com- poiitis hoc minime contingit. genera enim in his non vnam fignificantdif lerentiam flmplicem,fed multarum complexionem. Si igiturfingul^e dif^ ferentias diuifionem recipiant,ncce(feeft huiufmodigenera multiplici di^ oifioncdiuidi,nonvnica. Quod autem dixitAriftotelesinomnigenerc vno iz QV.£ST. PERIPATET. V no vnam cfTe contrarietarcm,per vnum gcnus fignificauit fimplcx , qua- D lia funt & genera rumma,&: dineretiac omnes fimpliciter accepta::hae enim fi ciiuiclantur,genera qusdam fimt fimplicia. Verum inftare quis polHt : fi quorundam generum vna tantum contrarietas eftjfcquetur faltem defini- tioneseorum qu^ fub illis proximecontinentur, pervnam tantumciiffc- rentiam allignari pofic,vtalbnm per icl quod eft dif^regatiuum vifus,per- fedt: dcfinietur : genus enim fruftra videtur poni, fiquidem virtute inclu- duntur in vlcimadifferentiaomniafuperiora,vt voluiiTevidetur Ariftotc- les.7.Metaph.tex.45.namalioquinon beneconcluderetibi,vltimam diftc- rcntiam efle rei dehnitionem,nifi in ea includeretur genus. At fi hoc efiet, quomodo i{>fa dcfinltio definitum in partes diftingueret f* nam definitio- nis cfleparres manifeftum eft.i.Phyfi.tex.5.&: 7. Metaph.tex. 35. Vnicaautc ditFcrentiadehnitionem complensiTquc totumdfcit, vt definitum indi- ftin<5lc:non cnim partcs numerat. An iu ditfcrcntia no includitur gcnus ? cfietcnim gcnus pars diftcrcntiic : at neutrnm alterius participare tcftatur p Ariilocde«;. 7 Mctaph.tex. 41. quod & hgura pr.xdicandi oftendit . gcnus enim prsdicarur vt lbbftantia,diffcrentia autcm vt qualc : animal enim no aliquid alcerumeit,fedlimpliciter:bipcsautcm non hmplicitcreft, (cd ali- quid alterum,vtanimalvclhomo:diucrfaigiturgcncrcfunt, ncc vnufub altcro continctur. Idcirco neccireeft in omni definitionegcnus apponcrc. At fecundum modum dcfiniendiapud Platonem genus crat fupcrfiuum : cumaiim ditfcrenti^diftercnriam continuediuidendo faccrct,poftcriores diffcrcncieoinniaiupcrioraincludebantjVtfpcciesincluditgcnus.Quem- admodum igiturfuperfluum cft dicercanimal homo:ficfuperfluum,pcde$ habens bipcs: includitur cnim animal in hommc,(Sv: in bipcde habcns pe- des,quod in definicionibus c(t autugicndum.Hocautcmminimccontin- gitin modo definicndi apud Ariftotclcm : difFcrentla: cnim adiunguntur gcncri vt adus marcri(t,non vc intcriora fupcriorlbus : iccirco non rcddi- tur fupcrflua definitio,imo diminuta ellcr,li gcnus auferrctur . Adhuc ve- rbinftabitquis : fidiffcrcntianocft extragcnus, includeturgenus in eius t" ratione,vt nafus in rationc fimitatis: huc autem modo vanum fucrlt gcnus adderc:eflrctenim nugatio,vtoftcditur.7.Mctaph.tex.iS. An difFercntiano ob id cft in genere nifi fccundum accidcns ? quia cnim fpeciebus pcr fe inr £ft,idco extragenus non eft: ncque ineft in eius rationegcnus, nifi quatc- nuscftinrationcfpecicrum: vt par & imparfinenumcronon vident"" defi tiirl pofIe,quiaper fcinfunt fpecicbus numcri . Simllitcr fimum non om- ni nafo ineft fcd curuo: curuo igitur nafo primo,&: per fc incft : fimplicitcr autcm nafb per accidcns,non enim cft reciprocum,qucmadmodum rcqui xitiiradvnlucrfaleprlmumefficicndum. Quoautemmodo difcerncnda fintea,quibus aliquainfintpcr fe,&quibuspcraccides, perfeautcmqui- i)us in rationeeorum,quibus e coDuerfo,explicatum a nobis eft alias.Am- plius L I B E R P R I M V S. i6 A plius autem Inriirgitdubitatioivfdetiirenimpofterlor difTerentia vbiquc antecedentem indiideretnam li fpecles funt ficut numeri. 8. Metaph.tex. lo numerorum autem poftetior omnes priores inclucllt: etlam differentl^ po fterlores rellquas Includent, Inter quas numeratur &c genus: eft enlm dlf^ ferentia qu:Edam.frais igltur erif vliima dlffereiitia ad definitionem coni- plendam . quod patet in anime ditu.n"entijs.cum enlmfenfitluum Indudat vec^etatiuum vt ternarius binarium,ad anlmalis definltlonem fatis erit fen litiaum dicere , &c ad hominis dehnitionem rationale: hoc enlm reh'quas dift'erei>tias includit.quod fi In his hceat hoc modo facere, cur non &c In rc hquis omnibus idem contingat ? Dlclmus fimilltudlncm numcroru apud Ariftotelem in hoc efie,vno modo quatenus fpecles & Ipfum quld eft dlui {ibih*s eft in Indluifibih*a, vt numerus in vnltates: ah*o modo quatenus addi ta,aut dcpta vna differentia non eft amplius fpecfes & quld eft, non tamen ex hocfequitur,vtali3fit{'pecies:nonenIm qu^ehbet difrerentlarum con- » gregatio (peciem conftituit , Pra!terea,quemadmodum vnitas qua? addi^ reh"quas vnitates non contInet,eiretenim Idem quod numerus:fimlhter e- tlam dlflerentia addita,(i quidem alTimilatur vnitati, non contlneblt ex ne celfitate rch'quas difJcrentlas. Defpeciebusautem non tenet fimihtudo, vt quemadmodum (pccies numerorum ahos numeros continent,fic vna fpe- cies fubftantiaruin ah"as contlneat.non enim efient vltlm;u, fed vnaadaltc ram (e haberet,vr rotnm ad partes. QLiod autem anima: fpecles 5c differen- ticE fimilitudfnc-ni numerorum reprxlcntent,admlttltur. verum enlm eft. ideopartes poriusaninxrappcllanturab Ariftotelequam fpecles: fpecles enim lubftantiam fignihcatacxtcris fcparatam : animx autem partes non funt a fcinuicem (cparabiles. Animalium autem dc cajterarumfubftantla- rum fpecies fimilitudinem illam numerorum nequaquam feruant . Qiia- uis enlm per animam confecuta fint ipfum elTe omnla anlmata: non tamen ob Id vltimne animatoruni fpecies animarum differentlas ex partlbus fum- ptasfequuntur. Nam (i hoc eflet^quotcllentanimarum partes, tot etiara ^ cffent vltlma; animatorum fpecies. Hoc autem modo iplantne omnes eluf- dem fpecieimdiuiducTefIent,&:anImaliata6lumfbIum habentla, 8c reli- qua ratlone carentia non in multitudinem fpeclerum diftinguerentur. N5 cnlm diffenint plants per aiiim£E dlfferentiam . nam praeter vegetatluum, quodomnlbuscommuneeft,nihilhabentrfimlliter tadiumhabentia, aut omncs fenf us:ratIonem autem nequaquam . Si igitur illud cuius dlfferen- tiaaliquidnon ditfert>idcmeft. ^.Phyf.tex.vltimo: anima:autemdiffercti liaplant^ nondifferuntinter fe:eadem ergoanimainomnibuseft pJantis. Qubd fi tum plantarum tum animalium rationecarentium Innumera! fer mefuntfpccies:&:qucadmodumcanIsfpecieditfertaleone,fic &c anlma: Erunt fingularum partium animas plures differentis , non tamen amplius ficut numeri: quemadmodum neque fpccles animahum neq^ plantaruna . Idclrco QV^ST. PERIPATET. iHcirco figuris magisallimilantur animas partes quam numeris . Nam & (1 D in quadrangulo trianguhim continetur,non tamen fpecies triaguli fe inui cem continent,neque fpecies quadranguli,& reliquarum figurarum . Vt igitur aequilaterum &c fcalenum non difterunt figura , quia non ditferunt ditferentia figurx,ecTdem enim figurx funt,(ed non iidem trianguli:fic fpe ciescanis &:leonis nondiiferuntdifterentiaanimo:, eadem enim pars ani- mx in vtrifquc efl:led fblum differentia gencris proximi , vt fpecies hi an- guliditferentiis trianguli: huiuimodi autem non fiant ficut numeri,vt fci- licet vna fpecies alteram contineat, fedalia ratione,vtexplicatum eil f upe- rius. Vbicunqueautem vnadirterentiaca:terascontinet, vtrum contingit per illam tantum definirc' vt hominem per rationis participationem,6c a- nimal per fenfum ? Nam Ci admittamus,eadem ratio erit in omnibustqu^- dam enimditferentiaad reliquas fe habebit vt fcnfitiuum ad vegetatiuum, &C vt intcllccliuum ad rcliquas potentias: nam pofterior femper additali- quiciadpriorcsdifiercntiaSjdonecconuertibilisreddatur cum fpccic. An p fi pofleriorem diftercntiam addercmus tunquam reliquarum difi^erctiam, vtPlatofacicbar,lllndcontingcrct ? idcircoaut lupcrfiua reddcrctur dcfi- nitio,aut vnica tantum dit^erentia illam coinplerct. At quamquam fcnfus infeparabilis fita vcgetatiuo,&: ratio afenfu in mortalibus: non tamcfen- fum tanquam vcgetatiui ditterentiam alfumimus: ncqueratloncm vt fen- fitiuiditferentiam,fedomnes vnius: alicuienim matcricU infuntomnes dif ferentine. Hanc autem materiam genus includit, ad quod diffcrentia: fe ha- bent,non vtfpecicsadgenus,nequevt fimnm ad narum,fcd vccuruitas,6c landcm vt flatccar figuraadars, quatenus potentiacflnon actu . Qiiamuis autem differentia aliqua reciproca fit cum fpecie,vc fenfitiuum cum anima li,& intclled:iuum cum homine, non tamen complet dcfinitionem : quia differentianon fimplicitcrdicitur vtfubftantia,fedcorumcfl, quarinfepa rabiiia funt. Ex didis igitur patet,quamuis gcnera qua^dam pcr vnica tan- tum contrariecatem diuidantur,qaorum fpccics vltim.r fecundum nume rum vltimarumdiftcientiarumconfurganCjVtin coloribus: non tamcpcr ^ vnicam illam differcntiam allignari poffc dcfinitionem : genus enim vbiqj adiungi oportet,quod eft veluti altera diftercntia: idcirco dixit Ariftotelcs 7.Metaph.tex.45.dehnitionem ellc cx differctiis rarioncm: ad minus enim duo rcquiruntur,genus fcilicct & diffcrentia Ad alteram autem dubitatio nemdlcimus. quemadmodum genus 6^ditferentlavnumfunt, quiahoc quidem vtmateria,alterum autem vta£lus.8.Metaph.text.i).eodemmodo &differentiasfehaberelnter fe.contrarietarumcnim vna veluti materia, adaltcramfbhabetjVtin elemcntorumconftltutlone humidum & ficcum vtmaterla,calidum &:frigldum vtadus. Sedhicinftabitqulfpiam. Sldiffe rentix hoc modo fe haben t inter fe,ad:us autem & perfedio vltimo adue- nit poft potentiam,ordo igitur erit In fubftantia. & dabitur in omni^defini tionc L I B E R P R I M V S, vj A tionc vltima quxclam tlifferentiaakn:um fignificans. Refpondcmus, necef^ farium eflefn omniclelininonevtficaliquid,quoc{vltimumcarationecli- ci pollit,quiaadius. Quocl autcm huiiifmocii,reliquas partcs includat, au^ quod n ece^Te fit illud vltimo loco ponerCjnulla ratio eft . Ratio enim calidi &frigidinon includit rationem humidi & ficci, nececonucrfo :fed ratio, diiri &: mollis includLint rationem humidi (Sc ficci,funt enim qu.Tdam eo-^ rumfpecies.i.deGen.&cor.tex.io.Qu.T igitur ponunturindefinitione,(i quidcm co modo fe habuerint inter fe,vt fe habet durum ad ficcumjfupcr- flua^funtjVt probatum iuitluperius,& inter iftadaturordojpriusenimfc cundum rationem cft quod eft magis vniuerfale. S>\ autem aftumantur dif^ fercntie ex \\s contrarietacibus,qu? inter feredutflioncm non habeant; ncc; fupcrriuum quid apponctur, necordo aliquis fucrit neccftarius . Manife- ftumautem hocfict jn definitionibusaccidentium :in quibusvt plurimu vltimo loco ponitur id quod gerit viccm materia: , quod autem adbura fi- m gnificat,primoloco:vt quid eft fercnitas? quics inmultitudinc aeris:acc materiam,quics avtum fignificat. Quid eft tranquillicas ? Maris planities . Marcmateriaeft,planitiesforma.8.Metaph. text. «J.Nccrcfert fiuedicatur planitics maris, fuiealioordinc. Similiterautcm & in (ubftantiis,n6 pcr- turbabirurdcfinitio, praEpofito,autpoftpofitogenerc. Adhucautemdubi tarequis polTit: ^\ ipfum quideft,fpccici competit&Tadlni.S.Mctaph. text. S.non autem compodtit lubftantia: : materiacnim no cft pars ipfius quid cft.y.Mctaph.tex.^y.vltimaigiturdifFcrcntiaadum fignihcans, authuiuA modiaIiquid,crit reidefinitio.Nam alioquicontinget nullamdefinitionc oftcndcrciplum quidcfi: qucmadmodum Antiftcnicidubitabant. S.Mc* laph.tcxt.y.quiadchnitio oratio quajdam longa eft,idcirco quale quid dv> ccre,quid autem ncquaquam.Quafi corum qu^ in definitioncponuntur, nullum fic quodaclum iS: formam figuificct,fedomniafint veluti matcria, VI qucmadmodum (yllaba aliq uid aliud cft pncter clemcta, ficipfum quid , cft hominis aliquidaliud fit prajteranimal (5c bipcs. Qiiam fcntentiam rc- ^fcllit Atiftotelcs. 8. Metaph.tex. 8.noncnimcompofitioeftexanimali&bi pcdc,vc vnum fintcompofitionc. qucmadmodumnequcfyllabaeft exco- pufitionc 6c clementis:quafi compofitio cflTct cx compofitione & matcria. componuntur cnim qua: ftarepoiruntfeparatarcompofitioautcm no efl aliqiiidfcparabilc, qucmadmodumnequcadtusvUusmatcrialis. Idcirco abutimur nominccompofitionis,cumdicimusaliquidcomponi cxmatc- ria tSvi firma. Ad dubitationcm igitur dicimus: cum adtus duplex fit, quidi fimpliciter cxiftcns,ts: non alicuius maccri.x : alccr auccm non fimplicitcr, ted alicuius,vcomnisa<[^us macerialis :dc primo quidem vcrum cft,non cfTcaliquam dcfinitioncm, indiuif»biliscniraomnirK)cft*definicioautctn omnisdiuidic in parccs. dealccro autcmadlu fbluradefinicioncs haben- turjquia complcd untur^ adum ^ id cuiu&adus. Ad \A autcm quod ^U C uiur, QV^ST. PERIPATET. crtur,materram non elTcpartem ipfius quideft, rerponcfet Ari{loteIcs.7.1> Metaph.tex. 35?. non eniniomnismareriafeiungenclaabjpfbquicleftfnam ^u?dam eft pars fpeciei) Czd Illa tantum qu^ eft pars totius ideft fingularis,. In quamcorrumpicur vnumquodqj . Cum enim (cicntiaomnis , luic per definitionem,fiueperdemonftrationerh,eorum fit, qu^a^terna funtjiiec aliter habere pofiTunt; necefie fi^iit ab huiufinodt materiaferungere,p quam res fingulares fiint limul & corruptibiles.y.Metaph.text.^j. materiaautem. illa quiE in definitionibus recipitur;,alteriuseft rationis.nam refpedlu qui- dem illiuSjforma eftjrefpsdu autemalterius partis qua; in definicione pcr- nitur, maceria dicitur . Concedimus igitur ipfiim quid eft competere ipfi a<5l:ui,non aurem compofito^ideft fingulariialicui camen componto, quatc nusadlushuiufinodinonfimplicitereftjfedalicurusadlus. Acverofi hxc ita habent , videbitur omnis definitio ex additionemonftrare Tpfiim quid cftieritenim femper alicuius compofiti,cum alteriim de alterodicatur eo rum qu2E in definitione compofitorum fiinc: huiufinodi aucem ex addiiio- -p ncmonftrari,& non efTefijbftanciaSjOftenfiim eft.y.Mecaph . texc.ii. non enim de altero dicicur fi-ibftantia. An qux ex additionemonftrantur, adtu- duo funt,fubiedum & affe^tio ? in definicioneaucem non cOi modb acci- piunturparteSjVt vnumalteriinfit,fed vt vnum funt,vtpotentia & adiis: quatenusautem aliquo modo ex addicione defiuiuncur,*reducitur omnis. definicibad demonftracione.m,vcaIibiexpIicauimus . Verum &:alceraoc- curritdubitatio. Si omne quiddefinicione explicabile^eft alicuius a(2:us, vi debicur cancummodo cfie definicio fbrmarum non compoficorum,vcani- macnonanimalis: aut non videbicurdrfferencia inceranimam &animal: fi enim in definicione anima; afTumitur adtus & maceria : compofitio. auic huiufmodieftipfius animalis,idem ericanima&animal.An difFerucqua- tcnusinhacquidemmaceriaadiungicuradbui: in animalis aucem defini- tione,a6l:us ipfi maceria: ? ^enus cius maceriam fignificat,difrerentiafbrma in definitionibus compoficorum:in formarum autem dcfinicionibus, gc- nus a6lum fignificac,differencia materiam,quemadmodum eciam in defini ** tionibus accidencium. 8.Metaph.cex,(j.Diuerficas aurem eft propcer diuer (am figuram pr^dicandi.Eorum enim quce in diuerfis funtpracdicamcncis,. hon prajdicancur alcerum de aItero,nifi denominatiue : Quodcunqucau- tcm primitiue praEdicatur,in eodem gcncre eft , &c prius altera prasdicatio- ne, vt funtgcncra & omnia fuperiora de inferibribus : quae & fecundum nomen & fecundum definitionem prxdicantur. Cum igitur materia acci- dentium fubftantia fit,& animac corpus quoddam ; necefl"e fuit matcriam dcnominatiue praedicari,& loco difterentias poni.non cnim anima in gene rc corporis eft,fed ingenerc corum qu^ dealtero dicuntur vt a(5tus:Vt igf- lur in diuerfis gcncribus;fiint anima &animal,ficdiuerfas definitiones no ^uldem fecundum rcm» fed'iecundam modum dicendl for cica funt : adus cniin 1,1 JL E^K ; P R 1 M y 3L ft J\ enim &: materia in vtrifque eadem funt,llcet non codem modo pr«<Iiccn» tur. Hinc autem manifefta eft viarcducendi deiinitionesacl demonftratio» nes. fi enjm commutetur prjedicationis modus, tranfibit animalis defini- tio in dcfinitioTiem animx:hscautem mamfeftam iamcontinct demoftra tionem:fimilis enini eft eius defimtio definitionibus -affe<flionum . fed dc his-alibiifufius didum eft.Ex liis igitur patct,nullam de^finitlonemdarfpof fe pcr vriicam differentiamj^fcd vmque neceilarium cfle genus, quod alicu bi ai£tum,alicubi materiam fignificat. PraEtereain vlcimarum (peckru de6 nitione m fubftantljspropter multipllcem compofitioncm,plures vltimag differentias afTumencfas eflcexdiuetfis contrarietatibus, quaruin vna^te- ram nonincludatjfed fblum vna fit,vt materi3,alteravt atfius^fic cnim vnii fiunt. Ad gcnerum autcm quorundam autfpecierum definicionem,vnic£ differentiam cum genere fufficcreproptergeneris fimplicltatcm multlpU- ccmdiulfioncmminimerecipientem,in quibus di-ffercntia conuettibilig T) cft cumfpecie.Ex quibus manlieftum «ft, -qua illi recedanta. fententia Ari ftotens,quI In omnlbns ^na^ru nt vltlmam quandam differentiam^u fpc- cieaequafem: quar cum larcatin plerifquc, circumlcribl putant per eaqu« funt in aliisprsdicamentis. Vrater mtmata & >amnjatorum partes nnUas ejfe fnbllanuas, Qjtjifl. VI I, V A N QV A M prlma fron te plurimis dlfEcilis vlfura fit harc icntentia^qulppequas rcpugnareiisvideatur, qu.-c omnlbuj funt confefia: Ncmo cnim vnquam ncgault fimplicla corpora, vt aercm , aquam,(gnem,&: terramfubftantias cfle, &: quajcu- que ex illis coTiftant,fiueanImalia,fiuc anlma carentla, vtaurum,argentii, ferrum, mctalla omnia,S: lapides: vt colligere pofi[umus ex. 7. Metaph.tex. j.&.i.de An. tex.5. maniFeftiltimas enimhasfubftantias vocat Ariftoteles : non autem efleanimata fimpliclacorporaidemprobat.j.dc An.text.6^. & C i.de An.tex.86. Sl tamen diligcntius quid fubftantla fit perpendatur , lucc clariuspatebit,folam anlmatotum cotumq-, partium naturam fubftatiam efle. Simul ctiam manlfeftum fiec, vndefitfumenda vltlma vniufcuiufquc difterentla,fcuea pars definitionis,qua: vt a(£tus dicltur . Principium autc hlnc fumamus. Cum fubftantia qusdam fit vt materla, quaedam vta«ius, qucedam ex vtrifquecompofita:primamomnlumcfleeam qu? vtadus^v* luitArIft.7. Metcph.tex. 9. Namproptetillam &:materia &;compofituni funtfuhftantl;s, Huiufmodi autcmfubftantiamln vnoquoq; determlnaii dam cflcoperejexplicatum cft.^.Mcteo.cap.u. vnumquodquc enim tunc dicirur vere efie,cum poteft opcrari fecundum fuam Ipfius natura,vt ocu- |us quando vldere, & ferra quando fecarc poteft.Quod fi non polfint,^^.- HQce dIcuntur,vcfiocuIusIapideus,aut ferrallgnea effcc . Quscunq; cnim C 1) func CJV^ST. fERI?ATET* lunta]icuiusgraria,{i qtiidcm finc prIuentur,non arrtplius funt! quia for-I^ mam qu? eadem eft cum fine,& qn.^e prima eft rubftantia,non habent.Cu turcm agant alicuius gratia non foluni natura.i.Phyf.tex.yf. Ccd eriam ars & intelledus adluus: tamen fblanaturacopera fubftanti.T dicuntur ab Ari ftotcle.8.Metaph.tex.9.&.7.Metaph.tex.(>o,quMfia!icubivideaturartIfi cialia quaidam inter fubftantias n umerare , id facit propter fimih*tudinem quam habent cum fubftanfiis. Opera ver6 naturae funt & fiitiplicia corpo ra & compofita ex hisi idcirco merito omnia ha?c fubftantiar funt, & omni busmanifcftcE . HucufqueigftutperueilifTefacileeft.VlteriuS autemper- (crutantes dicimus: in quibufcUnq» finis aliquis eft,huius gratia agi quod prius eft qiiodq-, confequitur.i.Phyf text.^S. Si igitur compofita corpora liutexfimplicibus-.fimpliciaergoihorumgratiafadafunt; vt fimilares par tcsgratiainftrumentorum:Huiufinodi autem fi feparentur a foto,faquam finecarentla,nonampIius funt, nifi^equiuoee, vtdigitusabfciflusnoam- pliusdigituseft,&caromortuafimihter j.Mecaph. tex.55.fi igiturfimpii- -n ciacorpora fimt alicuiiis totius partes,taquam materia,feparata ab illo to- to non amphus erunt talia nifi ceqmuoce. At ex iis totis quidcm conftitui •tur vniuerii natura tanquam materia.i.coeli.text.py.Exeorum autcm parti culis primo fimiliaria hunt : ex fimilaribus aurem inftrumenra , in quibus natur? perfedio confiftit.^.Meteor.cap.vJtimo.horum igiturgratia & frm pliciafiint,&: qu^fequunturiimiliaria . Simph'cium igitur naiura&: fub- ftantia,noneritprjEterhsctora,cum eorumgrariafad;a fint. Quoniamau ' temeaqu^generarionefunrpofteriorajpropinquiora funtfubiiantiq,per fectio enim vltimo aduenir: idcirco iu his magis apparet fubftantia, cuius prsefcntia funt,& abfentia non funt,quam in iis qu^ funtremotiora.Cum enim plus habeantdemateria^minusdeformajlatetquandofunt^&quan do non funt: materia enim fecundum fenon eft fubftantia : verbi jjratia de animali notius eft vtrum mortuum fi-r nec ne, quara de carne , vtrum caro fit: intcrior enim eft eius operatio. mulro aurem incertior natura elemeiito rum,quia remotilliraa funt a fubftantia,&: propinquillima materic-c.Cum -^ autem duo finr tota,vnum quod vniuerfum appellatur,ex omnibus fimpli cibus fccundum totum conftans:aIterum quod ex particulis elemerorum pcrficitur , vr funr fimilaria primo dcindcorganica:fi qiiidem ifla funt ani inata,&: fimplicia igitur corpora ideo fubftantix erunr,quia parres & ma- teriafuntanimatorum,extra quas naturas non erunt . Elleautem animatu ipfum vniuerfum,fi cttlum animatum eft,rationi eft confenraneum. quo- modo cnim totum vnum eller ? Nara dc in animalibus non cll: neccfle ani xnam Jn toro corpore elfc^fcd fufHcir efTe in principali parre vt corde: ca:te- ra autem viuunt quia adnata funt cordi ex lib.dc communianimalium mo tu.EodcmmodoneccdefLntiftummundumintcriorem continuum cflc cum fupcrioribus lationibus,vt omnis inde virtus gubernctur. i. Meteor. cap. L I B E R P R I M V S. 15) A cap.i. SI igitiir fnperiorum gubernatio ab anima eft^ergo 8c in vniuerfum eius vlrtusdiffunditur. Amplius fi vniuerfum organicum quiddam eft, conftatenimexruTiilaribuscerto mododifpofitis adaliquod opus :orga- norum autem natura non nifi ab anima : hoc enim eft anim^ efte , fcilicet adus organici corporis,erit vniuerfum tatum quoddam animatum . Quo autem modo anima feparabiiis a corpore,qualis eft qux in coslo, vicam tri- biiat vniuer(b,&: adus fit corporis, alia qui^ftio eft Inferius examinanda . Sed ad pnTfentem coniiderationem fufticit : in coelo quidem ab huiufmo- di animacirculationem efte perpetuam quafi vltam.S.Phyf tex.i.in inferio ribus autem perpetuam generationem.2.degen.6<: cor. tex,f5. in omnlbus autem conferuationem fecundum fitum proprium in vniuerfo.Vndedata cft incorruptiblllbus corporibus quies fempiterna , nulla enim e propriis locis egrediuncur,fed in eodem femper manentia circunferuntur : corru- ptibih"bus autem datus eft motus ad proprium locum,vt feruent fitii pro- T) prium in toto,qucE poteftasappellaturgrauitas &leuitas:grauiaigitur 8c leuiafubftantia;fi.mt,vt partes vniuerfi,quatenus animatum eft. Quam- obrem felunda: ab illo,non amplius funt:impolIibile autem eft feiungi , fi dari vacuum eft imponibile. Vno igitur modo qui dldtus eft fimpjlcla cor- pora fubftantia: funt : alio autem vt veniuntad mixtionem. Cum aute mi- xtorum quisdam fint animata,vt plantas &c animalia: qusdam anima care- tia, vt lapides,metalla, 8c folHIia omnia , cur potius elementorum fubftan- tla in ipfis animatis confiftat quam in c^eterls mixtis ? cum ^que ex elemen tis omnia fiant ? An mixta inanimata non funtfubftantia? ? Videbitur qui- dem hoc difficile,non tamen pr.-cter fententiam Ariftotelis,^ pra^ter ratio nem. Cum enim a fine ratio fubftantis fumatur , vt fuperius eft explicatu , vbicunque non fuerit id cuius gracia,fubftantia non erit: quemadmoduni in Mathematicis,in quibus non eft aliqua ratio boni . Huiufmodi autem efte mixta inanimata pacec.continentur enim omnia inter ea qu^ tradan- tur in Meteorolo(7!a.?.Meceor.c.vlcirao: iftorum auceomnlumcaufa^duac cancu ponuncur,macerIa fcilicer & efHcIens.i.Meceor. cap.i. finisaute nul libi fic mentio,nou enim fiunc quia melius fic: Propterea afTeibiones eleme torum appellantur ab Ariftocele: non enim fubftantls ratio vllaeft in hu- iufmodi mixtionibus pr^cer elemencorum racIonem,cum finecareant,fed ex necelfitate macerije fintaut propcer efHciens . Confirmacur. 8. Metaph. tex.i^.vbllnquic, accidencium nacuralium forfan non elTe caufam cuius ■^gratia:haberencenimracionemfubftanci\r . Si igicurfimplicia funtgracia fimilarlum: fimilariaaucemgraciainftrumencorum.i.deParc.cap.i.omnla igiturgcaciaanim^Eeruntj&e.uenusfubftancIx quacenus finem huncco fecuca fuerinr. Separataautem quemadmodum manus 8c caro non funt ni figequluoce.fic elementagenerabilium 5c corruptibiliumexcratalem ml- xtlonemnonhabebuntratlonemfubftantlae nIfipotentia,quatenusad hu C iij iufmodi \ - qyjEST. PERIPATET. iufmodi mixtionem venire pofTunt. In hoc enim difFerut a pofterioribus, D quia illa poftquam priuata fuerint non pofTunt amplius ad integritate re- uerti, a priuatione enim ad habitum non datur regreftiis , in poftpra^d . in primisautem remanet potentia . Quoniam autem veniunt ad mixtionem elementa quatenus cahda, frigida, humida, ficca,his enim agunt &c patiun tur inter re,non quatenus grauia & leuia,aut ahas hniufmodi contrarieta- tesjiccirco iilx materiafuntmixtorumjCorporum autem fimphcium fub- ftantiiEquatenus generabih'a & corruptibiKa . Inefleautem inelementis huiufmodi principiumanimale,manifeftauit Ariftoteles. j.deGen.an.cap. lo.vbidicebat, in terraquidem ineftehumorem, inhumoreaute fpiritii, caloL-em autem animalem in vniuerfo, vnde quodammodo omnia videan tur pleuaanimaj.Elementaigitur feparata quidem a6tu non continetdiui num hoc,fed potentia folum: in mixtione aute etiam a6tu : idcirco &c a6tu funtfubftantiar. ExquibuscolligerepoiTuraus vltimam differentiam ele- mentorumnoneire,nequecalidum&frigidum,neqi humidura 8c /iccu, p fed huiufmodi pdnciplura animale. Nam caliditas quidera & friglditas mi xtionemfaciunt quacunq-, : non taraen quideft carnis eireautollis, autre liquorum fola efticerd^polTunt , fed rationem animalem necelle eft inefle. z.degen.ani.cap.i.hxcautem a6luquidemineftingencrante,horao enim hominem gignit, potentiaautem in raateria. Proptereadi6lura eft.4. Me- teo.cap.vlt.non omnibus raodis habens aqua,aut ignis eft, ficut neq; caro aut vifcera,& manus &c facies:omnia enim lunt terminata opere.Quafi cii non poilit prasftareopuSjCuius gratiafada funt,non fint nifi iequiuoce. Si jgitur elementorum opus raixtio eft,nec oranis (hd animata: illud fecundii quodpr^eftareid pofTunt, eotura fubftantiaerit : efhciuntautera partim quidera palliuis Sc a6tiuis quaiitatibuSspattira aute aniraali principio: pri- mx igitur qualitates in ratione inerunt elemencorum vt rationis raateria: principiii autera animale vc a6lus ; fic enim fe habent primcT qualitates ad huiufmodi principiti . Hocigirur modo conlideranti elementa duplicem rationem fubftantije videnturhabere,vna quatenus partes vniuerfi: altera •t' quatenus partes corruptibilium animalium ac plantarura . At vero idem duas fbrmas perficietes habere impoilibile eft: ex duobus enim in adu vnu fieret per fe. .4 n vnum quidera a6lu alterii autem poteftate fimul effe non eft impollibile? fed fi vtrunquea6lu eflet? Dum igiturfuntin mixto , extra locapropriadegunr:idcirco priuantur fine,cuiusgratia parres vniuerfi di- cebantur, Dillbluto autera mixto,fra^ula reuertimtur ad loca propria,nifi quid impediat,& a6lu confcquuntur iincm huiufraodi , iimiil autera alte- ro priuantur. Quarauis autem a6tus immutcntur, eorum tamen potenti^ nunquara pereunt: nam & in mixto remanent virtutes elementorumjmo uetur enim mixtura fecundLi firaplex prcudorainans.i.caeli.tex.u.Et in fira plicibus potentia remanet raixtionis,quaquam non fimiliter, quiagenera tione L I B E R P R I M V S, lo A tione prius eft fimplex quam mixtum,perfe(2:ioneautem e contra : idco in mixto etia fiint operationes qua;<lam fimpliciu , in fimplicibus autem non jnfunt operationes mixtorum. Neque ob id cenfendum eft perfediore ef- fe naturam mixtorii qua vniuerfi. Nam quatenus ingenerabilia funt ideft fecundum totas fpheras,mundi partes dicuntur,neq-, hoc modo contingic vnqua raifceri:particul^ avuem ipforum cum ad mundi conftitutionem ni hil faciant^perfectiorem naturam in mixtis confequuntur,quain fimph'ci- bus^eorumenimgratia (unt. vtroqueautemmodofubftanti^ funt taqua materia animatorum. Sed dubitatio contingit circa mixta inanimata, &c a- nimatorum ea qu^e mortua funt,vtcadauera,h*gna,oft^, &c ah'a huiufmodi, antcqua per putredinem diftbhiantur; ha^cenim neutro modo fubftan ti;£ videntur. Na quatenus elementa in mixto contentacarent locis propriis, non videntur fubftantiae eiTe , vt partes vniuerfi. Quatenus autem mixtio inanimaca eft,carent akera ratione fijbftantiie.Sed quam abfurda h.TC finr, ■n facile eft videre . Materia enim ftaretaliquando feparata ab omni forma, autaccidentia eiTent in materia tanquam potentia,non tanquaadu exifte te,& hoc modo priora eftent ipfo quid eft. An funt huiufmodi omnia velu ti graue impeditii in alieno Ioco,&; vt Cciens cum dormit ? NuIIa enim alia eorum fubftantia eft,quam fimplicium : mixtio autem fecundum accidens ineft,vnde feCe impediun t,quo minus ad loca propria ferant", donec per pii credinem fiat eorii diftblutio^aut altera mixtio animata ex putredine oria- tur.Num verb etia dum in mixto animato continentur eodem modo func.<' An remotior cunc potentia eft ? quemadmodum fciens antequa addifcac? Quiefcunt enim fecundu naturam fub forma mixci animati, quonia perfe' 6tio eft a natura : fub mixco autem inanimato pr^ter naturam , quonia mi- xtio praster naturam eft. Quamuis autem fcribac Ariftoteles.i.caeli.cex.jy. fimpIiciainquoeunquemixcopriKCernacuram concinerirquia excra pro- pria loca funcj intelligendum tamen eft non qubd mifcibilia pra;cer natu- ram in mixco concineancur: maceria enim prsecer nacuram fub fbrma ellet: ^^ fed-quatenus grauiafunc &leuia,quibus pocencijsiitumin vniuerfo cercii feraan trper mixtionem autem in concrarijs locisderinecur : eft igicur om- nis mixcio pr^ECer nacuram grauicacis &: leuitacis^impecus auce ad loca pro pria aduerfaturmixcioninonminusquammixcio mocui adproprialoca. Idcirco cum vcrasque potencis afteruencur in vcdlque, fub alcera perpecue quiefcere non polTuntr At definente racione mixcionis^vc in carne morcua & aliishuiufmodi: fiquid adhucimpediacquominuselemencorum fepa- ratio fiatjomninopr^ter naturam erit: nequeenimob naturam mixtionis id erit, quia non eft amplius eius racio:carrupciones aucem omnes pr^cer naturamfunc. Qubdaucemin pocenciapropinquiorifimpliciafincin mi- xto inanimato quam animato,oftendit id quod de corrupcione fcribic Ari ftoteles.4,Meteor.tex.3»vbiInquic:oranem corrupcionem fecundum natu C iiij ram Q^V^ST. PERIPATET. ram viam ellead putredinemriinis enim corruptionis eftputrefadio , pu- D trefadionis autem elementoru feparatio & ad propria loca reuerfio,in qui bus perfedio eftgrauium & leuium.Si igitur putredo mixtum difloluit iii iimplicia humido euaporante,ficco autem permanentetad illam autem via efl: corruptio -, qux igitur corrupta funt, in potetia propinquiori funt fim plicia,quaantequam corrumperentur: quam diu enim anima viget & mi- xtionis ratio,non putrefcut. Haec eadem ratio oftendit, metalla 6c lapides, & qu^^in mixtione virtutem animalem non confecuta funt, non elTefub- ftantias: non enim corruptio aliqua pra^cedit eorum putredinem, fed dum putrefcunt,corrumpi dicuntur,vtferrum in rubiginem, &c lapides in ter- ram. Si igiturgeneratio & corruptio proprie fubftantiarum funt,inanima torum autem non fit vera corruptio fecundum naturam , fed putredo tan- tum:necigitureriteorumgeneratio:erg6 nequeflibfbntia quatenus talia funr. Alteraoriturdubitario. Sirationeiinis fubftantiaeftdicenda, multa qux ab omnibus accidentiaiudicantur,fubftanti.T eruntrNam primii ope- p rationes vniufcuiufquelinesfunt:oculusenimgratia videndi,& pedesgra tia inccdendi dati funt:videre igitur fubftatia eft,&: pedum incelTio, &c aliai huiufmodi,quorum nulla feparabilia funt a fubftantia. Praeterea fi rationc finis fubftantis etiam funt qu^ linis gratia petuntur,vt materia^fybftantiaj fgitur eruntdurities molIi:ies,figura,color,p£rfpicuitas , & alia huiufma- di,qujE omnia apta nata funt de f ubftantia dici . Nam partium animalium quaedam egentduritie,vtdentes,oira: fine hac enim pra;ftare opus propriii non po(fent:qujEdam mollitie, vt ventres,caro : qui^dim concauitates cer- tas &c prominentias expofcunt,vtarticuli, namalioqui intledli no poflent vt opus eft. Oculus pupillam requirit per{picuam,vt recipere colorum fpe cles polTit: quibus non exiftentibus,non erit finis fingulorum,idcirco ne^ quefubftantia. Ad primum dicimus:cum duo fint adus, vnus qui poten- tia quodammodo eft5& primus adus ab Ariftotcle appellatur. i. de Anima tex.^". Alterfecundiisquifluitaprimo, & operatio feu energia dicitur ab Ariftotele.g.Meraph. tex.12. in iis quidcm qua? ab orani materiafuntfepa- ^ rata,fubftantiadicltur vtadus.ii.Metaph.tex.^o.qnemadmodueftintelle duSjCuius fubftantia eft intelledlio. In iis autem qux habent materiam, vt naturalia,eorum fubftanria potentia eft,huiufmodi aute eft adus primus. Non igitur fnbftantia eft incelTio aut vifio,fed quod incedere potePc aut vl dere:&: hocappellatur cuiusgratiaab Ariftotele. i.Phyf tex.i^.&j^.Sedco tra. Adus & potentiain eodem genere videnturefTejdicunturenim relati ue . fi ergo eorum alterum fubftantia fuerit,erit 8>c alterum . Quomodo igi tur a6tus primus fubftantia fuerir,fecundus autefn accidens , cum primus potentiafit ad fecundum ? An dupliciter potetiaaccipitur,vno modo qua- tenus refpicit adus finguIares,aIio modo quatenus fimpliciter adum^Hoe igiiur modo potentiafubftantiaeft,ficut & a6tus efus,imo magis adus fub ftantia L IB E R P K I M V S. " 21 A ftantla eft quam potentia. quatenus autem fingulares adus refpicitj neq', vt potentia,neq; vt adus fubftantiae funt: accedunt enim 8>c recedunt fub- ftantiaremanente^vtpoiTequideviclere&fimplicitervifiofubftantiaocu- lieftrquodeficientenoneftampliusocuIusnifijEquiuoce. Pofleautemvi dere cras,aut viderc cras^accidentia funt : ablatis enim non aufertur fiibfta tia, lUa autem quce gratia finis expetuntur , concedimus fubftantias elle, fi quidem finis ex lis fit,qus a natura fiunt : includuntur enim omnia in ra^- tione finis,& partes funt fpeciei,non tamen vt a6tus,fed vt materia . quod fi aliqua elfet materia non ex necellitate,vt xs ad ftatuam ( efte euim ftatua poteft abfque £Ere,vt lapidea) huiufmodi partes quide funt totius idcd fin- gulan"s,non aute fpeciei.7. Metaph.tex. 37. neque jgitur de fubftantia huiuf modi fuerint.Simih"ter quascunquefequuntur quidem ea qux ex necellita te infunt & in fubftantia; non tamen ipfa ad finem aliquid conferunt:nani dc hxcaccidentiafunt h"cecomni infint, vtmixtaomnia fecundum natu- T> ram exterra&aquaconftant ^.Meteo.cap.S.ad hancautem materiamin lequiturgrauitas. Siigltur grauitas animahbus nihil profit,accidens erit: cahdirasautem & frigiditas,humiditas,& ficcitas iecundum fubftantiam ♦ Quia igitur diuerfi fines,&: diuerf? fbrm^,diuerfas materi^ praeparationes requiruntjfit vt quasdam ex necelHtate finis petantur: qujedam autem fohi infint,aut non ex necellitate, aut ex necellitate materi.T : h^c autem omnia accidentia funt: illa verb qu^ ex necellltate finis habentur, funt partesfub ftanria: tanquam materia. Qubd autem fiat f£epecommutacio,vt idem ah- quando fit accidens,ahquando iubftantia: vt figura oculi,vIuentis quidem fubftantia, mortui autem accidens; autidem ah'cuiaccidens, ahcui fubftan tia,vt diaphanum in pupilla quidem fubftantia eft,in cornu aute accidens: &c graue in eo corpore quod circa medium eft vniuerfi, fecundum fubftan tiam, in generabilibusautem&corruptibihbus fecundum accidens, i.dc Par.ani.cap.i.hocnoneft abfurdiide illapartefubftanti^, qucevelutima- . teriaeft:hxcenimcaufaeftIpfiusaccidentis.6.Metaph. tex.j. devhimaau- C rem parte fubftanri^,qua; vt adus eft &c finis , impolTibile eft fbrte . Finis cn;m fimph'citer eft necellarium.accidens autem contingit non efie . idcir- coanimam nuUicontingltinefi^efecundumaccIdens. Atin artibus, &c'iis qucEablntelledtu fiunr,nonInconueniens eft,vtaIiquod bonum peracci- dens euenlatjVt a fortuna:in natura autem omnia qu^ praeter Ipfam contin gunt,malalLint,vrmonfti"a. Adhucautemrellnquiturlocus dubitandicir ca mixta Inanlmaca: videntur enim haberequafdam potentlas agendi , vel patiendi kcundum qubdmixtafunt: vtmagnesferrum trahere aptus na- tus eft: aurum ebiblt argentum viuum,allum verb llquorem nulIum.Praz- terea medlcamentorLim vires ferme omnes funt in corporlbus inanimatls, aur non quarenusanimatafunr:planrarumenimatqueanimallum partes v t plurimum mortUc-E corporlbus adhibentur.Si igitur operatlo certa illo- rum qyjEST. PERIPATET. ' rum efi; recundum naturam (non enim arte neque cafu , nam in plurimis X> automnfbus qu.^ efufclem fpecfef funt ^ ea^dem vfres exfftunt) fubftantfas ratfo fpfis fnerft fecundum talem mfxtionem: alicufus enfm gratfa vfdetur eile,cum fllf us fit operatio proprfa. An vt mfxtfo per accfdes , fic & ea qu^e mfxtfone fequiitur? Indicfo funt plantarum 8c anfmalf um partes; nemo.n« dfcetanatura fadlaSjVtmorbos homfnum propellerentmos tamen ad fllu vfum accommodamusrquodamodo enfm nos fumus omnfum finfs.i.Phy. tex.i4.duph'cfterenfmfinfsdfcitur,cufus gra:fa& cuf. Nonfgfrurhufuf- modf virtutes ratfonem habentcufus gratfa, fed cuf . forma autem 8>c fub- ftantfa,cuf us gratfa dicitur,non cuf . Vcrum cfrca elementa alfa fuborf tui: dubftatfo, cum fnter fe tranfmutantur: fi enfm tranfi-nutatfonfs finf s noii eftanimatum qufddam,elementorumformiEaccfdentfaerunt. Itemfi ele- tnentorum perfedfo prfncipfum eft anfmale , cii hoc fimflf cer fn omnibus fit,fnter fe non dffferent fecundum fubftantfam: fdem enfm eft cufus gra- tfa &forma.Dfcrmus,quamufs elementorum-fuperforapropfnquforafint „ jfubftantfae quam fnferfora: vfrtus enfm anfmaHs fn calorecoiiftit : tranfmu tatfo tamen inter fe,non aUcuius gratfa vfdetur eile,fed ex neceilitate : qufa cumfuturaeiTetgeneratfomfxtorum^oportufc Solemfn cfrculooblfqua ferrf,&:accedereacrecedere:noc autem exfftente,tranfmutarf oportuftele mentafnterfe: nonhuiusautemgratfatranfmutantur. vnfuerfo enfmno confert,necmfxtfs,nffi alfquandofecundum accfdens,vt pluufa ad fegetes augendas.Non tamen ex his f equitur formas elementorum accidentia clfe. funtenim alicuiusgratia. QuodautemargufturvnamefTeomniu fubftaii tfam cum eadem fitomnium perfeclio:refpondemus,(i qufdem rerum ma terfalfum perfe6h'o adtus fimpliciter eflet,non autem alicuius certas mate- tlx ad:us,verum effe quod dicitur: hoc autem modo auferendo omnes coti ditiones materi£E,omnia vnum fieret, quemadmodum Pythagorfcis conti- gifTe teftatur Ariftoteles.y.Mecaph.text.^S.fed cum materia quasdam fit pars fpeciei,fit vt ex diuerfitate eius diuerfk etia fint formx : ^. ealidf tas igitur & frigiditas,humiditas & ficdtas cum ali- quo eode a£lu diuerfas eihciunrformas. Conclude- re igirur pofllimus, nullam efle fubftantiam praEteranimnenaturam . Haecautemaut iimpliciter, autad:us quidam raace lialis eft, in quo omnis. aatura coniiftit t ' . 2-2. Q^V JESr. P E R I P A T E T. LIBER SECVNDVS. SuhfiantUgenera ordinem haherefecundum additionem ^ablationem. ^^Jiio. I. ^r3^^^^r^I feparatiiTi permanerentgenerafubftantisiicuti rpecies, quaffubeodemgenerecontinentur, &c quemadmodum fingularia qu^ eiufdem funtfpeciei.-ipfum vniuerfum non effet vnum quid nifi forte genercj neque edet fingulare quoddam,imo nec etiam genera vnum.oflenfum efl enim ^ tria efle genera fumma fubftantiarum : nec efle vnu genus ipfam fubfl:antiam,ni(i fecundum analogiam.Hocautem modo, inconfpi- n rantem vniuerfi fubftantiam faceremus longe magis, quam qui numerum Mathematicum,&: Ida:as faciebant fubftantias : vna enim fubftantia alteri quidconferret,(iuee(Ier,{iuenon efTet^ii.Metaph.vlt.necefreigitureft^vt talem interfeordinem habeant, vt pofterioraquidem infeparabih'a finta prioribus,priora autem apofterioribusnequaquam.Nam quacunq; ah'a ratione ordo conftituatur,aut non vnum erit primum : aut primo ablato, non eric necefle reh'qua auferri.Si enim omnia feparabih"a,omnia eriit pri- ma,multitudo autem principatuum non eft bona . fi omnia infeparabih*a, nuUum erit primum,prius enim eft quod per fe ftat, &: feparabiie, quam infeparabile^vcfubftantiaprioratFectionibus. Vc igitur ablata fubftantia impollibileeftaliquodah^orum rcmanere,quiac£Eterainfeparabih'a funta fubftancia: eodcm modo neceffe eft,prima fubftaniia abiata,reliquas aufer ri. Huiufmodi autem ordinem habere fecundum additionem & ablarione patet. Quqcunqueenim in(epaiabih'afunt , (ine additione priorisneque iunr,neqneinccih*guntur,vtalbum noquidemfimpliciter eft, fedaliquid ^ aliud vt (uperlicies, a qua fepar-ari nequif: (ic neque quantum,neq; quale, nec vllumaliorum pr.-Edicaraentorum aute(fe,autintelligi finefubflantia poflunt: ex additione enimomniadefiniuntur.7.Metaph,tex.i5>.Qii£ECun queaucem feparabiIiafunt,omniaexabIationedicuncur , vt fubftantia ex ablatione accidentium,definitur enim & intelligitur fine iis . Eodem mo- dofehabet magnitudoadnumerum: in numeri enim ratione non ineft ratio magnitudinis,in rationeautemagnitudinisineftrationumeri , ideo prioreft (cientianumerorum,quamGeomctria,quiamagnitudoex addi- tioneeft,numerus autem exablatione. Siigiturgenera fubftanticxeomo- do fe habentinter fe,vt quardam (eparabilia fint,qusdam infeparabih'a,or dinem fecundum addicionem &ablacionem habereeftneceffe. Quoniam vero haec indeterminateadhucdicuntur,vtdiftin6lionem huius fententias do6lrinam QV^ST. PERIPATET. ctodrinam habeamus,dubitanc!{modoiterum agamus. Pnmumigitur,fiD pr6priamrubftantia! eftnon dicide fubiedo^primaenim eftin vnaquaqi pr.Tdicatione: quomodoaliqua fubftantia in(eparabilis fuerit? Pra;terea vt infeparabilis eft,{ic ex additione definienda erit : at (ubftantia,cum fim- pliciter fic, non cx additione definitur . Amplius nonnegenus iubftantiac Ktcrnum & corruptibilefeparatim permanent? locis enimdiftiucla finit coclum Sc mundusinferior :deintelligibiliautemfi.ibftantia adhuciucer- tum eft: videtur tamen quemadmodum ipfa feparata eftareliquis fubftan tiisjfic dc feparari reliquas ab illa: efi^e enim fubftantiarum feniibilium for ma eft aliqua matcrialis, immaterialis aute nullius corporis videtur a^lus, eflet enim materialis. At vero hoc maximam habec ambiguiratem . Nam circa immaterialem fubftantiam , fiue ca impcrtiatur ipfiim elfe calo, fiuc non impertiatur,abfiirdaquomodocunqucvidentur icqui . Si enim det cfIccalo,qua(ica'lum exlcnonlit nili potcntia,cum eaiem quoq-, ipliim moueac: autprimo motum eritens in potentia, quod imponibilcoftcndi- p tur.f.Phyf tex.S.non cns cnim non mouctur: aut quod primo mouetur,a (c mouebitur,non cnim diftinguctur in partcm pcr fe moucntem,&: parte perfemotam,quodfierinon podcdcmonftratur.y^Phyf tex.i.Sicnlmfub ftaniiafeparataeft pars per(emouens,noncrgo compodtum exipfi&or- be erit primo motum,(cd orbis: at hoc modo ens in potcntia moucbiturt fiorbisex fe non habeteirea(5lu,fed abillaconicquacur idquod td.Sl ve- ro non impcrtiatur cfic,fed motum tantum,prxtcrquam quod aducrfatur fententi.-Ephiloibphi.i.ca.tex.ioo.vbi inquit abhuiufinodi (ubftantia pe dere aliis efCe &c viuerehis quidcm clarius his verb obfcurius : etiam ratio- ni. Nam fi coelum efCc (uii habcat ab alio cnrc non depcndcns,rnulta erunr primaentia: nccvnumalteri prodcrit (iucfir,(iucnon fincfiecnim vtriuf- cjuefeparatum &:independens(upponitur.Necfufhcitdependeiitiamalio quocunquemodo concedere,nilicriani conccdaturin generecaufTforma h*s,vtipfum quideftccrliafubftantiaiiiimaterialihabeacur . nam reliquis omnibusablatis,remanebuntdua:prima? fubftanti^rfecundum rationem, P quarum vnanon reduceturadaltcram, &:quarum vna ablata altcra non aufcratur. Dubicaciones igitnr hr contingunt. Scd notandum cft:cum (lib ftantia qua: fccundum fpeciem dfcitur , cadem fit cum fine, vt fuperius efl oftenfumjpropter hancautem fubftanti\TfintreIiquaomnia quaegratia fi iiishabentur: fiquidem vnus fitomnium finis, vnaetiam erlt primafub- ftantia,propter quam reliquaerunt.Effeautem quoddam primum & opti mu,quodomniacippetunt,colIigiture>:.i.Phyi.tcx.8i.&: ex.iz.Mctaph.tex. 37.1ftud autem vnum efie, oftenditur. ii. Metaph. texc. 49. Illud pra:cerea nocandum,cum finis fic fimpliciccr nccc(Iarius,rcliquaautem ex fuppofi- tione finis.2.Phyf.tex«88.ad reliquorum dependentiam ex fine,non eft ne- cefiTe fupponi aliquam potentiam aut materiam : ha^c euim fequitur cx ne cellitate ^ (itate finis vt etfam reliqua omniaiqucfinisgratiarunt:Nam quando finii cfl: &: quandiu fuitjaut eritjrdiqua iimilirer iuntjfuerunt^ &futura funr. In lis aurem qii^ ab efficien tr; f eu naturali feu artificiali fiuntjnon fimiliter fe habet : Effe^iones enim omhes e contrarid incipiunt a materia (Sc ten- dunt in finem:ii.icirconece(I'eeft lupponcrc aliquam potentiam, quaeiadlu pntcedat in ed quod efficitut. Hii autem hocmodo habefitibus ficile fol- Uentnrdubitationcs . Curiienimdiuinumqubddamfit &:appetibile, ex neceiruate erit eiiam id quod appetit. r .Phyf tex.8i.nec tamcil ob id ex le di- cetur cfle ip(um appetens: ablato ciiim appetibili,limul & id quod appetit iiurerri eft necclfe: pendet enim ex co,&: idco eft,quia finis eft. Neque com pofitio adhuceritex appctibiH (cihcet &appetente,necefl[e cnim eflerpr^- exiftcre i.! quod nppetit,anrequam elfet: coponunturenim qu£E funt.qu^- dam autem appctuiit & cfle 5c viuere,vtgenerabilia 6c corruptibilia, con- ftant enim ex potentia ad efle : quaedam niotum tantum, funtcnim ia : ncc r> pra:cxiftcntcm potentiam habcntad efle,fed fecundum locum tantiim, vt corlum.Quod igitur iplius coeli primo mouetur,non copofitum cft cx fub- ftantia fcparata 6c orbe, fcd (implex corpus:hocautem non cft potcntia (cci ailu:ncqucr \\\ quod eft ex fe habcf, fcd ab altero,('cilicet fine . Ncc etiam fit vt(ubfl:.uitiaimmatcrialis mifccatur cumcorpore: non enim per modunj compofiiionis cu finc eft id quod afinc pcndet. Scd id contingit in ns quje cfficiuntur. vbiqj enim htcompolitum, tormaautem non cfiicitur nequc matcrin,nam vtraqrcpr.rexiftunt.y. Mctaph.tex. 16. Athicfolus finis prac cxiftitfccundumrationem,liccttcmporclimul lint. Hocautem modopen derca primo principio omnia quoe funt,apcruit Ariftotel. ii.Metaph. tcx. ^S.cum enim oftendiflet ncccflitatem,qu^ cft ipflus vltimi fi nis: Scprinci- pium co modo ^111- vt cft neccflitas,concludit: A tali ergo principio coclum ■& naTuradepcndct. Patctigitur reliquagenerafubftantine infeparabiliacf feab hac prima: hancautL-ni (blam a rcliquis (cparabilcm . Vtrum aute hoc modohabeantinterfcduo gcnera(enfibiliumfubftantiarum,(ciliccfajtcr- C num & corruptibilc,non difficilc cft vidcre. Qiiamuis cnim omnis gcne- ratio & motus in in(crioribusamotucccliortumducant:cum tamenccElii rationcm habeatagcntis.non autcm finis:finis cnim immobilis exiftes mo uct,ca'lum autem idco mouct,quia mouetur : in rationc vnius non incrit altcrius ratio: idcirco & fcparatac locis cxiftunt haj duac fubftantiac.Ordinc igitur hnbcnt fubftantin: omncs ad.vnum quiddam,non autem'ad feinui- ccra.n.Metaph. tex.51. nifi quatenus alia aliis perfcctius vcl Imperfe«5tiu$^ melius vcl dcterius fincm ip(um & adum con(cquuntur . At vero alio mo do gcnera afTumcntibuSjOrdo fccundum additioncm &c ablationcm fimili tcr in his repcrietur,fi fecundum modum confidcrandi apud Mathcmati- cum &NaturaIcmgencradiftinguamus . Mathematicus cnim fcparando M0tum6crcliquas naturalcsaftedUoncs^foIumautcm rehnqucndo con- tlnuum. QyM$7. PERIPATET. tjnuum,ci*us affec^ioncs vtcontinuum cfl/peculatur. Naturalisautem dcD magnituciinlbus itidcm agit, Ccd quatenus mobiles fccudum natura funt. irtaautemhabetadfeinuiccmvtrimplex ad compoiKii, & vtadditumad ablacum.Mathematic^enim magnitudincs cxablationedicuntur: natura- les autem exadditionc. Namrationesmathcmaticorum in(unt ctiamna- turalibusiquacautem naturaUbusinfuntjnouinfunt mathcmaticis . Hoc tutem mocio videnturconfiderafrcilh^qui prima fubilantiarum principia adfuperficiesshncaSjautmn-nerosTeduxerunt. quoniamfempcraufercn- do ea quat ex additioncdiciitur,ex naturah" quidemcorpore vcnitur in cor pus vtcorpusrexcorporcautem in fimphVes magnitudincsr&ex magnitu dinibusin puncta &c numeros . Non animaduertentcs hanc refolutionem tendcrein prtmasconditionesmatcrix,&: ad impcrfcd:um,4ion autem ad ipfam fubftantiam qux dicicur cuius gratia. Idcirco MatTicmaticT! de nul- lafubftantiaa^unt,cxccpta Allrologia,vt fupcriusertcxplIcatum.Quouia tutem vnluerlah*a eodem modo fc habent ad llngularla , vnluerfah^a <;nim jc perabftraclioncmdIcuntur,fcparando ahngularlbus condltlones matc- riac;&ratIoncsfuperIorum In(untctiaminfcrIoribus,nonautcm ccontra; jdcirco quidamfubftantI«EprIncIpia in vniucrlailbus qua:fiucrunr,quq fe- p.irantcsa.ijnguiaribusintc]lcciioneiudicaucrunt fuliftantlas elTc (cpara- tas,quasldieas vocauerunt, quarumparticIpatioiielm^ularIaciIcnt:Non anlmadiiertcntcs refolutlonem hocmodoheriin caquac excplariapotIu$ funtquam fubftantla?: Vnlucrfaliacnlm in mentcfolum vcrlantur, vt Cmi nptjt eorum qua: extrafunt: At exua non funt lcpar.ni:i nili firigul.irla:rcli- quaenim omniadeftngularibusdiamtur. Ineilcautcm vidctur IpHs vni- ucrfahbusrauoprioris,quiatunc.nccipiunturvtpartes,non vttotuquod- dam, vtcnimparscftprlor toto , fic genuspiIuslpccIc:conftituItur cnlm (peclcs cx gciicrc & dlrtcrcnTlis tanquam partlbus. Nectamcn hoc modo reducllofitin prlmam fubftanrIam:quonIam non omncs partcs,quq In dc finitionefumuntur,funtvcactns,fcdvicima cantumdiftercntiaqua- a fine pctitar. Differunt autcm Inter fe ahftra^fllo Mathcmatica & abftradlo vni- F. ucr{alrum,qu6d Mathcmaticl quidem refoluunt In pattes fccundum mat» ria:corpu$enim &contInuum matcriacft corporis naturalis 3c fcnribllis, non genus.Non cnim diuldltur corpus in fcnlibilc S>c intclligiblle, aut in mobilc & id quod motu carct: fed cum omnc corpns mobile iit, mathema licus tamcn fmemotu confiderat, Abftradloautem vniuerfallum quasrit partcs lecundum formam,cuIufmodi funt gcnera &c differcntlx. vcr.Tq; au tcmabllra<Slioncs tumvnIuerfahum,tumMathematTca:,dift^erunt a refo- lutionc-qug fitin primam("ubftantiam:quoniamha:cfcparatacft&: cartc- rorum prlncipiam^vniuerfaliaautcm 5c Machcmacica Inleparabilla funt, 2uamuis non confidcrcntur vtinfcparabllla.Neque tamen comittunt mc- acium quaii feparantes qus fcparati non poftunt^non cnimdicuut fepa- rata LIBERSECVNDVl H A fata efTe ciim confiderant ea fine hls, vbi id fieri poteft : ficri autem contin- git, vbi non ineft in ratione id a quo fit feparatio:vt ciiruum feparari a nafo non poteft,n6 enim hicin rationecuruiineft.ficfuntMathematica&qu» cunqueabftrahuntur. Affimumnequitanafofeparari:necanimaacorpo re: & tandem nullaformamateriah's apropriamateriaabftrahitur.cucnim fitahcuius materire ratio non fimplicicer quid,non poteft intelligi per ab- lationem materix*: quauis ratione eo modo leparabilis dicatur.i.Phyf text, ri.quia alterum cft elle formx,alterum ipfius materijE. Quae igitur per ab- lationeradicanturj&qux non,6cpropterquamcaufam ,&:qu:edifFeren- tiaeorumjdidum eft. Simul etiampatuitfuoftantiarum primamper abla- tionemdici, reliquas autemper additiOnem : &c quomodo hxordincm Tntcr fe habeant , & quomotionon . Relinquitur vtfoluamusduas diffi- ' cultates ab initio propofitas, quarum prima eft : quomodo fubftantia ahqua infeparabilis fuerit, cum nondicaturdealtero.Dicendumeftigi- g tur fubftantiam fcufitmateria,{euforma, fiue compofitum , fubiedum quoddamprimum efle fcptimo Metaph. text.7, Materiaenim fubiici- tur form^ : Compoficum ipfis accidentibus : Forma quatenus quid eft CEteris pncdicntionibus.-quatcnus finis,iis qua: cius gratia pctuntur . Ob candem verocaulam «Jv lubftantiaomnisfcparabilis cft,quiaprimufubic« ftum:omniacnima!iadefubftantiadicuntur,ipfa autemnon de altero, Quod autcm fupcrius piobatum cft fubftantias quafdam infeparabiles ef- {CjCtiam vctum cft,quia in tcr (c collatx non omncs primar. Nam vno mo- do matcria vrdctur prima,rcliqudcnim omnia vidcntur efie velutiaftedlio ncs matcri.T.7.Mct.ipli.tcxt.8.alioautcm modo fbrmaccnfeturprima,quiji ipfum quid cft principium cft omnium,«5c adlus potcntiam prarccdit. E co trario autcm fc halicnt proptcr duplicem ordinem , quorum vnus inciplt a fine & ipfo quid cft,tS.: tcndit in materiam & ea quac gratia finls habetur, quiordocft iphus rationisralter vcrbincipitabvkimofcilicctmateria , & tendit in principium,fcilIcctformam:qui ordo in cfTcdlionibus reperitur. ^ 7.Metapli.tex. 23. quoniamautemafFeclioncsfuntfin^ularium,idcircopo tcntia \i\ his adum prarcedit.Qui rgitur infpcxerut eftedtiones , matcriam dixcnmtcflcfubftantiam:q^uiautemalicrumordinem,ipfamformam.Si- militcr autem fubftantix rnieparabiles quaedam ratione matcri? dicuntur, quxdam rntioneformx.Vnoenimmodomateriainfeparabilis eftab ipfb quid eft,quia hoc eft matcriae principium, extra quod non cft : Alio modo formainfcparabiJis cft a matcria,quiaex ncceflitateprxccdit materia in cf fcdionibus . Quomodocunquc tamen fubftantix cficantur infeparabilcs , nunquam hocmodo infcparabilesfunr,vtdc fubiedlo aliquo dicant^adlu cxiftente,vclutiaccidcnrla. Qiucenimgratiafinis funt, non funt in finc tanquam in fubicdlo: aii^usautemmatcriasnon funt in materia vta«5tuexj ftcntc: non cnim vnum ficrcnt pcr fc. Altcra dubitatio eratcircadcfinltio ncs; QV.€ST. PERIPATET. n«: vtcnim rubftantiaaliqua inreparabills dicitur,ficcx acWitionccTcfTnieD da videtur . An propriequideip per aciditionem dehniuntur, quando id quod additur a(fl:u eft & fcparatum ? vt Tubiedtum in definitione acciden- tium . Similitudinem autcm quandam pvx fe ferunt cum his definirioncs fbrmarum naturaliii,materiaenimqu<^indtfinitionc additur, vekuifub- iedlum eft: differt tamcn, quia non eft adu fubftantia per fe ipiam: alioqui cum omnis definitioa(5^um quendam dc materiam explicet, omn is cx addi tione videreturefle: nam fi quis fimpliciter adus fuerit finealiqua mate- ria,definiri non podeeftoftenfiim. Atdubitabitquisrquaratione difccr- nemus materiam a fiibic<5lo ? nam & materia adum fiium habere videtur, necdimittere in compofito: clementorum enim virtutes in mixto retincn tur: indfcantautem accidentia illa, quac materiam fequuntur . An cum di citurmatcriapotentiatantumefie, nonob idnegaturcns efle? non ens cnim priuationis eft>non materi^nififecundumaccidens.Quatenusautc cnsquoddam eft,fic & quid quoddam 5c fiibftantia.Quoniam vero alicii- -h iusgratiaeftnon propter (c ip(am •, idclrco quamdiu finemnon habet & perre<flionem,& priuara eft,aicitur non cns a<5hi, ens autem in potentia . Quodcunqueigiturilliadueniteamperficiens, & cuius gratia apta nata crat,materiae dicituraduenire, non lubiedo.Quodcunqueautem non ha buerit rationcm finis,cum non fii (ubftantia,ilii vt fijbie<5lo adueniet : h.TC igiturperadditionem propriedicuntdefiniri. Subftantixautem partcs^ quicdefinitioneexplicantur, non proprieaddidicuntur, nam exiisvnum ntperfe, ex fubftantiaautem&atfc<5i:ionibus nonvnum nifi fecundum accidens. Conciudimus igitur iubftantias infeparabiles Sc non fimpliciter cli<flas,fedfecundumadditionem,fimilitudinemquidemhaberecumacci- dcntibus, adeovtquidam negaueritfubftantiasefle(qui enimmateriam iudicabantipfumprimumprincipium,omniaaIiadixeruntaffc<^ionesef. (c, & ficgenerationem e medio tollebant : qui autem ad formam infpexc- runt,vnum tantumdixerunteflc idquod eft &immobile, reliqua enim Boneflevereentianecfubftantias,vtParmenides)diiferrc tamen eomo- ? ^ovtdi(5lumeft. namfecundumAriftotelis fententiam non folum ipfum prinium fuhftantiacft,fed etiam qua;cunqueabillopri- mo pendcnt ah*cuius gratia: nam & haec apia nata funt Tnumcfle. idcirco ^fimpliciter dicuntur6c nondcaltero. Accfdcntiaautem necali- cuiusgratia{uni,nccvnum fiunt cura fufceptibili. idcirco fem p«r dc al tero dicuntui fubieiJlo. L r B E R S E e V N D V S 15 Infnhflantlisfeparatis amatenapartm dan multitudinem , partm nondari, QuAslio» IL VM rubftantiarnm qn^dam a^flas flmpliciter fint,qU2edam % compofitionem aliqaam fortiantur :clicimus vnicnm tantum ,^^_^i efTeadum fimplicillimumacprimum , reliqua autem omnia F^#^^P & compoiitionem &: multirudinem recipere. CoUigitur aute ha:cfententiaex.i2.Metaph.tex.49. inhuncmodum. Qua:cunqucmulta numero runr,matcriam habent, iplum vero primum quid e(l, materia no habet,ergo non recipit multitudinemjfed vnum tantiun eft. Veritas maio- i? ris propoiitionis hoc modo oftenditur . Cum multitudo diuilionem fup- punat,vnumenimquatenus vniiindiuifibileeft; quantam necefteeft efte omnem multitudine: non enim diuiditur nifi quantum. Si igitur.forma (e cundum (e non eft quantajfed fecundum materia; omnemmultitudinem yy materid habereeft n^cefte. Idcirco Plato Tub nomint; Dualitatis materiam intcliigebat,cum ex vno & dualitatefieri dicebatomniaqu^ tiunt.Idq; rc «5ta ratioue:a fbrma enim vniras vbique prouenit,a materia autem mukitii do &: diuifio. Si i^itur adtus fimpliciilimus ab omni materia feparatus, no cft quantusj impollibileeft muhitudinem recipere. vna igitur tantum eric huiuirnodiiubftantia. Atveronequcrationum multitudinem rufcipcre poliif,veIutiSocrates &album,&anima&corpus . quodenim nulla h?- bet materiam , fimplicillimumqi eil , vnil clle omnibus modis eft ncceflc. nonenim (untipfius partes. Nccverorcfertnumerumquidemdiuifibiic efle in indiuiiibilia, magnitudinem aurc in femper diuiiibilia: quafi a ma- tcriafoluni continuum habeatur,aformaautem numerus,cum pra^fertim forme iintjicut numcri. Nam ex diuifione magnitudinis numcrus coniur gitctiam in inf]nitum,vtbipartiro infinita.^.Phyf. text.(J8. Non igitur nu- merus etit prxtcr magnitudincm. Quod autem deiinat ad indiuilibilia nu ^ mcri diuifio,ratione quidem formo: conceditur cfl^e^numcrus enim cft plii A^ravna, vnum aiitomneindiuifibileeft , & raiioneforma; vnumquodquc vnucit-, non tamcn vnitatum multitudo feparata amagnitudineeflc po- lcft. diuilio enim omnis propter materiam contingit . Eadcm autcm ratio non {bkim oftcndit^qUc-e plurafuntnumero, materiam habcre, fed erlam qu.T plura lunt ratfonc (eu ipecie: non enim plures rationes in idem nume 10 conuenirc poirunr,nifl aliquod vnum fit fubieiftum, vt muiicu & albii in honiine.C^oj igitur (L'paratafuntamateria,quatenus feparata, rationu. multiiudinem continere non poflunt. Veriim enimuero aliquo modo in fubftantiis (cparatis dari multituc-inem patet. nam 12.Metaph.tex.45.pro-. hat Ariftoteles multitudinefubftantiarumfeparatani,quianecefleeft mul' ta cflc mouentia immobilia & fcmpiternaihjEC autem multa efle,quia cop.- ^)ora,qu£Eabiisinouentur,raultaiunt.Pra:rcreamuhitudinem quoqucja D uoius. QVJEST. PERIPATEt. tionis inefle patet. Alia enim ratio efl:,qiiatenus moiiens, alia quatenus in D telligens.ponicur enim inteliigencia eflchuiufmodi lubftancia.limilicerdi cendum tk:dealiis,qu;Eiliiaccribuuntur,vt vnumelfeaut mulca,impartibi leautoppofitum,eternum5principium,immobile,&:aliahuiufmodi,quo- rum omnium diuerfe funt raciones. Quis igitur hic modus eft, quo multi tudo in fubftantiis feparatis admitcacur ■ Dicimus:cum ab hocgenere fub- ftancis reliqua pendeanc,vcruperiusfuitprobacum,dupIicem conhdera- tionem circa ipfiim oriri. Nam autconfiderari poteft, quatenus fubflantia efl: qujedam fuigeneris,fimplicillima & anullo dependens raucquaccnus a c^ceris entibus participacur. Primo igitur modo acceptum,vnum omni- bus modis exifl:it_,vt rationes priores oftendebant . Altero autem modo ne celfe efl multiplicari fecundum multitudinem recipientium . non enim fe cundum eandem menfuram ab omnibus participacur,fcd ab iis quide per- feclius ab iis veroimperfcdtius.i.cotl.cexc.ioo fl igiturarqualiter abomm"- busreciperetur,omniafn-nilitervnnmeiIent,nullaenim eilet difltcrcntia, p per quam ditFerrent. Qiiod fi encialunt plura,^' ab vnoomnia, perdiuer fam vnius parcicipationem oriricll necelle,ldcirco fadii eft:,vc ordine quo dam difpofita fmt corpora vniuerfi , quatenus perfedtius vel imperfedtius datum efl illis eire.Dicet vcro quifpiam.Si fecundum multitudinem enciii mulciplicari dcbeant,fubftantix leparat.T,longe plures erunt, quam qux ftatut^funtab Ariflotele-.multiplicantureuimfolumfecundii corporum coeleftium multicudinem . Atab eodem licct imperfe6tius,pendcnt quoq; generabilia &: corrupcibilia : Suhllanciasauccm elFe leparacas iftorum > in peripatetica difciplina non conccditur,hoc enim ellet Id.xas aftruere. Prx- terea,quo abiun<5t.r flicrini hmoi f ubftanti.T a materia,cu fm multitudine materis mulciplicentur ? Num indiuihhilis fm f'e exirtens diuidicur ra- tione maceria: ? Ac hoc modo habent lormx omncs materialcs,&: a materia infeparabiles. Quod igicur leparacum cxillit, diuifionem raaterialem reci- pere nequit. An duobus modis parcicipari potell: a cxceris fubftanciis pri- mafubftancia ' vno lcilicet quactnus lunt,omnibus enim diftribuitur efle ** aprimo ence: ficautem fblum primum feparatum eft & vnum, reliqua au tem & multa&inlcparabilia. Namdicunturfecundum additionem : vnii autem folum quod pnmum eft,lecundum ablacionem omniiidicicur.Alio autemmodot|ua£dam parcicipancprimamlubll:ancia,fcilicccfccundu opc rationem,vt mouentia immobih"a & fempicerna: h^c enim quatenus mo- uentia,feparatafunt.8 Phyf tex. ^o. Qiiarenusautequodamodorefpiciunt ipfa mobilia diuerfa & multa, multitudine &c diuerlitace refpiciunc fecun- dum numerum mobilium. Exemplo auce efle pollit id quod mouec anima lia,appet!bilefcilicet.vnii enim & idem numero exiflens, variam in diuer- /is animalibus fui appecentiam gignit, vnde varie mouet . Quodamodo igi turvnumeftmouens,quiavnuraappetibile,quod omnia appetunt:quo- dammodo L J B E R S E C.V N D Y $. 16 ^J^ daraodo plui'a,<^uatenus a pluribus deiid^raturnoii fecundu eancte mcn- luram. liidrco rumiiium bonum &:bpcimum vnum maxlme exiftens om ^nia implct fal defiderio,&: quod llmpliciter eCz bonu , vnicuiq-, figillatim lic bonum abrqueinfeccione materiaii aut diminutionealiquaeflentig. Et quemadmodum anima animalium vnaexiftens non {parfain corpus , fed in principali particulafedens vtin corde, diuerrasfundlionesdiuer/is or- gan is diftribuic;fic vniueru lubilantia f upra omne corpus exiilsns & ab o- mnimateria feparacapro mulcitudinecorporum multismodis participa- tur ablqneeius diuidone. Hoc igicur modo quod vnum efl fecundum fe, fecundum habitudincm ad mulca,mulcicudinem recipit,quia quodamodo materiae applicatur illi ailiftens.Eodem pa^fbo refponderi poteflad alteram dubicatiouem de mulcicudine racioni^'. Na iecundum habitudines ad cxzq raenria,mulr.c raciones iniunc cidemrvc mocoreelTe quatenus reipicit mo bilia: principium &c caulam &c iinem vlcimu,& primaforma , & fummum jy bonum, quacenus refpicic ea qu.r oriuncur ab ipfo fecundum quod huiuf- modi.Ensautemdcnominaciuum eftabipfaefleniia, qu.-e in ipfo eadeeft, non quemadmodum in iis qu.u materia habent , non enim idem ell (ani- tas&: (anum,o:albedo & album , quoniam hxcde alccro dicuncur: nec homo dc humanicas,anima 8c animal:quoniam omnia huiufmodi materia habcnc,& in his alccrum cfl: forma pcr le ipfam fumpca , vC forma cii mace- ria : animaforma efl:,animal cum maceria:fanitas forma,finum cum mate- ria fumitur : anima! forma,hocanimal cum materia: elfentiaforma,ens for macum matcriain quibusadell.Cum igitur in primo nullainht materia, idem efteffe &: elfcncia : nec vc alcerum quid de eo praedicacur ens: Sic & vnum. Quoniamauccm Uxc nomina vnum &ens communia funtomni buf, propria autem vniufcuiufque fubftantia ab operedenominatur,inteI hgentia videtureflt-cius llibftancia, operatioenim h;rc propriaeft 8c non communis cum corpore.Reliquaautem attribura,aucquiac6muniaqus- dam linccumaliis,aucfccundum habicudinemadalia: aucetiam propcerfi C milicudinem quandam cum ca;ceris dicuncur pro capru hominum.ii.Me- taph.ccxc.fo.Priuationesautemaliquando illiatcribuuntur, vtimpartibi- le, immobilc, immortale, quoniam pcr collationem cum magnitudini- busmobilibus &:caducis, quivnobis funt notiores, difponimur ad illius fubftantiam percipicndam. Qiiarcunque igiturdiuerfc-Erationesilli videtur inelfe,propter diuerlas collationes ab intelle6tu noftro fa<5tas, infunc,nun quatenus vnaquardam fubflancia eft ab omni materia feiundta . Quo patto igitur pri- mumgenusfubftantiaEmulcitudinem re- cipiat , quomodo non : explicatum eft . D jj Priml Qy£sr. peripatet; Trlml PJOtoris uWtutem immenfam ejje , non tamen InfinUam ne^uefi?utam D froprledicipojje, Qu^^flio. III. '■^ V M pluribiis modis dicatur infinitum.^.Pliy. tex.54. fatius fuc ric ante alia aperire,quo pado in propofita qucftione in finitu accipiamus. Vno igitur modo dfcitur inlinitum,quocl impof- fibile eft tranhre,quia non cfl aptum natii tranfrri . Sic autcni concedimus ('irtutemprimimotoris infinftam eflc, impollibilc cnim efl; Jfinem liabere non iolum fecunrlum tempus,na (iipra tempus exiftit^fcd 8c (ecundum robur,immenlaenimeft virtus,vtinfcrius patcbit. Alioautcm modo infinrtum dicitur,quod aptii quidc cft iranfiri, (cd ad finc non per- uenit,autquiafrmplicitcrnon pofilt^autdifHcultcr polHt, aut tandcquo- modocunquc impediatur:quodgenus inhnirl incft tantii iis, quar quanta funt continuafcudilcrcra^duepcr (c,fiuc(ccundum accidcns,vtalbcdoin finiraquiafupcrlicics inhnita . Ciiigitur propric illud dicatur infinitum, p <juod potcft finitil clIc,liuiu(modi autcm litquantum (lucmngnitudo, (r- iiemultitudojcuius pafiio pcr (ccft finitum vclinfinitum. 5. PliyT, tcxt. 5f. ob idadcrimus primr motoris virtutcm,ncqucfinita , nequcinfinrta pro- pricdici poflc. Huiusautcapertillimacft dcmonftiatio Ariftotclis. S.PhyC tex.86. vbi probat: primu motorem impartibilc cllc &: nullmi habcre ma- gnitudincm:quoniam fihnitam habcrct potcntiam,non moucret tempo- reinfinlto,vtmouct : fi vero infinitam, cllet quoque magnitudo infinita, qua:nondaturin natura^vtoftcnfijmcft.j.Phy.cap.^.&.r.ccr.Vap.j.^.&c.y. Idcircocum ncqnefinitam,ncqucinhnitamhabcat potcntia , impartibilc cfTc eft nccelTc (Sc fine magnitudinc ; omnis cnim magnitudo finita cft vel infinita.His tamcn non obftaniibus quidam f ummi Pcripatetici volucrut, ctiam eius quod nullam habet magnitudincm,virtutem efTe vel finita, vel infinitam:hancaufcm diftingucntcs in intcnsc & extcnfc audtam , fcilicet fecundum robur vel diuturnitatcm ternporis, inquiunt , Primil motorcm finltiquidem eireroboris,infinita:aucem perennitatis: hoc quidem quiai*.! jnouctinfinito temporc:iIludautcm,quiaquodmouctur eft finitil dc velo citas finitacirculationis. Putant igitur,fi ca-lum eflct maius,aut ftella: plu- res velmaiores,non pofTemouerijnifi tardius,^uoniavirtus tanfacft,qua tafiafHciatadmolem qux nunceft,mouendam.Nam fi pofTcteadcm veloci tate malorem molcm cir-cunuoluere,hanc minorc tanto velocius nuc mo- uerer,&fiin infinitum intentaeflec virtns,nulluefrettempusin quomo- uerethancinolcm finIta:maiorenIm vfrtusrn mlnori tcporemouct Finitii igicur roburefTe primi mocorispropterhuiufmodira^rones pucaiierunc. Scdquancuradilccdanca vericateflimmiPhilofbphi,demonftracIonemfa perius didam confiderantibLts,facflc patere poceft . Na primu non fcque- fctur conclufio qux tnrercurjnuUam fcilicet habcrcmagnicudrnem, fed op pofltum: L IB E R- "S EC V:N-D. V S, 27 ii pofiTum.SienimconcedicucvjiJciKe-haberefinitarn.-aat jnfimtam , quantu qooHdamerit-primuraouensfiuepcrfe,fiuerecundiiacciciens:fimtiienini & in tinitum fun t per fe affecliones quanti.Pra;terea impollibile eft aliquici finitum eilerfcwidum robur,mouereautera infijiito tempore,vtipfifup- ponunt. Demcnftratioaurchuius ell.S.PhMl^.tex.yS.vbi vniuerfah^rer pro- Dntnr,nullum hrntu moucrciii temporeinfinito in huncmodu. Na fiaccl piacur pars vircur:s,hfcpartemcorporis moucbit fn minori tenipore:diui ciitur enim^motus 3c cempus ieeundum diuhioneraobilis.d.Phyf text.^^ Na parrisminor etVmotus qua totius:minori«autcmotusminuseft tem^ pus: vcrbigratia,pars magnitudinis qu^Eraoneturj.citiusabfoIuiturama^ gnitudine quam tangic, totaautera tardius: idcirco infinitamagnitndoia finicum rcquiric ccpus,finica finiru,magna Iongu,parua breue. Finicii er- go ciic ccpuSjin quo pars moirencis parc^mmagnitudinis mouet: ^quahV Teraureaugendo,viraite &c niobile &: tepus: virtus qukie finica5c mobile Tt finiruauctionisfinehabebunr,tempusaucenequaquam: infinirum enim iupponirur,In quo tota virtus cocam raagnitudinemoiiet:.idcircoautomr nia hnita,aut omnia infinita ellc oportet,tempus fcilicetymagnitudine & virtucc. Si reipondeanc non valcre dcmonitrationem de omni vircuce , fcd 'tancum dcea qux diuturnitatcm fignificat: q^aah alcera fic vircus &c no ei- dcmjquar tantum poteft, Sc in tanto cempore moucrc: nihilominus adhuc remanct inrrqualitas.corpusenim hnitumeft, virtusautcm & tempus irt- finita. Pnvrerca vana tuillct dcmonftiatio: virtutc cnim infinita duratione dicerc,& infiniro cepore monerc,ide cft,ucc eget demonftratione.Non igi- tUToftcndit huicumaliquodlccuududurationcm,moucrc non pofi^ inft nito temporc^fcd limplicitcrquodcunqi finitum. Veriim enimuerofiad- mittamus,neque finita ncq; infiiiita effc primi mouentis virtute, vt voluit Ariftotclcs,quo paclx)inhnitus eritmotus,finitaautem velocitas & finitii corpus ? Nara (i infinito rcmporemouet,exiftcnteinfinito motu,virtutem firailiter inhnitamefieoportuillet: rationeautecorporis finici &c finitj* vc ^locitatisfinita. An non cft neceire? indiuihbilc cnim cxiftcns & no quan tum limili-tcr (b hal^cc ad quacunquc quantitatc fcu finitafeu inhnita. Id- circo fi tC-pus eft inftnitii.virtus quidem non poteft efte finita,nec tameeft Bccclfc infinita cllc. Similiccr fi magnitudoeftfinita,non contingitvirtu- tem clTcjiifinira:non camcn cft necellefinitamcflc. Hacigiiur fiibtililfim» perfcrutationr Ariftotclcsinucftigauitpriraiimotorem impartibilc cfte, Sc nullahabcicmagnitudinc. Nialias hrEcfimulcfteuon poIluntjmoueEC fcilicctinfiniro tciTipore,i?«: magnitudinemeirefinita, fimul cniraefleticle fim'ium &infinitu. Scdamplius dubitatur . iiindiuifibilccft primum mp ucnsnon critproportiointcr pluramouencia,vtinccrpIura mobilia:indi uifibilc cnim ncc maius ncc minus cft : corpora aucem qua: mouentur dif- icrnntmagnitudine &patuitate,vdodute & tardiiate.DifFerreauteopor D iii tcre QVJESr. PERIPATET. tere monentia mter fe, vt differunt mobilia & velocitates, oftcndir Arifto D teles.y.Phyf. cap.j. omnia enim inter fe proportionabilia elfe oportet. Na alias ab eadem virtute (imiliter moueretur moles maior & minor : & eadc moles tardius 8c velocius . fic aute id quod mouet corpus LunjE , mouerc poteritquecunqueorbem.&:litantumpoteftmotorLunar,quantu.potcft motor primlccErli (indiuifibiles enim cu fint,non exceduntfe inuice ) que- admodii tanta moles primi caeli velociillme mouetur a fiio motore,fic cor-r |)us Lunit,quod longe minus eft , adhuc tanto velocius moueretur a pro- prio motore:ab ^quali enim virtute citius mouetur quod minus eft, quain ■quodmaius. Sedcu hxcaliomodohabeant, &determinatxfint corporu iTioIes,& veIocitates;neceireeft fimiliter virtutes mouentcs terminatas eC- {cmon igitur indiuifibiles crunt. Difticilhma quidem cft qUc-eftio , adeo vc cogerevideatur.Namaut incomeulurabiliaeruntmouentiaciiiis qu? mo uentur,fi mouentia impartibilia fun t: aut fi conceilcrimus partibilia,vt ma lorcs &: minores fint virtutes,a hnita virtute het infinitus motus, aut infi- p ritavirtuseritincorpore finito. Vcrunramcn ficamcminerimus, quardc vnitatc&multitudinefiibftantiarumabltradarumditla fi.int anobis,faci 'lis crit qu^Eftionis (blutio. Ciienim vnu tantu fit lummu cxpetibile, quod immobile cxiftcns mouet,magis & minus expeti contingit fecundii maio rem &c minore corporii perfe6lione, vndc colledla eft multitudo moucn- ^tiu fecundum eum ordine,quem haben t corpora inter fervt quod perfcdtif fimiieftjVelocirtimemoucatur, tardiiruTieautem quod imperfe<5ti(fimum: -perfettio aute & impcrfcdtio ex magnitudinc Sc paruitate vidctur efle, 6c ex propinquitatc ac diftantia.Omnis igitur diftcrcntia cx parte mobilis ori tur,nonexpartemouentis. Quatenus enim moucns vniieft &:impartibi- 'lCjqUc-E erit ditferentiadiuidens ? quamuis igitur hocnulla habeatpropor tione cu diuihbili & magnitudincjquatenus tamen fccundum meniuram appetituraquocunquc, proportione habctcii vnoquoque. Propterhanc autem proportioncm <3c menfaram,qua:dam citius ablbluunc fua itinera, qu^dam tardius,quiatantiidatucftillis deappetentia. Et contraaccidit , ^ quavtquidamdubitarunr:ficalum maiusefier,quanunceft,mouerinon poire,aut tardius moueri. Nam videmus,quanto maiorafuntcorpora, tan toetiam veIociusferri:vndeIunatardil]imemouetur , quia minima obti- net moIem:primum crclum velocifiime,quia omnium eft maximu . Si igi- turadhucmaiusefler,velociusctiamferretur, magiscnim appctcret. & Ci •poflet iii infinitum crcfcerc,etiam in infinitum crefceret , & appetcntia Sc velocitas. nam cx partc mouentis nullus eft defe«5i:us. Atdicet quifpia. fru ftra efle in primo mouente hanc potentiam mouendi fcilicet maiore orbc, quam qui nunccft,cum nunquam reducatur ada<51:um : id cnim impoflibi ledicitur, quodfcmpcr aiiter eft. Dicimushocquidcm repugnarccx natu •racorporlsjnon cx naturamouentis:cor.poris enim moles tant^ eft, quan- &-»■» l :. -^ ta L l^WKiSt C V N D V:S. iS 'j^ ta efTepotcftjS^ non eft poiHbile corpiis eiTe maius coelo , &: fi igicur incos lo non expecatur quantu iprurn optfmu eft expecibile , finica enirn eft cor- porismoleSj-afetamen expetitur vteftexpetibile,<5coptima vitafinitur ii* ne menfura. Non n.definit natura boni vbi definit natura corporisrvbi auc definit natura corporis,motus etia deiinitrnon igicur pollibile eft velocio- rem elTe motii^qua qui primi cosii. Secundii hanc crgo meniuraappeten'* tiascorporum velocitaces iimthnirx: quatenusautcm primumouensim- menrum eft,non quia quantum qiioddam inhnitum, ied quia impartibilc &c iine magnitudine,-eatenusrecipiturmotusfinemeniiira.huiuimodi au tem eft iecundu tepus infinitum, finitum enim vnuquodque menfiirabilc cft. Neque difterentia vliaeft penes id : fimiliter cnim de sternitate habet Luna,vcSol,& ca^tera Aftra : vnus enimeftomniummotor . Quoniaautc corpus finirum non poterac reciperc moiuminfinicum , idcircofigurailli cribuca eft circularis,iecundum quam fic mocus: circuli enim nuilus eft fi-»- ■j^ nis neque principiu:&: excmpcum eft a concrariecace,vcingenicum eilec dC incorrupcibile. CoIIigimus auccm ex didis,duplicem eile vircuce mouen-t te coelcilia corpora: vnam quidem ipfius mouencis immobilis: alceram au-* tem ipfius corporis moci : qucmadmodum Sc in aliis omnibus cft neceile* Duplcxenim pocencia:aIceraagendi alcera pacicndi.f.Mecaph. cex.17.c6bu riccnim ignis quodcombuftibiIecft,inc6buitibiieauccncquaqua. A vir-. cuccigicuragencein carlo, quacenus immcnia eft &:imparcibilis, motus arternus proucnic:cuiin corporc rcfpondctvirtiisrccipiendimotilinfini- tu,non quidcmquancitas infinita,fed figurafinccarcns &c principio,qu« circulariscft. Abeodcm veroagcnccquaccnusil-cundu mcniliraappeten- tix 5s: quantitatis corporis,mocusdiftribuicur,rccipicur decerminatus mo tus iccundu velocitace Sc tardicacem. Virtus igicur palHua ideft appctentia, qua:naturueft,cancacxiftcnsquancacftcorporis molcs, vircuccm agencc iccundum fc immcnlnm, quodammodo mcnfiirac : immcnia aucem vircus agcnSjfinicum corpus quali infinicum facitfecundum figuram . V.' Trlmutn tnotoran inteUigenuam effi Jpcculaiiuam non a^luam. S^xfiio, III I, I V M prlmus motorimobilis cxiftens tanqua appetibilcqMod iiamoucaccaiii: appctitusautcm fcquaturauticnfumautia tcUcdum.^.dcan.text.f^. neceireeft intclicclum cilefummu; bonum,icnfus cnim non cft rcrum ieparataril, fed intelligen- liafolum: idcirco didlumcft.u.Mccaph.ccx.^^j.primacadcm cilc appccibi- h*a &c incelligibilia:& inccllc^tlionc principiumcileappcccncix. Quoniam vcro intellcdus quidam fpcculatiuus dicicur,quidam adtiuus, alius quoq; fadiuusjqui fincdiftinguuntur: contemplatiui cnim finis veritas^cartero- D iiij rum -iQjv^sT. i^ehipatet: ' rum antetn adlio fcu opus ; teftatur quicie Ariftoteles.TO.Tthic. cap.S.tleo-D! -ium operationem contemplatiuamtantum elle,non aute acliua neque fa- «ftiuam. Qux fentenlia maxima patitur controuerfia. Nam i\ fubftaatiafc parata i<ieo mouet,quiaam<itur ik deiicieratur.ii.Metaph. text.57. amatur aute quia in teHigitur vt-bonu:aCt(ua inteUigcntia viderctur eire. hoc cnim differt bonu a ver0.-5.de an. tex. 34. boni enim intellcdio appetitum gignit & motum,quod fped:at ad ai5i:iontem: veritatis aute conteplatio qiiielcit in ucntaveritate.ExplicauitautemhocAriftatelesmaniieftc.6. ccthic. cap.i. vbiinquit:cogitationem ipfam nihil mouere,fcdeam qu^cauiaahcuius eft ^adtuam.&^.dean.tex.^p.duoenim mouentia, intclledtus qulpropter aliquid raiiocinat', qui pra^iicus eft:<Sc appetitus.Et5.dcan.tex. 54. vbimo uens diftinguitin imnK>bile& id quod mouetur, Immobileenim(inquit) efleagibilc bonum,altcrii autcm appctiriuum. Si igitur ab intelhgentiaali quamoucturcalum,- ncccllnriu vidt;tur,hanccncacl:iua, non autcconte- platiuam: non cnim contcplatiua adionis vlh"us gratia eft, ied vcritatis lo- -c ium. Pr.rtcrea fi mcdiantc motu inucntus cft pri^niis motor.8.Phy.6c qua: cunquc ihi attribuuntur •: hoc modo vt aCliuus tantum intcUeClus a nobis cognofci poterit.fpeculatiuus enimad motum niJiil vidctur prodeire.j.dc an.tex.4(J.qubd fi coccilcrimus a»5liuum clfei alia fcqucntur aDiiirda Sc ma iora. Nam primum contingcretalitcr lchaberc pofle idquod omninoim mobile &a'tcrnumcft:.igibilecnim bonucftquod aliter haberepoteft.3. dean.tex.51. Prctcrca non cifct fcparabilis a matcria primus motor:bonum cnim vniufcuiufquc-finis cft,ad quc tcndit vnunqLiodquc:lia:c autcm for- macl-tmaterialis,aut vbi,aurq.uaHtum,autaliquodaliorum prardicamcn- torum: hnis cnim mutationis cuiulque ant motus m his cft . fcparata au- tem fubftantia non potcftcllcaiicuius niurjtionis hnis.habcrcr cnim ma- teriam,6»:oppofita.illi cHct priuacio : at priiwo priiicipionihileftcontra- riu. u.Mctaph.tex. 56. omniaenim contraria matcria habent . bonii igitur &malu,qua: motiuaiuntpercocicupitcentiam &c och"u, infcparabilialunt amateria. Diccretquifjsiam intellccliionc abftrahi a matcria quaccunquc ■t'^ in materia(unt:hocmodoaurcprincipium ellc;ptimum motorem,quatc- nus intellcdius eft & feparatus a matcria. At, hoc eftet idcras principia re- rum ponerc: idxa enim aliqua motus ccrlum moucbit : quemadmodum (a nitas in mente artincisfanitatcra efficit in nrgroto .Huiic autc inodum ge- nerationis iion eirein natura,inlcriusc6mod!Us oftcndcmus . An intcllc- fltus a(5b'uus & fadtiuus priucipia Cunz coru myqua! hun t ab hon-iine qwite- nusartemhabet &prudcntiam? quorum oiimiura principium cftextra id quod i.nouetur:in iis autem qu^ hunt A natu.ra , piincipiu cft inrra.ldcir co iiulla inrelligentia adiua feu facliua requiritur ad motus naturales per-r ficicndos .appetitus enim naturalis fiu-eimpetus nonhuiudnodi intclle- dlum fequiiucfed fuftcitip.eculaiiuum efte qncndaiiitellcj^umfep.aratu; qiii I i B r R s E c y n p v s. ip (A ^"^ "^n hurusqiiidem gracia in£elligat(non cnim efTet vkirau^ finis, cuni ad opus aliud dirigeretur) fed lui qiiid^ gi:atia intelligen te,& in fua perfe-. ^ione perfiftente,reliquis iubftanciis ab ipfo pendentibus , ex necellitatc appetitus ille inna(catur,qu2 naturadfcitui-^^niarcuiufque^a quo ois mo- tus naturalis perlicitur. Hocautem modo foluitur quoque dubitatio quo runda, quiputaueruntduas intelligecias fingulisorbibus cnsleilibusaicri Jjeiidas ciTc; quoniam fi piimusmotor tanqna appetibile quodda Sc ama- tum mouet corpora cocleftia:appetere autem «Sr amarc lixc non poirunt,ni fiiutclligantipium bonii: aliaigiturintelligentiafingulis ineile oporteac c6iun(5Va orbj,pcr qua orbis ieparata ait-era i-ntelligat,cui airmiilari cupiat . Non enim eftnccciie omne appetiti'i iniequi intelligenriam a<5tiuam , vt irfc; hominibuscontingit: iblus enim inter ea qua: naturaconftant, intelligit^ ac viuit artc »5v: prudentia. Ctcdercauce itie cile &: fecimdum idem id quod, mouetur,.& quod appetit,6«: quod iutelligit.non nififatuumeft : Jio enirat |5 iccundu cande partcm hiEC fiuntetiam iu animalibus . Motu^ enim fecun- dii neruos &: articulos perficitur: appctitus autem in corde aut proportio-: nali confiftit: virtus autem fcntiendi iu propriis organis : Mentis aute vir-, tus fi^pfirata eft. Similiter diccndu de calo. cil enim in eo tria fint, id quod moucturcorpas: mouens in tclligcncia.-tis: tcrtiii quo mouetur , appctitusi vnum quidcaliquodeft,quod mouctur,quodappctit , &:quodincclligir,: noniamcH iccundii caidcni partcsautpotentiai . Secimdu igicurcorporis natura motus iucrt,hoccnim primo mouctur: iccuadum intclligentiain-, tclligit, harc.n.ptopriacil: intclic<5lusopcrationoncomunicanscu corpo- rc:(ecundum autcm coniundlum appctic: amarecnim,«Ss: odjile, &: dciide- raicartcdioncs iuncconiuudii cx anima 6c corpore.i.dean.tcx.14. & 66. il aute:n aliqua cftanimaropcratio propria,intcllcdioeft ibla , maximcaute diuina. Noh ergo eft nccclfcad appcticum &c mocum coclo imparciendum,: alium quxrcre intclicchim coniund:um,qualis cft aCliuus.Suihcicns cnini eft Ipcculatiuus illc actus imiplcx &: perleclilhmus non alicuius gratia cxi- v^ ftens,(cd iplcmci hnisomnium,vndehabent cartera&cllc ■&: viuere. Na prrcicuteadlu,matcriaacluhtquantumapta natacft : indiuifibilis nanquc [ccuudum fir,rationematcriccdiuiditur . Diftcrentiaigiturcilintcr eaquic. iiunt ab intcllcdiu ac^iuo,i3c qua: ab huiuimodi ipeculatluo oriuntur. Adi uus fjiim ilui fadiuus iiucUcdlus non inditapperitum icu inclinationc iii- paticntc,('cd in agcnte iolum: idcirco principiu cft mo-tus in altcro, vcl pro-. utalteru:iicft;,(S«: agit introduccndojnon cduccndo dc potcntia matcri^jVc lutiartihdalia omnia ic habcnt. Speculatiuus a-urcm intcllc<5lus iubftantia- cxiftens pcr (c,non altcriusgracia appctibilis>ca qu.x- apta naca iimtappeta rc,perhcit,non agcndo quippia,aut introduccndo in matcria aliquid, hoc cnim laboriofum cnct:(cd pcr iui pr<i?(cntiam educcndo cx potcntiamatc- ria: formam ad quam apianatacft. Principium igitur niotus horum in pa-, ticntc Oy^ST. FERIPATET. ticnte roIum,non in agentc cft,qua? naturadicitur vniurcalufquc. VtrumD autem omnis intelledus fpcculatiuus hoc modo pethccrepollit, alia c^ua:- ftio cft,alias cxaminanda ♦ Cali ciYcuUtionm tmitationcm ejje tntelllgentix, jQ//xn. y, I V /E R I folet de Ccelo,cur potius per motum quam per imma bilitatcmbonum ipfum confequatur ab intelligcntia ? Vicicro tur cnim qu ics potius appetcnda quam motus: li ipfum appc- tibilcomni motucarct . Pnxtcrca cumomnis motusaliundc aliquo tcndat,inftitutus autem fit propter fincm ad qucm tcndit,vt in gc- ncrationcfubftantia, in augmentatione quantitas, in altcratione qualitas, in motu locali ipfum vbi: ca-li circulatio fruftra vidctur inftituta, cum cius non litaliquis tcrminus,nd qucm tcndat. habitibus cnim pr.vlcntibus ccf- iatmotus. circulatioautcm tanquahnccarcns,infinito tcporcagitur.prio r risigiturconditionis vidctur cflcca-lum quagrauia ^' lcuia. hx'c cnim lo- cahabent in quibus quiclcantpoft motum: ca-lum autcm Imcvlla quie- tclcmpcr agitatum hncm iion habciproptcr qucm motusomnis vidctur inftitutus. An calum hocmodoagcndo,maximcprimum illu intcUigcn- lix adlum imitatur ? Cum cnim ab acStu limplicilhmo c;ctcri adlus cum po lcntiamixtipcndcantrccundummultospcrrcjflionisgradus, vtoftcnlum cft alias: coeh autcm matcria longc perfcdlior cxiftat , quam qua: gcncrabi- Jium &: corruptibilium : mcrito (!n: aclum pcrfcdiorcm conlcqui par cft. /Equalcm autcm pcrfcdioncm habereipfi intelligcntia: impoftibilccft. mi xtam cnim habct aiiquam potcntiam (cilicct ad vbi; idcirco pcr huiulmodi motiim fuam pcrfcclioncm conlcquitur. At vcrb qu.u pcrfcdlio cft ipfa cir culatio ? & qutC imitatio eft intclligcntio: ? An qucmadmodum diuina in- telligcntia reccptio quxdam cft fiii ip(uis,non altcrius:idcm cnim cft quod intelligit,& quod intclligitur:licca-lcftccorpusin (ciplum rcuoluitur,n6 inalicnum tranfit locum ? QLiatcnusigitur in codcm lcmpcr mancnt,imi '^ tatur intclligcntic-E immobilitatcm: quatcnusautcm continua motioncab codem in idem tran(it(idem enim cft circuli principium,mcdium, 6c finis) maxime allimilatur intcllcdioniquc cft (iiiiplius.At humanusintcUedius i>C quicunquedifcurLluuscft,aut<]uinon fuiiplius Ccd alterius cft ,motui redtomagis aftimilatur: principium cnim diftinguitur a fine,vtpropofitio iiesaconclu(ionc.Ldcan.Tex.4S'.idcircocaiicircuIatio non aliquem huiui modiintclle»ftum (equitur vcluti pracT:icum,autdilcur(iuum: lcd (pecula- tiuum folum,qui fui ip(ius eft. C^^oniam verb fubftantia intclligcntiic im pcrs cft,&: nullam habct magnltiuiinem: coelum autcm ob naturam corpo rcam partes habct: nulla aliarationehuiufmodi naturamimitari potuir, ^uamvelociirimopartium.difcurfu.Quod cnimintelligcntlapcrimmobi htatcm L F B E R 5 E C V N D V S. w /i tatcm confcquitur, vt fcilicct vbiqj prjefens fit (nam cum in loco cflTc haud aptanatafit,necin paitesdiuiciijfineloci mutatione 6cabrquevllaruiciiui rione in omnes mundi partes veluti fufa efl:)id natura corporis per motum fircularemquantum poteftadipifcitur: poteftautemin temporc & fucccf iiuc fecundum omnes partes vbique eire,fimul autem no poteft : repuc^nat cnimnaturcECorporis IutjuI in eodem pluraelle. Idcirco quemadmodum fidibus perculfis accidit,vt in eodem tempore videantur efle in duobus lo- cispropterinfcnfibilem temporis pnruitatem, vndeapparcntduacrficcaH |)artes cum hmul in omnibus locis efle non polTint,faltem curfu agitatilH- mo nituntur id confcqui . Maximc autem hoc confequitur extrema fphx- ra: ha-c cnim velocillimc mouetur, & quia moles corporis maxima, & quia propinqnifllraaintclligcntia;. Rcliquacautem vtmagnitudinc Scparuita- tcdiflcrunr,fic &: citcularionis vclocitate. Quafificccli fph;rra:aui^eretur in infinitum,inlinita quoque circt velocltas : adeo vt in nulla parte tcmpo T^ ris toracirculatioperagcretur. Quodigiturcorporiinfinitoaccideret, nuc acciditintelligcntio; . vcluticnim circulatio quxdamcftomncmimplens ambitum,fcdlupratcmpus. quaenimcorpuscft finiium^finitaquoq-, vc- Jocitascft (5c tcmpus. Qlioninm autcminfinitumcircularc corpus dariim poflibilecft:hoccnimdato Sc in non tcmporcmoto ob infiniram vclocita tcm,vbi vna pars infiniti eflet,fimul cflcnt 6c omncs alix : necclfc fuit indi uifibilccflc'primum moucns,non corpus.pofitionccnimdiftcruntpartcs corporis<5c magnitudinis cuiulquc, Hoc igicur modoca:licirculatiocon- lccutio quxdaui cft inrclligcntia: . dcficitautcm quiaintclligentia quidem in nullo tcmporcambitum pcrficir,idco fimul vbiquc cft quafi lumcn: coc lum autcm indctcrminaro tcmporc,hoccnim habctmagnitudinemdctcr- minatam: illaautcm aflimilarur infinirocorpori infinita velocitatemoto . at huiufmodi motus immobilitas potius videtur.lempcr enim fimilitcr fc lubcr,non ramcn fic vr quickcns aliquidautdormicns:h^c cnim priuatio , ncm fignifirant:fcd in aciioncpcrfcucrans continuc, qucc intcllcdlio appcl ^ Intur. Huiufmodi autem motum vidctur Plato iignificaflc,cum anima dcfi nicns,dixit cflefubftantiama femotam: opcrationem cnim intcllcclus fi- gniiicauit,quam vocauit citculationcm. Propric tamcn motus non eft in- diuilibilium.fcdcorporis, idcoin tcmporc omnismotus npud Ariftotclc. Parcr igirur cur ca-lum non in quictc pcrfcdiioncm habct,fcd in motu. In- tclligcnrixcnim opcrario non quics cft,fcdmotus quidam,vtparuir,pro- |»oi tionc rcfpondens morui circulari qui in corpore fit . Ircm cur vclocilH- nuis lit vltimi cali motus.vtcnim illudcorpus maximc acccdit ad intclli- gcntiain,liccius vclocillimus morus maximcacccdirad intclligcntia; im- niobilitatcm. Nam qucmadmodum in iis qux apud nos aliquando vclocif fimc rotantur,infcnlibilcconucrfionis tcmpus immobihtatcm cjuandam rcpra:fentati ficcalum pcr conucrfionem brcuiflimo tcmporccompletam imi- ^ Qyjf.Sr. PERIPAtEf.^ iraitatuream qux finc vllo rempore fit in inrelligenri.i. Qnod autemc.rtc-B^ rorum motuumaliquis rithnis,in quem tenciunr, quo prxfentecedarmo tusjcotleftis autcm circulationis nuHa (itcefTatio: no ob id fequirur tVuftra in ca-lo inelfe huiufmocir morum,cum eius nullus lir finis. Nam in cotra- riis & in iis quorum funt extrema,motus extremorii grarf.i efl: inftitumsl eft enim motusacflus imperreclus^pcrfevfHoautem in fineeft.^^n cireuloaU tem cum nullafitcontrai^retas^necextrcmum^circularislationis nulluseft hniSjfed ipfe met finis eft »Sv: pertcclio eft enim quafi vita.8.Phy.t^x.primoi Quomocio igitur intelligentiaimmobihs cxillcns coclum moueat, cxpU^ catumcft.. ynamtaruitnj cjjeintc!ligerjtiamdi'iunam,qux Deiis eJT. Qusjl. VI, I omnis muIriruHo diuifioncm fiipnonir, diuifio autcm marc- riam,vrprobatum tft:quoil inviiiiilibilecft, &:ab omni matc- igi ria rciunLl:um,quaIiseftdiuiiiaintcMfgcntia, vnum tantumd fcnccellceft. Hocigitur cxiisquc fuperius clcmonftrata funt cft maaiIcftum.Qu.oniain vcro Jifticulrares mulr.r conringunr, ircrumcx propriis,qLije circamcntcm apparcr,.agemus. Cum igitur inrelledlus fufcc ptiuus fitipfius intelligibilis iJ?c fubftanrix.ii.Nteraph . tcxr. ^y.intcllcdirs diuinusaut (cipIUm falcipirautaliutl.Siquidcm aliud fufcipcret, primo Ipfe non eiretoptima (ubftantfa ^ digniftlma,ciignitas cnim ipfius intellc <^us cft rationcintcIligibiIis,hoccnim moucr . dcindc eius luDftanriapo^ tcnria elTcrnon adus: aduscnimipfius inrellcclus inrcIIigibiiccft,q^iado rcceptumeft:inrcllc6b.isautem rcceptiuus-nihil a6tu cftcorum qua: funr, antec]uam intelligat.j.dcan tcxt ^.qubdli hocmodocxiftcrct intcllc6tirs diuinus,laboriolaeirctper(cucrantia intelligendi.i2.Mctaph.rcx.fr poterr- tia enim cum eadcm fir oppofirorum,in caufa cft laboris", vr agcrc non fem per poirit,neque fcmper non agere.i.ca-I.cap. ii. fc iplum crgo folu intelle- <J(.\\s diuinus recipit,& eius lubftantia atftus cft. fcmper enim intclligit, ac ^ femper mouetcaelum. Hisautc hoc modohabentibus,impolfibilceftpIu- rcs eireinrelligentlas. Nam daramulri'rudine, (\ fingulx fuiipfius tanrum finr,vnaalreri nihil prodcrir^fiue fK,fiue non fir: & mulrinidoerirprinci- parus:hocautemmodo necordonecbonum efierin rebus.ti.Meraprli.tex. vlt. Si autem vna alterius fit rccepriua,non erir earum fubftantia ai5tus, fed potentia.quodindiuinisabfijrdumcfl^oftenfumcft. Amplius,fi vna fe f p fam intcUigic cc aliam,aut intclligentiarummultiplicacioeririn infinirii; autvnicatantum critjntelligentia. Sintenim c-tuf, quarin-n vnaalteramiii tclligat, fi^altera eftfui ipfius intclligentia,&qua2 alterius:qu(^' alterius eft, aliaeritab iiitelligentiaintelleda,illaenim 6cafeinteIIigitur& abaltera: &dehaciiiieli>gentiamedlaitcriiq>u:rendumcrit,vtrumalia Intelligar, ^uod I 1 B E K S E G V N 1!) V -$. 31 "A quod (1 fitjdabitur jprocefTus in infinitnm in iritelligentiis mccliis,.flnTiper cnimalteraeritintelligcntia raiipiiiis,altera quae alterius. Qjuod n eade, ^c ab initio igitur eadem eft intelligentia qute fui iplius, dc qux alterius . Amplius liomnereceptiuunicareredebernonrolumeo quod recipitur, fed Sc quocunque alio eiuldem generis, vt reccptiuum albedinis non fblii albcdinepriuatum elleoportetjied <!?comnicolore: quod enim intusexi-- ftcret,prohiberetaIiorum receprionem : Quarcanqueigitur intclligentia a<tlu ert feipnun inteIligendo,aIienam intelligctiam reciperenequit.Qubd ii recipiat,non eriteiusaliquis prn:ter acilam reccpta; inteIIigenti;c:hocau- tL-m cll: vnicum atlum facere,^ vnicam intelligentia . Si enim fempcr huc aclum intcIIigit,non habcbit potentiam tranfeundi ad alios adlus . Politis crgopluribus intelligentiis xternis vnaalteram non intelliget, &: multa crunt principia. Scd dubitatur.Si intclligentia diaina vnica cft:, quomodo abeadem multitudo motuum oritur incorporibus ca-Icftibus ? vtenim p vnus motus vniusefl:corporis,^ab vno motorc, (icplurcsapluribus in- tclligcntlisoriri nccene videtur. Prxcercactiam rationc cxtcrorum cnciii , multiplicari intcllcd\ionesoportet,fiintellcd:us principium eftomnium, «]U;r natura con fl:an t , ab hoc cnim principio iSc calum & natura dcpcdct. b>i iszirur vnus tantum cflct intclliizcndiactus (Sc vnumintclli:zibilc, omnia vnum eflenr: vna cnim cflct omnium (ubflatia <Sc quid cfl:, (cilicct id quod intclligitur. (^uod ii niulta intclligibilia iSc mujta (unt cntia, aut non pcn debuntab intclligcn ciaduu'nn, autintcIlcClusdiuinusalia intrlligct , qux £unt extra fc,quod impoflibilccflrc demonflrauimus. Non cnim ab intcllc- dlu pcndere pollit id quod (ibi ignotum cfl: : qucmadmodnm non diciltur ab artificciicri qua?prius \n mcntcartihcisnon fuerint . Si igitur intclli- gcntiadiuinaomuiaintclligitjnon vniuseritadlus, necfuTiplcx: Nam tot m fecontincbic intclligentins,quot funtentia. Huiuimodi igitur circa mc lemdubitationcsconcingimt. Vidcndimi cftautcm, vcrimiaprimo cntc cartera pendeant,quiaefian quiaintelligitur:dificrt.n.multu. Nain Ma- ^ thematicis 6<. in quibus non cll-aliquid cuius gratia, idco runtconcluflo- ncs,quiaprincipi.iiunt:in quibusautcm efl: ratioboni^iSc funt qun:da ali- • cuiusgrati.i,vt mntcria:<Sc id cuiu<gratia,vt finis&:forma,videturintellc- <flusprincipium ellc-, principium enim vtfinis adifHnitionc Sc rationepc titur,vtin arcibus.i.Phy.tcxi.pi.hxcautcm intelled:ioeft:, quirfcilicctati- ncincipit: alteraautem cfFccTjo^qux amatcrio. y.Mctaph.text.i^. Si igitur naturaagit proptcr iincm,intcllcctui aliquis eritomnium rcrum natura- lium principium,&:Gmnia intclligcrcoportcbit, non cnim quicfcitintcl- lcdlusdonecad vltimum deuenerit incipiensafinc. y.Mctaph.tcxt. 17. At vcrb (i hicconccdamus,quotfuntcntia,tot crunt admittcndn: intclligcn ti9,tanquam illorum cxcmplaria,&: tandcm Idca:. IntcIIigcntia cnim fub- ftantia cft (cparata a fcnfibilibiis: idcirco omnium fenfibiiium altera qux- dana QV.^EST. PERIPATET. c^am crk fnbftantla ah alifs feparata : qua: omnJa in Pcripatetica ciifcipIinaD maximeabfurdacenfentur. An limilitudorumptaexarubus non admittc da cfl; in natura ^ Non cnim fic natura facitjVt ars. Hxc cnim cx domo qunc fine materia eftjed in mente tantum reperiturjdomum faci t in matcriarna turaautem hominem ex hominefacit^vtrifq^ in materiacxillentibus.y.Me taph,tcx.i8.Formaigitur feufinis,& ipUim quidert,rcru naturah'um priii cipiii efi: fmiihter vt in Mathemaiicis quia eft:,non quia intL-nigftur. Quocl rationi quoqueconfcntancum videtur . Qiicmadmodum cnlm non pro- pter afhrmationemautnegationem veram vcl£a!ram j resell ve! non eft, lcd e conucrfo, quia res eft: vel non cft: idco affirmatio vel negatio yera eft: vel falia: Eodcm modo non quia intcliigatur quippiam aut nph in^telliga- tiir,res eft: vcl non eft:- fcd quia res cft: vel non cl]:, inceliigitnr aut non intel. ligitur: cns enim intclligibilc,non cns autcm non intellfgitur. Prius igitur ert intelligibilc qua fntcllcwl:us. Qin'nimo criam in artibus in quibus prin- cipium videtur intcllcctu^,fimiliter(l'habet: ianitas enim in mentc nun- p quamfacictfanitatjm in cgroto,nifi quippiam quod m matcrin fucrit,cam induxerit, vt caliditas , qua: vcl fit pars (aniCatis , Vti aliquo modo ianicatis rationem includat. 7. Mctaph.tex. ^o.Quo agentc fanitas hct,etiam Ci in ar- tiiicis in tellcdlu non iucrif,iiccnim aliquando acaiu fit ianitas.y.Metaph. tex.z^.quaproptcretiam fi darcntur rcrum naturalium Idc.r.ad gcneratio r.es non prodellent. Non cnim caliditas qua? in mcte eii^caleiacit.fed qua: in materia reperitur. Ex his igitur manfieitum videtur non intelligcntiam principiii cne,ied intelligibile quatenus cft. Qubd h hoc modo dicamus, fruftra videbitur poni intelle^flus in principio . An intclligcntia non horii gratiaeftjfed iui tancum ? perfcftillimicnimcntis pcrfcctiftima cft opera- tio cs: iucundiihma.u. Mctaph.tex. 59. huiuilnodi autcm intclleLtio citfpe culatiua,non a(5tiua,neciactiua,hx enim gratiaoperis iunt.Qiioniam vero huiufmodi intelledtio iubft:antiaeft:,idcm enim cii intclligibili, & cft intel ledtionis intelledtio. 12. Metaph.tex.fi. Llcirco intclligctia huiuiinodi, qua tenusactiis quidamoptimus,csterorum entium eft principium ,fuiappe -^ tentiaomniamouendo.C::Etera: autem intellc(ftiones poftcriorcs funtip- iis rebuSjidcirconon habent rationem pfincipii,non cm'mappetcntiaragi gnunt in materia.Si igicur primum quideft,non fuiftet intelligentia,nihii mouiftetfui defiderio,prIncipiumenim appetitus intclledtio . Si autem in tcllcctus quidam tuilfet,fed n5 fubft:antia, qua!es in tclledtioncs human.T; nuUam vim habuiftTet agcndi. Merito igitur primum omnium principium fubft:antiaeft:, & fui iplius intelligcntia. v^ateniisenim perfectiilimum ens cft:,ca:terisciredillribuit &perhcitomnia: quatenusautem intelle(5tio eil,perfe6tionis defiderium rebus indit. Qj.io autem modo ab hoc vno mul titudo defcendatjhinchetmanifeftum.Scribit Ariftotcles. ^.Metaph. cap. 2.po tcftates rationales m hoc diiTeire ab iis,que iine ratione funt, quod hq vnum LIBERSECVNDVS, 31 > A vnnm rantiim poirunuivtcaliHicas calefacere rantiim , frigiditas frigefacere 6s: ai:a limiliter. Rationales autem pluraj & contranarvtars medendi Sc (a nirarem efHcir &: morbum. Caufa aurem huius efl:,quoniam ratio eade ha- birum manifeftat & oppodram priuarionem : quaquam iHius quidem per fefcienrialir,priuarionis vero (ecundum accides. Naruraigirur inrelleclus ertjvr vnus exi{tens,fimul lic nnilrorum,pcr fc ramen vnius id eft habirus, vcalbcdini-^jnigredinis aurem quarenus albedinis remorio.QjiOcirca non fuit necelfarium animam conftare ex omnibus elementis,vt omnia cogno- fcerer,quemadmodum anriqui purabanr, fufhciens enim efl alrera pars c6 trarieraris feiplam diiudicare (5c oppof^ram: reclo cnim re(5lum &: obliquu ccgnofcimus:obliquoautemnecobliquum necredlum difcernerepollu- mus.i.de An.tex.Svqiiemadmodum igicuracciditinrellecluiquf porefla- tecoiift.u,&:c6rrariorumeflreccpriuus,qualis eflhumanus, vnumenim ex conrrariis illi incxiftens ci^cir inrellecftionem , & f ui ipluis Sc oppofiti : D fic exi(l:imandum cft inrcHcCtum diuinum, cum atflus periediillimus firab omniconrrarierarcfciunclus,f'c ipfum intelligendo, CiEterorum a6luum abipfo difcedentium intelleclionem continere: Sc quodamodo omniain- telligere: non quia fpecics rcrum omnium rccipiar,nam ex poccntiaconfla Tetyik vilior ellctquam illa: nobiliras enim inrellc^us ellproptcr intelligi bile. i2.Meraph.tex.5i.prn:tereaidirasponeremusin mentcdiuina, Sc taii dcm adliuam tac^iuamq-, , ncgociofam nclaboriofam ficcrcmus intclligcn liam. bcd quia (ui iphus in tcllcclio clt omnium intelleClio , vt albi omniil colorum . hoc cnim (blum rftper ('eintelIigibilequiaoptimum,cuius efl pcr fc intcllcclio.iiMctaph.rcx.;^. rcliqua aurcmomniaabuprimodifce- dcnria,vreaqua:marcriamhabcnr,non (unr pcifcinrclligibilia, (ed opri- mi inrclle6t:ionejn:clligunrur:Ob id poftinrelledlionem eius quod maxi mc inrelligibile eftjficilius inrelligimus rcliqua . Parer igirur ex didis quo pacto vnica inrclligcnria omnium rerum inrelligenrias conrinear,cn: cnim tanquam menlura omnium.Qiiemadmodum autemfe habentintelledio ^ iics,fic etiam & rcs ip(as elfe manifeltum eft : ab vnoigitur multitudineni dcfccnddc non cft impolfibile. Patet etiam ex redudtionecntium ad vni1, & cx modo quo fubltantiarum generadicuntur fecundum additionem & ab!ar:oncm,dcquibusabunde(uperiusegimus.Quarenus igirur fimplici- tcT c(^,»5c pcr ablarioncm omnis marcria: dicirur , vnica &: fimplcx cft fub- ftantia. Quarenusautem reliquaentiarefpicit, variatur fecundumeorum nuiltiru iinem & pcrlctftioncm. Nec ramen ob id diuifibilc firaur marcria! aMig.itur, id quod nullam haber magnirudincm fcpararumqi cfl: habiru- do enim ad ipfum non ipfum hxc parirur . DiltcrcnricT aurcm pcrfcdionii cx marcriaoriunrur, quemadmodum & mulrirudo. Ncccogimurconce- dcrcfiibltanrias dari (cpararas rcrum cx marcria conftantium, vr qui Id^as ponebant:vnicaenim 6c fimplex intclligencia (ui ipfius exiftens fufHcicns efl: QyjEST. PERIPATET. erbatiemniiimincelledfonem: nam reliquacum per fenon poffintinrelliD gi,per illam intclliguntur.Et quemadmodum vnicus hnls rationem con- cinet omnium quae finis gratia habentur,fic vnica lubfiantia /cparataopci mi rationem habens, ratio c(t omnium inlcparabih'um,»^' eorum qux Ceca dum additionem materic dicuntur. Ob multicudinem iizicut formarii ma- tcriah"um non eft necefieinteUigentias muitiph'cari . Rationcaure moucn tium orbcs CGtIefi:cs,qucma(^modum Ariftotcles muititudincm fiibflantia rumimmobih'um confiicuit,(icintelh"gcntiarum multitudo poncda vidc- tur. Gonfiderataenim quatenus mouet totum ca;lum,vna intelligctia cft : vnum cnim efi: totum ccclumrquatcnus autcm partcs mouet,fot crunt In- telligentiacquotpartcs, Similcigitur edctaclianimam (cntientcmmulcas habere parces cen(eremus,quia mulris inl^rumcntis vim (cnricndi tribuic: cum camcn per fi; vna fic (S: indluidbilis in corde ('cdcns,vc voiuic Arifiocc- les . Hoc auccmmodo incclligcncias mulcas ellc non rcpugnac vnicaci& fimplicicaci incclligcncia: quam poluimus. Vc cnim cadem anima (encicn- p di in oculo vifiis appcllacur,in aure auccm auih"tus : (ic cadcm inccnigcncia quaccnus quidcm Lunam moucc, Lun;ca(cribicur: quaccnusautc Sacur- numSacurno:(3cdeca:ceriseodem modo.Dequibus truftraquarricur vcni alias inceliiganCjCum renon fincaliar .Quacenus auccmalircconcipiuncur cum hnc vcluci pes C^!: manus:ocuius ^c auris:impo(]ibilccft (cinuiccm in- telligere,fierenc cnim idem inccr (c & cum coco ..Scd quemadmodum ani- mavigcntCjOmniainftrumentaaguncopusproprium nonalicnum^ficin- tchigcncia (cipfam incclligcntc,hngu!a: partcs (h partcs appcilare fas cil:} ic ipias inteiligunt folum.Huiuimodiautem intelligcntiir in vnaincludun- tur quematlmodum partes in toto , aut numcrus minor in maiori : aut vt in quadranguio triauguhim : aut mciius ut id quod c(l: fccundum quid in coquod (implidtcr dicitur: & vtlinearumfincs cum centro . idcm cnim omniumfinis . InttUigemiamhiinhvnmmtiltiplicau fecundum homnum muli'itU' dlnrrn . Quxjlio . . y 11. I . VM humana inrelligcntiain eodifTcrat adiuina,quod diui- . nx quidcm fubft.mtiaatflus cfb.11.Metaph.text.5f. human.Tau tcmpotencia.^.de An.tex.f. eternitareminceiligendi confequi non poccil n \i] (ecundum fpecicm , Si enim vna numcro (up- ponatura:terna,cum eadem fit potentiacontrariorum,eadem potcritfein per intellige-'C &c non fcmperintelligere,quodimpolTibileefrc ofienditur i.ccE.tex.iii.fi ergolempcr intelligit, non eriteius (ubftancia poncintclli- gere,feda(5lus.i2.Mctaph. tex.30. Si veroaliquando intclligat, aliquando- non,vtinanifefte tefiauir Philofophus.^.dc An.tex.15. ^ternicas intclligen dinon. L I B E R S E C V iN D V S. 5< A Hi non crft nf (i oer raccellionem,hoc aute eft fpecfe vnii c(re>namero autc multa Non folum aute ratfo oilendit f ucceflionc in a6tu fecnndo fnteili- gendijied etiam in primo : V bicunq; enim potentia aHu precedit (accidit aute vbi porctia iimul eil: pluriii, tempore enim avStii precedfc in vno.5. de an.rex.17.) no £ll pollibile (emper in aC^u eire,neq; femper in potentia (e- cunduidem. Si igiturintelligentiahumana non loIumaate(.]ua.didicerir, in potenriacft.^.dean.tex.S.ied etiamantequaaddifcercpo(]ct,viia (emf- ne. z.de Gen.Ani.Cap.j.omnes enim animx partes prias potenLia h.iben- tur qu5 aclu , etiaui intclle6liua: non enim limul animai e{l,& homo.nec {imul (cnluaiisanima, & rarionah's habctar: Numero igitur multasellb intcliigctias humanas,vtmultf funthomineSjneccireefl:. Sequitur aureui hoc tocum, quiacius (ubllantiapotcntiaeft no accus. Amphusexiis qu:e inteHigunruridem conigerchVetrSieniminteUigibih^aaliquandoiniclh"- gantur, ;il;quando non: cum auteintclligutur,eade (untcumintelligete, actuscnim vrrinlq-, idcm.3. dcan. te.x.17. icientiaenim eftrcs quarfcitur. Ergointelligcntiahumananon ('cmpercaintclligit vnanumeroexiftens. ^ cdentcnim (5c ipfa femper iatellec"ta vV vna numcto . Atqua: matcnaha- bent,porcnria(untintelligibilia ^.de Ani.tcx, 16. idco no fcmper intellc- dta, & mulr.i numero vnuaatefpccic. EfTc autecadcm ronis (nnilitudine in iarelic(5tu,qc(tin iatclligibili,dcclaraair Arill:. 5. dc Ani. te.x.i. Vtcaim rcs (uat (epar.ibilcs a a-)ateria,(ic & ca qux circa iatclle*ltua-i: Er primo dc parr. Ani.cap.i adeundem pcrtinct,inquit,ageredeinrclledtu,& intelli- gibili: idcirco atl naturaicm non pcrtincrcagcredeoraia : nam rem a ma- lcriaabl^racla uulla potcft lcientia naturalis contemplari.Si igitur intclli- gibilia narur.ilia pp mareriam mulra numcro (unr, (pecieaute vna : &c in- tcllt(ftus igitur humaaus ca inrclligens huiu(modi fucrir, de quoagit na- turalis. Quoniam vcrohecmaximas patiuntur cotroucrfias: idcirco iteru dubiradi modo agamus. Si iatelledtu ; aliquis materiaa's ftatuatur,6<: mul- tiplicatus fecundii numeru hominii^quo padto quod intclligftur erit vnl- C ucrfdc,i?c finc mareria,quando illud quod rccipit cft (iagularc,LN: no fine matcria.-^vaiucrfileenim fimateri.t iungatar,(ithoc,necamplius vniuer- falccft . Prctcrcaquomodocrit immixtus (i fpccie vnu.s fit numcro multi vt reliqua inrclligibilia? oportcr autcm ip(um immi.xtil cifeab oibus qua: fuot, vtoiapodit intclligcrc.3. dc Ani.tcx.4. Quod fi aliquodellercxin- tclligibilibus , non pollet alia intelligibilia recipere . Idcirco ponitur in- tcllcdius potcn cia quxda clle (mc aiaceria.^.de Ani.icx.i6. At vcro hic ma- xima cft ambiguicas Siuc euim vnum numero dicamus cdcin olbus, fiuc vnu ipeciciptum intfllc(ftum omnium reccptiuum, reccptjonealiorum impedimus.iam enim actum quend.i ficimus^aucabftractuautmatcriale. Si abftractii f.\cimus, inteiIc'.l:"oncm quidcm aftruimus,qaia fmemareria cft, fed iion naturaIiuinccIligibiliLi,non enim iacelliguncur fmcmatcria, E vc Q^V .€ S T. P E R I P A T F T. vthnuim nnenafo i.ck Anl.texM^ »S: ly.fed ruiipliuslblum^aiu ftipcrio- D ri>>:noSi.itis cnim cft ipll.m intciiigihils^.ii. Mjtaph.rcx.^t. Si vero mare- ri.ilcai , lim.Iem quiHcm Licimiis reliquis inteHij^ibiiibus , led qao pacto alforum receptiuus hc, non cil videre. Separabilcm ergooportct cilcab omni acl:u, li oTa dcbct intellinerc. At huiulmodi videiur matcria priuia ; Quo igicurditfcrretabcaintcilcvftus omnium formnru rcccptiuus? An cx nra:eri3,(?C fornu ht tcrriiijlcilicct copofitiirin intelicv.1:u autc no ht tcrrivi fed aicerum ? idcm enim cft lcien tia Sc fcibiir* . Potcntia crgo Iblum cft no lubicclum nliquod poccns : :n iliis cnim alierii cft luSlcClo clFc t^ porctia t'ire,vccricirc,6^: potcntiaad ftatua j.Phv. tex.o. In inicilccluautopcrtct, idcm clle porcntiam Sc lubicctum potcns.nam alioquin non hcrctiplum iiifclliglbile,fed tcrtiu quoJtla cx in:clicCl:u'cs; intcUigibili, vt ex matcria, ^ forma. At verb poccncia corii cft quc dc alccro dici!iuur,(Sc inicparabi- lium.alicuius n.lcmpcr potcntia df, 6: altcrum cft pol]c,& Id quod pot . InccilcC^us ii^icVuius alia natura r.on cft,qua polle,aut vnii critcx impol- £ fibilibiis^aut inaliquoerit lubieclo.Quomodoigitur loluemus hasdifti- cultatcs; An colligi poi tolutiocx vcrbis Ariftot.i.dc Ani.tcxt.i^.cxcmplo poiito ipfuis rccli: Qucmadmodum.n.rcCl:o,:nquaniu rcitu nuilta com- pcrunt, vt tangcrc Iphxrain pundlo : nunqua tn iplum rcLlum fcparatu cam tagct,quia inlcparabilc quoddd cft,& (empcr ci'i quoda corporc . Sic ai.v mult.i poiruntcompctcrc: inqu.uitum ipficft, tii rii ipfiinlcparabilis lit a corporc. Idcirco paulo lupcrius dixit:li aliqua cft fj^pria aix opcratio, quK non comunicct cum corporis aclione contingct iplam Itparari : non cn:m cft ncccirc illam fcparari: vt rcclum.inquarum rcclum tangit Ipha:- ram in puncl:o,n6inquantumarnciun,authuiuhViodi talc; non in cll nc- ccllc rc6tum feparari,inlcparabiIe.n.cft:contingittn,quiaquxdam lcpa- rabilialunt. Econucrlo aurc h comunicent cii aclionccorporis.impolhbi- leeft lcpnrari.Similc cri.i t ft id quoil iIr.i.dcGcn.6c cor.tcx.55.ii;nis enim calidit^tc habct in matcria, dc p caliditate agit, p matcriaaute patit : fi aiit r cllctcnliditas Ime maccria, agcrcc cm «I?c non patcrcrur: in aAionc igitur noncommuiiicntmaceria, non camcn fcparabilis cftcalidicas ab illa. Di- cimusigicur inccilcvflum quo intclligitanima , potcntiacircomniaintcl- ligibilia, ideo immixtuscft aboIbus,&: abomni-adu fciunctus : porentia th hanc inleparabilem ciTe a lubicC^o aliquo, vt anima: non cnim idcm cft aTa,& intelledus,vt Democritus putabat.i.de Ani.tex.i^.&^.Mctaphyfi. tex. zi.na idcm cflet vcrum &: apparcns: 5c omnia clTcntad aliquid,6calia multafcqucrent inconucnicncia in diclislocisab Ariftotclc pohca. Nihil aucem referc li huius potcntia? fubicclii dicamus anima aut corpus,vtraqy eiv.m in corporc funt. Quamuis igirur intclledlus potcntia quicdam litfi- ncmatciia,non cnfeiundlus amatcriacft :non enim inqiiantum in ma- tcria eft agit, ied inquantum taie, vc redlum xneam Ipharram , tangir, in- quaiimm LIBERSECVKDVS. 54 A quantiim re£lum,non inquantumarneura.Acl dubitationem autem ; quo immixtus fuei-it^Cv nihil a(flu forum qivx funt, cu vnum quiti f^t-ck' po- natur , <Sc numero nniiia : J.icimus rationc quidcm (ubiccli vnum (pccic, & nunjcro mult.i,& actum quendam cdeipfum infeilcdlum,animn ciiim enrclecliin e(l,(cu acl:us primus alicuius matcrix,ideo numcrabilis lccun- Hii multitUwiinem intiiuiuuorum-.rationeautc porcnticpcr quaiithnirur iniclicc1us,cuius cllc non cft lubictto circ,manik'Ilum cll niliil aclu circ, ante quam intelligat , (i potcntia cft omnia intcliigibilia . Kicirco ncc ipfc intcliigibilis tfl:, anrcquam intciicxcrir, nam (Sc materia non cd inrcliigi- bilis fccundum (*c, nuilum cnim habct a(5lum,cuius cft per fe intcllcctus . Cum cr^b liicimus intciligcnriam humanam multiplicari Cecunciu homi- num multirui.iinem, intriligimus rationc fubicvfli cuius potcntia eft.dc ipfa autem potentia ratione priuationis ncc vnum nec multa dicl potcfi: . h.T cnim atilcliiones (untcntis, non iplms non cntis nlC\ (ccundu accides. Cum aurem impolhbiicdtpotcntia aliquaeirc (me (ubicdio, impoilibile ctiam ell intcilcctum huiulmodi (ciundlum edeabomni matcria : t^uod ^ igitur immixtus liicitur a corpore , non figniticat a corporc (cparatu cifc , fcd cius elll- non c(I"c In corporc c(lc , non cnim corporc vtitur du operat-, licct infcparabilis (itacorpore. Ncq- diccrcpodumus (ubicctil huius po- tcnti.T (ubflantiam aliquamcdc Imcmatcria: omniscnim potcntia ronc matcrix- df: Adtuscnim amatcriafcparatus noaliquado quidcmagit,ali- quandoaufcm non, (cd Icmper fimiliccr (c iiabct: quodautcm potctia eft pr.TCcdcrcoportctactiumin vno, i(ico nou (cmpcragit. Si igitur circ in- tcllcc^ushumaniclt potctia, ncccllccft in matcriae(lc,ha:ccnim caufacft mutationis, vcaliquando in actu quippiam fit,aliquado non. Quomodo trgo potcntia intcllcdtus diilcrct a potcria marcri;T! :- omnia cnim limihter matcria recipcrc potcft,vc intclicccus . An marcrix pntcria rcfpicit tormas ip(as ^' rcs , intcllcctus autcm non rcs , (cd rcrum hmulacra ": idcirco noii (unt (ubrtanti.T intciiccftiones humana:, licct hnt fubftatiarum norx qda : C Subiccta quoq-, harum potcntiarum diflcrrc oportuit . Materia cnim fc- cundum dimcnhonesreccptiuacrtomnium (ormnrum,animaautcoium fpccicrum (incmatcria .Suboritur hicdubitatio:Si intcllc(5tusaliquando in potcntiacftoTa, fcilicetantequam intellcxcritquippiam ;curnon ctia matcria aiiquar.do fcparata dari pollitomni iorma carcns } (.^od fi id im- pollibilccft in matcria : ctiam in intcilcdu fiicritimpoiribilc, al quando nihil intclligerc . higcnitumigitur &C incorruptibilcm inrcllcdtum cfle, & Ccmpcr inrclligcrcjiSc vnum numcroe(lc,qucmadmodum ipfam matc- riam quidam putaucrunt. An non crtcadcm ratio? Primum cnim fubie- Oium gcnerabiiium ingcnitum eflcoportuit, & infcparabilcacontrariis, vt nunquamdcficcrcfgcncratio. Subircftum ;iutcm intciligibiiuun gcne- rabiiccft, &: corruptibilc, <S: lcparabilcab omnibus intclligibilibus . noii £ ij enjm V Q^V .£ S T. P E R I P A T F T. c n 'm fn ic neceirc infcparabile clTc ab inrclligibiiibu'?, vc niinquam dciicc- D reci:nellccl:io, n.uii nihilominiis dctccillccliihiccVo tlclicicnte. Prjrtcrea i-rtatcti.i porcntia cft ad onMics loinias lulcipicn uis non fniui! , (cd ruccef- fiuc: au priuationcm autem omnium formarum ncquacjuam crtinpo- renti.i: Incellev^us aucem aliquamio omnia inrclligic, non cnim vnain- te!!i"<ftio a!ici-:im detiutiiCi aliquauv-lo nihil inrcll/gic, Icilicct antcqu.un tiidiccrlt . A(,I alreram vcro dubitationcm : (^^ionuHio id quod ah intcllc- clu rt.-cipltur , vniucrlalc fucric, cum rccipicnsincellcCtus lic multiplica- rus rccunclirm numcrum,& llngularis: i.-licimus,lunilcqiiit] ctiam ui fcn- fu a':ci<!crc: Non enim inconucnicnscll, vciJcm niUTicfo icnhbilca pki- ribus fcntiatur : nam cadem vox fmiul a pluribus auditurA' idcm albuni a pluribus vidctur, non tamenauditioncs ccciem (unc numcro, ncc vilio- ncs:plura cnim lunc numcro or^ana in quibus hcciiiklcm rcccptio . Si- miliccrautcm nullum fucricablurdi'i, Iiidcm numcroinrclligibilc, quod cft vniuerf ile,.\ pluribus intclligatur; intcllcvflioncs cnim plurcs numcro g cruntob rccipicntium multitudincm,vnimiaurcm iSc idcm quodabom- nibus intelligitur. Caufaautc cft,quia tum lcnfus tum intcllcdlus fpccies recipiunt fme matcria : li cnim cum matcria hcrct rcc(.ptio,imponibilccn. recfimul idcm a pluribus rccipi. Si igitur Icnlibilia no iiico lihr lini^ularia, & multiplicaca, quia in pluribus inlhumcntis rccipiantur : nam ik plura ab eodcm Sc a pluribus idcm Icntitur:(cd quia corum /ptcics conditioncs habctmaterix: Quidobftatquo minus intclligibilia vniucrlalia lint , ctia /la fingularibus intclligcntijs rccipiantur? fitis cnim cft Imcijs conditio- nibus rccipi proptcr quas crant Imgularia Sc (cnhbilia. .Scnfui cnim in eo ditfcrt ab intcIlc(flu,quod totum (5: indillinctc (ufcipit, hoc autcm cll fin- gulare : intellc(5tus autcm diflingucns in parccs Iccundum Ipccicm ipfa vniuer(alia concipic. Album cnim »I<s: homo partcs funt (ccudum (peciem Socratis albi, cuiuseft (cn(us . Non (cquitur igitur intclligibilc fingulare clfe, f\ intcllcdus multiplicatus fuerit , quoniam vniuerlalia, ^^ lingula- « ria dicuntur non fccundum (u(cipicntis vnitarcm aur multirudincm , fcd iecundiim condiciones mareriales ipfarum (pccicriuT»^(cpararas aucnon fcparacas . Necabfurdum cft (mgulorum hominum (cicntias lingulares co mododici, cum camcn (mgul.r vniucrlalium hnc. Cum cnin) fpecies fenfibiles & intelligibiles in anima finc canquam in materia , accidic mul- tiplicari fecundum earum multitudinem perinde ac in pluiibus (pcculis, idem aliquod fimulacrum . Extracnim vnum quoddam cft, in pluribus autem fpeculis plara. Materla autemin qua eftintelledtus,ppquamulti- plicatuseft,& fingularis non impeditreceptionem vniuerIalis,quod fine materiaeft.non.n. quatcnus in materia eft rccipit, fed quatenus potcntia hm5i. Etqucadmodua^neumcrcurij fimulacru, n5 quatenus£eneum,aut multiplicatUpfignu cft vnius,&:veri mercurij repfentatiuu,ficintclieclio- nes LIBERSECVNDVS. 35 A nes hiimans in corpore exiftentes,non quatenus in corpore rerum ipfaru funtnorx. Quatenus igitur iimulacraqua^dam funt multiplicanturfecun dum hominum recipientium multitudinem : quarcnus autem figna , vni- uerfalialuntj^cfinematcria.Inrpicientibusigituradeaqu^intelliguntur, intelledus vnicus multorum dici poteft,non multiplicatustna quod a mui tis intelligitur vnum eft,& fine materia. Infpicientibus autcm ad fubied:u intelli^entiarum (intclligentia' enim iiumana! Imiulachra qusdam funr in anima,non fubftantirc) multiphcari necellccft fecundum hominu multi- tudinem.Quod fi etiam concedercmus (ubftantiasefteipias intelle(5tione$ humanas;non tamen adhuc (cquitut vna numero eflc in omnibus huma- naminiclligentiam:intclligibiliacnim multa('unr,&multasigitureorum intclligentiascdc necelle cft.nonenim eadcmeftcanisintelled:io,&equ£ &c rcliquotum inrclligibilium.Pra:rcrcatatcrioporteret inieparabiliufub ftantias eftealias fcparatas. Si igitur ha;c imponibilia (unt, dc humana: in- T) telleClioncs no (unt (ubftantia',(ed in anima vt (ubicdlo ■■, vnam numcro in omnibus hominibus intclligcntiam circimpoftibilccft.non enim cft idem numero fubieclum. MortaUi<mfoLts bommum ammashnmortalcscjje. Qu.^ejl. Vlll, I intcr morralia (olis hominibus anima rarionalis daracft : hxc autcm opcrarioncm habcr propriam «Sc (cparara, fcilicct ipfum inrclligfrc : immorralcm crgo huiu(modianima cdcoporret. Qjjoclcunquccnimopcrarur(mccorporc, non inrcritcocor- rupto:nam (1 (imul ilcliccrcr,ncccrgo (inecorporc podcropcrari.Eftcaute mcntis opcrarioncm (cpararam rcftarus cft Ariftorclcs mulris in locis . Na lo.Erhic.cap.S.inquir: viram qux cft (ccudum rcliquas virtutcs eftcipfius compofiri,fic &: falicirarcm:mcntis aurem fcpararam cftc. Et z.dcgcn.ani. cap.j.vbi inquir:rcft.uigirur vrmcns (ola cxrrinfccus accc'lar,caqi (bladi- ^' uinafir,nihil cnim cum cius ac\:onccommunicara(5tio corporalis . &i i.de A n.tcx.(J5. inrcllcAusaurem videtur innafci fubftatia qucdam exiftcns & non corrumpi. dc i.de An.tcx.ii.animam fccundum qua(dam partcs nihil prohibct (cparari a corporc,proprcrca quod nuUius corpuris (hnr actus.et tcx.ir.dcinrcllccluaurcm & (pcculariuaporcntia nihlladhucmanifcftuni cft,fcd vidcrurgcnusaliud anim.v c(]c,6c hociolii poficicparari (icur pcr- pcruum acorrupribili. Ex cjuibus locis &:aliiscompluribus apcrti(hma vi dctur Ariftotclis (cntcntiain homfnibus hancpartcm nnimcc immortale contincri.Eircautcm maximc liomincm pcr hancparrcmapcruir.io.Ethic. cap.y.vbi inquit:homini vir.un pra'ftanri(rimam cc iucundillimam cdeca, quacex intcllcdtu (pcculaiiuo trviducitur, hquidcm maximeidhomoeft . Scd haccaduerfari vidcnturiis qua; fupcriusdcmonftratafuntdcinrelligc- E iij tia' QV^ST. PERIPATET. 'ticE human? mnlnpIfcatione:quocl enim numeratur recundum mimeru ift D diuiduorum, & potentia efl: in materia,£EternItatem non habet nifi fecuA dii /peciem . Quidam igitur propter hocomnino iiegauerunt intelledum multiplicari fecundum numeru hominum, fed vnum numero efTe in om- nibusdixeruntjficenim immortalemcire & finemateria . Videntes autem .oriri.&interirein finguiisliominibusintelIe(5tiones,necoiaab vno quo- que fcirixum tamen in intelledu cTterno sternum a^^lii intelligendi & 0- mniti intelligibilium fcientiam inefle oporteat^ coadi funt copulationem .quandam.cominifcijper quam intelleduscum hominibus iungatur.vt fiil gulis intelligat pro eorum capacitate: fic enim aliquando & quaeda illis in- telligerejfemperautem Scomniavnicuique nequaquam,omnibus autem &remper&:omnia.SiigiturhuiurmodiinteIledl;usfbIishominibus intel- .Kgitjquatenuscumphantafmatibusconiungiturj nullus erit a(5lus ipfius f erpetuusrphantafmata enim oriuntur &c occidunt : ^ternitatem aute fola habebitfecundumfpeciem,quiafpecies hominumsterna eft . At irratio- -p nabile efl fubftantiam vna numero a^ternam poncre , operationem autem non. Quodfiegeatphantalmatibusgenerabilibus 6c corrupttbilibus, Sc ipfeigiturgenerabilis &corruptibiIisfueric. IdcircodicHiLiefl.r.deani. tex. 13. fi ipfum intelligere aut efl phantafia qn^eda aut non fine phantafia,nori contiiigit fine corpore eire. Si autem fine phantafmatibus in telligit,fruflra •cft copulatio eius cum hominibus,nec eft necefTeomnibus femper 8c om- ma. intelligere,vt non deficiat adtus intelligendi &c eius perfe6tio.Qii6d au jte intelligibilia in potentia non pollint intelligi iine phantafmatibus,pro- .bauitArilt:oteles.5.dean.tex.59.infeparabiIiaenimfuntamagnitudine:6c :in fpcciebus fenlibilibus intelligibilia funt, & qux fecundum abftractionc .dicurrtur,& qu£ECunquefenfibilium habicus & pailiones funt: ob hocqui non fentit aliquid,nihil vtique addifcet au t intelliget, Ccd cum fpeculatur, neceire eft phantafiiia aliquod fpeculari: phantafmataenim velut fenfibi- liafunt,quauisfinemateria. AliiautemconcefTeruntquidem intelledtum ■quendamefTegenerabilem & corruptibilem^eum {cilicetcuiusefTe poten ** tia eft: alterum autem intelledrum cuius elfc a6tus eft,qui intcllectii poten .tiasada6tumiiucit,&obidagensappeIlatur folum immorrale efle Sife- paratu,& fine pliantafmate intelligere.fed cum huiufmodi ipfum Deii efle dicant,nam perfeintelligibiIeidfolumeft,quod fimplex &ad:u eft, reli- quaauteomnia praster Deum mixtionem habentpotentias : quo pa6to hic humanus intelledtus dicatur,&vitafecundum huius intellectionem fit ho niinis fcelicitas,diilicile efl videre. Coniideranda igitur efl necellitas , pro- pter q.uam oportuit in anima humana ponere intellectum agentem, & in- riafci fubfbntiam qux non corrupatur:his enim manifeftum fiet, vtrii h^e afcribi poflint intelledui potenti^,& quid tandem fit hominis intelledtus. Primoigituxxion vide.turneceilariusintelledlusagens eo modo vt poni- , tur L I B E R 5 E C V N D V S, ^^ A tur ab AriftotelejfiifHcere enim videtarfpfum obiedtum fcflrcetmtellfgibi' lejquemadmodum m fenfu rufficitipfum ren{ibiIe,non enim qu^ritur fen fus agens pr^eter ipfum^obiectum. Sidicas intelligibilianon mouerepofle intelle6lumjnifi feparentur a materia^fntelledlum autemagentem hocpr^' ftareteadem necellitas & in fenfu erit. Cum enim fenfus fpeeies redpiat fi- nemateria.i.dean.tex.ur.organaautemfenfuumpatianturcum materiar calefitenim 5<:frigeiitcaro vtreliquacorpora: coloraturpupilla perfpicua? cxiflens vt reliqua perfpicua: aer infitus in aere percutifa fono vt exterior; fimiliter autem &: in ca;teris: aliquid igitur inefleorganfSjaut externfs,aiit vltimo interno,quodfpeciemfmmateriaIemfaciat,nece{Ieeft:.Pr£Etcrea &: alia ratione videbiturneceflariusfenfusafjens. PriEfenteenim fenfibilf^:: a6tu organum afliciente^non femper fit fenfus,vt dormientibus accidit,& aliquando vigilantibus,cum anfmus in aliis fuerit occupatus . Quid ergo eftquodpotentiahuiufmodiducitada6tum,vtdefenfibfIiinpotentiafiaE -o adu fenfibilcjnifi aliquis fenfus agens ? Idem & in phantafia videretur df- cendum.Cuenimfpecies fenfibusreceptae abiun^tisfenfibilibus, imagf- nationemaliquando moueantjaIiquandonon,aIiqufd fnefle necefre eft, quod de potentia ducat ad ad:um,cum ex fe materianon pollit fincagente. Sed ad h^c refpondere quidem poffumuSjquemadmodum fn motu graufii & Ieuiu,aliquando id quod remouet impedimentadicftur mouere,quada adtusprimusiam inlit^fecuiidusautem ab impedfente alfquo prohfbea- tur: quod enim primum facit,etiamfecundum,cum ntconfequens quod- dam,nifiimpediatur. lic fenfibile aptum natum eftfui fpeciem cofcare ia fenfum nonimpeditum:impediturauteminfbmno a cerebri frigiditatey aut alia huiufmodi caufajin vigilia aute ab occupationf bus diucrfis; in pha. lafiaquoq; non femper fitmotus,quiafimiliteradfuntfmpedimeta. quod igitur ea rem.ouec quodamodo ducit ad ad:us,cum tamen per fe a fenfibili- bus quidem fiantfenfus,afenfibusautem phantafi^. Non eftauteprster rationcm vt fpecies in materia exiftens , cii fit fpecies qua;dam agerepolIiE ^ quacenus huiufmodi non quatenus in muteria . Fit igitiir fmmaterialis iti f enfu^quia fenfus potentia huiufmodi eft,idcirco non eft necefle aliii fen- fum agentem introducere prstcr ipfa fenfibilia. Qubd fi fn fenfu hoc accf- dit,cur opus fuit intelledu agete praeter ipfa intelligibilia, fi intellecftus po' tentis aptus natus eft recipere vniuerfalia,q in fenfibilibus funt,aut phan- tafmatibus ?SignificauitautehocAriftoteIes. 2.dcan.tex. 60. vbfdifferen- tiamponcns intereaqujE a6tfuafuntfenfuura,&fnteIled:fonum,fnqufti h.Tcquidemextraeffe,fcilicetfenfibilia,quiafinguIaria funt:iIIaautequO' dammodo in ipfa anima.fcilicet vniuerfalia : & fi autem hase f n anima fint, non ob id dicend^ funt partes animas: obie6ta enim nihilomf nus cxtrinfe- cafuntjVtfenfibilia. Qu:e igiturneceilitasfuitfnanfma poncre huiufma- di fubitantiara, quas inteiledus agens appellatar l Propter hxc quidam nc E iiij gaueruiic QV^ST. PERIPATET. ganerunt intellcctum agcntem partem eire animo: noftrcC , Ccd extrinfeciis D adiienire vt liimen ad vilionem perhcienda. qiieraadmodum enira lumen non efl: pars animas viliunjjfed obie^tum per fc vifibile,per ipfum cnim co- lores viiibilesliunt^hcintellecflusagcns noneritpars anime intcllediux, fedobicctum per fe i*ntclIif;ibiIe,cuiusopcrcliquafiant intclligibilia. At vero fi hoc modo ponatur intcllcdtus agens , cur potius in homine qua ia reliquis entibus intclled:io liat ? fi enim quod cft pcr (c intcll;gibilcaclu 'in tellcdtus crt^omnia illud participantiahcnt intcUecla: participant autc cx- tra hominem,quemadmodum lumen colores illuminat etiam i\ oculus no cxlftat. Qubd ii qucmadmodum lumcn vilibilc tantura cft, non autem vi- rumextraoculumjicintcllcctusagens intcUigibilis tantumfucrit, non au tc intcllcdus nifi in homincialtero adlu egebit,qui dc potcntia taciat adu fntclIckSlii \n hominc/cilicct:fcd hoccius cllc poiiitur, i aniraa (cilicet difte reiitiam cllc hanc quidcm qux orania facit,altcrara vcro qu.voranra pari- tuc'. non igitur cxtrinfccura cllc intcUcc^tum agcnrcm oportct (ccundu (cn n tentfam Ari(lotclis,vt (unt ipfa obiccla . harc cnira acccdunt pollquara ali- quid (cn(criraus: racns autc licct dctoris acccdaf,in (crainc (Sc in prima ani maliscondiitutionccoraprchenditur.z.dcGcn.ani.cap.j. Aliiintcllcd:um agentcinaniraanccclTariura c(Ic,quiaobieCtalatcntin (cnfibilibusob c6- ditionesraateria: iraplcxaSjidco non pollunt raoucrcintcllcClura, nifi ab aliopriuslccernantur,^: (ccrctadiftinclaqj quafi digito monftrcntur . Id- circo velutidoClor quidara cll: intcllecflus agcns. Docl:or cnira cuolucns ea qUctin(c)Iuta(unt,t?Caddilcenti intcllcclui proponcns tanqudoptiracpr? parata & raanfa,(cientiara cidcm coicat. Scd (i in (cn(u aliquando ncccda- riahorc funt,& ipfc pcr (c ip(ura pra^ftare hxc pollit, cur no Sc intcllcdlus receptiuus ? Aliquando cnira in raaculolis quibuldara marraoribus,&: nii bibus forraas aliquas vidcraus huraanis,aut aliis corporibus (irailcs , quas aliietiamaccuratclntucntcsnon pcrhciuntobvariarura figurarii raixtio- nem,nrfi aliquis doccns <S: a caztcris tiguris dcnudans,digito monftrct. Sc- luntflioigitur hxcin (cn(u aliquandodoccntcegcr,aliquando fpontcpcr- '^ ficitur:aut igitur (cnfus aliquis agcns introduccndus crit, qui rcprx(cntcc fenfibiliadiftinClataut fihocnon erfcneceire, cum ipfcrccipicns per (cvnii finealtcro polTit recipcre:(Sc in intcllec^u fimiliter non fiicrit ncccirarium. Videtur autem inrellc(5tus agcns hoc modo pofitus remouercimpcdiraen- taraagis,quam efTicereintcllectionem ipfara.Qucraadraoducnira quioc- cuttaueiitautaliquopacl:odclcucritcctcrasfigura-,in marraoribuscxiftc- tes,vnica relicla^pcraccidensillara dicitur raanifeftare : na per (ciplam ma nifcfta erat,cura actu clTet , impcdicbatur tamen quia fimul cxtevxhgurx fenfuioccurrebanr.Sicintelligibiliain fenfibilibusinexiftentianon minus aiftu (unr,quam cUm (eparata fucrint intelle6tione,hicenim homo, homa cft^irapeditur tamen ne vchomo recipiatur ob conditiones materiales . fe- parans L I B E R S E C V N D V S. j7 ^ parans iglcur Iias auferc impedfmenra: homo enim ipfe ofFerc fe inteIIe<Stur» vthic homo fenlm. Remotio autem huiufmodi impedimentorum & ado- cenre ah'quo fieri potefl: , Sc ab ipfo met intelledlu recipiente , vt in fenfu: poftquam enim ocuhis ah'quod totum infpexerit,poreft partes fingulas in tueridonecad infen{ibilesdifFerentiasdeuenerit.Sicintelle6luspofl:quam confufum aliquod perceperir,diftinguit in partcsfecundum fpeciem figiU latim recipiendo.Agens igitur iplemeterit,h adtio vocadafit ipfareceptio linemateria. Non fgitur neceirceftalterumintelledium introducere prae-». tcr qui conrtatex potentia,^ receptiuuseft. reducienim ad adlum potell abiplisobieClis,cuminomnibus qua:funt,inhtipfum quidcft,quod efl obiedum inteiled:us,quod.q-, aptumnatum eftinipfum agere quatenus huiufmodi. H>u Igiturdubitationes continguntclrcanecelhratem ponen- di intclL-clam agentem. Simlliccr autem non videtur aliqua racio cogens dari in anima fubftanciam a2Cernam,quaE non corriipacur,qualis efle mens T, Ip!a cradlcur. Si enlm Intcl!eclus humanus recepciuus ficaliorum, qua fui iplius.^.dcan.cex.S.luieinccllIgat lubftancias feparacasfiuenon,generabi- liseft &:corrupcibilIs:In quibusenlm pocentiaa6tum pra^cedit, sternitas non eft nid fccundum fpccicm. Quod i\ concedatur Ipf um intelligere pof^ ie lubftancias lcparatas & a:tcrnas,non ob ida:ccrnus fic : nam prazterqua quodalioquiimpoflibileeftcorruptibilexccrnumfieri, vt.i.ca-lluibundc oftcndicur-,probaciun cft lupcrius,intelIc^iones humanas non eire fubfta tlas,(cd (ubihiniiaaum uotasinon cnim rcs ipfis,icd rcrum iimulachrareci pit noitcr intcdedUis. Si igitur fimulachra orluntur &c occidunt, quamuis ipi.c rcs xtcrna' Imr, iplc intcllcctus non cft a:tcrnus . Quod l\ intclligerc pollccanccquam phancaimaaliquod fpccularccur,hocmodoa:rernitasip- lius concludi poflct,eiIec enlm eius operacio ime corpore : & elus fubftacia non eilcr poccncla icd a(ftus,(?v: iclpium incelligerec prluiquam reliqua In- cclliglbiliahcrec, qua: omnianci^ancurab Arillorcle de humano incelle- vllu An ii noneilechuiuimodi iubftanclalmmacerialis &.TCernain anima, ^ null.icflccicicncia? principiis enim ignoracis, & rcliquaignorarl neceflc cifc. Suncauccm accidcntium quidcm principiaiubftantix, iubftanciarum autcm Ipium quid cit,<?<: macerialium immaccrlaleac fimplcx, culus fubfta tiam intcllcdumeflc iupcriusoftenium eft:finchoceri;o Intellectu Impof libilccitaliquid intelligcrc. Quod 6c hocmodofiet manifeftum . Sclentia 6c icnium mcnluram quanda rerum eiredixit AriftoccIcs.io.Metaph. text. ^.quia pcr illa aliquid cognoiclmus : meniura enlm cft proprle quide quo quaiuumcognoicimusjcommunlterautem in vnoquoquegenere idquo iila qu^ In gcncre funrcognoicuntur.io.Mecaph.tex. 5. cileautcm id vnum quiil prlmum Inomnibus iimpliciirimumqj . Proptcrca non fuitneceile aniinamconflareexomnibus clcmcntls, vtomnia cognofccret, vt multi andquorum putabant:iuliicienscnimeftalteraparsc6trarictatls,ieipfani diiudi- QV^ST. P£RIPATET. " diiuclicare&oppofitam.i.dean.rex.g^.nam redloredum cognofcimus 8cJ) obliquumjiplum autemobliquum nequeluiipluis, nequere(fticftiudex: & tandem priuaiio omnis per habitum cognorcitur.5.deani.text.i5.&: po- tenciapera6tum,iiicenim priorjficinhnitum perhnitum,&deceteriseo- dem modo.Cumigitureaquarfuntredudtionem habeatadvnum quod- dam,quod maxime eft:& omnis veritas ad aliquod verillimum. i.Mctaph, tex.4. neceirecftvnam efTeomnium menfuram, qu.'EanulIomen(uretur, rehqua autem omnia menfuret. Eft autem magis ipfum inteOigibile huiuf modi:intelle(5tus enim a re mcnruratur,&; fenfus a renfibiIi:oportuit igitur primum intelligibileintelledlumcfle^fireliquaintelligidebent. PrcXterea adintelligendum quippiam neceflecft inanima prius aliquidinexiftere, quod acftu intelligitur:achis enim potentiam pr.Tcedit flmpliciter:vtante- quam fciatur triangulu habcre tres,aliquid iplius pra:exiftcre notu opor- iet,vt triangulum efle.limiliterautemin ca:tcris quxftionibus.T.Metaph. tex.^9. Qua: cimi hoc modo habcantjfi iiitelledlus potcntia tnntum eflet, p nec vUus in adu poneretur in anima,impoflibilc efletaliquid intelligcre . Siautem prarexifteretaliquaintelledio, led 6w ipraflmilitcrorta,eflctpro- ceflusininiinitum^vnicuiqucenim pi\Tcxiftcre oportcrctaltcraactu exi- ftentem.QLiod fihocimpoflibilecftjaliquem ergoadum efleoportetinge nitum,rifuturaeftcaEterorumintellectio.Huiuimodiautem ponitur intel ]c6tus ngens ab Ariftotclernon enim aliquando quidem intelligit,aliquaii do non,ledlcmper. Non fufticiuntautcmfenfusadcfhciendam principio rumintelIigentiam,quamuisinductioneilla nobis comparemus. i.Pofter. tex. ly.non enim per fenfum fiunt manifeftiora cum fecundum fe manife- ftiflima exifbnt,(ed nobis tantum per fenfum patefiunt, qu;r lumLnc pro- prio intelle(ftus clariflima funt: concluflones autem per principia habetur, quiacertirudoexad:ior principiorumapta nata eft efhicere conclufionum icieiitiaiTi. Iterum autem & hocmodo tiet manifeftum . Cu intellc(Stus po tenti:creceptiuusfitomniumintelligibilium,vtomniaiudicet: iudicium aufem omne fiat aliqua menfura,vt recti 3c curui eo quod maximc re(5tum •t", eftmon potuic omnia iudicare vnum exiftens ex contrariis,ncc tandem ma teriale vllum,omnia enim huiufmodi aut contraria, aut ex contrariis f unt.. Nam albedine quomodo iudicari pofritdulceautfrigidum ? oporteteniin in eodem genere efle menf uram cum eo quod menfuratur. Separatum igi tur quippiam neceflefuitefle & a6tu exiftens:fi enim potentia, altero ege- retactu.Pr.^tereafif'ep:irataaliquafubftantiaponatur,qua; tamen nulium habeatconfortium cum intelligibilibus,fruftraerit:non enim poteritface- re acl:u intelleda.idcirco cxtera intelligibilia infeparabilia ab ipfo eire opor tuit,cum tamen ipflim ab omnibus fit feparatum.fic enim omnia alia per ip fum intelligentur,non per fe: ipfum autem folum per feipfum intelligibik &:iarelle(^iTifueriLHuiufmodiauteniefreipfuiuoptimum dixit Arifto teles. ilBERSECVNDVS 38 A teles.Ti.Metaph,tex.55).intellcd:us enim reciinHum fe eft ipfius optimi : & i.ciean.texcSi. vbiinquitianimaautemaliquicleflemelius&priEftantius impollibfle eftjimpoilibilius autem adhucintelledtu ; Rationabilillimu.n, cft^eflTehuncantiquillimum &:dominum fecundumnaturara.Idcirco an- tiquorum quidam igne quidam aquam,&: tandem quod putaueruntprin cipium efteant vnum aut multa_, huiufmodi dixerunt animaefTe . aliiau- tem Deum efte ipfum intelledum agentem. Ariftoteles lumini allimilatrvt enim lumen facitoes coloresad:u,{icintelle6lusomniaintelligibiliaj quafi omnium perfedio: quemadmodum cnim colores imguli ideofunt, quia liimims talis participatio eil: in perfpicuo terminato , multa quidem ipfius albi,minorautem reliquorumlecundumdiftatiamab albo: fic inipfoopti moeft csterorum bonorum perfe6lio.Si igitur omniaentiacolores eifent, lume eilct ipte intellecfcus. Anima ergo rationalis aiHmilatur oculo igneo, quinovflu videt: igneenim proprio illuminatcolores, &:facita6tumouen T5 tes porentiam vifiuam: fic anima lumine proprio^non extremo intelligibi- lia in phantafmatibus exifteniia iudicat. Vtrum autem fcnfus aliqua huiuT modi iubftantia egeat,vt iudicet fenfibilia omniajmanifeftum fiet , fi prius explicatumfuerit,quopado immortalis fubftantiacorpus morraleinhabi tet «Scopusmornleperticiat,& quomodo ipfum optimumac ca:terorum principium,&: quod immixtum eftjhomini mifceatur. Nadubitatur: vtru intelle(fliuum,iaiiitiuuin,&: vegetatiuum vnum numeroiint.Sienimplii ra,quid eifet continens ? [.dean. tex. 90. Pra:tereaexperimento illo patet vnumeirc:namqua:cunquediuifaviuunt, in vtraquecorporis parte om- nes anim.x potcnti.r ipedantur,qux erantin toto, quaii afeinuicem infe- parabilesfuerinr.r.dean.tex.psf. Atverofivnumfint, quomodo^ternum & mortale vnum numero funt ? forma materialis & immatcrialis?An iniis quorumeireabalteropender,vnum numeroiintneceile eft? vtmateriacu forma materiali : fubltantia &: accidens : quid materiale 5c quid fimplici- ter quod fine materia: at fequetur in omnibus corporibus cum fbrma ma- ^ teriali &c immaterialem qiu)qiicincile,&: ficintellciftimi:vndefortemotus eftThaIcs,vtdiceretomniaeiIepIenaDiis. r.dean.tex. 86. Anquatenusom nium elljcftaliquaboniparticipatiOjhocmodo virtutevbique ineiTe ve- rum eftjimo nccellarium.j.deGen.ani. cap.io. in homnieautem non iblu eft eius participatio, fcd Sc res ipfa participata:c6municata eft enim illi non folum opcratio corporca,vt carteris viuentibus,fcd & propria anima: ope- ratio,qu.T cft intellcctio. Partlcipatio igituromnisoiicur &definit aliquo interius corriipto,icilicetcorporeparticipante:ipiumautem participatum permanet incoriLiptibilccxiiiens.Atverocur marccfcit ipfumintclligere? an quiacorrumpuntur phantalmata. Intelleclus igiturpotcnti^jfeu quiejt potcntiaa6tufa(fluseft,autctiam in habifu,cum nihil aliudfintquam par ticipationes fubftantix immortahsjillc quidem in femine, reliqui aute po- fterius QV^ST. PERIPATET. fterrus,mericoomnes intereiint. hiquiciemcorruptis phantafmattbus : o-O mnesautem corrupto fubiedocorporeparticipiante. Significauitautem hocmanifeftc Ariri:oteles.i.dean.tex.6(^.inquitenim ipfum intelligere & rpecularimarcercereah'quointeriuscorrupto,non ipfo intelledu, naim- pairibiUs eft:cuiusrationem infert: nam ratiocinari &: reh"qux opcratio- nes,vtamare,Ofiiire,&:huiulmodinon funt iUius pallioncs, (cd habcntis illud quatenus iUud habet: quare hoc corrupto ncque memi'iit,neq-, amat non cnimerantiUius,redcommunis,quoddeft:ru(flume(l inteUcdl:u diui- niori 6c impnftibih' remanente.Signiticauit igitur omnes anim:L-potentias elfe ipfilis habentis impaftibilem lubftantiam,quatenus iUam habet , ideo omnesinterirecorruptoparticipante. Hocidemconfirmat.^.de an.tex.zo. Poftquam enim oftcnditintcUcdlus agcntis immorrahratc,fubiunxit:Non reminilcimur autem, quia hoc quidcm impal]ibilccft,iilcft: non conftatex potentia,idcirco non rccipir,ncca phatalmatibus mouctur , feipftunenim lolum &: fempcr IntcUiglt : palTiuus vcro Intcllcdl:us , id cft qul pcr potcn- p tiamdcfinltuseft, corruptibillscft, fincquoIntcUlginon pollunt quarin phantafmatlbus funt. At vcro fi intellcdusagensaliamopcrationcm pro- priam homlni non pr.Tftat,fcIlIcet Ipfum Intclllgcrc finc phantafinatc, ho- ininis anima limlliter intcrlblt vt cxtcrorum anlmallum: nihil cnlm allud homo erlt praster ipfum coniun^lum. Pra:terea & circa fenfum dubitatur. videtur cnlmimpairibills& incorruptIbIlIs,vtIntcllecl:us.i.dcan. tcxt.65, fi enim fcnex accipcrct oculum Iuucnls,vldcrct vt iuucnis. es: 2. dc ani. tcx. iz2.h*cctin magnitudinefit,non tanquam In magnltudlnecxiftens cogno fcit: impaftibills crgo tum ratloncoblcctl tum rationc fublcctl: obic6tI qui cicraquianon reclpitcum mafcrIa,quamiiIsorganacum matcriapatiatur: necefte enlm eft perfplcuum cffeorganum vifiis non ipfum vifum , & mc- dlum In calido 6: frlgldo organum ta(n:us,non Ipfum tacllum : calcfit cnim &:frigehtcaro vtinanimata,non ip("c fadtus,nili fimllltudlncqiiada. Sub- icdiautcm rationeimpaftibIlIs,quIamagniturlo non eft(cnfitiuoclTc,ne- quefcnfusmagnitudo,fedratIoIIlIus . Itcm fimul iudlcarcnon poftct al- F bum & nlgrum, autdulcc 6c rcllqua fcnlibilia: In cadcm cnim magnituili- necontraria fimulnon reclpiuntur,ludlcanturautcm fimul.i.deani.tcxt. 149. atha^ceadem In IntcUeCtu funt. Diffcrctlaautcm folum vidctur,quod fenfus poft maximi fcnlibllls rcccptioncm Impcdlf ur , nc quod mlnus eft, fentiat:intellectusautemmInimc,imomagis intelllglt poftqua maxlmii intelllgiblle perceperit: fed hoc accIdIt,quiaorganum fenfus a(hcItur,non qula ipfc: fi enim oculum Immutaref,fimiliter reliqua fcntirct.necab cxceC fu L-editur, nlfi quiaorganum cum materlapatirur . Intclle6tus aute cum non egeat or2ano,fufhcIunt enim orcjana (enfus ad minlftrada intelle(5tui phantalmata, non afhcitur affecfto organo:&: rcceptas iam fpecies per fen- fum,in phantafmatibus diftinguit 6c componit.idcirco vbi vult,intelligir, non LIBERSECVNDVS. 59 A non CcnCm vbi vult (entit, neccflTe enim eftab exreriori fenfibili affici or- ganum . Aiit igicur v rerq; immorralis,aui: vrerq; torrupribilis. Concedit: autem Arift.i.dc Ani.rex.66. ocs hasoperarionescorrupijquiafuntiplius coniunClt: id aurem cuius participarioneilIa/'unr,impairibilee(Te. Quida h.'jcdi*5ta volunr dc inrellecfciuo (olum . Ar (i de (eniiciuo eriam non eflet vcrum , qiio vnum numcro cllcc intellecliuum (^ (endriuii ? non exiftere aurem vno,qiioinrelligibiiiacum (eniibilibus conferunrur,componunt"V leii:ngunrur ? &z quomodoo: (mgularibus colligererur vnquam vniucr- iale.cum inrelicotui Uiiguiaria (inc ignota, (Svi ("enlui vniucrialia? Singula- rium e[iim noned in tellectusnili tortecxiisfuerinr,qua? per abftrad^io-. nemdicuntur vcMatheaiacica.y.Meraph. rex.5^. Si iglrur fenliriuii inclii- ditur in inrellecl:iiio,vt criangulum in quadrato,&: binarium in rernario, dc randem vrparsin toto : Cum intellediuum fitquiahabeatur impalTi- bilis fubn^antia, qui intclledus dicitur: (imilirer igirur,& feniiriuum ef[h oporrer quarcnus candcm (ubftanciam parricipat,(eci minus quam intel- leCtiuum : non enim iitquatenus hanc eandem habet,fedaliquidaliud,{i hocnon (iteius pars, nccigitur fcnlitiuumcritintellediuipars. Hxcea- dem inferri dc vcgetatiuo poirunt,(i pars (Inlltiui cft'. Proprijs quoq, ra- tionibus oftcndl potcft. Actcrniras enim non nifi ab a:terno fieri potcft : Cum igitur vcgctatiuiopus maximcproprium (irgcncrarc (imilc, in quo cft ("pccIci^'rcrniras,non aliquid corruptibllc cilccius (ub(Tanria oporrct. Ncquecnlm iingulacorruptibiliaexIlicntia,neqi omniacaula luntipfius fcmpit(.rnitarIs.8.Phy.rcx..^6. Omnis iglrur anima, fcu anima^pars mor- laliumdlulnum iplum parciclparc vidcbicur: corrumplauccmaliquo iii - teriuscorrupro: vtcorpore partlcipanrc. At quxdifterenria fuerit inter animas hominum,(5c rcliquorum mortalium ? An lolus homo vergerein fciplum potclt pcr inrcilcclum fpeculaciuum, dc exopcracloneconiunibi traniircin operationcm propriam inrcllcclus?quomodo autem,& quan- C do , infcrius patcbit. Plancaf autem cum nullam vim cognofcendl habcat, tranficum huiulmodl iiullo modo faccrc polfunc : Animalibus autcm ra- tionccarentibus ob modlca vim iudlcandi, dcliclt in totum cognitio cor- ruptisorganis . Exdlclis Igifpatct quo pa<Sto immortalis (ubftantianior- talia pcrliclat, &: in corporcmortali inhabltct, cumtnimmixta (it,e(Ie cnimomnlnm ab hac (ubftantlaln(eparabilccft : h.iec autcm abomnibus icparara:^ illud idcm quo Inrelligibilia iudicanrur,criam fcn(ibllia:mcn- furacnlnicftomnlum :Erquo padlioanlmahomlnls (bla immorralis iit , quiaioll lu^mlni morcallum daca cft opcratiopropria, qucmmaximcho- mincmclfedlxir Arlft.io. Acthic.cap.y.opcracloncsaurcm coniun6tihu- manas vocault.cap.8. Hotno igltur ip(e, ideft vcrc homo mcs ipfacft par- ticipaia,non parti».ipatio:omnis enim parcicIpatioconiun(fticft, «Scgenc- rabilis , Sc corrupcibilis , Qjaomodo igitur iplc liomo diftcrat a Deo ? 6c quo- Q^V JE S r. PERIPATET. quomodo multi numero finthoTes? An quema»."lmot^um dcmuItltuJfne D moucntium orbcs ca:lclU5c{iximus,fimllitcr hiciiiccn'{um? Vnum enim limplicitcrcrt iplK primalubltantia, vndeomnihus pcndctcllc, »5^: hic ell ip/c Dcus optimus maximus : Quatcnusautcm a pluribus pnrtic-patur , multitutlincm allumir, 6c hicquidcmSaturnus cirjiic vero luppitcr, hfc vcro honio. Diri-criit autcm ca:lcllium intclligcntia: ab hois ai.i, quoti ibi quicicm participatioa:tcrnac[l,vt participatum: Corpus cnim c.tlcrtcin- . genitum,&: incorruptibilecft,ideoappcccntiaa'tcrna,tS: motus;ctcrnus. In hominc auicm pcrcunt participationcs , quia matcria cius gcncrabills eft, «Sc corruptibilis : Ob idnutcm lolum (ccunciumcorporum c(t'lcll:iuni multituciincm multiplicata: lunt rubllnnti.c fcparatqab Arillotcle, quo- niam corruptibilibus corporibus quorum cll caduca opcratlo, no potult a*tcrna allignari lubftantia : Qiiod autcm in iplis xtcrnun: cft , nulli cor- pori ell; dclcgatum: Intcllcclus n.nuUo vtitur corporc: At lubftantia mo- ucns corpori proprlo nllignari clcbct,rccipitur cnim omnis motus ni cor- porc: Ickirco quot luntcorpora mobiiiaa:tcrna,totctiam ponuiuur fub- ftantla: Icparnta: moucntcs . Simul autcm cx hls manilcftum cll, quo pa- E ^to aba:tcrno motorc caiiucn proucniatopcratio : non cnim pcr lc : nam corruptibilium pcr Iccorruptibilialunt piincipia, ts: a*tcrnoruma:tcrna: quia fgitur parcicipatio intcUcdus artcrni in hominc non |cn:.rtcrna, Ivi- clrco cichnit In eo rpcculatlo. at non clclinlt in iplointcUcdlu participato: vtrum nutcm hic vnus numcro fit In pluribus hominibus, conlHicr.i'lum cftdelnccps. ElTcigltur numcro plurcs patct: licnim proptcr m.ucriam numerabilccft vnumquodquc, fccuuum quem moclum pluribus homl- nibus trlbultur,numerabilis fiicrlt: quomociocnim aliqui.l vnu numero fuerlrin pluribus numcro corporibus.'" At vcri) ciicct quirpiii: Qu.t mul- tanumcro lunt, vnum funtlpccic: omniaautcm huiurmociiinlcparabi- liaamaterIarunt,rpccIcs.n.InIcparabIliscft:amultis.Concec{ituromnI.i, qux multa numcro fiint,vnum ctlam cflc rpccic, &: inrcparabilla a matc- F rla: partlclpatloncs.n.fignlhcantur, qux a matcria lunt infcparabilcs: no th lequltur, Idquocipartlclpaturvnumlpeciccnc -.Quod cnlm fine ma- tcrlacft vnum cll:fimplicitcr,ncr qucm c^ttcra vnaf'.'.nt.C^uomodo cnlm vnumaliquldnumcrocirct, autfpcclc, autgcncrc , nllialiquid Ipfis Incf- fet, quod fimpllciter vnum, & vcre vnum cfict ? Anim? Igiturhomlnum immortales cumfincmatcriafint,funt fimplicitervnum,quo padocon- fidcratx non numero vnum dlcl pollunt, ^^^^^^^.^..1 matcriahabetur : Quatenusautempluribushomlnibus trlbuuntur, multa:funtnumero, qulahomines funtnumcrabilcs. Scd ampllusdubicatur: Nam C\ mulcitu- dinemanlmarum immortaliumadmittamus, ouomodo aufugicnuisin- commodum , quod aduerfus Platoncm oftenditur ? dari.f.aliquid gcnitu quodnon corrumpatur . Si enim antequam Socrates fierct,non erat ani- ma LIBER SECVNDV5. 40 ^ rriASocrr.rls, qLiunon potefi: pardcipaiiab eoqnod nondum efl: rSocratc 3u:.'m corruprono corrumpicur,gcnica igi:ur crit , non autem corrupti^ bilis. An erat fcmper etiam Socrate non exiilente ? licet.n.non patticipa- rctur aclu,potL'rat tn participarfrncc cll cius e(l'e,av5tu in corpore elIe,ope- ratur.n./inccorporc. At hocm:v,lou.)'">{ciir inhnitu in ad:u,iufinitricnim funt lingularia in tempore infinito : li igttur Imgulorum anima: ingcnit^ funt,^ incorruptiit:ic5,in!init^crunt (utjuI.Au (miiliter hic accidit,vtiji conrinuo ? Vnum.n.cft ip(um couiinaum,Hiuilibileautem iii femper di- iiihbih*a: non tn (imu! vnquam ciiui(um eit (ccundumoia, (ed (ucccdiuc diuitlitur.Sic^ubliintia '!mmarcriah"s potcntia quidem continetanimarii muhitudinem , ruccclliuc autcm muliiplic.uur pro numcro hominum . Quomodo igitur ible hominum anim? inier mortah*a , immonalcslint^ & quomodo p!urcs numcro,&: quomodo vnum , cxph*catum cft , InfcelidtAtemeJJeo?»tiia fpaulari. Qj^isjlio IX. I fxlicitns cum delcdationc coniunda cft,oTs aute labor triftitia parir, quodcunqiCum!aborepficitur,carcrevoluptatefimul dc falicitatcnccedccll. Ellcautcm (peculationcm omnium maxi- mclaboriol.un facilccltcoHigcrc. Cumcnim non contingatoTa fpccularifincintcllcdhi potcnti9,namhic (olus reccptiuus cftaliorum: quod autcm aptii natum cfl alitcr habcrc, diutius pcrfifbcs in opcratione, laboriolum (it.i.c.r.tcx.^.non lolum tucrit laborio(il]imum,imoomnino fupra vircs humanas omnium rcrum fcicntiaji adipi('ci : Multitudocnim fcibilium tpis brcuitatcm quo viuimus, longe (upcrat . Itlcirco quida vi- dcntcs in viio homincoium (cicntiam cadcrc non pofic, putantes autem falicitatcm non clfe, nill intcUcdus pollibilis oTaintclligibilia pofiidcrcc fecundum habitum.ncaliquadofua (cElicitatcfru(lrarcrur,coa6ti (iintin Q oibus tcmporibusocs (cicntiasponcrcin oibus hominibus,adco vt nun- quam aiiquod cflct (cibilc, qucidapud aliqucm homincm non (circtur , quafi talicitas non nifi in pluribus hominibus coUcdlim rcpcriatur. Nou autcm cllcbonumoiaintclh'gerc tcflatuscftArifi.ii. Metaph.tex. ^i. nam pr.vtcr c]uam quod laboriofa cfb pcrfcucrantia intclligcndi,(3c ob id pclTi- mum c]uid ac f ugicndum: multa ctiam mdius cfl; non vidcrc.quam vicie- rc . C^iar cum hoc modo habcanr, vidcndum cft In c|uoconfirtat hoTs foe- liciias ("ccundum Arirtotclcm. Ellcautcm dupliccm fcrlicitatcm,vna qui- dcmhumanam, qu(j'cx virtutccarum opcrationum contingit, quas hu- manas vocnt, quin pcrtincnt nd coniundtum; Ahcram v:r6 pncrtantilli- marn iucundilllma:"nc]; cx intcllcdlu Ipcculatiuo ,quamdiuinam vocat, quin pcrtinctad id quo 1 in hnniine diuinum clt.io.Acthic. cnp,-7. mani- lcftiilimc cil explicatam . Ditiicultas vcru circa contcmplaciuamfalicita- um Q^V /EST. PERIPATET. tcm contlngit, qnam hicquxrimiis, qiio p.nflocontingat. Noncnim vf J) hajcconfillcrrc; in Ipcciilatione reriim marcrialium, ncq; eariim , qua: pcr abflracflionem dicutur,vc Matlicmatica : nam hcc pcriincrcad coniunchl ■ex fupcrioribus patct.idco non hnc laborc paranturiPrxccrca vih'ora funt omniaipfo intclhgente, li anima pr:rftantius ell niliil . Acico vtdubicarc quis poirit.etiam dctcrioris conditionis cflc iiuiulmodi lcicntias iplo in- tcUeciu fac^iuo lcu actiuo : hi enim contcrunt mulcum ad bcnc bcatcqnc viucDcium, cum nobis multacommodacxarte^CS; prudentiacomparcnt"'. Eorum aurcm Ipcculatio , qua: inLparabiiia funt , quam vcilitatc' homini prjrllct prarccr vitx occupationcm,non cft vidcrc: bpcculatiui cnim in ccl- iedus linis non cfl prTicripfam rpccularioncm . Vndciurcoptimo vidct' Socratcs hocgencrecontcmplandicontcmpro, atl caanimum appulillc, qua: in aiflioncfccundum virtutcmconillhinr. Kclinquitur igitur ficfl aliqwacontemplatiua fcrlicitas , cam vcrfari non circaconiunchmi , ncq; circa infeparabilia a matcria,f'ed circa riiblhmiias ablhau^bas.Scd vtrum ad carum cotcmplationcm pcrucnirc homini liccat, maximc dubitatur intcr philofophos: putaturcnim Arift. hocproblrnuconhdcrandum tm pro- ^ pofuiirc.^.dc Ani. tcx.^(^. nunquam autcm cxplicallc. Ex ijs aurc qiio! f u- pcriusdidafiint, non dit^cilccfl folucrc. Cum.n.ciufdcm rationis fic \n- tcUcdlu-;, & quod intclligitur : na intcllcCtus in adtu nihilaliud cflquam idquod fcitur , 6cin fcnfu fimiliter fcnfus in atftu rcs ipfa cfbqua: fcntic", rpecics.n.rinc matcria funt tum fcnfus tum intcllcdtui;: Idcirco infcpar.i- bilium intelleclus fcu perabftraclionem dicantur, vc Mathcmarica, fcLi niarcriam fcnfibilcm includanr, vtNaturalia, pcrtfncntnd cam partcani- ma: qu.T infcparabilis cft .i magnitudinc : huiufmodi autcm diximus cflc non inrcllcdlum participatum , fcd cius participationem, quem pofribilc intcllc(flum vocac: idcirco ilcco pcrtinctad philofophum naturalcm pcr- traiflarc, crtcnimalicuius ratio. Vtrumautcm pcr hunc intellcctum non cxiftentem fcparatum a magnitudinc , aliquid f ubf^atiarum feparatarum F attingamus,qu.rfiuit Ariflotcles: quafi fcparatas ipfas fubftantias intcili- gerehocintellcctu impoflibilcfit: Cumcnim omninointcllcctus ii^ actu resipfa fitintcllc(fta, infeparabilium intcllcdusinfeparabilis cxiftit, (c- paratorumautem fcparatus: Qucmadmodum cnim res fcparabilcs funt a materia, fic cs: qua: circa inccllcclum .5. dc Ani. texc. 11. Vcrum a-atem aliquidfeparatorum attingcrc poflit,hocnondumeflmanifcfl:um. Puta- turautemaliquo modo admittcrc Ariflotclcs.p.Mctaphyfic. texr. vltimo: vbi inquit : circa fimplicianoncffc deccptionem , fcd ignorantiam non qualis ca?citascft: cqcitaseuimefrcr, fiquisomninonon haberet inrclli- gcndi potcntiam . Efleautcmdifiiculratem intelligendifigniticauic idem Ariil:oceIcs.2. Mccaphvf tcx. i. vbiex partcintcllcctus nolhi non cx parre iatciligibilis diihcuitatem eilcollendit : Allimilatenim inteliectum ani- mjc LIBERSECVNDVS. 41 A ma: noftrjc ocuHs vefpertflionu m ad lucem diei . Notandum jgitur cftjcun-i aliafinthmpliciterfeufecundum lenota, qu^; &naturanotacliciuur, alia autem nobis: res autem quanto iimpliciores funt , tan to etiam rcciuium le notiores i. Meta. cap. 2. Qux cnim fimpliciter dicuntur , certiorcs ibnt qua qux ex additione,uc Arithmetica quam Geometria: &c Matrhematica; fcieii zix quam Naturales : Contra autcm nobis notiora fint compofita magis <Sc fingularia,quia innata clc nobis hxc uia, uc cx compofitis in lim piida tcn- damus:Fadlum eft ut difiicillimum fit ea qu.^ maniteftiilima in natura f unt, attingcrc,iongo enim diicurlu cgemus,utqua:maximcinuoluta l'iint,qu? quc primo nobis lunt maniicfta, ufquc ad primaprincipiaeuolnamui . Quodfi omninoidefiet impollibile,impoiribile ctla cfiet aliquid icire : principiis tnim ignoratis,<5creliqua ignorari cft neccfie: (cd opinio tanfjui cfiet. Quod igitur dixic AciftotclcsdilHcultatccfiecxparteinccllcv^tus no- ftri, fignificauit modumdifficilcm ; oportetenim cx phatafinatibns &c fifn- B fibilibus ucritatcm abftruiam eruere : Non autem imbeciilitarcm lcu dimi- nutioncm poccn tix.Na ii hoc efict, diminuic appr^hendcrct ipia principia; dcfedus autcm circa principia maximos parcrct in cxteris crrorcs.Prxtcrca oportct principia longc magis fclrc &: crcdcrc qua coclufioncs. primo Poft. tex.f.non iglturdlmlnutc ap|ir^hcndcrcoportct.Appra:hcnhoncmautcm huiulmodi prlnclploriiln intcllc^ftu pofiibili cfic , indc manlfcftum fit : ali- quandocnlm calclmusallquando non:SimIlItcr fcicntia dlulnorum pdjL- lclplinam comparatur ut rcllqu;v f"cicntKr:potcntiaIgicur prlus habcbatur quam adu,hoc autcm cft cllc Intcllcclus pollibills.SI autcm Ingcnifam ha- bcrcmus <Sv: nobls Innatam lio:iiriiJui.ll r«.i"cnti"am , non Intcrcc no.s,^c natu- racfil-mus fiplcnccs non pcr dllcipllnam, auc adcptio fcicntlx ciicc rcmlni fccntlaquxda:quam fcntcntia rcfclllt Ariftoteles primo Mctaph.tcx.45>.& 2.Pofte.tcx.i7.Q^ia-cum hoc modo habcant,& prlnclplorum quibus utun tur omnes fcIcntKr,notIcIam comparcmus : ac fclcntlam dc Dlulnls abftra- 6Virqucaddifcamus,necefte eft ucintcllcclus non fcparatus a magnltudlne Q allquld fubftantlarum abftradarum intdllgat . Cum Iglcur ifk ImcIIcclius non rcs fcd rcrum fpccics rcciplac^fpcclcs auicm fimulachra quazdam 6c Ci- mIIitudIncsrcrumfint,qua:fimiliteruIhorafuntipfaanIma:accIdctIacnIm funt,(5c poftcrlora Ipfis rcbus: qux fa-llcicas in hulLifinodi conrcmplatlonc fucrlcrNam <5c hxc laborlofalimilltcr utrcllquarum fclentlarum apprxhe fio,Imo magis,cum longlorl abftradione egeat. At circa ea qux modo dixi- mus,dubItabicquIs:Non uldcrlciufilem racionis cflrclnccllciflum (k intcUi gibilc:InccllcCluscnIm matcrialIs,conIuncli cft, quodautc Intclliglcur cft abftra6lum:<5c illcad naturalcm phllofbphum pcrtincc,quod auccm Intclli gltur,ad dlulnum. An Intcllcclus In a^flu & rcs fimlllccr hicad dlulnii per- tinctridcmcnlm cft:atquatcnus potcntlacft,non fimlllccr . Cinnenim ali- cuius materi^ potcntla fit,ut animx, ad naturalcm pcrtinct , fiuc rcccptlua F ficna- Q^V/EST. PER IP i^TEt. ritnauiraliiim,(uie coriim qiKjaM.uhematlcis tra-ftatiirjruieDiiilnorum. D InrcUigibilia cnim natiiralia,Mathcmatica (Sc Dluina, quatenus cx iimula- chris (cu phanta(matibus depotentia In adlum fcriintiir,non diftcrut: qua- tenus aiitcm modo coiidcrandi ha:c quldcm non finc matcria fcniibilijh^c ucro non iincconrinuo,quar matcria ci^Intclligibllis, hxcautcm iincoin- ni matcrIanppr.Thcnduntur:orta:iunt dlucrnEicientl.T, qux eadcm quidc animx faculcatc icd alitcr ic habcntcdifccrnuntur.j.dcan. tcx.ii.Amplius dubltabitquiscircadluinorum intcllcClioncm:non uidcrl pcr ipccics rcci- pl:(pccle<; enlm liunt per abilracblonem a materia: Qu^ autc abilradia iunt & nnllam habcnt matcriam , non cgcnt abftra(flIonc:ipri iglturmct no co- rumrpcclcs rccIpicntiir.Quo admlllo icqiictur Intcllcdum corruptibilcni ficriaptcrnum,fi Intclllgcns ht rcs intcllcdla . Dicimus huiuimodl iiibftan- tias in matcria eilcjlcct non pcndcantcx matcri\vNam in rcniibillbus lor- m.TruntInrclligibIlcs,»S: in formls matcrialibus abiba(5lx:oportctIgitiircx phantafmatibuscllccrc tum formas matcrialcs tum abilra(Slas , hocauic no £ fitnifi pcr ilmulachra.Cum igltur trcs fint fclcntlx ipcculatiu.T:NnruralIs, Mathcmatlca, 6c Diuinn:omncs autcm appr.vhcndoncs iint non rcrum fcd (pccicriijin nulliseritfrlicitascontcmplatiua.RclInquiturigitur naliquan no ucra frllcltatc 3c non fi(flltla iinltur homo,cam coniiitcrc non In intclic ctu potcntlx fcd In alrcro,cuius cllc a(5lus clbHoc cnim iinc ulla dcfarigatlo ne ie Ipfum intclligens non fpcclcm iiuc iimllitudlncm fui jpiius , fcd iub- ftanrinm ipfam &:opcImum rccIpIcndo,aLlionc fruiiucundisiima par cil. Scdcii h;rcdiuInaiuta'licitas,non uidcrctur homInIconucnirc:ConucnIrc tamen homini conccditur. io.Acchfc.cap.7. Vitamcnim hanc Drarftantisii mam non circhominIscompofiti,fcd quatcnus Diuinum quicf in ipfocft : monctquc iludcndumeiTc, utcum (inuis mortalcs,immortalcs nos rcdda- muSjOmniacfTicIcdojUtexprrcitantisfimoquodinnobisciljuIram tradu- camus.At qui ficri potcft^ut quod niort.ilccfl,immortalcfiar,niii fiattran- fitus deopcrationecompoiiriin opcrationcmpropriam Intcllc(5lus ?Nam F opcratIonemconiun(5HImmortalem eire jmposfibile cfl ahera eius partc corrupia. Cumautem tranfirc non liccatdevno cxrrcmoln altcrum jfinc mcdio : exrrema aurcm fintScius 6c intcllc(flusicparatus: Idcncoopus fult altcTO intellc(5lu partlm fcparabili partlm Inicparabili: Scnfus cnlm inflru- mcntccorporeoopcratur ^lntcllciflus.iurcmluimanus ab hocquklcm fc- pararur,aphantafmarlbus aurcm ncquaquam . Diuinus aurem Scacoipo- re &:aphantaimatibus efl fcparatus . Pr.Ttcrca neqj tranfitus fierf pofllt nlfi uiuim quidomnlacflent. Non cnlm albcdoln nigrcdincin rranfir, nec iiilum contrarium In altcrum , ncc vnum iubicifliim In alrcrum fubiecSfiLi : fed aliquodidem fuble(flum pofl vnu alterum fiiicripir. Slmlllter Iglinr nni macx unacognitloncnon tranfircrin alrcram ,nifi vnum quidellerno ra- £kUj ncquccolligationc, ncquealiaconiun(fllone,fcdfecundum ic vnum . Forma LIBERTERTIVS. 41 A Form:i autcm feparatacum formis matcrialibus nulla alia ratiorie unum cf. {epoIIunt,ni(ieo modo utdiximus, fcilicetquiadicuntur fecundum ddM- tionem &:ablationem,ut participatio adparticipatum . Intellectusautctn humanuscum Ihnhi unum funt., utformacum materia, quiakint ambo p eiufdem participationemperfe(ftius & imperfedlius . Nihiligirur obllat , quominuseadcmanimacx feiifu in iiuelleiftum tranfear, &: ambo iudicct icnfibih*a fcilicet ^c intelligibilia non quidem alccro,fed eodcm aliccr fe ha bente , ut circunflexa fe habet ad feiplam,cum cxtenfa tucrit.j.de an.tcx.ro. Qua; cnim per addicionem dicuntur,linex- curuar allimilantur,qua.- autem p ablationc,re6b:.Similitcr autemcx intellcdione per Phantalmata tranfi- tus dabicur in intellectionem hmplicem,qux alterius non eft, fcd lui ipHus lb!um,quia pcr ablationem cxccrorum omaium dicitur: undc pcndct om- nium (cicnLlarum cciutudo.Q^oninm uerb non eft in nollra porclLue ia- tclligcre linephancafmatibus: hxcenimoperaiio principium clt omnium g qux in nobis funtfccundum naturam:principiaautcm nonin noftra funt potcftatc: idcirco trandcushuiulmodi Iponte natura:fit,non autcm quan do uoIumus.Cum autem non liccat iimul omnes animi; opcrationcs pcrfc <5lccdcrc,qiiadiLi cnim uigctaltricis animc aiftio,fcnfus impcrfcctius agut, ut in pucris iSc dormicncibus contingic:(5c dum circa icnfibilia mulcum oc cupaturanimuSjUniucrfiliafpcculariminuspofTumus^hinc fit, ut perfc- 0:c non liccat in intcllcctioncm fcparatam afccdcrc,nih dcrclidis opcratio- nibusconiuntfli; Hocautcm non nih poll mortcm contingit:Cum. n. in vi taanimusad uariosmotusadtioncfq; , quibusinferuireoportct, dilhaha- tur,propria intcllctflusopcrationcfruincquic.-prccipuc ubidominacur fen fuii iilcccbrx' ac cxccri animi atfcclus . Idcirco uircutcs moralcs cxccdcntcs animi motus compcfccndo,ad fclicitatcm hanc phirimum faciunt, quia rc- moucntimpcd;niv.iiia.l-labituspra:tcrcaconccmplandincccflariuscfl:,hoc enim afiucfcimus ad intclligcntiam propriam pcrucnirc. Mcirco filicitatis pars magna cll: ipfacontemplatio fcicntiarum , prarcipucdiuinarum; na hre y-. adfcparatam incclligcnciam propius acccdunc. Adillam autcm noncflne ccfrcpcromnium intclligibilium rcccptioncm pcrucnirc . Si cnim ca qua; funt omniahabcrcntordineminter feutunum poftaliud cffct, donecad primum «5j unum ucnirctur, ncccfrccfTctprius omnia intclligcrc, quapri nium cllct inucntum ; Cum autcm non co modo ordo fic in rcbus ucinui- ccmdifpofita: fint,fcdomniaadunumquippiam. li.Mctaph.tcx.fi. quoru dam contcmplatio fufficicad primi inucncioncm.Similitcr auccm &: in in^ tcllcchonc lincPhancalma:ibus nondacur ordo incclligcciarum co modo, ut unaahcr.im intclligat fhccclhue donec ad fupremam perucniatur : Eflcc cnim acfioculusaudirct,aut pcs manusofficiofungcrctur.Scdfingularum intcllcctioad primam lchabct utlinc.Tcxccncroad ipfum tcncrum , quo cxcmplo ufuseftAriflotcIcsinfcnfu. i.deAn.tex. i^p. Qucmadmodu igi- F ij lur Q_ V /E S T. P E R I P A T E T. tiir hominlilaciir traMficiis cxopcraclonc coiiluadi in opcrarloncm pro- D prl.im, fic omnibus intclligccijs clarincccirccft tianlicinii in primam, in(c- paribilcscnlm funtomncsaprima . AdKclIcicarcm crgo con(cc]ueniiam Tion c(l nccc(rcomnIa contcmplarI,iSc omnla Intclligcrc.imo potlus multo rum inueftigatlo uidctur c(^ccrc;t]uiaanlmus longo tcmporcin illis occii patusab Ipdusoptlmicontcmplatloncrctardatur ; adeo vcctlam trandrus ilJc,qui in (ui ipdus intcllcctioncm tcnclit,omnIno Impccilrl pos(ir;non.n. coiitingltaciillam pcrucnirc (incmcdio.Mcciiaautcm (unc,urcx ('cn(ibili- bus In intclllglbilla , ^ cx hls In primi principll cognirionc perucnlamus, prlmo quuk-m pcrrpccics <?s: fimulachra.ulcimoautcm (ccuncium (ubllan- tiam.Scd ulJctur iis qux dida (unc ob(}jrc locus ArKlordis . 5. cicanl.ccx. S.ublcicintcllcvilu potcntiqloqucns,inc]uit.Cum /ingulafic1usc(^,ut (cics fccumium aChim clirl tur , c^uod tunr .irrulit, c[uan<1o pcr u- i'j>rutn opcrari potcl^, cllcjulvlcm tSc tuiic putcntia c^uociammoilo, (cd non limiliccr utc- ratanrcquamciiciicin'cc,aut inucnldct: &:iplcautcm icip(um tunc poicft £ intclllgcrc. (.^uafl aii fui Iplius Intcllc^fHoncm pcrucnlrc non pos(it,ni(i ha bitum omnium (cicntiarum acquiiltric ; hoc cnim uidctur lignKicarc iicr- bum Illuci;Singula.In hacautcm intcllcvTlionc qu.T cft (ui ipdus, trandtus continctur in inccllc(flioncm artcrnam , qu.v cll (.tlicltas ; Iii intcllcLlionc cnim ("ui iplius incluch"cur iatcllccliointcllcchis agcntis,cin"us ip(cc(l par- ticipatlo.An uox illa; (ingula;non idcm ngnihcat quociomnIa?(eci uniucrfi tatcm ciiulfim non collcclim. Dixlc i!^icur,cum inccllcdus potcncixnngula faC^us (ucrlc.i. ucl h.rc rcibilia ucl ill.i,cunc aclii primum h.ibcc circa illa , uc rpeculari pcr (c ipfum illa pollir, & lancicm (cip(um intclligcrc.Concludi- nnis igitur ultlmam l.rlicitatcm non in multicuclincfcicnti.irum conilnc- rl, lcci in cius conicmplationc quo<i in nobis c(l pr.rdaniislimum : hanc autcm impeciirc tum morum prauitatcm tum c.TCcr.iiaiiliiiioccupationcs. Idclrco non nKianlmacorpus ciclcrcntc pcrlcdc habcri (ccuncium natu- r.im. C^od (i anticipct, utplurimumabortumqucndani cllc, utaccidic p fanaticis&: furentibus. L I B E R T E R T I V S. Katuram prlncipium cjjc p.nieudi non agcndi . ^Ltflio primi . Vm naturapluribusmod'sdIcacur.^.Mctnph. tcx. ^ hoc loco acciplmus in ca (ignlhcationc^quaaccipit Ari(l:otclcs . 2. Phy. ccx.^.ubl naturam delinicns inquic;c(ic principlum & cau- fam moucndi i5c qalcfccndl ei In quo Incfi: primum,pcr Ce,6c non fccundum accidcns .Nam (imatcria corum qux huiuf- modl prlncIpKmT h.ibcnr, ac eorundem fubflantia feu forma,Lv candcm gc neratio nacurcr dicantur , prlma camcn eius ratio cft iplum princfprum mo- cus ; LIBERTERTIVS. 45 A tus:Altcrum autcm efi: elTc materis &:huiurmodi principii;non enim idcm cft fubicvflpm n:*grotabile,&: potentia ad jegrituciinem: &: xriscire ac potcn tia mobile. 3.Phy.tex. 9. Similitcrautem & ipfarormafchabct.Forma cnim cumhtaduspiimuSjpotcntiacftquociammodoadaCtusfccundos utope- rationes & motus : alterum tamen cft cflc ipfnis adus Sc potcntia: ad mo- tiis.Cum ic;itur natura fit huiufraodi potcntia (cu piii)cipium,mn>:imc pro pri^ rlicitoVdcform.ajhTCcnimadu huiulmodi principium obtinct,aquo fluunt a6bus fccundi . Matcria autem idco natura cll^quia fulccptiaa cll hu ius naturarrGcncracio auccm qui.^. in cam tcndit.Ex quibus patct aliam cllc rationem naturx,aiiamipfius forma: matcri^*,acgcnerationis,dcqMibus na curadr. Hoc igitur modo acccpta natura dicimus ipfam principiii clic patic di nonagcndi .Lfl.ii.arrcndi potcntJaprincipiiimatusaut tinnfinutacionis inaltcro ucl proutalttiumcfl.). Mctaph.tex. 17. utcjdihcatiuapotcntiaqux dam cft:,qujc no incft in co quoda:diikatur,in altcro igitur . Ars autem mc g dcndi incftc quidem potcft in co qui fanatur, fcd non quarcnus fiinatur,id circoprotiraitcrum. Si ii^itur natura principium motuscftciin quo incft primum, pcrfc&: non(ccundumaccidcns:non fiicritnatura potcntiaag6 di:rcpugnatcnim li\ ipibc(Tci5c in altcro.iS: pcr k' incftcac proutaltcrum . Cum autcm omnis potcntia iit ucl agcndi ucl paticnch', idquc aut fimplici- tcrautbcncautracilc3ciccundumrch\]uasconditioncs.5.Mcta. tcx.17.Na tura fi non fucrit potcntia3gcndi,cx ncjclTitat':crit paticndipotcntia: h;rc cnim in paticntcincft,utagcndi potcntiain ip(o jgcntc.t;.Mctap.tcx.i. Ex prcllcauicm AriItoidcicnunciauicnatnr.uTi potcntiam eftc paticiii.^.Mc- taph.tcx.13.ubi inquit:avfkum priorcm cftcpoccntia non folum illa quxdici tur principium tran("mutjiorium in alio prout aliud cft, (cd prorfus omni motiuo& ftatorio principio,ctcnim naturain codcmfit,in codcmcnimgc ncrccum ip(a potcntia,principium cnimniotiuum non tamcn in alio , (cd in iproproutipIumcft.CoIligitur prxtcrcacx 1 Phy.tcx.75.ubi inquit.Du- pliciacllcprincipiamoucntia phy(icc, qiiorilaltcrum non phyficum cft, /^ non cnim habct motus principium in (cipio.Talcaurcm cft, C\ aliquitl mo ucr,quod non mouctur,utidquod pcnituscft immobilc cs: quod omniii primu cft.Siigiturprimummoucnsmotiuumquidcmcftjnon tamcn na- turalc,quia non habct principium motus p.nlliuepotcntiam p.illiuam nc- cclFc cft naturam cllc . Omnino autcm hcri non pollc utacliua potctia pcr fcinfitin co quodmouctur , hinc hctmanifcftum. Adliuum cm*m & mo- tiuum unumquodquccft quatcnus aiftu habct (pccic.ut calcf'<5biuii quod atiucalidum clbpalhuumautcm c|uod Ipccicm non iiabcc,quam camcn rc cipcre potcft ab alccro adu cxiftcntc. Cum igitur oppofitum altcri oppofi- to pcr (cincllc ncqucat,nccactiuum in co quod patitur,pcr (c inclTc posfi- bilccft.Colligicur Iktc ratio cx.S.Phv.tcx.^o.ubi oftcmlitur niliil I ciplum pcr Ic moucrc,fcd ncccftarium cllc in unoquoqucdiuilum clTc mouens .nb F 3 coquocj Q^V AE S T. P E R I P A T E T. co quoc^morictLir.NeqnefufiicicrationeMntum alcerum cfle>luqmMam D pucaacrunr,cred£ntes compofitumex materia dc forma partem quidem mouentem habere formam iplam^partera autera motam ipfam raateriam : unum enim per (e f unt materia &C forra3.8.Meta.tex.i5.omne autcra tanqua connaturale fadum impairibile eft a fe ipfo , unura cnim 6c non aliud eft ♦ 9.Metaph.tex.i.Idcmcolligitur,8.Phy.tex.3o.ubiinquit:nulIumcontjnuii &confitura feipfum mouererquatenus cnim unum &:continiium non tactu,eatenus impasfibile eft:fcd quatenus feparatum eft, eatenus hoc qui- dem aptum natura eft faccre , illud verb pati,& qu.i» fequuntur . Praeterea exnaturaconcrariorum licctidemcolligere.Sicnimcontraria fimul eidem fnefrenequcuntjnccactiuum <Sc pallmum eiufdcm alicuius inerunt alicui iimul.Cum igitur materia &c forma eidem infmt,& m^il pcr fe fint, no funt conrraria.-impnsfibiliaergoa fcinuicem . iiam intcr actiuum Sc palTiuum contrarictaccm incircoportct.primodegcn. ^:cor.tex.50.&: ^i.non (ufticit crgo rationc tantum diftingui moucs ab co quod mouctur, fcd dc fubiedo £ icpararioportctriiam alioqui contraria fimul cidcra fubiccflo incircnt. lurc Jgituroptimo concludimus naturam principium cllcpatiendi non agendi, ■fneft enim primo ci qubd mouctur pcr fc &c non (ccundum accidcs , quod dea^ftiuoprincipioairercrenon poirumus,niftmultaab AriftotcIcdi(5la,& omnibus confciradeftruamus.Quamuisautcm harcadco fint manifcfta, ut uenireincontroucrfiam haudconfentaneum eftet: Veruntamen quoniam noftrates Pcriparctici fcrmc omnes alitcr fentiunt, necefTe cft hanc fenten- tiam dubitadi modo cxatflius perpendcrc,utdifticultatibus rclecaiis , liceat fine hcficacione ucritatem conccmplari.Ex his autem fpeculantibus uideb» tur natura princlpium agcndi efTc . Nam cum maxime dicatur de fbrma j, Meraph.tex. 5. ^tTi.Phy. tcx.ii.magiscnimnaiurahxccft quam materia;a formaautc h.ibeaturadio, .igitenim quod aiflucftia matcriaautem pallio, patitur enim quod porentia eft:&: tandem matcri.i fecundum quod materia fKisfiuacft. pr!modcf;en.6v:cor.tex.55.&:maximcigiturnaturaprincipium acftiuum futric.Nam forma principium motus eft corum qux natura con- ^ ftantinfiraquodammodo autpotentiaautatflu. 5.Meta.tex. 5. vtigirur ipfa principium cft,fic natura dicenda crit.Pra^terea id patet fn animalium mo- Tu,mouentur cnim animaliaa feipfis fecundum naturam 8.Phy.tex. 27.fi igi turaniiiiamotiuaeRcorporiSjineodem autemper feineft,non uidebitur repugnare ndliuum aliquod per fe ineffe in co quod mouef;huiufmodi au- cem naturaeftirtrundumformam.Vlteriusidemaccidere uidetur iamotii grauium ^' leuium,^grauicateenim 8c lcuitate'mouentur,[quaj nirtutes limtfecundum form3m,idcircoadiu:Edicenda:.ArgU!-ncriro quoque artiu coniicere pollumus naturani efhcicntem caufam efle.Cum ertim ad omncm motum pcragc»dum requiratur agendi poten ria &c paticndi, cft enim mo- tusa(5lus mubilis araotiuo^.Phy. tex.i8.fi in omnibusadiiiiapoientia extria fcca L I B E R T ER T rv J. 44 / feca cft&pasfiuaintnnfecajintereaqu^ abartefiunt& eaqujEanatura, non erit amplius difFerentia quam ponit Ariftoteles i.Piiy. tcx.i. &: 3. ubi m quit:Naturaliaa.nonnaturalibusclifFerre,quodeaquacnaturacon(lantom niavidenturhabereprincipium motus & ftatus inreipils: Lcdus autem Sc indumentum & alia huiurmodi qux ab arte fiunt,quatenus ab arte,nullum impetummutationisinnatumhabent:Sedomnium huiufmodf principiu cflinaliis&extra.Siigiturhuiufmodiprincipium in artibus adiuum ell Ced extrinfecumjnecefleeft in natura quoqj adiuum eiVc kd incrinfecum , Quodfihicquoqueextrinfecumeflet, periret hsecdifiercntia, quecll in- terartem &naturam.Namratione potentia: pafliua: non conucnitharcdif- ferentia, requiritur enim in omnibus potentia patiendi qu.x In paticnteefl: namalioquiinipofsibileefletpatijnon enimcomburiturincobuflibile,nec fecaturinrecabile.Irt ligno igitur & marmorepotentia cotineri oportetfor- mam artificialem,alias nunquam ab arte fieret nec lecfbus ncc flatua.Neccfla p riumcrgouideturdifFerentiamintcrartem &:naturam eflc pcnes actluani potentiam.Quod fi ita fuerit,naturaeritprinciplum agendi . Indicantaute &:multa Arifl:otelisdi(fta,vtprimodeParc.an.cap.primo,ubi fcmeninquic principium Scefficiens cflxTci quargignicur. hancauceni nncuram uocari: Et.2.acGen.ani.cap.primo.Ars principium formaqueeiu', quod cfficifefl, fedin alio:Motus autem naturxin ipfocflabaltcra profccllus natura, qux a(fluobtinetformam.Appcllacic;itur naturam cfficicntem c.uif~am,altcra.n. naturaaLbuobtinensformam,c(ricienscfl.Et.z.Phy.tfX.8(5.Naturamfimile efleMcdico,qui medetur fibi ipfi.Si igitur Mcdicus efficicns cnufaefl fanira tis,&: natura fimilitcr fucrit ctficicns corum qua: a nacura flunt . Pr^terea /i naturaagitalicuiusgratia. 2.Phy.tex. 7 f.agcntcmfacultatcm cffcoportct,n5 cnim materia ad finem pcrgit,fineagente. H.rc igitur & luiiufmodi alia per fuadcre maximc poffunt naturam principium eiRr agcndi,vc fummos philo fophos in hanc fcnccnciam duxerlnt. Quod i\ ha:c ucrafunt, quomodo fol- ^ uentur ea qua: prius demonftrata funtrNam fiue eftcarlccm caufmi incrin- fecam ponami:s,fiueextrinfecam,fcquuncur abfurda &c imposfibilia: Pone rcenim incrinfecam repugnat naturoe cfficientis:Q^iamuis auccm in ide fpe ciecoincidat cum formaquiEgignitur,n6 taraen cndcm cft numcro. 1, Phy. tex.yo.Siautem ponamusextrinfecamjnonconuenitdehnitioninatura^jin trinfccum cnim cft principium.Solum autem in iis mocibus qui fcquuntur forniam,vidcri poslit ipfafbrma mtrinfccum rfficiens corum elTe,vtagrau£ tatc &c leuicacemocus furfum &deorfum,&:ab animaopcrationescius . At ingcncratione& corruptioncnoncontingitcfhciens inrrinfecumefle:ho- moenimnumcrodiftcrcnshominem glgnir,6c quo(lcorrumpItur,ac6tra- rio corrumpicur.Quomodo igitur naturalis crlrgeneracio &c corruptio , cii eius principium fueritextrarNum naruraprincipium tantum motus eft,n6 autcmmutationiscuiufcjuc?Atfidantiir generaiiones&corrnpiiones ulo P i::j lcnra: Q^V^ST. PERIPATET. lenrx-S^rn.ituralcs. 5.Phy.tex. p.ncccflceftprinclpliim quoquclpfarum c(Te D naruram quldcm naturalium,rcllqu.irum autcm aliascaulas.Si igiturcon- ccfirrimusnaturameflecaufam cfhcientem,nonomnJum crit principium inrrjnfccum.DIcercautcm in quibufciam cauf.im cflccfhcicntcm,in aliis au Tcm princlpium paticndi,ah(urt"lum uIiiccur,rcquiuoca enim cflct naturx «?cfinItio. Vcrum cum rationcs priores folui ncqucant, poftcriorcs autem mviltum pcrfuadcant : Vidcndum cftquicibcnc&: quid malcin ipl^s didii «ll.Circa primam igltur rationcm ucrum quidem cft formam naturam cflc maglsquam matcriam,eamquc principium motuscirc: quodautem putaf agcndl (olum non autciii p.itlcndi principium clfcjnon cfl vcrum. Nam in- tcr primas qu.iiitatcs formas clcmcntorum conflitucntcs,humidum c?c fic- cum pafliuadicuntur. i.dc gcn.^'cor.tcx.8.corum cnim fubftaniiain patic do con(lflit,(3v: idco t.diadicuntur.quia patl qulppiam j-uniinr. Prxtcrca c\i( fcrcntiar corporum (imilarium pr.rcipucpafliuis quah"tatibus dctcrmlnan- tur.^.Metco.cap.S.vt durum &: mollc,coagulabilc,h'quabilc, flcxilc , &c alia E huIuimodl.Amplius dlirunllarlii uirtutcs,vt qu.r In (cnluum organls funt : virtus cnim (cnricndipalfniacfb.i.dcan.tcx. fi.Similitcrautcm «S: uirtusin tclligcndi.j.dc An.tex.5.&: tandcmappctitlualn paticndo conf>ftit;dicitur cnlm ab appctIbIlImoucrI,vr fcnlusalcnlibili,«S: IiitclIcLlus ab inrclligibi- li.Quod li in huiu(modi paslionibuspcrficiunrur poilus qu.im dctrimcn- tum aliquod patlanrur,nihil rcfertmon enimomnis paflIodcflru6Huacrt, fcd qua'dnm (aluscfl potliisclus quod potcntla cft,abco quodnjftu cft, 1. dc An.tcx. jT.Nonautcm (cqultur ,(1 (ormaa6luscfl;,vt non polfitcflc prln ciplum paticndl. Acftus cnim prlmuspotentla cftquodammodo ad aduni fecundum.i.dc An tcx.^«?c S. Phy. tcx.:?2. Vt igltur potcntiacfl cxcundi in adtus (ccundos i?Copcrationcs,ficmateriaquoquccorum lucrit . K.ition.ibi litet aii:emhocaccidit.Accidcntiaenim nnn infiinr mareriac.fed ful (lantiac 6cc; i]uod actu cfl.-ldclrco matcriafufccprlua cfl: fubftantur, fubflantla aute accidcnrlum.QiiauIsautcmformam Scaiflum primum quatcnus poccncia p «ft,conccdamus princlpium paticndi cflc : non tamcn dicimus ipfam pati Cjuipplami aut rcclpere (cd compofitum pcr Iplam .-opcrationcs cnlm (unt ip(ms ccnIunc}-ifraepafliones(iuc acllonesfucrlnt . primo dc an. tcx. 6^. Qiiam obrem dcraonllrantur non de materia,fcd de fubftantia compofiia p prtncipIumundefluunt,qua'c{tipfaforma&:natura.Exdid:isautcm patct quidcm non fcqul naturam princlpium adluum cfTcjquiadicaturmagis dc forma:na &: forma principiu patiendi efrcoftcnfum cft.Vtru aut fbrma: adti Mx vel qu atenus adT-iua: funt,natura: dlccd? flnt,con(idcrcmus:Verbigratia ignispcr caliditate c6buftiuuseft:&: fcnicn gcncraciuueft (ul fimilis,qu^fa cultates in agendo confiftunt . Si igf has cxcludamus a natura,n6 crunt ope ratloncs naturalcscombuftlo & gcncratio & tandcm zCtlo. Dlclmusautera cflc qttidcmhuiufmociaclioncs naturales,iK)n tamcn cx necclsitatcipfana turalia LIBER TERTIVS. 45 A turaliafniit, vndcfluunt.Patetautemhoc.i.Phyf.tcx.y^.Nam prlmu mo- ucns naturah'ter quidem mouetrrecipitur cnim motus fecuiKium naturnm corporismobih"s:non tamcnipfum naturaleell. Agentia autem naturah"» non idfonaturah"aHicuntur,quiaagant,(ed potiusquiaciumagunt, patiii- turquippiam.pairioautcm h.Tcduplcxeft,vtputain igneuna quatenusin calefacienJo rdrigeraturrcft enim potentia frigidumjCuius raclu nccc/Ie eft talc fieri.-hvTc .lutem pallio ineft proprcr maccriam non proptcr formam : fi enim cah'ditasah'quacft'etdnemateria,calefaccrettantum & no pateretur» primo degcn. &: cor.tcx.<if.Alccrn autcm pafsioagetibus naturalibusincft, quatcnusngcrcfcumouerenon poftunt, niH &ipfaabnlio moueantur:vr caclum non agcrct in hxc inferiora , nifi circulo moueretur ab alio: Hoc mo do ignis calcfarcrc non ponct,nih a gencrantc huiulinodi faculiatem obti ruillet.Exircigitur in adumcomburendi in ipfo quidem igncpalho qu^da cft perfc<5liua infequcns cius formam,quam a gencrantc habuit : prohibcri 3 tamcnabaliquoimpedienrcpotuit:idco tuncquod rcmouct impcdlmen- tum,quodammodo mouct.Idem etiam dc lcminc diccndum cft : non cnim agcret,nifi moucrciur ab co,vnde prodiir,aut aliquo modo ab co quod im- pctiicntiarcmoucr.Pjtci igitur formnsaifliuas non quiancliiin: fint naiuras dici,(cd quiadum nguiif,pntiuntur hocfccuntlo modo,idcft pcrfccliuc. Ad altcram dubitaiioncm dc animalium motii dicimus non benc diuidi animal in animam (Sc corpus,cum partcm mouctcm 6c parrcm motnm quarrinuis . Nam quodin ipio naturalitcr mouciur comocu.non cft corpus, lcd toiuni compofitum.S.Phy tcx.t7.corpuscnimcontingit& natura<3c prn:tcr natu rnm nioucn",p."OUtgrnuc ucllcuctucritpiici^ominnns . Pnficrcn quomodo diuifiim cfttt moucns nb co quod niouctur?vtoftcn(um cft.S.Phy.tc.K.iS.t?»: jo.animacnim huiufmodiinlcparabiliscft.ldcircoallomododiuiiii opor- tuitcorpus animalium,vt pollctafc ip(b inoucri:moucns cnim pnrticula& qu.T mouctur , nequc conlitx (unt vt matcria& formnjncquc continua?, Q vt fimilareSjfcd langunt lolum vt djllimilares: Idcirco & articulos ineflc oportuit,vt in iplis flc^i 6c dh\o\ pollct vnn pnrs fupra nltcram quicfcentc: 6c ncruos,qui traduautimpulfu hxc pra:ftnrcnt:vt abudcin libcllo dcco- munianimaliummotu,&.3.dc An.fcx.^^.cxpIicatucft.Siigituranlma, qua- Jis cftappctitiuaprincipium cft,quo vna pars moucrcaltcrn moucripollir; vcibi gratin fpiritu dilarato ncrui intcnduntur,his nutcm tcnfis ncccllc cft moucri mcmbra,quibus applicaniur:ipia quidcm naturacft pcr (e cxiftcns incoquod mouctur:non tamcnob hanccaufam afcipfomouctur animal , fcd quia unn particula organi moucr,altcra mouctur (ciundtacxiftcns loco. Non cft ig'tur putandum proprcr animalium motum .nliquod cfficiens in. coellcquod niouctur.Licct cnim nnima unn fitntfluscxilKns totius :nltcr.i tamcn tft faci l:as ncrui , ahcrn oftis dc rcliquarum partium ad motum fi- cicntium;Nt cnimdifiundafunt &locoIcparata,virtutcs quoque fiuguln- rum Q^V^ST. PERIPATET. rum fimiliter fc liabent. Ad Illnd vero quod didlum cft dc Gr.uii* 5c Leui ca- D Guampi"incipi:iaci;iui/intmotui,repugnatiis quxab Ariftotelc demoftra ta funt. 8.Phy.tex 51. nihil cnim horum mouct feiplum , fcd habent princl- pium morus non mouendl ncquc faciendi fed paticnai. Nam cum cotinua iinc,&: eiufc^em naturic cum partibus (inguh's,n6 potuit una pars motiua cC rcalterittsvt acciditanimah'bus,quajdii1imilariafunt.Idcirco ab aheromo i]erincccfrefuitgrauia& leuia,agcnerante lcih'cct & remoucnte id quod prohibetS. Phy. ^^Sedobitcrcontradiclioeftdilucnda. Nami.deGcn. & cor.tex-S.grauc & lcucinquit ncc adiua e/Tc,ncc paniua:cum tamc.8. Phyf. text.52. paHiua appellct principia ; An hoc (ccundum locum inteUigitur: fecundum quah'tates autem in quibuj altcratio eftnccaifliua funtneque pasfiua? Scd res dura fuit ui(a , aliquid moueri pofTc ab eo quod pra!- lcnsnon cft: Q^iod cnimgcncrauic, non continuc tangit , ncq-, id quod rcmouct impcdimcnta, Idcirco Hnxcrunt in his duo moucntia , vnum quod motuminchoarct, ahcrum quod conlcqucrctur , id verocncipfim £ formamgrauium «Sclcuium . Vidcntcsautcmdiuidioportcrcpartcm mo- iicntemab eaqua:mouccur,in muhaabfurdaincidcrunt:coad:i enim func diuidere in ea qunc rationc tantum funt fcparabih'a non loco: &c fatcrl id qd primomouctur autcdcmaceriam qu.r cfb cns in poccntia,aut compoficum <^uoc1 eft ipfum totum non pars: Sc tandcm incommoda aufugere putauc- runtjfi ponerencagrauitatcmoueripriusmcdium, a medio autem ipium grauc: quafi non in eundem fcopuium incidant,fiuc cnim pcr vnum uuc p phiranihilrefcrc:concingicenIm grauicacem in matcriamoueriabcadcgra iiicatcln matcria,qnod imposfiLjMcellcoftcndicur.S.Phy.tex.j^.idcm enim ■cft acfi proiicicns proiiciatur, aucdoccnsdoccacur . Noncft auccm neccftt in iisqUcXnacuraliccr moucncur.mouens concomicari rcm mocam vfq-, in lincm,fcd fatis eft aiiquando mouens tctigifle:vt patctin fcmlnibus, qua: ac ceptomocu a parencecoabiumfloadhucmoucntur : qucmadmodum ficri folctin MachinisfpontemotiSjVtabundcdcclarauit Ariftotclcs. z.dcGcn. p aiu*.cap.primo:retinentenimpartcsuimquandam,vt perado vno motu,al tcrfiat,&poft ipfum alter,nccfimul herlomncs eft neceftc. Sicpoftgencra tionem ignis aptus natus eft fieri motus fiirfum , & fit nifi Impcdiatur . Si- milimodofenfibillabiundio remanet morusquidam In fenfibus: &c poft Ipf um calefadilo qu.xdani aut fn'gefa(5tio fucccdic-fimul autem dilatatio con ftrid:ioq; fpiricuum in parcicula quadam:paruo aucem mocu In ea fafto fe- quuncur mulcl &c magni in csteris parclbiis , vt in libello de communl anl- maliiimocu traditur.In iisautem qua: prsternaturam mouentur, abiii^to mouentecenacmocus: principifienim incrinfccu nihil confert, fcd obfiftit porius.Hoc idem comprobataqua* calef'i(n:io,&: eiufdcm refrigeratio . Cum cnimcalefidiio pr.tter nacuram eius fic, candiu calefaciens pr.Tfcns eft : co autcm abiundo ad trigidlcatem reuertitur maiorem quam iitr.mbientisfri ci(.h'ras. L I B E R T E R T I V S. 45 X giditas.Sciunt & mcdici maciicamenta poteftate calida aut rriglda zd aclirs Tuos peruenire modica occafione calcfa6lionis fadbe a corpore nollro : cili- da enim recalfaciunt magis quamcalefadta fucrint a corpore nollroiiS: frigi da refrigerant magis /1 pra:calefi(5la fuerint.Non enim ednecefreagens tan tumagere,quantum patienspatipoteftjncqucrandiu agercquandiu pati poteftvbicunque fueritprincipium intrinfi^cum^J^ natur2l[-j quida impc rus.Namalioquiceiranteprimo mouenteceflaret motus in omnibus,ncc vnus fieret polt aiium, vt patet in iis qux proiiciuntur . Cum enim manus ideo lapidcm moupat,quia mouetur ab homiric,quIefcente msnu dcbuiiret quicfcere motusinaerc,^' tandem iiii laplde, ai non fimul definit moueri manus, & mouerc , na ciiam al>iun<5b ab co quod mouetur mouet,apta.n. nata funt aer CC aqua & tandcm humidaomnia poftqua ex impulfu, ah'quo modocondenfataiviorintjircrumdilatari, &:attiguum corpus propellcrc j quandoidquodprimomuuit,«.£uicuciu,ai«.iiui. «.an.oit inouere licet adhuc 3 nonmoucatur,&:nontangat corpusmotum:quiarcliquamouentiain vir tuteprimimouentismoucnt;Sedcircamotura graulum6(: leuium adhuc inftabitquis. Cumenim motusabalterofadiquatuorponaniur ab Arilto tcle.7.Phy.tcx.io.fcilicctTradio,Pulfio,Vedio,&: Vertigomullo autem ifto rum modorum fccur.dum iiaturam moueantur grauiatfc lcuia, hxcigitur ab alteronon moucbuntur:crgb.ifcipfis.Refpondemus modos inueftigari ab Ariftotclcin ijs motibusqui abagcntcfiunt, non intcrccdente alia fpe- cicmutus, vtinduLlioncmtaccrctinomnibusfimulcirc moucns &c id q5 mouctur . At fi qui motus infcquantur alios:multi enim apti nati funt in fcqul: vtcalcfjctioncm dilatatio:dilatationem autem impulfio adiaccntis corporis:autadgencraiionemlcuismotusfurfum :fatlseft mouens fimul cfTc cum co quod primo mouctur,vtgenerans cum eo quod gcneratur:gc- ncratio autem quafi efiicicns eft cius motus qul infequitur . z. dc gen. anl. cap.primo.Idcircononponuntur ij modiab Ariftotclc, quibus vnus mo- tus aliuminfequitur:quodcnimprimumfacit,ctlampofteriorem:nonigi" Q turquarrcndum cft aliud agensin motugrauium&: leuium,prcterIdquoci genuIt.Ad q jartam dubitationcm dicimus;principiu motus in artibus qui dem adiuum cfTc tantum,idcirco cxtrlnfecum , in natura autem pafliuum folum,ideo intrinfccii.Hoc autem fu;nificauit Ariftotelcs . 1. Phy.tex. 1. vbj inquit:nullum eorum qUcT ab artc fiunt quatcnus ab arte appcllationc ha- bcnt,habcrcimpetummutacIonIsInnatum:hoc enim verbum: o^itniid cft impctus paflmun-» illud principium fignificat,qua: natura dlcitur . Idcm coliigiturcxdcfinitioncviolcnti.j.Aethic. cap.primo. Violcntumenimrft cuius principlum ita cxtrinfecum eft,vt ci ncquc qul aglr,neq*, qui patitur, quicquam coutcrat.Nam conilnglt vlolentcr agcvc,Idcflpra:ter naturaage liSjVtcum homincscoguntur aliquklficcicinulti: Simllitcr 6c pati, idcft prxter inchnationcm mobilis raoucri.Quod autem dicitur nullam a(^ione ^eri Q^V AE S T. P E R I P A T E T. /ierifTncpotcntiapaticnciiqiiiinpanentccft,vcrnmcft.-non ramcnomnis D porcntiapaticndi impctuscrt,ncc omnis principium motus, (cii ca(okim qua: a uaiuraaliculusgratia cll,^ non lccundum accidcns . Matcrlcs cnim ligni in arl->oribus graiia frudus fcrcnditiatacft^icico in-!pcti'i innatii ad hoc liabct.QKoci .Tutcm cacicm apta lit ad arcam conftrucndam accidit.ncc impc tumhabctacihunc ufum.ideoabartc folum htautahahuiufmocif canfa cx trin(cca,non a natura . Econucrfo autcm in natura c^uamuis rcc]uiratur agcns cxtrinlccum , non tamcn illuci cll principium motus, non cnim agcs impctum habcrad ngcndum vrparjcnsad paticndum.Quodcnimadlucft» & bonum ip'um .iptum natura cllappctlnon appctcrc.primo riiy. tcx. Si. In artibusautcmappctitusinartificccftnon in rcbus , tinis cnim cxtra cft non in ipfc.Si igitur in ligno cllcr nauitadiua,pr.rlcntc naui hcrctcx ligno nauisanatura,vtnuncab-rtc. i.rhv.tcx.S(^. princir'"'" ^""■'^^"'"^^"^■«"'t jprumproptcr.ihi^-fi-Ucuiusgratianppctitus nnturalis quidcm iniplis rc- bus ^si in ipla matcriaiArtificialium autcm in iplbartihcc. Quod i\ vidcatur £ in quibuCcia incllc- dcluicrlum ngcdi (ccundutn naturam,vt in manbus im- pctus ucncrcus ad (pccicm prop.igainiam,huiurmodi impctiis pasfio qu.T- dam cft in ipfis.ordinata tamcn ad a^ioncm in altcro, vt fupcrius cxplicatu cft. Ad Iccaautcii) diucrfacx Ariilotclcticita, quibus vitlctur (ignificnri n.i turam cllc principiumagcndi,dicimus h.vcconiingcrc,quIa natuiamulti- plicitcr dicitur.Nam quod fcmcn adiuum fit principiu,vcrii cft, gcncratio cnimquaficftc(ftiuaclU-iusquodgcncratur.i,dcpcn.an.cap.primo.ipfuni autcmfcmcn natura cftdlc^a vtgcncratio.primodcPart.an. cap. primo.Et quod alibi alicram naturara nppcllat form.am , qux agit In altcru diucrfuni iiumcro/iidumcll.quia naturaaliomododicitur dcforma^nu.T c.adcm cft cimi cthcicntc.Qiio auicm modocfhcicns naturalciitpcr pallioncm, fupe- fiuscxplicatumcll.Similitudoautcmnatur.xcum mcdicoqui fcipfum fa- nar,crt pcncs principlum motus inrrinlccum,n6autcm pcncs ratioiic prin- clplj:in a:gro cnim pcr accidcs incft mcdicina,quia acliuimi principium pcr fc incffciicquitincoquod ptitur.Ad vltimum,qucxinatura agat proptcr F fincir,cuni cadcm fubicdolitadio & p.ifllo.^.Phy.tcx.i8.conccdinuis mo- tumnaiuia:a)ftioncmaliquandoappcllari,&:iplum pati agcrc. Solctcnim Arifiotclcsomncm potcntiam tum agcndi tumpaticndi aliquando moti- uam appcllarCjVt.^. Mctaph.tex. 13. nam motiuum 6c Hatorium princlplum dc vtraq-, potcntlaaflignat.Etprimocar.tcx.yi.moucntcm potentiam vocac tum in motu naturali tuminmotupr.Ttcr naturam.Et. i.dcan.tex. ^7.cau fam vndemotus appellatnon folum cfhcicns extrinfccum,fcd &c prlncipiu ipfum intcrnum ac palTiuum, animam cnim caufam cflcctiam vndc motus, nonfoliiin motufccridum locum,fcd ^in augmcntatione,(J(:fcnfu, qucm in pr.tlcndo confiftcre alibi fatetur . cfficicns enim extrinfccum cft.f ipfum /cnfibilc . SI jgitur ca qua: In oppofitum didlafuntjhocmodo iolui po/Tunf; condu- L I B E R T E R T I V S. 4- A concluHcre tiito pofrumus, ca uera cHl* , quc rationes priores concludcl f:.. Ericq; naiurxHchnitiodeprincipiO palliiio taiitum intciligcncia : quod rc~ motius in matcriacll-, propinquius autem in form.i , ut potentincxirtit n^l aclus fccuncios : Vbiq,- aurcm impctus quiiiam cllaiicuius gratia innatus. L.ico quodammodo matcria tantum natiira uidctur , potcntia cnim ad m.i- tcriam pcrtinct: quodammodo autcm forma: omnis cnim impctus aut .v fbrma incipic, ut in iis qu.r pcrLclaiiint : ai:t in tormam cioiinit, ut u\'^e- ncrationc. Obircnucemexplicato principio, rcliquas partcs dclinicionii cxpliccmus;Ell cnim naturaprincipium ^L' caula.-Cum igitur iintquatuor gencra caularum , »5c natura quociammoJo dc omnibus dicatur : cll cnim matcria natura : clt i?c lorma : idco etiam finis (Sc cllicicns naturc qux-ciam funt: in hactamcn cichnitionccx uerbis qu.T lcquuntur, (ignihcatur, cau- fam clTc undc motus : : It cnim caula moucndi : non tamcn ut ctHcicns : nii undcmotus tumad.'uam potcntiam iignihcat, tum palfiuam, utcxplicr.tu g cll ; idco ut cxcludcrct caufam ctiicicntcm , appoliiit rcliqua ucrba ; icili- cct : ci in quo cft, &: qu.r lcquuntur : Qiiam partcm cxcmplo artium apc- ruit paulo mox , cum inquic. Similitcr autcm (S: aliorum qu.x* liunt unum- quodq; : nullum cnim iplorum habct ii\ (c ipfo actionis principium : Cun: jgitur hocinomnibus ht ucrum : rclinquitur naturam non cllc principiu aCbonis.C^iod autcrr. addicur : <S: quiclccndi ; dichun cll , ciuoniam natur?. prius copciit Ptncrab libus &: corruptibilibus, qu.r aliquaclo mouctur,ali- qu.idoqiii'c(cut;poftcriusautccorporibusctcrnis,qu.r miqu.i quiclciit, ut alibi a nobiscltc.^plfr.itiiin j Ea ucrba; primo, pcr (c; ln: non (ccumii.m ac- cidcns , non funt (iipcrHua ; Nam illud j primo •, (ignihcat imnicdiatc, uc moscft Ariftotdis, idcmcnimintclligicpcrprimum &:immcdiatum , pri- mo Portctcx.y. Contingii auccm aliquiti pcr rcquidcm incllc , non tamcii fTimo-, .itnonccontra. hicrt igitur principiuin motus progrclliuiin anim.i i primo , corporiautcm pcr illud ,• idcirco non cft Iu-ec natura corporis,(cd anlmalis; animalcnimlccundum naturam taii motu mouctur , corpus .ui- tcm lcpc pr.Tternaturam. 8.Phy.tex. 17. Vcrbum autcm ■■, pcr (c; (upcriiuu cHct , (i adiiigcrctur cidcm particulc, cui adiungitur •, |"uim6 ; Scd ll .idiun- gatur particul.T; moucndi (is: quic(ccndi,- rcdlcpohtum iucrit. Cum cniin quxmoucntur&quicicunt, contingatpcr(c moucri & quicfccrc,atquc pcraccidcns.5. Phv.tcx.primo, innuit naturam cHiccrcmotum «Sc quictcm pcr(c; Mouctur igituranim.dd-orliim mocu rcifto pcraccidcns,non cniin inquantumanimal, fcd inquancum graue, cui pcr(cincft huiudnodi mo- tus ; Vtrbum autcm : &: r.on pcraccidcns j quanuis cxplicatiuum (it ciusj pcr (c, lamcnampliora includic.hinuitcnim omncm modum cxiltcndi pcr accidcns aufcrcnclum cdc a motu naturali. ucrbigratia lignum pcr fc quidc durumcft; quatcnusaurcm durum, (ubllcntaculum tccti cilc potcftjpcr ic igicur in trabcm trajiiit.Alio lamcn modo ptr .iccidcns cll ; q Jia ncn hu- jus i.'raiia Q V AE S T. P E Pv I P A T E T. fiisc;ratfaanatLiraconditi.im eftligRuni (ciiiuramos iSc friictiis fiibftcnta- r) rcc, non tectum y pcr accidcns igitur incll hxc potcntia in liL^no, iiico (5c p accidens talimotumouctur. Hocmodofuntomnia quxabartc faunt, auc cMii :\c tortuna : potcntio^ cnim naturalcs , quc alicuius gratia inlunt rcbus, aci alios hnes transfciuntur, quam qui (ccundum naturam: (mc illis autcni nec ars quicquam racerepoflet; ncc quicquamcafuaut a tortuna contin- gcrct.Seiiciehis hxcfatis fuperqi . Non ejjc m loco nifigrdnu & lcuia. Quxjlio fccmida. OLLIGIT V R hxcfcntcntiacx. 4.rhv.tex. p. ubiinquit; omnialocumhabcrc fur(um »5ccicor("umi c^ terri natura & mancrcin proprijs locis unumquodqi corpt^rum-, hocautcni facercautfur("umautcicor(um : ubi ucrbum ^^raryTaah') con- iunguntcum loco i ucrtcntcsomncm locum liabcrc furfum 6cticorfum,quoci idcni probatquoci intcndimus. Siuccnim omnia locum j: habcant ('ur(um <Sc cfcor(um, fiuclocusomnis (it (urfumautcicortiim; non cruntin loco nid grauia «S: lcuia, hxc cnim (ohi furfumaut clcorljm mo- ucntur t!s: quic(cunt. Sc\i (5c ah"o modo o(tcnclitur. Nam primum immobi- lia non c(Ic in loco, patct*, quorritur cnim locus proptcr motum fccuncium locum ,- ^.Phy.tex.^a.Ettcx.^-^-.ciutvicnT, non omncquoiic(i,in lococ(l:,(cci mobilccorpus y Icfcirco Mathcmatica: m.igniiuciincs , quanuis pohtioncm habeant, ncgantur tamenin locoe(rc.tcx.^.Prxtcrca mobiiia nonomnia in loco c(T'e, patct; qux cnim circulo fcruntur, ut cqlcdics otbcs, quatcnus quicicm in cocicm (cmpcr mancntimmobilia cxi(tcntia, nonfuni iii loco, locus cnim fcpar.ibilis c(t.tcx.i7.& jo.ciufcicm •, orbis .nutcm unus ab altcro cui aciiacct , nunquam (cparatur ■, (c<i co mocio immobilcs pcrmancnt.Qua tcnusautcmcdn-iotusfccuntium partcs ^ ncqi hoc mocio in loco (unt,feci in toto-, Aliucicnimcftin totocdc, (5c in loco.4.Phy.tcx.n.&: 14. Cumlgitur ir.obiliaaliamoturcdo alia circulari moucantur. prim0c9li.tex. 5. Sicirculo lataqu.i: ncqucgrauiafunt , ncq; lcuia in loco nonfunt; folagrauia&: lc- F uiain lococrunt. Icicircobcne ciicitur. 4.Phy.tex. 15?. Impodibilc cfl cuius non eft motus neqj furfum neq-, cicordim, locum cdc.Scci arciua rcs uiclca- turexidimarec^lum in loconcn c^fc, cum moucatur fecundumlocum.Ma ximceniracqlum putamusin locoe^fe, quiafcmpcreftinmotu. 4.Phy.tex. 51. Pra;tcreacum lociciitfcrentio: dnt fcx , furfum &c deorfum , dextrum & dnidrum , anre dc retro ; non folum po(itione refpevflu nofhri, fed &: natu-. ra. 4.Phy.tex. 5. &: i,ce.tex.8.mirum uideatur folum(urfum &:deorfumloca edccorporum.Circa motum igitur c<^\i concedit Ariflotelcs , aliquo modo ip('um in loco eire •, qucmadmodum enim mouetur fccundum partes,dc lo- cum ineirepartibus:alteraenimpartium alteriadhosrens eft.^.Phy.tex.^^. Qn^od maxime angit interpretes;Si enim per partes intelligamus.-vnius or- bis LIBERTERTIVS. 4? A bis partcs continuas, in loco erunt in potentia non in actu.rcx.^^.eiuiok nu Atquomoflocritmotus perfepartium ? Omncpnim quod ptr icmouenir ciiuilum efIeacluacontinentencceireeft.tex. 54. partcsautemconrinuicum toto mouentur non in toto. Si uero per parres intcllij;amus Imgulos oibc:; feinuiccm ampicctcntes, primo quidcm ollcnlum cft altcrum orbi-m non eflclocumalterius, quia non cft fcparabilis :Iocus autem omnis in motu feparatur prxterca rclinquitur dubitatio circa extremam fpKeram , qiur ab altcro corporcnon continetur.Si cnim 6c ipla mouctur , lccumlum qiicm Jocum mouebitur? Nam fi fccundum intcrnam fph(^ram, non crit iocus contincntislupcrficics, fedcontcnti.Continctcnim fcmpcrcxtcrior Iphc- ra intcriorcm , adco vt c^lum omnia contincat.^.Phy.tcx.^^.C^ui vero locu (jjacium clfe aircriit, has quidcm omncs difficultates uitant, fpacium cnim fubcdcomnibuscorporibuscqualcvolunt, quilocusfit vniufcuiufqv Scii in maiorainciduntabfurda, qun: ponunturab Arillotclc.^.Phy.rcx.^T.t:; uc 5 cnim pcrrcinlocoomncspartcsc6tinui:idco6c pcr (c moucbuntur : Im- gul^cnim corporis partcs occupabunt fpacij proprias partcs. Aut i^itur continuum noncricin infinitum diuihhilc, aut inhnita crunt actu lc ca; potcntia cnim in loco cflcdiccrc non pollunt.lV.Ttcrca locus in loco crit , &c moucbirur fpacium cx fpacio, cum vas In quoaquacontinctur, transtcrtur. Amplius «5c ca inconucnicntia lcquuntur, qu.c dc vacuo alllgnanturab Arillotclc.4.Phy.tcx.7<j.Molcsenimcorporis aliamquantitatcm (pacij ha- bcbit libi ^qualcm: quah dimcnho corporca cgcat altcra trinadimcnfio- nc (cparata: iS: multx dimcnhoncs in codcm (int : tSc alia multa impollibilia qux vacuumfcquuniur. Dicendumcftigiturcircamotumca;li , ciulq-, lo- cum : aliud cllcpartcs pcr fcmoucri ; iSc totum moucrimotu partium. l^ar- tcs cnim non contingit pcr (c moucri , nifi adlu fciund:x fucrint inllar to- tiuscuiufdam fcparati. Totum autcm duplicitcrcontingit moueri,fciIicct ucl motu totius, ucl motu partium.Eilautcm motus totius , cum ccntrum Q mobilis non in codcm pcrmanct, ncccilc cnirn cll totum locum mutarc,iit alteram acquiratcontincntis corporis fupcrficicmj quemadmodum accidit in motu rciflo.Motusautcm partium cft, quandoccnrrum mobilis h\ coilc fcmpcr fucrir, partcsautcm cius in aliis atq^ aliis loci partibus. Contingit auicm hoc fblum in motu circulari. Cum cnim circa idcm ccntrum agatur , totum non mutatlocum fcd partcs fcmpcr iuxtaalias atq,- alias loci partcs niutantur. Si igitur partcs (ciunCtqa fc inuiccm id pra:fiarcnt , totum pcr accidens tali motu moucrctur, pcr fc enim inc^fct motus partibus,vt In tripudiisaliquandoaccidit: totuscnimchorus mouctur,quia hnguIiCho- rcam duccntcs moucntur.Hocautcm modo in c^lo motum hcri impoilihi- lecft.Nam i.c^.tcx.^^.oftcndituraflranonmoueri, fcdorbcs, quibus ip- fa (untinfixa.Totumcrgo pcr fcmoucturnon tamc motu totius (cd moru partium ; partcsautcm pcr accitlcns.Dcloco auicm flmihtcr c(l llatucndu : ucu.'a» (^V AE S T. P E R I P A T E T. ^iitennncelam mouetnr motupartuim , fic locus partium iion totius illi D ^illignandus eft. Quo autem modo accipiendus Cn locus partium, hinccon- iideretur.Cumomnequoclperremouetut,aliud atque aliud tangatrne- ceireeflomnem motum iuxtaaliquod quiefcensfieri, vtoftenditur.^.Phy, tex.4o.& in libello de communi animalium motu. Nihii autem refert , fiuc omnino quiefcat illudiuxta quod fit motus,fiuealio motii moueatur:fi cnim non moueatur eo motu,quo mobileiuxtaillud mouetur^.fiet mutatio iplius tactus , qui motus eft fecundum locum , vt fi nauis in flumine mo- ueaturnon fecundumaquarum fluxum. Nam fi fecundum earum fluxuea-' dem velocitateferatur, non dicicur in fluminemoueii, fed cum flumine, non enim tadus mutatur. Mutatio autem tadtus fecundum totum fit in moturedio, autubicentrum mutatur: fecundum partes aurem in moto: circulari:femper enim iuxta aliquam eandem fuperficiem totam eft id quod talimotumouetur , atpartesiuxtaaliasatq; alias funtfempcr. Hoc igitur in interioribus orbibus facile eft aflignare. videntur enim Planete iux.taZo- £ dfacum ciicunuolui , fecundum quem circulum locainferiorum aftrorum aflignanturab Aftrologis.Sph^raergo fuperiorlocus erit infeiioris noto- tius nifi fecundum accidens , fedpartium , feiungitur enim non a toto fcd 1 partibus. Non fequitur autem feiungi a toto , fi ab omnibus partibus fe- iungitur. Totum enim fecundum rationemaliudeft apartibus omnibus fecundum materiam • vt flumen, & fluminis aqu^ : licet enim omnes aqu^ fluant: totus tamen fluuius immobiliseft. 4. Phy. tex.41. De toto autem c^lo quatenus mouctur ab ortu in occafum ; feu dc ultima fph^ra non pofl fnmus eo modo locumailignare, non enim extra aliud corpus eft,iuxta <:[uod feratur. Si igitur intra fimiliteraliud corpus non efretquiefcens,nul-- Jopa6tomoueripoflet,nonenim elTetaliquid iuxta quod fieret difFeren- tiataduspartium. Oportuitigitur rerram quiefcere , vtc^lumcirca ipfam circunuolui poflet.z.c^.tex.io. Quodfi vniuerfumcotinuumquid efletcu terra,nullus fuifTct motus nequein totonequein partibus. Quodenim mouetur, aliquid tangere oportet , vt fiat per motum differentia tadtus» F Qux autem differentia fuerit , cum iis quae fuper extima latione funt ? fub- ilmux enim immateriales atque indiuifibiles cum corpore diuifibili vndf- que fimiliter fe habet. At vero hoc modo dicenti uidebitur centrum & ter- raipfaeflec<jlilocus: non ergolocuseft continentis corporis fuperficies: 'vtdefinitur. 4.Phy.tex. 41. Non poflTimusfoluere, vt fbluitur dubitatiodc loco terrcc : Cum enim motus terrse & omnium grauium fit ad medium,n5 autemad fuperficiem ambientis corpc>ns,h^cenim diftata medio,&:ad exrremum vergit,quieft locusfurfum :locus igitur grauium erit ipfum medium non extremum.Quodconfirmat Ariftoteles. 4.Phy.tex. ^z.vbiin- quit : Medium celi , & vltimum ad nos circularis lationis eife hoc quidem lurfum illud vero deorfum maxirae proprie : quoniam hoc quidem femper manec L I B E R T E R T I V S. 455 A manec circuli autem vlrimum {imiliterfe tiabeils man§t. Namroluftures. z.ce.tex.io/.quaseiiimmomentumhabentad rtiediuill non quoufq-, tan- gant centri extreraum fef untur , fcd donec eorii medio acceperint vniuerfi mediiim. Hoc igitur raodo ipfam medium dicitur efle locus grauiiim , noii quia indiainbile quid & pundtus locus fit , corpus enim in indiuifibili eiih nequit ; Ctd quia fuperhcies ambientis corpons , cuius medium fit vniuerll medium: nam hmulac exhoc medio recellerit, eius medium,in akeram: quoque fuperficiem tranfiuit. Sokitionemhanc non poirnmus allignare eirca celum : non enim ahqua eft fuperficies ambientis corporis, cam nuiiii extrafitcorpus. Dicendumeftigitur Definitum ^[{q locum ab Arifiotele, quatenus competitgrauibus Scleuibus, & tandemijs qu^e motu totiusfc- runtur : C^ieftibusautem& perpetuis corporibuseadem ratio non com- petit nifi fecundum analogia , vt de natura alias diximns , 6c de c^teris qa.-E; eadem uidentur eilein f ternis & corruptibilibus. Eft autem analogia loci B huiufmodi.Quemadmodum enim qu.-c motu redto mouentur, extrinfccus tangi oportetab aliquo continente , fic qu^e apta nata funt circulo moucri, fecundum eas partes langi oportet , fecundum quas ht motus. vnde factum eft, vtgrauium Scleuiummotus terminoshabeant, aquo &C ad quem: hi circulari autem nuUus fit huiufmodi , nam circuli termmus nullus eft nifi extra ipfam circunferentiam , quod centrum appellatur , circa quod , no ad quod neque a quo fit motus.S.Phy.tex.y^j.Ex hoc igitur colligimus in mo - tu cqli non efiTe alium locum qu^rendum , quam ipfum medium circa quod mouetur : In motu autem redlo locus eft non folum iuxta quem fit motus , fed &c a quo Sc ad quem ; in ipfa enim linea recStaeft medium interualluni & principium &finis.Vtrum veroeodem modo ftatuendusfit locus circa inferiorum orbium motum , dubitatur.Cum enim idem fit locus totius & partis, vt totius terra:; &;gleb(^ , & tandem eorum qusfunteiufdemfpeciei _ primoce.tex.78.fi totiuscirculationis locuseft ip(um medium :videbitur partiumc^liomniumeundem locum effe oportere. Luna igitur 8>c Sol, & Saturnus & c^teriPlanet.-^circaterrammouebuntur ut to<B||^Ium. Sed his aduerfatur primo quod Aftrologi demonftrant multos c^IiwDesdiuer- fiscentriscircunuolui. Pr^Etereafi locus tactus quidam eft, tangere enim oportet qua^cunque in loco funt : nam loci mutatio eft tacftusmutatio non l<)lum in grauibus Sc leuibus , fed etiam in cqli partibus.4. Phy. tex.^y. im- pollibile eft eundem efie totiusc(^Ii locum, & partium;idem enima plu- ribus fecundum eandem fuperficiem tangi nequit. Amplius in omni mota •mutatio fit tactus fiue fecundum totum fiue fecundum partes; vt magnitu- dinis quos mouetur aut tota fuperficies iuniSta akcram fuperficiem tranfeat., quemndmodum in motu reCto contingit , aut pars fuperficiei iuxta alias io ci partes muretur , quod in circulari motu fit : Necefie igitur eft, fi diuer/i fiuit f^-ha^r^rum motus, dc diuerfos eflle fingularum tacius : Ci enim vnicus G is exiftar? Q_V AEST. PERIPATET. is exlftat, iinicumcritcorpusquocl mouctur,& vnicus motus.SI igltur i'n D caflo plures funt motus , plura cjuoqi crunt corpora,»5c plur.i loca. Nec ob- ftatquodcircularis latio circamcdium fit : nihil cnim rcfcri, liucinnitaiur mcdlohuccxtrcmo: quomodocunq-, cnim dicctur tcrricirca mcdlum.Par- tcsiglturc^lllnnitl pollunt fiblinuicem : Totumautem c^-lum nlhll habet cul inmtatur nlli mcdium : hic uero cllmundus quicirca tcrram cft:nani iuxtaigncm tcrtur , qucm contan^It, hlcautcm luxtaacrcm contiguum, qui tanctem iuxta terra? & aqux globum motu c^ll circunciucltur. C^-li au- fcm partcs quxcunqucproprlum .adcptx fimtmotum, vt planctarum or- bcs non potucrunt iuxta cuniiem locum nioucrl ; non cnlm hunc tangunt omnes,lcd tantum ultlma, idq^ non ut pars fcparata^fcd vt totius extre- mlfasintcrna. Idclrcoclrcahunclocum non motu proprlofcd motu totlus tcruntur partcs : Conlcntancum cnim dl rationi , vt qucmadmodum par- tcs In toto (iintj (ic carundcm motus proprius iuxta ambicntcs Ipharas pcrngatur : qua: cnlm tonilnctur parscftcontlncntls non ccontra.ldclrco £ uidcmus intcriorcs Iph.vras motum fupcrlorum particlparc : (upcriorcs au- tcm motu infcrlorum nuUas moucri. Ignls autcm (plixra folum iuxta infc- riorcm aercmouetur non Iuxtac<^licxtrcmum : qulanon habctmotii pro- priumln cclo, (cd (olumcum cclo mouctur. Simih'tcracr luxta icrram im- inobilcm no iuxtaigncm tcrtur. Luna autcm quatenus cqli cxtrcmum iux- ta Igncm tcrtur motu (cillcct totlus c(^\i , proprlo autc iuxta ambicntc (ph^- ram : codcm modo 5c In ca:tcris cft ftatucndii , (cd apcrtius patcbit intcrlus. Qiiod autcm idcmdebcatcfle locus totius &: partls, tatcmur uciuni cflb in ih quxconiHiua tunt,(unilarlacnlni <S>: ciutdcm naturx cum toto,vt tcr- rx p.artcs cum tota tcrra, t5c partcs Ignls cii toto Ignc. At cclum partim qul- dcm limilare eft , partim ucrb diflimilarc. Slmilarcquidcm quatcnus totil p cx coflcmcorporc conftat, quod ncquc grauc ncquclcuc c(\,&: clrculari mocu mobik-.z.ccl.tcx.^i.Dilhmilarc autcm quatcnuscontiguum quld no eontinuum ,cx plurlbus numcro corporibus conflans fccundum ccrtuni iiium, 6cj|*gpKudIncm, 8c figuram, In quibusconfiftlrnatura dKrmilla- rlum, ut i^PTunalibus apcrtum c(l,primo dc Hifl.an.cap.primo.lplum au- tem cclum efle ueluti anlmal teftatur Ariftotclcs.i. c9.tex. ij. Quatcnus igi- turnmilarccfl:, totum cum omnlbusful partibusvno moru mouctur, & iuxta unum mcdium : Quarcnu> uero diflimilarc, plurcs funt partium mo tus in toto utplures (untorbes totlus. Quoniam uero pluracorporain eo- dcm cflcnequcunt, Iticlrcofingulisorblbusproprlalocafunt aflignata, in quibas m.TUcantar (ccundumproprlam flngulorum naturam : Intcr quos funcEpicyclI Sc Excentrici ab Aft:rologIs appelUtl. Scd ut ad prlma qu^ftlo- nis featentiam rcuertamur , exdlctis p.itctcclumautinloco non eire, aut aiiornodolocumeiusconhderari Cumenim totumlocum non mutct, til vniufrlum c^lum , rum orbes (inguli : non elleorum locus allqua fupcrfi- cics LIBERTERTIVS. ^o A ciesamblentiscorporis: vtaccIpitLirlocusin grauibiis &leuibus:red folii locum habent fuperhciem iuxtacjuam fiat mutatio partium, quarliue iii parteinterna fueritjfiue externa, partes quodummodo continet omnes, totam autem iph^ram non continet: non enim ad hancfuperficiem neque cxhacht motus ,(cd iuxtahanc: Ideo mutatio cft fecundum partcj folum, non fecundum totum:partes enimmobih's rcmperiuxtaah*asloci partes funt. Accepto igitur loco vtdchnitur.ab Ariltotele. 4.Phy.tex. 41. duotantu funt : mcdium lcilicct & cxtremum , ieu lurlum & deorfum , quq loca funt grauium & lcuium : H.tc igitur fola in loco funf. Cum autem alic-e lint loci ditfcrcncix, fcilicetdcxrrum & finiftrum,ante ik rctro: proptcr quidlo- canaturaliumcorporiidctcrminata (untlolum iccunduui fiirfum (i>c deor- (um ? An hqquoqucdirfcretixadmittunturincclo? Motus enimadextris cftad /inillra per antcriorcs partcs : idco in cclo quoddam cft dcxtrum, quoddam hniftrum, quoddam anteiSc rctro:&: (urium 6c deorfum alio 3 modo quam in grauibus & leuibus : omnia autem fecundum fimilitudine cumanimalibus. z.c^.tcx.-'. Atift.i locaclfc (ccundum partes, non auteni (ccuntium totum, vtdchnitur loci;s ab Ariftotelc,oftcn(um cft iupcrius: Non cdeigitur in loco nifi grauia &: leuia , apcrtum eft. Omnes Jlellis Epkyclls fcrfi. Quxjlio tcrtU. Xiftimaucruntprofecto fumml philofijphifententix Arifto- rclisncc noa cius principiis rrpugnarc,aliquas ccli fphcras ahisccntris circunuoluiprxtcr illudquod cll totius mcdium. Nam primum uidcntur ucrba Ariftotclis \i\ innuere. 1.c9.tex. 46.ubi inquit : cclcriorcm cflc maioris circuli uclocitatcm ra- tlonabilccft, circa idcm ccntrum inhxis. Vidcturcnim (upponcrc omniii aftrorum orbcs clrca idem centrum moueri.Praiterea [\ cqleftia corpora om- niacxeodcm corporc conftant, quod aptum natum cft circulo moucri.i. cc.tex.41.cqli partibus cadcm dcmonftracio uidctur aptari poftc , quam Ariftotcles terrar particulls accommodat. primo cq. tex.S^.ubi oftcndit : (1 ccdcm fpecic funt tcrra: intcr (c , oportcrc ad cundcm numcro locum fcrri, utadhocmcdlum non ad alccrum, quiain tcrrx particulis qux hiclunt,id continccrccvpcrimcntopatcc: cumenim vndccunqueperlineamperpcn- diculnrcm fcrancur , ad idem mcdium fcrri cft neccirc. Et cq^li igiiur partes cum fpccic non ditfcrant, circa idcm medium fcrrl neccllarium fucrit.Pro- ptcr hxcquidam fubtilinima pcrlcrutationcnec non ingcniodifima cnixi funt,ea nuxcircaaftrorum motusapparcnt, ad Homoccntrica rcduccrc, quod Altroloj^i fincExccntricis &:Epicyclis faccrcnequiucrunt.Scdquan- tumdcmonftratioilla preftcc, fupcriusexplicatumcft anobis: C^iatcnus. cnim cclum fimilarccft , tocum cumomnibus partibus unicalationc circa vnum mcdium circunuoluitur : Quatcnusautcm dillimilarc cft,fingulis G ij corpoiibus. /■ Q V AE 5 T. ? £ R I r A T 1E- T. Gorporlbns finguH motus 5c finguiA loca alVignata funt. Qiiare non cft: am- D plius (Imilirudocum tcrrjr aut.iliorum clcmentorum partibus : Non enim in hisnliqua efl particularum determinata hgura, nequcm.ignitudo,neq; fitus, nequemunerus,idcirco nequcmotusac.T:terisdiucr(us. in ccli.uitem partibusomnia h^Tjcdcterminataiunt.Iure igituroptimoomncs terr.r par- ces ad itlem numcro mcdium feruntur, limilares enim (unt. Ccli autem or- besquatenusdihundi ncccontinui intcr(e,Icd tangcntes, diucr(os mo- tus &diuer(aloca non quidem gcnerc (ed (pccicfortiti iunt. Vcrba auteni Arillotelis, qux vidcntur innuereomncsorbcseidem centro inhxos cllc, intclligendaluntdeiis , qui in corpore continuo dc(cribuntur : qucmad- iTJodum luntij quibus fcruntur i\clhr fixjL- : cum enim qua"dam mniorcs quxdam minores circulosde(cTibjnt,quatcnus propinquiores autdiilan- ■tiorcsiucrintaPoIis: meritouclociorcs iunt qu.vmaioribuscirculis tcrun- tur: quoniam ab iis qu.T cx centro protrahuntur lineis , maius lit maiorls ■circuli icgmcntum : Nihilautcm rcicrt liucpoii, (uicaxis, liucccntrum po B naturcirculorum mcciium : namcirca cundcm axcm tanquam circa idcm centrum , alterius hemiiphqrij circidi omnes mat;nitudine (Sc paruitatedit- fcrunt.Quodautemin hancicntcntiaca dixcrit, minikd.mt ucrba , in lc- riu-; politatcxtu.^T.vbiinquit: Qiiarc mcrifoin cquali tcmporcniaior cir- cunfcreturcirculus, ncquecontingctdiucjlicclum, tum proptcr h^c, tum quia oitcnium c(K totum ipfum continuum cllc. Continui igitur partcs circa idcm mcdium (crri pcr hccoftcnditur : Qii^autcm continua: no iunt, atquediuer(os habcntmotus cc tcmporc inequ.ili abioluuntur :circaidcm iTicdium tnoucri nullacrt ncccllitas. Qi^iin impollibilcin quihufda id cllc, cx iis quardcEpicyclisailcrcntur , patcbit. Stcll.is igitur qualdam aliquan- do ad mcdium vniucrii propiusaccederc,aliquando abiccdcrc, o(lcndunt Solis dcicclius: cum cnim per intcrpoiicioncm ciuidcm corporis («ilicct Lu- jicT tiant, (i endcm intcr illa (cmpcr dillantiacilct, non aliquando maiorcm p nliquando minorem Solis partcm Lun.u corpusobubrarct.Non enim hanc dii^crentiaci"Hccrepo(1itintcrmcdiicorporiscra(1itics atq; tcnuitas. C^uod £nim corpus perfpicuum inter Solcm «Sc Lunam intcriacct,cilicerc quidcm poilit, vtSol maius vcl minus nppareat, Lunxautcm magnitudincm va- riarenequaquam valcat , non enim ipfim pcr illud mcdium uidemus, At/i idratione eius medij , quodinira Lunam cil:, hoc non minus ampliorcm Lunam oftffndcrcpolfit, quam Solcm &: Aftra. Solis igitur Eclyplcs in ea- dcm proportio4ieiemperfuerint , vt (cilicetSolis diamcter ad Lunioccii- pantisdiamctrum eandem vbique proportionem feruet, fed hoc minime apparet.Similircr <Sc Stella^ iixe maiorcs aut minores uidcri dcbuiiTcntjCil ca iqurillis iubie^fta iunt allra uariant:per idem.n.mediu tunc vidctur:at neq; idcotingerevidemus.Planetas enim omne-imodo mniores modominore? videmus : Stelias autem fixas nequaquam eodem modo. Si igitur id ratione medij L I B E R T E R T I V S. ^i A medij noncontingat,nece(reeft aut augmentationem Himinutionemque patic^leftia corpora,aut motumquendam haberequo acccclac&: reccdac a medio.Qiiod fialrerum impoilihile eft, alterum neceflarium fuerittaccef- fus autem huiufmodi atque reccirus heri nequit, nili ah*qui dentur circuli quorum centraaccntro vniuerfidiftent: ah*us enim motus pnrtercirculare corporibusccleftibus nequaquam inenepollit neque fecundum naturaui neq; pr^ter naturam. Omnibus autem allris Epicycloi quofdam datos eHe, hincfict manifeftum : Nam (ex planecas (cihVetSaturnum , loucm , Mavte, Vcncrem, Mercurium , (Sc Lunam circulis quibuldam moueii, quoruni ccntra in propiiis orbibus ferantur inhxa, quo(que ob id Epicyclos vocant, dcmof^rant Aitrologi. Similemautemlcdlongeminorem Soli datum clle, fignihcantea, qua: circaeius vmbrasapparent: quantoenim magis protra- 6ix fuerunt , co magis tremulum quendam motum oftendunt. Vidcrc \d li cetapcrtiihme, vbi pcr tcctifpiraculumin magnacdcSoIis lumcn vfqueiii B folium aut parietem defcenderit : hc enim luminis obamhulacio apparet iii partemoppohtam (cilicet inorcum, cum Solin occafum (erarur. i)iigitur vnitormis cilxz Solis motus , luminis quoqueobambulatio vnilormis appa rerct : cum autcm modo incitatior fit , modo tardior , ac modo ftare uidea- tur, modo re^rcdi, ncce(rce(laltcrum illi morum inellejqui huius in;rqua htatishtcaufa. Cumautem brcuilhmo tcmporis fpacioea omnia fiant, & minimus hrabcqualitatcdilcelhis, ncccde cll«5c minimimi elfe circulum, &: cclcrrimcagitacum , qui cius incqualitatis aurhor cxiftar : quanro enim maior cftEpicvclus , co maiorem in moru inxqualiraremfKir, &: quanco tardius moucrur , eo rariorcs apparent inxqualiraris djrtcrcnric,vrin fupe- riorum planctarum cpicycliscft manifcftum. Ob id minime mirum viderf ^ dcbeac, h ab Aftroloqis no /icconhderacus Solis cpicyclus: nam fn cclo ob paruicaccm non facic (cnfibilem dittcrenciam. Conliderauic came Eudoxus Solis modicam obliquarioncm .1 medio Zodiaci : 11. Mcc.^^.C^amuis auce incucncibus in Solem manifcftilfime appareac velox efus aftri circuuolucio , pucaca cft camcn non propccr iphus morum coiiringerc, (cd ob vilus imbe- cillirarcm , vcrelcrc Ariftoccles.i.ce.ccx.^S'. InquiccnimSoIcmcumoricur &occidic, vidcri ucrcigine circunuolui propccr nortri vifus diftanciam: proculenim cxiftens nurar propccr imbccillicatc, qua:fortein cau(acft,vt icintillarevidcantur ftcll.x fixx, planetx autcm non:quia ij propefunt. Af- fcrtautcm hxc Ariftoteles ex vulgacaopinione, vcoftenderccaftranon per fe moucri , (cd ad mocum orbis , cui func infixa. Q^jod aucem non ob illam caufam vidcatur circunuolui Sol, pacec : non cnim folum dum oricur Sc oc- cidit , eo modo moueri videtur , (ed etiam in medio ccli, Sc tandcm vbicii- qucfucrit, (lucin ipfum ftacim quis incucaiur , fiuein (peculum (ub aqua modcratiorem luminis vim confpiciac. Prxrcrca fi planerx ob propinqui- ratcm non lcintillanr, neque Sol dcbuiftcc, propinquior enfm eftSaturno, G ii] loue, Q^V AE S T. P E R I P A T E T. loue , Sc Marte. AcihcEC inftrumentorum motus ab Imbecillitate ortus tre- £) mor quidam eft^non vertigo : Sol autem vertiglne moucri vidctur.Tandem limotus huiufmodi non eHetinSole^redin vifu: non tremcrent ciusvm- brae vt oftcnfum eft ; Si igitur motus huiuh-nodi in Sole eft , neceire eft epi- cyclofciri : Nnm fi hIcmotusah*cuirpha:re voluenti tribucrctur cuius altcr polusin loiecfTet, cxcedcretvclocitatc omnem motum, tcrccnim momen to totum abfoluit circulum :atimpollibileell:ah'qucelIcmotu diurno ve- Jociorcm.Stcllas vcro non errantcs fingulas lmguh's epicych"s circunuolui paruis accclerimotucitaiis, vtSol , non lolum rcintillatiooftendit, lcd (S: rationis hmilitudo.Sicnitn qua:damaftracpicych*s verti oftcnlum cft,crgo omnia limilitcr moucrl cofcntancu eft rationi.Pra:tcrca in quibulda manilc ftilHmus cft motus:Na Plciadii ftclla:, quas Virgih'as uocat, litc propcTauri cornua, maxima agitatione vcrfari vidcntur,adco vthinc Athlantibhliasin continuis tripudiis verlantcs fabulata htantiquitas. Si igitur proptcr uilus tremorcm trcmcre vidcrcntur aftra', non hmlh"ccr vnicuiquc lcintillarcdc- g buillcnt,n5 hrmioribusoculls hrmiorcs npparcrct.Atquantoacutlusccrni iTius,co mngls lcIncIlhucdcprcrhcdimus.Pixtcrca lcintillatlonls frcqucntla nomalor Inquibuldaaftrls vldcrctur Inquibufda minor in ils pra:lcrtlm qua:a:qunh" magnlcudlneconfplciuntur, oculus enim hmllitcr difpolicus eflct.At vidcmus muhls modi^aftra lclntillarc. Quxdam cnim dcficcrc in totum vldentur , adco vt modo ctfugiant confpc£lum , modo rcucrtantur , idque ordinatis intcruaUls: Quardam nunquam dchciunt, fcd vchiti de loco modicc commoucri vldentur , ac fimih^tcr rcucrti , nlia rnrius alla fre- quentius. SI igiturharum diffcrcntinrum ratlo oculorum imbcciHltati rc- fcrri neqult , ncccflc cft motum in ipfis ftcllis clle. Quod G id fucrit, Epicy- clum llngulis ftcllis non crrantibus datumcllcoportct : non cnim Iphiras p volucntcs iis qux in codcm corporc Inhxafunt, accommodarc pollumus, vtfortciis quxvnicam ftcllnm habcnt, aptarcHcerct. lurc igitur optimo Plancta: non lcintlllant , excepto Solc: hi cnimmngnls cpicyclis & tarde motis fcruntur , adeo ut non hat fublta corum mutatio.Sol autcm & Stclla; no errnntes ob Epicych paruitatcm ciufdcmquc vclocitatem,cclcrcm & par uammutationem patiuntur, idco trcmcrcvIdcntur.Qj.n*busnutcm vidctur lumcn dchccreac reuerti, eplcycli pofitlo diftcrcntlam hancfacit,cum enim cius parsaltcradiftet magisanobis , alterafit propinquior: fit aliquando utproptcr nimiamdiftantiam non polHtftclla vllum moucre, fediterum vldearur ^cuminoppofita epicycll partefuerit, qulapropinquior euadit: vnnqu^queenim magnitudo terminatnm habetdiftantiam maximam,vltra quammouvrc vlfum neqult: vtin libello<iefenfuoftcnditur.Motusautem vertiginis in Solc tantuapparet , non in reliquisaftris proptcr ciusmagni- tudlnem : partium enim dllFerenticT in motu nou adco In re parua notarl poIsut,vr In magnaimagnitudines enim alicuius minimas partes vidcri adu non LIBERTERTIVS. yz A non pofTunt ; maioris pofTunt. Praeterearefert fi ftella mulrum Epicvcli re- plcat, an parum : Si enim multum , motus vertiginis apparebir, vr in Sole, ii parum , huc illuc moueri viclebitur,vt accidit Itellis Pleiadum.Sed iis que didafunt, foIumipfaLuna difficultatem facit. Quamuis cnim Aftrologi Lun^epicyclum ttibuant, non tamen videturinelle. Cum enimex verti- gine epicycli conuerri aftrii oporteat, Luns conuerfio maxime debuillet apparere , tum ob aftri magnitudincm, tum ob maculam, quar in ea {emper apparet. At nequaquam id heri videmus. Eadem enim Lun.r ficics , & ma- cula? pofitio femper eodem modo fe nobis ofterr. Siue igirur macula (It aftri affcdtio, fiueEpicycli Iiueorbis : oporteretautconucrri, aur derelinquiex moruEpicycIi.Quoargumenro Aritlorelesprobar nullaaitra vcrriginemo ucri : i.cq.tcx.^^.debuilletenim 8c Luna: facies conuerti. An non apparcc cius conuerfio , quia macula non eft: aflri aftedlio , neque Epicycli , neque orbis f' Num igitur forte fecundum antiquam opinionem , tuerinr rcrai: ca g humore fordes , vi eius fyderis rapta;? Non enim hoc repugnauerir fenren- tia: Ariftotelis: Namdecirculoladieoconceditftellarum vi rrahiin fubie^ta aeris regionem ex rerra mulrum cxhaIarionis,qu;i: fparfim incenia laclis fpe ciem pr.Tbear.EtCometasquofdam ftellis tum errantibus tum non erran- tibus applicari, moueriquc fmiul, ncquc fubdcficcre vr carrcri faciunt. Si igitur ooferuatum crt lU-Uas aliquas comam afiumcre <is: fccum duccre, cur non &:LunaobpecuIiarem vim continuehuiufmodi quid arrrahar, quod inacrc pendcns ipfam maculofalpeciedcrurpcr ? Scdquoniam uidcofcn- rcntiamdcCircuIoIacleominusprobari, quiaiis aducrfcrur, qux Aflro- logidcmutationcafpcdiuumdcmonftrant: non vbique fcilicet iuxtacafde flcllasapparcrc, quqlongo inrcruallodiflant :idcirco aliam cogimurtuni C ladis , tum macuU' Luna; rarioncm excogirarc, An rcfradio fucrir noftri vi fus ad terram ? vt Luna fit fpeculum quoddam , in quo tota terra* facics cii latitudinemariuapparear? vralrerilmacularcrusoccafum fpecras,rcrra:illa parrcm rcprxfenrcr,quam noftris rcmporibusHifpani vallum oc^ani pcla- gus tranfmeantes,inuenerunt. Altcrum vero triangulam Africa: tbrmani oftcndat : Reliqua autem macul? agglomerario Afiam cum Europa 8c mari mcdircrrancoexprimar, nonfaris diftingucnre vifu ob mulras cius maris anguflias : Nam ob id &: terras multas uifum cffugcre putandum cflmodi- cas cxiftcntcs in vaftitatc marium : Clarioraurcm Lun;u pars mcritoaquani rcprqfcnrar ; nam ob fupcihcici ^qualirarcm plus luminis rcddir. Scd huic fcnrentia: videtur obftare, quod oriente &occidcnteLunaaIia atque alia tcrrx pars non cadcm conlpici debcrct ; &: motione fpcculi obambulare imago vidcrcrur , ncurrum ramcn apparcr.Pr^rcrcailla rcrra: pars quam fbi non afpicit,nequcilluflrar, vidcri in Luna prjEferrim illuflrara nequiret, aur falrc nigra apparcredcbulllcr : no6tu cnim nigra omnia vidcnrur. Qui- bus difhculraribus farishcri hoc modopolht.Idem cnim terra: accidcrepu- G iiij tanduni Q^V AEST. PERIPATET. tanctum ert;, qnod lis contingir, quc intra aquam iacentia videmus ex aerc; J) nam propter refraiflionem cxmedij diuerfitate contingentem, eanobis fe oftendunt , qux abfente aqua no perrpicerentur : Quod autem in hisaqua facir, id aeris corpulentia vndiq-, terrx circunfufi pra-ftat: cralHor enim eft, quamc^li perfpicuitas : vndique ij^iturin Lunare fpeculum e^dem terrae parres , fiueorienteLuna , fiueoccidente,/iuein rnedioca-Ii cxiftcnte, rc- prelenranrur, <!n: maiorterro: pars,quam fit eius Hemilpherium : Namfi pilamin aqua profundaac late laccntem infpiciamus, eandem eius ficiem nut modiCw ditferentem ex omnibus lateribus ccrnimus :quam enim ficie recipitaqux fuperhcies , e.indem oculis noftris rcddic vndccunque infpe- iStantibus : licm ueroetiicict 8c in fpcculum circunquaq; politum , eoque maiorcmiui parrcm rcprelcntabitquo (peculum amplius tiierit, acdiftan- tius pofirum. Non obamtular aurem imago in Luna, dum ex ortu in occa- fumfertur ,ob Speculi conuexam fupcrhcicm: Scmper enim fpcculime- dium m dlo hnv^inis rcfpondct : cft autcm imaginis mcdium locus in qiio p cft is qui vider , rcrminus aurem cft circulus qui orizon appcllarur,qui tumproprerfui magniru linein, rum proprcr vidcntis pofirionem, rotum fpeculi orbem impler , vr non finat ca qua: cxtra funr corpora vr rtcllas videri. Qiianro enim oculus illi corpcri propinquior fucrir , cuiusimago in fpeculo viderur , eo magis ab imagine replcrur fpcculum : Non igi- tur mirum Ci oculus in rcrraexiftcns, aliud pra:rcr orbcm rerro: in Lu- na non videar. Ob conuevam aurem fpcculi fupcrficicm efiicitur , vt oculus viidecunque feipfum intueri pofilt , &: icmpcr in mcdio fpe- culi. Sphrra cnim lccundum angulos rcvftos omnia rcfpicit: linea: autcm ad angu!os rcctos (ph>rram tangcntcs hcmifphaTij medium cfficiunt.Cum igi tur Luna:conuexa fitfuperficies, fempercontingetin eius medio locumin p quo (umiis intucri: inaliis enim nullis htrefijxio ad angulos reCtos.Quod fiLunarmedium vbicunque ipiafuerit fiiprahorizontem , hunc eundem locum leprorlentat, necelleeft aliquas lunaz partes reliquisterrx partibus refpondcrc, non cnim ah'acorpora prxtcr terra:globum contingit in Luna intueri ; ad hoc autcm prxftandum adiuuat rcfrav^tio cx medij diuerfitate contingens,&ocuIi politio.Adalteram vero dubitationemdicimus abfcn- te Sole (uthcere lumen ipfius Lunx 8c reliq.uorum aftrorum , vtterram in fpeculo 0. Soleilluminato confpicuamfaciat; Nam ob diftantiam minimc h"cetnotare difterentiaminterpartesmagisaut minus illuminaras : Quod fihocmodo dcLunx maculaflatucre licerjConfenticntifiimum etiam ra- tioni fuerit, circulum la^teum incadoappellatum , vcluci Lunx maculam clle : Tcrra: lcilicet imaginem in paruis fpeculis, in quibus color rantu non f^guraob paruicatem exprimatur. Cum cnim erranrium aftrorum quajdam lurninc propiivi hilgeanr, vt S'jI, Venus , luppirer dc reliqua iis fimilin: qrhi non nili alieno, vt Luna :iure oprimointer nonerrantia, quemadmodum; pnrua LIBER TERTIVS. A paruacl^intiTtaftralumineproprioIiicentla^fic&alia lumine nlieno. H^'c autcm ob ruperhciei cqualitatem fpecies refledere eft necelle : qiiorl & a^ia aftraefficereiit, niiipropriolumineimagines receptascielerent. Quxautc ptoprio carent lumineadhucimagines regerere neqneunt, nifi prxfenre alieno lumine : quomocio enim in (peculo quitl infpiciamiis, niii ipfum fpe culumfuerit vihbile? Siigiturhxccircalun^maculam fatisfaciunt, noeft, quod inter tot aftra , folam Lunam Epicvclo priuemus , qui manifeftillimi^ rationibus illi allignatur ab Aftrologis.Sunul autem manifeftum eft omncs ftellas Epicyclis ferri : fed cuius gratia hoc factum lit , inferius commodiori locopatebit, TUnetas in Circulis non infphms moneri : Qutzflio qiiarta. WWBgSWS Ommunis eft fcntentia omnium Aftrologorum CcElum com- Wfff^SJ^B^ potii ^^ pluribusglobis fe inuicem vndiquaquecompIed:en- B R.iFoBHi tibus. Putantur enim circularltet mouerinon poire,ni(ipo- I^^^Ufti^ ^i quidam tanqua cardines ftatuantur.hi autem ponl nequeiit ^^^BSm nifi fph^rica hgura conftcnt.Quod de vniucrfo quidem verii clTe probat Ariftotclcs, i.cc.tex.22. De partibus autem motum proprium habcntibus , vt funrqu.r ftcllas crrantcs fcrunt, hcri non polIc,vt(ph(^ric$ fint , manif.*l^um hct, li prius dc rcnitcntia mobilium <Js: medij per quod fit motus,dixerimus.Ia motu igiturrcdlo, &: vbicunque centrum mobilis,ac totius locus mutatur , mcdium duplicitcr rcniti manifcftum cft: vno modo quatcnus ccdcrc oportct medium , quando corpus de vno locoin alterum transfertur : quod heri nequitnin per ciusdiuilionem & motum ; vt acci- ditacri (?c aqux, cum pcr ca corpus aliquod fcrtur : rcnititur enim vnum- quodquc quantum potcftdiuidentiacdeloco dctrudcnti.^.c^.tcx.^^.Alio ^ modo corpus attiguum iuxta quodfit motus, obliftitmotui adiacentls cor poris,quatcnus (cilicct di(iuncl:ioni ciu(dcm renititur: Nam fi multalithu- iu(modi potentia rcnitcndi , aut nuilus tiet motus , aut in(cquetur motum adiacentiscorporis: vtfi pondusaliquod tabula; impofitum trahatur :ali- quando cnim tabulainfequetur, nccdKmngctur a ponderc : maxlmeautc obdftit diliuncl:ioni , fupcrhciciafperitas : idcirco fupcr corpora I^uia ficil- Hmcpcragitur motusjcuius gratia artifices oleo (cpe inungut,vt I^uior reddatur contadlus partium : lic 6c nauium rarinx (apone illinuntur, vt lu- bricus litaqUcTcontactus, In iis autem qua: circulariter fcruntur,ca tantum adcft reliftentia, quxcx conta(ftu adiacentlum oritur : nihil enim detrudi ncqucdiuidioportct , cum totum locum non mutent. Vt igltur ccx^lilocus eft tantum iuxtacjuodtcrrur , non autem ail quod , ncquecx quo , vtalibi eft oftcnliim , fic ah'am non habet refiftentiam, quam qua: di6la eft excon- tadu corporis, iu>.tac|uodfcrtur. Requiriaurem in omnl motu aliquam redftentiam cx nacura mcdij ,colIigitur cx cjemonftracionc Ariftocclis. 4. Q^V AE S T. P E R I P A T E T. Thy. tex.71.vbi probatnr , in vacuo non pofTe fierl motum, qula ex Ip{b nul- D iaiicreri(lentia:ideonullum eflettempus in quo contingeret motum fieri per vacuum : quanto enim minor efl refiftentia , tanto breuius eft tempus in quo fit motus : vbi ergo nullafiaerit ^ nuHum etiam fi.ierit tempus. Qua In re multi haefitarunt propter coeli motum : cum enim non viderent , quo padto cceH locus accipiencius fit,non potuerunt refiftentiam in ipfius motu intueri.IdcircoaHj dem6fi;ratione Ariftotelis negauerunt: Ah"j ah*am qua- dam refiftentiam in cqeIo excogitarunt , quam dixerunr efi^ Intrinfecam ex partecorporls.Quafilnipfijcorporec^lefti renitentiafit, 6c non impetus ad motum circularem : & in graul renitentlaad motum deorfum : & fic de rehqulsnaturahbus vnlulcuiufquemotibus, vtaccidltiis qu^praeter na- turammouentur.-grauitas enimrenititur motuifijrfiim, & leuitasmotui deorfiim. At Impollibile eft Ipfum prlncipium motusjqu? natura eft vnluf- cuiufi:^uereniti proprio motul . Renitentia ergo Intrinieca, aut inmota prster naturam erir, aut in iis,qu^ ex contrariis princlpiis conftant , vt ac- £ ciditanImah"bus:eorumenImmotui obfiftit grauitas corpori mtrlnfeca, Atii In coelo ahquod huiufinodi inelTet , laboriofa efiet motus perfeueran- tiajytprobatur:i.coe.tex.3.0ptimeigiturGoncludItdemonftratio Arifto- tells deyacuo : cum enim motus fecundumlocum , mutatio fit ipfius con- tadus,autfecundum totum aut fecundum partes;in vacuo Impolliblle eftmotum£eri, nihilenim tangitur :IdeonuIlaeftfuccelIiopartIumfein- uicem tangentium , in qua motus confiftlt.In omni autem tadtu r.efiftentla efie oportet quam diximus : Queraadmodum enim continua potentiam ha bent,qua conleruentpartlum vnicatem: fic contigua potentiam habent qua.dam,conferuandI tadtus vnitatem : minus tamen quam contlnua,quo- niammiBUs vnafunt. Quie igitur afperam habentfuperficlem, magis refi- p ftunt, quoniam partes habent prominentes corpori cotinuas , quas dluel- li &c alterilnmotu contingit ; Qus autem Ixuia. funt, mlnus impedlunt, quianuliafitlnliscontinui diuulfio,fedfolum mutatlo tadus partium : Etqu^emouentur iuxta motam magnitudinem in contrarium, difficihus mouentur, quam qu^E luxta quiefcentem : 8c qux iuxta quiefcentem, diffi- ciliusquamquieiuxtaeamqu^ mouetur in eadem partem:^. Phy.tex.71. quiamaxlmafitmutaclo tadus iuxtamotam incontrarium,minor iuxta quielcentem, minlmaluxta motamin eandem partem. Quibusillud quo- queadiungendumvidetur: Cumaliquld moueturiuxtamagnitudine mo tam , duobus motibus ferri eft necefi[e , motu fcilicet proprio , 8c motu co- tinentis magnitudiniSj vt fi quls in naui currente ambulet. Si enim non in- fequacur iilius motii, mouerl fuper Ipfam nequit. Nam duphciter contin- geretab eodemfierlmutationem radus fupraeandem magnitudinem,vno modo ipfius motu proprio fuper magnitudinem , altero propter motum inagnitudlnls : cum enira corpus illam non infequatur , abiungi necelfe eft ob illius LIBERTERTIVS. 54 A obilliusmotLim, &:lmeamdefcriberemotui magnitudinis oppofiram. Si- militerdupIexefTetrefiftentia, vnamobilisad magnitudinem, aitera ma- gnitudinis ad mobile : motui enim magnitudinis reiifteret corpus qaod illamnoninfequitur; motuivero corporis magnitudo , fi vera eftdemon- ftratio fuperius traditaderefiftentia» Sed hsecfieri non polTeeft maniTeftu. Vtrunqueenim vtriquee(retimmobiIe&: motum : Nam ciimorusomnis fuperimmobile fiat, inlib.de communi animalium motu:motui magni- tudinis corpus refillens immobile cftet, motui autem corporis ipfa magni- tudo. Atin nuIlishocvidemus.Si enim nauis motu naut^ moucri debeat, necefTe eft ipfum non naui inniti , fed extrinfecus alicui corpori immobili , vt terras autaquje.Similiter lapidea rota circundu(5ta,gladius ad aciem acue- damadmotus, moueri fuperipfa non pofrer,nifialicui extrinfecus inni- teretur , vt artificis manui , quo nifi motui rotae obfifteret : fi autem foli ro- t?inniteretur,necefleeflet admotumilliusferri. Hisita conftftutis facile B eft id quod promifimus oftendere. Nam primum fi orbes feinuicem vndiq; compledunturfph^ricafigura, & fuperiores motum communicant infe- rioribus , extrema enim fphsera fuo motu ab ortu in occafum reliquas infe - riores fert , fieri non poteft , vt extrema iuxta adiacente inferiorem feratur , hzc enim fertur cum illa : at illud iuxta quod aliquid fertur , immoblle efle oportet, locus enim immobilis eft.Prasterea oportet corpus iuxta quamma gnitudinem fertur , extra polos vbiq; tadum mutare , polos autem ipfbs in eifdem femper manere : at hic contra accidit.Poli enim extrema; fphair^,qui appellantur Poli mimdi , femper funtiuxta alias atqj alias inferioris fphxrq partes: quiainferiorfphxra polis fuperiori fixis mouetur: Eiufdem vero partes , qus hos polos tangunt, ab iifdem nunquam feiunguntur. Quate- _ nus igitur extrema; fphjEr^e poli mutantur iuxta inferiorem fph^ram , non eft inferior fpha»ra immobile quid , polos enim manere oportet in eifdem : Quatenus verb qusdam eius partes extra polos iuxta eafde inferioris fph^- IX partes femper manent , non fit circa ipfam tadlus mutatio : Motus igitur fuper inferiorem fphxram non agitur. Quod fi iuxta eam quam tangitnon mouetur, quomodo mouebitur iuxta alias inferiores , quas non tangit? Nullus igirur erit motus extrems fphxrs , non enim eft iuxta quid feratur. At verb fi aggregatum ex omnibus iuxta terram immobilem feratur, non magis inferioribus orbibus inerit per accidens huiufinodi motus , qua fu- prem^ fphsr^ , funt enim omnes totius partes. Quod fi conceflerimus iili quoque p eraccidensinefle, rationabilecftimoneceflarium habere alium motum proprium, vt reJiqui orbes : omne enim corpus a6lu diuifum per fe mobileeftfecundumlocum : Atimpoiribileeftmotum proprium ilii afli- gnare:non enimlocus aliqu!seft,iuxta quem iiat talis motus : Namextra quidem nuUum eftcorpusambiens :internaautem fphsravti nequit tan-,- quam immobili, quia h^cad motum externasmoueri fupponitur , & motu puoprij Q^V AE S T. P E R I P A T E T. pToprioiuxtafuperloL-em.Prietefeavniuerfaliushoc modolicet idem colli- j) gere. Si fuperior fphxra feratur iuxta inferiorem motam alieno motu,quam ih motus fuperioristmouebiturlimulmot-u inferioris, ah*am enim fphjeram cxteriusnoncontangit, cuiinnitatur,6<: cuius nifu obhftat motui ijiferio- ris : vtacciditaliquando nautas , qui dum terr^ innititur conto,nauis mo- tum non fequitur.Non enim hoc modo extrema fphaera reniti pollit motui internse quam (blam tangit: Duoigitur erunt eius motus, vnus , quifuper internam fpheram fit, alter ad motum interna?:,Quod fi inferior quoq; mo- ueatur iuxtafuperiorem motam , duo cruntob eandem rationem eius mo- tus , fcilicet proprius , 8c is qui afuperiofi in qua mouetur fibi communi- catur,hoc enim in omnibus contingit , qu^e mouentur in eoquodrno- uetur.At irnpollibileeft : fimul enim fuperior inferiorem ferret, & inferior fuperiorem , & tandem idem fecundum eundem motum ferret dc ferretur : inferior enim fph^ra , quo motu fertur a fuperiori , ferret fuperiorem : hoc autem contingit , quia fphxris eo modo pofitis inferior locus fit fuperioris , p & e contra fuperior inferioris. Sed in fpha?ris mediis maiora fequuntur ab- furda:CumenimmediaEVtrinquefpha:ras motas contangant, fimiil con- tingetvtriufquemotu moueri, fi vtrifque tanquamlocis vtantur:fic aute autdiuelli fphjeras medias oporteret, aut idem corpus fimul in diuerfa ten- dcre.Cum pra;terea interim motum habeant proprium in vtrifq;,idem mo- tus fimul componetur cum diuerfis : fed hasc omnia impollibilia funt. Si igi- turverafunt,qu.Tdeloci natura& refillentiadidafuntjimpollibileeft ex fphazris feinuicem compledtentibus coagmentari coelum. Sed ortaeft de- ceptio j quia non confiderata eft natura loci , iuxtaquem peragitur motus :. quafi motus quicunq; 8c quomodocuq', inuicem committi pollint , quem-, admodum contingeret, fi locus non eflet adiacentis corporis fuperficies,fed p fpacium : namin eo motus eftetfine vllarefiftentia, &:idem efl^t moueri iuxta motam magnitudinem dc iuxta quiefcentem. Amplius autem ex reni- tentia idem patebit. Quod enim mouetur iuxta id quod in contrarium fer- tur:tardius mouetur , quiamaior fit refiftentia, vtoftenfum eft fuperius. Contra autem accidet in coslo, fi ex fph.xris componatur : Extrema enim velocillime mouetur , cum tamen ponatur iuxta fphsram in conrrariu mo- tamfcilicetinortum.Inferioresautemquaeiuxtambtas in eandem partem feruntur, longe tardius,Omnesenim planet^in ortumferuntur.Prasterea rationabile eft fuperficies (phcerarum lasuillimas efi^e, vt circunuolui maxi- ma agilirate pollint : teftatur autem id Ariftoteles : 2. cgeI. tex.5 i.coeli-enim fuperficiem ^qualitate fuperare omnia eorporaquas apud nos funt, vel quolibetartificiolseuigata. Si igitur itahabeant fphsrje c^eleftes, mirum eft in velocilllmaextrema; circunuolutione, non dimoueri polos inferiorum fphcerarum ad partem motam definentium : l^uitas enim fuperficiei quas dicVaeft, vtad motum eftcommodillima ,ficad immobilitatem poloriim in ca L I B E R T E R T 1 V S. jf A in feadefinentiiim ineptillima eft. Prjfetereavt feruentiif^ea qiu-e apparent drcamotusplanetarum>cogiintur autinnumeras ferme fpli.TrriS cominii- nifci vni ftelis inferuientes, vtij faciunt, quiHomocentricas omnes ponuc aut binos orbes excentricos ponere deferentes (inguiornm pLmetarum Auges , qui eorlem motu atque eadem velocitate inter fe Sc cnm ncna fph^-. ra quam ^ocant, femper moueantur, cum tam.en magniruciine & paruira- telongiiruTieinterfedikrepentrquod tanquamabfurdii refcilfcurab Ari- {lotelei.c^.tex.44.HiEcatque aliahuiufmodi incommoda fequuiKur , fi c^r lu ex fpheris componatur. Quod fi ah"o modo diuidentibus cc£;li paite% ab-r furda qujE didta itmt, euitemus, & fimul eaqua; apparent, ferutmus : aur- da6tius ea qu£E tot feculis ab hominibus recepta funt, negare porerimus , Conftanter tamenafiirmareficefleeaquajremotiffimafunta noraisfenfi- bus , amenti? potius quam audacis foretindicium. Qua: igitur a nobis di- centur,eomodoaccipi velim, vtrarioni magisconfenranea vfcleaniur, id B autem quod neceflarium eft acutioribus ingeniis relinquimus.Dicimus igi- tur Ariftotelis fententiam fuifte totum c^Ium continuum quoddam corpus efle,2.c^.tex.47.fic enim vno motu moiieri pollitper fe & non fecundu ac-r cidens : nam vnus motus vnius eft corporis, vnum autem corpus quod cot tinuum eft : Efle autem huiufmodi vndique ftellis refertum infixis , qua; ad motum totlusfphjera^abortu inoccafum feruntur motu velocii]imo,qui ynius diei fpacio peragitur.Stellas vero errantes circulis non fpheris infixas cfte, qui per c^li profundiratem permeantes proprios motus in coilo fortiti funtab occafu in ortum iuxtacirculu obliquum , qui Zodiacus appellatur. SicenimmiOueripoflunt motu totius,cumeius fintpartes,necinterimde- turbari contingit motum proprium a motu continetis , non enim fecundil aliam lineam moueri apta nata funt, cum fecudum Zodiacum tanrum loce- tur, non fecundum totam fpLxram. Colligimus autem hancfuiflefenten- C tiam Ariftotelis. x.c?. tex.58.vbi inquit ad verbii de erratibus: vnumquodq; enim contra fertur c^Io in fuo ipfius circulo ; Et fupetius tex,^^. vbi de om- nibus aftris loquens inc]uit. QLioniam igitur neque vcraque moueri rario- piabile eft , neque aftrum folum : reliquum eft circulos quide moueri, aftra autem quiefcere, &:infixacirculisferri:vbi percirculos non poreft fphsras intelligere: fingulisenim ftellisfixiscirculumaihgnatproprium : in eo ta- men differunt acirculis errantium , quoniam ij a fe inuicem feiunguntur p motusproprios :circu!iaurem ftellarum fixarum non diuulfi afe inuicem vnum continuum efficiuntcorpus fphxricum. Ex qufbus coHigi poteft hu- iufmodi dem.onftratio.Quemadmodum in circulo ab omni pumfto incipe- rc motus poteft , vbique enira eft princi.pirm : fic in fpharra fecundum om- nemcirculum fieripoteft :Cum enim in fphsra quatenu'- fphaTa nulla fit pund:orumdifferentia,vbiq', poiieifepoffunt.Autigirur cclum huiufmodi eftvtvbiquepoloshaberepollit, & fecundum quemcunquecircukim mo- ueri, Q^V AE S T. P E R I P A T E T. ueri , aut determinatos habet tum polos tum circulos : Si primum conceda- D mus, lietiti quod impollibile eft : nequeenim fimul fccundum omnes po- los moueri poteft , cum vnus tantum vnius corporis fitmotus : nequefuc- celliue vnquam continget : inter duo enim pundtainfinitafunt : nunquam jgitur continget feciidnm omnes polos moueri . Determinatos igitur habet polos : quod fi hos ; ergb &c circulos : Ex circuh*s igitur coagmentataeftcoe- \i fphaera, fecundum quos motus (empiternus peragitur: Quod ii non:nuI- laeiretratiocurraagis fecundumhos, quamfecundum ah'os moueretur. Exhac quoque demonftrationepatet, motum trepidationis,qui octause fphjEras tribuicur ab Aftrologis , admitti non pofle : fit enim in Poh's mobi- libus, idcirco incertis iSc indeterminatis. Si igitur ftcllcE fixaecircuhsferun- tur , cur non & erratic:^ ? Dicere autem circulos errantium in (pha^ris efte , irrationabiIeeft:Non enim quemadmodum ftellas fix^vndique perfphs- ram difperfae funt ; fic errantes . Si igitur extra circulum ftellam ipfam fere- tem daretur corpus, quod fpha^ram complerer : fruftra illud effet: ftellas £ enim non haberet quas ferret . Effe autem omnem latioUem in coelo ftella- rum gratia teftatur Ariftoteles.i i. Metaph.tex.48. Optima igitur rationeex mulritudine ftellarum fixarum, circulorum muItitudofa(5taeft , ex quibus compleri (pha^ra potuit,qua3 vno motu moueretur, eoq^ velocilIimo:maior enim eft maioris corporis virtus , vt in cseteris corporibus naturalibus con- tingit. Erran tes autem ftelliE,quia folitariae funt^fphasram complere nequi- uerunt, idcirco & tardiori motu mouentur. Quod autem alibi videtur Arl- ftoteles fph^ras appellareerrantium ftellarum : vt.ii.Metaph. tex.4fw4(j.&: 47. hocfecundum fententiam antiquorum Aftrologorum , vt Calippi 8c Eudoxi loquitur. vbi non erat intentio de figura dicere , fed de numero cor porum c^leftium. At. i. cGe.tex.i^". vbi probatfphsricumefle quodcircu- p larifsrtur latione, quia figurarum prima fphasricaeft, ea autem primi eft corporis : ab cademonftrationenonexcluditurcirculus ; ideo enim fphasra prima eft interfblida : quia circulus primus eft inter plana: tex.23.eiufc{em r Circulus autem inter folida eft pars fphcera;, vt planetas funt partes coeli. Na lequirur autem G totum fphaericum eft, etiam partes omnes fpha^ricas efte : mon enim fphasr^ pars eft fphacra, vt neque pyramidis pars pyramis, Quod |)r£Eterea ibldem probatur, qujE continua funt extremas circulationi fphce- jicaeire rinteliigitur de quatuor elementorum fphsris , continentur enim ifphsricocGElefticorpore.EtprimocGe.tex. 96. Cum coelum tribus modis dicatur , vno modo corpus, quod in extrema vniuerfi circulationc eft : Se- cundo , k\ quod ili continuum eft, in quo fol & Luna, Sc qu^edam Aftrorii funt ; videtar hoc totum feiundum ab extrema circulatione ponere, quod. fieri neqiiit , aifi &ip{!.u-n fphiericum fjt : dicimushocdici fecundum vulr- ptarahominum opinionem , vt ibidem patet.Et.i.ce.tex.yo.vbi inquit : \p. mulds enimfpha^ris vltimafphsra fertur innexa;adeius racionem nihil refert, L I B E R T E R TI V S. ^.j A rerert , fiue fphajram fiue drculura dixerit ; loquitur autem fuo more de iis qu£E exade non funt examinata,fecundum vulgatam opinionem.Quod au- tem hoc modo dicetibus nihil ofFendatur eorum qu^ apparent circa c?kmi, & longe breuiori corporum numero omnibus fatisfiat, hinc patebit. Nam primum circa motus planetarii omnes e? fph£Er£e fuperflua: funr, qure ins- qualis fpillitudinis fingulis binaeafcribuntur, vt mediam inter ipfas conte- tam fphjEram excentricam attollunt ac deprimanr, vnde fiat aflri acceiTus ac recefliisacentromundi.Inquibusenimearii motusdeprehenditur^qua- hseflecum motuo£tauaefph^r£B, quodin caeterisomnibus poniti^r cxce- ptaLuna & Mercurio : fatisfacit ipfum odtause fphjers corpus , in quo cir- culi deferentes aflrum aut epicyclum , fitifunt.Si igitur circulos hos excen* tricos in profunditateo^bauae fphseras ponamus , vt ponunt Aflrologi inter duas fphaeras inasqualis fpiilitudinis , eadem omnia con tingent. Eorii enim Auges quas vocant, ideftpundtaacentromundi remotillima, motu o6ta- B U£E fphacrae tantum mouebuntur , in eadem femper eius parte manentes . . Verum quoniam-pofleriores Aftrologi omnium Planetarii Auges viderunt > dimotas efle ex eo loco , in quo erant Ptolsmei temporibus: idcirco ah'a ra- tione fine circulis excentricis omnia hxc tueri pofTe animaduertimus. Nam Epicycli compofitio & fitusea prasflarepollit, qux circulus excentricus. Prseterea illud quoque eft abfurdum: circuluni aliquem circa proprium centrum motu proprio difformiter moueri, vniformiterautem circa aliud fignum : quemadmodum ipfi fatentur de excentricis deferetibus epicyclos : LunjE enim excentricum difFormiter moueri ponunt circa proprium cen- trum , vnifbrmiter autem circa centrum mundi : reliquorum autem Plane- tarum excentricos difFormitercirca vtrunquecentrum moueri, vniformi- ^ terautemcircafignumimaginatum, quodcentruma;quantisappellant.At fimplicem motum in cceleflibus vniformem efle,mulrisdem(»nftrat Arl- ftoteIes.z.c^.tex.j?5.DicimusigiturfinguIisPJanetisfinguloscirculosmun- dococentricos datosefle, quimotu vnifbrmi aboccafu inortum perme- dium Zodiacum fecundum lineam Eclypticamappellatam hi quidem veio- cius hi verb tardius ferantur : in circulo autem eo Epicyclum pofitum efle, quiomnisiosqualitatisfitcaufa.Duplexenim eflin vnoquoq; Epicyclus, quippe quiex duobuscirculis confIet,quorum vnus fecundum iiphxrx longitudinem ided in ortum & occafum fpetians fitus efl; : alrer fecundum latitudinem modo in feptetrionem modo in Auflrum flellam ferens. Inclu- diturautemalterinalterofic, vtalteriuscentrum cumtoto circulo tanqua alterEpicycIusin alterius circuliprofunditate contineatur. InSoleigitur circuluslongitudinis iuxta lineam Eclypticam mouetur fecnndum iupe- rioremquidem partem inoccafum,fecundum inferiorem verb in ortum eodem ferme tempore fuam abfbluens circunferentiamjquo circukis illum deferens totum Zodiacum pertranfit, idefl vnius anni (pacio : Ouod fi nuj- ■.l.om- ClvAest. peripatet. la omrjiaj ciTci ccmporls differentla, pun(fL'o fn eo circulo altiilimus (em^ D aftrum recipcrct in eodem Zodlaci 1 jco : .Qj.cDiam aurem locnm huncal- nllimum , quem Solis Augem vocanc , poil multa tempora ex eodem figno digreniim eire efl: repertum A^erfus ortum, i^i-icerre eH: paulo tardiorem cpi- cyc!) m j>ca;n elfe mocu defereiitis . Oo huiuilnoii e:i.im mocum fit,vt Sol in Aiige tardius moueri vldeatur , fertur enim tunc motu epicych* in oc- caiumjV^Iocius autem in oppofitaepicych' partc%qu!ri per illam fertur in or- cum,nec}ue tamen interim retrocedit vnquam Soi in Zodiaco h"cet retroce- ciat in Epicycio.-vincitur enim epicycH motus a mota deferen tis ipfum in or tum, qiiemadmocium etiam accidit Lunce.CircuKis autem latitudinis in il- loinchiKisab» Eclypticain duaspartescEqualesdit*dirur,i'ed minimus eft, velocillimeagitatus tremulum vmbrarum motum eiHciens. InLuna eode modo habent epicycli circuli , licet alia iit motus racio.Qui enim fecundum longitudinem mouetur , fertur per fuperiorem quidem partem in ortum,p inferiorem autem in occafum , duas complens reuolutioncs , dum eiufdem £ circulns di.-rercn^ f^mel Zodiacii pertranfit, vt bis in Auge fit,idque in qua- libet Lune coniunclioneoppofitioneq-, cum Sole,&: bis in oppofico Augis, quod in duobus quadratis afpedlbus cotingit Ob hunc autem motum fit , vt Luna veloclor fic in Auge.tardior autem in opofito contra quam in Sole, ob contrariam tpicycli motionem. Circulus autem latitudinis fimiliter in- rerfecatur ab Eclyptica in duas partes ;EquaIes,fecundum angulos rcftos vc jn So!e,f;d longe maiorem adeptus efl Jatitudinem quam Solis circuIus.Efl: autem eius mocus tardior altero qui fecundum I5glcudinem fic ; eode.n fei* metemjoreabfoluicur, quodeferensepicyclumZodiacum perficit,fcilicet fpacio dierum prope viginti & ieptem. Quoniam autem Inter vnam Solis &c Lun.e coniunLlionem &c alteram , in qua bis circulus longlcudinisabfol ' uitur , intercedit fpacium dlerii vlginti &c nouem dc amplius,iit vt non fem per L\nx Aux in eadem circuli latitudinis parte fiac , fed modo in vna mo- p d-om ivicera: fienim in cadem femper idconcingerec, aucomni menfefie- renc tclypfes, auc nunquam:fiunc enim ex folum fub Eclyptica, fcilicct Luna exifience. in alcero fedlionis loco , quorum vnumCapuc, alterum Cauda draconis appellatur.Cum igitur paulo veloclor fit vna cijrculi latiru- dinls circunuolutio,quamdusl6gItudinis, fitvc modoinvna eius parte iTiodbin alcera contingat Lunam in Auge eflc &c opponi auc coniungi cum Sole. Quoniara verapauiifperanciclpac, videncurinterfedtiones ilhc mo- Hcriin accafnm :cuius jjracia Aftrolouladdideruntclrculum ferentem Ca- put &c caudam draccvnis.Quoniam pr^terea latitudinis circulus per motum alterius, qul (ecundum longitudinem fir, reuolultur, adeo vt allquanda eius {emlcirculus vnus fuperior fit, aliquando aIter,aliquando vtriq, (j'qui- dlftrenc a centro mundi , videtur Luna fcepius afcendere ac fxplus deicende-. reacregredi, irerumqueincitatius moucri, cuiusgratiaanclqa.1 prafterEc- ccntricun^ L I B ER T E P. T i V S. ^- 7 A centricumderercntemaclcikierunrcjUoqneEpicyclam. Atdnocirculi quos pofuimus in Epicyclo omniahscpt^ftantrvna.n.circunuolutio circuli lati- tudinfs reipondet motul epicycli, c]uem mutaueriit Aftrologi.In tribus au- tem Pianetis qui lupraSolem funt, rcilicetSaturno, !oue,6c Marte, circulus lons^itudinis minime fert laticudinis circuium vr in So]e & Luna^fed e con- tra ab illo fertur in eo contentus. Prior igitur ell in liis ac maior latitudinis circulus, qui in fuo dcterente eo modo fitus efi, vtab Eclyptica inrerfecetur jnduas partes ina!quales,qnarum maiorad Scptentrionem, minorad Au- jftrum vergit : & Aux femper fit in Septentrione,vel in pundo maximair la- titudinis , vt in Marte : vel prope Eclypticam/vc in loue : vel prope maxima Iatitudinem,vrin Saturno:Eodem autemfcrme temporehi circuli luas ab- foluunt circunferentias , quo eorum deferentes Zodiacum tranfeunt : fcili- cet in Saturno annis triginta: in loue annis duodecim ; in Marte annis duo- bus : Ob id enim eorum Auges modicum quid dimouentur.Cum pr^eterea: jj hotum circulorum fitusobliquus efficiat, vtpars modice ortum fped^ety parsocca(um:coram motus fuperius quidem in occafum tendit, inferius autem in ortum : vnde fit vt in Auge rardius moueri videantur , in oppoli- toautemi velocius.Circulusautem logitudinisin circulolatitudiniseomo- do fitus eft , vt ipfum ad angulos rectos interfecet , moueturq-, modo in or- tum modo in occafum propter ipfius conuerfionem qu^ fit a circulo latitii- dinis.Cumenimfueritin maxima latitudine conuertitur pars luperior in inferiorem,& econtra : inde paularim inclinado vfquead aiterum laritudi- nis pua6lum, itcrumconuertiturvtprius. Eaautemeflhuius circuli velo- citas in omnibus, vcparigrefrucumSoleincedant; & vbieorum Aftraco- iunguntur cumSoIe, femper in ea circuli partefint, qu^e velociusin Zo- diaco mouetur. Ob hunc quoque circulum nunc retrocedere videtur aftra, nuncftare, nuncincitatiusprogredi:longe' enim velocioreft eius motus Q motu deferentis in Zodiaco. Veneris autem & Mercurij curfus nullo pacfto licet perfph^rasab Aftrologis pofitas tucri, nequeetiamfi alia; mult;^ ad- derentur : Nam deferen tis &c Epfcycli declinationes ac uefiediones fphxris eo modo pofiris aptare minimelicet, nifiplures motusperfe vni corpori tribuantur . 6c ij non omnes fecimdu circulum. Dicimus io^it": Cum eorum Epicyclinunquam reccdantaSoIe (eorum enim centrafcmperfunt in eade Zodiaciparte,in quaeft centrum Epicycli SoIiSjVnde fir, vteorum aftra nunquam vltraepicyclifemidiametrum aSolerecedant,iumadortum tum adoccafum) iurcoptimohi in circuIoSoIis cruntinfixi: noii enim mul- tipiicanda funtcorporaline neceflitate. Solisigitur circulus tanquamal- terum lirmamentum fueritadh.xxduoaftra : errant enim hxc circaSoIem , vtomnes Planetae circa firmamentum.PraetereaSol inter ca-teros planetas folus fert fimilitudincm ftellarum fixarum, folus enim fcintiliat, & motum habet minime vngantem: Magnitudine <]uoqj aftri & circuli ferentis crafli- H tudinc QVAEST. P E R I P A T E T. tudinec:rterosomnes mulciim fuperat . Quoniam aiitcm veniis femper veiujs Aquslonem vagatur accedens tanrum ad Eclypc:jim , imnqua rraa- ilens : 8c Mcrcurius iemper eodem modo verfus meri.-iiem : videntur eorii Epicycli viiusad Aquilonemalceradx^uftrum, vekiti binc plauftri rorxin medio folem complexjE circa illum tanquam circa Axim circiiuolai. Maior autem efl: Veneris epicyclus quam Mercurij , longius cnim difcedit Venus aSoIequam Mercurius. Eadem ratione &:Mjrcurij epicyclus amplioreft quam SoliSjCum abipfoin vtranque partem difcedat : adeo vctres orbes fint feinuicem amp!ed:entes, quorum intimus eft Solis epicvclus , cxtlmus Veneris , medius M^rcurij omnes in eodem derereiite. Hinc ht vc de ordine hornm aftrorum multumdubiteturapud Aftrologos.Ali.^uandoenimSol cft fupra vtrunque, aliquando infra : Similicer Venus aut MercurIus,prout vnufquirquefueritin Augeautoppofito.Mouetur autem longitudinlscir- culus fecundum lineam a:quidiftantem Eclypticai fupra quidem in ortum , infra autem in occafum in Venere (paclo menfiumdecem dz n'juem,in Mer curlo menfium quatuor.'aticudinis vero circulus in eo fitus eft hoc modo, vtin vnolateredefinatadEcIypricam in altero ad locil maxlmx latitudlnis, £ quaein Venerequidem eftad AquiIonem,In Mercunoautemad Auftrum : malor autem eft latitudo Mercurij quam Veneris. Pars pnTrcereacirculi qug cft in maxima latitudine, etiam maximam habet alticudinem , vt in Marte : qu^autem tangitEcIypticam propinquior eftcentroepicycli. Circunduci- turautem eavelocltate, vtin vnaSoliscircunuoIutionebisrcuoIuitur tam in Venere quam in Mercurio . Cum igltur huius circuli centru m feratur a circulo longitudinis, contingltperhuiufmodi motum partem fuperiorenv circull latitudinls conuertl In inferlorem ^ ccontra, vc in Luna : Sc pun- d:um maxim.^ lafitudinls modo dlftanciifimum a terracirc, modo propln- quilTimum : quod in Venere quidem bis contingic in trlennio : In Mercu- rlo autem ter In anno : nam ob trlpllcem conuerfionem clrcull latitudinis , ter erit In Auge, 8>c ter in oppofuo , femel tamen erit In maxlma dlftantla a terra, &c femel in maxima propinquitate, qu^abis in anno acceditad ma- p xlmamlatltudinem. Quodaucem cx huiulmodi pofitione circulorum ac motuum, eadem confurgant, quxalia viaab Aftrologis animaduer(a(un% nequaouamln prx'fentia demonftrabimus,egredicur enimid fines Infti- tuti noftri.Ncq; tamen ob id fatemur Aftrologos mentiri.Phyficaenim cor/ pora non vt Phvfica funt fed modo Mathematico confideranr, z.Phy.teK.io, Idclrcofacis eft>ipfis.cIrcamotuumnumeros &fupputationes non metiri: ad nacuralem aurem pertinet modum naturalem inueftlgare .* Eft aute mo- dus natLiralis vtfimiliterfiatin omnlbus, 8c per pauciora magls quam per plura. prImoPhy,tex.4i. Vtruque autem in noftrafuppofit:ionepatet:nam & pauciora corpora 8c Idem numerus in omnibus fatisfacliu ad omnes pla aetaruminasqualltatesad^quahtacemreducendas. Rehnquitur vtmotum odtaute L I B E Pv T E R T 1 V S. |8 A odaUcP fpharrs appellara;,iden: celf ftellati Iiiie aliarum fphjerarum adciirio- ne tueamur.Cum igitur viiierent Afcrologi maximas Solis declinationes ab Aequatore no femper eafdem elTe : &c a Ptou^meo obferuatum elTet ftellam quandam fixam , qux fpica virginis appe'Iatur, declinaffe ab ^.quatore aii- quandoad Aufl:rumalic]uandoad Aqu'[onem:iudicaueruntaliu morum odause fpharriE inefTe; quam qui ab ortu in occafum : cuius graria nonam fphajram prim us addidit Ptolsmeus : iuxtaquamoclauamouereturab oc- cafu in ortum fupraPolis Zodiaci in fpacio annorum quadraginta & nouc milia. Alij autem videntesod:aua:fpha:repofitionem non vniformiter va- riari, quod cx ciufdem ftello: Oplcx virginis declinatione poft temporaPto- lamicicognouerunt: aliumqucndam motum odlaure fph.^ra: tribuerunr, quem trepidationis motum appellarunt , per quem capita Arictis & libra: circunducantur circacapitaeorundem fignorum non^fph^ra:: inftar pila^, qua digito modice circundudo fupra tabulam voluas, vtduo parui dcfcri- B banturcirculi vnus in tabulce, akerindigitf contadtu :quomotu huc illuc trcpidarevideatur. Quidam igitur huncmotum fuHiccreputauerunt: alij - autem vtrunque ineire voluerunt; idcircodecimam fphan'am addidcrunt , iuxtaquam nonamotuab occafu in ortum moueretur: circa nona aurem oCtaud motu trepidationfs. Verum hoc modo confideranti nullus efret linis multiplicationisf*phxrarum;nam nullusiflorum motuum adhuc vnifbr- mis repertus efl : ideo funt qui vndecimam addant : idem etiam poft nollra tempora euenturum effecenfendumeft, ad vniformitatem enim reducere hanc inzqualitatem non poterunt, quantuncunquefpha-rasmulriplicent. Nam caufa iftius ina^qualiratis non in coelc efl fed fn terra. Cum fgitur terra immobilisflatuatur,vtoflenditur. i.c^.rex.c)^. puraueruntipfamomnimo tucarere, quo pofito necefTefuitdfuerfam o6tauce fpha^ra; pofitionem ex ipfius moruinueftigare.AtoportuifIetn5 folum flellas qua: iuxta Aequa- C torcm funrconfideraffe, fedlongemagiseasqure iuxtaPoIos mundi funt, Sl enim motusilleeflinodauafphaera, oportecaliquas flcllas fuxta Poluni aliquando ma.orcmcirculum defcribere per motum diurnum, aliquando minorem : aliquando nullum. Qux animaduerfio non repcritur facta, imo oppofltum videtur efTe.Pofueruntenim antiquillimi fcriptore, Polumno- ftro orbi confpicuum in ea c^li figura qua; Vrfa appcllatur , a qua cognome trahcns pra:ce Ard:icus appellatur : in eadem figura nunc quoq; reperitur . Stellacnim in extremocauda: vrf^exiftens tanquamPolo propinquifHma hodie obferuatur a nauigantibus. Q^od fi fpica virginis hodie digrefla eft ab .€quatore ad meridicm vltragradusodo, vr noflri animaducrterunt , qucE antea fuit animaduerfa ab eodem a:quatore ad aquilonem vltra vnum gradum declinafle; necefTe efl: &: flellam vrfk a Polo vltra nouem gradus ab eotcmporenuncdigrefTamefTe.Quodfihocminimeverum eft, neccfTeeft dcclinationcs , quas Aflrologi obferuarunt , extitf fTe non rcfpcdtu a-quaro- H i) risjfed Q^V AE S T. P E R I P A T E T. vlSy leJhorizontis. hocenim mutato &c9li facie^ vidctiir miitata ede: mii- -. rari aauem horlzontem accidit, mutata terra. Dubitabit verb quis iufpicies ad.4iquinoi5l;'a, que mutata efredeprehenfiifunt ab Aftrologis : non enini araph*us in primo pund;o Arietis & iibr^ exiltente Sole, .-equinotlium eft, vt qu5dam hiitanimaduerfum.Quod fi id verum (it, nequaquam ex motu terr^contingereidpollit. Non enim horizontem quasHbet pars n:quino- dlialis diuideret in duas partes ^quales. Nam primus pundtus Arietis &c li- br:E cum occidunt Sc oriuntur hodie non diuidunt horizontem in duas par tes afquales.EgreiTa igitur funt ea figna ex ^quinodiali . Atho- fieri nequit, nifi fupra odlaua ah'a iphara fit , ex cuius a;quino6tiah ftella; inferioris fph^- r^^egrediantur. Dicimus pun6ta'squinod:ij nunquam variataefile, fi rite menfurentur: videntur autemillis mutataefie, quia idcolliguntex eorii fuppofitis. AtqUcT nunc proa^quino6lijs finnunt, non refpondentmenfii- r^ horizontis : nec a polis^quidift:ant : Indicio efi: Magnetis conuerfio : vo- lunt enim vt modicedeclinet aPolo : nam pofito in ea partePolo,quam exa ^tefpedtat Magnes, pun6ta apquino6tij , qiL-Ehodie putantur recedunta nienfiira . Dubitatum etlam quondam fin't Romx ob eam caufam : Cura £ enimlnCampo Martioefietobclifcus, cuiDiuus Auguftus addidit mira- bilem vfiim ad deprehendendas Solis vmbras,& dierum ac noitium magni tudlnes : non multapoft tempora coepiteadlerum obferuatiominus con*- gruere ; fiue Id Ipfius Sohs, aut cQeli curfii aliqua ratione mutato contigerit: liueunlucrratellurealiquld centrofiao dlmota, ut alijsinloclsdeprehen- fum efie firrlbitur . Efie autem quendam motum In terra, cx eo conie6lar£ poftiimus . Cum enlm totum coelum clrca rerram feratur, terram fiia im- mobilitate coeli circumuolutionl renicl necefte eft, vc fijperius de renitentla eftoftenfijm . Quoniam autem maxlmerenitltur , quodfiiperficiem habet afperara : hulufmodi autem eft terras fuperncies , qua fuper aquas eralnet, vbi montium altitadines extolluncur: nlfi natura corpus mcdiumlnter- pofuHrent, quod Inftar old fuperfictem LTuIgairet , cgeII motus maxima difficultate perageretur : nam aur terracceli motum tardafict , autipfa mo- p tum coeli infequeretur : Huiu'? igltur gratia naturaaerem interpofuit, qui fuamollitje dum ad motum cosli circunducicur , terra! partes non ofFcnde- ret : Hcc igitur modo quanrum fierl poruitimmobllitati cerrcE,fimul &c c?- livelociilimocurfui coniukum videtur : omninoautem immobilem per- manere terram,ut nullus mocus exccelicirculatlonead Ipfam perueniat,n5 uldetur rationl confentaneum. Si enim ex paruo aeris motu moles magnac corporum mouentur, utnauiumponderauelis Incumbenteaura: cur ex totius undiqueaerisraptu,quoadmotumc?lifertur, terrns globusln fuo centroarquilibrls tantorum montiumfaftigijsimpulfum rccipiens, circa fuum centrura non faltera nutetr^Ex centru enim dimoueri impollibileeft pe mir.unum quidem , non enim aer huiufaiodi impulfum praebet, Std ia fUQ L I B E R T E R T I V S. ^9 ^ ftiolococircumiioIuijUtigni &aericontingit,non eftimpoflibile, Merito autem tardiifimus huiufmociimotus atque in^qua|isj &obIiquus: Nam ob maximamdiftantiam ac^lominimumrecipitdemotueius : ob in.Tqua- litatem uero fuperiiciei,non fimiliter undique impellitur, nec femper eodc modo,necin eandem partem : ob pofitionem enim montium recipientium aeris impulfum^fit utaliquando in obliquum inclinet,quemadmodum ac- ciditnauibus non a puppijfed a latere uentis impellentibus. Montes autem non (emper ijdem fiint,{ed rautantur omnia, qu^e circa terram fiint,primo Meteo.cap.i^.Propterea ob paruitatem quidem motus, per multa tempo- ranon animaduerfiisfijit alius motus in odiauafpH^ra,' quam diurnus uo- catus : cum autem cctpitanimaduerti : iudicata cft odaua fph^ra ab occafu iti ortum moueri hoc tardilfimo mctu : cum enim terra in occafiim feratur, uidetur o6laua fph^ra in ortum mutari : ob inequalitarem autem velocita- tis,& obIiquationem,uifaefto6lauafph^raquafihacillactrepidaie:unde ^ alijmaximoftudiohuiufhiodimotumillicoaptareenixifunt. Quanuis au; tem terra una cum continenteferatur in occafnm, non tamen animaduerti eiusmotuspoteft,ni/i<in;itenusobliquuseft,nonenim mutatur c^Ii afpe- (flus nifi eo modo . Solum autem uelocitatis intequalitas efficiat dierum in - scqualitatem . Signum prcEterea eft moueri terram cum aere : nam fi aeris curfum non confequeretur,aItilfimorum montium cacumina continua ae- ris rotationeattcrercntur : Ferunttamen in Olyrapo cineres ex facrificijs dereliclos inta6tos feruari . Immobilitatem uero pr2ftatcoelo,quatenus in motu fubdeficit,minimum quidem ignis,magis autem aer, maxime autem terra : ut haec feratur non quidem in aere,fed cum aere, ut nauis ad motum fluminis. Rationes autem quibus utitur Ariftoteles ad terrse immobilitate probandam, non repugnanthuicmotui quem pofuimus. Nam probat Ari Q ftoteles alium motum per fein terranon efle pra^ter motUm ad medium : alius enim fi ponatur,pr«ter naturam erit, ideo non fempiternus,ut fempi ternus eft mundi ordo. Siigitur terra per fe moueretur motu circulari, ha;c fequerenturabfurda. Atnon concedimusin terrahuiufinodi motum efle, ut quidam putabantcredentes ipfam una»"» c/Te exaftris: oporteretenim duosmotus ipfiinefrefecundunt>xiaturam,quod fierinequir* Seddicimus per accidens monen,jHeo enim mouetur,quia eft in eo quod mouetur, qui motusperaccidensappellaturab AriftoteIe.4.Phyfic.text.52»Quomodo& fphoeram ignis in proprio loco,& aerem moucri concedimus : necenim fe- cundum naturam necpra^ter naturam huiufmodi motus eft,qui fecundum accidens eft : eft enim motus continentis non ipforum : ideo de continente quaerendum :fimiliterautemfehabentinferiorac^li corporaadmotUm to tius. Quodautemdieitur.2.coe.text.t)7. Si terramoueretur,duobus faltem motibus moueretur,utreIiqua aftrainfraprimamlationem: ineft enim om nibus pr^ter motum proprium motus quoquecontinentis • allruit id quod H iij dicimus: Q^V AE S T. P E ^R I P A T E T. diclmus : non cnim negaturmotascoiitinentIs,{e(lproprins. Quoclprae- ^ terea rubiiingic heri miuationes, & conuerfiones fiKorum aftroruni€x ter- r^emotioneiintelligiturfiniiliterjfiproprium haberetmotum, per queni fubdehcerer^ut inquit de aftris errantibus. Si autem concedatur moueri cii C(jlo in occafum , per hunc motum non facietaliquam mutationem in (leU \is fixis, fed folum tarciior uidebicur motus cceli ob terr^ concomitantiam. Sed obh'quatio quam diximus inefle motui terrojjafpecSbam quidem aftro- rumimmutauit, atinlongiiHmotempore, ideo Aflrologis , quitemporc Ariftotelis vigebant, nonfuitanimaduerfum. Cumautemnihiltemerea natura fi.u,iudicandum efthmoi raom terras eius gratiainftitutum efle, vt ccelujUnde omnis uirtus defcendit, (ecundam alios atq; alios afpe^flus rcfpi ciat ; lic enim vicifsirudines terrarum,iuuentutes ac {ene<flutes, quae primo Meteo.cap.14 fignificantur^fieripofTunt. AccIderceniminquitpropterfrU gus &cah'ditatem: hscautempropterSolem & circulationem . Oportet ergo Solem non ferri femper fuper eafdem parccs terr? : ideo non femper funt ecedem terr.t zon? : Ccd qu? nunc torrlda eft,aIiquando erlt frigida , & econuerfo.HnEcautemquifieripoirunt, nifiaatierracrn.uiuuuhiacur,aut E o^tauafph^ra aliummotum habcace 5iigiturputaait Ariftotelcsnonalia cflefph^ramfupraodlauam, perhxc fignificauic interra fbre huiufinodi tnotum , per quem iuuentutes ac(ene6lutes tcrrarum iccundum longifsi- ma tempora fierent , Quod igitur vnicum fitccelum continuum ab extre- mo ufque ad ignis contadium, & quod alias fph^ras adderc non eft neccfte, neque componi ex fph^ris : & quo pado cius partes in eo ficum,& nume- rum &: raotum proprium adeptse fint,explicatum cft. Marlsfluxum» & refiuxum ex motu terrtz non UmA fierL Qjtajilo. V, Agnam admiratlonem prsebet hominibus Maris aeftuatlo ftat?j quibufdam temporibus accedentis , ac reciprocantis. Quoniam R^Y^M autem animaduerfum eft infequl Lunse curfum: Nam oriente eo fydere intumefcereincipit,perf^neratquedonccad medium c?li faftigium peruenerit: vnde inclinante verfus occonjm, refidet: Occidente autem iterum remeatjiterumque recedit,cum alterum Hci-nifperij^aftigium tet*- gerit: atque hoc modo iterum oriente reuertitur perenni quodam curfu 5c recurfu pcrfeuerans : putatum eft affinitatcm quandam Lun^ciim humo- re huius caufam efle,pr^?cipue cum in Plenilunijs niaiores fianr jcftus , no- uaLuna minores: racdio autemmodoin temporibusmedijs: vtexanti- quorummonumentis notatumefTeccmperimus. At verb di{"Hcilecft vi- dere,fidefiderio fyderis orientis afBuuntaqux;cur occidcnce non ref^uut fed fimilirer ut in ortu efferuefcunt . Nam aut perpetuo debuiiTcnt infequi Lun^e curfum , vcfecundumcundemcirculumconiinueafnuerent, nun- quam. L I B E R T E R T I V S. 60 A qaam retrocedcrenrt autfaltem eaaceedente affluxusfieret, recedentere- fluxus.PrcEtercacumaliiSjatquealiis terr^locis continue oriatur, atque oc cidat cum toto ccelo luna : amuxus quoque continuus erit fii-niliter , ac re- fluxus.Nam exiftentibus quatuor angulis cosii, quibuscontinueluna ter- ram refpicit, in duobus oppofitis continua erit aquarum exundatlo , in al- teris duobus continua diminutio: At hic non eft fluxus,&: refiuxiis, qui In mariapparet: acceduntenim, & retrocedunt vicifsim aqua^:in continuo au temillomotuexluna, retrocefllis fierinequit, vtpatetin vndarummotu ex vento: quauis enim inter vnam & alteram vndarum molem veluri valiis qujedamconfpiciaturjcontinuus tameneftaffluxus.norefluxus . Amplius quomodo luna aqua mouere pofsit, non moto intermedio, vt aere & igne? nam feipfa moucre non potcft , quianon tangit . Num virtus qua-dam oc- culta permeat a luna vfque ad aquam, vt a Magnete in ferrum : adeo vt non motomedio communicetur motusextremo J Sufficit enlm in quibufdam B tadtus fecundum afpedum, vt commodius alibi oftendetur. An potius fuo lumineaquam calefaciens,& velutifubferuefacienSj in tumorem extollat, vnde fiat exundatio:^ftu autem definente refideat in feipfam, vnde aquarii retroceflus appareat,vtdo(5lis viris placere video? At fi huiufmodi aliqua cf- (etSympathiainaqua,nanfolumingentiamariaeomotu mouerentur,fed & lacus 6c ftagna, imo etiam magis: quod enim minus eft ab eadem virtute faciIiusmouetur:Nuncautem'id nonvidetur. Ob hasigitur caufas, atque aliashuiufmodi non poflumusmaiis fluxum &:refluxum luna: afcribere. Affertautem Ariftoteles.2.Meteo.cap.i.duplicemcaufamfluxusmaris:vna eflefluuioriimultitudinem inlpfum magnamaquarum vim intromitten- tium:qua rarione fluxus eft fblum in vnam partem,fcllicet magis decliuem, vtaccidit mari Mediterraneo : nam in Tyrrhenum fluunt mare Aegeum,& p Pontus,& M?otis,non in oppofitum . Alteram autem efle modicam quan- dam totiusmarlsllbrationem .'hucenim atque illuc libratur fcpe^quoti in ipfius quidem vaftitate modiceapparet,in anguftiis autem magnum facit fluxum Sc refluxum. Quodigitur ftateris acciditsequilibris, mari vultcon- tingere Ariftoteles: accepto enim principio motus inclinant modo in vna partem,modo in alretam fepe, piopt^sr scqualitatem ponderis:nam Ci in al- tera parte pondus fuperaret, in eam totum vergeret,nec in alteram refurgc ret. A t vero fi totius aqujE moles ita fupra terram fita eft, vt cxterna elus fu- perficies vndiquea centro vniuerfi icquidiftet.i.ccE.tex.ji.propter quid mo doinvnammodoin alteram partem inclinat ? Cumenim propenfionem hucufquehabeatjquiefcereibi dcberet: Violentiaautem ex hoc loco perpe tuedimouerinoneftdicendum,cunullumuiolentumfit perpctuum.i.c^. tex.if.Noneftergoquaerenda aliqua virtus mouens totius aqua: molem cxtrinfecus, nam pr^ter naturam moucret,6<: prxter aqua! incllnationem. Necigitur luna,nec venti,necallquid huiufmodi aquani dimouere tali mo H iii) ru C^V' AEST. PERIPATET. tn queatit. Relinquitiiraatem vnus modus tantum, vtfcilicet moueatur ad motumcontinentis,quem pcraccidenselTecliximus. Si cnimperfemo D ueretur,neceireeiretautrecunaumnaturam, autptiEter naturam moueri. 3 c^l,tex,i8.5ci.c^.tex.io.atneutrum dicere pofTumus rSienimfecundum naturam,non vnus enfet vnius corporis motus fecundum naturam, fedplu res : Si priEter naturam, aliquod violentum eiret perpetuum : peraccidens • Igitur mouerieft necefle: quemadmodumderpha^raigniseftdidtum.Cura autem aqua exterius quidem ab aere contineatur,interius autem a terra,ae-. ris autem pars,quae aqua tangitjftagnans appelletur ab Ariftotele.i.Meteo, cap.;.non enim fluitvtis quifupranodes terr^eeftrfedfbluma ventis varic turbatur,non poteft marls illaliberatiocontinuaexaerecontingere: relin- quitur igitur vt ex motu terra; fiat : ad niotum eiiim cius necelTe eft mbueri totum quod intraeius cauitates continetur . Redaauterationefit,vtaqua non infequatur omnino terr.-e motunijfed partim retrocedat, partim vlte- rius priterlabatur; Cum enim humida fitcius natura, dum terra impelli- tur a circunfuro aere,aqua pofterius ah^quantifper dereh*nquitur : vt videre Jicet In paruo vafe^cuius amplior iit latitudo quam profunditas: i\ enim di- p moueatur,refdItaquaa tergo priufquaminoppofitam partem,&: fepehuc atqueil{uch"bratur quaerens asquiiibrium . Cum fgiturterramodicepra:- tergrefta fuerir,aqua aatem pofterius derelida,extra Tuum asquilibrium exi ftens,in alreram partem ruit,fed vltra ajquihbrium ob acceptii motus prin- cipium.-inde iterum ob eandem caufam in oppofitam partem vergit,& fa:- pe id facitjquasrens ajquilibrium,in quo naturaliter quiefcat. Quod fi terra quiefceretamotufuo,&aquaaliquandodefineret hucatqueilluclibrarf. Quoniamautem perpetuaefthuiufmodi terrae circumuolutio, perpetua quoque reddltur maris libratio . Quatenus igiturmotusifte eft conti- nentls,per.iccidensin aquacft,necfecundumeius naturam, nequepra^ter naturam: quatenus veroaliquomodoin Ipfocontinentemoueiur, eftfe- cundum naruram,qua2ritenim femperiocum magis dechuem : qulanon pari palTu infequitur terra? motum.Quod autem in maximaaquarum con gregatlonehic motuscontingat,nonautemin paruis vtlacubus, & fluml- nlbus, iuftlfsimeeuenit. Cumenim terrs motus minimusfit,nonpoteft nifii in magnaaquarum mole apparere. Sit cnim a. a. fuperficies aqua: fu- pra perpendiculum c.d. a D.b. autem altera fuper- ^ ficies dimota fuper alte- ^^ rum perpendiculumc.g. quanto magis prorrahu- tur a.a. &b.b. tanto ma C tis aj3parec feiun6lio a feinuicem: idco & motus manifeftiar^quantoautera rcuioresfuerfnt,tatominusapparet fefundio, vt alfquando fnfenfibllfs omnfno L I B E R T E R T I V S, , ^i A omnino fit,vbi nulla appareat miitatio , vt prope cl.& g. hoc aiitem modo fehabet lacuum Sc ftagnorum breuitas ad totius maris vaftitatem.Ob Iianc: canctem caufam in Oceano altius intumefcunt aqu^, dc latius exunHac qua in reliquis maribus. Scribitur enim fupra Britanniam odogenis cubicts at- tolIi.Frequentiusquoqueacceduntin breuioribus maribus, quain Ocea- no,quoniam per breuiora /patia exunciantrvel eciam quia vltraacceftum.&: recefTum Oceani quos participat Mediterraneuiuxra colamnas Herculis, propriamquoquehabetlibrationeminfuogurgite.IclcircoiuxtaSyrces,<S<: circaEuripum Taurominitanum,&; in Eubxa aliter accedunt: fepties enim in die,ac nodle in Eubiea reciprocare dicuntur . Ex quibus eciam patec non vbiqueaeftusinfequiIun«curfum.Quodfi'vt plurimumid concingat , vc pari greiTu cum lunaaccedant , nonobidluna huiusmotionis caufatuc- rit,vt nec ambulacio corrufcationis , fi me ambulance corrufcauerit . Nc^n enim fuerit prster rationem,vt Iibratio,quam ex totius caeli motu maria ha _ buerunt,eius fyderis curfum comitetur , quod & propinquiilimum eft , &C cumhumorehabetaffinitatem.Exditftisigiturpatet folui omnes dubita- tiones,qua: circa maris fluxum,ac refluxum contingunt,fuppofita quadam terrae motione parua tamen . Nam fi maior eflet, maris quoque exundatio vchementius fureret Sc terras latius inuaderet,vtaliquando in diluuijsacci difleferunt.Atteftantur quoquehaec iis quas fuperius de coelo ftellarum fi- xarum diximus : fi enim libratur huc illuc mare perpetu(>,necefte eft terram moueri: fi vero hacjneceffe eft afpedtfi ftellaru fixarii variari:motus ergo tre pidationis ab aftrologis inuentus in 0(5taua fphaera,ex motu terras rationa- DiIiuscontingit,quamexmotuiIIius. Siigitur paruushic atque obliqUus & inazqualis terr^ motus fufficic ad mutationem afpe^tus , qua: notata eft , nonfuntponendialijorbes fupra odtauam fpha^ram. luftaetiam ratione motusc^Iicommunicaturomnibus corporibus infra ipfum maxime qui- dem ieni.quia propinquilHmus eft : minime aute terr^e , quia remotillima: CJ- J -L J" • -j .^ . . ... meciioautemmodocorponbusmectnSjaenquiaem magis,quiamxtaigne: aquas autem minus,quiaiuxta terram.Nam cum ceterna fintelementafecii- dum totas fphasras non minus quamc^Ium: motum etiam quendamaster- •num habuiffe iuftum fuit. Motum planetarumfub Zodmononcaliditatem gigneremhMinfenora , fed refrigerationem Oj^cefiio. F I. VT vericas huius fentencia: pacefiat,videdum prius eft, quomodo in haecinferiora gignatur caliditas,& frigiditas a corpoiibus ca; leftibus: non enim in hoc Peripacecici eofenciunt . Nam quidam folo mocu calidicatem fieri arbitrantur:quidam addunc dc lumen . A radiis enim Solis calefieri qua: circa terram funt 6c experiencia maaifcftum eft,& dtecur CLV AE S T. PERIP ATET. fatetur Ariftoteles.i.Meteo.cap.4.& 5). Alibi tamen , vbi docet quomodo a D Sole &: cajteris ftellis non ignds exiftentibus vt antiquiores putabant, exhi beatiircaliditas: affertlationem tantum,ciicens:motum aptumnatum efle ignirc; luminisautemnonmeminitjVti.Meteo.cap.j. &2.c?.tex. 42. Vide- tur autem eo loco putare ipfum lumen non caliditatem gignere , fecl ipfum potius vnacumcalorea.motufieri:inquiens:Calorautemab ipfis 8c lume generaturattritoaereabillorumlatione. Qu^ fententia maximam patitur. controuerfiam. Nam (i per lumen fntellexit,a6tum perfpicui, qui per prae - lentiam corporis luminofi fit,non videtur huiufmodl participatio in perfpi cuo motusaliquislocalisefTe; prsfenteenim luminofocorpore,totum per f picuum (imul acfku eft illuminatum:neque per motum localem,feu corpo risluminofijfeuradiorura fierividetur : Nam etiam qulefcente luminofo corpore,utignc,fitluminisparticipatio: Radiosautem defcendere&; vibra ri,metaphorice quidem dici conceditur,vere autem nequaqua:quod enim non eftcorpus,mouerinequit.6.^Phy.tex.ji.Prnctereamotusifte radiorum £ dcorfum,fiquidem fecundum naturam ellet terreum quid efle id corpus fi gnifiicaret.Si prneter naturam,igneum. At radii corporum c^lcftium,nec ter rei,nec ignei funt:nec tandem alio motu quam circulari moueri corporac^ leftiapoirunt.i.c^.tex.i^.Nonigitur perlumen intcllexit a(5lum perfpicui, non enim hic per motum localem fit,nequeattritionem aliquam fequituf. Idcircoredeinterpretesverbumilludexponuntpro igne,quoniamhicgI fniturattritoaere:appellariautem lumen,quialuminofusexiftit. An ver- um ^^$:quodlumefignificar,fcribendumnon circuflexe, fedacute <^aj: quod vftione fignificat a verbo ^afwt/,quod efVardere?Duabus igitur voci- bus vfiiseft Ariftoteles, calorefcih'cet, dc arfione: quemadmodumetiam in 1 .Meteo.cap.j.a^ftu &c calore : cum inquit:vt igitur fiat ^ftus & calor fuf^ ficiens eft efticere etiam Solis latlo tantum. At vero non videtur fola aftro- rum 6<:Soliscircumuolutiocaliditatemfacere:Motusenim huiufinodi n5 p auerere poteft aerem inferiorem,qui intra montes continetur : Solus enim isqui fuperiuseftcircumrotaturvnacumigne.i.Meteo.cap.^.Sed tamenin inferiori parte aeris ingentes fiunt^ftus:media quadam eius regione frigfr- da permanen te, dc quia procul exiftlt a cce1o,& quia refledtlo radlorum So lisex terraadillam nonpertinglt.Siergoc^limorus non calcfacit mediam hancregionem,multo minus inferiorem, remotiflimaenim eft.Alteram er gonaturam eireoportet^quxaptanatafitcalefacereha^cloca^noncalefado intermedio:huiufiTiodi autem effe naturam luminis pr^cipue Solis , patet . verum enimuero mirum eft Ariftotelem in hacpartedefecifle, necexplicaf . fe quomodo ex luminc fiatcaliditas,cum prasfertlm hocgenus excalfadio- nls ionge magis experlamur,quam quod ex motu c^li peragitur.An perca- liditatem,quam dixit attrito aere fieri propter aftrorum lationem,eam quo queintellexit,qu2Eexluminefit?indicatautemhoc,quodi.Meted.cap.5.di cit: L IB E R T E RT I V S, <5i a cit:Solem maxime calidltatem facerejquia motus Colidi aerem maxime dlC- gregat,& pp hanccaufam pertir^gic ad hunc locii eius caliditas.Si igitur ca- h"ditas qu^ ex Sole pertingit ad hunc locum,eft ratione luminis , hanc au te tribuit fbUditatx corporis velociter lati,lumen igitur ratione corporis moii calefaciet.Idem colligerepofrumus.i.c^.tex.^i.vbi inquic.-aerem incalefce re cum exiftat fub fphera corporis circulariter moti,&: hac maxime,qua Sol cxtatinfixus.Quapropteraccedenteipfo &oriente,&: fuper nos exiftente, generatur calor.H.rc enim non nift ratione radiorum &c luminis conueni- re po/Tunt.Et i.Meo.cap.^.Solis lationem difgregare Sc congregare,&: cau- fam efte generationis & corruptionis, quia prope fit aut longius . Si igitur generatio &corruptio eftcirca terram,ad quem locum non nifi lumen per tingit;necefteeftlumen motudifgregare. Verum illud cognitu eft difficile, quomodolumen,cum nonfitmotus, nequeper motum communicetur» attererepolTitaeremilIuminatum,&: caliditatem gignere. An lumen per fe B non atterit,ncccalefacit?fcdcorporis c^leftis Iatio,vt patuit ex iiSt quoc nu- per ex Ariftotelecitauimu5?lumen autem veluti prasparatio eft dc mediuni quoddam,quorecipiinaeretalismotuspolIit;pr.Tcipue iniis locis quae a cajIofuntremotilHma. Oportetigiturputare naturam perfpicui corporis naturali quodam appetitu pr^fentiam luminoficorporis afpicere, vt inde perficiatur non fecus ac materiaip(am perfe£lionemdefiderat:eodem enim modo perficitur ipfum pcrfpicuum a lumine.Quo fir,vt moto corpore lu- minofb,variafemperfiatluminisfu{ceptio,namibIum per lineam re<5tam fitiIIuminatio:afpe(5lus igitur alius,atquealius fit: Huiufmodi autem mu- tatIo,attritionis eft principium & caliditatis.Cum enim pttfpicuum aper- tionem quandam atqnedilationem in fufceptione luminis patiatur:atque hancfecundumaliasatquealiaslineas fuccefsiuead motumcorporis lumi nofi,atteriminutillimeidcorpus necefteeft.eoquemagisquo velocius il- _ ludmouctur.C^Ium igiturfineluminehabereh.Tcdiftantifsimain confen fum no potuiilet.Quod fi lumen tantum adeiret,non autem motus:fimiIi- ter hn;c immobilia redderentur ex Iumine,vt nunc ex eodem motum acqui runt: Sola enim prcefentia luminofi corporis perficitur perfpicuum . Qiiod autem maior fiat ciliditas, vbi radiorum eft refledio quam ubi fimplices re cipiuntur,ideoq; inhmam aeris regionem magis calcfaciant,quaminterme diam,iureoptimoaccidit.In refleifkioneenimreduplicatio eftradiorum de fcendcntium fcilicet 6c afcendentium : ideo dc mag^s agitarioportet ipfum perfpicuum pluribus modis lumen recipiens : longe autem magis calefieri cum ad angulos acntos refie<5luntur : quia tenuius atreruntur eius partes. Huiusautem gy.-iria putandum cft folis corpus tanquam Epicyclum in fuo circulc^circumagiquemadmodum reliqua aftra, quanquam idAriftotcU placerenon U)deo,alibi tanien demonftratnm eft a nobisj Sfc enim ueheme lius cahditatem imprimere polfunta ucluti tcrcbro quodam circunducto -^ aercmk CL VAE ST. P E R 1 P A t E t. aeremradiispcrmeantia. Dlcimusiglturfenretiam ArlftotelisfuilTeccElum D motu tantum fuocircularicaliditatcm inferioribus corporibus exhibere: iurnen aute pr^eftare, vt facillus motus aftrorum recipiatur in corpore per- ipicuo : in ijs prTfertim qua; diftantifsima funt , ad qu.-^ motu ex contadu A.brporis peruenire non poterat: lumine enim quodammodo aftra nos can- gunt, quem contadum fecundumafpedum vocamus. Obhancverocau- fam',refrigeratur media aeris regio : non enim peruenit ad ipfam attritio ex cosli conta(5tu propter diftantiam , nequeex luminls reflectione, quiahaec s.d illum locum non pertingit . Quemadmodum enim motus caliditatem fa cft in fufceptibih* eius quahtatls , fic immobih'tas frlgiditatem. Aperuit aute hoc Ariftoteles i.Meteo.cap. 5. vbiinquit :Corpus{ubcircuIationefuper- nacontinetur,veIuti materiam quandam,5c potentiacahdam,frigidam,hu mldam & ficcam , & quscunque has fequuntur afFe<5Hones , fieri talem 5c elfe a motu «5: immobilitate.Non enim eft abfurdum imo neceftarium ake- rum conrrariorum , vt friglditatcm caufam habere priuatiuara:omnIs enini |£ contrarictas prIuatIoeft.io.Metaph.tex 16. non tamenomnis priuatiocon- trarlerarcm ficlr,fed qua: in dcterminato generc, Sc qux non fimph'citer eft noneft, (edformaqu^dam, vtquics fehabet admotum, &c tencbr.Tadlu- men , & cahdum ad frigidum , & ah'a huiufmodi : eft enim priuatio fpecies quqdam. i.Phy.rex.iy.Propter quld autem ad motum &c immobih'tatem in- fequantur primx quah"tates tangibiles : abillis autem reliqu.-t affedllones onantur,alloloco commodlus oftendetur . Qua: igiturc^lo proplnquin. fimafunt, vtignls &qu^da parsaeris,calIdaexiftuntobc?liraotum etiam fine luralne coimnunicatum:Qua? autem remotiora funt : frigidaob motus prluationem : eodem modofecundum totas fph^ras permanentia, quiafi- mlliter motus& immobilitas eorumarternaeft: Secundum partesautem fiunt hxc quidem calida, h^ec vero frlglda ex motu & immobilitate,qu^ per lumen 5ceius prluatldnemorltur: accedeteenlm &recedente folealiquan p do communlcatur motus aliquando immobilltas . HIs hoc modo conftltu- cis diclmus : Motum Planetarum ob occafu in ortum , non caliditatem gi- gnere, fed eam potlus teperare . Cum enira duo in eodera corpore fiant mo wsinoppofitam partera, quanto alter velocior fuerit, tantumdemlturdc alterfus velocitate . Idcirco fi sequales eftent, nullus appareret motus,in eo« dem enimfempereftet ipfum mobile: fiaIterfuperat,apparetmotus do- mlnans tanto remifslor , quantus eft alter motus . Cura igirur ccelura rapi-» difsirao motu in occafum feraturjPIanet^ autem Interlm in eodem per pro- priura motum (ubdeficiant,quanto velocior eft in proprioorbe motuSitan totnagls retardari oporteteorum raotum in occafura . Omnis autem retar- datio morus , priuatio qua^dam eft fi non fecundura totura,(aItera fecundu partera.Qiianta Igitur.erlr retardario,ranra etlam refrigeratlo ex illaorietur. Maior autcm retavdatio eft quanto veloclor cft in proprio orbe motus, Vclocitas L I B E R t E R T I V S. 6^. A Velocltas ergo huiufmodi non calidltatem Ccd renrigerationem parit. Sign i ficauitautemiioc Arilloteles i.Meteo.cap. 5. vbilunit motnm tardum efle inquit , aftrorum autem fixorum velocaii : Soli. autem meciiocriter fe ba- bere. Idcirco {blemmaximecaiefacere, quianeque perindeproculeft, vc Aftra,nequetardus vtluna.Per velocitatemenim &c tarditatem fignificauit^ non quatenus in ortum feruntur, fedin occafum ; Nam alioqui oppolitinu videretur diccre.i.c^.tex.^S.In jpprijs enim circulis inquit:fuperiora tardius ferri infcriora velocius : ideo lunam veIocil'sime,Saturnum tardifsimc ; Sole' itiedio modo fehabereac reliqua intermediacorpora.Exquibuspatetcaii- liditatem fieri ex motu totius cosli in occalum lati non cx Pianetarum mo- tuinortum. ■ Siib Zom tomda ccelim darl perpetuo temperatlfsimum . Qu^j^flio. F II. Ecinithoc clariilimus Poeta nofter PetrusBembus Cardina- lis, quiam^nillimum locum fingens,in quoperpetuaco^Ii temperies nullo vnquamxftu, nulloquegeluinfeftanterepc ritur, tuncin Arabiafculicicollocauit, <\\\x intraTropicos cft: fira: idque optima quidem ratione non tamen vulgari . In- credibileenim vidcatur temperatameire eam regionem,cuI Sol propin-r quiftimusfemperexiftat, &quam pcrpetuoardentifsimis radijs fecundii angulps acutifsimo.-; rcfl exis fcriat.Nam propter h^c exiftimata^eft mukis rc gio illainhabitabilis propterceftum vt ponitur ab Ariftotele. z.Meteo.ca.^. Quaquam verohodie iis quiexLufirania Oceanum Arhlanticum nauigat vfquc in Indiam,comperta fit habicari . Infula enim San6ti Thomne cogno- minata, in quaSaccari eft multus prouentus,fub Aequatorefitaeft,habi- tatur autem non illa folum, fed & vniuerfa Afrior pars illi contermina . Et Indi^^TaprobanequashodieSumotra dicitur,fubeode Aequatorepopula- ti^fima perhibet^.Tn ingeti sftu afflidati eius regionis incol^ , fubterraneis cauernis degentes faluce fibi qriit, vnde vide TrogIodyt(^ antiquis appellati in Acthyopiapopuli: Inhabitabilis eanihilominus regiodicendaeft,cu vix, & no nifieoprxfidiohabitariqueat: vtimpofsibileaiiquadodicitur, quod vixautditHcuIterfiat i.c^.tex.^.Dicemusneigitur huiufmodi terrorem tem perie elle ? At fiharc tempencs,quis eririn terraex Sole feruor?nuIIns enim alius cft locus,in quem vehementius agant Solis radij tumob propinquita- tem , tum ob diuturnam immorationem . Sl enim apud nos non folu circa Solftiriu a^ftiuii ingenies fiunt .Tftus, fed ^' poftea maiores fuccedunt ob moram diuturniorem , quam ficit Sol prope Tropicum asftiuum^quid exi- ftimandum cftibifieri,vhi (emper eft propinquifsimus ? Noneftautempu tandum temperiem fufticieternfieriexpluuijs', quasrraduntperpetaode- /ceodcre, Ybifolfecundumperpendiciilum terram refpicit, vnde alluuio- nes,<3c Q V AEST. PERIPATET. nes fiunt«Sc Njii.tSralcerius rtumlnis, quod cx ijlJeni fontibus ortum ducjs D per Acchvopiam in Occanum Athlanticum cxoni-racur, NiL^rumquc voc.i- lur,quiaex Nigiorum r^-gionc Huat . Statis enim quibuldam tcmporibus vtraquf h;vcf lumina mirum in modum incumclcunt , quoJ nuiltis aJmi- rationcm pcpcrit, anccquam ftaca hxc pluuiaium ccmpora in iis rcgionibus ■compcrta ellcnt.Rctrigeratio igicur cx huiufmo.ii plu u'is quanqua ah*quid facic, tempcricm tamcn al^errc (ahcm pcrpctuam no poccll,cum quia aqux ihis cah'da:dc(ccnclunt, vt ccllancur, «Sc racio vuh : cum quoniam brcui ccm pors contingunt . Solcm cnim pcrpcndicuhircm nondiucius fadcm regio haberepotcll.Fiuntautcm phiuifpcrpcndiculariSole pocius,quiaradij rc- llexi ijdcm nuntcum ijs quidc(ccdunt . hoc autcm cxiilcntc minor hcacris atcriciOjquianuHus ficanguhis intcr radium dcdcndcntcm atqucafccn- dentem, in quofit attritioob muhiph"ccmluminis rcccpcioncm , vc fupc- rius c(l:oftcn(um.A laccribus igicur ob vchcmcnciamaccricionis didbhiun- tur vaporcs: in medioautem quaSol adangulos rcclos tcrramafpicir,obmi £ norcmattricioncm,principium aliquod rcdigcrationis adcft, quod vaporc inaquam condcnfat quamuis calidam,vt tcrucncion.r impodium opcrcu- lumcfficcrcfblct, (ufficitenimillud minus cahdum cdcquam fit uapor:id- circoaquaabco, (cdcah'dadi(linat . luuatautem hanc gcncrationcm anti- pcriftahs : Vaporis enim natura nadlo principio mocus,pcr quom ad (Vigidi tarcm reuercacur, ab ambiccis cah'ditace quadam iuuacur vc cicius in aquani tranfeat. Hocaucemmodo Acftacc ficrlphiuiasin AcchyopIa^Sc Arabia tc- ftatur ArilliOCcIcsi.Mecco.ca.ii.Concinuxauccm fiuntiUicphiui^.quiacon tinuacrtciuslocirefrigeraclo propter r.idiorum nmpllcitatem:materiaautc multa 6\:maximc prxparataalatcribus fubminillratur, vbi ingcnsfcruoc adcfl : faclccnim ad veloccm concrccioncm , fi prccalcfidla fucric aqua ; vc ibidcm dcclarault Aril^otclcs . Ex dldlis Igicur pacct in zoua torrida conti- nuam tcmpcricm circnon pofic, fcd pocius concinuumfcruorcm modico p tcmporearadiispcrpcndicularibus rcmKlum. Ncquccciam noclium lon- gitudo tempcrare dicrumx(l:um qucat: Si cnlm apud nos In a:quinod:iis tempericscft, foleangulisobtufis pcrcuticncc, illisqui fiib a:quacorc de- gunc(empera:quinoclIaIibusexift:cncibus (^ (ubangidis acucKsimisquo- modo tempcries fuerit ? Idcm intcrri de iis potcft,qui cxtra a?quatorcm vf- qucadvtrumquetropicumhabitant . Non enim mulra eft diffcrentiadie- rum ac no6tium,&:angulorum quiexradiorura rcfle^flione fiunt.Atvero cxtraTropicos continuam tcmpciicm inueniri impofsibile eft. Nam fub vtraque vrfa perpetua funt frigora,idcirco fimiliter habitari commode ea lo ca ncqueunt . Rcliqu^ aut intcrmedia: terro! fe<ftiones habitabiles,propter magnadiffercntiaacceftus&reccirusSolis, vndequatuoranni teporamaxi mec6trariaortafunt,mgentesmucacionesfrigoris &a-ftus patiuntur.Con (encaneu. tamenrationi videbatur,vtin terra,quemadmodumIocadantur, in quibus LIBERTERTIVS. 64 , :n qulbiis perpetuaa.'il: is ac fdruor crt,arq,- ali'a , \n quibus perpecua hvcms &:gelu:fim'l:'rcra!ia reperirencur,in quil)us perpccua ellec rcmperies..Si igi cur h.rc in inhmiregioneaeris, ^hi refcvftiohc i.uliorum , noii conringuncr in fuprema auce vigece.^^halacio ficca ts: ignis : circa mediam regionem force locus cemperacifsimus in cerra daSicur perpecuus : fe.i is non In omni terr.is fe^ftionejfed rancum fub zona corric-Ja . Cum enim mcdiaacris regio ob du- plicem caufam fecundum fencenciam Ariltocel-sfrigida reddatur, t^quia procul exillic a ca-ii circuLuionctSc quia a ra.liorum rertc<flionc iion cangi- tur, neceHc clleani qux iuxta Polos elt^frigidiirimam eirc: Nam »?c rcHciftio radiorum prxccrquam quod imbccillior circa ea loca c(\ , minus eciam alte afcendic, proptcrcorum inclinacionemad tcrram.fiiftantia quoqueeiusa lacione cocli maxima clt : ^^amuis enim vndique a ca?lo cequidillcc, hrc O- mcn pars,diftancilsimaeftaDcaca-Iipartc,qu9 & mocus vclocicace,ils: folidi r.ico corporum vc lolis ac crterorum Planctarum apca naca eft plurimum ca leficere . Nam fphxrx ca pars vclocilsima eft^qua: fuo motu maximos dclcri " b.'ccirculos,vt funcij.qui intra Tropicosc6tinentur;tardifsimaautcm,qua: niinimoseodcm'temporecirculos pcrhcit, vt iuxtaPolum vtrumquc: minl mam cigocaliditatcm in ijs locis ficri ncccirccft . Subzona autcm torrida proptcr caufas oppohtas , nccclH* eft mcdiam acris rcgioncm longc rcpidio remcire : Nam iSc rad ii ad lincam pcrpcndicularcm maximc accedcntcsaU tifsimcrcrtcctuntur, hmul <l>c ob angulorum paruitatcm potcntifsimi funt: ca-Ii pr.vterca pars vclocilsima (upra iplam cll;,«Sc omnium Planctarum cor- poraintraTropicosfcruntur : qu.uoiavcca ccrra* plaga vclucl cxurunc*, C\c medid acris rcgionc tcpcrarcpollunt. Hinc ht vt in ijs locis non niues oria- tur,nccgrandincs ncc pluui^ riigid;v,fcd potiuscalidx; vcnoftris ccporibus clt compcrcum. •C^iamuiscnim in dclccnlu propcer ambiencis fcruorcm non anciperiltafim paci,fcd potius incalclccrc putandum fic, in orcu quoq; nihilominus aliqucin ceporcm cx loco lorcirl verilimilcclt . Vc igicur apucf C nosxftacclocafuncin alpibus, in quibus dumc^cera fcrucc, acrccmpcra- cilsimus eftac iucundlirmius : ficincraTropicos vbiconcinua.vltas fcrucn- tiirimaquecltjfi qui monccs fucrinc, qui fuaalcicudinc fuprarcHcdionem radiorum,quafi vltra tclorum iactum,vc in prouerbio cft,excollancur, con- tinua frui acris tcmperie inftar veris perpctux nccellc cft . Quod nullis aliis locis c6tingerepofIemanif':ltum cft.Solcnim cumaceteris regionlbuscx- traTropicos cxiltcntibus aliquando multum rcccdac frigora paric magis 8c niinuSjVtlocusdiltantiorautpropinquior fucric. Acceltancur hoc idem& facra Miftcria, quclocum ilclitiarumParadifum ccrrcftrcm vocacum cir- caeadcm locadclcribunc. Fluminacnimcocius ccrr.T princlpalifsima, quae indefluere traduntur, qu^dam intra iropicos , qucdam non longcab illis fuoshabcnt tontcs:Cum<iuccni omniacxaltifsimis montibusortumducac, circa mediara acris legioncm htum cllc hunc locum fignificanc.Fabulancur Q^V AE S T. P E R I P A T E T . ScGvxcl amxnifsimos Tuiionis hortoi in extrema occidenris parte, vbi al- £) tidimus Africsmons Athlas vltraTropieumCancriextollitur. Maximee- nim eft rationiconfentaneum, vbi omnium aftrornm a/ped:us eft placi-dif-- limus,a!7i:os quoqueperpetua fertih'tate ridere: nunquam enim qeki hor- rere,nunquama'ftu are(cerecontingit,vbj perpetua eftaeris temperie<.Scd iiierito dubitaret quifpiamrCur hominibus hodie,quoci fciatur^incomper- ra funt ha:c locaadeo expetenda? An intercludi acceflum purandum eft par- tim beluarum feritate,que in ijs locis prarcipue vigentipartim locorum prx ■ cipitijs^ac fyluis impenetrabilibus fponte natura: h'bere luxuriantibus,aii.if. que itineris difficultatibus in regione prctfertim feruentifsima ? Cefsir io^i^ tur hominis audacia Serpentium ac reh'quarum beluarum immanitati , vt propria Cux habitationis locadefererefueritcoa6lus, atqj exul aliena regna petat, armis,6c totis ingenij viribus in feipfum conuerfis: dcmec alter Her- cules monftris debellatis ea nobis reftituat. Calidltatm ex ccelimotu rfqne ad centrim tcrr.t peri4enire,<&' fri^i^iditatem vfque ad extremum ignis. O^ejiio . F l II. E Enerabilium &:corruptibiliuiri materia, cx qua conftantomnia, qusintraccslum funt,non permittit aliquod eorum corporum qux hic funr,^terno tempore perdurare ; no.n.poteft femper efte lub eadem forma , quod potentiam habet ca:teras recipiendi i.c^. tex.iiS.Cum autemomncquodgeneratur & corripitur, abaliquoadlu exi ftenteha?cpatiatur,a(5lusenim potentiam prjecedit. p.Metaph.tex. 13. neccf- (eeftnlterum principium adcflcgcncrationis 6<:corruptionis effedtiuum, cuiufmodiSoIab Ariftoteleponitur,hic cnimcum fn circulo obliquofera-, tur, per eius accefliim gencrationem efticit,&: per eiufdem receflAim corrii ptionem.i.deGen.&cor.tex. 5^. Exquibus fententiam illam colligimus, r caliditatem ex pr.TfentiaSoIis tadtam viqueadcentrum terr.T pettingere,5<: frigiditatem per eiufdem abfentiam vfe]uead extremum ignis.Nam alioqui id quod generari poflet aut corrumpi,nunquam ad adu perduceretur pro- pterdefe(5tum generantis &:corrumpentis, q^jodimpofsibileefl^ein natu- ramanifeftumeft.i.ca^.tex.i^^.corruptibileenim ncceflc-eftaliquando cor- rumpij& gcnerabile aliquando generari , fi non cft pofsibile fimul femper cflTe & non lemper efl^e.Tcrrs igitur partem qu^ prope cetrum eft, patet in- calefcere non pofl'e,& fieri exhalationem & ignem , nifi Solis aut reliquarii ftel.larum virtus ad illum locum perueniat . Alterum enim duorum neceflTe cft,autterramillam excentro adfuperficiem venire,ubi manifefte virtus Solis operatur : aut Solis virtutem ad centrum defcendcre . Terram autem afcendercfecundum naturamquidem impofsibiIeeft:pra£ternaturam vero qujEvirtus ex eoloco dimouere illam pofsit ? Solum profedo co modo contingeret ■ L 1 B E R T E R T 1 V S. ^; f contingeret ati fuperiiciera .iliqiundo venfre G nd vnnm Hemifperiuni . terrc^ heret appolitio , ad alrerum autem demptio : paulatim enim hoc, modo emergerent omnia qux in protundo funt . At non cam difpoh- tionem habet terra ciim toto ccclo , vt eius generatio in vno Hemifpc- rio fiat , corruptio autem fn altero . Cum en:m zodfacus Ilib quo frr~ tur So! , in duas partcs aiquales tum ccclum vniuerfum tum terram di-^ uidat , duo icquah'a terrc-e legmenta fn vtroque Hemfiperfo reh'nquun- tur , qu;r ad Solem fmiiliter fe habent ; .Tqualiter enim. ad virarque j^ccedft 6c ab vtrffque reccdft . Ignfs fgitur generatio & terrar non fn altero Hemi/perio magis erit quam fn altero : neque fecundum tempo- rum vfcfillfudines terrx demptio aut appofitio fn vtrffque mafor fue- rft. Neceire'eft ergo Solf: cah*dftatenTad centrum peruenfre, 8c exhala- tfonem ex ea terra facere , qua' ob leuftarem fponre ad fupcrficfem fe- ratur . Eadem ratfo Sc fgnf accommodarf poteft;. Quamufs enim hunc ^ mngis conringat ob motum circularem, aliquando vfolentia ferrf deor- fum , vt I. Meteo.cap. 5. dfcftur :hanc lamen caufam efle perpetux con- uerfionfs & omnfum partfum fucceftiue, non eftputandum : hic enfm ordo quidam eft perpetuus , quod autem pnrter naturam eft fnordfna- tum eft 6c non perpetuum . Alfquam ergo caufam prforcm elle nc- cefle cft , qux facfat , vt fuprema pars fgnis frfgefiat &. graue(cat: nam alfas fncorruptibilis co in loco permaneret. Quo autem modo fd con- tingat defnceps vfdcamus. In fpha;ra fgftur fgnfs facfle cft fd perfpfce- rc . Qua enfm parte coelum eft velocfflimum dc qua fertur Sol , vt intra Tropfcos , rationabfle eft concinuam eflc fgnfs generatfonem , plurimum enfm calfdicatfs fn hac parre a coelo fit . Qua autem coc-" If motus eft tardffllmus , & Sol remotfflimus , vt cfrca Polum vtrun- P que , necefle eft fgnem fbf exfftentem propter fmmobflftatem frfgefie- rf y &c graucfcere , atque fn terram conuertf . In partfbus autem inter- medijs inter calfdffsfmum atque frfgfdfirunum locum , medfo modo (c habere. Cum enfm Sol propfnquus eft generatfo fit fgnfs , cum rc- mouetur , fit contrarfum . Vekitf fgftur fluufus qufdam eft perpe- tuus exhalatfonfs afccndentfs ex terra prope Tropicos , ac defcenden- tfs fuxta Polos : Sfc enfm fit , vt nulla pars ignls perpetub maneat inalterata . Quod enfm a(cendft attfguani partcm detrudft ad latera fuccelTiue , donec ad loca refrfgeratfonfs peruenfant omnes. Hufufmo- di autem fluufum intcr ignem &c terram fignificauit Arfftoteies.i. Mc- teo. cap. 3. vbf fnquft : Non cafdem partes permanere neque terrs ne- que marfs, fed totam molem folum : etenfm de terra fimflfter exfftfma- re oportet , hoc enfm furfum venft , hoc autem fterum defcendft ; & qu2 fequuntur . Nam Ci contfnuus cft fluufus intcr aquam Sc acrcm , vc ex aqua pcr calcfadtfonem eleuetur vapor: hic autem per refrfgeratfo- I nem Q^V AE S T. P E R I P A T E T, ncmconHcnferurircriim inaqnamacdcrccndar.i.Mcrco.cap.p.oportct Ci- milirer circ inrcr terram &: igncm. Cum enlm ex rerra calefada a Sole exha- ^ lario fiar *?c ignis,necene cft iteriim igncm in rerram coniicrti per refrigera- tionemj vr totamolcselemenrorum xqualis perm.mear . Dubirabitautem quiSjCurnon vidctur terrapluercvraqua? debcrercnim proprer caqu.Tcli- dcafunr . An rcrra; particulxob ficcirarem non coh.rrent? vtacciJit aquac, cx paruiscnlm gurriscoeuntibus vnafitmagnitutio fenlibilis, qua: &gr«i- uitatem habetlufHcientemadmedij fcillloncm, vtdcorfum ferarur, quoii minutiirimcT gurrar non pofTunrtideo in acre lulpenfimancnr quandiu hu Iufmodifucriiir,vrin nubibus . Simih"ccraurem dc rerrjc minurilhmiscor- pufcuh"sconringir,noncnim poirunrobparuirarcmacrcmfcindere, (edin co voh'rant vt puluis tcnuillimus : Hxcveroetiiciunr ncbulam, fcu cah"gi- nem , quam Ariftoteles inquir cire nubcm (ierllcm , Sc cxcremenrum eius concrcrlonis quac in aquam , idco fignum elle icrcniiatis. i. Mctco.cap. p. Apparcnt «Scln ficciratibusa:l1areprxcipue fubCine, redduureuim aercm vclurlfumoobrencbrarum.Siquisautcm puluis defcendat, infcii(ibih*scft, propterparuirarem,dccidiire ramcn dcprxhendlrur poft ahquod tempo- £ ris ipacium non fohim in redlis , dc lapidibus , 5«: clrca domorum pariercs , Ted (5cin lcopuh's maris, quj; longillimc a tericopnhiere vi uentorum agi- tatoablunt. Coaccruaturcnim vbiqucrerrapaularim . Plurlmum aurem defccndlrcum phiuIa,quod Arlrtoreles.i.Mecco.cap.^.inquirfilfas ctiicerc aquas ; idclrco poft pluuias aer purgatlor apparet Sc loge magis pcrfplcuus : nam quah abluitur pcr aquam ab cxhaLirlonc & puluereobrenebraiuc . In qua re muruam opcm vldere llccr, quam fibi Inuicem rrlbuunr cxhalario &€■ vapor:aqua(S: tcrra:aer (S: Ignis : 6c randcm humidum &: ficcum. Terra enimhneaquanoncxhalar : cxhalatlo tamcn aquam furfumducltfuacali- ditate,adco vrcumab illadcrch'nqulrurgrauclcar &:deorfumfcratur. Si- mulautem hxc&: terram quam inuencririn aerc dcorlum reducit . Duo prartcrca clemcnta cxtrcma tcrra Sc ignls proprer liccltatcm indlgcnt humi docorpore, quodrcplear fpatla, quoc intercorumcorpufculaintcriaccnr: _ quodcnlm ficcumeftnon rcrminarurah'enls tcrmlnis nlhhumidlraclsau- xih"o. Terraigirur Indlgetaqua, quam vfquc ad ccntrum peruaderc nc- ccflc cft, vt hlc videmus,non fblum proprer didam caufam , fed eriam quia tcrra, qua: Iblcft, non cxhalarcr fine humore. Ignls aurcm cger acre vt idem pr:eftcr, quod aqua ad terram : peruadir igitur acr vfque ad extre- mumignls. Indlcauiraurem id Ariftorelcs.i.Mcreo. cap. ]. ybl aerem vo- carrorum corpus quodcoelo eft conriguum, cuius parsfuprema exhala- tioncm Ilccam conrinet, quam proprcr confuerudlnem vocamus Ignem, cftenlm poccntlaignls, cum exuri poliit vcluti fumus,quando in fiam- mam vcrtltur . Ficri autem flammas, &c ftellas quac difcurrere videnrur, 6^cometas& aliahuialmodi incenfa haccxhalatione qu.-ecxtenfa efttlr- caulti- L I B E R T E R T I V S. . h(; A ca vltlnnim fyhxTx qua? circa terram cft , explicauit cap. 4. cfufdem. Idcir- conon folumin tertia regione aeris harcfiunr, vt miilri putant,fed &cin ipfoelementolgnisvocato ftariminfraLunam . Appcllaturautem ab Ari- liotelectiamaer hxcpars, in qua cxhaiatiocft, quiclementumignis con ftituit,quiafinc aerc necclfc poteft ficca exhalatio, nec ignis ardcrc nx- fi in aere, vtalibicommodiusoftcndetur rpermcat fgitiir aer vfquc adcoe- lum . Atdubitabit quis : Si ignis clementum diuifum eft vr terra, cur noa terminatvifum, vtcali confpedum impcdiat ? An ob partium tenuita- tem viliim ctfugiunt veluti puluifcuiusinacre ? Pcrinde cnim accidit, ac fiquiscxtcnfaconfpiciat retiafecundum tranluerfum non iccundum lon- gltudinem . Ob id prope orizontem aftra infpicicntibus, ncris rpiflitudo magisapparct,quam in mcdio caliicontingltenim fecundi)m lonQitudi- ncm extenlam cxhalationcm co modo intucri. Mi/ccri eti.im continoit igncmcumaere, vtvnum fiatcorpuspcrfpicuum, ficut tcrra cumnquajn p mari . Si igiturharc co modo fe habent: tota molcs aqu.r non ca ibluni cft, qua:maribus,rtuminibus , &:alijsaquarum congrcgacionibus conlpi- cua cft, fed mulrain tcrrar vifceribus lapfa cius cauitates rcplct ; multa quo- que in aerefufpcnditurobfolis caliditatem : Similitcr aeris mofcs vix rc- pcriatur (cparata a rcliquis corporibus : Pars cnim inlcrior vaporilnis aqux rcfcrta eft:multa quoquc lapla tcrrx hiatibus, vbi aqua non pcrtingit: Supcrior autcm ficcam habctexhal.itioncm . Eadcm diciponinitdccxtrc- mis clcmcntis. Tcrra cnim aqua glutinatur, ignis acre. Scd quomodo ex diftantia Solis , acca-Ii immobilitatc fiat rcfrigeratio vfqucad extrcmum ignis , vt itcrum in tcrram conucrtatur , ^' quomodo aer &C aqua auxilium vtriquc pra:ftcnt , diL^um cft . Qhomodo autcm caliditas cx motu cali vf- qucad centrum tcrrx pcrucniar, dicamus : non cnim facilc cft hoc vidc- rc. Namncqucmotusncquc rafliorum rcflcdio pcrucnitad hunc locum C diftantiirimum . Ipfum cnim lumcn non pcrtranfit terrx fiipcrficiem , m(»tusautcmnon vltra tcrtiam acris rcgioncm rccipitur, quem cnim la tcrrarccipiconcenimus & ob paruitatem & quia nonfacit partium attri- tioncmullam ,caliditatcm gignercnullo modoqucat. Vidcmus ramcn inrratcrrammultumigniscontineri:cxmuItis enim locis ctiam flammas ardcntcs cuitantur,vt in Siciliaquondamcx^tnamontecclcbratifliino: noftrisautem tcmporibusinPutcoIano Italixalijsquc locis compluribus. Indicant&r thcrmarumfontcscomplurimi fubcfle igncs fubtcrrancos: & mctallorum fodinx, in quibusomnibus calidusquidam halitus perfenti- tur . An caliditas , qux fupra faciem terrxcrcatur aSolcaducnicntefrigi- . ditatcproptcrciufdemablcntiam, truditur dcorfum proptcr antiperifta- fim ? vtapud nosaccidit in hycmc: vigentcenim cxtcrnofrigorcputcorum aqux calidx funt : !c contra in xftatc vigcntc xftu,cxdem frigidx cuadunt. Q^oautcm profundiora fuerint loca,eo magis antipcriftalim patl vidc- I ij mus, QJ/ AE S T. P E R I P A T E T. mus, qnando exceflus fn extcrnifrigoris autcalorii , qu.T enlmpropinqua funt fuperhciei vincuntur ab exccflb . Sedalioquoquemodo contingita- ^ quarubeneficiocaliciitatem aiole contraclam communicari ternr vifceri- bus . Cum enim hxc in vniuerfas terra; partes pcruadac , rad-os autem So- laresvfquein profundum maris admittat, tanta mole caletada, quid ob- ftatcalefieri terram aquacalidapermeante in omnemeius proKinditatem ? Quamuis cnim eaquir in terra^ poros clabitur, a foiis radijs derelinquatur, aptatamencftcaliditatemante conceptam diutius conferuare ob corporis crallitiem , quanto enim aqua maris crallior eft quam aquiE dulces , & ho» quam aer , eo diutius qualitates contradas conferuare pofTunt . Ob maris autem librationem , atque alios motus fit continua qua.'dam fuccellio aqua: fubeuntis, <S:calorem fouentis priufquamadueniat refrigeratio . FacitSc ipfa terra ad diuturnam cAldi conferuationem non folum propter eius craf ljtiem,fed &: quiaibidifiiciliLisexpiratcalidum . Ob hasigiturcaufasintc- Hina terro; calefieri eft neccire . Ab hac uero caliditate humore adiuuante paulatim difponitur terraad exhalationes reddendas . Sicubi autem mul- tum huius materi.^ fublimatum fuerit in eam terrx regionem , qu;T: non a- g quam fedaerem in cauitatibus continet, modica occafione inflammari Sc conuerti In ignem poteftjVt in nubibus continglt. Hincigitur ignium cructatio multis in locis ; hinc terrarum concuiliones, &c aliquando euer- iiones , vbi terrrt fpiracula non fufficiunt ad geniti fpiritus emillionem . Hincloca iulphurea & thermas : Sulphurenim &Bitumen &:huiufmo- di corpora inflammabilia, ex concreta exhalatione orta funt : qucE (icu^ bi ignis principium adcpta fuerint , ignes fubterraneos diutius fouent : calefadlls aute ab illo Igne circunftantibus corporibus , aqua; pra^terla- bentes etFeruefcunt,ac diuerfbs fapores exdiuerfa terrarum vflionc con- trahunt : vnde thermarum ortus & concretiones multorum corporum fiunt iub terra. Prceclpuam verb caufam falfedinls marls hanc efTe pa- tet : Incalcfcentlbus enim interloribus terrac, & exhalatione fa61:a,raul- tum huius fubflanti.-E ab aqua vndique poros replente comprashendi ac r fblui , & cum ea mifceri neccfle efl , vnde fapor falfus & amarus ori- tur . Indicat hoc lacus in ludc^a bitumlnofus : nam ob vim biruminis eo loco crumpentis redditur aqua longe crailior Sc amarior quam ipfius MariSjferuet cnlm Ibi multaexhalatio,exquaoleofa bltumlnls fubflan- tla emergic ad fuperficiem . Non patluntur autem hoc c.xceri Iacus,nec flu- mina necreliqu:e aquns^quoniam cum nouie fint acnuper genitse aut ex pruuij5,aatcxtontIbus acfluminibus vbl ternr inaniaaereplenafunt non aqua , nifi tranfeundo loca inuenlant metallica, qu.T fapores communi- cenr , dulces permanent, non enlmcompnehenduntexhalaEionesex terra,'. cnm cx liberum habeant exitum per terrne fpiracula . Aqua autem illa quae per uadit vfque ad inuma terrse cu cotitinue a Sole vaa cum terra efieraefcat inflar L I B E R T E R T I Y S. (^j inftar eornm qux elixantur , tum ob receptionem exhalationis , qua: nulla exparte fpiracula inuenlt,tum ob rerolutionem tenuiorum partium ac leuiorura a fole fadiam , & cralla & falfa redditur : quod mare appellatur . Aeftum autem huiufmodi &c eH-eruefcentiam manifefte ah*quando fn eo dc pra^hendimus : cum nullis fpirantibus in aere ventis ipfum tamen pertur- batur, ac velutiinhorrefcitfpiila vndaruminc-equalitatefaliens : Simulau- tem & aeretunc vaporibusreplet, ac nubihim reddit coshim. Egredicuc enim eo tempore exhalatio , qua: maris perturbationem facit, &: vna cum exhalationeuaporaqueus multus furfum ducituraerem nubibns replens • Idcirco nubilo cgeIo verentur naute mari fe exponere: Sereniiate aucem exf- ftente nunquam huiufmodi perturbatio &:feruor in mari ineft , quamuis ventorum vi commoueatur . Quali pluuiarum materia ex mari potifsimum habeatur : ventorum autem ex terra . Exhalatio enim erumpens e fubterra- neis,vaporum materiam , qux eius motum retardareapta nata eft , in terra derehnquit magis quam in mari . Idcirco in Oceano ventos non fentiunt, vbi valde procula terrafuerint, cum autem eoslpirare fentiunt, conij- ciuntabeapartc vndefpirant, propiiiquam efleterram, Spiritus enim c terraeruppncpa iii,qua foletaliquandoaquaperanguftas fiftulas, autexli- gnorum poris fumus ac Hama,qua ileditur aut ob loci pofi tionem, aut pro pter alias caufas impedientes , ne recta furfum feratur,eo trudic &:aerem,fa cile enim is impuHum qucmcuriq ue fcquitur.Nam quod circa terram feraa tur venti non recla iurilim,impedimento eft iuprcmi aeris circulatio ut uo luit AriftoteIes,aut mcdixregionis frigiditas ,utaliis placet :Ced cumia media regione maxime vigeant venti,vt ex nubium mocu apparet, putandii eftmagisprohiberiafuperioriaere: quodautem in hancpotiusquam infl lam partem ferantur , in caufa eft tum terr^^ poficio vndeeffluit exhalatio,tit aftrorum prscipuelolis a6bio , Sol enim oriens in occafum trudic, occfdens ^ fnortum, quiaradiorum reHe6lioin eafdem partesfit.Sedh.Tchadlenusdc caliditate in vifceribus terre genita, vnde fiat eius tranfmutatio iecundum cmnespartes. Exquibusconcludimusacoelimotu atqueimmobilftateca- liditatem dc frigidicacem in omnesinferforismundf partes communfcarf, vt fn contfnuafnufcem tranfmutatfone verfentur , I lij LIBER L I B E R QJ^ A R T V S. d HVMIDITATEM, ET SICCITATEM A CALIDITATE ET FRIGIDITATE PENDERE. Quiftio . I. I impofsibile eft plnrcs efte c5trarletatcs prlmas i. Phy. tcx.y(5.runt cnim alia aliis prlora cotraria, & fiunt alia cxaliis i.Phy.tex. yo. rani^ibilcs i£;itur contrarictates ad vnamprimam rcducioportct . Rationabilius au- temcft pafsiuas cjualitatesaH adliuas reduci , quam c contra:prius cnim cft agcns paticnte. Humidum igi- tur & ficcum &: reiiqua: palsiuxcontrarietatcs ad cali dum &:rrigidura tanquamadprincipiareducentur. £ PrxtereacxrationcfcnfuSifi cnim vnusfcnrus vniuscftgenf-rfc i Mctaph. tex.2.6<: i-dc An.tcx.ioj.vnlusautcpngcncris vnacftcotrarictasi. Phy.tex. ^o.Tactus igi tur (i unus eft renfusjclrca vnam crit c6trarietatem,reHquae au tern ad ipfam reduccntur.Patct auiem calidum & frigldum maxime proprlc iplms tadtus eire,folum enlm rangendo comprorhcnduntur.Humidumau- t? & ficciicduru & molle:graue & leue afperu,&: lene:raru & dcfum,&: alia huiufmodi uttadu copr.thendantur^non fatisefteatangcre,fedncceireefl: motii quend.i adhibere au t c6primedo,aut Impcllcdo , aut trahedo, aut alia roncpaticndi potentiaexperiendo .Sic cnim quod proprium terminu non retlnet, &: quod facilediuldltur humIdumcfl'ecognofcImus:quodautcop podtomodo fc habet, ficcum : &quodc?ditcomprimenti molle,quodn6 cedit durum.fimiliter autcm dc rellqus tadtiuae qualitates finemotu n6 per clpiuntur.Idcirco &areliquisfenfibuscognofcipoflunt, vt vifu:motuse- p nim intcr communiafenfibiliaponitur:nihil autem refertmotus In organo •autin rcfiat. Tadultamenafcribuntur, tumquiaccrfiusperlllum cogno fcuntur,tum quiaaffedtlones ex funt maximecorpore?,vtpatebitinferius. Solum autem calidum Si frigldum nulla eget motione,fed lolum tangi fatis cftjidclrco nullo padto fenfibilefit commune. Tadtusigitur clrca hanc con- trarietatem maxime proprle fuerit , & propter hanc vnus fenfus vt reliqui . Etcorporaergo tanglbiliamaxlme propter hanc contrarietatem fuerint. Amplius fi du^ cflentaut plures contrarietates prIiTia;,fingulis mediara na- turam diucriam fubiicioporteret.i.Phy.tex,56.eandem enim materiam plu res a6tus perficientes habere eft impofsibile: oporreret au te , fi amba^ elTent prima^: duarumenimcontrariecatum primarum vnaalterlus materia elTe nequit. L 1 B E R Q^V A R T V S. 68 A ncquir.QaodfiHucEeflentmateric, non eirenttranfmutabiliaomniaelc- mentainterfe,quae enimmatcriam habentdiuerfam non tranrmuraiuuf inuicem.primodegene.&cor.tex.j^.Neceireeft igitur duarum coiurarii.-- tatii elementaconftitucntiii alteram priore cfle,altera pofteriore . Ad hxc ll principiii cofidercmus , vndeomnia harc fluunr,ide patebit:ab vno.n.prin cipio n nopolluntphiraoriri prim6,nec eadecaufaprimoeft multorucfte d:iua,re(pondereenim oportetcauiam primaeff^cdui primo^i.Phy.tex.^S. Vna aute eile caufam vnde oes contrarictates in materia clcmcntoruorian tur: vt cah'ditas frigiditas, humiditas Sc ficcitas & reh*qu9 aftcdiones , qua: has fequuntur,exph*cauit Ariftotelcs i.Meteo.cap.j.Motum enim ca;li prx « rcntia&: abrentia,quam immobih*tatem vocat, principium efrcomnium iftorum fcribit . Ahcram igitur carum priore eftc ahcram pofteriorcm opoc tet.At vcrbobftare vidcturquodfcribit Ariftoteles i.dcGen.^ccor.tcx.if. Quatuorenimcireprimas tangibih*um diffcrentias fnquit, quarumnulU B fubalteracontinctur . Pra:terca fi vnaiantumeftet primatangibih*umcor-. porumcontrarictas, duo tantumcftcntprimacorporatangibih*a,6c ficdua clementanonquatuor: qucmadmodum fequebatur apud eos,qui vnam ponentcsmateriam dcnfitatc & raritatetantum gcncrabant: autcalido Sc frigido,vtParmcnidesfacicbat,ignc&: terraprincipiaponcs i.dcGc.&cor. tcx.iy.reliqua aiit mixturas clle cxtremorii oportebat, non prima nec fimpli cia. Adharc fi vna c5trarictas aitcrainfcquatur , poftcriornon crit cflentias f ars^quicquid.n.aducnitci quod a(flu cll, accidcns eft, ncc vnii nifi fecildii accidcs vt Socratcs 6c Muficii. 7.Mcta.tex. 41. Amplius no videtur calidii 3c frigidii prius cffc humido,^ ficcOy fed potiu.c oppofito modo fe habere:Cor puscnim quatcniis coipuscft 6c quaf illi infuntfecundum corporis natu- ram prxccdunt calidum &c frigiilum : omne enim calidum 8c frigidum cor- puseftencceftecft:noncconuerfb . Athumidum «?>: ficcuminfcqui natura ^ corporis vidctur non caliditatcm & frigiditatcm , definiuntur enim tcrmi- nis corporis.Nam quod tcrminum proprum non confcruat humidum dici tur,quod alienum difhcile rccipit,ficcum . Item quod tangcrc potcft quod- cunquc &:rcpIcrefpatia,humidum,quodminus, ficcum . Etquodpcr/e continuumficripoteftaiqucagglutinari, humidum,vtaqua:partcs:quod vcrbdiuifum pcr fcag2;Iutinari nequit,ficcum,vtpuIuis.aggIutinatiocnim ac tcrmini proprij conferuatio opponuntur,nam hocquidcm ficcieft, illud vcro humidi.At tcrmini dc contadus & continuum corporis, vtcorpus eft affcdiones funt.Non tamcn in c^Ieftibus corporibus hxcdantur,quoniain impofsibilceft eorum tcrminum deftruerc nequc diuifioncm vllam ipfis In fcrrc,vt infcrioribus contingit. Ob candc rationcm rarum &: denfum prio- ra videntur calido 3c frigido : infcquuntur cnim ipfiim quantitatcm . Nam rarum dicitur,quod inampliorcm molcm partcshabct cxtenfas: dcnfum quodeafdeminparua mole contradas habet; Magnum autcm&paruum I iii} aff"<5lioiics Cr y AE S T. P E R I P A T E T. afFedlioncs quanti elfc maniTeftum eft . Oportetautem prius quantum cfl^e quam calidii &c frigidum. Idcirco multi naturales philolophi h^c principia faciebantrdenfitate enim dc raritateomniagenerabant. Et Plato magnum Sc paruum principia eirc voluit . Videturautem Sc Ariftoceles ah"quandoia hancfententiam defcendere,cum inquit : motum aptnm natum elfecalefi- cereatterendo 6c dilgregando : dilgregare enimeft rarefacere: attercreau- temin partcs tenues diuidere; tenuitas igitur partium &: raritas cah"ditatc prascedunt. Apertifsiraeautemhocexph"cauit.8.Phy.tex.5(.vbiinquic,Am- ph"us autcm omnium palTionum principium eft denfitas & raritas : etenim graue & leue , Sc molle (Sc duru, «!?c cahdu (Sc frigidii denfitates videntur elle & raritates quceda.-Denlltas aute 8c raritas congregatio (Sc diIgregatio,(ccun dum quas gcncratlo dc corruptio fubftantiarum dicitur: Qiia: autem cogrc gantur ik difgrcgantur ncccfte eft Iccundu locum mutari : Ex quibus cochi dit motu localcm primu elfe omnium motuii ac murationii . Hoc igltur mo do confideranti cah"dum «Sc trigldii v^ humldum (!\: ficcum non luerint pri- inx quahtates elcmcntorum . Contcmplcmur vcro iccrum quopadohax ab ArIftotclcprincipiaelementorLiponuntur.2. degen.&cor.tex.S. &quo £ modo reh'quas pra:cedat quah"tatcs,(Sc qiio fcquatur. Sclendii igltur primo, affedtionum qua: in matcria lunt quafiam proplnqulores efle ipfi materia', qualdam uero ipli forma: (^c pcrlcdlioni.Nam cum prima conditlo materia- lis fit ipfa quatitaSjVt ahbi a nobls exph'catur, quecunq; corporis ut corpus eft, atfcdiones f uerInt,jppInquiores funt ipfi materie,qua.m e^ qu? rch"quo, pra:dicationes fequuntur. Hoc aute modo magnum 8c paruum rarii Sc den liim prlncipla vldcntur, propinqulfilma.n. funt Ipfi materla: : inter quas ct poniturcralfum (?c tcnuc: admagnltudlnccnim &:paruitatempartliiperti nent,vt raru &c denfum ad magnitudinem Sc parultatc totlus: h'cct oppofi- to mo fe habcant:quod raru cft,m:ignii quide eft, fed paruaru partiii feu te- - nuIum:DenfiuTi autcontra.paruum.n.cft, fed cralfarumpartlii qu.T ad ma- gnitudlncm fpc6lant . Humldii autcm &c ficcii cum fint atfedtloncs quanti tenr.inablh's,terminus aiit ad forma pertIneat:propInquiora funt ipfi form? p qualupradid:a:lllaenlm etlam in terminatoconfidcraripoIfunt:ha:ctermi nos in ratione eoru contlnen t.Calidii autem & frlgidu eraue &: leue, adhuc proplnquiora perfedionl.Termlnienim dimenfionibus accedunt, ha:cau- tc termlnatis corporibus infunt tanqua perfe6tl'jnes pofterius aduenletes. Priora aure (S: pofteriora allaalljs diuerfo modo dicuntur.Secundu iubftan tiam enim priora func,qua: generatione funt pofteriora : magis enim perfe- £i:ah^cfiint,6<:fubftantispropinquIora:GeneratIoneautepriorafunr,qu.T; mat'"r;it: magis propinqua:quodammodo enlni potenciaadlum pr^cedlc,fci l.'cetin efteulionibus. 9. Metaph.tex. 15. Illud pnrtereanocandum adprimo- rum corporum conftitutionemrequlrl qualitatesadiuas (S: pafsiuasi.de gen,5c cor.tex.S.quonlaoportet mifceri elementa&inuicem agercacpati. Idcirco L I B E R Q^V A R T V S. 69 A Idcirco gr^iue & leue non conftltuunt elementa,quamuis abfohuorum fint magishajaffei^iones <\nx faciuntad motii Iocalem,&: proximefubftantiam horum materia fit: 4.ca;.tex. i). non enim faciendo ah'quid ah*ud ncque pa - tiendo ab aho dicuntur ; fed principia funt motus localis , non aherationis, in quaadkio Scparsio propriedicta requiritur. Obhanceandem caulam, quamuis inrer reliqua fenlibilla vifibile lit prius tactillrnatura enlm perfpi- cui 8c luminis etiam coeleftibus ineft (Sc prlorlbus naturacorporlbus : nulU tamen eorum elementaconftltuunt : aclio enim &c pafsio &c mixtio clemen torum tangendohtjldclrco pervlrtutes tangibIIes,nonpereaquxagutper medlum .•eorumaute qu.^; tangendoaguntnon omniaaptanata (untin fe inuiccm agere,licet In fenfum agant,vt fapores.Cum ergo tangibiliu folum calidum &c frlgidum actiua llnt, humiduautem & iiccum fola pa!]uia:durii enim 3c molle 8c rellqucE palslue qualltates fpecles quedam iunthumidi &c ficcI^idcircoquatuordiclarqualltatesioliEelemetacoftituunt.-generatlo.n. B omnis fecundum has (olum eft.HIs aute explicatis tacile eft difiicultates fii- perius addudlas foluere. Nam primo non negamus quatuorerfeprimas tan gibiles qualltates-quamuls enim humidum &c ficcum minus perfe<5tioni ac cedat qua calldu & frigldii, inter palhuas tame prima! funt:nec vna contra- rietas dealtera pariIcipat,qucmadmodum accidit reliquis palhuis,qu? ideo dicuntur,quiafpecics qu.cdam funt prima: contrarietatis, Similiteradalte ram dubitationcm dlcitur,n6 fequi duo tantum efte prlma corpora, quam- uis actiua: prlores (int pafslulsmon enlm co modo pofteriores hmt pafsiuar, vt Ipecies quardam fint ad:iuarum,fed qula earum materia : per complexio- nem igitur duarum contrarletatum, quaiu vna (it alterius materla , quiain cadem matcria tanqua diipofitiones prsccdentes funt, quatuororiuntur elementa. Ad tertiam dubicatione fatisfaclt quod alibi explicatii eft:difpofi- tiones, qucE Inmaterlahintgratlafinisfubftantiaserre, quiadirTguntur ad ^ fubftatiam, ficenim Sc materiafubftantiaeft:cumautem finemnonhabet, cuius gratiafunt,accidentiaefre:necobid vnitasformx toIlItur,afine enim vnitashabcturca!teroruma6tuum,quiadillumordinatifuntfecundumna turam,& potcntla In illoincluduntur,vt partcscontinuiin toto. Adinftan tiam Igiturdiclmuspofterioresqualitates noaduenire dlfpofitlonlbusprae cedcntibus tanquam adu cxiftentibus , fed potentia : quod enim ordlnatur ad alcerum. antequam illud habeat potentiaeft non a(flu:a6lus enlm in fine eft: appcllari tamen etlam acftus pofiunt difpofitlones pr.Tcedentcs,quia no func iu priuatione : idcirco prardlcationes veras conficiunt: homo enim ani maK'lt&: blpes, licctvnum fintanimalbipes. Sedhscalterius funt fpecu- laiionls. Advhimam dubirationem concedimus humidum & ficcum eo modoprJoraeirccalido(5c frigido , quatcnus funt materlrEpropinquiora: quoentm modo conditiones matcriales priores fint^fcihcct generatione non pcrfcclione, explicatum cft . SimUltcr rarum 6c denfum propinquif- lima Q^V AE S T. P E R I P A T E T. fima e/Te materi? airerjmus : propter hoc enim cjuidam antiqiiorum pofue- D runtprjncipiacorporum,quoniam materiaputaueruntcflbipiamrubrtan- :iiam: idco hxcmaximcacccdcread (ubftantiam , quia maximc acccUmt ad naruram matcriar.Hocmodo concedit Arirtotclcs raritatem 6c dcnlitatcm •principia elTe ceterarum artc(ftionum, quac in matcriafiunt, non vthnis, n ec vc per fesftio, fcd tanquam prima: diipodtiones in matcria cxillcntcs. Optimc igitur pohtum cft ca^hun motu dilgregare ac raretaccre corpus lub icdtum; eiurdem autem quiete congregare <S: condenrare:vnde&: cahditas Sc frigiditas Sc lcuitas &:grauitas <Sc rch"qu.r nttc6tioncs omncs oriiitur. N5 repugnatautcm, iis,quodah"bi ncgat ArjltotcIcs,gcnerationcm cllclcgre- gationem, vt multiantiquorum putabant:aliudcnim intcllcxrt perfegre- gationcm quam id quod diigrcgationc iignlhcatur : ScgrcgarecMim cft fe- pararc: difgrcgarc autem ratehccrc.Prancrca dilgrcgatio non pcrhcit (ublta tiam, fedviaqUcTdameft &difpolitio matericTad furmam perficientem ex potcntiamatcria:cduccndam . Scddubitatur : (i rarum (Scdcnium difpofi- tioncs (unt matcrix ad formas rccipicndas : crunt (Sc ip(.r fubflianti^ partcs, £ vthumidum &:ficcum &calidum &c frigidum,omniacnimalicuiusgratia funtfccundum naturam . An ad mixtioncm nihil ficit rarum 6cdcnfum Ci^ cutncquegraucncquc lcuc?idcirco non (uncdcclcmcntorum c(Ientia?Elc mentaenim non propter feipfafunt,fedmixtorumgratia.i.dePart.ani.ca.i. Coditiones igitur matcriales qua: cx ncccfiitatc matcriq funt,accidctia funt: no.n. cofcrut ad hne nifi fccudii accidcns. Ex raro igitur Sc dcnfb duo fines in materiaadueniunr,idcircodux rationes fubftantix vtr^qucpcrficientes: quarum vnaeftgrauitas 3c icuitas, quajcorporibusdata: funt proptermo- tum (Scquictcm corporum naturalium,vtordo &c fituspartium vniucrfico feruetur.Alterfinis elementacorporiimmifcibiliumfpc(Stat,calidum fcili- cet dc frigidum,humidurn «Sv: (iccum: ha:c cnim principia funtmifcibih*um, 6c tandem compofitorum corporum.E(rc autcm grauitatis &c leuitatis prin p cipia rarum &: denfum explicauit Ariftoteles ^.Phy.tex.S^. vbi inquit. Eft: autem ipfumdefum graue,rarumautcm lcue: Etpaulomox: tcx. S6. Den- fumenim& rarumfecundumhanccontrarictatem motus fa^tiuafunt. At videturcontradicere, quodfcribitur. ^.cs. tex. fj. vbiinquit:eademenim magnitudo non vldcturperconltridioncm ficrigrauior:&4.ca:.tex.ii.ma gnitudine &:paruitatedcfinire f^rauia & leuiafigmento afiimilari . Atrarii & denfum ad magnitudiucm dc paruitatem reduci^paiet.^.Phy.tex.S^. mu tatio enim exraritate in denfitatcm elt cx magnitudine in paruitatem &e couerfo.Dicimus raritate & denfitate fimiliter difpones efTe ad grauitate & leuitate,vt ad qualitates mifcibiliii:non tamen ad eorii fubltantia pertinet: raro enim efTe non elt potetia furfum elTe^fed accidit, quia ob necellitatem materia: fequitur vt rarum fit quod leue,non tamen huius gratia rarum eft: Sed folum vt maiorem locum occupet ; quia aute maior eft locus vbi maior cft LIBERQ^VARTVS. 79 ^ eft circnnferentia,& in cxtremo: minor aiitem iuxta medium: Icicirco lenia funt,quajrara,grauiaautem,qu2ecienra. Grauitasigitur &leuitasrubftat\ tixfunt corporummundipartes conftituentmm: quibus acciditcalicia&: frigicia efte , humicia & ficca , rara & denfa : non enim conferunt e^ qualita tes aci hmoi fitu conferuanciii.Elfe aiit forma fubftantialeipfim grauitate &c leuitatcpatet. Natura.n.qua: principiumotuseftin ipfis formaeft,n6mate ria:motus.n.locah"s perfecftorueft. ElIeautgrauitate<Sc leuitatemhuiufmo di principium , patet.^.cxe.tex.ij.cum enim quarritur propter quid leuefer rur furfum &grauedeorfum, idem eft propter quid fanabile (ecundum quod lanabile in fanitatem venit, fed non in albedincra , 8c que fequuntur: hocenimefteius eftcnecalteraeftcaufi^ipfumigiturprincipium . Calidii autem & frigidum,humidum <?v:ilccum fubftantix funtelementorum , pcr has enim qualitates & lecundum has htomnis mixtio ; &generatio, cuius gratia elementa funt.Terrac igitur &c aqux aeri & igni rcliqua: qualitates ad B mixtionem nonconferentesaccidunt, vrgraue&:leue&: reliqua. Simulau tcm duas efle fubftantias in eadem materia perficientes adlu quidem fieri nc quit : vnam vero a6tu alteram poteftate non eft abfurdum . Dum igitur fim pliciafunt, in fuislocis funtnon impedita,&: finem h.ibcnt fecundiiquod grauia &: leuia funt . Dum autcm in mixtionc continentur , alteram perfe- dlioncm habent propterquam clementa dicuntur, vtalibiabundecxplica tum eft.Scd vidcamus quomodo cx rarefacflione Sc condenfationequalita- tcs clementorum orian tur . Caliditas igitur raritatcm i'cquitur,quia afhnes quasdamnaturx funt tidcirco vbiunain matcriaoritur, &:altcrafequitur: Simul cnim quid incaicfcit, rarius ctiam fit, locum ampliorcm quazrens : &:cconutrfo: quod cnim vnum cl^c»t , .iltcrum quoque. Motus igitur difgrcgando fimul rarcfacit , £c calidirnroni cx matena educit . Quies autcm conrraria prxftat, condenfationem fcilicct & friciditatem , quac omnia pri Q uationcsquqdam funt . Eftautcmtum condcnfatio tum rarcfadlio motus quidam fccundum iocum,fed hic quidcm ad medium hic uero a medio: hic adimmobilitatem tendit, hicad motum: vigct cniminextrcmomotus: in medio immobilitas: calidi igitur dc frigidi generationcs utr^'quc motus qui dam funt fccundum locum, fcdalterumadmcbilitatem altcrumadimmo- bilitatemdcfinifidco vthncsdiucrfific 8c efficicntia diuerfi &: contraria motus fcilicct Sc immobilitas.Siccitas autem videtur fcquiextrcmararitatis &:dcnfifaris : quar cnim maximedcnfafunt,vt terra&giacics, ficcaquoquc funt : ric&: qui> maximcrara,vtignis. Media autcmin raritatc&dcnfitatc, humidafunt, vtacr &:aqua : quodoprimarationcaccidit.Cu cnim natura humidi htalicnos fcrminos facilcrccipcrc,&: inlcquiid quod tangit: fira- rchcri &: condciari nnn polTct,eanon prorftarct .-obhoccnim proicdlorum morusin a{TC&:ac|uahunt , quiafaciicrarcrtunr &:condcnfanrur.4. Phy. tex.7i;.&: Sj.Sc 8.Phy.tex. 82. quod enim aeris condcnfatum eft ex proiicicn- tis Q_V AE S T. P E R I P A T E T. tis impiilfu ante lapirlem, a tcrgo rarcfiens, fimul bpiHcm 6c altcrum acrcm D propcllit: & per partem port partcm communicatio liuius aftcdionis fit,flo ncc vlcimoquoclconi.icnritumel]: pcr (uiciihuationcm alium piop^-ilcrcno poilit . Atquxincxtrcmo raritatis (unt, vcrarchcri ampliusnon pollint,6<: qua: maximccienla, vtcienCari amplius nequeant, tcrminos proprios con- icruarc ne-:c(recft , ciifticilcautcm alienos rccipcrc, qux cft natura (icci, no «nim facile figurari alicnis tcrminis quici potcft , nili rarLfacHoncm <^' con- dcnfationcm patiatur . Si igitur cicnium ^rarum principiafinficntclcmcn torum , ciuo tantum cxtrcma terra (^ ignis prima fiu'llcntcorpura: mcdia enim acr «Sc aqua mixtura: cfient cxtrcmorum raritatis (cilicet «^ dcnlitatis. AutmcciiavcJuti materia cflcnt, cxtremaautcm vttorma. Idcircoantiquo- rum plurimi mciiia clcmcnta pro matcria allumcliant , ij quidcm acrcm, ij vcr6ac|uam,autaliuciquoclciam intcrmcciium . .Scdcirca ignis iiccitatcm ciubitatioeft. Cumcnim tcnuc&craflura (pccics qua*ciam humicii <S<: ficci ponanturab Ariftotclc i.dcgcn. 6c cor.tcx.io. quodcnim tcnuium cft par- tium rcplctiuum cftc inquit, iiicirco ad iiumitium pcrtincrc.Crafiumautc |: ficci cfTc: fi ignis tenuilfimus cft, maximc luimicius tucrit . Rc/poncicnciun\ eascflcfpccics humicii tScficci qux propric talia ciicuntur: propric autcm flccum tcrra* cft, iiumicium autcm aqua: : 4. Mctco. cap.4. IcicircO tcnuc &c craftlmi in ijs tantum intciliguntur, & quac cx iilis conftant. Tcrra cnim Sc terrcacra(ra fiint, aqua autcm .?c aquca tcnuia . His cxplicatis patct vcritas icntcntix propoiita; . Cum cnim qualitatcsacliux pcr(ccl:ioncs (int (Sc (iib- ftantia! propinquiorcs pafliuiscontincnt pafliuas &c rcliquas cii(po(itioncs materialcs . Q^iod igitur caliditatcm tSc fi-igiditatcm cfticit, «?c iilas quoque: cfficitautcni vun motusca-ii, 6c motus pniuatio:c6tinct cnimcoclum om- nium pcrfc6tiones:tum ul quovl vniuocum cft, calicium cnim calcfacerccft aptum, 8c frigicium frigciaccrc : non fimiliter autcm c.ctcrxcontrarictatcs libi fimilcsgigncrc po(iunt,raritas cnim raritatcm non facit, ncc lcuitas lc- p uitatem: Acalicioigitur «S<:frigiiioca:tcraoriunturautantccccientia,vtprx- parationcs,aut (cqucntia vt pcrfcdlioncs; grauitas enijn (Sc lcuitas pcrfctflio quardam cft infcqucns acftiuas qualitatcs : humitium autcm &: ficcum rarii &c cienfum antececiut vt pr? parationes . Fieri autcm humicium &c ficcum a calido 6cfrigiclo patet in coagulationc & liqucfi(5lionc, &: incrafl^tione, qu.-Efpccics (unt humcdlationis «Sc cxficcationis.4. Metco.cap.f. Coagula- tur enim aquaafrigorcexccdente,non autema (iccitatealiqua:&: idem gla- cies a caliditate (ola Iiquatur,fine humiditatis auxilio. CoIIigitur hoc 4.Me teo.cap.6.Cum cnimcoagulcnturaqua (Sccommunia aqua:(S<: terrae: aqua coagulari folum inquit , afrigido ablcedentc calido : Communia autem ab vtroque, nam recedcntehumidoconftare poffuntob tcrram admixtam,rc- ceditautem humidum tum calido tum frigido: aquaautcm folainter humi da incraflari nequic abfcedente humido : ideo coagulatur tatum abfcedente calido. L l B E R CLV A R T V S. 71 calido,ciiius proefentia liquefcic . Non eft auteni necetk omnia ab vniu.oco- fierijfcci fufticit qusdam potentia clfe in materia. Explicauic autem hoc vnL- uerlaliter Ariftocelcs.7. Mecaph. tcx. ^i.diccns: propriumlubftantiac efle, pra:e.\iftcreah"am fubftantiam aclu cxiftentcm, qux tacit, vtputaanimal , Ci animal ht,qualeucr6aucquatum noneftneccllc nili potentiafohmi.Cum crqo Ciliditas 5»: {rigidita^^ propinqui..na Imc (iihft.mti.c.etHv-erc poiriint ta- h*aquaiia ipla,reliquas autcm non eft necellc.Non autcm toliinir etia palli- uas in le inuiccm agere talia qualia ip(a : Na concedic Ariftoiclcs De .Senlu : cap. 4. vbiinquic : pacienim nncum cft iiumidum qucmailmodiim & aliaii concrario: concrariumaucc liccum : vnde laporum n.uura viilc iicri.Eti.de. Gcn.& cor.tcx.:^ in elemcntorum tranfmutacione:(iccum In hamidum &C humidum in liccum conuerti in Ivmboli.^ Iinc aliorii mucacionc.Non camc cx eoriiaC^ioncinuiccm in lcquuncurcalclactio (is: Irii^ct.iCtio . Pr.rtcrcaalia racioncpalhuasabavlliuis penderemanifclhim cft. Omnis enim termina- tio in Ivimido Cn: Cicco a calido t^c Irigido c\iftit.4.Mjcco.c.ip.^. Naconftanc " cor[>ora &c tcrminancur coagulacionc: omnisautcm coagulatioacalidoaut frigidoautvtroquc hx:ik propccr hocpairui.rdicuntur non quiaa feinuice patiiitur:(cd qiiia coru cllc cft pati ab acliuis.Cum.n.luimidu lit hcnc tcrmi naN;h-,(iccum aucdilHcilc: luimidu quidcm prxftac licco in mixtionc, vcfa- cilc ccrminetur non tamen a (eip(o,(cd a calido vel frigido. Similicer (iccuni humori pi.rft.u vc tcrminum dilHcilc amiccac , qucm a calido & frigido ha- bu:c:quod lioc modo coprooacur.Si.n. Iiccu .\ caliilo vcl frigido no cllcc tcr- minaiii,nondarecur in naturacorpus (impliciter(iccu,vcignis& terra;oni nccnim corpus lxT conciiuiii cft , & lupcrlicicclauditur cii no (ic in finicu, aC ncutrii in corporclicco cllcpotclbviiicmus.n.parccs licci, cuoi humorepri uai.Ylunt,n6hx*rereinuicc,vtaccidir pulueri.i.deGen.&:cor,tcx.49.inglu tinabilis.n. cft linc luimorc: li igicur parccs non ha-rcc inuiccm , quomodo proprij ccrmini conlcruatio in licco fucrit ? ncc cnim ccrminus aliquiscft> C vbi non cftconciiuuim:neccontinuum vbi partcs noncopulantur. Autigi turadmicccndacruccorpu(culaindiuilibilia,vtapud l)cmocricum:autlic-' cum omninocorpus non dabicur . ^^arrcrccnim lcmpcr fuf:ritdcminimo corpufculo,quomodoparccshabcatcontinuas Dicen-.lum cftigiturcalidi- tdiem & Irii^idicatcm apca nata cflc congregare parccs jinuiccm 6c concinua cfHccreac tcrmin.irc. EfHcit auccm calidicas hanccongrcgacioncm pcr dila- totioncm partium:in diiatationeenim hurnidum ht ex (icco, humidi autem cifcglutinari inuiccm,vt.iqux'guttisaccidit, &: auriauc plumbiramcntisin ignc . Ab cxccllu auicm igni-. omnia candcm liquchcri, ccllatur Ariftotc- lcs.4.Meico.cap.6. uamqux'iiliquabilia ponuntur ob terrcam natura , ex- ocihi ignis liquaniur nonlblam lcrrum,(Jt lapfdcs quidam,fed 6c lutum &c icrra:(idacac;ocnimcu (it tcrmini mucacio no lu linc luimcChuionc. Exccf- lu aucdilauri 6< rarcficri quodcunquc potcftexcepco igne, qui ad extrcmii dila- Q^V AE S T. P E R I P A T E T. iiilatatiomspcruenic.Quaaurem c^.efinirdilatJtioautpcrfrigiciicatcmcoM- D ftringitur, fitficcum , terminienim proprij conrcruatiocft : necell necelle ybiquehumiditatem relinqui, quxpnrces concinear agglucinacas: lioc c- nim Ilcci eft acalido vcl fri^ido rerminaci: huiulmodi lunc inccr toriiiia mul tacorporavciales ^ lapides quidam,ex cerracnim agglucinaca omni cx- preflohumorcconftanL^.Mccco. cnp. lo. Exprimic aucem humorem cuni caiidum cum frigidum . Ecin glacie non cft neccfle aliquam humidicaccm adurclinqui,qua: parces liccas agglucinet: cocus enim humor limilicera frigorcconcrecus eft, ^in flccum conuerfus cxpreflo calido,non humi- do. 4. Mccco.cnp. 8. Quomodo igicur pairiua* qualicatcs ab acliuis pcn- deant, cxplicatumeft. OmncmuirtHtts hitcnfioncm ycmisfionemj. e.xm^terix quantltate prouen':re. iliLdilo. 1 1. Emonflracur hxc fcnccncia primo quidtni in vniucrfum hocmo- £ do. Si inrcnfio &: rtmifllo nequaqunni inert indiuihbilibus, quod enim diuidi ncquic, qunmodo mngis vcl minns dicncur? nam in racioneminoris incft diminucio iScdiuilio: in rntioncma- iorisaddicio: nulla igicurformafccundum fcincendiaucrcmiccipotcft^ef- fet cnimfecundum fcdiuifibilis &quanca. Qiiodfiomnis diuifiocxma- teriahabcrur,hxcenim fccundum fe quaca eft,nb ipfaomncm inccnfionem ac remifllonemoririeftneccire. Pra?cereain ipfis clemencis paccc:eorum cnim virruces maiores vel minores vel xquales ponuncur ab Ariflocele pro i"naceria:quaticace.i.Mccco.cap.5.Namfiignismolcsrciiquaelcmcncacxcc- deret, virtuseciameiufdcm ca:cerorum vircutem fupcrarct,& reliqua in (eipfumconucrccrcr. Sicquccunquegrauicaccm habcnr,quomaiorafunr, eo grauioraconfpiciuncur,fcruncur cnim vclocius : & leuia fimilicer. In or- p bibus quoquecslcftibusidcm viderelicetjpromagnicudinc cnim &: par- uItatcvelociorem&: tardioremmotum funtadcpti. Scdaducrfus hnccdu- bitatur,primocircaelcmentorum virrutes:ponunturcnim c-cqualesab Ari ftotclclicet moie inarqualcs fint; terra enim minimam obtincc molcm:ignis maximam:aer&aquamedio modo . Si i2;ituromnis intcnfio & remiflio Virtutisquantitateminfequcrecur,femper maior virtus in maiori eftet cor- pore,minorinminori,squalis ina:quali:athoc non videtur:quafi alio modo menfurabilis fit virtus,quam pro materise quantitatc . Secundo cir- ca mixtorum vires : Cum cnim gradibus quibufdam corum intenfio diftin- guatur,,mutataquantitateoportuiflrctquoquctemperamentigradum mu- tari . Aridnequaquam contingit, eadem enim cft mixtionis ratioin toto ' & in qualibetmixti particula. Tertiodubitatut. Cum enim contingatcan- dcm materi^ porcionem modo calidiorem modo frigidiorem eflc finc altc- tius L I B E R CLV A R T V S. it rius matcrias adclitlonc aut dctradione.^.Phy. tex. 84. non vidctur Carum intenfioacremiiTioa mareria fieri . Vltimo circa grauitatem & leuitatem non videtur intenfio & remillio quantitatem infequi : nam (\ hocefletjma- gnaaquimoIesah'quagraaiorcfl'er,quamparua terraz particula,atici nc- quaquam verum : terrarenimqUv-ccunqueparsinaquagrauiseft. Adpri- mam igitur dnbitationem dicendum ell: ; virtutem non quidem mcnfurari fecundum moiis amph'tudinera (lueextenlionem, fed lecundum materix quantitatem: hascenimfecundum reintcrminata exiftcns modo arcliori- buscoercetur terminis,modoin molemamph'orcmextenditur. Idcirco ne- ceire luit , fi tota elcmentacequalcs virtutes habitura erant,vt ex a^quah' ma- tcrii quantitate conllarent: adeo vt liex tota aqua aer lieret, tantus elTet quanrus nunc eft , ncc amph'us nec minus : \\x.z autem eandem proportio- nem reruare oportet , quam vnius particula ad alcerius particulam fe habef, cum inter le tranlmutantur, vt aperte exph'catur.i.Meteo. cap. 3. SX enim ex vno aqu.-epugilloiiuntacrisdecem : tantaerit virtus in vnoaqua:, quanta in dccem acris , a:quah's cnim in vtrilque incfl portio materix . At dubita- turdeigne: videturenimin parua molcmaiorem virtutem haberequarc- liqua clemcnta . Nam parua d.imma aut Icintilla multum materix conu.T- tit in fui naturam : dcbuilfct autcm oppofitam. effc, (i in rarillima fubftan- tia minimum inlit materix , &: vbi minimuui malerix, virtutis etiam infit minimum . An corpus cah'dum 6v: hccum , quod inter elcmenta numera- tur, non eft quod propric ignem vocamu» ? hiccnim fcruor quidam cft Sc fcmpcr \\\ alicna marcria.^j. dcGcn. an. cnp.io. Namautacr autfumus, aut tcrra , clTc vidcrur quod ignitum cft . Od dcnfitatcm igirur in huiufmodi corporc plus ineft maccrix quam in ipfo cicmcnto pcrfcdlo: idcirco illo vric magis riamma, & hac magis carbo , adhuc vero magis lapis autfcrrum igni- tum . Altcradubitatiocircamixtionis tcmperamentum hoc modo (olui- tur: Confurgitcnimrcmpcraliusatquealius gradusobdiucrfam contra- riorum in mixtione proportionem : variatur autcm proportio mutata fblii quantitatemifcibilium. Nam quificri pollit vtdomincturcalidum,nifiin mixtione quantitas elcmenti calidi fupercc ? Manifcftius autcm id cft in fjs quxexelcmcntiscomponuntur ; cumenim elemcntorum qualitates fim- pliccslint, ac finccontrarl) admixtionc, intenfionemacremillionemnulla patiuntur, nili quatcnus inmaioriautminorimatcrix quantitatefuermt, quippc qua? fecundum fc indiuifibilcs cxiftanr & non quantx : tanta igitur cit caliditas, quanra eft materia fimpliciter calfcia : fic & frigiditas &: humidi tas acficcltas ichabcnt: qaarum menfurx in mlxticnc diuerlbs intenfio- nisac remillionisgraduspariunt. Idem verocontinglt&in ijsquaecxmix- tiscomponnnrur :differi.n. folum quod jn his non himmxqualitatcsfiue fimplicesconiponuntur, fcd rjii.ad.x , ideolatcntmagismifcibillum virtii- tcs,quiadupliciter variantur, pro quantitatcfciliceteorundem,acpro gra- daum Q V AE S T. P E R I P A T RIT. dunmdiiierfiratc. rhisenfmcalctacit fccLintius gr.idus, qu.imprimus, iS: D maiorciufclcm quantit.is qu^m minor : vcciquc t.imcn cxccllu-; iccumium matcri.vqu.Tntitatcm mcn!uratur : Alciorcnimgradusobcxccllum (unpli- cii pr.cfiomin.intiiagitmngii, m;\Liautcm m.iior quantitasquauisnon vl- tragradam proprium agat,t.^.mcn alccrum in (ui natura trahicmagis.quan- tum lupcratin quaniitatc: mutaturcnim proportio hmphcium liccompo- fuismixtisinaitcrum mixtum , & (cmpcr ht latituiiinis tcrminus qui ad llmpliccmqua'itafcm prorJominantcm ucrgitlccundum cxcciIuj qunnti- ratcm.Quoci igitur iiicm tcmpcramcnti graciui litin parua quantitacc mix- tiac mac;na, conccditur :eaiicm enim lcruatur milcihih'um proportio In qualihct mixtipnrticula: non tamcn ob ici (cqufrur cancicm cllcvirtutcm in parua *5c magnaquantitatc : non cnimcacicm cll niii proportionc.Ad tcr riam ciubitationcm colligitur iolutio cx 6.Phv.tex. ;i. Cum cnim omnc quoci mutatur ciiuinbilchr,contingit partcsaliquas in altcrocxcrcmorum eirc,rciic]uas inaltcro : liccnimciiuilibilcs hunt qualitatcs,cum pcr icindi- uiiibile.exiftant/vPliy. tcx. '9. Patct autcm magis in contriditflione, cum enhncius non hrmcdium , quod tamcn mutatur lccundum contradidio- ncm quodammodo in ncutro cll, lcilicct iccimdum tocum : lcci lccunduni part.sdiuer.'asin vtrifquc.^.Phy. tcx. 8^. Eandcm igiturmatcriam hcri ma: ^iscScminus calidam non contingit lccundum diuilioncm caliditacis,lcd miteri.T : cum cnim plurimx cius partcscilid.T fucrint, calidiorcrit:cimi pnuciorcs, minuscalida. Simrautem modopauciorcs modoplurespartcs calido! admixtioncconrrari.u (rigiditacis limiliccr iccundum plurcsaut pau ciores partcs ; vc nunquam pars aliqua maccri.r aliquo contraricjrum dcfti- luatur. Sedijsquae dii^afunt, videnturobftarc verba Ariftotclis.4. Phy. iex.84. vbi inquic. Vtenim cx frigidohtcalidum & cx calido irigidum ca- dcm matcria, quiaerat potcntia: hc &: cx calido magis calidum nullo taclo inmareriacalido, quodcalidum non ciletjquando minuserat calidum: p Ecpaulo mox:Non cnfmexco quia intcrmitticur , ipfum minus aut m.agis cft :ncquceil:accipcrcrtammx magnitudincm aliquam.in qua & albcdo &c calidiras non inht . Signihcat igitur,vbi remiila cil:caliditas,omncs par- tes materi.Tcalidasel](% non qualdam : vt prior ratiooftendcbat. Amplius in alteratione qiuv ht tota hmul , quomodo pars cius quodaltcratur in vno erit, &: parsin alcero terminorum ? fupponuntur cnim omnes partes ihnul in tcrmiiio efTc: nam alias non totum hmul,fcd pars prius in cxtremoeirct. Quod fiomncs partcsfimulaltcrentur, neccirecftautperfediuifibilemcf- feipfamfpecfem ,aut mutationem huiufinodiin non tempore fieri:cum enim ncqueex parte mobilis diuifio fiatmutationls, cum no prius unaqua alteramutetur : ncquecxpartefpcciei, qua? fecundum fe indiuifibiliseft, nullomodo prius & poflierius eririn hufufmodi mutatione; Atomnem mutationem &c motumdiuifibilem eSh ininfinitum demonftrauft Arifto- teles L I B E R Q^V A R T V S. 7j A tclcs.^^.Phy.tex.^^. naquodmutatueftomne,murabatnrpnus,^'quod mu t2tur,prius muratu cltjidq; in infinitii Si igitur huiufmodi diuifio no con - tingit fecundii partes mobih"s', neceirc eft recudiim partes fpcciei cotingerc, Prxterea videtur deftrui mi.\tio:li cnim contrariorum vnil quidem ah"qua$ partes articiat,alteru vcro reh"quas: copofitio erir ex feruatis v tri(qi loco di- ftinci:is,mixtioautem nequaqiiam,oportet.n.mixtu limilarecire, & vnam- quaqi cius partcm ciulde natiir.r cum toto Hx* igitur chibitationes contin- gunt.In vtranq,- vero partem anguftix videnturelle.Si.n.aduiitcamusin ea dcpartcmaterix vtraquecontrarietatis cxiremaconuenire,ineodcm fimul cruntcontraria .-autli id non repugnatin quibuldi, vt in ijs qux^aptanata funt vnil hcri in mcdio,quia recipiut magis & minus^diuilione ipdus quali tatis admitccmus non raiioncmatcria::intenficnis enim (?c rcmillioni>, gra- dus laiitU(.h"nc mcdiacontrarictatis diuidunt: qu.u latitiido Ci in huiiifinodl contrarictatep rcfuerit,diuifibilis pcr fc erftqualitas, quod cxprelle ncgat 3 Arirtoicles.Si lationcmatcri.TjVt fubicdli pnrs in hoclit,parsin altero^non hct vnum hmilirciplum mixtum : nequedabitur mutatio tota iimul.Dici- nmsigitur inomni motu acmutationcdiuidi Ipeciem ad di uilionem mobi lis-hoccnimdiuilo reliquaoladiuilionclulcipiunt, c^: morus, i!^: tepus, Sc fp.\dUy$c tande lpecics,quauis h.rc paccidens,reliquaautpcr h-,vf cxplica- uit Ariftotcles. 6.Phv.tex. 59. Cum aiitcorpus non vnicadiuilionelitdiuifi- bilclcd tribus,trcs cnim continctd."mcnlioncs,n6 cft nccclle in vnoquoq; niotu lccunik'iocsdiuil!or.chcii,lcil lulhcit lccundil qualda: vcibigratiaia illuminaiionc qu.x hi in acrcaducntantcSolc, luccclliuaquidcht mutatio tcncbrarum.diuilKHiefacla rccundu radioru longitudinc, qua lcmpcr alius atq; alius cl^ in acrc luminis ac tcncbrarum contadlus, fcd lecundu aliasdl- mcnfioncs nulla htdiuiho, cum totus fimul acr rccundii huiufmodidimcn fionesaltcrctur:non cnim prius illuminatur quod propinquiicftSoli, qua ^ quod magisdiftat. In lonoautcconucrlo accidit : luccclliuccnim comuni- catur prius in propinquil poftcrius in rcmotu: lcd circuqu.iquc totus limul aer pcrcutitur lccundii ciiculum prius minorcspoftca maiorrm (?c ficdcin- ccps.In coagulationeladlis vidctur lccundi'iomnc dimcnlioncm totu hmul pati: lcd motusquidacft partiuacircufercntiaad centru, in vniicocuiibus icrrcnis partibus.In cctcris quoq-, mutationibus idc rcp<.rirclicct:fucrcllio cnim lccundum aliquadimcnlioncinoibus rcpcritur, alias nulla cllct ple mutatio:di».oaut p fc mutari,n6 quiaaliquid aliud mutctur: qu.cda.n. lunt ^ no fiint linc mutatione, vt taC^us dc quxcunq-, infcquiinc mutationis ali cuius tcrminos.Ad inftatiasigitur licdiccdum.Nacum aliquid ht magis ca Iidum,nulla quidc cft pars nriafcrifE,q no cflct prius calida,n6 tamen omnes dimcnfioncscalidifasobtincbat:ncqi rcpugnat fi;cundu ahquas dimcnfio- ncscaliditatc non incftc, quauis ocs partcs llnccalidar : non.n.dimcnfioncs parics biit corporis: vS: diuiiionc recundii vnlcadlmelionc ocs corporis par- K tcs Q^ V /EST. PERIPATET. tcscompr.ThendLintur . Patet autem id in elementorum alterationibus. Nam feruente in Cacabo aqua fuper ignem , vafis fundus tangitur linc no- xa : non enim in omnem dimenfionem caliditas perua(ir,quandiu aqua eft, fcd ad fuperficicm fuperiorem vergit magis . Hoc idem in caufa eft, cur vas plumbeum,quadiu aquamcapit, liquefcit nunquam, ignequocunquc fti- mulante.-defenditurcnim abaqua?frigiditate, qu:E ineius profundocft, quamuis ferueatin fuperficie. Itcm fi plumbum liquatum in aquam vel fcr ucntilHmam proijciatur,congclafcit citius, quam ii in aere licetirigidilTimo contineatureft enim aeris natura calida,aqu^ autem frigida: quauis altera- tiones oppofitas patiantunnon cnim c^ fecundu omnes dimcnfiones fiunt. At vcroinftabitquis: Ci elemetorum matcriam limplices qualitatesabfque contrarij admixtione perficiunt, non vidercntur in cadem materia intcn^i pofie, cum nullus fit dcfc-chis. At videmus aquam amplius frigcfierl pofte adco vtcou<zcIa(cat. Si ijzitur.intccoafrulacioncmremillaeratfriiziditasali- cuiuscaJiditacis admixtionc,poft coagulationem circtmagisaqua,quia lim plicior incft frigiditas ; at id nequaquam vcrum, periit cnim aqua: humidi- cas . Diclmus in omni aqua aliquid inclTe cahditatis : Nam conccdit Arifto- teles eius coagulationem fieri cduvfto vniuerfo calido quod inerat : nihilo ta mcn minus fimplexeft frigidicas ; hxc cnim fecundum habitum ineft, cali dicas autem fccundum affecbionem ; Idcirco innata frigidiras non aufertur aqua permanente, aftedioncs autem facile rcmouentur . At in mixtis vtra- quccontraria fecundumhabitum infunt materiam perficientia: nectamen contraria fimul cidem infunt.Innata enim frigiditas in aqua materiam perii cicn>fecundumomncs dimcnfioncs, tanquamEntelechiaeft, ideft a6tus primus,non tanquaEncrgia: Aducntitiaigiturcalidirateprohibcturquide vfqueadaliquidaclas fecundus frigidit.itis, fcd rcmanctpotcntia qua» in. acflu primo alferuatur^Effet autem abfurdum Ci eodcm modo fimul ineflcnt coiitrari.i.vc ambo a6lu,fed alcerum a6lu altcrum potencia non eft abfurdii. Quod auccm prohibcatur humiditas per adum fecundum frigiditatis, gla- ciesenimficcuseft:acciditpropterdcnfationem a frigiditatefadlam, non tamen humiditatis innatcTpotentiatoIlitur.Iftudautemrc(5l:a rationecon- tingit. Cum enim binne qualicates elcmenta conftituant', vna tamcn vnius ponifurab Ariftotele.z.degen.&cor.tcx.i^. Idcirco vnaexiftenteinaclu/e ciidojdcfinit altera;dum enim in aqua humiditas in adu cxiftir,deficit adlu frigidiras:hacautem pr.elente, cefTat humiditas adu : magisautem aquaper frigiditatem eft, quam per humiditatem, quiafaciiius in adtumfrigiditatis tendit,quam humiditatis: Contraaer humiditatem difHcilius depcrdit,qua €aIiditatem:i5«:decasteriseodemmodo. H.ijcigitur nonobftantjquinambre qualitates in fingulis elementls in fummo fint : intelligcndum eft enim de a<Jtu prinio,& fecundum habicum,non deadu fecundo & ijs quoe fecundil pallioncm dlcuntur.Xade quoque ratione fbluitur inftantiade ijs quas cota fimul L 1 B E R C^V A R T V S. 74 A fimul mutantnr : fatis enlm efl: fecundum aliquara dimenfionem totum fi-. mul mutarijfecundum omnes au tem fieri nequit , poflet enim id quod ira- pers eft mouerirNam ob ca caufam oftendit AriftotcIes,6.Ptiy.tex.8. pundu moueri non polle,quia prius per minus mouetur omne qua per maius: mo bilimenfurante.Idemigitur contingeretjfidiuifibilequidem eiretmobile, fed vt indiuifibile acciperetur,cum totum fimul in quouis terminoru eftet: non enim eilet prius & pofterius:& tadem in non tempore eftet motus,auc tempus componeretur exindiuifibilibus. Ad inftantid verodemixtionedi cimus : Compofitionem quidem eflecoru qu^ tangunt & feparatim perma ncnt;at no fic millibilia fiint in mixto: vnumquodque enim in alteru agit, don£cextangentibuscontinuafiant,continuaauteilenequeuntcontrarijs qualitatibusafFeda.Sedhocmodo quasdam partes materijecalidxdicutur, & qua:damfi:igidcT:quiaverbi gratia cal id i cas qua; inelementocaiidoerat, in mixtione extenditur fecundii totam m."xti quantitatem, fed non tata eft, B vtfi:cunduomnemdimenfioneafticiat: ficeniminfiji natura totum tranf- mutaflet : Similicer aut & fiigiditas aiterius elemcnti in alcerius elemeti ma teria extenditur,vt totum mixtum afficiat,non tamen copleat vndiquaque: fcd ab vtraque qualitace tota materia fecundu omnem dimenfiome perficia turconiundim,vtantequamikeretur, diuifim fiebat. Vbiqi.n.qualitas ta taeft quanta eftmateria: fi (upcraretqualitas,darecur aliquaqualitas perfc quata,qua fijperarct maccriit quanticatcm: Si maccria fiiperaret, aliqua eius parsdarecur finerorma.Cuergoalceriuselemenciqualicas replerc nequeat toca materiam,necellc cft ab alterius elemenci qualitatc coplcri quantu dci ficicbat. Quaccunqucigiturcontrariahocpra;ftarepoirunt,intenfionemac remiilionem patiuntur,& eorii funt media:qua! vcro minime, vc par &:im-. par,re(5tum &C curuum,&: tandecarentia medio,pati ha'c nequeunt.Idcirco elcmentorumprincipiaoportuitexijsconirarijs elle, quazmagis & minus ^ fi.ifcipere poirent,non enim ficrent ex illis mixta,nifi huiufmodi elTent.Hoc autem modo dicenti,uon fequitur contraria fimul clle in eodem:non enim totamatcriam fingulacontrariorum perficiunt,fed vtraqj dimidiu. Interim vero quaelibet materije pars ab vtroq; perficicur.quia quaelibet corporis par ticula tres habetdimenfioncs,quas oes non implctalterii contrarioru,idcir co fuppleri oportet ab altero . Hinc etiam patet quomodo fimplicia fint ia mixtis : partmi cnim a6lu funt, quia alterata tantum non corrupta : partim vero potentia quia non integra,ad integritate nihilominus reuerti apta: no funtaut integra,quianon perficiunt totamateriam,fedfecundupartem,vn dcortaeft refra£tio. Pluresaiit elementoriiadlus in vnii per mixcionem ve- niunt,quia coru contrarietates apt? natx funt eande materia fecundii parte perficerc, vtcxduobusdimidijs vniifiatintegru, autfecundii aliaquapiam proportione. Rdinquitur vltimadubitatio circagrauitatc &c leuitate, qua- ru intcnfio ac rcmiirio non videiur vbiqj matcriac quancicate infequi : quia K i j qu.-elibec Q^ V /E S T. P E R I P A T E T. qn^libct ccrr.T p.irticuln j:;rauior eCtquam aqu.i culufcunque magnitu<.ii- D nis. Diccmlum cll clcmcnta noii ditierrc intcr fe fccunduni magis t5c minus fed fpecie : Spccics aurem graulratis & leuitatis detcrminatur locis : compa- ratio autcin cadit inter ea qua* ciudicm fpccici funt . Ouxcunquc igitur ad mcdium hmplicitcrfcruntur^vtlunplicitcrgrauia, alia alijs grauiora func propter mareriarquantitatcm,vtplubum lapide, quiain plumbo incftplus matcrixgrauis,quain lapideciuldem molis: dcnliuscnim clt. Autdiucrfi- rum ct Ipccicrum hcri pot coparatio, vt aqux 6»: tcrra:, fcd vbi vtraq-, grauia funt^vt in aere : nam hmiliter verii eft grauius clleidjcui plus materia: ined, Omncm igitur intenhoncac rcmiirioncm cx materiaortum duccrc,manifc ftil clljuic in llmplicibus liuc in mixtis : fcd in (imph'cibus pro m.i^nitudi- ne &c paruitate (blum,quaaudb'oncm cxtenhu.i vocant: in mixtisautc proJ ptcr admixtioncmcontrarij plus vcl minus,quam intcnlluam appcllant. Matcnam m\xtorum effc terram g" aqiiam tantitm. <lHXJito. III. E V M primarum qualitatum palViuaj matcriam tribuanr, aiftiua? aii tcm pcrkclioncm : mixrorum quoquematcria fucrit humijUl Sc liccu,ngcntiaaiit talidum «Sc fiigiiUun.^.Mctco.cap.io.Cum autc mixtu homogcncu dcbcatclTc, non omnchumidu necomncfic- cum nptu crt ad mixtioncs.Calida.n.clcmcnta,acr »?<: ignis incpra funt.N.i cil coru pcrL-ctio htc.iliditas,non patiuntur niil a frigido,.ac6trario.n. vnum- quodque mutntur:At frigiducongrcgatqu.^diucrforii(untgeneru non \n vna natura.i.dcgcn &: cor.tcx.S.Pnrtcrcacugcncratiomixti tcndatad pcr- fedioncm,contrariorum autcm quod habicii rcpr.rfcntat pcrfcltius ht qua opp'j(irum:caliditas efiediua erit mixtionis; frit^iditas autcorruptionis po- rius;aut nfcclionis (ccundii accidcns.4 Mctco.cap.^.Oportct igitur matcria mixtoru frigidacfle/rigiditasenim priuationcfignificat;luiiulmodiautcm funr tcrra 6: aqua.Idcirco humidu proprie cft aquaCjficcu terr^-,ex c].bus ola p mixta collare ncccfle cft.Neq; humidii acris cu ficco tcrrc,auc humidii aqu^" cum hcco ignis materiamixcionis circpoteft,quoni.a natur.rfuut nimis in- ter fe ddHccs nullu habenres fymbolum.Pr.Ttcrea^fcparatafuntlocis. Quid igitur ifta coniungere in vnu pollit:Proptcr cande ntionc nec liccu ignis clI nccottrrx:hun-iiduanccacriscii humidoaquqconiungi potuit,vt cx vtraq- ficcicare &: vrraq, humiditacc mixca fierent . Nam prxtcrqua quod maximc diftanc locisnon conueniuncquoq; ficcicaccs inuiccm ; hccitiiscnim rcrra; cralhllima & dcnhllima eft,ignisaucc rariihma &z tcnuilhma: Ncchuinidi- rasacrisconucniccum humidicaccaqux,quamuis propinquiores linc uAtu rxrquod paterinolci t^c aqu.tcompohtionc^nunquam enim nii(ccntur,fed femperolcumad fuperficiemaqux fertur vcetiamaer. Pra;tercacurplu- res L I B E R Q^V A R T V S. 7j A les ncclrates &c pliires humidiratcs qii^ramus ad mixtioncm,cum omnium humidoriinicatiem fitn '.tura»S<: omniuui Iiccorura ? vna igitur huniiditas dc vna ficciras fatis cfl; ad facilcm corpoi \s terminationem t^' termini retcn- tionem . Ojnucniuni autem humidum acrls cum (icco i<y^nis propter /vm-. bolam quah'tatcm qiiT caliditas cll : 6«: humiLlum aqux cum hcco terr.x pro ptcrtrigiv.h"tatem vtriuique: idcirco propeniionem habeut adeundcm Jo- cum : aqua enim (Sc terra ad medium, ner Sc i^nis ad extremum tcuvlunt ; Sc coniunguntur iL^itUi tacileaqua cum terra , (Scaercum igne. Iiuiicat hoc riccorumcorporum vcluti calcis aut linrei bibula natura,humorcm cnim trahunt, quii conueniuntcum co mai^is quam cum aere . Similiter ignis in acrc lolum ardct non in aqua . Mixtio tamcn ex aerc <Sc igne perfici ne- quit, quiafrigiditas mixticncm non perlicit: caliditas autem cum fit illis propria.igcrc non poteft .-oportet enim agens in vnoquoque ieparatuni clle »Sc tangcre.S.Phy. tex. ^o. At ver(b nequc ob id omnia clementa venirc J3 in mixtioncm oportet, vc agentia (Scpatientiafmt limuhvc fcilicct calida agant in higida vN: e contra : Sic enim non magis caliditas perliccrct , quani frigidltas : imo frigiditas m.igis in ijs in quibus terra «Scaqua dominantur, quorplurimalunt. Prortcreacaliditas eIementorum,vt quo: in ignercperi- tur non eil gcncratiua : Solum enim ca qua: a Solc habetur , aut quarcun- qucilll proportioncrw-(pondct,vt qua: inanimalibus & in leminecontlnc- tur,corporacompoIitapotcilconfHtucre.i. dcGen.an. cap.^.huiufmodic- nim calor ncc ignii eft ncc ab ignc ortum ducit ; nam pcr ignem nihil vidc- turconllitui ncquc in humidis ncquc in liccis. Non igitur ob hanccaufani mifccrl oportuit clcmcnta calitla cu m Irigldis, vt per corum ai5lionem fierec niixtorumconftiturio. Kcllnqultur crgo folam aquam Sc terram mare- riam cllc mlxtorum , agcntia autem folls calldltatem vt pcrlicicntcm , frigi- diiatcm vcro vt corrumpentem . Maniferte autcm hirc apcruit Arlftoteles C 4.Mcrco.cap.S.(S: lo. Scdhuicfentcntlx vldctur obllarcquodlcrlbir.i. dc Gcn.&Tcor. tcx.49. vbiprobat,omniamixtaqUcVcunquecircamcdium lo- cum funt, compofitaclfc exomnibus limplicibus ea ratione:quia vbi iii mixtioncrccipitur vnum cxcontrarljs, neceirecll t>v:altcrum recipi :gcne- rationes cnim cx contrarijs fiunt : tcrr.^ autcm contrarlus ert: Ignis, 6c aqua: aer , vt contingit fubftantiam contrarlam cire fubftantln: : Cum crgo in o- mni mixto tcrra (Scaquarcclpiantur, nccelleeft&raercm ik ignem rccipi, Et i.dcPart.an.cap.i.tcftarurhumidlratcm &c hccltatem , iic calldltatem 6c frigldltatcm matcriam cire corporum compohtorum . Callc^itas ergo dc fri giditas non lolum vtagenriarequiruntur, led ctlam vtmatcrlamixtorum. Si igltur harc vera Iunr,&: lupcriores ratlones concludunr , vrrlfque fcnrcn- tijsab Ariftotclc prolatls, qux fucrlt ratlo folucndi ? Quidam putant di^ 6t\.\m clle^.Metco. cap. 8. cx tcrra Sc aqua heri omnia mlxta, quia in mix- iioncdominaQtur,nonquiafolarccipiancur . Atfalfumcrt: in omni mlx- K i i j tionc CL V /E S T. P £ :C l P A T L T. tlonctloinliinrigrauia: ii cnim hocelLT, niillamiKta in aqiia afcenJcrent . q Sit eniin ahquicl quodmaqua (upt;rnatct, non minus igitur pollunt clc mcnta lcuiaquamgrauiainmixtionc»motus enim cll lccundum limplcx prardominans.i.cx.tcx 7. Ar multa vi.^cmus lioc modo fchabcic, vt olcil: multumcnim acrishabcntnun in poris vth"gnum (S: ipongia, lcd inmix- cione :argumcnto quodnoncuaporar, quiaacris cll: 4. Mcteo. cap. 7. Sc pAulo infra : Q^n:cunquc ab ignc incraflanrur non cuaporantia, h.vc qui- ticm tcrra:, h.rc vcro communia aqu.r iSc acris : mcl quidcm tcrrx , olcum autem aeris «Sc aqujr . Er lib. de long. &: brcu. cap. 1. Pinguia non putrc- fccre , quia acris lunt : aer autem rclpeillu ah*orum ig:iis cll, qui ncn putrc- fcit . Ex quibus patct non in omnibus mixti> pr.vdominari aquam C\: tcr- ram : mulcacnim luntin quibusacr (3c ignisdominatur, vtqu.ucunqucfa^ cilc iii igncm tranlcunt . Diccndum cll igitur optimc politum cllc tcrram & aquam matcriam cllc mixtorum,quon!am hxc (ola rccipiuntur : Idcir- co animalia \n terra ^ aqua (olum hcri teftatur Arill0tcIcs.4Mctc0.cap. 4. in acrcrnim 6c inigncnon (unt, quiacorporum mntcriahxclciliccf tcrra &aqua. Scdcumomnis mixtio lv pcrfcctio a cahditatc lohs aut huiuf- p modi liat : nccclVc ell: cx terra quidem igncm hcri , cx aqua autem ac- rcm, fi frigidum quod in iplis cft vcrtatur incaiidimi . Vbi igitur hrcmu- tatiocx totofaitacil, non mixtiocft, fcdacris «Js: ignis gcncratio: fi autcm fccundum partcm, ncccilc cft ricri mcdium : medium autcm omnc natii- ram extrcmorum rctinct: vt mcdij colores quodammodo ex albo & ni- gro componuntur, quiarationcs viriuiquc participant lumcn (cilicct at- que opacum . Mixta igitur cum (int mcdia intcr calidum &: f rigidum hu- midum & (iccum , naturam omnium clemcntorum participarcoportec, quamuis matcria ab initio cx aqua iSc tcrra folum allumpta fucrit. Hoc autem lignihcauit ratio Ariilotch*s. 1. dcgen. &c cor. tex. 49. Idco com- ponicx omnibus limplicibus mlxta, quia generatio cx contratijs cft^fci- licctincontraria aurmcdia: i. Phy. tcx. 44. mediaautcmcxcontrarijscom ponuntur. Etquod alibidicitur caiiditatcm & tngiditatcm matcriam c(- p fc mixtorum corporumjhoc rignihcat : cxtrcma cnim matcria funt me- dij lecundum rationcm, non vt fubicclum : nam vnum contrarium non cft materia altcrius contrarij.i.Phy. tcx. )i. crgo nec medij , mcdium cniin vc concrarium ed: alteri cxtrcmo . Nec fcquicur idcm clle agens dc pa- tiens:calidicas enim &:frigiditas mcdium componentia fpecics cft ab a- gencc faifta in maceria, non cfliciens mixcionis, fcd quod cliicitur.' Sic auccmfrigidicas in mixcionem vcnic, quaccnus calidicacis ccrminus qui- dameil (ccundum magls&minus^omne enim magis &minuseft, quia plus auc minus contrarij incft . 5. Phy. tex. 19. Nec tollicur dtiinicio mix- tionis cradica . i. degen. & cor. cex. 90. Vnio cnim mifcibilium alccrato- rumeftinmediOjeciamficalida clemcnca no"n egerinc in frigida,neque « frigida L I B E R Q^V A R T V S. 76 A frie;Kiai'n calida: Terraenim &:aquak)laalrcrata fLintavflu : rgnfsanrem Sc acrpotcrtatclblum :Mediumautem omniaclcmcntacoiuinLtakerata. Mixta ex xqiuli omnmm clcmentorum vlrtute dari . ^xjiio. Llll. V M intcr cino extrcma nuilta flnt mcclia fccunciam c^iuerfam extremorum proportioncm j intcr mixtadari ncccile cft ali- quajin quibus lit arqualitas vtriulque contrarictatis,rcili- cctcalidi <5: frigic^i , humicii ^' ilcci . Cum cnim omnis mu- tatio hat ciecontrario \n contrarium,c1e vno cxtremo adal- terumficrinon potcft tranluus nili pcr nicdia, vbicontraria funt media- ta . 10. Mctaph. tcx. 22. Ncccilc igitur cft: ah'quando ad a:quah'tatcm per- uenire. Item cxnatura proportionum :ex dimidio cnim non potcft he- B riduplum exiftcnte moru continuo, nifi prius fiacarqualc: Exiltcntibus ji^itur contrarijs lccundum proportioncm inarqualem compofitis non pof- funt tranfircad oppolitam ina-qualitatcm, niii prius fiantxc]aalia. Da- lurcryo mixtioorqualis: Kon folum autcm in trandtu dari cam ncccile c(l, lcd & iccundum pcrmanentiam . S\ cnim in c.Ttcris proportionibus rcueriuntur, multomagis in ea qua: principalillimacft . Proportio autem arqualisprimacft : pra:cedit cnim xqualitas in.rqualitatcm . hulicant hoc folores : mcdi) cnim trcs pr.rcipui cx compoiitione luminis dc opaci gi- qnuntur a natura, qin' in Aicu calclli ipcctaiuur iccundum numcros pro- portionatillimos -rompofiti . 5. Mcrco. cap. 4. Nam i\ mcdius colorqui vi- ridiscll,non haberct proporcioncm a^qualcm , non impari numcrome- dij proportionatiirimi rcpcrirentur , (cd pari:tcc enim proportiones ci- rraa.*qualitatcm dantur quot vltra . S\ igitur in coloribus mixtio xqualis C datur,cur non & in cartcris contrarijs? Maximcautcm cftrationi confb- num, vt pcrfcdillimum iiucrcacteramixtaillud llt, quod proportione x- qualilfimaconftat: vtin (onisDiapafon :maximc cnimhoc vnifonum cfl cxgraui (Scacuto extrcmis vtriiqucruqualitcr compofitum :ca.'tcra; autcm omnesproportioncs inajqualcs (unt. Tcftatur autcm Ariftotclcs homi- ncm intcr cxtcraanimalia tcmpcratiiTimum cilc : nam tadum habctcxqui- ritillimum.z.dc An. tcx. 94. Tadlus autcm mcdium quoddam cft, quo iu- dicantur cTctrcma tangibilium . z. de An. rex. 1.8. Pioptcr hoc &: prudcn- dentiifimusanimalium cfl:(olus cnim habct iiucllcdtum ,qui tcmpcra- mcntum huiufmodi lcquitur.i.dcgcn. an. cap. 4. Rc6ta autcmrationcfic vtiolus homopra?ftet omnibus. /Equalis enim icmpcrics vna cft,ina:- qualcsautcm muits. Si igitur inorqualis fuilicr jiominis tcmpcrics, non fuillct homooptimus tacltiiium qiialitatum iudcx : contingcrct cnim idcin acfiobliquononrcdto diiudicarc^ ublicjiia&: re<5ta vellcmus :qucmad- K iiij modura tiy AE S T. r £ R 1 P A T E X modum autem folum redum iudex efi: fui & obliqui, ficjequale fui & m^- _ qualis,. Sedin oppodrumafferunt Arirtoteiis verba.io.MetapJi. tex. z^. & ^ z.de Gen.& cor.tcx.48. vbi inquit: Mediamagis &c minus de exttemis pac ticipare : quafi squaliter participare non poirmt . Ec i. dcGen. & cor. lex. 89. vbi inquic. Quandoautem potent!Jso.daEquantur quodammodo,tunc tr:anrmutacur vtrunquc In dominans ex fua iplius natura . Dominari crgo in mixtioneaiiquid oportet. Eti.cs. tex. 7. motum mixtorumeitefecun- dum pnrdominans , c|uafi nuUo exiftentcdominante/implici,non fore mo tum viiLim in mixto nequefurfum neque deorfum . Si igitur omnia cor- pora natura{iaqu,K hicrunt,mouenturautrurrumautdeorrum,nece{revi- detur in omni mixtionepr<sdominari autgraue autieue. AfFerunr etiam huiufmodi rationcm . Nam cum omne agens dominari oporteat ei quod patitur , contrariorum autem vnum in alterum agacin mixtione : fiquidem vtraque requalia eirent , agere non poircnt inuicem , neutrum enim domi- naretur , nec igitur mifceri . Colligunt autem hanc rationem ex 4. Meteo, cap. I. vbi probatur, quarexceduntin tiigiditateautcaliditate, non putre- fcerc, quiacaliditas ambientis minor eflquam vt vincat: oportet enim ip- g fum mouens vincere, alioqui nullam perrautationem faccre . Si igitur ce- quahspotentiavincere nequit, mifcibilia squalia mixtionem non perfi- cient. Huiufrnodifur.trationesqux fummos philofophos perfuaferunt, vc mixtionem in natura dari ex^equali elementorum virtute negarent: noii animaduertentes interim tolli perfedilHma naturce opera . Non autem diC- ficile efl ex ijs qu^ alibi demonflrauimus foluere . Nam quod fcribitur.io. Metaph.tex.i 5. non in eam fententiam tendit , in quam torquentur verba cius : cum inquit : Vtroque enim &c magis &C minus erit : Nam fignificauit vnumquodque medium comparatum cum extremis, vtroquemagis & mi- nus dici , quod & de fcquali temperamento verura efl : hoc enim calidum quidem raagis efl quam qu^ accedunt ad frigidum ; minus aute quam quas ad calidum propius accedunt : Quod patetex ijs qux paulo mox fubiun- git, cum inquit : Id enim quod vno minus , alteromagis elt, compofitum p cx iliis quodammodo efl : fignificat enim vnumquodque mediumcalidum dici & frigidura,fed magis aut minus quam ipfaextrema: extrema enim ma- ximetaliadicuntur minime autem deoppofitis participant : igitur media vtroquemagisautminusdiccntur talia : vt viride magis habet dealbedine quamnigrum, minusautem quam album: &de nigredine minus habet quam ipfum fimpliciter nigrum , magis autem quam iipfum fimplicit^r al- bum : de cncteris quoque medijs eadem ratio . Confirmat hancfententiam, quodfcribitur.^.Phy.tex.ii?. cuminquit. In minuscnim cum ierit, in con- trarium dicetur mutari : in magis autem cum ex contrario in feipfum . A fummaenimcaiiditatein minorem tendere,eftin frigiditatem tendere,a minori autem ad maiorem eft ex frigiditate ad caliditatem mutari ♦ Patet igi tur L I B E R Q^V A R T V S. 77 A tiir quopado mediamagis Sc minusclicanrar,& propter quidcomponan- tur exconirarijs . Locus autem qui citatur.2.cleGen.&: cor.tex.^S. vbi in-. quit : Quatenus vero eft magis potentia calidum quam frigidum,vel e con- tra : fecundum hanc rationem dupliciter erit potentia calidum quam frigi-^ dum , aut triplicirer, autfecundumalium talem modum: & qus fequun- tur . Quaii vnumquodque medium de vno extremo magis* quamde alte- ro participare debeat . Non bcnehoc modo latine redditur : non enim di- dio « «^-v^^f 05/ vertenda cft;, quam frigidum , fcd : vel frigidum. vt eius Cea tentia in huncmodumhabeat . Quatenus potentiacalidumaut frigidum eft magis aut oppofitum id eft minus: fecundura hanc rationem duplum eft potentia calidum aut frigidum: aut triplum autfecundum alium huiufmo- di modum : id eft. Cum poflit efte magis aut minus calidum aut frigidum, fecundum proportionemaliquam vtduplamaut triplam aut aliamhuiuf. modi exceflum &c defe6tum efle oportet . Comparatio igstur eft non inter calidum&frigidumfedinter exceftumacdefeiflum caliditatis aut frigidi- tatis» Namaliomodo verba necinterfe neque cum fuperioribus coha;- rent. Quodautem fcribituri.de Gen. &cor.tex. 89. tantumabeft vtafHr- meteorum propofitum vtpotiusoppofitumconfirmct. VultenimrEqua- ri quodammodo oportcre virtutes mifcibilium : ne altero fuperante fiat al- teriusgeneratio , vtaccidit in augmentatione ; adxquatis autem conuerti inquitvtrunciueindominans . Si igitur per dominans intcUexiflet alte- rumexmifcibilibusnon vtrunquefedalterum in id conuerfum eflet, id- circofibi ipfi repugnaflet . Vultigitur vtrunque dominari vfque ad ali- quid ; namvfquc ad medium vtrunque mifcibiiium dominatur , eum eo- ufqueagant . Dixitautcm quodammodoaequari oportere, nonvtexclu- deret ^qualcm omnino mixtionem , fed vt ab ea rationc non excluderet ea qu^ modice ab asqualitate recedit . Ad illud vero quod fcribitur i . cx. tcx. 7. motum mixtorum a prasdominantefieri : abundefatisfacit, quodfcribi- C tuv.^.cx.tQx.icf. Non omniavbiquegrauitatemhabercautIeuitatem:me- dia enim alicubigrauia funt , alicubileuia, vt aer & aqua . Idem patiuntur &mixtapropterprimorumcompofitionem: Lignum enim vnius talenti in acre grauius eft plumbo vnius minas : in aqua autem leuius . Ex his igi- tur facile coliigi poteft folutio dubitationis . Si enim ponatur [mixtum se- quale in aere, dominabitur graue : duo enim grauia terra & aqua opponun turvnileuifcilicetigni:aerautemin fuaregione aut nullum afFeret mo- mentum grauitatis aut Ieiutatis,autnon tantum quantum pr^betaqua ex- trafuam rcgionem : deorfimi igitur feretur . Quod fi idem ponatur in a- qua,Ieuitas prjedominabitur : duo cnim elementa leuia extra propriam re- gionem plus pofTunr, quam duosqualiaoppofita in propria regione; nam aquain fua regionenullum affctetmomentum^fed fola terra fua grauitatc obfiftet duobus leuibus : ferctur igitur furfum vfque ad fuperficiem aqua? : hucufquc Q^V .£ S T. P E R I P A T E T. Kucurqiie enim propenfionem habet : cum hiclocus omnino firmedius in- D ter iimph'citer furfum & cieorfum . Seci dubiiatur . Scribit enim Ariftote- lcs.^.c^. tex.30. Si ah'quici pkis haber aeris quam rerne ic aqua' hunc eun dem locuni qu^rere : in aqua enim leuius erit , in aere autem grauius : ad euncie.mergoiocum feretur.Tquale&in^quale. Relponcieraus eius loci differentias dVe . Nam cum omne corpus dimeniionem habeat fecundum profundum, non potefi: fimul in fuperficie aeris efie &c aquaj : nullum enim. intereaqustangunt, caditcorpus medium:fed necefle eil: corpus aut in aqua efre,aut in aere,aut eius partem in aere , alteram in aqua,vt ae- ris &c aquse contadus corpus diuitiar hoc modo • pi _» in quibus igitur prsdominatur leuefed non adeo vt ^^"'''|^"""pi fiiperemineac acri ; in aere quiefcet vbi aquam con- *^ rangit. Si autcmprjedomineturgrauitas non tamen adeo vrnqu.Tfubter- feratur : flabit in ac]ua vbi tangit aerem . Quod fi fuerit ^equalis grauitas & leuitas , pars eius erit in aqua, pars in aere magis &c minus vt ab exada jcqualitate recedit : quod enim exaclc fuerir a:quale,eius dimidium in aqua E crit jdimidiuminaere. Exemplum leuioriseftoleum &foIIis, & fuber: graiiioris lignum : asqualis vas femiplenum , in quo aer tantus fic, quanta cftipfiusgrauitas, vtpatetin nauibusfemionuflis : tanra cnim virtus re-- quiritur adipfamextollendam in aerem , quanta ac^mergendam inrra a- quam . Non oportet autem propter haec dubiiare de hominis temperamen to ^quali , cum in aqua homines graues fint : non enim qua:libet pars or- ganici corporis temperamentum idem habet: os enim terrrX eft magis ideo graue, fimiliter cartilago neruus:temperiem ^tutem hanc Arifloteles in prin cipeanimalis parte flatuere videtur , cum ibidem ponat raClus inftrumen- ttn-n: &fnteIIed:umaffirmetcordis temperamentum infequi. Quaquam» medicisin cute potius temperies^qualis inefle videatur:putantibus cu-' . timeffetadlusinflrumentum . Sedde his ah"as commodius agetur. Non' p Jgitur tollitur miOtus , qui a dominante fimplici fit in mixtis pofita mixtio- nesquali ; fn loco enim proprio nullum prsdominatur cum fit exadle me-* dius ;extraiIIumautemmociograuemodoleueefl, quiafimplicia ha^cpa- tiuntur. Relinquitur vinmadubitatio,qu£ECumfupponatomneagensdo minari ei quod patitur,infert inter ^quaHa nullam dari adrionem, ideo ne- que mixtionem . Primum igitur non efl omnino verum : omne agens do- mlnariciquodpatitur : Cum enimduplcx fitquod patitur, &materia&: oppofitum: confideratoquidem oppofito non fcmper verum eflagenris virtutemoppofitivirtutem fuperare. Nam cum omne agens parricipans eandem materiam in agendo repatiatur,i.de gen.& cor.rex.5^. idem eodem cfletmaius &minus. Quatenusenim repatitur, vincitur quarenusagit, fuperat & dominatur. Non igirur eo modo intelligendum eftadlionem efle- ipfiusdominantis:nonenim idquod patitur, reageret. CDnfiderata au- tem . L 1 B E R Q^y A R T V S. 7 ^ A tem materia qua: patitiir,cum hxc patiatur tantum, non agat : merito agetis omne dominari materia; dicetur , iclque aut hmpliciter aut fecundum par- temjfcilicet quacenus totam aut eius partem perficic . Idcirco in mixtiohc non alterum fed vtrunquemircibilium dominari vfque ad aliquid opor- tet : totam enim materiam non alterum contrariorum fed vtrunque fecun- (inm vtriufqae menfuram perficit. Prxterea cum omnis contrarietas fic excelTas quidam acdefe<fI:us,^quodcunque agitexcedereoportet, quodau- rem paticur , deiicere : verbi gratia quod limpliciter eftj calidum omnia alia caleiacrt,excedit enim omnem caliditatem : calefit autem a nuIIo,quia a nul lo exceditur : minor enim caliditas in maiorem agerc nequit, neque sequa- Iisin:^qualem : quia non excedit. Sfmiliter Sc frigiditas fumma fe habet adreliquasfrigiditates . Politisigiturcontrarijiaequalibus non obid tol- lituraciio inter fe: tamenim calidum caliditate fuperat ipfum frigidum: quam hoc irigiditate ipfum calidum . Ex quibus manifeftum eft , quam- P^ iiis omne agens dominetur ei quod patitur, non tamen fequi inter squalia contrarianondariadtionem : omnia enim contraria feinuicem expellere apta nata funt : & vtraque rcfpeclu alterius j excelTus cuiufdam 8c defe6tus rationemhabent. Quodautemfcribitur.4,Meteo. cap.i, id quodferuet, aut calidum eft,non putrelcere, quia aeris caliditas minor eft ea, quse in re eft, ideo nonfuperat, nequemutationem vllam facit : Et in frigore mi- nus putrefcere corpora ob eandem cau{am,quia modlca eft in ambienteca- liditas, adeo vrfuperare innatam caliditatem nequeat: Hxc omnia fen- tentiam quamdiximusaftruunt. Caliditasenim minor in maiorem age- renequit. Arquod ibidem fcribitur: Quod coagulatum eftnon putre- fcere, qnia magis eft frigidum , quam aer calidus i Sc ob id non fuperari : Videtur ijsqu^did:afuntobftare. Nifienimoppofitum fuperet,non vi- detur pofTeagere : Oftendimus tamen etiam id quod rainoris cft virtutis agereinoppofitum quaquampotentius, vtln readione eft manifeftum , ^ Sedanimaduertendum eft: Cumadliointercontrariaduobus modiscon- tingat, vno modo cum alterius* vi6loria , fcilicet cum vnum in aherum conuertitur : alio modo cum ambo ad aliquod medium veniunt . Illo qui- dem modo non contingit fieri mutatlonem, nifi alterum fupcret. Hoc autem eft quod dixii;: id quod concretum eft , non putrefcere : calidi- tas enim ambientis non efl ranta y qua; frlgiditatem concretionis . in fui naturam conuertat : pcrmanente autemfrigiditatenon fit putredo,quia innata caliditas fub illa frigiditate coercetur , nec finitur ab ambien- teeducl . Neque fufHcit aliquam fierl ab ambiente alterationem , nl- ii enim fuccedat vidoria , non fuccedit putredo . At in mixtis non oportet contraria adeo difparia efle , vt vnum ab altero fuperetur ex toto : fed quodammodo a;quarl oportet , vt non alcerum eorum fiat , Ced raediumautexa6tumj vbi omnino sequales fuerint mifcibilium virtutes, auc Q^V AE S T. P E R I P A T E T. «tit non multiim rccedens ad alterum contrarjorum fecundum menfuram ■£> exuperantl^ . Qiioniam autem contraria alia aiflu runr,alia autem potefta- te : etiara temperamenta ex ijs orta eafdem differentias {ortianrur. Patet igitur non omnla temperamenta naturalia ad tadtum iudicanda effe . Cum enim mixtio fecundum fbrmas elementorum liat : hx aute poccftates qux- dam/intnonenergi^, vtoftenfum eftalibi: ta<flui rainus patere pofTunt: cum ta^lus non nifi ea qUcT a<5bu funt, fentiat . Queraadmodura igicur in aquaferuentecaliditatem extraneam tadu fentimus,friglditacem aucem in- natam &perreinexiftenrem nequaquam, fedeam exalijsoperationibusiii dicamuSjVt coagulatione plumbi, Sc cita refrlgeratione & alijs huiufmodi , qus afrigiditate lieri.^.Meteo.abunde exph'catur . SIc temperamenta (\ux cx virtutibus elementorum conftant, quadiu poteftatefuerint, iudicareo- portet . Hiuufmodl funt pr;^clpue cxtern^e noftri corporis partes:reddun- tur enlm adu cah"das tum a cah*ditate cordis,rum ab ea qu^ in ambiente eft: Cordis autem foh'us energia eft,eft enim prlmum vluens, pcr Ipfum auteni reliqua viuunt ipfi adnata , vt In hbello de communi animaHum motu tra- c ditur . Quatenus autem adtu eft, tadu ludicarl poteft . Patltur tamen &c ipfum ah'enascah"ditates & frigiditates , vtin morbis continglt. Ideo tunc cahdltas proprla 8c Innata potentia eft, non actu, quatenus operationes Ip- /Tus ah'quse Impediuntur ab extranea quah'tate . Sed haec non funtpriefen- tls negocij . Quomodo Igltur squale temperamentum detur a6lu &: pote- ffcate, & quomodo Interlm ab extrlnfecis quahtatlbus alteratum non tolla- lur^exphcatum eft, Mixta vt mixtafunt nortmoueri nec fmpUci motu nec mixto . Qjiaftio, F. On pofiTunt mlxta motu fimph*cl mouerI,quIa iimplex motus eft «. fimpllcls corporis : & fimplicls corporls fimplex motus . i. cas. tex.8. 51 ergo mixta quatenus mlxta funt , motu fimplici mo- uerentur, nonefletvnusmotusvniuscorporls fecundum na- turam . Praztetea fi mixta deorfum moueantur fecundum naturara , tcrr^ hlc^motus inerit pr^eter naturam : aut cadem erlt natura fimpli- cis cprporis & mlxtorum : vnus enim motus ab vna natura prouenlt . At uerb neque motu mixto moueri contlnglt. Cura enira mlxtum fimlllum fit partiura,compofItIonem motus fufciperc neqult, quatenus mlxtum cfl. Kamfccundum eandem lineaminoppofitumidem moueriimpoflibileeft: oporreretautem, cum omnia mlxta componantur ex graui & Icuijquorum motus eft ad oppofita loca . Sl autcm mixtl hoc quidcm furfum , hoc uero deorfumferretuf ,difIbIutio cfTentmlxtionisnon compofitio motuum. Omninoautem non poflecomponimotum furfum cum motu dcorfum, vtfimul L I B E R QJ A R T V S. 7.7 A vtfimul jneodemcorporefint, patet. Namomnis motusmixtus fecun- dum diametrum fitcomponentium,vtin Mechanicis oftenditur.Diameier autem inter duas lineas fecantes ie inuicem ca.diz , vt fi dum quippiam fera- tur deorfum , fimul moueatur ad latus : motus enim refulcat ab vtraque li^. neadifcedens , adeo vt diametrum conftituat : quemadmodum videre licet in pluuijE defcenfu impellente interim vento ad latera : & in lapidis proic- 6tione, fimul enim grauitas lapidera paulatim inclinat alinea re-fia fecui;- dumquamproie6tus eft. At contrarijs motibus fuper vnam lineam exi^ ftentibus,diameter conftitui nequit,ergo nequecompofitio moraum . . Prastereacontrarijs motibus idem fimul moueri impoftibile cft^S. Phy. tex; 61. vt fimul calefieri dc frigefieri , eflet enim fimul idem calidiim & non cz- lidum fecundum idem:erg6 nequelimul idem mouerifurfum &c deor- fum poteft . Ex quibus patet motus non contrarios componi pOiTc, con- trarios autem nequaquam. At inftabit quis : Mixtionem ex contrarijs fic- B ri.2.degen/^&: cor. tex. 48. Si ergb motus mifcentur, contrarlbs elFe opor- tet . Amplius mifceri videntur motus fecundum naturam 6c pnieter natu- ram, vtii quis lapidemdeorfum trudat,iimul enim ab extrinfeco impel- lente&agrauitatemouetur.^.cas. tex.18. eftautemcontrariusmotusnatu- ralis violento. Refpondemus motus vere mifceri non pofIe:non enim quodcunque fimul eftineodem,mixtum proprie dicitur, vtalbum cum mufico . Nam fbrma mixti vna eft ratio cx contrarijs conftans , illa autem vnum tantum fubiecfto funt,ratione diuerfa. Fieriautera vnumratione non pofTuntnificontrariaqu.-E magis &minusdici pofTunt, Lxcenira fb- lamediumhabent inquovnum fiuntextrema . Atmotus quatenus mo- tusfunt non fufcipiunt magis &c minus :Iicetenim illain quibusmotus funt,magis &:minus dicantur,vt calidum & calidius : calcfadbio tamen non magis &c minus dicitur,fed magna &parua, vt ca[?tera quanra: At Q nonmifcentur quantafecundumquod quanta,fed fecundum contrarie- tatem . Ob hoc enim neque mixtio neque augmentatio fecundum mate- riamiiunt,oporceretenimautdiuidicorpusomniquaque, vtvnaqua^que pars eiret iuxtavnamquamquemifcibilium,aut ineodem plura efCe cor- pora 6c quantitares : qu^ impoilibilia funt . Prsterea mixti ratio terminus eflmorus:alterarienim oportet&inuicemagere 6cpati mifcibilia,ante- quara vnum fiant : At motus non eft alterius mutationis terminus : non enim mutatio mutationis eft neque raotus.5. Phy. tex. 10. Motus ergo proprie mifceri nequeunt. Cpraprobat hoc quod icribit Ariftoteles.r. cx. tex, 7 . vbi inquit : neceife eil: motus eile hos quidem fimplices , hos aurem mbiros quodammodo,: addita enim eft vocula : quodam- modo: quoniam.vere mifceriraotus nonpoiTunt, Quoniam autem im- poifibilc eft contraria a<5tu fimul eidem inefle , ob id motus con trarij in eo- dwra componi nequeunt. Quod autem ajiquando in eodem firaul finc mo- tus Q^V JE Sr. PERIPATET. tus violentus & natnTali*s,contingit, quonlam non omnis motus naturalis -oppoiiitur omnl violento , vnum enim vni contrarium , vt fi rurfum fucrit fecundum naturam , cicorfum prxteriiaturam erit contrarie oppofitum . Motusaiucmdeorfum a grauitatcnonopponitur eidcm aproijciente aut ab aliapotentia fadoi idcirco fimul elTe pofTunt : oppofitum cnim impul- iioniscft, eius remotio:hscautem firaulnonfunt . Alio quoque modo contrarij motuscomponi videntur : vtvnus fecundum accidens fit,aiter per fe,vtaccidit Planetis , qui fimul motu proprio in ortum feruntur, mo- tu autem continentis in occafum : pcr fe autem vtroque motu moueri im- polTibile elTet. Similitcr quies &c motus aliquando componuntur, vt fi pi- lafurfum proic«5ta Iapldide(cendenti occurrat: videtur enim quibufdam ob id quierem non intercedere inter duos motus contrarios fcilicet intcr pi \x afcenfum Sc elufdcm defcenfum,quia lapis continuc deorium mouetur, nequaquaminpilxoccurfuquiefcens . Atquics perle cftpila^quadiula- pldem tangit : peraccidensautem tuncmouetur fcilicetadmotum lapidis. Componiergocontrariahoc modopoirunt,perfe autem eidem ineiTc im- polTibileeft . Non fit autem mixtio eo niodo compofitis contrarijs ; vtra- que enim mlfcibilia per fe infunt in mixto virtute , non alterum tantum , i. degen.&cor-tex.S^. Mixta ergoexgraui &:Ieuiquatenus mixtafunr, mo ucri motu mixto nequeunt. Sed aduerfus hxc facere videntur verba Arifto telis.i. cje. tex. y.cum inquit:motusfimpIices efTecorporumfimpIicium, mixtosautemcompofitorum. Si cnlmomniacorpora compofita exqua- tuor elementis conftant,quorum alia grauia, alia leuia, motus mixtus fi no in his fuerit , in nullis erit : ex circulari enim corpore & recfto non compo- nuntur vlla, cum coeIuminaIterabile& incorruptibile fupponatur :nam hocmodonlhilobftaret componimotuscum redtus noncontrariusfit cir culari. Apparetautemhuiulmodicompofitiomotus In igne,fimul enim furfum feruntur eius partlculx , & circulariter ad motum cgeIi mouentur . Praetereafigraue&leuedicuntur magisSc minus, mixtioeritexvtrifquc: dici autem magis &c minus patet.4. cx. tex. 3. Eorum enim quaegrauitatem habentdlcimusaliudquidemlcuius,aliud uerb grauiuscfTe, vt^lignoacs. Quodfi potentl^-E motiuasmixiionem patiuntur,ergb & motuscarum mi- fceri necelTarium videtur. Amplius Ci omnia corpora naturalia mobilia f unt fecundum locum.i.c^.tex.j. Mixtaautem vtmixtafunt, naturaliafuntcor pora , aliquem motum allignare illis oportct,quo fecundum eorum natura moueantur. Autergbfimplicimotu moueridicendumeft,autmixto. Ra- tionabilius autem vidctur , vt mixro moueantur fi fimplex motus fimplicis eft corporis , mixtus autem mixtorum . Animaducrtendum igitur cft pri- mum quidem, non conuenirc motum mixtum fecudum naturam nifi com pofitis , fimplicia enim fimplicl motu mouentur fecundum eorum natura : Non tamen omnibus compofitis datum cflemotum cotnpofitum fecudum naturam: L I B E R QV A R T y S. 8» /^ naturam: (bla enim organica eaque non omnfajfed animalia gradientia huc motum habent . Plantis enim nullus alius motus datus eft quam augmea- tationisalterationisqucrnec animalibus omnibusimanfiua cnim qua^da funt more plantarum,quibus folum eft (enfus tadlus, ideo nullis eorum or ganaad motumdata funt . Motiuum igitur fccundum locum ijs ineft fb- lum , quibus cxteri fenfus dati funt. j . de An. tex.^j^. His autem omnibus inftrumenta quoque funt tributa ad motum perficiendum , vt pedes , al^, autaliahuiufmodijdequibusinlibello dcgrelfu animaliumagitur. Qu^- cunqueigitur fimilium funr partium , vtmixt.iomnia motu mixtomoueri nequeunt fecundum natnram: organa enim non habent . Propter hoc au- tem maximo artificio Ariftoteles.i.ca;. tex. 7. motum mixtuni non corporii mixtorumeife dixit,fedcompofitorum: proprie enimcompofitio dicitur eorum quje diflimilium funt partium.i.degen. 8c cor. tex. S^". Deinde il- lud quoque eft manifeftum omnia corpora tum fimplicia, tum mixta , tum _ organica motu fimplici moueri , fimplicia quidem fecundum propriameo- rum naturam,reliquaautem fecundum naturam limplicis prsdominantis. Videmus enim omniagrauitatem habereaut ieuitatem,'^{ccundum quas vir tutesmotus fitvelamedio veladmedium, fecundumredum.i. cx, tex.5, Quod Ci quid videatur motu mixto moueri , vt auium penUc-E , qure in aerc defcendentes fimul vertiginem quandam patiuntur : calamo femper deor- fumfpe»5lantc:noneftputandumfecundum naturam mixtionis elemen- torum hnecpati: quamuisenim parseius grauior deorfum fpe(5lct,leuior furfum : non tamen motus aliquis furfum fit, (ed omnes fiue in toto , fiuc feparatim dcorfumferuntur difpari ramen velocitatc , qua: in caufa eft vc parsgrauior deorfumfpedtet^motus autem veriiginis contingit propter partium dillimilitudinem & figuram . Cum enim aer ex earum motu non fimilem plagam recipiat , dillimiliter refiftit , vnde motus dillimilis oritur . Patetetiam ex verbis Ariftotelisfimplicemeflemotum qui in mixtiseftra- ^ tioneprxdominantis.-r.cae.tcx.S.vbiinquit: fimplicemmotum eftefimpli- cis corporiSjCtenim d compofiti fit, (ecundum pra^dominans erit : Suppo- nit igitur fimplicem motum ctiam efte compouti , at non rationc compofi- tionis, fed rationefimplicisprasdominantis: vnde infert dari corpus fim- plex quod circulari motu moueatur fecundum fuam ipfius naturam , non quemadmodumcompofitum lecundum naturam fimplicis ineoprxdomi nantis : non valeretautem hxc illatio, nifi motus fccundum prxdominans fimplexefrct. Prnctereamotusmixtus qui fecundum naturam ineftcom- pofitiSjVt animalibus, non cft fecundum elementum pr^^dominans , vt patet;8. Phy. tex.17 . motus enim animalis progre^Iiuus fecundum naturam ipfi ineft : corpus autem contingit & natura 6c profter naturam moueri: re- fcrt enim & quali motu moucacur , & ex quali elemento conftet . Si igitur mocusprogrelliuus effetfecundum elementum pr.xdominans , non con- tingerec Q^Vy£.ST. PERIPATET. 4:incTeret prseter naturam efTe . Idcirco quod fcribitur . i. cx. tex. 7. motus D mixtos elTe compofitorum, moueri autem fecundum pra;dominans:noii accipiendum eft in eam fententiam , vt motus mixti hnt fecundum pra^do- minanstredomniacompolitapraeter motum mixrum in quibusis datur, moueri etiam motu fecundum prcEdominans,|qni (miplex eft : omnia enim •inotu fimplici mouentur, non omnia mixto . Ex quibus ficile foluere pof- jfumuseaquaEdubitatafunt . Namadprimam dubitationem concedimus motummixcumconuenirecorporibus compoficis ex quatuor elemcntis, non tamen fatemur propter compofitionem ex j^raui &c leui huiufmodi mo tum inefte: fienim mixtusob hancrationem eller-, mifceri oporruillecmo- tum furfum cum motu deorium, non autem recftum cum circulari, autplu rescirculares . Moueriautem motucirculari partesanimah"spatet, omnis cnim morus in ipfis eft (ecundum membrorum arciculos, quibus tanquam centris ijsqueimmobih"bus vtirur narura; cx mukis autem huiuimodi mo- tibus in diuerhs ai ticuhs non (ccundum intcgros circuloi , fed circulorum partes roriiisanimah*smorusre(ulrar : vtin hbcl!odccommunianimah"um j moruoftendirur . Non igirur huiufmodi morus animalibus ineft, quiain- .fitcorpus (implex aprum narumcirculari moru moueri ; neque rec^us ah'- quis fiforreineft, quiaelemenrumadfirgraueaurlcut : mouentur enim no propter huiuimodi principia, (ed tracftu^S: impuKu.^. dean. tex. fy. Adal- teramdubitacionemconcedimus iimiliter grauitatem &leuitatem inten- di Sc remitti, vr calidum &: frigidum , & eodem modo ad medium aliquod •venire,non ramen operariones earum mixr.T dicuntur, fiuntenim omnes a prcTdominanre : Calefadlio cnim ex primo gradu calidicatis non eft mixra frigefa<flioni : Nam in frigidum non agit^uarenus aliquid in eo gradu fri- giditaris conrinetur,fed (blum quatenus calidum:a(5tio enim omnis eft in- rer conrraria: In amplioremaurem calidicacem non agic vccalidum, fed vt frigidum,ficenimopponicur. Eodem modomixcum exgraui &:leui,opc- p ratur alicubi quidem vt graue , alicubi vero vt leue ; fimul autem vt graue ^leue ImpotIibileeft:non enim vbique eadem dominancur. Suppona- turenimleuedominariinaquaviquead fuperliciem eius^fiipra hanc fu- perficiemdorainabicurgraue: Etin calido 8>c frigido fupponatur gradus primuscaliditacis cemperamencum fuperare in calidicace per vnam parce, agec in ipfum vt calidum ; fuperetur autem ab eodem in frigiditace per alce- ram partem , temperatum injll ud aget vc frigidum, donec aiTimilario fuerit fada, vlrraquemcerminum nonagetamplius quianonfuperat. Exmix- done igitur calidi & frigidi , &: grauis 8c leuis , non-mixtl motus oriuntur , ied motuum tetminiaccedentesautrecedenres ab exrremis fecundumpo- renuam pra:dominanris. Quoddamenimgraueeft vfqueadfundumaqu^, non vlrerius ; vc vrinariim hipofta(is : quoddam vfque ad acris fuperficiem {iiperiorem leuc,.vt exhalationes qua^dam. Alia vfque ad aeris dc aqua; con- tadum ;. L r B-E R Q^ V A R T V S. S t A tadumantrupraaut infra aut medio modo ( vtalibi eft oftenfum ) hicqnr-' dem grauia,ibiverbleuiaexiftunt. Sedamplius ciiibitatur: Cum omne medium componatur excxtremis , virtutes extremorum inmixto inerunr . i.degen. 8c cor.tex.84. crgb (3i:operationes vtriurque: vniimquodqueigi*- tur mlxtum ex calido &: frigido fimul calefaciet &c frigcfacier , &c mixtum ex graui dc leui mouebitur furfum Sc deorfum . An in medijs virtus extremo- rumineftvtmodovnimodoalteri comparantur? agunt enim femper ra- tionealterius extremi, fimul autem in aliquod idem ratii^ne vrriufque age- reimpoiribileeft,nonenim mediumvtrifque extremisfmul opponitjtijc, a6bio autem omnis eft inter contraria & eo modo quo contraria funt . Ac verb non videbitur eftedifterentia mediorum , fi femper ratione vnius a- guntnon ratione vtriufque mifcibilium . An diffcrentia fpedtatur ex dt- uerfa proportione oppoiitarum qualitatum intenfionem ac remiflionem facientium? Cumigituradio vbique dominantis f tqualitatis , oppofit^c B «ritadccrtum numerum adtionis terminatio. Verbi gratia fummus calf- ditatis gradus in fummo calefacere poterir: nulla enim eft admixta frigiditas quGEciusadtionem terminet. Inferior gradus calefaciet minus ea quibus opponitur vt calidum , idque fecundum rationem admixtarfrigiditatis : op- poniturautcm vtcalidum omnibusijsqua! illominuscalida iunt:caIidio- ribus autem vt frigidum , idcirco calidiora frigefaciet /ccundum menfuram fuperantis frigiditatis . Idem dicendum de graui &c leui. Namvbi do- minatur graue, motus quidem fitdeorfum, leuitas autem admixta graui- tatem terminatadcertum locum, vltraquemagit vtleue. Quomodoigf- tur grauius 8c leuius propter mixrionem contrarij dicantur explicatum eft: nam alio modo grauius 6c lcuius dicitur pro magnitudine &: paruirate, ma ior enim terragrauioreftquam parua, idcirco velociusdeorfum tendit:& deignefimiliter^mixtis omnjbus :Iedfecundum huncmodum nonva- C riatur rerminus motus , ad eundem enim locum fertur maior Sc minor ter- Tx gleba, 8c maior dc minor ignis ; & quofertur vnaguttaolei fertur om- neoIeum:ficpIumbum 6<:cetcramixtaad propria loca: fed tantumvelo- citas& tarditasmotusvariantur,vtetiam in temperamentis accidit. Ad vltimam dubitationem , per quam oftenditur mixtis vt mixta funt motum aliquem allignari oporterecum fint & ipfa corpora qua:dam naturalia : dl" cimus efi^equidem neceffariumomnibus corporibus naturalibus motum incfTe fecundum naturam, non tamen eft nccefte aflignari fecundum quaf^ cunque praedicationes ; vnius enim vna eft caufa prima & immediata : fuf^ ficitigiturmixtamouerifecundumnaturanafimplicisprsdominantis, qui motus fimplex eft,non autem fecundum quod lignum,aut plumbum, autlapis ,autaliudquid talemixtum . Caufaenim motusinomnibusvna cft : ratio tamen mixtionis non vna . At verb fecundum formam mixti nul- lavidebitur effc operatio,fi ncquc motus localis ncquc alteratio ab illa L fiunc Q_V /£ S T. r^ E R I P A T E T. fiilnt , fed a Iirfiplici domiiiante femper : generatio enim & aiigmcntatio & j) oppofitsmutationes fincalteratione non fiunt, alterationes autem om- nesadprimasqualitates elementorum referuntur. Diccndum eft.fecunr clumformammixd certumhabcri numerum ac menfuram tumalteracio- nis tum motu5 : quarcunque autem menfuram huiufmodi Sc terminum in- fequuntur , cum propria lint vniufcuiufque mixtionis , merito ipii formcc mixti&totifubftantias tribuuntur, Hinc igitur mirandi quidam rerum confenfus ac dillenfus ortum ducunt , quorum caufse minus manifeft;:? funtjquiacertus vniufcuiafque mixtionis numerus, ac numeri efHcacia minus comperta eft: vt in propofica materia mirum videatur ouum in aqua iimph'ci fundum petere : multo aucem (ale in eadem inie6bo ad fuperiiciem emergere ac fupernacare, grauior enim tunc ob fah's mixcionem aqua fa6ta efl:, ideoin eaouumleueeft . Eodem modofehabeth'gnumin aqua Sco^ leo : iii aqua enim leue eft , in oko autem graue , cum in eo quidem fubter- fer^tur , in aqua aurem fupernatet . Mirum etiam videatur in Argento vi- - uo fapernatare grauiilimaquxque, vt lapides, ferrum &reliquametalla exccpioauro, quodlolum mergirur. Superatcnimargenti viui grauitas g rejiquorumgraufratem , qu.^ in eoleuia funt:ficie habet liquati plumbi liiimiakas ad isris i:^'aT':;cnti ^rauitatem , innatant cnim ha:c olei modo . Sen circH h?sc dabiL?.b?C'q'ns : Si terracft fimplicicer grauis 6c omnibus fub- ftat, qua: terrsraagi3'fnntvclapidesnondebuiJlent Atgcnto viuo & ca:- teris metallis liqiir: f*s iiip^rnatare', quas aquea magis funt . An terrea in coa^uJationeineiudanrfemnermulcumaerisJcum enim a calido fiat eo- f iim coagulatio, adnaturam exhalationis accedunt magis, quse .leuitatem prxftat . Metnlla autem quanquam exhalationem mulcam contirreant, ta- menquiaafrii;ore coagulatifunt, &mulcumaddenfata humore non ae- re poros replentc,grauiorafuntrcddita:ob eandem ratlonem &inter me- talla, qux pUis terras adepca funt , vt ferrum & ges, leuiora funt, quani plumbum oc aurum, in quibus plus ineft humiditatis. Sed quo padlo mixtorum motus fecundum pr^dominans fimplex fiat,a formaaucem mix- « ti eerr-.is habeatur adtionis 8c palfionis terminus,didum eft . Vera igitur eft ^ropofitafenrenciamixcis quatenusmixtafunt non datumeftemotumne- ^ue fimplicem neque mixtum . X« Generatione & Corrupiione fmflici non tranfmutari omma , ({ha 'mmateriafunt, Q^izflio. VI» O L L IG IT V R hscfententia exr.Phy.tex.y^. vbi inquit; fiex equo canis fiat,per accidens animal ex animali fieri , eft enim iam oc. Cumcrgoidem vtriqueinfitreifcillcergenitjs & elexquo generatur priiTiOj non oportetillud tranfmutari:nam fi trafma- , taretur, ,-I IB E R Q^V A R T V S. Sj^ A taretur , tranrmutatio eilet per fe ex cnte quatenus ens efi:, quod efl: u-npon- fibile. Efleautemfnomni generatione aliquid Iciem vtrique inexlftens^ patet : oportet cnim in omnl tranfmutatione prajexlftere aliquld , quod nontranfmutatur: namfiomnia tranfmutarenturjautinlnfinltum pro- cedercntgeneraciones . 7. Metaph. tex. 16. quo modo adfinem nunquam aliculus generatioperueniretrauttandcmex nonente fimpliclcer aliquLtt per fe fieret, quod fimilitcr fierl nequit . i. Phy. tex. 75. Quoniam autent hxc ratlo materiam prarexiflere oflendit, quxnon fit : ha:c autem duplex cfl, vnaomniumcommunis,ex qua omnlafiiint: Altera vniurcuiu/quc propria:8.Metaph. tex.ii. Primamomnlum materiam manlfeflumeflin- genitam&incorruptibllem efTeii. Phy. tex. Si. reliquas autem fieri qui- dem&corrumpi quatenus earum efl materia,vt rellquorum gcnerabi- lium:perman'creautemquatenus &ipfrE materia; qua^dam funcjuone- nimfimul fitflatua &c xs,Cixs materia efl flatus : neque fimul corrum- B puntur:inmaterlamenim reuertuntur, vt lutea flatualn lutnm, &: Cal- lias in carnem &ofIa.7. Metaph. tex. 54. Bene igitur didum efi: : (1 canis cx equo fiat, non gencrari anlmal, quoniam prreexiflit : Licct autcm non de^ tur in hi'; rranfmutatio , ad rationcm rcfert nihil , modum enim quierimus non fubicfLura . Patet autem quod dicirur in generationc animalium,cuni enim vegetatiiuim veluri materia (it fenfitiui , fcnfitiuum autcm per quod animal eft , ipfius rari'onalis , & reliquarum difFcrentiarum : oportet prlus vegetatinumfieri, quamanimal, &:animal prlusquam homlncm autre* liquaanimalia.i.degenc. anl. cap.3. vbi inquit: Senfualcm ctiam quaa- riimal cfl,tempore procedcnte rccipi,& rationalem qua homo,certuni: cfl: nonenim fimnl «5canimal fit 6: homo: necanimal & equus:&:qua5 fequuntur . Cum igitur homo pcr fe fiataut equus priecxiftcre anlmal o- portet 6c non fieri . In corruptioneautcm corrupto priori neceflc cflrelr- C quainterire, vtcorrupto vegetatuio (in..ul animai 6c cquus corrumpun- tur,non cnim fcpararitur a vegctatiuo vt vegetatiuum ab ilils . Si quid au* temperfecorrumpatur, non qulaaliquidaliud ccrrumpatur, permanero cius matcrjam oportet : vt corrupro vegetatiuo, caro 8c ofla rellnqui opor- tct, fi hazcelusmatcrlafunt. PraztcreainducflioncpatetinomnltranfiTiii- tatlone permancrc aliquid, quod non tranfmutatur, quamuis 8c Ipfum fit tranfmutabilc. Cum enim triplex fit compofitio corporum natura- liiim.i.dePart. an. cap. i. prima elementorum qna: ex prima materia & prt mis contrarlctatibus tangibilibus fit : fecunda firailarium corporum , cx e- lementorum mixtionc : tertiadiffimllarium ex fimilaribus certo mbdo df- fpofitis : Patctdtllimllarialn fimilaria refblui, vt pedem in carnes,ner=- uoSjOfTa &reIiquahuiufmodi:ha?caurem in elemenrn: elemcnra autcin in mareriam omnibus communem.Quin imo ctiam in elemenrorum tranf^ mutatione non ftmper vfque ad materi^m primam fir re{blutio:vt quando L fj finitlml Q^V^ ST. PERIPATET. finitima elcmcnra tranfmnrantur, rcmanetenim vnacommunis qualitas D qua: non tranfmutatur , vc humiditas in tranfmutationeaeris &c aquarinfc inuicem . Etinijsqua: opponunturfecundum ambas qualitates:quam- uis vrraeque mutcntur,perfpicuitas tamen,qua?omnibus ineft,non femper tranfmutatur : hxcautemomniaquamuisfepein tranfmutatione fimplici eadem permaneat,tranfmutabilia tamen funt.Sed Sc multaquoque infunc penitusinrranfmutabilia,vtnaturacorporis,(?c qu^cunquecorpori vtcor- pus eft infunt. Corpus enim fimpliciter intranfmutabile elFe demonftratur 5.c?.tex.i9.&: i.degen.&: cor.tex.z/. Si enim corpus per fe fieret, oportercc exaliquo fieri, quod non eiretcorpusadlu , Icd pocentia: hocautem modo vacuum fcparatum darctur . C^od h hoc intranfmutabilceft, etiam ipfum eontinuum 8c reliquaconfcqucntia intran(mutabilia funt . In tranfmuta- tione igitur primorum corporum ixrc rcmanent,'qua: minimc tranfnutan tur:In mixcioneautcm cxclcmcntis ipfaclcmenta, li nonomnino laltcma- liquacxpartcpermanentincorrupta, vtalibioftcnfum eft:6c fimilaria in dinimilaribus,qua;neque ficricft ncccirecumillahunt, nequecorrumpi, dumillacorrumpuntur. Scd huicfcntcntia: vidctur obftarc, quodfcribit g Ariftoteles.i.degen.&cor.tex.ij.vbiponcnsdifterentiainteralteracionem &generationcm,inquit:alterationcquidcmcire, quado mancntc fubicifto {enfibili tranimutaturin eiusatfcctionibus .-Quandoautem totum rr.ifnui tatur non manetealiquo fenfibili , v t ilibicdo codcm (ed quafi ex femiue to to fanguis,^: ex aqua aer, aut cx acrc toto aqua , gericrationem hanc cire hu ius, illius vero corruptionem. Signihcare igitur videtur in tranfmutatione fecundum fubftantiam omnia tranfmutari, nihilautcm permancrcidc pzx t^r matcriam primam, quxfecundum fcnon cftfendbilis. Namalioquino eftctdiftercntia inter i:»cncrationem &c alterationem. Prartcrea fi gcncratio mutatio cft dc non fubicdio in fubie(5tum : corruptio autem de fubic(5bo in non fubieflam . ^, Phy. ccx. 7. nihil mancre oportet in his mutationibus., quod affirmarionemonftrari poincidem in vcrifque: fubiedtum cnim di- citurquod afHrmationemonitratur . Adhaecfioportetaliquidmanerc in p omni tranfmutationc, iilud aut fubftantia erit,aut accidens: Siquidcm ftrbftantia: quodaducniccfubllantianonerit, eftet enim in fubiecflo: Si accidens, prior crit generationeaccidens quam fubftantia: At omnibus modis fubftantiam priorem efrcipfisaccidentibus, aftirmat Ariftoteles.7. Metaph.tex. 4. Animaduerrendum igitureft, vniufcuiufqucfubftantiam, quamuiscompofita fitexatftu (Scpotcftatc, tame vnameiTenofecundiiacci «lens fed perfeS.Metaph.tex.i^-, adus.n. q ui pcrficit,in vnoquoqj vnuseft, fciIicetfinis,ciiiusgratiacjeterafunt.4.Meteo.cap.vitimo.Accidens aute 6c fubftantianon vnu {'uncnififecundiiaccides.^.Metaph. toc.^i.no.n.altcrii alteriusgratia eft.Sed ipfafubftatiafinis eft vniufcuiufq; : accidenriaautfub jftauae fuperueniunc no tanqua cius ^fe<^iones, fed auc ex necclllcate mate- rix. L I B E R Q^V A R T V S. 8t A rKT,aut propter canfam efHciVntem. Quotihaccu-lcntiiim finfscfletali- quisjaiitipfahnis rationem haberent^fubftantix elFcnt, vtinnuitur.S. Me- taph. tex. u. V.^ibushocmodoconftitut!S facilcroluunturdiihitationc^ . Cumenim vnum cjuatenus vnum indiuilibile hc : fubftanriii: autem rat.o vnaexiftat, {"ubftantiigeiieratiolimiliterficcorruptjo noii iiipponitalte ram fubftantiam adlu exiftentem : ellet enim alteratio,nec vnum per fe fte- rct in huiulmodi mutaiionc: diuideretur enim in duas rationcs avtlu exiftcii tes;exiiuobusautem in ac^u nequit vnum perfc heri.7. Metaph, tex. 457. Quod ergo dicitur.i.degen.&rcor. tex 25. Gcncrationem nmtationem ef. (etotius in tocum nullo (endbiii rcmanente vt fubiecflo eodcm , bene dici- cur :cum enim torma&: rat.o iit ipium totum. i.Phy tex.31. ^ tadcm quod continet& iplum perfectimi totum Iit.5. Metaph.tex. :i. hoccorrupto non remanetaliquid cjuod tanquam fubicClum dici pollit idem exiftens: licet e- nim prccparaciones multa; in matetia remancant , non tamcn conftituunt B fubiedum avflu,^»: fubftantiam,fi finem non habeanr, cuiusgratialunc, vt alibieftollcnhim . At dubicabitquis : (1 abfentc hne non cft fiibftantia, conceditur autem. remancre materia, ik cum ipla conditiones mult.r, vide- bitur dari matcria (eparatad fubftantia . An non lequitur 3 Si cnim vnlus generatiocftalceriuscorrupcio dc ccontra,i.dcgcn, & cor. ccx.io. non po- tcft matcria vnquam hnc priuari , vnius cnim dcmptio cft altcrius acquih- tio . In alteratione igitur permanct fubftantiaeadem exiftciis,vt homo cuni mutatur Iccundum aftcC^ioncs;m gcncrationc autcm nihil clt quod hoc modo pcrmancat : quamuiscnim midta Icnfibiliarcmancant (cu tanquain difpollcioncs proformakitura, feu proeaqux rcccl]it,fiue vtrocjucmodo: & accidcntiamultadilpofitiones illas infcqucntia, non tamcn cfticiuntfu- bieclum idcm:altcrum cnim cft lubiccUim quod gcnitum eft, ab eo cxcu- iuscorruptionefadtum eft:quiaaltcra fubftantix ratio . Non igitur cor- C pus fubie6tum eftelcmentorum; nec clcmcnta mixtorum;ncc fimilaria dif- limilarium : nec tandemgenus fubicclum cft fpccicrum, vtanimal homiuis autcanis , fcd omnia hxc matcria funr : folaautcm lubftantia , vt fpecies vl- tima, 8c lingulariaca:terislubijciuntur,hxccnim lolatotius habentratio- nem . Quod vcro dicitur.)'. Phy. tex.7. Subicvitum circ quod aftirmationc monftratur : generationem autem mutationcm cfle de non fubicdo in fu- biedum^corruptionevcrbccontra, quafinihil pcrmancrcoporteat (quod cnim pLrmanercconcedimus , afiirmationemonftratur)alIcrimushocdi- dtum cftc,quia id quod per lc fit,non ex cnte fit.i.Phy.tex.^^.cx priuationc cnim fieti oportet qux cft pcr le non ens : idcirco fubiccftum ex non fubie- 6tohr,vthomoex non homine: homoaftirmacione monftratur,non homo aucem & omnino non cns ncquicaffirmacionemonftrari . C^od fi neque verum lit limpiicitcrex non hominc fieri ( non enim cx omni non homine ht homo , cx lapide cnim non fit , qui tamen cft non homo ; nec tandem ex L i i j co Q^y .^ S T. P E R I P A T E T. |. ■co qiioc^ omnino non ePc , de qno veriim ell: dicere non homincm . i. Pcri- £) herm. Nnm nomen infinicum iimiliter eft: in quolibet quod ell (Scquod rion cft) fedoporretaliquo modo enselle id ex qiio fit, prsexiftere enim /cmpcraliquid eius quod fit, vtmateriam 6ceius prorparationes, fuperius oftenrum ell- : non tamen ex eo per fc fit quatenus clljfed quatcnus non eft: peraccidcns igitur tumcxenrcvtenseft, lum exnonentc vt non cnseft, lit:id cft non pcr fealiquidfit ncqueexrubiecfloquod per recnseft,nequc cxpriuationcqua'cft per/c non cns:illud quidcm quiaid quod cft non fit : hoc autem , quia id quod non eft (miplicitcr, ncquitfieri, cum prreexi- ftereeius quod fitaliquidoportcar.i.Phy.tcx.77. Quatcnus igituridquod per fc fit, cx non cntc fit : nam tSc Ci ex cnte fiat, non tamcn quarcnusens cftjfed quatenus non cft : dictum cft ex non fi.ibied:o n.ibie(n:um ficri : quo'- modo non fubicclum ncquit aftirmaticne nionftrari. Quatcnus vero af- firmationc monftratur , id quod pra.-exiftct , non pcr fc fit cx co , quia non quatenus eft , fit. Hoc ii^itur modo accipicndum eft ex non fi.Tbicin:o fubie- dtum fieri &: c contra : Subftantia cnim qux fit fubiccftum cft, cui oppofi- ta priuario ncc;atio cft, idco ncquit afiirmationc nionftrari : quod in ca:tc- c ris miitationibus non accidit:contrariorum cnim priuationes aftirmatic- ncoftcnduntur,vt fi-igidum, nigrum, nudum.^.Phy. rcx. <). Ickirco muta- tio fccundum (ubftantiam in con tradictione podta cft : motus autcm in c5- trarijs:dicuntur enim omnia contraria de fubic(5lo : fubftantia autem de nullo . Ad vltimam dubitationem cum quarritur , vtrum fubftantia fit an accidensid quod pcrmanct, concedimus dilpolitioncs materi.T cum ip(a materiaiubftantiaseirepotentiaantequam finemadepta fint. QjLioniam vcro interim fub altcra (orma funt, fiquidcm illius quoque partcs fucrint, fubftantix adu erunt, vt humiditas tum aqu.r tum acris pars cft : calidicas auteminaquaquidem accidcns, in acreautcm quiexeagignitur, fubftan- tia. Neque fequitur (ubftantiam iniubicvSlo c(rc:Forma cnim qua; per gcncrationcm ac-lucnir, non fubicdtoaducnit, fcd matcria?, Id cft non qua- tenusadueft, fed porentia: ficenim vnum perfefiunr. Ncqueaccidentia p priora funr fubftancia, infunt enim altcri fublLantia! a^flu exiflcnti,ex cuius rranfmutatione gcncrarur alrcra . Exdidis ciiam foluirur illa difticultas, cum dubitarur . vtrum accidenria migrent devno fubic(5lo in alterumfu- bie(ftum : videnrur cnim mulra qua? in viuente animaii eranr, in cadauere ineflc,vt fii^ura , dcatrix, &: alia huiufmodi . Ec mocus vnus veluti dcfcen- fus videtur incfl^ duobus fubicClis mobiiibus , Ci animali ex prcecipitio ca- dente, In itinere moriatur, non enim viderur idem fubic(ftum corruproani- mali,motus camen vnus cft,qaiaconcinuus,nonincerpoIlacus quietedum moricur : oftenditur tamcn.f.Phy.tcx.^^. vnum motum vnius eiremobilis. Quidam negauerunreandem eflefiguram mortui & viuentis : fimiliter ne- que cicatricem neque aiia vUaeorum qua^ eadem apparent: necefl^e enim eft hoc L I B E R Q^V A R T V S. 8^ A hoc moc^o dicere fjs qni in tranrmutatlone Cuhdmtlx omnia trafinutari pii tant. At repugnat non folum fenluf, red(Sc verbis Ariftotelis . 4. Meteo. cap. vltimo:cum inquit: Qjiare quandocxiftunt cScquandonon, non fa- cileeftperfpfcere, nili valdedeperditum fuerit, & figurx rol.Tfucrint re- liqucE, vekiti inueteratorum mortuorum corpora, qu.-e fubito 'cinis fiunc in fepulchris, 6c qux fcquuntur; Vult igitur reh"nqui muha eadem in mortuis,qusfuntin cau(a,vt non videanturcorrupracflejnih valdefuerinc deperdita, vtfolx hgur.x reh'nquantur . Dicimus igitur ea foUmi mutari qu3E infequuntur tormam : vtcorrupto ieui, delinit moueri furfum : cor- ruptooculo,delinit videre:qux autem iniequuntur materiam, non eft neceflecorrumpi, remanet enim eadem materia, qux non corrumpitur, vt corruptoanimah' remane: grauicas prardominans in mixtione, fecunduni quamhtmotusdeorfum . Si igftur animal iecundum quod animal deor- fum moucretur,co corrupto non amplius tali motu moueretur : continuus B aurem&: vnusmotu:eft, quia id quodperlemouetur vnumefl:, fcilicetter reumcorpusquodpermanctin tranimutatione:animaI autcm Sc cadauer per accfdensmouentur motu graufum :eodem modo<Sc deca:teris eft di-- cendum, qui" materiam fnlequuntur . Nequeob fd fit mfgratio accfdentiii de iubietto in lubicclium, idcm enim eft iubie*5lum corum qux remancnt, quamuis non iimplicitrr fdcm fit:cum tranimutatfo fecundum iubftan- tfamhat :fn quagcncraturaliquod iubfcdum non /implfcftcr fubiedunl ncque cx non lubfcdo hmplfcftcr lcd ex cnte, quatenus tamcn non ens eft. Sed amplfusdubftabftquis : h hxc admfttantur, fubfeclum accfdentfum, non erftactu Ihbftantfa, (cd potentfa: matcrfacnfm quar remanetingcne- rationenon efthocah'qufd (ecundum (e.i.Pliy. zcx. 6c). Ataccfdentiaomnia in fubiedo funt quod aclu cft hoc aliquid : CcTtcra nanque dc fubftantia prazdicantur, harc vero de matcria . 7. Metaph. tex. 8. Dicimus accidentia ^ quxcunquemateriaminicquuntur, iniequiiliam non quatenus potentia ci\ , fed quatenus ad:u : omnis enim materia vfque ad primam qua: omnino in(brmfseft,a(fl:umquendam habetprforem potcntfa, cufus crfe alteruin cft ab co quod potentfa cft : vt i€rfs cllealterum eft , a potentfa quan-j habet adftatuam.-efteautcmaLterumfpfum fubiedtum ab eiufdem potentia,c- ftendit Ariftotcles . 5. Phy. tex. 10. poffeenim valere <S<: pofTe^grorarea^te- rum eft : nam i\ fdem e^Tet , idem quoque edet valere & xgrotare : Subic- dtum autem & id quod valet, & argrotat, idem eft &c vnum . Q].iod igitur alibi dfcftur,eandem efte potentfam contrarforum,fignfficat fubiedum idcm eftc tanquamgcnus.cufus cftcalterum eft acontrarfetate:vnum enim numeroeftmateriacum priuatione.i.Phy.tex.66. Sedaltcrum cftefte. Ma- teria Igitur quatenus potentiaeft (ubftantia,(ubijciturfbrm;r: quatenusaii tem fubicdlum quoddam cft ndtu (ubijcftur accfdcntfbus , Cum ergbdfci- turaccidentfaqua^dam infequf materiam, non accfpiendum eft, quatcnus L iiii materia Q^V /E S T. PERIPATET. materia eft, Ced quatenus fubievfbum: huiufmodi autem fubiedum non D tranfmutatur in generatione 6c corruptione,fed permanct cum ijs qua: illi accidunt. Materiam primam corpus ejfe quatenus corpus. Quxfllo. Fll. ^i V.4iRI foletciemateriaprima.vtrum adum aliqucm habeat r^l intranfmutabilem : Cum enim poteftatc fit fubftantia &: ens, ^^i I. Phy, tex. 6(). nullum adlum videtur cx fchabcre . Videntcs >j^}^; nufcm quidam trcs dimcnlioncs,qux in omnibus (untcorpo ^^ ribus , ncquc fieri neque corrumpi , quantumcunque tranl- murcntur inttr lc corpora ; putauerunt hanc in matcria prima formam c(- icccactcrnam, pcr quam ipla corpus cllct : Ali) autcm animachicrtcntcs trcs dimcnfioncs quantitatcs cllc: Corpus autem ipfum lubftantiam,vcrici funt illas formam corporisconftitucrc: idcircoah"am formam quam corporci- tatis vocantjcxcogirarunt, qua: clFct in gcncrclubllanti;\: : dimcnlioncsau- g >"cm ilH lupcrucnirc . Quoniam autcm per h.TC videbatur prima materia a- (Sku fubflantia cflc & quanta : cuni cppofirum dicat Aiiftotclcs .7. Mctaph. tex.8. vbi inquit ; Matcriam cllc, qux pcr fc iplam non eft ncque quid j nc- quequantum, neque ahquid aliud quibusensdctcrminatur:putauerunt hanc diflicukatcm dcch"narc,li poncrcnt corpus &c dimenflones quo: in ma teria funr,rcrniinis carcre, fic cnim tieri, vr cius cfll- /ir tantum potcntia : in- terminatum cnim & informelccundum fc, terminos quofcunque &c for- mas fufcipcrecftaptum . Alij autcm in primamatcria compofitionemaU- quam cxcogitari polFc ncgaucrunt, cum vkimum in \n quodcntia refol- uuntur.i.Phy.tcx.81. idcirco ncqucformam aiiquam neque atfed:ionem il- ^ hinellc^cum pcrfcinformis (\idc inatfc6ta. Nullum igitur alium ac1:um -^ matcrirc primx eflle putaucrunr,quam ipfam porcntiam . Porentiam .lutcra hanc recipicndi formas indcterminate eire ipfam matcriam : dcterminatam n cnimporentiamadhancvcl illamformamcorrumpi praifcnteforma, inde- tcrminationem autcm ipfius nequaquam . Scd & ha:c lcntcntia patitur dif- ficuItatcs:omnis enimpotcntia lluc indctcrminatio fiue habiliras de ali*- quo fubicd:odicunrur,rclarionem enim iiabentad aiflum, liucterminario- nem,{iuc formas:omnis aurcm rcbtio fubieclum requirir: magis igirur ma- teria crit iplum fubieclum. PrLvrcrea marcria pars cft compofiri,vt ccs xncx ftatua::^. Pliy.66. at potcntia in adlum tranfit non componirar cum adlu , vt vifus in fpccicm qa-s videtur, &: intcllcdtus in id quod intelligitur : non er- godu.-EclIcntnatura' in compoliris, matcria fcilicct &: forma,iedforma tani tum,vt ij^ contingitqux* fine materia funt . Quod lidicarur matcriam cl- fefubiectum aliquodjCuius c0e /itpoirc lantum, idcm contingit, ipfum enim LIBERQ^VARTVS. 85 A enlm pofle tranfit in eflc, vt potentiafn adum . Materia igitnr tranfiret m formam , non componeretur cum forma ; oportet ergo alterum elle ipfum fiibie6lum potens, Sc eiufdem potentiam . Quod li alterum : fequeftretur ipfa potentia,non enim ineft in ratione fubiecti : quid lubie6tum fuerii? anc cnimens autnon ens. Si concedatur non ens,generatio erit ex niiiilo, quod impollibilc eft : &c non ens permaneret cum ente , materia enim per- manet: Si veroadmittaturens efle,iierumaura(3:u autpotentia: fi poten- tia , eadem reuertitur qua:fl:io,vtrum (cilicet potentia; iubijciatur aliquid a- liudan non : Aut igitur ratio procedet in inhnitum:aut primum fubie- <5tumactueft :ficnim potentia,non eiretcompofitio ex materia & forma, fed materia tranfiret in formam , vt potentia in ad:um . In eundcm Icopu- lum incidunt, quiformam corporeitatis ponunt, tatentur enim fimilita" eamformamindetcrminationem quandam eflciSc flexibilitatem vtvocant ad omnes formas : fed amplius in eo peccant, quod liuic formx alterum fu- jj biedlum feumateriam (ubijcereeft necefle, nonenim torma eft abftrada: antemateriam igitur primam alteramateriaeft, de qua Cvadem cju.-eri pof- funt, dc eadem impolfibilia admittunt , Nos igitur dicimus primam mate- riamvitimum efi^e fubie^flum in quod rcfohumtur tranfmutabilia quate- nus tranfmutabilia funt : ncque componi amplius cx .id:u dc potentia , cflet cnim gcnerabiiis : clfc auccm partim aciu. partim pocentia:a(ftu quidem quatcnus fubieclium quoddam eft : potentia autem quatcnus refpicit per- fe<5tionesad quas ordinatum eft : earum enim gratia eft non pcr leiplum . Cum igitur confiderntur potentia, intormis ik inaftetflaeft ; idcirco ncque quid , nec quanta , nec aliquod cartcrorum cntium , imo ncque eorum ne- gationcs, vtvult Ariftotelcs.7. NL^taph. tcx. 8. nam «Sv: negationes peracci- dcns lunt. Cum autemconfideratur eius avflus,abfohitum quiddam cft & fubftantia lui generis , idco lubiev^lum potius quam materia . Confidera- tio enim matcri^ potentiam inchidit non acllum : lubicuti autem aclum i>o ^ potcntiam . Eft autcm huiulmodi ad:us quidam perfc(5tior quidam impcr- fedtior vt propinquiorautrcmotior cfta rine: Corpusenimorganicu pro- pinquiuscftperfc'd:ioniquam hmilare, & Iimilare quamEiemcnta:6clia?c ■quam vhimum hibicClum . Quod autem ipfius m.itcriarahcjuis a<5tus de- -beatcireprior potencia patet.^. Metaph.tex. 14. vbi oftenditur actura potea tin priorem efle gencratione &: tempore : quia cius quod hc aKquid fadtum cft, .Sccinsquod aiiquomodo mouetur^ahquid moiumeft :&: quidifcit, ahquitl (crientia.' habet . Similiter crgo & quod ad Inbftantiam tendit, ah*- quid lubft.intl.Thabeatncccflc cft :.iuiiuImod\ auicm cftipfa matcria non qaarenus potentia clt,Ied quatenus attu. Eireautcm primam materiam hocaliquid &: lubft.uiciam patet.9. Mccnph.rcx. u. vbi pra.'dicationem ma- tciia: i:i con.pofico ol>iiqu im ik dcnoniinacii!.am ellc fci ibit,cxtra compofi- luin autcin primitiuam ik. rc(5tam vt cxterarum fubilaiuiarum : vi arca li- Q V JE ST. PERIPATET. ^canonlignnm rligniimautem terrcnm non terram . Quod fi aliqnid D ■eftprimum quo;.i non fecuncium allquid dicitnr illins mo<.Ii,hoc prima materia ; vtputafi terraaerea , aerveronon ignis {ed ignens,ignis prima niateriaefttanquamhocaliqnid 6c fubftanria. Qucmadmodnm igitnr pr^- ■dicatio primitiua dc re(5la prior eft obiiqna &c denominatiua , iic actus pri- n\x materi.T prlor eft eiufdem potentia. Et paulo raox : prasdicatiouem ob- flquam Indeterminatlonem lignihc.ire teftatur , Idcirco materi.T conuenirc ■&affcd:ionibusqnatenusdernbll:antia pnTdicantur. amboetenim indeter- minatafunt: Ipliim autemrubie(ftnm leu quatenus fubijcitur atFed:ioni- bns,renrpeclel (^formajjdcterminatum qnippiamedeoportet: indeterml- natio enim accidcntlnm ad fublecftl termiHationem reducitnr, qnac fnbftan tiaeft : Miteriiis autem ad fnbiedtnm formarnm , c[\.\x fnbftantia materialls eft. Ex hlsigltnrcolligimusqnamcunque materiam fcu primam leu po- ftremam Indctermlnationem habcre ^c potcntiam ad lubftantiam antrcll- qni prcTdicamenta^qn.Tdam enim potentia eftfolum ad vbi, vt ccirlum; quaedam Innplicltcr ad fnbftantlam , &: qnx ad illam fubftantiam fequun- £ tur, vtgenerabilia (3>:corruptIbIlia. Sedantcillam indeterminationem a- \5lum quendam habere,(ecundiim quem prardlcatio recfla de ip(a fiat : ideo fnbftantlam elle &c hoc aliquid : Noneireautcm Idem huluimodiaclum &ciuspotentiamfeuindeterminationem : non enim cft qnemadmodum acbns primns,qui idem quodammodo eft potentiaad acflnm fecnndum : na hoc modo non eftetcompohtio ex matcria 8<. forma, fed tranfitio materia; in formam:a6lns enim fecundus non componitur nequecum potentia ne- qne cum a(5tu primc : fed ftatua cx jfigura &c a:re componitur : fic autcm &C ceterasfubftantiargenerabiles Sccorruptiblles, non enim idem eft arriseile 6c potentla mobile.^.Phy.tex.p. nec idem caro & potentia manus : necaqua & potentia pnpilla &c de rcliquis eodem modo . Sed in pofterioribus ge- nerationefaciieeft videreqnisaiftuseft materiar : notum enimeft quldca- p ro quld os,quid neruus : fimiliter & horum matcria , vt quid aqna qnld ter ra : (ed quid hornm materia , quar prima eft , difticile eft videre,indetermi- natlonem enim habet adomnia opera natura: : c^etera; autcm raaterias inde- termlnatlonem tantum habentad qn^dam. Quis igitur a.3:us &quas'per- fe(5tio primae materioe ftatneiida fit, hlnc confideretur . Cum auteni fit ma- nifeftum permanerematcriam in vnaqnaqne tranfmutatione, fi quid fim- pliciterpermaneat in omni tranfmuiatione, qnod prasdirationem habeat re(5lam non obliquam,dIcendum eft id e^Te primam materiam feu primum rnbie6tnm Sc fnbftantiam materialem . Demonftratum autem eft ab Ari- ftotele. 3.cs.tex. 15). id eftecorpns vniuerfum : hoc enim ex potentiacorpo- re,a(5lu autem nullam habente magnitndinem fieri nequit:nam vacunm fe- paratnm daretur. Significatantem pervniuerfnm, ipfnmfimplicitercor- pusj id eft quatenus corpus eft ; fieri cnim poteft quoddam corpuscx quo- dam L I B E R QJ A R T V & ^^ A dam corpore vt acr ex aqua, & magntfm ex paruo : fimplicirer autcm cor- pus impollibfle eft nifi fecundum accidens vt ex animali animal : oporrerer enim ex non corpore fieri . Prasterea ex refblutione compofitarum fubrraii tiarumpatetcorpns vltimum ene.j.Metaph.Jtex.iy. vbiinquirrcsteraom- nia affectiones Qilh non fubftantias : corpus vero folum quod hxc patitur , permanettanquam aliquodens &aliquaexi(l:ensrubft:antia: Quandoau- tcmpaulo inferius dubitat : corpus non videri fubftantiam, quia dimenfio- nes^quibus corpus determinatur, vtIongirudo,latitudo &profunditas non videntur efie fubftantix : inquit : fugier profedlo nos quid nam fir ens, quarveentium fubftanria eft : quafi harc vlrima finr, in qu^ fiat refolurio cx parte materiaf . Idem fignificauit.^.Mcraph. rex. 8. vbi inquir . Enirnucro ablata iongirudine,Iatirudine,t^ protundirare,nihil videmus reliquum,ni- fi fi quid eft , quod ab cis determinetur ; id eft corpus . Amplius ex natura continuiidemcolligitur. Si enimformaomnis (ecundumfe indiuifibilis B eft, rationeautem matericT diuiditur vnumquodque,oportet materiam fe- cundum le diuiiibilem efl^e . Atdiuifio aftevftio eft magnirudinis & multi- tudinis.^.Phy. tex. 35. continuiautemeftdiuidiin femperdiuifibilia.6. Phy. tex. 5. necelfeeftigiturmateriam conrinuum quid elle & magnitudinem: omniaenim phyfica corpora magnitudinem habent. Et^. Phy. rex. (jj. in- quir ; infinitum efte perfedlionis magnitudinis materiamjtotum enim non fecundum fcdiuifibileeft,fed fecundum ipfum quantum,cuius affed:io peu feeft infinitum. Eti.degen. &:cor. tex. 29. Nequepund:osnequeIineas ponendum corporis mateiiam : iilud autem cuius ha:c vltima,materia erat, quam neque fine afFedione neque fine forma polfibileeft efle. Item often- fum eft alibi corpus fupremura quoddam gcnus efle ipfius fubftantix : fu- prema autemgenera non componuntur ex alijs: neque enim fenfibilem nequcintelligibilem mareriam habenr.S.Metaph. zex.i6. fedautforma: sut incompofira^ aut materia . Corpus autem formam eflTe impoflibile eft, ha:c C enim indiuifibilisper fecft ,corporis autem natura perfe diuifibilis eft: Materiaigirur crir. Significauirautem Ariftoteles.i.ca:. rex. 9^. iphimcor- pus mareriam cfle , cum inquit . Totum cttlum , id eft ipfum vniuerlum , vnum tantum efle non plura, quia vniuerfam materiam compra:hendit: cfleautem hoccorpus naturale &. fenfibile: Eti.cce.tex. i. inquir: fcien- tiam de naruraferc plurimam verfari circa corpora &c magnitudines, &c ho rum aftediones &c motus , &c principia ; per principia enim videtur fignifi- carcformas ipfis, per corpora autem 5c magnitudines ; materiam fiue 1 ubie dum : hoccnim eft primum omnium fubiedtum . Ex quibus illud etiani paret :eundem cflcadum materia; tumcoclitum generabilium 6<. corru- ptibilium : vnaenim eft ratiocorporis.i.cie. tex.i. 6v:fimi iteringenitum 8c intorruptibilc eft corpus vniuerlum : Potentiam autem, quzE eft ratio ma- teriae non eandem efle : Cali enim materia potentia eft ad vbi tanium : 8. Metapli. Q^V ^ST. PERIPATET. Metaph. tex. iz. non quidem hoc modo vt potentia fit ad motiim , nam 5c D hicfuTiih^terseternuseft, potentia autemomnis (imul contradi^tioniseft: idcirco poftet ah'quanclo non moueri coelum : Sed eo modo tantum potcn- tia, ideft vnde&quo: hascenimmutantiir.5?.Metaph. tex. 17. Verumad- uerfuseaquajdidbafunr^dubitatur. Nam primo non videtur torpus in^ eompofitum quid efte. Nam tresdimenliones quibui conftatcorpus , fu- biectum ah'quod requirunt: longitudo enim,latitudo 6c pioiunditas 6c tandem ipfumcontinuum non fimpliciter dicunturjfed clcalterum. Si igiturhcECCorporis fubftantiam conft:tuunt,alterum eritcorpus &c corpo- rismatefia. Pr.^terea, fiomnisa6lus &c omoeefieabeopendet quodfim- phc:rereft,6i:fimph"citera(ftus^quahs eft primus.i.CfE.tex.ioo. corporisigi- turadtusab eodemfluet: nonenimcorpusprimaeft fubftantia nequepri- tnum quid . Componi ergo oportet corporis naturam ex adu &c poteftate , ex a6tu {cih*cet, quatenus eum recipit ab ahero a6tu,a quo pendet : ex poce- ftatcautem quatenusrecipiensomnepriuatumeft : altera igitur erit cor- poris materia . Amplius in rationecorporis eftfuperficie cerminari.5. Phy. £ rex.40. ob id enim probatur infinitum corpus non dari . Si igi tur materia eorpusefifct, nonpoiretah^osterminos recipere,nifideftruerentur proprij: at fuppofuimusmateriam principium efle permanens. Vkimo dubicare hcet , vt dubirat Ariftoteles. 5. Metaph.tex. 17. ii enim corpus definitur lon- gitudinektitudine& profunditate, hxcautem non funt fubftantia:, fed quantitates, vt eciam confirmatur.7. Metaph. tex. 8. corpus igitur non erit fubftanria , ergo neque materia , hxc enim fupponitur fubftantia efle . Ad primamdubitacionemdicimus, nonefi^necellarium cres dimenfiones al- teri maceriEE aduenire: nihil enim ah'ud eft crina dimcnfio quam nacura cor porea : haec auccm eft primum fubie£tum omnium corporum nacurah"um . Quod autemdimenfiones 6<:conrinuumomnedealtero dicuntur, veruni eftjfubiev^a enim fubftantia eft fenfibilis,vt terra/"gnis, coelum : non tamen p aliquam materiam perficiunt, fed perficiuntur tantum : funtenim primia- (Stusquicorporibus naturalibus infunt, &c imperfeiStiiHmi . Propter hoc abftra6tione feparando a corporibus naturaiibus , non funt fubftantias , vt Mathematici confiderant : difpofitiones enim materia: propter fine &c fub- ftantiam funt , feparata autem a fubftantia , non amplius habent rationem fubftantix . Non igitur eft mirum,fugere ipfam fubftantiam , cum refolui- mus in vlcimas condiciones maceria; , vt notauii Ariftoteles, in quem erro- rem incidebant antiqui,putantes ipfum ens & (ubftantiam efl[e materiam : ideoquecorporumprincipiaputauerunt efle omnium principia. Atma- gisfubftantiaeftipfafbrma, huius enim gratia materiaeft. Quodautem corpusdicaturcomponiextrinadimenfione, nonobid compofitum quid elt ex materia & forma: tres enim dimenfiones partes funt rationis : qu.-e If- cec inter fe ordinem habeant vtmateria ad formam, (fimpllciilima enim cft L 1 B E R QV A R T V S/ ^7 jl^ cft longitudo , qn^B fccundum vnum dfuifibllis eft : magis compofita quo- ciammodolatiruHodruifibills-exiftens fecundum duoradhuc magis pro- fundita^ diuifibilis fecundum trla , qu£E eft natura corporis ) non tamen ll- neamateriaeftfuperficieijnequefuperficles corporis : componereturenim contlnuum ex indiuifibllibus,nam comparat^E inter fe magnitudines termi ni funt . Quamufs igltur dimcnfiones de altero dicantur , non tamen alte- rum eftcorpus &corporIs materla, nlfi materiam appellemus fnbftantiam Gompofitam , in qua fimt conditiones materiales . Ad alteram dubitatio- nem dicimus,dependentiam entlum a primo ente non fupponere ex necef- fitatepraeexiftentempotentiam:ficenimprocefnis cfretlnlnfinitum : nam ante illam potentiam alter adus requireretur,in quo furtdaretur potentia , fi omnls potentiaaliculus eft : liulufmodl autem adtus aut erltindepen- dens, quodin naturanon concedltur, multitudoenim prlncipatuumnoK eftbona.iz.Metaph.tex. vltimo. Autfi &:ipfedependeatnonfupponital- T> teram prjEexiftentem potentlam, nifi detur proceffus in infinltum . Prlmam ergb materlam ab illo adu pendere concedimus qul primus cft , ab Indiui- fibill fcilicet diuifibile , & ab vno multltudo : materls nanque diuifio mul- titudinlseftcaufa.-ncntamenfequlturmateriam componl ex a6tu&po- teftate . Idem dicendum de materia cceII, qiife fubljcltur motui : llcet enlm a(flufit,non tamen eftcompofitaexatflu&potentlaallqua: &tandem nul lum femplternum ex poteftate conftat:poteftas enim omnls cum eadem Ctcontcadi^llonls , corruptionls eft caufa.5). Metaph. tex. 17» Ad tertlam dubltatlonem , qusefupponltin rationecorponsefle termlnatum fuperfi- cie,concedImus verum efTe de corpore a6tu exlftente feparato , v.t etiam In- fert Ariftoteles de numero : nullus enlm eft numerus infinltus adtu fepara- tusne,clti reneclnintel]ed:u: ficneque corpus Infinltum adlu. Non ta^ men In ratione corporis fimpliciter Ineft efle terminatum . Nam i. cae. tex. = 2. dlmenfiones definluntur non termlnls fed dluifione aut fecudum vnuni ^ autfecundumduoautomnlquaque. Vtlglturmaterla non datur fepara- ta , fic neque corpus Intermlnatum reperltur fcparatum: Inefle tamen concedlt Arlftoteles Ipfum infinitum taiiquam raaterlam perfedlonls ma- gnltudinis.3. Phy. tex. 6^» Quod enlm fecundum fe non eft terminatum , terminntur a fpccle. Dlclmus Igltur corpus vt corpus effe fubftantiam ma- terlalem 8>c zCtii exiftentem & fenfui notam, magnitudo enim eft inter fen fibilfa communfa ; Imo omnium notlftimam : fimpllciilima cnim eft natura dequaMathematfccfcientijEomnlum euidentHIimae exiftunt: Quamufs autem omnecorpus termlnatumfit, Ineiustamen ratione non InefTeter- mf nos : cb Id enfm terminarf ab oronibus eft aptum : neque tamen conce-: dimusfnterrainationem fn ratfone fllius effe:nam quatenusadueft, non' eft prii>atio defllius eflenifa,neque negatio;fed accfdftfllf fntermfnatfo &;nonens, quatenus potentfa eft non ad termfnatum atque intermina- tum. Q^V ^ S T. P E R I P A T E T. tL"", fea 3J hunc Sc illum terminum ; iddrco fempcr terminatum efl, non D cniin habctporentiam ad inrcrminationem autinfinitum : Raticneigitur interminationis & potcntis , fecundum quam materia dicitur , jgnotacft , quemadmodumipfum infinirum , quia non cns non eft fcibile; rationeau tem zdsas , qui intcrrainationem pr.Tcedir, notillima eft ip(a materiaretiani fine terminis confiderata : non enim oi) id coniidcratur inrermihhtio , cum cxrationcauferuntur termini: quemadmodum Mathematici quamuisfi- nemotuconfiderant, non tamcn immobiHtatem contemplantur,e(rentc- nim mendaces : cum nullum fit corpus immobile . Vltima dubitatio fo!-. uitur pereaquaralibiderubftantiarumdifFerentijs ftatuimus ex Ariftotelc 8. Metaph. tex. 5. Sumunturenimcxomnibus generibus pra^dicamento- rum. Quantitasigiturccncedituraccidcnsc(realicui,albcdo enim Sc o- mnisformapcraccidensquantacfl:. Corpus autemefl per fequantum & fubftantia: non tamenvtfcparata quirdam natura, fedinipiis corporibus naturalibus . At iterum dubitftbit quis , fi matcria eft fecundum fe quanta, non crit priuatafpeciequantrtafTs: ponitur tamcn mareria fccundum fcne- £ qucquid, nequequanta dc reliqua: Refpondcmus intelligi hocdc quan- to, quatcnus tcrminos habet, vt tricubito , quadricubiro,6i lunilibus,ha:c cnim funtfpeciesquanti,ad quas materia in porentia eft: Qj.iodautern omneensnegetur abilla,cum tamen/itcorpus, intclligcndum efl: quatc- nusfiuntomniaqua! fiuntperfe, non ex ente, fedex nonentc: Et fienim cxcnte fiantjidcfl fubie^to quodamadluexiftente, non tamcn ex eo vc cnseft, fed vtnonciis,fiunt:hoc autcm eft efle materije potentia fcilicct non adu ens . CenerationemomnemeJJemtempor^, Q^£Jlio, Vlll, VAMVIS apertilTima fit demonftratio Ariftoteh's.6. Phy. p tex. 55. probans omnem mutationcm in tempore efTc : & pri uatimtcxtu. ^9. qus dcmonftrata funt accommodentur ge- nerationi &: corruptioni , Tamen oppofitum opinantur mul ti eximij philofbphi , aflerentes non folum gcnerationem fim pliccm , fed etiam alterationes quafdam , vt illuminationem , coagulatio- nem, & alia huiufmodi in inftanti fieri . Mouentur autem propter di6tum Ariftotelis.i.Phy. tex.25. vbitrafmutationes vocatmomentaneas, quafi fn' momcntofiant &non intempore. Videamus igitur prius quo pa(ftodc- monftreturab Ariftotele omnem mutationem in tempore efle . Accipir autcm : fi mutetur aliquid ex A. in B. vt ex non en te in cns : au t ex non ho-- mine in horaine:quandomutatumeft, nonefleamplius in A.fedinB. efl cnim homo & ens id quod mutatum eft : Si igitur in inftanti ha^c mutatio eft , vt nullum cadat tempus medium , aut fimul eritun A, & inB. idcftin codem L IB E R Q^V A R T V S. 8S A codem inffanti erit & non crit : aut contigua crunt inftantia , quod vniuer- falicer dcomnibus indiuifibilibus impollibile cfTeoftcnrum eft.(3. Phy. tes» 1. Exquibusinfert,omnequodmutatumeft,mutari prius :&:quodmu tatur^eiusaliquidpriusmucatum efte, necdari primumidiuiditur cnim mutacio addiuifionem temporis in femper diuilibilia, vt in quolibet in- ftantiintermediofitaliquidmuracumeftc,qui finisfit mutationis praecc* dcntis : Hocaucem inducit non fblum in mucationc qusfit fuper magni- tudinem concinuam : fed eciam Sc in non continuis , vt in concrarijs dc con tradjdione : vc in generacione &c corruptione . Quod enim faclum cft,fie^ bat prius : 3c quod fic , fadlum aliqua ex parte eft : &c ipfo corrumpi eft cor ruptum elfe prius , &c ipfo corrupco piius eft ipfum corrumpi , quia omnis magnicudo&omnecempusfemperdiuifibilia func:in cemporeaucem o- mnis mucaciofic, &nonmucaturnifi magnitudo.(j.Phy. tex.31. Sedaduer- fus h;^c magna: funt dubitationcs . Nam primo conceduntur ab Ariftote- g le, multa fieri totafimul.S.Phy. tex. 23. vtlapidum fcilHo, qu.-e ahquando fit, vbiplantarumquarundam radicescreuerint,non enim fcillionis par- tesfucceil!iuefiunc,fecundumincremencuminnafcencium,fedahquando totum fimul difrumpicur . Simiiicer liabct lapidis excauacio,qua: a pluma- rumgucciscadencibus candcmorirur, non enim finguhs guccisparsexca- uationis tribuitur , led ah'quando totum fimul abfcedic . Et in alterationc , inquic : non enim fi parcibilc eft in infinicum id quod alceracur, ob id & al- tCracio,fed fimiil vniuerfafic fxpe,ficut congelatio. Generacionem au- tem fimplicem hocmodo fe habcre ceftacus eft.i.Phy. cex. 23. vbi in gcnera- tionefimplici &aIceracioncmomenraneanon efleprincipium rci ceftacur, totum enim fimul fic . Pn-Ecerea fi concradi6lionis non efl medium : gcne- ratio aucem muncjo eft fecundum contradictionem.^. Phy. tex. 7. non erit in aliquo remporc generario , effet enim medium inter effe 6c non eflc. Ac- P cipianrur cnim rermini murarionis ens &c non ens , fi cadit tempus mediii , in eo neque erit neque non erir ; Nam fi in toro medio tempore verum fit alterum dicere, vt non ens, nulla erir murario fccundura fubftanriam,quod enim fimilirer fehaber in aliquo t^mpore, non mutatur fed quiefcitj(J.Phy. tex.87.aut igicur alf ud cempus fuccedere oporcec in quo fiac eius mutatio , tle quo eadem rcucrrerur qua;ftio,vrrum fcilicer eo rempore fir autnon fits & fic nunquam ad finem venierur , nifi in temporc intermedio neutra pars conrradidionis vera fic : aut fi hoc impoflibile eft , in non tempore !eric mu tacio . Amplius cum formx finc indiuifibiles canquam termini , non con- tingirpartim cflein rerminoa quo ^parrim in rermino ad quem,habe- rent enim parces . In cempore igicur medio fi func in co ex quo , mucario nulla fir , fi in eo ad quod , fadta eric mucacio ancequam fiac. Non conrin- git igicur in cempore mucari fubftantiam , Sc candem nullum indiuifibilc. lainftand ergo erithorum mutatio , Quidam putantes has rationes con- • cludere. •i : q^V /E S T. P E R I P A T; t T. cludere , nitiinrar Anftotelis demonftrationcm aufugere dicentes omncm D generationem ficrifecundum prscedentem alterationem , tcmpus igitur intercederenonradoncmutationls recundum fubftantiam , fed/ecundum prsEuiam alterationem , cuius finis introdudio eft fbrm.x in inftanti. Scd ta meneodem modolicetquasrcrede forma, vtrum in eodem iuftanti intro- ducatur & introduda fit , an alio : (i enim in eodem , fimul erir in contra- di6tione,dumenim litaliquid, noneft:eftautemcumfa6tumeft, Ci ina- lio, aui intercedit tempus , autinftantia fe tangent . Prxterea finis altera- tionis cft affedio mancnteeadem fubftantia.i.degen.& cor.tex.ij.non po- .tefteroofimul in finealterationisellc & 2enerationis:cum enim altcrata cft aqua,nondum aer eft : oportet igiturgenerationem fuccedere , quam in temporccfredemonftratumeft. Refpondendum cft igitur ad dubitatior ncs:quarumprimanonconcludit:fi aliquid totum fimulfiat, in inftanti fieri : Manifeftantautemhoc verba Ariftotelis.i.Phy. tex. 13. vbi Meliili ra- tionem redarguens inquit: Inconuenienscft^omnis efie principium rei & non temporis , dc generationis non fimpHcis folum , fcd 6c altcrationis , £ tanquam non momentanea fad:a mutatione : Vult enim in generatione fimplici & in akeratione momentanca,id eft quac tota fimul fit ( hoc cnim fi gnificat verbum ccd^ocog ) principium quidem rei non efIe,omnes enim partesfimulmutantur,fcilicetin eodem temporc,non vna prius altera: fed principlum cfFe tcmporis , omnis enim mutatio in tempore fit . Ideo generationis & altcrationis eft principium, licet plerunque rei non fit prin cipium . MaleigiturMclifrusfupponebat omne quod fa(5tum eft habere principium magnitudinis : vnde inferebat, quodnon fat5lum eft, infini- tumefrc quiarcinon haberetprincipium : Beneautem fuppofuifTetdcprin cipio temporis : omneenim quod fad:um eft , habet principium temporis & generationls : non tamen cx hoc inferre potuifTct , quod non fadtum eft, infinitum cfle, fed temporis principium non habere, id eft neternum efte . p Putabatigitur principium dici tantura demagnitudine, cum dicatur etiam de tempore, &gencrationefimpIici &:alteratione, & tandemdeomni mo tu &mutatione. Scdhjcc nonfuntprsefentisfpeculationis» Adhuc vero inftabit quis . Si tempus diuiditur ad diuifionem motus : motus autern ad diuifionemmagnitudinisquxmouetur, propter hancenim omniaaliadi- uifibilia funt , & motus & tempus & fpecies in qua eft motus : 6. Phy." tex, 39. magnitudine igitur tota fimul alterataautalio motu tranfmutata , indi- uifibilia omnia erunt : totum enim fimul mutari fignificat,non prius vnam partem quam alteram : fi autem prius & poftcrius non infunt in magnitu- dine, nccin motu, nccintcmporcinerunt.^.Phy. tex.104. Idcirco proba- tum eft.6^,Phy.tex.87.id quod impers eft mutari non pofle : dum enim mu- tatur , aut crit in termino a quo , aut in termino ad qucm : aut aliquid ip- fius in hoc, aliquid in iilo . Efle igitur in termino a quo per aliquod tcmr pUSjCft LIBER Q^VINTVS: :'^ S|> A pus, eft ndii mutari ; eiVc autem in termino ad quem,efl: mutatum e/Te: par tim autem eflc in hoc partim in illo , efl: diuifibile eflc. Eadem demonftra- tio accommodari poteft ei quod rotum /iraul mutatur : (i enim dum mura- tur eft in rermino a quo &: ("ecundum totum dc fecundum parres^ non mu- tatur.6. Phy. tex. 3 1. Si in termino ad quem , mutarnm eft : Si aliquid iU Vms in hoc, aliquid aurem in iilo , non ergo totum fimui eft in termino ad quem, fedpriusaliqu^ partes. Aurigitur non contingic mucari aliquid totum fimul,aut id erir in non tcmporc. Non enim crir vnde fiimatur prius &c pofterius in tcmpore , fi magnitudinis aiiquid non prius in termi- no fuerir quam totum . Refponderet quifpiam diuifionem motus & rem- poris in illis eire rationediuifionis fpeciei in quam fit morus : vc fi calidum magis 8c minus dicitur , quod mouetur ad hanc fpeciem , prius inferiorem calidiratis gradum attingir quam fuperiorem , vt in magnicudine prius pec dimidium quam per totum fit tranficus : fimilicer force dicendum decoagit B lacionc : quamuis enim omnes partes fimul coagulentur , non tamcn /imul perfedta 5c imperfedta coagulatio fad-a eft . Sed h.TC refponfio fbrce Ca.tisfa." ciec in ijs qux dicuntur magfe& minus , quorum funt media : At in con- tradi(5lione Sc in ijs quorum non funt media, minime . vr in fciilionclapi- dis : non enlm interdiuifionem & vnitatem , feu vnum &c multa caditmc- dium . Si igitur fciilio tota fimul fit , (Uon diuidi poteft hxc mutatio in partes neque racione magnicudinis, vcpote cuius non prius vna pars quani alcerafcindatur, ncquefpeciei, quianonpacicurintenfionemac remiflio- nem . Prasterea fi qualiracis diuifio & cuiufcunque fpcciei per accidens eft fcilicetfecundum diuifionem magnirudinis . 6. Phy. tex. 37. vt alibi expli- catum eftanobisdeintenfione&: remiflione :ablata igitur diuifionc ma- gnitudinis , reliqua omnia indiuifibilia erunt . Dicendum eft igitur » quemadmodumalibiexpIicauimus,non pofTe omni ex parce aliquid to- ^ tum fimul mutari : nam fequerentur impoflibilia qux dida func . Cum c- nimomnismotus & mutatio fucceflionem quandam habeat, nccefTe eft illamfecundumpartesmobilisfieri fiuc in ijsqu.^per fe diuifibilia funt, vt magnitudojfiue in ijs qua; fecundum accidens : vt qualicates 8c fbr- tnx. Cum autem mm vnica tantum fit corporis dimenfio, fed plures: contingit aliquid fecundum quafdam dimenfiones totum fimul muta- ri , fecundum omnes autem impolHbile eft : nulla enim eflet fucceflio par- tium:quo autem modo id contingat, abunde expIicauimus|alio loco, Circa fciilionem vero lapidis, quas omnino fine vlla parcium fucceflione videcur cota fimul fieri : norandum eft : Cum 'fuperficiei dux finc dimen-i. fionesjlongitudo fcilicet & latitudo,fecundum quas fit fciflio , fecun^ dum vnamquidem dimenfionem contingere totam fimul fieri, vtfecun- dum longitudinem,fecundum alteram autem nequaqHam,fedfuccefIi- ue. Nam fi fecundum ambas totafimul fiat, fequetur aut dari vacuum^ M aiit <5J7 JE S T. P E R I P A T E T. «utmotumquendam efTe fecunciumlocum.in nontempore. Cum enim j) rciilionislocus replen" aliquo corporeciebe.it, (imurautem circa meciium &c circaextrema ingredi aer ambiens nequeat, ciim aliande non pateat in- grelTus quam ab extremis fcillionis , interim circa medium fcillionis locum adraittetur vacuum:autaerexternns fimul eritniextremo (ciilioiiis &c mc dio. Si igiturvtrunqueimpollibileeft, impoilibileeft quoquefcillionem fimul fiericircaextrema &z circa medium; Sed prius oportct abeaparte fcindi ^ vnde ingredi aerpoteft, vtcirca partes exteriores,deinde iuccef- fionemfieriadreliquas: Atproptervclocltatem huiusmotus, tempusin- fenllbile cfi: . Dicicur autcm lieri tota fimul , tum fcillio , tum lapidis exca- uatio: tumalrcratio:autquianon diuiditurjfccundum quafcunque rno- oilis partes , aut non fccundum moueutis partitionem . Erat altera dubi- tatio rirca mutarionem in contradi(5lione : li enim Sc ipfa in tempore fiat , Vicleturadmicci mediuminter cns & non ens . Dicimus itiituromnemmu tationcm in contradiiflione, aliquo modo elle mutationem in contrarijs . Patetautemhocinomnigeneratione: Nam ex non albo album fieri,eft exnigroautmedijsalbum heri: &:ingcnerationerimpIici inducit Arifto- c teles.i.Phy.tex.Cjj. vbiinquit: Fieriquxcunqueiiunt fmipliciteralia qui- dem transfiguratione,alia ver6appofitione:aIia fubtraiflione , alia com- pofitione, alia tandem alteratione; qux omnia circa fubieclam aliquam materiamautmotusquidam funt,autnonfinemotufiant:ha;c enim al- teratio eft , reliqua autem aut per alterationem aut per motum locilem con fifl:unt:f'unt enim fines,autvna cumfinibus fiunt:omnis autemmotus cftintercontraria. Colligituretiamexy.Phy. tex. i^. vbi figuras,formas, &habitus, &eorumacceptionesremotionefqueteftatur non quidem al* terationesefle,fedfiericumquirdamaIterantur . Atdubitatio ilLi rema- net . Si generationis terminus eft fubftantia,aIterationis autem & mo- tus localis,aut augmentationis , diminutionifque,afFe(5l;io, vel vbi,vel quantitas certa manentc eodem fubiecfto: finis motus non erit adeptio fub- flantia::fuccedereigituroportetgenerationem,quaj non amplius altera- p tionefietautaliomotu: An nullum efttempus in quo generatio iit fine motu? Subiedumenim vtriufquenumerovnum efi ratione duo : Qua- tenusenim materiaeft &c potentia fubftantia &c non ens a6lu,fubijcitur generationi:quatcnusver6a6tufubie6tum eftquoddam (oftenfum enim cftpotentiaevbiquea6tumfubijci)fubijcituraIterationi &c motui. Siigi- tur fit vt cum finc alterationis fimul finis fit generationis : neque tamen gc neratio alteratio eft:gcncratur enim homo: alteratur fperma feu potius materiafpermatis quatenusadu aliquideft, velutihumoraut fanguis:& litdomuSjComponur.turautem lapides : fimulautem perfedaeftcompofi- tio parietum dc tedti , ac domus fadta eft : Sc in c£Eteris eodem modo . Non autem dicituraiteraridomuscumclauditurparictibus,auc tedum impo- nitur. L I B E R Q^V I N T V S. 50 A nitur^nechomoalterarijCnmaccipicfinemy.Metaph. tcx.16. Ficenlraho moexnonh6minc,alteratarubfl:antiaquadammateriah', non ipfohomi- nenequenonhomine: & quodacciHit huic materi;E,vr compofitio lapi- dibusdomuieft fubftantia, ineftenim in eiusrationc.&caliditas materiac quidemfanguinis accidit, (anguiniautemnequaquam, nam pars eft fub- ftantine fanguinis.i.dePart. Anim. cap. 5. Si igicur alteracio materias eft gc- neratio fubftantisjfinis altcration is erit & generaiionis iiinis , idem nume- roexiftenSjfecirationcdiuerrus : Subiedlum enim &materiaidem nume- ro funi : & alteratio acgeneratio : fubftantia & accidens: & tandem demon ftracio 6c definitio vt exadlius ahbi eft a nobis cxph'cafum . Sed antequam ad vlteriora tendamus , folucnda eftdifticultas circa materiam primam : Si cnim lubiedlum alterationis ponatur : aut & ip(a genita eric', aucgeneraclo non pr.Tcedic aherationem . Elle aucem ingenicum ipfum prlmum om- nium fubiedum oftenfum eft.i. Phy. rex. 81. Generacionem aucem alcera- B tlonem pr.Tcedereceftacur Ariftoceles.S. Phy. cex. yj. S>\ ergo materia pri- ma eflet alcerabih's , genica prius eirec. Similis eft argumencatlo.i. c^. tex, II. Quceenlm alcerancuromniahabere vldemus augmencaiionem & Ax- minucioncm,hxc auccm non fine generatione 5: corruptione fiunc : ex qui busprobaccoclum inalccrabile efle,qula ingenicum. Oppoficum cameti colhgimus.8. Phy. tc)i. 55. vbi raritatem&denfitnteminquit efleprlnclpia omnlum pallionum , vc grauls & leuis , calldi &: frlgidi 5c carcerarum , (e- cundum quas concrariecaces elemencorum generacionem & corrupcio- ncm pofuimus : Ampllus raricacem & denficacem congregacionem elTeac difgrcgacioncm , fecundum quas generacio eft (Sc corrupcio : Qu.-e aucem congregantur &: difgregancur, mucari fecundum locum neceire eft : Ex qui bus pacec non folum alceracionem priorem elEe generationc, rarefaftio c- nim &:condenfatioalrerationes funt, fed etlam motum localem omniuni C primumefle. Materia igitur primanonfblum generatloniseritfubieotum, fed&alterationlsacmotuslocalis . Colllgitur etiam exi Meteo.cap.^.vbi Jnqult : Corpus quod fub circulatlonefupernacontinetur, veluti materii quaedamexlftens potentiacalidafrigida, humida 5<:ficca, fit talis 5«: eft a motu & immobihtatc . ^\ enimcorpus huiufmodi prima materiacft, con- gregari & difgregarl poteft amotu cceII, &:calefieri & frigeficri , & ea!te* ras affe(5liones pati , fecundum quas ylteratio quidcm eft materia? , genera- tio autcm compofitarum fubftantiarum , Quod igltur diiSVum eft . 8. Phy. tex.^y.&i.c^. tex.zi. Gencrationem prloremefl^c aIterationc(!?«:augmenta tione, hoc modointelllgendum eft . Cumenimduplexfitalterationisfu- bie^tum , fcilicet materia &:compofica fubftantia, vt quando ex aquaaer jfic,ca!efieri dicicur tum aqua, cum acrlsmaterla: Cum prreterea non de- lur matcrialcparata,alteratio quaccunque tribuitur compofita! fubftan- tiae : Cum ctgo omnis fubftantia compofitagcnita fit , prxcedlt generatio M ij alte- o;: Q^y ^ S T. P E R IP A T E T. alcerationem in eodem.-Propterea igitnr coelnm inalterabile efl:,qnia Ingeni t) tnmraccipitur enim alteratio vt competit compofit.T (ubftanti.^. At non hoc niodoaccipitnralteratloquae perficicfubftantiam, qnxqueeaciem(ubie*flo cft cum gencratione : permanet enim eadem fubftantiain alteratione, nam aquacalefadla, aquaadhuceftringeneratione autcmmutatur iubftantia. Accepta autem alceratione vccompetit maieria: id eft fubiedlo quatenus a- ^u fubftantia qu;L*clam eft eadem in aqua & aere, iimul alteratio eft mate- lix petmanentis, & generatio lubftantiae compoiit^E. Hoc autem modo alteratio Sc motus fecundum rationem pr.Tcedunt generationem lubftan- tia: : quiaadus potentiam pr^cedit . Cum igiturgenerationis (ubiedlum potentiaiolum iic;aIccrationisautem 3c mocusad:u: higeneracionem quo dammodo praeccdunc. Quomodo igicurgeneratioalcerarione fiac: & quo inodo eadem (ubieclo fic alteracio &: gencratio racionc aucem diueria , expli cacum eft . Ex quibus illud inferre Iiccc,mutacionem in concradictionc clTe mucacionem quandam in concrarijs,aIceracio enim omnis & mocus incerconcrariaeft : Idco ^ principia quodammodo (unc concraria, quo- dammodo non concraria: propccr lubicctam enim maceriam hccc concin- g gunc.i.Phy. cex.55. Accepca enim maccria canquam pocencia, priuacio ne- gacionemfignificac,quo modo mucacioficinconcradiv^ione, ik. fubftancia: cftgeneracio; non cnim (ubftanciaconcrariaeft (ubftanciir : Si autcm acci- piacur vcfubic(5tum quoddam & fubftancia, fubijcicurconcrarijs, fecildum qUc-E alceracio eft . Si igicur mocus omnis in cempore eft , crgo & generacio omnis in cempore : vcenim partibilis eft alceracio , fic &l generatio : idcirco ^ius quod fit , aliquid fictum cft,& quod fadlum eft fiebat prius : &: qucm- admodum totaalteratio totigenerationircfpondet, (icgencrationis parres parcibusalterationis . Quamuis autem inter contraria dentur media, non tamcn cogimur iurcr ens 3c non ens medium aliquod dare . Patet id in mu tationeeorum quorum funt media, vcfiexnigro fiac album, fimilicer c- nim ex non albo albumfiec, quac gcneracio qu.-rdam eft,& mucacio fe- cundum concradidionem . Simile igicur eft ac ii dicamus finem mocus r cxmocu fieri, aucdomum ex jcdificacionc , & punctum ex linca : quid c-^ nim mediura eft inter fincm & id cuius eft finis ? medium enim Cem* per cadit incer duos fints , non incer finem dc concinuum. Forma er- go , & fubftancia fiue cns finis cft generationis, in coto autem tempo- reantefincmeft non ens:nequedatur vlcimum quoddaminftansin quo ificnon ens, tempuscnimfcmpercadlt incer duo inftancia,in quo nequc cfrccnequenoneftct, quodfieri nequit;auc fi nullum fuerit tcmpus,in codem fimiil erit&non erit:aut tandeminftantiafetangent: quseomnia impollibiliaeiTeoftenduntur.S.Phy. tex. (jcj. Quodautem dicebatur, fiin toto tempore eft non ens , non fieri mutacionem ; verum quidem elTec ^ (I in fine fimiliter efTet nonens:Iicctautem ance ipfumfemper ficnon ens, mutatur L I B E R Q^V I N T V S. ^t A mutatnr tamen , &inomnibus/ignisaliquiclefl: factumvcoftenfumeftru perius. Simpliciterigitur non mutatum eft ante vltfmam pcrfetlioneTi fed recundum aliquid eft mutatum , Sed dubitatur, fi vltimumgeneratio- niseftenscumprius noneftet^&motusomnis definitin quietem,&:quies Inmotum j&mutatio in permanentiam & cconuerforlinis vniufcuiuf- queprincipiumeritalterius: fic autem conrinuum quid erit motus cum quietc, Sc non ens cum ente : copulantur enim ad vnum terminum coni- munem,qui vniusfinis eft & altcrius principium . Atcontrariorum quo- modoextremaeruntvnum? fierienimnequit. 8. Phy. tex. 71. An tempus quidem continuum eft, illaautem quaz a temporecontinentur^confequen ter funt? Acciditenim quemadmodum fi inaliquo continuo corpore fu- perfi^cieidimidiumalbumfit,alterum nigrum: Quamuis enim corporis luperficiescontinuafit, non tamen continuum eft album cumnij^ro reft cnim terminus, quicoloresadtudiuidit vnusfubiedoexiftens duoratio- B ne:corpusautemnoneftdiui(umad:u . Sic temporis ipfum nunc copulac quidemtemporispartes, vtcontinuum fittotum:rcs autem qux non c- iufdemfpecieidiuidit. Sedineodiftert adiuifione continuf cuius partes permancnt, vtlinea»& fuperficiei : Namin hisdiuifionis tcrminus vtrf- ufquc finis dicitur & vtriulqueprincipium . In ijsautem quorum partes non permancnt, finis efttantum prxteriii, &: principium folum futuri, noneconuerlb. Ideo temporis inftnns, quamuisratione duo fit, tribui- turtamen rei pofteriori, vt fn eo primum vcrum fitdiccreeirealbum :non autcm non albuni,quamuis non albi /it vltimum.S.Phy. tex. 6s). finis enira motusnon eftaliquidipfiusmotus; (?c finisquietis non cft aliquid ipfius quictis; & finisnoncntisnoncftaliquid ipfius non entis, fed aliquid rei pofterioris. Ratioautcmdiuerfitatis eft, quoniam diuifio eorum qu^ in temporcfunt, eft ineaqua?non permanent, idco femper pofterioris eft; C quiaadpoftcriorafitmutationonadprarterita: Nam &in ijsquorum par tcs pcrmanent , dicitur verbi gratia album non ad album dcfinere {cd ad ni grum : &c nigrum non ad nigrum fed ad album tcrminari. In ijs autcm qux non permanent,prioradefinuntadpofteriora: 6^pofteriora etiam tcrmi- nari ad prioradicerentur, fi ad prioraeftetmutatio . Ncquc fequitur con tinuameflequictemcummotuaut cns]cumiion ente:termino enimvti- murproduobusinadu; Non enim idcmeft eftcfini vtriufque, nequev- triufqucprincipio, licetidem finis vnius fit, atque alterius principium. Ad vltimamdubitationem concedimus,indiuifibiIia, vt fbrmas non efl^ partim in termino a quo d>c partim in termino ad quem : quod enim per Cc mutatur,diuifibiIeefleoportct:idcircocompofitum tantum cft quod fit 7.Metaph.tex. 17. Speciesautcm &:fbrma ncque fit neque corrumpitur.' (edhuiufmodi omnia funt Sc non funt fine mutationc aliqua, veluti ta- OiUSt Quomodoenimtermini mutationis fint in tcrminoa quo aut ad M i i j quem? q_V^ST. P E R I,P A T E.;X <qitem } Soliim enim Id quod diuiiibile eft , hajc patitur . Sed fubontur da J> bitatio:videiiturem'm-quidam motus /n motum tanquaminfinem defi- nere : vt vifus motus quidam efi;, alteratio enim.y. Phy. tex, ii» fic & illii- minatio . EfTe au tem huiufinodi fines , patet , tadus enim quidam fiint . Explicauit aatem hdc Arin:ore]e§.5>.Metaph.tex.i[. quilocus Gr^ce tantum legitur prsetericus ab interprete . Inquit enim quafdam adiones fines efie: qUcE acaererismotioBibus ineodifferunt, quod inillis verum eft dicere, hoc modo : vldct Sc vidit : intelligit & intellexit : perfeda enira efl: opera- tio finem habens in fe ipfa non in altero . In motionibus autem non idem efl:dicere:irsrfiicit, &iterperegi{:?Edificat & icdificauit : non enim per- feiflio ellinoperatione,fedinopere': Atnonfimul opuseft &operatio.*. sedihcatio&domus;cumenim iedifieatur, non eft adhuc domus. IniU lis autem fimul videt & vidit . Motus igitur erit aliquis terminorum, ifijue nonin tempore, temporis enim non idem eft prseteritum &c prsefens. Idem apparet circa intelledium : intelligit enim quae indifibilia funt fpecie inindiuifibilirempore.^.deAni. tex. 14. Diccndumefthuiufmodiopera- tiones , qua; fines funt , non differre a reliquis terminis , funt enim &C non g funtfinemuratione: Quatcnusautemaliquideftqaodhasc patitur,alte- rationes eile , & in tempore fieri , vt caeteros motus. Ex porentia enim non fit tranfitus ad adlum fine tempore . Idcirco illuminationem hoc modo in tempore fieri eft nccefle, & vifionem , atque intelie6fcionem , 6c tadum , Quodautem in hisdicitur, verum eifefimul videre dc vidifle, non Cigiil- ficat fimul efie pr^Eteritum &c prsfens & in non tcmpore effe : fed perieda operationemefleinprincipioin medio & finc:ipfa cnim finis cfl. Non contingirautem ah'quid in non temporeeffe: non enim ineodem inftan- tiin quo eft,corruptum eft:fierg6 in tempore corrampitur,autfit;: in tcmporequoqueeft:8.Phy.tex.65. Nccigiturtangere, nec videre , nec in- telligere, necvllumaliorumagereauteftecontingitinnon tempore. Tcm pusenimeftnon (blumdum ex-praecedenti potentia in a6lum tranfeunt, fed etiam dum fa6la perman;ent : videre|autem intelligerc , & aliahuiufmo p dicum finesquidam fint alterius raotus,a{IimJlantur permanentic-c non iTiotioni : idcirco in ipfis verum cft dicer^ videt & vidit ; permanentia cnjm ipfiuselfe fimilis exiftit in toto tempore^efle autem in motu eil fempcrdif fimile eflc . Quod au tem de intellecffcu dicitur , in indiuifibili tempore, in- telligere : non iignificit aliquod tempus indiuifibile efie , ipfura enim in- ftansideft temporisdi.uifio, tempus noneft, vtnequepuncliuslinea: Sed - fignificattotumfimulintejligereeaquse fpecie indiuifibilia funt:ideft in quo tempore yna pars , in eodem reliqusepartesintelliguntur, vtde iilumi nationediciturinonenimvna pars perfpicui prius illuminatur quamal- tera: fedin eodem temporeomnes partes illuminantur , hoc autem cft in temporeindiuiduo . Quomodoigituromnismotus Scgeneratiu fimpiex 8c L I B E R Q^V I N T V S. 5)2 A- &'Coi'ialptio, &tanc]eraomnis miitatio feiiin contradidione reiiin'con- trarijs , eti'amea qiia; tota fimul fit , &c momencanea appellatur,in tem- pOrefint j manifeftum cft. LiBER (^nMxvs QHdScunque ex femine fiunt 3 eadem fieri pojfe fme ftmmt . ,- QuAflio. I. NTEC^V A M huius fententiie rationem explicertj., ilhid prarfarMibct , Cum in hac difputatfone ofteti* furus fimexprincipijs Ariftotelis omnia animaliae- tiam hominem oriri polTe ex putri mareria: hoc mo- clo accipi velim . Namde homine^qui aniraa ratio- naliiramortalique pr^editus eft, fatuum efTet crede- re, eiufiiiodi animam ex putredine ortam efterimo ^ neque reliquorum animas ab huiufmodi principio ortum ducere putamus . Putredo enim in caliditate quadam confiftit, quar materiara concoquit ac difponit, vt partes quaplibet ex ficco &c humido cer taquadamraenfuratemperentur:virtus autemorganica&: fubftantiae ra- tioaIiundeprincipiumducit,abeofi:ilicet,quod adu obtinet talem for- mam &fiibftantiam z. deGen. an. cap. i. Ex putredine igitur oriri polle cenfemus talem caliditatcm , qualis eft in (emine , qux codlione partcs »p- jfas ex humido &c ficco conftituat . Prsterea cum alia fic prima oraniura ani malium 8c c^terorum entium creatio, qua? a primo ente in principio cfRu- xit : alia eorundem fuccellio : dicimus ortura ex putredine fimilera efie ei, C qui fitex feraine , ad fucceffionem fcilicet inftitutum , non ad priraam fpe- cierum dependentiaraatqueprodu<5lionem : Nifi enim hiec pra^ceffiiler, nequicquamnequeexfemine neque exputredineortum eflet. Quod fl aliquandomemineriraprimam perfedlorum animalium gencrationem ex verme fieri , ficintelligimus primam , quia in tempore infinito, quod fup- pbnitur a Peripateticis , deficientibus in aliquo tempore omnibus fingula- ribus alicuius fpeciei, primum aliquod ex putredineoriri poteft,excu- iusfemine propagetur fpecies, vt quibufdam contingit ex putredine tan- tum propagari. Quibusitaconftitutis, iaradifputationcra aggrediamur, Receptura eft vulgo ad generationem animaliura, quibus data eft virtus gc nerandi fibi fimile, vt homini &c qu^ecunque pcrfeda funt<, duo agentia eire neceflaria; vnumfcilicetquod eiufdemfpecieifit,alterum autem ip- fum Solem: nifi autem duo ifta concurrant,non fieri eorum generationem. Collegcruntautemhancfententiamexi.Phyi tcx. i6. vbi inquit.: horrioe- M iiij nim ay y£ S T. P E R I P A T E T. nim hoiTiinem gencrac & Sol : Sedquamlongerscedatafencentia Arifto- jy telis & veritate, hinc fiet manifcftum. Nam primum eius loci expofitio Icgitur.i.degcn. Anim. cap. 3. vbi inquit : In femineomnium calorem in- cire, quifacit vtfoecundafint{emina:hunc autem non ignemefle neque c.^igne,(edproportionererpondereclemento ftellarum : ignis enim nul- lumanimalgenerat^fedSoliscalor, &animaliumnon modoqui in femi- nccontinetur , fed etiam fi quid excrementi fit, principium habet vitale: &qua£fequuntur. Si igicuranimalium calor ideofaecunduseffc^quia rc- ipondet ei qai a Sole fit : oportet vtrunque feparatim faecundum elle : ncn cnimtenerecargumentatio deigne:quem negat animalibus inelle,quia jgnis nullum animal gignit . Similiter jgitur de Sole poflemus inferre : elus caliditatem non eiTeautorem illius , quac in feminibus eftaut animalibus, nifi ip(e per iefGEcunduseirec,quemadmodumipfifcmina. Pia:terea di- <n:oinferiorij fruftraaddicur id quodluperius eft, vc di6to homine fruftra' apponicur animaI,concinecur enim in illo: Sic cum dicitur : homo ho- niinemgignit, fruftraapponiturSoI : ft homlnis calor includit Solis ca- lorem. Separacim igTtur ha:c intelligenda func, vc hominem homo gi- ^ gnat , 8c Sol finc honilnis auxilio. Ec 3. de gen. Anim. cap. 10. conce- dicpollibilem efte Iponcinam hominum &c aEtcrorum animalium gene- rationem ex verme : hoc enim modo fieri , non ex ouo , Ci quando primuni terrigen^ oriebancur, vc aliqui dicunt. Et 7. Metaph. tex.ii. &^i. te- ftatur in nacura eadem qune ex femine fiunt,cafu fieri polfe, vt in arti- bus . Atvero & ••atione idem eftmanlfeftum . Cumenim;materia,qux infracoelumcontinetur, poccnclaexiftens calida frigida&casceraqu^ has quahcates fequuncur , aclu fiac Sc iit, propter coeli motum : i. Meteo. cap* ; 3, araotu igitur coeliomnis perfed:io ortum ducic. Si igltur coelum ali-i quando inciperi^t moueri , omnes perfe6tiones in materia gigneret fola U^otu, nulla enim prajexifteret in ca a«5ku fubftantia,a qua fieretgenera- tlo . Quod fi per motum cceli aliquaf fpecies non producerentur in aclum: Jpfumcceluirj non contineret omnes perfe6liones generabilium . Praete- p rea quod ingenitum eft &incorrupcibile , non poteft pendere ab eo quod rnodoeftraodononeft: AtfpeciesaecerncE func,generancuFautem &ccot rumpunturlplafingularia: Nonergo a fingularibus pendere po.lit fpe- cierum^ternicas . Contingereenimpollitomncscanesquinunc funt cor rumpi, autmorbo,autKominum prsceptoin omnibusreglonibusjcor- ruptaigiturericfpecies, fialius raodusgenerandinon fueric,quam ex fc- inineparencum:in terapore enim infinico fequencl non eric,quod lem- per elle pocerat , quod impollibile eft i. cq. tex. 154. Amplius in pkintls vi- clemusex pucredinemultasoriri ,qua: femen fcecundumferat, vt patet in. terrisnuperefFoilis, vbi nullum femenconditum extlterlt: Quod cnim £cmen in profundis terra? per niulta fecula reconditis conferuari pollit ? Praeci- L I B E R QA^ I N T V S ^ A Praecipueautctn in fterquilinijs per putrectinem conueriis in cerram, vbi ad. lucem venerint, breuimmo temporcBIitum orirividemus & vrticam,6i alias multas plantas,quarum Temina non minus foecunda funt quam cxte- rarum . In animalibus quoque ii quis non abhorreat materi^ immundi- tiem , idem facileinuenerit . Vnufquifqueenim lecti cimices ex putredi- ne oriri (cir, eaiHem autem 8c coire deprcTiiendet,&: oua parere > ex quibus aliacoriantur : idem in pediculorum ortu repcriet . Qu-anquam id negare. Ariftoteles videatur.5. de Hift. Anim. cap. i. Nam lendes pediculorum : &: vermiculos muicarum ex coitu natos nullum animal procfeare, fed fordes tantum perfiftere afleric : hoc enim verum elFe vnufquifque depraihendet : iieamaneantderelidtaextralocumgenerationi commodum: Quredam e- nim egentcalore quodam fouente, quxdam 8c alimento familiari , Lendes igitur humanocalorefcEcundi funt: & vermiculi mufcarum iuxta carnes morticinas optime proueniunt , Sc ad perfcdlam magnitudinem crefcunt it B fuppetat alimentum . Pifces quoque fluminum dc lacuum aliquando fponi teortos eiTe necelTe eft,cum huiufmodi aquarum congregationes non fem- perextiterintreorum autemouamultafertilitatecrefcunt. Afterunt&mu res in nauibus eodem modo oriri , quorum taraen foetus numerofillimi fpc (ftantur . Sl igitur in quibufdam natura hoc facic, ergo in omnibus : Phyfi- cumenimeft limilicerfchabcreinomnibus.S.Phy. tcx. 6^, Sedaduerfatur ijsqux didtafunt,quod fcribitur.i.degen.Anim.cap.i.vuItenimea quxo- riunturcxputrimaceria, nongenerarefibi fnnilia,fed alterumgenus, vt nonnullaingencreinledtorumfaciunt. Probat autem caratione. Nam (i orta ex putri animalia gigneren t fibi fimiiia , ortus quoque parentum fimi- lis eiret,non ex putri : fic enim in ceteris videmus. Si diilimilia , nccefTe eft huiufmodi generationem definere, nam alias multiplicaretur f pecies in infi nicum:Quod enim genitum eft,alterius fpeciei femper eft: Idcirco huiufmo Q cii vltra terciam prolcm non generanc amplius.^.de gen. Ani.cap.8. Ex his igi tur nulla eorum qux ex feraine oriuntur , oriri pofTe fine femine videntur , Num igicur pucandum eft Ariftocelem negafTeea quds maniteftiilima func J Quamuis.n.deomnibus non eft manifeftum;de quibufdam camen clarifli* mum eft fponteariripofte,qu2 ex coituparentum oriri fblent. Si quis au- tem ea neget eiufdem fpeciei efle.admittet infinitate fpecierura, cum no defi nateorugeneratio.Vel eiiam fieade nihilgenerent,non tollicur difticultas. Qu^.n.ponunturab AriftoteIegeneraricxputrj,difFcrunCabijs qu^ex coi tuoiiuntnr & nomine&figuris 8c tandenatura:vcvermis acascerisomni- buscquod fi qd ab eo gignatUF,vermis no eft,fed mufca auc papiIio,aut hu- iufmodi animal pennatii ^.de gen.An.cap.8. ha?caut ex coitu aut nihil gcne rar,auc verme, inquodefiniteorucriplexgeneraiio. At C\ vcrueft muresex. puti-imaceriaoriiiautcimiccs:aut vrticam & Blicum , eciamfi fteriliaad- mittantur,difterrehaecoporteret areliquis, vtcietera animalia &plant^ difte- Q^V ^ST. PERIPAT£T. difFerunt, velqulahabcantaliqaldvel non habeant, velflgurls, vclcc^eterl^ D hulufmocil : nec paruacn clic dirlerenclam oporrerec : cum enlm modus ge- neran cil dluerfillimus lir, (i hoc diucrficatcm nacurarum faclt,rellqua etiam mulca diirimfh'aprxfLarec. Atin Ijs qua: dida funt nullam vldemus ed'^ differentlam : Vrtlcacnim cx (cmineorLanihilvIdecur dlfterre ab ca quai, rponte: necbh'tum : necmercuriah's: nec mures,neccimices:nrcdict}ro- rumvlUmi. Sed concedlt Arilloteles:;. degen. An. cap. lo, IngentrccO'- rum qUcCtertainteguntur, qu.rdam propagarilnftar fobohs e.xeunccexrrc-' mcnto quodam muccofb ab co quod prlmum fponte ortum eft : vc Micuh*^ Ruccina, &:Purpura;;LirgacnIm eorum copianafcltur, cum primum ah*- quod conftitcritj euenltauccm vc vcl (pontc harcomniaorianrur . Quam- uislglturexcremcncumillud femen nonlit, fcd velutl loboles qux cxpis- adnafcitur, glgnlt tamcn rimllecl aquocxiult . Potcftergb Id quod (pon- teortum cft , iiitrnere libi limile. lntelh'Licnda eft Iiritur,dcmonllra[Io' ArIftoteh*s (upcrius poficanon vniucrlahter , (ed Inijs tnntum dc quibus aglc:agicautem dein(cdl:is, quorum Inquit ah"qua cx coltu cognatorum j^ anlmahumgignuntur , quorum cxempla ponuntur.i. degcn. An.cap. 16. vc Locuft.e , CicaLl.i: , Phalangia, Vclpx, Formlcr : Ah*a vcrb coeunt , 6c gcnerancdlirimileideft vtrmem: Ip(aautjm gignuntur non cx anlmali- bus, (cdcx putredlnc, vt Puhces,Mu(cae, Cantharidcs : Aiianequeexani mahbusfiuntncquecoeunt, vt Cuhces, Vermcs. Deduobuslglturhuius; diullionfs meinbris afTertur demonllratlo: vtraqucenlm ex putredineo- riuntur (blum . Quamuis autem in(cdis accommodetur demonftratio , in vniUCrfum tamenatfertur de omnlbus ijs,qunc ah'um modum generandi nonhabcnt quamper putrcdinem . Sunt enim & In gcncre tcftatorum Ofttei-cquscxputrcdmcfoium orirlcompertxfunt: vt experimcnto pa- tult apud Rhodum infuhim , qux antea quldem nullas fcrcbat Odreas : po jlcaverb quamClailij apph^cuilll-t, & liclillaln mari cfTcntptoIedla, tem- p porecitnoobduclo In iplis oftrca; funt inucnt.r . Naulgijs quoque expii- trefcentefpumara^pe adnafcuntur . Nihllautcm pattlsgcnltahsab ijsemit ti, quondam hlj experti funt, qul cum ex Pyrrha Lclbl Infula! Oflreas vi- uas portaflcnt, &:inlocaqusdam rcciproci maris dlmlfi(renr, plurlmum quidcm incremento corporis profecerunc, non tamen pluresfuere tcmpo-- rlsfpaclo, vttradir Arlftoteles.^. degen. Anim. cap. 10. Sunt & ingenere< fangulneo AnguIlliE,& Mugilum quoddam genus & aliorum fluuiati- llum, quorum ortus ex verme eft^nullam autem prolcm ex fc procrcarc poflunt, &:omninoncqucmaresneque foemlns funt.4. deHIfl.cap. 11. Dehlslglturomnibus&huiufmodiintelligenda cfldemonftratio Arifto- tells . Nam fi h.TCglgnunt fibi fimllia, & ipfaglgnipotuiflcnta fibi fimili- bus , vt in carterls vidcmus : at fuppofulmus per putredlncm folum genera- ri; Si Yerbdi(limiha,definere aliquandogenerationem oportct , ne (pc- cies L I B E R Q^V I:N T V S. ^j^ » €le$ In infinitiim crefcanr . Non tollit igitur ha?c deraonftratlo cllc (\\.\x^ damqu^vtFoquemodo generaripoffint;non enimob id dfuerfe fpeciei fnerint quae diiierfo modo generantur,vt in plantis. Quxdam enim fun t, qu.-s &:/emineproueniant,&:auulfione vt vitis : Qu;rdam fbboIe&/emi- nCjVtCccpa: Quajdamomnibus modis vt Gramen . Quidigitur prohi- beteadem quoqueex putredinefieri? Patet autcm in generatione ignis . Fieri enim potcft & a motu dc ab alio igne , non tamen diuerfus eft fpecie . Nam qui a motu fadus eft , alium generare poteft , 3c ille alium , &: in infi- nitum . Simiiitcrigiturcaloranimalis quiin vniuerfb eftexccelimoiu pcr quemconfiftunteaquajexputrimaterialiunr, ^.degen. An. cap. lo. poft- quamcomprxhenfus in materia eft,cur non ah"um gignere fibi inuilem poftit, ^rillealium, &ficdeinceps? lurcautemoptimo iit,vt ea qu^eex puiredine tantum fiunt, dift^erant fpecieab ijs qu.c libi hmih*a gignerc pof- funt; Difteruiitcnimanim.T interfenobihtate&ignobih*tate cjus corpo- P risjin quocaliditasillacompra^hendifur.i.degen.An.cap.^. Quodautem fibi fimilegignfrencquit, imperfc6:iuselTequam illud quodpoteft, exifti mandumeft. Quantoenimmaioreftjvirtus, tanto amplius diftunditur: imbecilliorautem citiusdeficit. Idcirco huiufmodi inter imperfcdiillima animal/areponuntar, qua! nullam prolem gigncrepoirunt: Paulo autcm pcrfcdiora , quxgignuntquidem, fcd non fimile fibi : vt Mufc\T,qua: ver- memgignunt:quipoftcanihilgenerat. Et merito h^c propter imperfe- ^tionem principium habcntimperfcdtillimum : omnia cnim ex vcrmc fiut 5. degen. Ani. cap. 8. Eft autcm vermis veluti ouum imperfcflum : primo enim molliscfldum incrementum fiifcipit, tandem autem indurefcit eo- rum putamen adflmilirudinem oui, ik. immobile redditur cum prius mo- ueretur ad alimentum , quo dilr-upto egreditur animal in fuo gencrc pcrfe- £bum tertiagenerationc . Quodautem vermis prius moueatur & alimcn- rurafumat, c[uamouumfiat, cius caufacft, quodnaturaprae: fua impcrfe- ^ (fllonequafimaturarantequam tempeftinum fit: Non tamcn omnis vcr- misallundefumltallmentam , vt Eruca? : fcd quidam in feipfishabcnt nu- trlmentum , vt ij cx quibus apes generantur . Dlftert prarterca vermis ab ouo:namouumdiciCur, excuius parccfitconccptus,vermisautem cxquo toto fit anlmal . Ex quibus Illud etlam patet , primam perfcdorum anima- lium gcncratlonem aut ex vcrme fieriaut cx ouo : cum in feipfis habereo- porteat vndeincrcmencumfiat, aliundeenim aPduere neqult, vtfctuiac- cldif cx parenrc : Ra:ionI autem confcntaneumcft magls vtex vcrme quam cx ouo : nullum cnfm fv^onceorrum videnuis ex ouo fieri (ed cx vcrmc : ouu enim non nffi ab anlmall fic . Pr^tcreaab co quoa Imperf-iftlus eft inclpc- rcoporret?.nteqLi.im peifedlus ah"quid fiat, huiufinodf aurcm cft narura vcrmfs . Scd dubfracur . Si perfciftaanfmalfa cx putrcdfneficrcnr, aHquaii dovifa eflec hulufinodi gencratio;nemo autcm id tcftatur^prartcr-ojimi dc Q V .£ S T. P E R I P A T E T. de quiBufclam imperfedionfbus . Pi:,£terea fruftra viHetur alius modus gc- D nerandi, cum fuppttat facilior viaexicmine parentum : fuppom*tur enim rpecies sterna, &: murdus xternus . Amplius impollibilis vidctur gene- rario fubftantiarumi ex putrcdine : proprium cnim fubllantia; efl:,c]Uod ne-. cclleeftprirexifterelemper aliamiubftantiam acluexiftentcm,qua' il^city vt putaanimal, f\ animal iit; qualevcto &:quantum non eft neceireniii po tcntiafolum.y.Metaph. tex.51. Siigftur neceiTeeft iubftanifamab vniuo- co ficri, nullaiiibftantia fiet ex putredinc. Ad primum dicimus : vcrum quidem efte in rcgionibus,quas habitamus , nunqunm vifam eiTc pcrfedo- rum animalium, vt hominis 6c quadrupedum generationem Cponrinam : Cum cnim ha:c plurimum ndcpta lint caloris innati , Sc corporis molcm am plillimam, non brcui tcmporcperiicitureorum gcrlcratio : nam quardam non niii biennio pcriiciiinrur in vtcro parcnris vt Elcphas ; qu.rdam annii expoftuIant,vcEquus,<?i: Bos : Quardam meniesdeccm aut noucm vt ho- mo.^.degen.Anim.cap. 10. Idcirco iiha-ccalorcvtcri tanto tcmporcfouc- li rit neceirc , non poiluntcxrraTropicos caIoreSoh*s pcriici , recedcntc c- £ nim Solcad alterum Tropicum , iit hycms & irigiditas , qux inchoaros con ceprusdcuaftarenaracft ; Qiiinimopurandum cft ncque.id inchoationem vermis lufHcere; veriiimilc cnim cl\ longius ellc tcmpus generationis cx purredinc, quam cx fcminc : icmen enim res inchoata cil: ; fbi autem adhuc hen opotter quod vfccm gcrat feminis . Pcrfici ergo nequcunt fpontanca: corumgcncrrrioncsnifiincarcgionefn quacontfnuus cfttcpor, ncc mul tacalorfs 6cfrfgorfsdfftercntfa: qualcm darifntraTropfcos ofteniiimcfta nobfsalfas , vbf ctfnmamsnfilimacnctotfusterraj locacomprobaufmus. Qualfsfgfrur apparctapudnos ranarum (^' quorundam fmiilium gencra- tio : aduenrantc enim vere ex tcpore Solis coliigicur fn aqufs muccola qua^- dam fubftantfa, fnqua tanquam fnvrero iitanfmalfsconceptus: Sfcpu- tandumeft perfc(flfora anfmalfa fubzona torrfda perpetue fierf^alia qui- p dcmfnaqufs,alfaautcm fn iiccfs : alfainhumflioribus & calidiorfbus lo- €is,aliainedftforfbusfrfgfdforfbusc]ue pro dfucrfa fingulorum nacUra. Quodfgfturnunquam vffa fitpcrfedorumanfmalfum generatfo cx putri materfa,fn caufaeft, qufalocafn qufbusgenerarf poftunr, non funtcicteris homfnibusmanifeftaproptercauias alfbf cxplfcatas. Ad aheram dubita- tfonemdfcfmus modum huncgenerandf non fupcriluum e(Ie,fmo nccef- (arfum : hoc enfm modo c-cternftas fpccfcf feruatur magis quam ex prolc pa rentum:contfngiteniminaliquo temporcomnia/ingularmcorrumpi:pa ter autem omnium Sol incorruptibilis cft . Neque etiam fuperflua efl pro- h's generatio cx coitu:habitatio cnim omnium terrarum non fieret,nifi quseprimbgcnitafuntaSolefuosfiEtus geftarent quocunque feruntur. Pr^rcrcacumpaucis inlocfs matcria rcpcriatur difpofita ad perfcd:orum fpontinamgenerationem, &:obid rariusco modo gencrentur,defecfflet natura. L I B E R Q^V I N T V S. 95: A natura,nrfi vim prolificam ilHs tribuifiet. Optimeautem vldetur compeit- rafie: cjuae enimfacilevbiqueoririfpontepoirunt, minusgenerant fibifi- mile : cum enim paucis egeant,facile creantur,cum autem minimum calo- ris vltalisadeptafintjob eiufdem imperfe(5tionem non gignunt fibifiml- le : fed aut moliuntur tantum , vermem gignentes , vt Mu(biE , in quo dcfi- nitgeneratio : aut nlhil omnino ex fe generant, vt Oftrece . Qua? autem maiorem operam ad corum conftitutionem requirunt, difficilius quidem creantur fponte,fed virtutem generandi ex femine efHcaciorem pofiident, vtacclditctlam Plantls. Quce enim exauulfionefacile proueniunt, vfplu- rimum ditficilcm habent propagationem ex femine,vt Ficus : contra quai fc men valdef^cundum habent,difticiIeautnullo pa^loexauulfione proue- niuntjVtPinus.Porro illud quoque confentaneum videtur:hominum pro- les &c reliquorum animalium , qua; ab vno aliquo primo ortum duxerlnt, allquandodefeduras^&reariiiuucntutesquafdam efieacfcneiflute^, vtreli g quorum omnium qua^ a tempore meniurantur. Indicant autem hoc Imper fc(florum generationes . Cum enim ex putri materla orta fuerlnr^quaedam nihilampliusgencrant, vt vermes quidam : nliagenerant quldem, fedge- nita ad pcrfcctionem non perucniut,vtMufcarum vermicull, non enlm ex his ali.r mufc.Te hunt: ("d prlus moriuntur quam ad perfe^tionem veniant : Alia (uos fetus perficiunt,vt tandem pareiui Innilcs reddantur, vtapum & vefpatum vermiculi : hi enim pcrhcluntur : Sic papiIiones,qui ex eruclsexc untjfiios tqins Ihb brafiicarum &c aliarum plantarum folijs condunt, qul in aliaserucas tranfeunt, cxquibusalij papiliones perficluntur, fedno f^^plus hxc itcrantur propter imperfeClioncm.Simile quid accidit ijs,qu^n6 femel Ced pluries parlunt , vtnpibus : Ex ijs cnim quos Reges vocant , primoapcs numerofi fiunt,poftea Rcges pauci,qui &: corpore maloresfunt . Ex apibus autem Fuci nafcuntur Rcgibus fimiles,(ed fteriles (Sc Imperfed:!, caretenlm P aculco.^.degcn.Anl.cap.s?. Quemadmodumlgiturlnhulufmodi vldemus aliquando naturam fterilefcere: putandum eft Idem acciderc pcrfciStiori- bus fcd in multo longiorl tcmpore. Eadem enim eft ratio in omnibus. Pa- tctautem hoc vel in i\>Cis hominibus: mult^ enim hominum progeuiesde- feccrunt,qu,r autorum teftimonlo quondam aderanr, vtGigantum. Atte- ftantur hoc &altcrationes generis humani:imbecilliorem enim hominum naturam noftrls temporibus efrequamauteanon folum clrcaccrporisro- bur fcd & circa vitae fpaclaanimaduertimus . Credendum.n.cft calorem coe leftem in matcriaconclufum circa initia longe maj^Is vegetumefie, quam procedente tempore:ob mixtionemenimmateria;debilitarioportet quato magis diftat a prlncipio. Quemadmodu autcm quardam deficiut, fic alias fii fcitaridluerfis teporibusoportet^patetautidln Aphrica: regio.n. hnec torri damzonamcontinct:vndecenit in prouerbium:Sempernoi>IaIiqiu'datferr Aphrica: quaquamid multi tribucrintj diuerfbrLianimaliufrcqucdaeiuxta aquas. Q^V JE ST. PERIPATET. aquaSjVndc ex diiierforum coitu diiierfa orirentur , vt mu!us ct equo 8<: afi D no: vt trjdit Ariftotelcs i.dcgen. Anim. cap.j. Sed vltimadLihitariociifti- cultatem facit non huicfententiicrolum, quodomniaqu:r ex coituoriun- tur , oriri polllnt ex putredine , {ed etiam oftenditnullam lubftantiam ori- ripolle ex purredine . Num igitur animah'arponteoria, ncj^entur lubftati tixcfle? Nam (i fubftantijrlunt, non crit proprium luhrtanriarum prac- cxiftcrcaHam fubftantiam adu &c vniuocam , qua: facic . So\ cnim non eft vniuocum cum ijs qux abcohuut. Neque hoc omni fubftanti^E conue- nit, (cih"cctgcncrarehbiiHTu'le:lapisenim non lapidem gignit, nequeterr.i tcrram,nec aqua aquam, nec acr acrcm: fcd (blus ignis vidctur ignem facc- re,6>: id quod habet caliditatem animalem, idque (i pcrtcLlum (it , imperfe- (Slacnim animalia diximus non gignere (ibi (miilia . Ncquc loli (ubftantine ineft,nam omnia contraria iTpta nata (unt fc inuicem expcllcre , 6c a (e inui- cem pati. Debcnlu cap. 4. aptumenim natum cft non (olum calidumca- lefaccre,(*cd & trigidum fiigetaccrCjiSc humidum humcdare, 6»: hccum fic- carc , &: dc cn:tcris codem modo . Patct etiam 7. Mctaph. tcx. 5 1. commune £ eflc in omnibus prxexiftcre (pccicm qux non tit : (luc in (ubftantia , fiuein quanto , fuie in co^teris pra:dicamentis : non cnim tit rotunditas fed xs ro- tundum . Qiiod fi dicamus a6lu prarcxiftcrc (pccicm in accidcntibus quide con eflcncccflarium , (cdpotentiatantum ; InfiibftiantiaautcmaiSlu prx- cxiftere oportcre : incidcmus in kicas: fpcciesenim corum qux ex putre- dincfiunt,cumnon pn-ecxiftantin (mgularibus, (cparatiirerunt, fi pracexi- ftereaftuoportcat . Proprium ne igitur iubftanti;r iilud fucrit, non quia omniconueniat, fedquiafoli ? qucmadmodumdicimus proprium homi- nis c(rc,muficum,quia (oli non tamcn omni infit, Quafi (uthciat quafdam cfle(ubft:antias in quibus illudht ncccflarium , vt fcilicct homohominem gignat, &cquusequum , &:aliahuiufmodiquibusdataefthcecfacuItasgc- nerandi fibi fimilc: in rcliquisautem non fit ncccflarium efticiens pra:exi- p ftere ciufdem fpeciei , (cd (atis (it potentia folum in materia contineri . Ac fihocmododicamus, praftcrquam quod rcpugnatijsquarfupcriusdemon itrata (unt, fcilicet omnia quo; ex feminc fiu n t , fieri potre fponte : rcpugnat quoqucverbis Ariftotclis lococitato: Nam fimpliciter de fubftantia in- quic ncceflTirium cire (cmper prceexiftcrc aliam fubftantiam a(5lu cxiftentem & vnIuocam:non igiturpofluntha:caccommodariquibufdarn fblum. Pras terea ficri ncquit vc matcria &c quodcunquc porentia conftat,ad adtum ten- clar,nifi pr.-ECcdataliquis adiusquifaciac.fj.Mecaph.tcx.ij.aliquidergbhu- iu(modictiamin ijs fubftanrijspra:cedercoportec, qu.Tfiuncfponce. Non fecjuiiur autemob id,maccidentibusquoqueprxexifterea(5tuoportereali quid fimilc : infequunTur enjm ipfam (ubftanciam : idcirco fufticic eius prac fcnria,quod acfbu facit f ubftanciam,quod enim illam cribuir,ea quoque cri- buic, quaeiliam confequuntur. In^encrationeautcmfubftancia; hoc non con- L I B E R Q^V I N T V S. 5<; contlngit. Quodenimfirapliciterfit, noninfcqnitur alterius fubftantiac generationem , eirctenim accidens, &:non limplicirer fieret. Oportec err go in omni (ubftantia,cum fit, prjeexiftcrealteram fubftantiam a6tu qu^ fa citexeoqucd potentiaeftactu lubftantiam. Atvcro infuperoporteceiuf- demfpecieiefte a(5tum{qui facit: quomodo enfm muncus domum taciat, autajdificatorfanitatem f Quodigiturcxpotentiaanimali a6lu animalta- cic,animal efic oportet ; &: quod hoc animal vt hominem, hominem t({^Q ne ceftecftquifacit: ficenim fi,unt,qu;rcunquenaturafiunt.7.Metaph.fex.2i. ExdidVisigitur patet,omni & foli fubftantise conuenire, vt neceftefitadta prcTCxiftere alteram fnbftantiam eiufdem fpecies qUc-e ex eo quod eft poten* tiaa^Ilufaciat. Quomodoigituraufugiemusincommoda,vcnon admittar mus fpecics eorum qux fiunt fponte feparatas elfea. lenfibilibus .<'nequc ne gemushuiufmodi fubftantiascfie? Dicendumcftigitur in his quoque vt in ca^teris, qujralicuius gratiafiunt, principium elfe ipiam fpeciem & ip- T» fum quid eft : Hocautem non eiTefeparacum a fenfibilibus vt apud eos , qui Idaeasponunt. Noncnim prodeiret adgencrationem-fingularium .7, Xletaph .tcx. 18. Non tamcn in omnibus fimilicer manifeftum eft idem fpe cie efteid quod facic. Accidic aucem hoc propccr duascaufas. Primuni quidem,qaiaid quod ficic, aliquidaliud eft prarcerid quodfic: non camen facerec, nifiin eo includerccur auc cocaraciocius quodfic, aut calispars,ad quam toca racio infcqui poflet : vt Polycletus non efiiceret ftatuam , nifi iii co includcrctur ftatu.t ratio : eam igitur cfficit non quatenus;PoIycletuseft> authomo,fedquatcnusartem habetcondendi ftatuas, harcautem ratio cft eiusquodfit. Etlapisattritu ignem facir, non tamen igniseft necipfenec attricio : concinetur came \n atcritione calidicas, qua: auc cft cota racio x^^^c^iSj auc pars calis,"ail quam infcqui ignis racio poceft . Excmplum cradic Arifto tcles defanicace,qua'cum fic humoruma^quacioincalido & frigido, aca- lidicacefic, quiaparsaliquaeiuseft :ipfa aucem calidicas ab eaficcalidicace ^ qUv-Ecft in mocu.7.Mecaph.cex.i3.^&: 30. Alcerumaucem quodin caufaeft; vc non fcmper vniuocum videacur ipfum efticiens,eft:quod nacura conftaa tiafunc,qua:cunqueab aliquo principio,quod in fe i^Cis cft, concinuemo-» taperueniuntadaliquem finem. z.Phy.tex. 84. Cumigiturinmateriafue- rif aliqua pars rei, quar talisfuerir, vt afeipfa moueatur:quemadmoduni accidit feminibus,qua; accepto motu ab eo vndc ortafunt, eo abiun(flo ad- hucmouenturfpontedonccadfinem generationis perueniant:ob id non videturvniuocumefleefficiens cumeoquod efficitur,femcn namque nou •fthomo vtanimal: Sedin coaliquaparsefteius quodfit. Moueriautem muItapoflcexpartcfKftaexpIicatumeft.^.Metaph. tex.i5?.6<: i.degcn. An* cap.i.vbi fcmcnaflimilatMachinisquibufdam fpontemoiis.Partiumem'ni cum prima ab aliquo cxtrinfeco principium motus acceperit,altcra adtu ef. licitur,cciamabiun(^oeoquodprimo mouit . Ex his igitur manifeftum cft. Q V .£ S T. P E R I P A T E T. cft , non e/Te neceHarfum in ngentc omn: iincrTc qu.Y in mareria fiunt, lcJ q rarisert: cju.utlam^cjua? pcftquavn in m.itvria t.ictafuciinr, npta uataUint rc- Jiquaquodammodoerticcre. Hocenimin caufacll:, vrquxdam arrc fianc &:ca(u:atqucin naturaqUcTiiam cx fcmineparcntum «S: Ipontc.y.Mctaph, tcx. 51. Vniuocum igitur aliquo pado agens cllc ncccllc cll, ncc oportct vbique (ic elTc,vt cum homo homincm gignir . Ex quibus patct (oluiio co- rum qua! dubit.ibantur. Qjjando enim ex putri matcria animaha huntauc plantx , pr.Tc.xillcrc (cmper oportct aclu caHditatem quandam non ignca , Tcd cocleniem in putri matcriacomprcThenfam , non quatenus putrcdohr, fed concoclio qua^dam :aut ilh" proportionc rcfpondcntcm , quah's in (c- niinibiis cft: ncqucadiiuc (ati, cll: quancunquccali(h"tatcm animalcm pr.i:- cxifterc, fcdoporret vniuicuiuiquc (pecici cfle propriam. Omniaautem ha:cin ip(bca-h' motu prxcipuc Soh's <S: Lun;r (unt primb , (ccunrfarib au- tcm in i)s qux genita ab ilio fucrint:Cali cnim motus cxtcroi omnes pra:- cedit.S.Phy.tcx.y-?. &: proptcr ipfum rchquafuntomnia.i.Mccco.cap.^.Id- , circo non cft timcndum ncaliqua (pccics vnquam dcficiat, quamuis oni- c niadngulariacontingataliquando corruptacllc: remanct cnim in agcnte aEterno vircusitcrnaomnium fpecierum. Scd amplius dubitarc contin- gic : non enim fufhcit caliditas ad conftitutlonem animalium; nam ratio quacarocft autos,aut manus (Sc rcliquxpartcs, non acaliditatc dJv: frigidi- tatc efticitur, (cd a mocu proticifcencc ab co quod a6lu eft cale qualc poten- tiacftidquod gignitur. 1. dcGen. Anim. cap. 1. oportet igitur prarccdcrc animamac^u :cius cnimofTiciumcftgcncrarctalcqualc fpfum eft.z.dc An. tex. 45). Acinijsqua: rpontcoriuntur , quomodofingulorumanimxpr^- cedenta(5lu ? autcni\ii in ambicntccrunt animnr : autdabuntur animx fine corpore & (pccies iinc matcria . Ellc autcm in ambicntc animam rcfcllit Ari tloteles. i.deAnim.tex. 87. (Sc^.deAn. tcx. 66. Anduofuncagenciaom- nium generationes? vnum quidcm moucns rnotum,altcrum autem im- « mobile? i.de gen. 6^: cor. tcx. 6^0. Primum igitur moucns immobilc om- niumpcrfcdiones tribuic:caliditasaucem cxmocu coeii fada inftrumcn- tum cft : Spiricu cnim canquam inftrumenco comrauni vtitur natura,f. dc gen,Anim.cap.9.& i.eiufdem, cap.4. diftinguunturanimalium partcsfpi- ritucalidicaceaucemoperacur concodtioncm.i.dc Anim. cex. 50. Effc au- tcm fpiritumcorpus calidum & humidum oftenditur.j.degen.Anim. cap. 10. fitenimincalefccntibus humoribuscorporeis veluti bullafpumofa,huc autem (piricum habcreipllim calorem caleftem , &: diffcrre nobilitate &C ignobilitatc, vf.etiamanim2:difFerunt, declaratum eft.z.degen.Ani.cap.^, Quemadmodumigicur in motu Soliscontinentur omnes differentiae hu- i-us calidicatis &c fpiritus : hc in primo moucnte f unt quodammodo omniu formx. Sed quomodo id concingat abfque Idxis , explicatum eft alibi a no- bis . Concludimusjgiturab hisprincipijs,ab intclligentia quidcm tan-r quam L I B E R Q^V I N T V S. 5»^ /. qnam primo monenre^a calo autem tanquam inftrumento: omnia qnrc hfc luntoriri primo fecundarib, autem a lcinuicem in ijs qUv^ perfecliorem na turamadcptarunt . Proprer quidautem Ariftotcles telletur loIumdeqLu- buitiam rieri eadem ex femine &c iine femine.v .Metaph. tex.15 . non aufer.it autemdeomnibusidairercre^fedinnueretantum.j.degeu.An.cap.io. non cft noftrum diuinarc . Faminam mnfolum materUm tribucre corfceptui :fed &formMm, Marem autem formam folum , Q^titjlio, 1 1. V M fit ciufdcm fpeciei mas & fccmina: vterquc autem cxcrc- mcntum quoddam vltimiah'mentigignat:videretur vtcrq-, e.t fegcnerarcpol]clinc vtriulquecoitu :animam enim vterque obtincteadcm fpecie,& excremcntum illud quod cftgenera- tionis principium.Huius igitur gratiaconccdit Arirtoteles.2. de f^cn. An.cap.^.tcx-minas qua(da. cx fe generarc polfe Inie maris admixtio - ne : vt videtur in ijs^quos Rubclliones vocant in generc pifcium: mas enini nullus in eo genere vifus cft.led omncs f^mina: fctu plcnx reperiuntur'. Iii ijsautcm in quibus masdillin(5tuscrta.f(j'mina,6<: li non pcrtedlcftrminaex fcgenercr,masenim f'rufl:racllcr,aliqucm tamcnconceptum finemariscoi- tu parerc cll: manifcftum.Patet id in auibus,quxoua lubucntanca pariun.t.* non cnim putandum cl\ ca omnino animacarere,cum augcantLir vt reliqua animata.Idcirco animam vcgetatiuam lolum ipfis inelTe concedit:Senfuaie autcm qua animai cll ncquaquam,fcd hanccx maris genituraacccdcrc.Ma riscnim 6^ fa.min.cdill:iiicl:io cllanimalium tantum,non plantarum.Vcge tatiuumautcmfolum organa fcniuumgignerc nequit. Sedpropter quid fcnfualem animam Sc reliquas pcrfecfliones fa^mina non tribuit,cum & ip- ^ fahabeat ac^tu caldcm animcX pcrfcCliones, quas habctmas ? Vult ii^itur Ariftoteles. i.degcn. Anim.cap. i. in quibusfieri potuit dill:ind:um elle v- trunqucfcxum, vtidquod prxMlantius elHcpararcturadcferiori,pra?ltan- tius autem eftagcnspatiente, & formaquam matcria, fccundum qu.umas dicitur&foemina^quod in animalibus progrciriuis omnibus fadum ef^ fe tcftarur.i.dcgcn. Anim. cap. vltimo, quia prartcr officium gcncrandi, adcpta luntaltcrum nobilius , uim lciiicet cognofcendi . Ob id iii plan- tjs naturam minime feiunxillc marem a famina,quia prartcr feminis gene- rationcm aliud non pra^ftant : oportuit igitur in iiiis pcrpctuo coniun- €tas ellc vtrafque naturas, vtin animaiibus tunc lolum, cum oflicio gc- nerationis incumbunt. Idcirco plantas non genituram ctfundere fcd con- ccptum incoatum ; ac vcluti ouum pcrf(;(5tiim. Qu.t cum ita habcant,fa-mi- nxothcium cft maicriam prarltarc, maris autcm vim agcndi folum eate- nus, quatenusfaminadeficitinhac facultate:oftcniumcnim cltaliqunm N pcrfe- Qjy ^ST. PERIPATET. pcrfedionemtribuiafoemina: non pofleautemexrcomnino perficereubi D rliftindus eft mas . Katio autem exigic maris genituram nullam parte ma- tericX tribuereconceptuireHet enim iamconccptus quidam,cum taculta- tem animalem habeat &c materiam : ut in fccminis ouum eft line maris coi- tu . Quod fi hoc efTetjnon particulatim emitteretur , fed totum (imiil : di^ uilio enim conceprura deftrueret. Pra;tereacur milceri vluas macerias opor tcat maris fcih*cet &: fccminiE? li cnim uirtus utriulque inaltcram agat,in materiam maris perfe(5tiorem aget imperfectior uirtus fa-minar : hoc autem modo non ad perfectioncm teDdergcneratio icd ad impcrfed:ionem . Si aiic finguliE uirtutesinfuam materiaagant,no;i unum fictanimal fedduo, unii fciiicct cx femine maris,alterum cx materia firminx. SufKcit igiriir una ma- teria fjjmina: 3c unum agcs quod cll in feminc m.iris , ut unum ab iUis hat. Manifcftum autem prnrbet inch*cium , quod notauit Ariftoteics m ouis fub- ucntancisrfi cnim ccrto quodam tempore luperucniat femen maris , rcddii tur toecunda : & in pifcibus poftquam foeminaouaeiecerit , mas (cmcafper git : fic enim f^cunda hcri.i .de gcn. An. cap 19. Quod h mas pr^beret matc- riamoportereraduenircanreouorumconceptum,non pollea. Amph'uscx _ nacurafcminis: iienimexeiusmateriaconftituerentur ah'qua; partes , coa* gularioporteret: nonenimfinecoagulationefimilariaoriuutur, utos, ncr uus, cartilago, uena : at feminis narura nequc a cah'do neque a frigido coa- guLitur.-afrigore enim humefcit &aqucum fir; acah"do autem aqua non coaguhitur : oportuifietautem a cahdo coaguLari , ut oui fubftantiam uide- irjus faccre : rciinquitur igiturcius fubftantiam plcnam fpiritus elFe in quo cah"dum uitalecontinctur, aqueamueroiphus lubftantiam fpiritusgratia coniun6lam : efticitur enim humore incalefcentc uekiti buila. Ari;umento quoquecftinfeclorumcoitus : exmarecnim lohis uapor &fubftanciacah*- di innati iine humorcaliquo videtur in fqmina recipi , cum mas no ah'quod membru inferat in f^mina:fed contra fqmina uuhu inferatin meatii maris : qui coitus non breui tepore ut ceteris fcmen cmittentibus , accidit , fed per multii did fpacium peragitur:altcrari.n.c6ceptus fuos incoatos ta6tu maris _ oportet.De materia aut f^minx ex qua primus fit conceptus, dubicatio eft ; Cii.n.qujcda utmulieresfemen emittatincoitu perinde acmares (tcftes.n. infunt & leminis vafa ut uiriSjh'cet oia intro codita ) fi nihii fruftra a natura fitjin generatione pr^ftabjt Ii^c fubftantia aut materia,au t uim agente: vult aut Ariftotelesneutruefficere.i.dcgen.Ani. cap. 18. concipiunt.n.mulieres ct fine illa ieminis profufione: Pr^terca fruftra fierethuiufmodi emillio ex- trajcii rctineri materia oporteat : ideo rerrahi intus iterum debcat.i.degen. An.cap.4. Pri^ftare tamcn utilitatem quandaad (eminis maris diredtione 6c uoluptate . Sed amplius cii h^c ma;pria ex locis feminalibus ciaculerur que- admodum uiris,eius naturam oportet efi^egeniturie fimiie,& {pirituconti- ncr^t illa:non.n.eiaculatio fit fine fpiricu.Materia igitur coceptus cfte ne- quic» L I B E R Q^y I N T V S. • s»» A quit,non.n.coagulacur:reclpotIusui'm agendiutremcn matfsuic^eatur po{ fidere : Ac propter imperfe(9:ione fexus inualidu ef[h necelTe efl: ut et quod a pueris emittitur.Nonautob id fruftra c^cerTam ert,trahit.n. naturaad alios ufusriitet mamills in uiris uidentur elTeinon.n.ladlisgratia, ut mulieribus dat? funt . Alteru igitur excremetum f^minis inelFe oportet,qu^ materia lic concepcus.-huiufmodi autem elfe quod in perfet5lioribus animah"bus uekiti nudieribus menftruum uocatur. Subftatiaenim h^c coaguhibilisefl:,utfan guinis & la(flis . Ex purinLna autem huius fecretionis parteformarianimal agente feminis uircute, ut folet coagulum in lafte : ex reliquo autem poft:ea augeri paulatim adueniente.Qiic-E dil];in(5tio in ouis eft manifefta; ex albae- nim parte, quxtenax eft, formatur primoanimal,exiuteaautemaugetuc deinceps. Sed in ijs qu^e pariCit oua, oportuit totam materiam (ecerni prius quam animal heret: in viuiperis autem non fuithocnecefl!arrum:cum eniui in vtero matris perhciatur f^tus , materia ab eodem paulatim difpenfari po- B teft.Signumautem eftmcnftruorum materiaeflTef^tus materia,quodqu2e- cunqueeoexcrementocarent,nonconcipiunt:&;cumconceperint, ceflanc purgationes menftrUc^:tcndit excrcmcntum id in jncrcmcntu f^cus:idemq; poft partii tenditadvberaprola(flisgeneratione:idco & tuncquoq; purga tioncs menftru^ non adfuntquadiu la(5tant.Sedmedici ha^cinccirunt, afle- rentes primam animalis conftitutionem ex icminemaris fieri : Semen vero mulieris nutrimentu primii altcri cire: Ex vtrifq^ autiieri partesalbas,quas fcminalcs vocat : Ideo copulari in coitu vtrunq; lemen f^minco circuamplc dicnte maris genitura. Ex fanguine deinde mcnftruo partes carneas oriri,eo dcm<qi nutriri f^tum.Veneruntaute in hancfententia, quiamarisgcnitura ab vteroauidetrahi Sc retincri uidcnt, non expcllinequeeuancfcerec5uer fum iii flatii vt voluit Ariftoteles.z.degcn.An. cap.5. Notauit cnimHippo- cratesancillamquandamfiltatriccm,cum concepifl^ fe animaducrtiflfeCj C dimotionecorporis&falcu vehcmentioripoftfexdicsefi^rcifle, vtgenitura qua vterus retinuerat,excideret: erat autem perindeac/iquis crudi oui exce- rius putamen detrahcret, vtperintcrioremembranulainteriorhumiditas perlucerct. Si igitur fcmen in tam brcui tempore membrana claudicur, eius humiditatem in f^tus conftitutioncm venirc neccfl^e eft . Pr^terca fanguinc mcnftruu matcriam ineptaeireoftenduntad primapartium conftitucione, cum ncc intcndi 3c duci queat ob crafliciem,nequc recinere formas Sc mca- tus a fpiricu fados , ob tcnue humiditatcm minime tenaccm : omniaautem . commodaingenitur.Thumiditatcinefre,Ientoremenimhabere& naturam maxime fequaccm & albara.Amplius circa occurfum geniiura: ad fanguine menftruum dubitant . Si cnim collcclo in vteri uencre meftruo occurratgc nicura,generationcm ex concreco fanguine ficri conccdecur, cocrelcic enini in grumos omnis fanguis vbi cxtra venas cxciCcric. Si auccm in vaforum ori ficijscxiftentioccurrcrit,necmembranaclaudimateriaf^^tuspoterit,neque N ij vnum Q^V .€ S T. t^ E il 1 P A T E T. Vnum corpns effici. Hxc fiint priEcipiia qulbiis Ariftotelis fententiam labe- Q fdclant . Scd &: ampliusaciuerliis eundelii dubitatur . Vi.ictur cnim fcmen mariscK neceiricatcpartemc(Ieeiusqaovigeneratnr,necextrinrccum quid, N.un fi extrinfccum quid ellct:a(flu iam hnbcret tormam quemadmodu oui ne erticiens:at potentia eiFc conccditur.i.dc Gen.An.cap.i . vbiinquic: Scd habeat ne fcmen animam nec nc,racio eadem acdc paruibus eH:: nec cnim a- nimauliaeflTj potellin alionih in eocuiusefl: ncque pars ulla cllc potclt quod particeps anim.-u non ell nili x-quiuoce vt mortui oculus : Scmcn igi tur Sc habcreanimam & clll* potentia palam cft . Si crgb potcntia anima- tum cft ipfum (cmcn , non acftu : perhci ipkim oporrct non pcrhccrc : ma- teria igitur cric «Sc pars eius quod efticicur , non ciHcicns . SimihVs cft art^u- nentacio Ariftoceh's.z.dcgcn.Anim.cap.i.dc parcibus qux non hniulgcne rantur,non cnim prima pofteriorem facit,vtCor rciiquas ; oporterctcnim in cordcellcrcliquarum partium tormas .quoni.tm tum hi artibus tum in naturaefticiturid quod potcntiaeftabcoquodadiucft . Idcm igiturdefe- inincdicendum,cum potcntia ht non adtu, ellici animatum corpus non efti cere.Pnrrcrca fi omnc quod mouetur motii ah*quid cft,&: omnc quod gcne g ratur,aliquid genicu cft.6.Phy.tcx.54. h\ lcminc quoqucaliquid huiulmodi. cftcoportec: motuscnim quiinefterficitquodammotlo, vc;cdihcatioxdcs' i.dcgcn.An.cap.K. li igitur motus cft In {cmine,qucm icilicct acccpitagcnc rante,huiu(modiautcmgeneratioeft,qua: eftin rcgcnita. 9. Mccaph.tex. 16. sdihcatiocnim eftin eoquodiEdificatur , &c fimul cft & fitcumdomo;fc- nien aliquid elle rcigcnitx oportet . Vidctur autcm & iplc Ariftocelcs con ccdcrc primam conftitutionem partlum cx lcminefieri. Nam i.degcn.An. cap.^.dubitans vnde primum alimentu fijbicrit,ex quo fiat cor,quam partc primboriri vuIt,inquic:non omncalimcncucxtrinlccusaducnirc^fed proti nuSjVt in plantJ^rum (cminibusineftaliquid talcprimum , quodladeu vo- catur:ficinanimaIiumateriaexcrementiielIec6ftitnrionisalimentu. Etinfc rius : deoirium conftitutionc Ioquens,inquic : olTi igicur in prima partium conftitutionegignunturexfcminaliexcremento : Cum verbanimalauge- y tur, incrementu ex alimento capiunt naturali quo partes principalcs augen tur:eius tamen ah'mcnci fi.int reliquia; & excremcta.item paulo mox: Nerui ctiameodemodoquoollainftituuntur, &:cx codem videlicet exfeminali cxcrementoac nutrimenro;Sed vngues,pili, Cornua & aIia-huiu(modi ex ci- ho gignunturaduentitio &au(5tiuo, quemtii af^minatum deforisfibiac- C[uirunt.Idem colligere licet.^.eiufdcm cap.y.vbi inquit:lcmcn pifcium ab-. fLimi a natura potiusad augendaoua,quam ad primamconftitutionem : Si jgiturquodauget nutrimentum cft,& (emen nucrimentumfuerit. Nonfo- lum ergo agentis vicem prxftabit,fed ctiam materix . Sed pro iolutione co- rum quae di6ta funt,animaduertendum eft fubtilillimum nacurae artificium inanimalibusgignendisab Ariftotele inuentumex multoruraanimaliunv non L I B E R Q^V I N T V S. '■ 5^ A non {blins hominis ciifledione vt fere meciici faciunt ; huiiirmocii ene.Cum omnis animac virtus corpus ah'ucl participet, idquediuinius quam cjuatuor clcmenra, quem fpirirum vocauircalidum vV humidumacalorccoclefligc- nitum nonabigne, continuonutrimento affluentcopus fuit. Quoniani autem idcm numeroanimalcalorem hunc confcruare nequit, Ccd ncccilc cftaliquando marcefcere, gencrationealtcrius quod idem Ipecic efTet, artec nitatcmlibi parauit. Sed videamus.propter quidin eodem animali calor nutriri continuenequeat, hocenim ficiet ad eorum quar dicenda funt intel lij^cntiam . Nam dubitarelicct, li vitrc principium ignis quidam cft , ignis autem fuppetcnte materia nunquam dcticit rproptcr quidnon .Tterno teni pore viuit animal ? Suntenim quiciam ignes perennes , vt in Vcfuuio ; & Circulolacteo^vt vult Ariftorclcs. Anquiainomni ignc fiuntexcremen- ta r Si igirur ha:c cxpelh" (cmper contingcretfetiam daretur (empitcr-ni nii tritiorab illis autem fuftocatio quxdam htcaIoris,&imbeciIIitas, vt traherc B ampliusalimentumncqueat . Flammarigicurextcrnarexpellcrcpoflruntex- crcmenia, vtcinercs actuligines quiainapcrto funt: atanimalium ignis in- ftrumentis conclufus, non femper potell, nec omnia, prcecipueautemea qu.tcraflafunt,cincrirefpondentia. Quamobrem pcra;tates reddituific- ciusanimaIiscorpus,quamuis continuehumidoaflluentc nutriatur, quo- niam flucreid totum quodaduenitimpoiribilccft:, fedfolum parstenuior Sc cxhalabilis abfcedit, rclinquitur autcm id quod craflius eft , vnde ficcitas corporis <Sc fcncd:us comparatur . Qua^dam igitur animalia hanc ficcita- tem ac fenc(5tam exuunt ftatis temporibus,vcIuti mutato indumcnto,vt crii carumgenus &: ferpcntes . Similis ratioeft in Plantis,cum fobole crum- pentc rciuucnefcunt : virtus cnim animx dcrcliclo veteri caudice, viget in noucllo. Scdquoniamiiiminuscft perpetuum, nec vbiqueeomodolicet ficcitatemcommutare, aliummodumperpetuicatisnaturamolitaeft. Nam ^ quo ignissterne vigcrcr, acnunquam aficcitatecorporisatquecxcrcmcn- tiscxtingucrctur, ex humidiori alimento, quod in fontc caloris vim hanc igneamconccpcrit,feparauitfemcn, quodproiedumin locum, vndealimc" tum commodum fufciperc poiret, tanquam noua faculaaltcrius ignis eflet principium. Fa^ftum eft autcm vt in quibufdam vna cum igne materia etianv lubclletcommodaadinftrumcntaanimre paranda: in hisigitur, conceptus quidam in parenteoritur,quaIiafuntplantarumftmina, ^quorundama- rjimaliumoua. In alijsautem in quibusmasdiftin^luscftafcrmina, qua:w que raturam magis articulatam polTident : fcrmina materiam , Mas fpiritii inquo vitaliscalorcontincturadta;tum cfTormandumimparriuntur. Id- circo nunquam in vafisrepertum cft marisfemen in conceptum aliqucnt- cogi,hcetin quibufdam codcm modoformata fintmaris ^vrfcEminae vafa,vtf inpifcibus. Fceminarumcnim materiainoua diftribuiturfine marisauxi- lio:Marisauterafemencontinuunipcrmaijet fempcr la\5lismodo niodic^ N iij in^ ,., Q^V .€ 5 T. r E R I P A T E T. infpiiliti: (Jcfctiis multitudopro ouorum mulcitudineorltur non genitu- fy Tx . Ratioautem efl:, quia vbi multum fpiricusgignioportuit, non potuic naturalimul mntcriaui admircerc, (cd quancum potuit cam (cparauit,nc vn.unialterituilleclmpedimenco : qucmadmodumetiam accidit in c^rtcris pariibus:ouorum cnim qua\!amdilb'nctam habent luteumab albu , vcin auibus, quo alimcntimi prima:conftitucionis d)lL"ngucrctur ab auc'l:iuo: in pilcibus autem dc lacertis harc non diltinxic , quia trigidiora funt i^' im- pcrlectiora. Similitcr &:ca?terj;partes in his minus articulat.^ viluntur, quia in principijs minor cll (iiltinclio . Cum autcm fpiritus corporc rgeac in quoconcineacur, quxcll: (cminiscorpulcntia humida, non pocuit hxc cadem maccriaelTcparciumanimalis. Cum cnim concKvli hunc inllrumcii tisoporccrcc , nccellc faicintrinlccus noncxcrinrccusagendoartihcismore membra ctformare . Quod fi ("piricus Incra feminis corpulencia carnalcs (i- bi pararecac vencrcs, morcfigali, qui Hatu (uo vicrum ignecmullicum in- rtac (5c ducic vclibec: cauitates tancum inCcrnas ct^ccillec, cxtrinlecus au- icm indiuila «Sc indillincla circnc omnia inllar fpongi^t cuiultlam , auc ligni Varica ccrcdinibus pcrtoraci. Acnondc vidcmus vilccra condica cfTe, & c venas,&: ncruos iSc incclL"na,<?c vcntrcs rcliquos : non (olum cnim incra, ca uicatci ccrtas habenc, ("cd (Sc cxcrin('ccus ccrminisccrcisac tiguris claudun-- tur. Vnicusergo modusfuicrcliquus, vcfcilicccrpiricusqui in (eminccd, ciuscorpulcnriavccrccur , canquamrcccpcaculo prius quidcm ipfius (piri- tus .dcindcauccm ipllus primi alimenci propccr calidicacem codcm con- Huencis . Primo cnim vcluci lincas qualdam in feminis corpulcncia ducic, vcpicliorcsfaccrc folenc, quiprius dellgnanc, quam colores addanc,quo cxemplo vfuscft Ariftocelcs.i.dcgen.Anim.cap.4. Deindc vcroin locadc- fignacaalimcncum vicalorisarcraclum fimiliccr conligurac intrinlccusqui dem (ciplo, cxcrin((xusauccm figura iamin fcminc dcfignaca: Cum pri- mum autcm alimcntum hoc concrcuerit , fcminis corpulcntia peracto mu- nere,cuiiis gratia daca crac, ab codcm calorcdiifoluicur 6: Infenfibilicer cua nefcic : cius enim nacura humida cxillcns a calorc paulatim in vapores cxte- • nuatur :atqucintcrca:tera cxcrementa cxpellitur anatura. Qucmadmo- dum apudfuforcs metalli tieri folct : Formas enim quafdam cx luto prius confingunt,inquaspoftquammctalliliquor permcaucrit,afqucconcreuc- ritjlutumomnc&alicnam fubftantiam auferunt. Sic natura vtltur hu- morecontcntoin femine, fubftantiacnim eftdilatabilisac permeabilis, Sc talcm habccconfiftentiam, vcprimum alimcncumconcinere queac, doncc coaguletur,ipfum autemnequaquam indurefcat:fic enim impedimcntO' fuilietjcum nequiui(recdi(Iolui . Propterca femcn Inftrumcntum genera- tionis appellatur , i. degen. Anim. cap. vlt. Inftrumcnta enlm non Ingrc- dluntur opus:fcd media funt, per qu^ ab agcnte communicctur actus in ma tcria . In ^uibus igitur fcmrnis corpulentia maxime feparari pocuit, pcrfc- dior* L I B E R Q^V I N T V S. ico dliora orra funt animalia, diftindionem organorum optimam habcntia : m quibus autcm ca continetur , minus diftinda ^pparent, vt plantarum cor- pora, &animalium fanguinecarentium . Simile autem quid videtur elfe in Mola appcllata in perfcciioribusanimalibusjindiftindlaenimeftcarnis fubftantia . His hoc modo conftitutis facilcibluenturdubitationcs. Quoci cnim medicinotarunt (cmcn maris , non expclli , (ed primis diebus mem- brana claudi , verum eft : non tamen ex hoc inferre poiTunt ic\ cjiiod intra rnembranamcompra-henfum eftomne tranfire in fubftantiam animalis: perhancenim mcmbranam materiaferus ex vafis vteri adipfani dcfinenti- busdifpenfatur intro, vt inadultis patet:atque intra candem afleruantur cxcremcnta,doncc fctusin lucemcxeat . Namcum tresfintmembranarfc luminuolucntcs, cxtrcma vcluticx vcnis Sc artcrijseftcontexta,qujc funt vcIutiradiccs,quibusf?tascxvrero haurit alimentum. Si igitur radice» priusoriri oportct, vtapparet inPlanfis:hancmcmbranam prius fiericft ncccire,vndefubeat alimentum : cx quibus patetnon eilc primum alimen- tum ipiam gcnituram nequcfcmcn foeminsc.quodincoitucmittifblct.-o- portcret enim alias cilc radiccs,qu£ in huiuimodi fubftaniias cflcnt implari tara:,atnuILTaIia:apparent, quamquacin mcmbrana diilcminatar funtad vtcri ofcuIadciincntcs;pcr umbilicum cnim trar^fcunt.in vcntrcm f^tus. At dubitabit quis circa harum radicum ortum vtrum principium ducantal? vtcriofculisan afeminc. Dicimus non poilcaboiculis incipcrc, fiuntcnim perattradlioncmalimcnti, non percxpuliionem : principiumautcmattra- <fVionis in fcminccit,vbi calor incft vitalis. Qucmadmodum igiturcoagii- lumladtiinlpcrium in vnum quidconilucns-, rcliquas ladlispartes crailio- rcs iccum ducit^iSc ab humorc icparat , vndcoritur coagulatio : fic calor qui in ieminc continctur &c ipiritus in vnum concurrcns principium cft attra- (ftionismatcria: qua: in vcnis vtcricontinctur , qua concrcta rcliquus hu- morcorpulcnruscxcernicur : Circunducuntur autcm mcmbrana: partim cx neccnitatercficcata parre tcrrcna qure cxtima fucrir, vt in pultc rcfrigcra- tacontingit, partimalicuiusgratia, vt afupcrHua mcnftruorum humidi- tate qu:£ in coagulatione fcparatur , fqtum abiungcrcnt : oportet cnnii ani- mal inliccoeircnonin humido.i.degcn. Anim.cap. 4. Paretigitur cx qua •matcriaorianturmcmbranarf^tuminuolucntcs.-quomodo autem ca: tresi fiant,hincconfidcrctur. Fadio igiturconcuriu fpirirus in vnum principiii, vbi cor conftitucndus cft aut id quod cordis proportioncm gcrat,vndiqua- quetanquam ad ccntrum conriucrematcriam oportct prima cx mcnftru6- rum finccriilima iubftantia,cxquaviicera &: vena: conftituantur. Ingrc- dientc autcm hac matcria pcr canalcs in feminc a fpiritu fadtos vcnre confti- tuuntur,quacveluti radiccs funtfqtus^quaautcm in vnum concurrunt con' ftituitur cor primo,dcindc rcliqua vifcera. Qiiamuisaurem ablbluioani- mali vcnac qua: vmbilitalcsappcilantur>nondciinantin cor ; fcd vena qui- N iiij dcm' r: qj/j£Sr. P E R I P ATE^T, dcm in venam cauam iuxta hepar : claas autem arteria: in aort^ fedionem acl j^ cruo tendentem/non officit ijs quic diximus , quOniam crefcente corde dc r^liquis excorde dut^ibuSy paulatim infertio primaradicum abiungitur a corde. Quod& in lemihibus pkntarum fpedare licet:poftquam enim r^dices egerint In terra.m,ipfa feraina vna cum corde attolluntur fepe fupra terram vnde germlnarit . Accidit pr^eterea concurfum illum radicum mul- wrum,quiabinitio in cor fiebat, crefcentef^tu iuxta vmbilicnm fierijtan- quam manu quadam appta^hendente. Idcirco membrana horum vaforum piexumcontinensextima fad:aeft,quamGra;GiCorion vocant: reh"qu^aLi tcm duas ex finibias ipfius f^tus ortum ducunt non ex principio. Qua: enini Gorio fubiedia eft^quam Grasci Alian.toidem , id eft iftteRinalem vocant, in vmbih"cocontinuaeftcum peritonasoappellato quafi iliius propago quae- dam : Intimaauteraomniumduriilima, qu.T Ammios Grxce dicitur, to- ^\^m %tura cireumpledlens in eddem vmbiiico continua eft cum iplius f?-i tus-cute extima * Pulcherrimo autem artificio h^ec facla fun t : vt enim inter \ Peritonasum 5c cutem tota animah's corpulentia continerur : fic inter Ani- miors & Inteftinalem contineturhuraiditasfupertlua, quaein coagulatione * partium feparatur af^tuad fimilitudinem fudoris. In membranis igitur funt omnia quodammodo quas in f^tu continentur, fed inuerfb modo : Vt cnim extima refpondet intimis vifccribus : fic intima cuti extimae . Media aut.cm partim extima partim intima . Nam peritona^nm & qnrEperitonaeo refpondet in Thorace & capite , extima pars eft vifcerum , intima autem ad cutem : Qux autem illi refpondet intefKnalis intcrior eft ad corion , extc- xior autem ad Ammion. Sed haec huberius di^a funt , quam cfTec prsfen- tis propofiti. Patet igitur ex did:is quamuis geniiura intra membranam claudatur 5 materiam tamen f^gtus non intraefle, in ijs qvtx pariunt animal * {ed cxtrinfecus paulatim difpenfiri per venas,quae in extima membrana siic «^ifpofitae. Corpulentiam autem feminis poftquam prima f^tus materia coagulationemadeptacftjfi qua? inflatum non fueritextenuata,excerni ynacum humiditate mehftrui incam capacitatem quac relinquiturlnter « inteftinalem & Ammion . Ac in ifs qu^ pariunt ouura , quoniam repofi^ ta coutinetur in ouo duplex materia,^duplex ctiam umbilicusfpe6tattir , v*- nus quiad extcrnam membranam tendit,alterad internam quas liiteum am bit : proportione autem refpondent hic quidem vcna; quiE aliraentum fert ®u6liuum,alter vcrbarteri^e quasprimumacnutritiuum fert aliraentum: , ^uorum vnus ad finiftrum cordis vcntriculum tendit, alter vero ad dex- trum . HcEcigitiir in viuiperis vnico vmbilicofcruntnr,quomam ex eodem loco fcilicct cx vtero vtraque maretiadifpenfatur ; In quadrupedibus au-J tem ouipcris & pifcibus,Vnicus eil vmbilicus , quoniam ouifubftantia vni color cft mixtam kabcns vtrahquc naturam alimenti: ideo in illis non repe- ficurdnplexvenanim genus vtcaetcmfanguincis ,fed vnicinn cx vtraque natura L I B £ R Q^V I N T V 1 i«i V natura conftans . Ad alteram dubltationem , qua: oftendic fangulniem menftruummateriamlneptam efte ad primam partium conftitutionemj quia Sc crailior iit,&; minime tenax,necalba: concedlmus totum illum (aii guinem , qnalis excerni folet pcr purgationes menftruas , non efte prlmara materiair ;;-nmalium,red cius partem,quam feligit natura trahens per arte- rias es vceri arccrijs : in his enlm continetur concodum fyncerilllmum pri- mumque alimentum,ex quo nobilrffimaquirque paxtium conftituatur ; ex cuius excremento ofla & ncruos fieri tcftatus eft Ariftoteles.i. degen. Ani. cap. 4. Quod autem putent partes albas ex albafubftantia fieri ex necelHta- te,ruheas ex rubea,nuila ratio eft: cum enim tranfmutatiu fiatallmenti fecu dum fubftantlam, quid prohibct etiam fieri fecundum accidentia ? Ad par tes rubcas non ex rubeo fieri patct in ouorum conceptu , in ortu enlm puiii oriturfanguiscxnon fanguine turaexalbo tum ex luteo. Praeterea quid impedit, quomipus ex materia menftrui excrementi quamuis rubeafeliga- tur pars alba? inefte cnim albedinem fub rubedincomni {anguini patet pc% - eiusablutionem,pr^cipue (i ex mullere mlttatur fanguis in aquam caHdam, nam non multo poft,rubedinc abluta,coiE fubftantiaalbaacpitultofa ; Eft^ autem prlmam materiam animalium,pituitam in menftruo excremento contentam,aperuit Ariftoteles.i.degen.Anim. cap. 18. pltultaenim aliraen ti vtilis excrementum eft , Ideo alerc poteft . Non ergb ex fanguine crcatur animal,fed ex fanguinis excremento, qUod cnim in corde marris pcrfici nc- quiuit , perficitur in corde f^tus. Quod autem circa occurfum genitur.E ad excrementum mehftruum arguunt,patet folutio ex di^tls : non enim occur ritmeiiftruoincauitatc vteriexiftentl,fedei quod in vteri venls contlne- tur:membranaautemclaudicur non materla foetus In vlulperis , fed geni''^ tura : quo autem pa6lo intro primum allmentum attrahatur,expHcatum eft fuperius. Dubltationesautemquxexdidis Ariftotelis coUigebantur, ex ■^ fequcntibus patebunt . Adprimamiglturconccdimus femen non habere C adu formam,& potentia elle,& perfici oportere : calor enlni & fplritus qui infcraineeft, potentlaanlmatus eft, fitautem a-fluaducnlentc allmento . Nc)nenlmadhuenutritur ahtcquam excremento menftruorum occurre- rit . Noh tariien hinc fequitur materlam efTe animalis: non enim fua corpu lentia potentia eft:ifnpolIibiIeenimeft exea materiagigni animal, quod poteftateGontinetfemen : (^d fua facultate & virtute quae In calore cohfi- ftit. Significauithoc Ariftoteles.i.degen.^Anim. cap. 15?. vbiinquic*' Ita-p- que fcmen manus aut faciei , aut totiUs aniraah*s , eft manus indefinita , aut fecies ,aut totum anirWal indefinltum .& qualequodeunquc illorum cfta- du 5 talefemen pocentia cft ^aut corpulentia fua, aut facultate, fiuc vlrtu~" te, quam in fe Ipfb contineat : id enim nondum ex ijs quis expofuimus pa- tet,&quac fequuntur. Cumergboftenderitinferlus materiama focmina habcri j anlmam autera Qc formam a mare, potentiaferainis adliua eft non palliuas q^y 'j£ S T. PERIPATET. p.i{!iua:agitcnimin menftruum: Atpalliuaquoqucdidporeft, quatenus D jmotum huncagencranteaccepit: nequeacihuc fimih^s eftgeneranti,apca tamen eft illi fimih's ficri etiam fi amph'us generans non tangat . Idcirco non ab hacparte fiunt rch'qua,cum non fitadlu , fed ab eodem generanteomnia fiunt vnum poft alterum , vt in machinis fponte motis apparet . Nam a ca- liditate cordis cahditas fit in femincjnon tame ftatim a6lu animata, Ced qua: nutriri fimihter pollit : menftruo autem aduenienteadu animatum fic , pri mo cor poftea reliqux partes . Quodammodo igitur materia ad adtum du- citjVcetiam illudquodremouetimpedimenta:idem in feminibus planta- rum fpedatur, nam priufquam humorex terraadueniac , non germinant. Ad altcram dubitationem, quje oftendic femen ahquid eilc rei qua: gencra- tur , quia motus &generacio in regenica eft, conccdimus verum efte, cali- idicas enim eius , qux eft pars prscipua animalis, & anima quam habec po- tcntia , remanet : non tamen fequitur eius corpulentiam rcmanere . Dice- retvcroquirpiamaliquodcorpusneceftario remanere: Spiritus cnimcor pus eft.i. de gen. Anim. cap.5. caliditas autem aniraalis non fine fpiritu eft. 5 Refpondcmus fpiritum in continua eflregeneratione, vc ignem : fic enim ex humore incalefcence : ex menftruo igicur alcer illi fimilis generatur , vndc ccmcinuacur eadem caliditas in aiia acque alia materia, quemadmodum flu- mcnjidemenimnumeroeftlicetaliiEatquealic-E fint fluminis aqus. Non tamen idem numeroeftanimalcumgenerante, quoniam feiundum eft ab allo,neque continuum.-quemadmodum neque vnus eft nuraero raotus qui pcr quietemintermifluseft:5.Phy. cex.58. Calidicas jgicur qus in femina v- nacumvirtutibusanim^remaneceademnumeroineoquodgeneracur, 8c aliqua pars eft rei genic^e . Quod autem dicicur primum alimencum excrin fecus non venire,{ed cflTe aliquid primum, vc in plancarum feminibus: intel liglcurdeeoquodiaminvcero prsftoeft,'exquo & genirura fic id quod proprie fcmcn appellatur.i. de gen. Anim. cap. 18. vcfunt femina planca- « rum . Eodem modo dicendum eft de maceria oilium Sc neruorum dc reli- quarum huiufmodi parcium,qu2 ex femine dicuntur fieri ; non enim ex gc nicura vllafiunt,fedexprimoalimento nutritiuo: Quod autem oua pi- fcium aferainemarlsaugeantur, nullum cftabfurdum : ouum cnim perfe- €tum ex vtroque corpore conftarc oportet. Nihil autem refert fiue priraum coIligaturmateriafoemlnjEdeindefupcruenlacmatcriamariSjVtillisconcir^ gitqi^ouapariunt :fiueprimusconcepcus cx genlcura fiac,cuiaduem*at materia fbemin^, vt accidit ijs quae parlunt anlmal . Non tamen ob Id fcqui tur animal cx genltura* corpore fieri autaugeri . Manifcfta igitur eft fentert tia propofita : marera formam folura tribuerc : Foerainam autem vniuerfani materiam,forraam veto vfque ad aliquid . ■ 'Gor , L I B E R Q^V I N T V S. loi Cor nonfolum arteriarumy fed & renarim ac neruorum ejfe prmcipium. Oui^Jiio. JIL l vna cfl niimero animalis vnius anima atque impartibilis , vt oftenditur.i.de Anim. tex. 90. Aut vnum efTe oportet to- tum animaliscorpus:auteiusaliquam partem principem v- nam,vndeca:teris vitacommunicetur . Efleautem vnam nu- meroanimam vniufcuiufqueatqueimpartibilem ex eo colli- git Ariftoteles . Nam (i plures ciTenc eius partes loco diftinda:, aliquid a* liud efTe oporteret, quod vnam ipfam animam faceret ; fi enim non vna efV (et anima,neque vnum eflet ipfum animal : illud autem quod vnitatem pra? ftat in vnoquoque forma eft,non materia : ha;c igitur anima erit non parces loco feparabiles . Prasterea eo figno manifeilum eft non cfleloco feparabi- lesanimcEpartes: Plantsenimdiuifae viuuntSc animalia quaedam fn ge« nere infe(ftorum, in eadem igitur parte infunt facultates omnes , vt vegeta- r* tiuum, fenfitiuum, motiuum dc c^tera huiufmodi.mouctur enim &c fcntit vtraque pars : vtraqueigitur & appetit &c triftatur,autgauder, &c iraagina- tur.2.de Anim. tex.zo. Vtigiturin ijs quorum fedtionesfeparatjc viuunt , nondiuiditur animafecundumpartes,vtvnafentiat,alteraappetat,autmo ueatur,fed vtriufque particulae anima eiufdem fpeciei eft cum totius anima^ l.de Anim. tex. 5)4, Sic quorum partes diuifae pereunt , vt eorum qnx fan* guine praedita funt , anima & adu & potentia vna eft. 5 . de Part. An- cap. f. Aut enim vtra^que partes fimiilmoriuntur diuifa;, aut altera tantum perit, vt ea qua; difiungitur a parte principe . Manifeftum etiam cft ex natura par tium anim^E : Cum enim vegetaiiuum feparetur a fenfu Sc reliquis, vt pa- tct in piantis : reliqure autem a vegetatiuo nequaquam: fl has feparat? eflent loco , fenfus eflet aliquando fine vegetatiuo : Ablato enim principio ani- mae vegctatius, vt hepatc in qua parrePlato fcdem eius anima? ponebar, no C continuo moritur animal : at impoilibile eft fcnfum eile fine anima vegeta- tiua : quodcunquc enim viuit hanc habet a principio vfquead finem.j. de Anim. tex. 59. Atteftatur id quod nullum videmus fenfu praeditum quod non indigeatalimento : vt cnim rcperiunturplantas quacnutriuntur & no fentiunt : fic aliqua eflent in natura,qiia? fentircnt & non nutrircnmr : ide dicendum eftde c^Etcris anim^ partibus ^fuperiorcs enim ac perfediores infeparabiles funr ab inferioribus imperfedtioribusque : quoniam eae vclu^ ti materia earum funt in ijs qnx generabilia funt . Si igitur anima: partei hocmodofehabencinterfe, vnum cfleoportecomniumprincipium non plura : idque aut totum corpus indiiliniSle^ utuidetur in ijs quje modicam habentorganorum diftindionem , vtplanta^, Sc infeda qu.TCunquediuifa viuunt : autcorporis aliquara particulam vc i|s accidit,qu2^perfe6tiora sut : Ejfife autem huiufmodi Cor in ijs qux fangmne praedita funt j patec . Nani hoc Q^ V i£ S T. P E R I P A T E T. fiocprlmum oritiircerniturenim palpirare ftatim in prima f^tus genera- D tione. 5. dePart. Anim. cap. 4. Vltimum autem interit, quafi eo non exi- ftente,reliquaj partes non fint,ni(i vtmanusmortua, autoculus mortuus: viuuntenimomnes quatenus adnat^runt Cordi . Pr^tereafolumautqua maxime nullum vitium patitur ; hepatis enim 6c cerebri uulnera non fera^ per Jstaliafunt: Cordisautem fblius uel minimalciilio h-Etalis cll . Indir cat &: animideliquium, &c fyncopecor principium elle omnium totius cor poris operationum,in eo enim ntfe(flu,omnes iimul operationes coHabun^ tur, cum propriafitcordisatfe(ftio. Id non coniingit ncque in conuul- (ione, neque Paralyfi, neque Epilepia,nec tandeni in ipfa Apoplexia,in qua totius corporis renilis & morus aufertur : Non enim cx ijs cordis puHatio aufertur ex neceiTitatc. Quod autem propriam cordis operationem aufert, omnesaufert. Argumentum eriamiumit Ariftoteles cxlitu:nam in me- ciioeft,qui locus eftcommodiirimus utomnibus partibus uitam impartia- tur . Amplius ex ui caloris,ubi enim eft principium caloris , necefle eft re- liquarum uirtutumelleprincipium ,omnis enim anim^c uirtus incalore £ conliftit. Si igiturcxcordereliqure partes huncconfcquuntur , operatio- nesigitur omnesabeodem poilident. NuIIum autem efte in annnalium partibus aliumcaloremadtufecuudum natur.im, quam eumquiinfluit a corde,aliolocooftendimus, Siautemignisoperatio propriaeft nutritio, tandiuenimuiget , quandiu allmentum trahit: Coreritprima parsqun^ nutritur , cft cnim caliditatis fons . Ob id concluditur in libello dc Rcfpi- ratione cap. 4. in quo loco primo corporis & in qua loci parte prinWpium caIoriseft,ibi neceffario primam nutritiuam auimamclte: Ideo in cun- ceptuhxcprimaparscerniturfanguinolenta.i.dcgen. Anim.cap. 4. San- guis enim eft ultimum alimentum,quod in corde primum apparet, &; qup cxtcvx partes nutriuntur augenturque . Si igitur nutritio & alimenti con codtiopartis uegetatiujeeft, in cordeeritpriraoh.rcparsanim^:c?teracau- p tem partes calore a corde mutuato , he quidem alimenra praeparabunt , ut uentriculus,uenq,hepar:ali^autem fanguincm ipfum probe confedurn in propriam naturam conuertunt,utcaro,os, neruus, & reliqua . Signiii--: cant&pallionesqu^ contingunt circa metum , fugit enim fanguis ad cor tanquam ad fuum principium , non ad hepar aut cercbrura . Quod fi cor prinripium eft fanguinis , uenarum quoque &c arteriarum principium eflc necefleeft: uafaenimh^cfanguini funtdeftinata. Vtigitur riuuiiexfon- teaquamhauriuntjficuen^ &arteri5excorde. Oportet pr^terea omnes uenas continuas eflc cum corde ut fanguis contentus in ipfis cius calorcco leruetur,frigore enim congclatur, quod patitur ubicunquc fuerit extra iic-' ms.i.dePart.Anim.cap,^. Patctautemexdifre<5lioneomncsuenasfollcor di continuas cfTe . Nam qu? in pulmoncs tranfeunt ex corde , nulii alij ui- fceri funtcontinu^ : h^ cnim definunt in Cordis Bentricuios , nec ulrcrius .. tranf- L 1 B E R. QJ I N T Y S. ^ laj ^ traiifmeant: Vena caua dc Arreria Aorca reliqua uifcera exceprbtZorcie^ pofi:quamadierint,tranIl"neantuIcerius, aut fiqu^definunt^incapillamen-. ta reioluuntur , non in uentrem aliquem transfundunt fanguinem : nuUi- bi enim continerur fanguis in uentre cxtra uenas pr^ter quam in corde.5. deHift. Anim. cap.5. &3. dePart.Anim. cap.4. Indicant&: membran^e ue luti fores qu^dam ollijs uenarum appofite in corde que ingrefiui aut egref fui patent ; ibi elfc omnium uenarum principium : (unt enim h^c quafi ue- • narum capita , fines autem earundem in capillamenta tenuillime fcifia defi- nunt. Elfe igiturCor principium omnium uenarum : ( arteri^ enim fub nomineuenarumintelliguntur Ariftoteli )e5( didis patet. Sed 5c neruo- rumquoqueorrumabeodemduci, hincmanifeftum fiet. Nam primo vis motiua, c[ux neruis perficit fuos motus , in corde efi: : ibidem enim &ap-. petitus inelV, vndeeft principium mocus.5. de Anim. tex. 48. Patet autera. incordeefleappetentiam,nam l^etitia &triftitia &c fpes cordis motiones qua^dam fant,in quibusconfiftit appetentia perfequendi aut declinandi B quippiam. Exquibusetiameft raanifeftum primum fenforium Cor efle, coniunda enim eft cum orani fenfu la^titia aut triftitia , quae in corde primu cireaniraaduertuntur . Senfusenimincipiunt ab exterioribus organis &. definuncincor, ia:citiaautem & triftitia in corde incipiunt,& definunt in membra exteriora,motu ipfis communicato.Significauit hoc Ariftoteles 3.dePart.Anim.cap.4. cum inquit : Motusetiamlxtitias 6c triftitine , deni- : queomnium fenfuum, hincoriri,eodemque definerevidentur. Siigitur. vbi eft facultas ibi quoqueinftruraentum eft, nerui autem inftrumenta sut motus^in corde principium neruorum clfe oporter , vbi eft principium fa- cultatis . Praiterea experimento manifeftum eft : Cum enim vehementio- rem aliquem motum perficerevolumus, fpiritum quem infpirationeaccepi mus,recinemus,(uie cuius retentione vires neruis immitterc no poflumus ,. eoautemretento vires augentut.z.de Gcn. Anim. cap.4. &;DeSomno:cap. C 2.. At verb quid faceret huiufmodi nixus circa cor , nifi continuus eifet mca tusacordeadinftrumentamotus, per quem fpiritus mulcus intromiccere- tur ? Moueri aucem neruos a fpiricu exiftencein cordeoftendit Ariftoteles,. in hbello de Comrauni animahunimotum. Manifeftum id etiam eft in in- fe(5tis,quaedummouentur , fonum edunt,vtCulices,&;aliquando Mufc^:, murmur enim qui in earum motufentitut, a fpiritu fit iuxta feptum tranf- uerfum eleuata&cdepreflamembrana, vt teftatur Ariftoteles in libello dc' Refpiratione cap.4. Patet igicur rnocum in.ciperea cordein ijs qu£e habent Cor,velapropor£ionali aliquacordiparcicula,inquibus cordeeft. Inni- . xus enim qaidam iuxca eum locum rcquiricur femper a fpiritu fiitus. Sen-^ fu quoqac pacec,copiam neruorum in cordcefte : Solum enimincer vifce- : racarnem neruofam 8c maximerobuftam adcpcumeft, quodiesftaracione: fadlumeilwfccibit Ariftocelcs.3..dePai;t.,cap.4. Cumenimhinc raocus.oriaa tur, Q^V /EST. PERIPATET. iur,qiu jntendendo acremittendofiunr, minifterio| tali &]roborc opns D erat. Neruulos etiam mukos fuo ampliore ventriculo continet, &c vena Aorraappellata neruofaeftjadeo vteius poftrcmaneruoomnino conftent: Tenduncurenimmodoneruorum,&: nullo intus cauodiftinguuntur.^. de Hift. Anim.cap. f. Exdidlisigitur apertum eft,Corprincipium elle non folum venarum omnium*, fed etiam neruorum . At hjecicntentia maximc omnium a Galeno eft aftliclata, non rationibus folum fed 6c conuicijs fti- mulante, Purauit enim Platonem iniequutus triplicem ellc anima: prin- cipatumnon (blumfacultatibus fed &c locis diftindum. Alrricem igitur facultatemalimentum toticorporiminiftrantem in hepate collocauir : id- circohoc viicus principium eftetum (anguinis tum venarum : Senfitiuam autem cum reliquis potentijs ad cognitionem 6c morum Ipedanribus \n cc rebro iitam elle voluir,quam animalcm faculratem vocauir : idcirco cercbrii principium efle neruorum alferuir , quia fenius &: morus per neruos perii- ciunrur . Quoniam aurem nulla pars animx relinquebarur qu^ ab illis no efletcompr.uhenfa , vt cordi aliqucm principarum aflignarer^viralem facul- £ tatem excogirauitjculus opuseflet cordis puKationem &C arteriarum efHce- re ; quafi vira non fir ipfa anima' pra:cipue alrricis operario . Probar autem heparellevenarum principium,noncor,ex ijs quxapparent in diirccftione. Nam primo cius iubftantia fimillima eft fanguini, idcirco fanguinem gignc repurandumeft:Quodfifanguinis eft principium, eriam venarumefledi- cendum eft . Venas autem omnes oriri ex hepare fic oftendit . Nam ex eo cgrediuntur dux venne,quarum vna non eft alteri continua : ea fcilicet qua; Portaiecorisappellatur , vndefertur ex ventriculo&inteftinis alimentum Sn Iecur:aIteraCauaappeIIatur, qu.-ecx lecinorcfanginem cocod^um hau- tit, accajteriicorporis partibusdiftribuit. Cum igirur in hepare non con- iunganrur vrriufque venar orificia , dicendum cft in ipfo efi^e omnium vcna rumradicationem. Prortereacum ex venrritulo &: inreftinis non feratur r alimentum in vcnamCauam, nifi prius tranfieritper lecar, necefTe eft in co aut pricparationem aliquam fieri , vt poftea perficiatur ab^io vt Cordc : aut inibi perfici: fcdipfum non prxparare Cordi materiam cftmanifeftum: non enim totam matcriam pra^paratam illi tribuit,fed partcm . Vena enim caua ex hepate egrcdiens , ramum vnum dcorfum diftribuit ad partium fu- bicdarum nutritionem,quafi alimcntum perfedefueritin eo cod:um:altc- rumfurfum, qtiipriufquam inCoringrediatur, aliosramuloscircunftan- tibus particulis impcrtitur , vt fepto tranfuerfo , & pericardio : quod non fieret , nifi fanguis in hepatc prasparatus vim alendi pofTidcrct . Hepar igi- tur vim altricem primb poflidet . Infuper , fi in corde pcrficeretur fanguis, altera efTet vena,qua£ codum fanguinem reciperet , non per eandem regre- di oporteret. At verb nec regrcdi ex Corde in venam fignum eft:quia oftio vcna; cau$ tres membranuke coaptatx funt ita,vt concedatur ingrefTus fan- euini L I B E R QJ I N T V S. 104 guini in cor , egrefTus autem nequaqiiam . Amplius ex raagnitudine vena: Cauac : cum enim circafines vencT in ramulos tenuillimos findantur, iuxta principiacrafiillimas elfe putandum eft . At iuxta hepar craililTimaeft vena cauajacinfiaipfum maiorquam ruprafpedatur vbiCor aclit,nonigitur cor fed hepar principiura eft venarum . Adcie quod videtur venacaua una ex hepateiiirrum tendens ad iugulum, cordi apphcata, non queraadmo- dum arceria e corde egrediens in duos ramos ftatim diuifa . Teftatur pr^te rea mulcaanimah'adextro cordis ventriculo carere non taraen hepate nec vena , qiire deberec in Cordis partem dextram ingredi ; huiufiiiodi autem elle quce pulmone carent : non cnim carere ob id corde,hepate, verka, &c ar- tcria . Hxc igitur & huiufraodi filnt , quibus Ariftoteiis placitaimpugnat circa venarum Sc fanguinis principium. Circa neruorum autera originem infuhat vchemencius, Nam exdiiredtionecerciffimeoftendicur neruoso- mnes parcira excerebro partim ex fpinaH racdulla defcendere : Spinalem autem medullam vehiti cerebri gerracn cum eo continuam eile : Conftare aucem eos ex ccrebri iubftanciapacet : quantoenimilli propinquiores fiae- rintjCO moliiores viihntur,(Sc mcduMa* magis fimiles,quanto autem a prin- cipio difccirerinc^eo fiuntduriores . Conftant pra^ctreaex criplicifubftaii tiaquamaccrcbroacceperunt, ineft enimomnibus neruis internum cor- pu3 medullae rcfpondcns , &c dux membrana: ambientes vna craiTior altera tenuior aduplici mcmbrana cercbri ortum ducentes : qUiE omnia infirat omnibus neruis cum ijs qua: a ccrcbro, cura ijs quce afpinali medullafluut. Eorumautem quiacerebro deibendunt, ramulus quidam tenuiilimus ex fextaconiugacioneorcusCordicxtrinrccusinieritur vtcaeteris vifi:eribus . ElFc auccm haiufi-nodi ramuium carterorum neruorum principium ftul- tumeft airererc. Prarcerea experimenco cercilHmo pacet virtutem neruis tribucam ex cerebro delcendere non ex alijs parcibus quas adeunt : quicun- que enim neruus abfcindacur, auc uinculo deligccur ne uirtus ulterius tran iear,ftatim peric fenfus &c mocus in fubic6lis partibus in quibus neruus illc inledtur, in fuperioribusaucemminime. Idcmaccidit dc fpinali racdul- Js: fienimconcin^acexluxacione uertebraE intercidi uirtutera ex cerebro deicendentem, omniafiibiecla corporapoft eum locura neruos recipien- tia , raocu &c fcnfu defticuuncur . Qua: aucem ex fupcrioribus fpinae parti- bus neruosaiTumunt, nihil patiuntur. Excerebroigitur fluunt neruio- mncs , &c cum neruis fenticndi ac raouendi uirtus . Quoniam autem om- nium animae faculcacum tx quar ad ienfum &c cognitionem fpediant, prin- cipes exiftunr,idcircoinquic: ubineruorumorigoeft ibiefle animae prin- cipatura : huiufmodi aucem in ccrebro eflTe ex ijs qua: di6\.2 iunt patct . Ha?c funtpraccipua,qu5e Ariftocclis fentenciam uidentur fundituseuertere. Sed taraenfircm diligencius perpendamus,admirabiraur fecretiilima natur.-c opera,fimul&agutilIimumAriftocehsingenium,qui ea uiderit, ficicri- pcis Q^V ^ST. PERIPATET. ptTsmandauerit,qux tantorum nirornm oculi neouiuerunt anrnvT^uer- D tere. Perinde enira eft ac fiquis artihciofam aliquam texturam contem- plans quxratfiliorum dudus & replicationes CTterafquc compages , quos vixeidem artihci qui conftruxit, innotv^fcant: idem nobis contingit clrci animalium compodtionemomnium qux hic funt artiliciolKlimcconllru- d:am a natura . Vfdeamus igituf prius duplicem venarum naturnm Caune fcilicet atque AortcT, dcinde neruorum artiticium explicabimus . icrfbic Ariltoteles.i.degen.Anim. cap. 4. dupliccmcirerationem alimenti, vnam nutrfendi alteram augendi . Is^itrfens eft , quod clle pra:bet totf &c partf- bus:augensquodaccellioncm ad magnitudinem facit. Natura autem v- trunquealimentum & vtrinlque alimentum excrementa dilpenfat perin- de atque patertamilias prudens , qui in cura rei hmiliaris optimum cibuni dat liberis , dctcriorcm fernis , viliilimum fjcijs anim.ilibus . Cum igitur duo fintgcneraalimenti,duoetiam genera venarumin ijs qua: pertt-Ctiora funt, conftituit, ftatimin prima generatione vtrunque alimentum fecer- nens vt in illis ouis patet , fn quibus alba dc lutea Pjbftantia fciund:x funt , £ & duo vafi ad vtranque (ubRantiam delmeniia . Edito autcm in luccm f^- tu, nequefuppctente amplius vtroqucah'menti gcnercprrparato:ex ea- dem materia in ventrem ingcfta,vtrunque fibi pra:parat . Nam calorecor- dis vcntrl communicato per venas 6c arterias , primam codlionem moh"rur: deinde venis qua: per lacfies codem dcriuantur quafi radicibus vtens , &ad fontem caloris paulatim perduccns, in Itincrealteram co(flionem prarftat, quafanguisfit non illefvnceriirimus, fed qulah'mentum aucfliuum exhi- berepollit, nutritiuum autcm nequaquam . Quodautem in venl<; hulnf- modi liat codio , aperuit Ariftoteles dc Somno : cap. ^ vbi inquit : Defo^ risquidemalimentiingrcdientis In fufceptiua Ioca,fit euaporatlo adve- nas , ibl verb permutatum In fanguinem vertitur , &: vadit ad prlnclplum . In corde autem vltlmam fieri codilonem alimenti nutrltlul patet ex Ijs quce r ini.degen. Anim.cap. 18, habcntur. Semenenim vltlmlalimentleft ex- crementum : vtiliflimum autem quod vltlmum eft, cx quo vnumqubdquc 2,:gnitur mcmbrum . SI Igltur vltimacodtTo In fontecalorls perficitur : ali- "nientumquoddatefTe vniculque,ln corde folum fit. Hlticautemalterum gcnus venarum trlbutum eft magnf tudine quidcm exlllus , fed prsftantla longemalus, non cx vnica memt)rana conftans, vtalteravcna, fed dupllci eaque maxf me ncruofa . Vtrasque autem ex eodem prlnclplo fluun t fclllcet corde,quIaprincipiumvnumefIemelIuseft quam plura, &:propteralIas caufas fu pcrlus d'6cas : ex dextro quldem clus ventrlculo amplillimo & ca- lldifiimo veha caua , fanguirlem enlm contlnet crafliorem, in quo calor in- tenfus eft magls . £x alnero autcm ventrlculo qui medlus eft,ac mlnor, fan guinem isnjperixciirimum ac fynceriflimum habente egredltur Aorta ex la- tereliniftro. Tcrtfum ventricuiumomnium minimum teftaturfe vfdlfle Ariftoteles . L I B E R Q^V l N T V S. ^ loy A Ariflotelesin maioribus ani"mnlibns, nam in minoribiis ob cxrgtiiratem^- iion crfl: confpiciuis: huncaiucm in finiftra parte elTe,ideo minimeomniiun : cle caliditate participare . Medium igitur tanqaam impar principium elTc »- Videreautem fliciir eR ho^ rrcs vcntriculos non (olum in grancliouibus ani niallbus , lcd <S: in auibus ipfis , i\ (ecundum cordis tranf Licrfum rcdtioncm moliamunncipiente; a va(i. Namcordis particulas hoc modoamputan-- tes,medinm vcntriculum infpfcicmus rc*5laa bali ad mucroncm vfciuc ten den fcm per mcdiam cordis rcgionem : A laterc au tcm propc marginem al- terum (cmiciradi modo circundantem,qui prope bafim quidem fcpto con fpicuo dilpartitur in chios cjuorum dexter maximus cft, finifter minimus , ' propc mucroncm verb ambo in vnum coeunt . Scd quoniam ha:c quoquc- a medicis impugnantur , ah'o loco commodius examinabimus . Sokiamu* jgitur obleda de Vcnr. Caua. Erat autcm argumentum primum defum* ptum cx fimiiitudlne (ub(l:antix. Eftcnim hepatis fubftantia vcluti ian-.' B guis concretus : re(pondemus hoc (ignum non magis (ignihcare Iccur fan-. guincm gignere,quam cx (r»nguine ticri vt reliqua vi(cera:pofita f unt enim. omniaadoRia vcnarum , idcircofanguinolcnram fubftantiam adepta funt omnia . At quo pado criri liib(l:antia vcnar cx eo po^Tit, cxplicarc nequic, non enimcx mcmbranofaiubftjntiaconrtiat, nifi quatcnus venxineoiimt: di(pcr(x, ^' quatcnus a pcritona:o tcgitur . At cordis (ubftantialongema- gis e(^ fimilis tum (anguini tum vcnis : nam &: ncruola cft valdc Sc maximc languinolenta . Altcrum autcm argumcntum ex duarum vcnarum in hc- pateconcurfi.1, quorumcrihcianon committanturinuiccm,a/Iumit pro vc- roidquod apparct . Rclpondct cnim huic Ariftotcles.3. de Hift, Anim.' cap. i. vbi inquit . Cauf.im ignorationis circa principia vcnarum , elTe oc- cultationemearum partium 6cper difhcilcm infpcv5tioncm : Nam inani-' malibus mortuis naturaucnarum principalioriiabolctur, propterea quod C cft]ucntc(anguincIangue(cant,'»Sc collabantur , in viuisautcm hcrinon po" teft vtcernantur,cumintusoccultentur. Iraquealij cumin cadaucribus difTtcflisinrpicerent, fummaprincipiaccrncre ncquiuerunt : hadtcnus Ari- ftotelcs. Inhuncigiturcrrorcm incidifGaienus: Cum cnimintuitu per- fcqui nequirct tenuiftimarum venuiarum in hepatcdudum, proiuinciauit non cfI'c,idquodipfe viderenon potuit . Cum cnim vididet ramos vcna;^ portar inconcauahcpatis partcre(ftatendcntcs vfque ad extrcma, &c alios- iimiliter per gibbam eius partem ex vcna caua difcurrcntcs , inibique noa^ cfTccontinuos vnius ramos cum ramis alterius ,iudicauit, nullibi conti- nuos cde : quafi in ca partedednercnt ^ ncquc pcr mcdiam hepatis fubftan-; tiam vario modo reciptocarcntur : Patct autem id fi hepatis particulam> diutius laucmus , vt ranguisconcretu.s contabcfirat :rclinquitur enim ve- luti tetis cuiufdam tenuifhma: contcxtus . Pia^terca qui ficri potcft,vt fan- guiscxtraYafa.proprianonconcrefcatraut quomo.do iterum invafaaflu-< O mctur? Q_V .€ S T. P £ R I P A T E T. mctur;?' Allmentum cnim ab initio ad hnem (cmpcr iuventre quotiim Q concinetur : egreirum autem autpurrercir, aut particiil.ungghitinatur. Im- poiribile igitur eft In hepate ex venis egredi f.ingiiincm , vt iteriim in venas . reaffumatur ; cum pr.-Eicrtim hepatis corpulentia tcnuiirmia memhrana ve- ; jiiatur rquomodoenim hxccontinerehumorcm liinguincum pollu in tan to vilcereinfperfum ? Venam igitur continuam ellc oportct vlque ad cor- ^is venrriculos vtinde omnis virtusdclccndat : nec vlh'bi contingit didun diam eHe , languis enim calore cordis dellitutus concrclcit , (^ tandcm pu- trcfcit . Tcrtium argumentum ex ofticio hcpatis fumptum cll . Cum cnim in venam cauam non polTit tranliimi (anguis , nill prius pcr hcpar tranlie- rit: putat in hepateperhcioporterc: Concedit Arillotclcs.vdcPart.Anim. cap.7. pnrter communem omnium vilccrum v(um , cju.ir exhibcnt venis in diuernis corporis partes didu(5lis,vc qnarianchoris hrmentur ; priuatim hepar<Sc h'cnemdataeiIcproptercocbioiicmah'mcnii; languinca cnim co- rum natura calorihca eft . Putandum cft igitur non (blum iuuarc eam co- «flionemqux in vcntriculo fit^fouct enim ventiicuhim Iccur circumam- pledtendo in dextrls , licn vcrb in (iniftris : (cd etiam altcram , quam in ve- c nisexfententia Ariftoteh"s ficridiximus . Datumautcm tantum viCcus ad reparationem excremcnti fcllei, vtquidam putant, non cft rationiconfb- num. Omnibusenim ianguineis hepar ineft,maximc necenarium : non inomnibus fcl rcperitur,eoenim carcnt Deltinus &c Ceruus,vf teftatur Ariftocelcs.4. dcParr. Anim. cap. 1. In plurimis tamcn reperitur, quiaex- crementumcft eius vifcerls: Vtigitur iicnt^*culcntum ("anguinem trahic, fichtpar bih*o(um : Idcirco In hcpace fcparatur huiulmodi excrcmenrum ah'quando in vc(icam iili lubic<ftam , vbi multum ineft fcllis, aliquando in vcnujasquafdam , vbiparum eius incft, vtCamclo . (^od autcm arguic prarparatloncm ab hc pate fa^flam pcrficcrc ipfum (anguincm, vt nutrirc pof fit; conccdlmusllludgcnusnutrimentifadrum eiFc, quod audtiuum ap- pcllaridiximusab Ariftotcie, nonaurcm illudquod nutririuumdicitur Sc datcire: cam tamcn prseparatloncm non (blum in hcpatchcri, fed in venis * omnibus fupcrius cx Ariftotcicoftcndimus . Adiuuatigitur codtioncm hc par fua corpulcntia venas circump!c(5tendo , fic enim conferuat diutius ca- Jorcm acorde flucntem, cuius bencficioomnis co-flio pcrficitur. Ad quar lum argumentum conccdimus alteram venam a natura fiidam efle, quiE co Aum fanguinem nutritiuumrcciplat : harccnim Arteriaeft Aorra: non cft autcm neceftc vt rcgrediatur ex cordc in vcnam Cauam, illa enim audiuum alimentumcontinct, quod in ipfa mct proptcrcordiscontinuaiionem perfi. citur . Ad qumtum argumentum defumpcum cx cratricudinc vcnae , dici- musnonctre necetrarium crailillimam cfte in principio:nam & In plan- tis, vndefumitargumencum, aliquando ah'ceraccidit; vc vel radices craf^ fiorcs fmt, vt in rapo : vcl caulis crailior tit poft cius principlum , vt in brafl- tica. L I B E R Q^V IN T V S. io(f A fica . Praetereaearatlonedicere poflemus iti capite cfle principium vcns- rum : (inus enim ibi efficiuntur non minorcs, quam qui iuxtahepcr &c Coc fpcdantur . AdhiEC cum fepeanatomicis adminiftrationibus intcrfuillc- mus,non vidimus vcUc-e partem iuxta Cormagnitudinefuperariab ea qux iuxta hepar eft, imo etiam fuperare a muhis eft animaducrfum . Quod au- tem addit videri vnam vcnam ab hepatc ad iugulum trafeuntem fuxta Cor, non cx Cordecxire : dicimus hoc longe mac^is circa hcpar videri, vna cnim apparctr. iugulo ad inguina tranfmeas re(5ta iplum hcpar, ramuh's in ipfum dilhmih's. In cordcautcm vcna iplacirci mcdium vcntricuhimdcgcncrat in fubftantlam Cordis.5. de Hift. Anim. cap. 5. Ad vitimam dubitationcm dcnnimah'busqna:carentdcxtro vcntriculo cordis, rcfpondcrct Ariftotc- lcs eacarcrcpotiuslmiftro, nam hicminorcft, idco fTpcdehtefcit ; Quo- modocunqucautcm f t, quibu(cunqucduplcxgenusvenarum datumcft , vtriufqucingrellum in Cor ellc depnuhenditur , non alterius tantum. B Rch'nc]uitur vt artihciofTm ncruorum origincm apcriamus. Mirum pro- fccftocirct Ariftotclcm latuiire crairilfimos ncruos ex Ipina dcfc;;ndentcs, nam qui cx cnpite prodcuni ob tcnuitatem non adeo venirc in confpedlum fblcnt, fcd ij qui ad brachia &c crura tcndunt, ncminem laterc poflunt . Putandum neigiturcftaccrrimum Ariftotch's ingcnium in tc tamclara<5«: omnibus manitcfta cccutillc ? Putamus autcm ipfum confuho quxdam pra:tcrmi(iirc,quiacxdilIcclioncnonerant (atis cxplorata, rcm tamen ip- fum innuillc tantum . Ncruos igiturcx cordc oriri conftantcr aftirmauir, quin cius dcmonftrationcm bnbuit : modum autcm innuit fblum , quiadif ficiHimaciusoftcnllo cft cx dilfcvf^iione. Scribit igitur.i. de Part. An.cap, 10. ideofcnfus quoldnm podtos cfle iuxta cercbrum, non quia cercbruitt fentiat > aut lit primum inftrumcntum Icnfus.Ied quiaexquilitiorcs fcnfus fiuntpcrpartcs.qua: Innguincm hnbcnt (ynccriorcm . Snnguinis cnim ca- C lidioris ngitntio ofticium lenticndi intcrcipit atque rcfringit : Ccrcbrum autem fuatrigiditatetempcricm iilam Innguini prazftarc: Huc autem cft, quod luperius cap. ^.dicebat : naturnm ccrcbrum moh'tam clle aducrfus fcdcm & calorem cordis, vt mcdiocritas quxdnm ficret. Idcirco ab ocu- h's meatusquidam ad vcnascircaccrcbrum fpnifas tcndunt: (Srinftrumcn- ta auditus in occiput pcnetrnnt^vt indc rcfrigeratum fnnguincm d<. a crafti corpulcntia fccretum hauriant , (ic enim tcmperatoac fynccro Innguine nu triri contingit. Propter hocautem circa ccrcbrum non pauca: ac magnx fed tenucsac frcqucntes vcnx cxcaua& Aorta fpnrguntur : ncquc fanguis copiofus &c craflus , fcd tcnuis fyncerufquc tcndit codem . Ex 6id:is igituc idcm vidctur prarftare Ccrebri corpulentia fanguini c corde prodcunti, quod hcparcfhcit priufquam finguis in cor fubeat: Qucmadmodum c- nimhcpnr venulas in iplodiflcminatas fiio tcmpore foucns fiinguinem in. illis contentumconcoquit:ficccrcbtum fua frigiditatc fanguinem calidif^ O i j rimum • • ' Q^y 'JE S T. F E R I P A T E'T. -iimumecordeafcendentem temperat: vtrobiqiie autcm" tcnuibus"ac frc- X) ■ quentibus ncnulis incluluselHangais,ut iilterari abambientecorpulentia faciliuspollit . Simileigitur ei\ cercbrum inftrumenris Chimiftarum : hi cnim cum ex vino aquamardentem fiibhmarevolunt, liitulam tenuem &C - in Tpir^ modum recuruam afcendcnres vapores cah'dos recipientem vali co- . aprant, in quo aqua trigtda conriiicacnr : Ht enim ur huius rc-[r.'gerationfs ^bencficro tcmnerati fpiritus minimccuanc'cant: Sicquoquecum cx lan- ^uineincorde feruentetenuillima pars fubh"metur , nili fuillet K)cus retrr- " gcrationis , oprima pars (anguinis in aiiram euan aiirct, necadmiranda na- .■■tura: opera pertecillcc . Opriina igirur rarfone cercbri fubilanria frigida& humida in iLiperiori locoa naruracondi.jcll, q uia calons nacura ell; fur- fum alcenderc; (S: qu.r phuimum habent caloris ac ihnguinis , ijs phari- .mumquoque cercbridatum cft , ut homini , Vcnal.c aurcm incercbrvim difperl.T, Ci inibidcnnerenr, necadorjranafenfuum f_nrenrur,inuriics luit- • fent , quomodo cnim h.rc languincm lyncerum :\<: rcmpcrarum haurircnr ? ; -Nam li ah'a uala condira (int,qu.r dilpcrlum luinc fmguincm coih'ganc, idcm inco;-nmodumoritur , quod in hepate contingebat. poftquam cnim g languis eucnis egreHas ed:, purrcdit . Pi-.t*rcrea (piriruolui illc (anguis qui in uenisccrcbricoiiigitur,poi]:quam (emel ci^rcirum iiabucrit cx tuni- cis continentibus , reallumi nullo pado potelt,utaiijs ualis iterum claiida- tur: naruraenim (pirirus elHiilatari acdifTundi. NccclFc igirur eft conti- nuas elTe uenulas c ccrcbro ircium egredientes ad fcnfuum inltrumcnta , Atnullum ah'udcorpusccerebroegredi ufdemus prretcr ncruos: neruiigi tur ucnul.u illo: fuerint mulr.-r in unum coeunresnon commimem cana- lem , (cd corpusex phu-ibus cinaiibus ac tcnuiirnnis compo(irum : idcirco £trdiseftneruus(ecundumlongitudinem : nam ucnuhxin librasrecbsde- finunt neruosconrt:ituentcs. Signihcauit aurcm apcrri:lime id Ari(1:otc- .les.j.deHift. Anim.cip. 3. ubide uenis lo]uens inquir, Aoria arctiorell & uehementcr neruo(a,dcdu6laque iongius hoc eft ad caput,aut imas partes , in anguftum admodum coar6latur , ac nerui naruram cx toro acci- p pit. Ha^c Arilcotcles. Quid potclHiocdiClo clarius cllcr nihil enimaliud cft neruus quam extrema Aortac^alia quidem in capire, id cft in ccrebro na- ■turamneruiaccipientia:aliaautcm circa imas parres ,idcft circa crura dc arriculos totiuscorporis. Vult cnim tendines appeHatos & arriculorum h'gamenta &c membranas oOium cx eadem Aorta naici eodem libro . cap. 5. vbi inquit : Vena Aortaappellara ncruol'aeft,& quidem poftremaeius ner uoomninoconftant, quinnequx nnllointuscauodiftinguantur, tendan- .lurquemodo neruorum,quadclinuntapplicaraad nodos olliumlubricos, &:qu.r (cquuntur. Senrenriaigifareft Ariftotelis ex Aotra adcaput ten- .dcntc oririneruos ccrcbri,cx reh^quis autem ciuldem extrcmitatibus tendi- ries6cligamenta, qUcX etiara ncrui nomine fignificantur : Meatus igitur . .. quos L I B E R Ci.V I N T V S. ^> A quos fcribit Arlftoteles ad oculos periienire ex venulis qus funt eirca cer^e-i brum,quiclaliucl lunt, quam nerui appellati viforii ? Stultum autemeftcrc dere non ineftemeatus, fiquis araplum quendam canalem fn ipfis non percipiar. Vtenimcapillum perfbratumeirefcimus^non tamen vifiii ob paruitatem meatu" apparet . Sic neruos exalijs fignis fiftulofi>s efle cognO' icimus vifui tamen non fiint maniicfti meatus . Colligamus Igitur neruo- rum dudum . Ex corde egrediuntur ven^ & arterix , quarum illiE qus ad- caputfcrunturcaluarinm ingrellarpartim in ventriculiscercbri plexus rc» tis modo efticiunr : partim vero in membrana duriore finus quofdam com- munes cxvtraque vena conftituunt,equibus vafa fanguinis in tenucm membranam fparguntur. Cerebrum autem extrinfecus quidem ab hac membrana, intrinfecusautemaplcxu exiftentein uentriculis tanquam ab altera mcmbrana tenuiiruTias recipit venulas capillamenti modo, qua: cere- bri fubftantiam ingrcftk non amplius confpicua' funt,fcifi[o tamen cerebro- B fanguinisfubftantiaex vcnulis minutillime cxfudare cernitur. Exconta- i^uigiturmedulliEcerebritemperatur optime fanguis illetenuiftimus,fi- mul & veluti toraento quodam vafculafulciuntur : Harc autem iterum ex caluaria multa fimul per foramina qujedam egrcfia , ad inftrumenta fenfui» feruntur , fpiritum ac veluti florem fanguinis potius quam fanguinem fe- rcntia : eodcm modo ahj cx fpinali medulla ad ardlus ^ crura &c coftas fe- ruutur. Quomodo autcralenlumefticjant,cum nequelanguisnequencr • uinequeccrcbrumfentiant, fcd racmbra languinem talem recipientia: & quomodoadraotuslaciant tum ij qui cx cercbro ac medulla fpinali pro- dcunt,tum ij qui fl:atira exartcrijs in tendines raufculorura tranfcunr, non cftpra^fentis inftituti. Non cogimur autem rairaculo qucdam proptei? prxfcntiam fpiritus in cerebro tanquam luraine ficri fcnfum & motum in. totocorpore, vtGalenusputat: Sed neruos intendi immiflo fijiritucor- C poreoimplente,remittiautcmeocuacuatoconfentit pulchcrrime huicfa- brica!,vtin ccrterismultisqux uel ab artefiunt appnrent. Senfura autem fierialtcrata particulaaipiritu perneruos traniraiflb exloco refrigeratio- nisaflerimus^pr.Tireautem oportcre hancalterationcm, vt intromitti ex artcrijsin tcndinum principia fpiritusmultuspofllt : vt comraodius alibi oftendcraus. Soluamus igiturobictlain oppofitum adduda. Quod pri mb dicitur neruos omnes ex cercbro & ipinali raedulla defccndere, filfum cft : tendines enim &c ligaracntanerui quidam funt,non taraen indeortum ducunt . Qui autcm a ccrebro &c fpinali medulla vcniunt,non inibi oriun tur, vtpatuit : fcd vlterius fcilicet in Corde corura eft principium vtrtli- . quorum. Qucmadmodumcnim in hepatelicct feniL'iimraanifeftura fit nexus vena: cau.T cum vena portx, vna tamen conrinua vena eft: f]c in cerc- brocontinuos cflbcanalcs venarumcura neruis oftenfura eft , quanquam ob vaforum cxiguitatcm in difte(ftionc oftcndi fatis nequcat. C^uod auteni O i i j argui- QJV /E S T. P E R I P A T E T. «rguiturex fubftantisE moHitijc neruorum prope cercbrum exiftentinm, J) ^uafi exccrcbri meclullaconftent,non fLifficiens eft argumentum. Humor cnim vifcofus nerui fibras gIutinans,prope cerebrum moUibrem recidit ner uum ; Gercbri enim fubftantia fimilis eft . Hunc autem muccorem album & glutinofum circa neruos efle , vncie alitur & fit , fcribit Ariftoteles.3. dc Hift. Anim. cap.5. Oculiquoquepropecerebrum pofiti funt, quiaaquea cft illorum fubftantia.i.cie Part.Anim. cap. 10. Ob hanc igitur cau(am ner- ui propecercbrum humidiores funt acmolliores . De ramulo autem , qui cx fexta coniugatione in Cor dcfinit, nemo fomniauerit principium efte neruorum , fed illi iaferitur extrinfecus in membranam , vt etiam venas &c arteriasnatura eodem tranfmifit, quiaexinternofanguine nutriri eapars non potcrat. Neque hanc partem cordis principem efte ftatuit Ariftoteles, fedinternam, quasfpe<5kat ventriculos. Experimenta verb a Galenoani- maducrfa neruos abfcindendo auc laqueo intercipiendo , nemo negauerit, non tamcnijsqujediximusobftant. Idemautem cuenirec fiven^eomnes ad cerebrum tendentes in collo interciperentur, non enim amplius ex cor- de uirtus influeret in neruos . Notauithoc Ariftoteles in libro de Somno p cap. z.inquit enlm ; Quibus in collo venaeiappr^ehenduntur, infenfibiles fiunc. Nonfufficitautem arterias folum vt Galenus aliquando expertus cftfinenoxaincollo conftringcre, nam ex venis in eadem ioca transfertur uirtus acorde , cum ofculorum fitcommunio non folum in corde, fed etia pertotum venarum atquearteriarum dudtum . Similirer & concedimus ibi efte animx principatum, vbi origo cft neruorum , fed hoc cerebrum efTc, non dicet nifi is qui crafse liajcconterapletur . De principatu igitur animx & mcmbrorum corporis hxc dida fint , Keffiratmie non intromitti aliquem fpritum externum m Cor, QHtzftio: II II. VTAVIT Galenus rcfpiratlonem propter duas caufas cfa » tam efteanimalibus : vnam vtcalidi innati in cordc fieret conferuatio,qu2e per refpirationem duobus pr^eftatur, mq dicaicilicet rcfrigeratione , qus infpiratione aeris frigidi habetur, 8c difflationefuliginofi excremcnti , qus expira- tione fit : Alteram , vt fpiritus animalis externo aerc nu- triretur,quod Infpiratione tantum fiat , ingrediencc aere per meatus afper^ arteriasinarteriam venaiemexfiniftro corciis ventricuio in pulmones di- fcurrentem : orlficia enim vnius committi cum aitcrius orificijs , vt tcanfi- tus aeris externi effet in Cor. Refellit autem hanc fenten tiam Ariftoteies in librodeRcfpirationecap. 2. vbi inquir: Sedtamen nequealimentigratia exiftlmandum cft fieri refpirationcm, tanquam fpiritu alatur ignis qul In- tus L r B E R Q_V I N T V S. roj A tuseft. Namfimillterfiei-ioporteretnica-terisanimalfbus. Atpifcesnoh aerem fed aquamr rahunt . Prreterea ex fpiritu fieri nequitcaIidum,contra enim potius oritur fpiritus incalc kentibus humoribus,vcortenrum eft.j.dc gen. Anim.cap. lo. CaHdum igitur & fpiritusanimah^s noncx aerefedex ahmentoper uenasaffluenteexventriculo fit: vtignis exrebus combufti- bilibus . Amphus fi darccur aeris ingrefTus in cordis uentriculos , eilet etii eiiisegredus.-at hoc cxiftentequomodononefflaretanimal cum aere fpi- ritum & animam ? facihus enim eft fpiritum cx locoangufto in apertum e- grsdi , quam cx aperto in anguftum & plenum compingi . Nec obftarent membranxoftio appoHt.^ , qusopponuntur egrcflui ; nam concedit idem Galenus egredi vnacumaere expirato excrementaqua:dara fiiIigino(a ob feruorem cordis orta : propterea duas tantum membranulas huic oftio da- tas non adamufflmclaudences, cumcsteris tresfintappofitce . AcquiE fe- paratio fpirituum , & qua^ commixtio remanentis in corde aeris excogitari B poteft? Prarterquam quodabfurdum eftexcrementa vtiliiTimi alimenti a naturadefplci 8c cxpelli . cum cadem vtatur quoque vilioribus . Accedit motuum repugnantia. Cum enim fpiritus intromiilio fiat per infpiratlo- nem dllatato puimone ac thorace: egreftus autem fuliginofi excrementi per cxpirationemeodem contra6to:vult intromiilionem fieri dilatatocorde, cxpulfionem aucem eodem conftrido ; Nam membranae oftio fic appofit^ fi.mrvtcordedilatatoaperiantur, contratflo autemclaudatur . Oporcecigi turaucfimuldilacari pulmonem & cor,fimulqueconftringi:aucintromif- fionem fieri (piritus dum expiramus : fi enim contingat diiacari cor quando pulmoconftringicur, &coriftringi dumdilacatur :expirancibus ingredie- turaerincor, 6c infplrantibus egredietur: qua; fieri nequeunt, contrarij enim funt mocus . Dlcere auccm fimul dllacari cor Sc pulmonem , ac fimul contrahi vcraque, repugnatijs qua: apparenc : in nobis enim eft modulari ^ refpirationem:cordIsaucempullacIononeftin noftrapoceftace. Pr^cerca eciam inftinctu nacura: refpirancibus , rarior vc plurimum apparec refpira- tlo quam pulfus , Alcerum incommodumoricurcircapulfum arceriarum: Cum enlm vafi)rum in cor definencium , qu.^sdam intromlttant contentam in ipfis fubftantlam , vt vena Cauain dexcro vencriculo , & Arceria uenalis in finiftro:quajdam cducanc,vt Arteria Aorta in finiftro ueniriculo, Sc uenaarterialis pulmonem nutriens in dexcro:omnibus aucem membra- nulaefintappofit^ ei ofticio dclegata?, vt ofcula intromitcentia non edu- cant , &;educentianonintromittant: contingitcordccontrahente feartc- rias dilatari , & dilatanteconftringi, non fimuivt apparet. Dum enimdi- lataturcor,claudi vult orificia educentium ; vt ex corde non influat tunc fubftantia in arterias: Contrahente autem fe infiui dehifi;entibus mera- branis . Sl igitur fimul diiatentur & contrahantur cum corde arteri£E,con>- tinget dilatari cum negabitur materia replens cx corde:& contralii eura af- O iiij fluet • ' <5_V JE S T. P E R I P A T E T. Haet cx eodcra (bbftantia : Ccd hxc impoflibflia ede manifeftum eft . JDice- jy re autem cllaerfo tempore pulfare cor &c arterias eft negare fenfum & qujc- rererationem. Teftatur aurem fimul puKareeciam Ariftotelcs in libello de vita & morte cap. i. Circaartcriam quoque venalem ex pulmonefpiri- tum intreducentem contingit abfurdicas» Cum cnim illam pulfare di- Cat.7 .de Anacomicis adminiftrationibus , qula ex llniftro ventrlculo oria- tuf , & fpiritum contineat:iiieoque arreriam vocari,cum camen corpus non (itartericC fed ven.T: contlnget dupllcltei- pulfare, fcllicec ad motum cordis vtcxcer^ arteri^, &ad motum pulmonls, quia iuiclplt ex alpera arterlafplrlcum ;di!acabltur igftur in iniplrationc 6c in explratlone con- ftrlngetur.-fimul autem ex pulfu cordis non eodem tcmporc nec eadem velocltate pulfantls , fxpe contrarios motus patletur . Orluntur autcm o- miies Ifta: abfardltates , qula putaulc dliatatloncm fieri a ficult.ue , vt tra- heret a vena quidem caua fanguinem , abartcrlaautem uenali (plrltum: contradlionem autem vt expellerecexcremenraquldem fulic^Inolain pul- tnonem, fplrltum autcm in magnam arteriam : Ob id enlm cogltur hi cordis dilatatlone arterhT oftium claudere , nc inde tranlumat : in con- g Tra6lIonc autem idem aperlrc , ut in Ipfum expellat ; Scd tamen diiro- iiat raclo in Arteria vcnali , quamuis enim In concraLlIone cordis elus membrana; conftring,antur , In Ipfum tamen expelli vulc fuliglnofa ex- cremcnta . Scd ha?c fencencla incer cajtera abfiirda , illud quoque ha- bet . Cum enlm, arterla! ab eadem facultate tranfmlira a corde per tu- iiicas , vt ipfe inqult, contrahantur &diftendantur : fiip.ilem vfum vulc pra^bcre arterlarum pulfum in toto corpore , quem refplratlo clrcacor, vt fcllicetin dilatatlone aer externus ex finibus arteriarum alTumatur, in concradtlonc autem cxcrementa fuliglnofa per eadern loca excernantur, ideo cnlm dllatari vult arterlas vt impleantur , vndlquaque autem di- Jatacis necefle eft vndique vbi ofcula fuerintfubftanclam haurlre . Con- tinget Igltur arterlas ipfas omnlum confenfu ex carde ortum ducen- tes , vt inde vicalem fpiricum in cocum corpus dlilribuanc , minlmum « quid ab eo recipere : longe enim plura funt reiiqua arterlarum ofcu- la quamuis parua , pcr qu.-e impleri ipfas vulc . Quod fi plus fit fd quod ex corde afTumltur , non erlc data dilatatio propter calorls re- frlgerationem nt ipfe teftatur , quod enim cx corde aflhmltur caliduni cfle necefle eft : maiur Igltur erit calefadlo 6c calldi attraclio per dila- tationem arteriarum , quam refrlgeratio ex aeris cxterni aflumpcio- jie . Amplius cuius gratla eric cordls pulfatio ? non enim propcer confcruacionem caiidi , nam hoc habetur ex refpiratlone , ut idem fa- tetur : pulfationem autem cundem ufum pr^bere fuperfluum uide- ■ tur . Ampllus fi necefTe eft humorem calefadum & conuerfum in fpiritum , amphorem locum occupare : in corde quoquc ob fangui- . ni$ L I B E R Q^V I N T V S. m> K nls fefuorem ciiftenfionem fiericfl: necefle: fruftra ergo qusritur aJia fa- cultas diftendens : nam aut h^c facultas diftendet diim fpiritusex calo- re amplificatur , aut reftdente amplificationc . Si primum , non ergo cor^ dis dilatatio data cft ad attradtionem materix , amplificatio enim fpiri- tus locum implet : Si fecundum ,continget conftringi cor, cum ampliV ficatur fpiritus :fi enim dilatatur corafacu!tate,cum refidet amplificatio fpiritus,pr.-ccedens ergo conftridio erat dum amplificabatur. Cum igi- tur hxc omnia abfurda fint,dicendum eft AriftoteJis fententiam uerio- rem efte:nulla enim fequuntur abfurda : &:difterentjae pulfuumac relir quacirca ipfumaccidentiameliusafterri pofilint. Cumenlm puKatiocor dis Sc arteriarum fit accidcns quoddam , quod ex necelTitate infequitur ha morisincordeefFeruefcentiam, quafanguinis generatio pcrficltur, ut in cafteris quaj igneelixantur accidit:lib. de vita& mor. cap. 2. intumefqen- te corde neceire eft fimul omnes arterias dilatari , in quas deriuatur feruor , B non enim repleri vna pars poteft,quin totum fiat maius:vbi non om- ni ex parte vala qux continna funt,fuerint exlnanita : Nam nullo in- tus exiftente corpore non contingit fimul repleri principium dc extre- ma, cum motus non fiat in inftanti : exiftente autem per totos canales aliquo fpiritu , fimul ac in principio alius fuerit genitus , necefte eft to- tum Imiuldilatari, vnum enim fit fpiritusaccedenscum toto: Cum ergo totum reddarur m;:iusfimul acaccellerit pars,non poteftvnapars dilata- riquin eodem tempore dilatetur totum : Eft autem veluti totum quod- dam arteiia^ omnescum corde, continuum enim eft vas (anguinis perfe(fti . Spirituautem efflantein habitumcorporis, &diftribufofanguineparticUr' liSjnecefte cft tumorcm vaforum delidcre, qus cft pulfus contradio. Con- tinueautemhocfit, quiarontinuaeft partium nutritio , & continua fan- guinis generatio in corde . Eleuatio igitur fpiritus a calore fit , non tamen Q temcrefedalicuiusgratia: Nam fine huiufmodi amplificatione non fie- ret diftributio alimenti in omnes partes . Significauit hoc Ariftoteles.i, de Gen. Anim. cap. 4. vbi reprobat eorum opinionem , qui partium confti- tutionem fieri volcbant, quiafuaptenatura fimile ferretur ad fimile:fe- quereturenim omnescarnes in viium confluxifte, & ofta fimiliter in u- num . Idcirco ipiritu diftingui partc^ oftendit in generatione: eodem autem modo in augmentatione fieri . Motus igitur continuus a corde in, omnes corporis partes agitur,quia continua eft fpiritus gcneratio , qui fua amplificatione diifundi celerrime in omnes partes aptus eft , fimul autemalimentum nutritiuumfert, &auctiuumex veniselicit per ofculo- rum communionem, quam Grxci Anaftomofim vocant : tandem verb fpi- rltu in aereraambientem diftlante alimenti corpulentia remanet partim frigore partim cnlore coagulara . Ad diffiationem autem fpiritus 8c (angui- nis diftributioncm in partes , vafa refidere oporter , tlonec nouus fpiritus icerum Q^V JE ST. PERIPATET. iccnimrcpleataccliftendat. Apparetaiitem magfs hxc pulfatio in arterijs D qiiam venis , quia fpiritus per has fertur . Fatetur enim Ariftoteles omnes venaspulfarein lib. c{evita&: mortc cap. i. Hoc autem modo dicentibus non cogimurmembranas vaforumethicentium clauderc in cordis dilata- tione,nonenim dilatatur ut attrahatrnec ullum imminet peiiculum nc tranfumptio fiat ex arterijs in cor : Motus enim fit ex uenis in cor calidita- teaiimentura trahente , fimul autem excordcin arterias , quia hac folum patetitcr proptcrmembranarum pofitionem : idem enim motus utraque olculaaperit uena: fcilicet incor,cordis autem in artcrias . rofitarautem funthoc modomembranx, neunquam contingeret contrarium morum fieri, quodacciderepofret in uehemcntibus animi perturbationibus,auc alijs caufis , aquibuslanguinisrccra6lio hcadcor ; obliftunt enim huicmo tui membrano! . Nam fi hnr hoc modo condic^E non cfient, ignis cordis uel lenicaufaextingueretur . Si enim motus ficrct contrarius , nmilc efTetacfi flammacompingeretur deorfum ad alimcntum,quod cum mlnime fit prx- paratum,auccopiohusquam oporcec,ignem lufiocat .oportctenimalinTcn £ tum paulatim prceparari, Sc paulacim difpenfari ad locum fiamma: : Huiuf- modi locuscor eft ,,in quo fccundum nacuram alimcncum prarparatum ar- derepoceft &fic'."i fpiricus : Venx alimcncum fuppedicanc: Arceri.T fiam- ma' fpiricum recipiunt . lure igicur arteriie magna: oftium aduerfus motum {piritusincorclaudicur, neeius copia (uftocecurcalor; Vcnxaucem oftiii aduerfusmotumexcordeobfiftit, necordis fiamma copia alimenti cxcin- guatur . Atdubitabit quis ; ficontinua ellialimcnti fuppedicacio, & fiam- macontinua,continuusquoque eritefiluxus fpiricus pcr arcerias: hocau- tem cxiftenrenunt]uam ficccordisaucarccriarum concradiio , nunquamc- nim defiricfpiricusdiftcndenSjCumeius hcconcinuagencracio . Huiusfor- teoccafionepucarcc quis concradionem a laculcace ficri expcllcndi gracia idquodrepltt . Sedfi hoccfict, deficicntc uirrutc, utln moribundis , non p augereturcontradlo: deficicaucem paulatlm pulfus dlmlnucadilatationc, & audta contra<5tione,nI(i quid impcdlat utarteria: duriries : nam mors ef-^ flandocontingit: utigitur inrefpiracione ulcima eft expiracio; DeRefp, cap. i. ficin pulfu ultima cftconcra6lio, tanquam derelinquente fpiritu, nonexpulfo: qu.T enim uirtus eo tcmporeexpellat ? Dicendum eft igitur contradlionem heri, quianon cft continuageneratio eorum qua; tota fi- mul fiunt, queraadmodum neque augmentatio nequelapidisexcauatio.8, Phy. tex. ij. Hulus uero caufaeft , quiain unoquoque oportet aliquidefte primum ,quodideogeneretur nonquiaaliquapars generetur, nam alias nihil concingcret generari, cum magnitudinis nulla fit prima pars. oportct igitur aliquaramagnitudlnem totam fimul mutari:hocautem modo ne- quit continua edc mutatio , fed uicibus interpolata una poft alteram . Idem crgo accidere necelle eft gencrationi fpiritus in cordcj& omni flammac : con- B L I B E R QJ I N T V S. iio continua tamen dicitnr hxc generatio,quIa antequam una fitperfe<!ia, al- teraincipit, aliquando fenfibili temporeintercedenteinter unius atqueal terius perfedionem^ut in pulfu, aliquando nullo fenfibili interpofito tem- pore,utin flammis externjs,una enim uidetur flamma femper : deprjehen- ditur tamen &:hicaIiquo paAo interpolatio ex tremula ip/arum natura: HincauremoriunturditferentixqUc-Eapparentcircapuirum , utaliquando celerior 6c amplior fit concrad:io quam dilatatio , utaccidit dormientibus, prsEcipueingefto multo cibo : aliquando contra tardior & minor fiatcon- tradlio quamdilatatio, ut accidit renibus: unde colligit Galenus conftri- ^iunem adlionem efle arteri^non fpontaneum redditum in ftatum natu- ralem , quoniam aliquando citra terminos proprios , aliquando ultra con- ftringatur . Non eft autem necefle intenfionem ac remiilionem contra(5tio- nis adtioni arterix tribuere : nam vt dilatatio maior &c minor ad repletione maiorem vel minorem fequi potcft , fic conftri(5I:io ad maiorem uel mino- rcm euacuationem : fimilicer autem deceleritate ac tarditate. Nam pro di- uerfitate materia:,qurE in cordeamplihcatur in naturam fpiritus, 6c pro di- uerfitatecaloris agcntis omnia ha:ccontingere poilunt^quanquam aliqua- do Sc locus ipfius ea fluxus aliquid pra^ftct . Vbi igitur euaporatio multa fit , utin fbmno ob copiaalimenti Sc caloris, celeriorfietreciprocatio, tar- dior tamcn erit motus dilatationis , quia matcria ob multitudinem minus pracparataeft , non igitur ad intcgram amplitudinem diftenditur,idque tar dius ob candcm cauiam. Similis enim eft ^uftioni lignorum uiridium , quo- riim breuioreftflamma, &:diuturnior generatio :aut ebullienti pulticu- LT,cuius feruor non multum atcollitur ob craflitiem . Vbi uero paucum fit quod euaporet Sc imbecillis caliditas,ut in fenibus, tardius reuertetur alte- radilatatio, tum quia non ilippetit materia, tum ob caloris imbecillita- tem:cito tamenabibluetur, quia modica flamma &c in ficcamateria cito crumpit. Nonfieriautem integramconftridiionem contingitautpropter arteria; &:reliquarum partiumficcitatem, aut extremorum ofizulorum a- ftrictionem,utrunqueenimaptum natum eft prohibere ipirituseffluxum. Cum igitur paulatim effluat fpiritus ob didas caufiis , tarda eft pulfiis con- tra(5lio,6<: aliquando non integra . Sed hxc non fiint pra^fi^ntis contempla tionis . Reuertamur igicur ad refpirationem, quam dicebamus ex fenten- tia Ariftotclis non nutritionemaliquamignipraeftare, neque etiam efHu- xum excrcmentorum,utGaIeno placuit:fed refrigerationem tantum . Vc autem resclarior hat, oportunum fueritdubitandi modo agere. Dubita- bitiglturquis ; Si refpiratiodata eft propter conferuationemcalidi in cor- de,defendendo ipfbm ab ea corruptionc,qua; pcr f uftbcationem fieri iblet , in Iib.de Refp, cap.4. videcur necelfarium ingrcdi aerem extcrnum in Cor atqueegredi . Nam ignis conclufus aliquo loco ut acrem nvm reciplat, fuf- focatur,ut patct excmplo pofito ab Ariftotele in lib. de lu. & Sen. cap. 5. Si enim Q V i£ST. PERIPATET. enim c^rbones circnnquaquc Sc conrlnue obftrudf fuerlnt vocato fufToca- D lorio, extinguunturcito, liaucem vicillimquisfrequenteroperculumau- ferat, &apponat, manentigniti multo tempore. Similiter dc occultatio fubcinereignem conferuat: non cnim prohibetrefpirare propter cineris raritatem ,& funul reludatur copiafuicaloris, ncab externo frigore ex- tinguatur. Idcm igitur in refpiratione animalium videretur accidere. rrstcrea non virletur aer f ua frigiditate ignem confcruare , Ced f ua fubfLin- tia . Quocicunquecnim aliud corpusigncm tangat, extinguit, vtaqua aut terra:infoloautemaerc videtur viuere,fiue calidus fiue frigidus fuerit: non enim minus ardei ignis &c perdurat fub a;tl:atis feruore, quam fiib hie- inisgelu eadem exiflente materia . Indicant hoc pertiati carbones, magis tnim tuncexardefcunt: niliil autem refert fiue calidus fiue fri^idus fucrlt aer qui infufflatur : nam artitices metallorum in fundendo nullam ditferen tiam in eo Inueniunt, cum tamen in ca:teris conditionibus multum inter- etredeprashendant . Quidigiturfaciraerfs iniut^latio? non eiiimfuafrigf- <iiiatcantipcriftafim cah'di cfiicit: nam eomagis aqua id pra:flaret:atfer- £ iiorlngens non peraquae inlperfionemfit,fcdfokim afTlatuaeris cuiufcun- que. Requiritur igitur aeris fubllantiaad ignis tum conferuarioncm,tuni flugmcntum. Amplius concederc videtur Ariflotclcs fpiritus ingrctrum inCor : Nam i.deHift.An.cap.Kj.inquft: In grandforfbusanimah"bus fpi ritum Cor ipfum fubire manifeftum eft , licet in non nulh"s minutis minus conftet . In oppofitum vero faciunt, primo , quod pifces videmus non in aere necperaerem fuamconfcruarecaliditatcm,aquam enim trahunt, cum pulmonecareant. Deindccum rcfpiratio fit infuftlationi fimilis , deberec caliditatem cordisaugere, non fuatrigiditatc tcmperare, Ignisenimpertia tus magis ardet. RcfpondctGalenus pffcesquamufs fn aqua degant,ex aqua tamen perbranchias trahereacrem in ea contentum,quantus fufH- ciatad fpiritus nutritionpm : quam fentcntiam multis rationibus explo- r clitAriftoteles InHb.de Rcfjp.cap. i. aduerfus Anaxagoram & Diogcnem . Dlcimus Igltur Idco acrcm neceflarlum cfTe ad extcrnum fgncm confer- iiandum,non quia rcfrigerct,necquia fitignls nutrimentum, ied ob a-~ liamcaufam . Cumenim ignisfit contlnuapcrmutatlo humidi In ficcum 1. Mcteo. cap.i.perfcucrat enim fcmpcr ficns & fiuens ficut fiuulus,quam- ufs proptcr vclocltatcmmlnirr^eapparcat :deluuent.&:fen.cap.3.1mpedi- tofiuxulmpediturgeneratio, hrccautem eftclusextindliopermarcoremfa 0:2L,c[ux fufiocatiodicitur. Impedlturautem huiufmodi fluxusclrcumpofi- to corporecraflo, vtaquaaut etiam aerecraftiorlhumidlorlque, vtaliquan doin lubterraneisfoueisaccidir, In quibuslucernae flammacontlnerl ne- quit:celeriorcnim eft ignis tran(mutatio,quam effluxuspropteramblentls cratriticm . Contraaiit vcnto perflanteextinguitur flama,quiacitluseffluit quam noLius ignis generetur , diuellitur enim continuitas effluxus ex celeri motu L I B E R Q^V I N T V S. im A motu amblenris in flamma , non aurem in carbone : accenditur enlm ma^- gis carboex aftlatu : quia ob corporis roliditarem hon permittitur ab eo mo tudiueili: fcciDotiusablatis excrementis ftipantibus vt cinere, adiuuatur efflnxns . Exemplum lumi llcet ex clibanis , nam paruo reli6Vo oftiolo ma- gnus i^i^nis ardere nequit , non enim lutiicitad effluxum Ignis magni: quan toautem pattntiorelllocus , eb llberius exardct: Simile quid carbonl- bus accidic.ciini cnim crnlla in eo igne gignantur excrementa, prohibe- turab iiliseffluxus , nili aftlatu continub detrahantur. Hjtclgltur cftne- ceilicas , propter quam nullusignis ardcre poteft nifi in acre. Atanima- h"bus non propter hanc necelhtatem data ell relpiratio . Oportuitenim ignem animalium effluere pcr arcerias,vt opcra naturas expleret , {"clh"- ccc nucritionem vniuerli corporis , augmentationem , fenfum & mo- tum , qu.T minimc cliecillet, Ii eius ic;nis effluxus pateretper locum refpl- rationis. Conclulit igituroptimenaturaasteream faculam In cordisuen- B criculis , denTo circumpofito corpore , cui ad effluxum parauic canaies du- piici tunlcaopcimc municos , ne prius efflaret, quam narun^ opera, quo- rum gratia datas eft, perfecHret. Qiionlam autem animalium robur in mediocrl qundam partium cenlione conlilliit , h quidem extrema vafo- rum olcula ampiiora luillent , iibcrius quidem ignis efflueiet , fcd va- fa laxa nimis torcnt : vt concingit iis qul in balnco calido diutius mo- rantcs reloluuntur . Si vcro anguftiora ellcnt , tenllo quidcm valo- rum hcret , Icd lurt-ocationis periculum immineret , cum non fufHce- rcnt mcatus ad ignls effluxum . Vt Igitur fufiiciens maneret vafbrum tenUo, ignis autcm intcrim non fufiocaretur , remcdium molita eft na- tura , modica tcruentis languinis refrigcrationc iuxca princlpium : quem- admodum ij laciunt , qui oila: teruencis tumorcm cohibent inlufflan- do , modica enim hac refrigeracione non impeditur co6tio , fcd fo- r> lum intumclccntis humoris nimius fiftus . Hoc igitur cfhciunt anl- malia pulmonem habentia aeris frigidl infpiratione , calidl autem ex- piracione : Pilces aucem branchias habences per aquar friglde attra- dlionem , <5n: eiuldem calclactx* rcdditfoncm . Sic enim ignls mul- tus conferuatur ad ccrporis tcnlionem &l robur , neque ob ofcuiorum exiguitatcm luffocatur , quia ob huiulmodi languinis refrigcrationcm clrca principium , non pcrmiccitur feruere plus quam oportet . Indi- cant autem id qux apparent hi fufFocatls ; tenduntur enim maxlme eo- rum veno? , «Sc intumclcit ficies, &c oculi prominent vchementer , qua- fi feruore audo ob impeditam principij rcfrigeTacionem ,ofculanon fuf- ficiant ad cffliuxum , vnde ccnlio oritur 6c lutfocacio , & marcor vi fa- {tus . Idcm aiiquando in febribus contingic : cum cnim non lufhciat refpiratio ad ignis geniti quancicacem, quamiM"s frequens fiat&magna, in ijs qui fanguineabiindant,tenfio fic tocius corporis & plenitudo : millio icritur Q^V ^ S T. P E R I r A T E T. igitur {anguinls in illis a fufFocatione fimul Sc tcfnfionc liberat . Quod au- D tem non refrigeretur ignis cordis ex refpiratiore , fed lolum iauguis ferucs, p.icec : non enim cordis pulfatio variatur ex impedita refpiratione : debcret aucemaugerili refpiratio ipium cor rcfrigeraret, minui aucem cum trigi- dioris aeris htinlpiracio: at neutrum videtur. Pr.tterea experimcnto illo patct,cor non egcrerefrigerarione: Nam fi icillo pericardio cornudauc- riscxtcris partibus ilLT(is , in aerefrigido auttrigldaafperfa, cfcilHmcintc- rit, calidoautera locodiutius conferuatur. Quod opcimaracionceucnit : nam cor quafiignitusede vult,vtco(5lionem langulnis, 6«: Ipiritus gencra- ticncmconcinuam efHciat :ideo rcfrlgcrantla Krdunt : conleruatur cnim vnumquodqucalimill&corrumplturacontrarlo . Maximo igitur inge- nio natura fabricatacft pulmoncs in pedcftribus , 6c Branchlas in aquatili- bus , vc (angulnis fcruorem moderarccur iIL-rfo corde . Nam cordi ad cucc- lam pericardium mcmbranam circunduxic canquam cius cap(ulam : feruen temauccm In co (anguinem ad pulmones auc liranclilas deriuans icerum- <juc cordi rcfHcuens , interim in trandtu ex aerls trigidi aut aqux contac^u £ refrlgerationcm mollta e(l , IdcircoPulmo pcr venam artcrljs (nAiilemcx <lextrocordls vencrlculo feruidum hauriciis languincm , cumqueperana- flomofnn arccrla; venali rcddcns,qux in fmKlrum cordis vcncriculum tcn- <iit, cranriniflo in cerim acrc frigido per afperar arccria: canalcs , qui iuxca at- tcriam vcnalcm protenduncur , non camen ofcullscommunicantcs , vtpu- tauIcGalenus, fblo cadtu cemperac . Huicfanguinls clrculacioni ex dcxcro cordis vencrlculopcr pulmoncs In (inlflrum ciufdcm vcncriculum opcime rcfpondcnt ea qua: ex di(rc(5bIoneapparent. Nam duo func va('a In dcxcruni vencrlculum de(mentla,duo eclam In (mlflrum : Duorum auccm unum incromiccic cancum , alccrum cducic , mcmbranls co Ingcniocon(ticacis . Vaslgicur incromicccn^ vcnacft magna quldcm in dcxtro,qux Cauaappcl- Jatur : paruaautemin fmi(trocx pulmoneincroduccns , cuius unlcaefttu- j> nlca vtcxterarum venarum. Vasautem educensarceriacftmagna quidem in finlflro, qua; Aorcaappcllacur, paruaauccm in dcxcro,ad pulmoncs dc- riuans , cuius fimlllcer dux func cunicx vc in cxtcrls arcerijs . Putauerunt autem medlcl vfum hunc non vidcntcs,commucacafui(re vafa In pulmonc, vt arterla quldcm fimllls cfret vena:, vcna auccm limllis arccrlx : appellances iienas uafaomnia qux In dcxcrum vcncriculum dcfinunc : arccrlas auccm qux In (InKtrum : figmenca mulca &: ab(*urdicaces cxcoglcantcs vc vfum in- uenlrcnc. Pulfaclglcurlnpulmonc vasdcxtri vcntricull , hocenlm ecor- dercclpltvt Arrcriamagna , & fimlliter fabrlcatum efl cius corpus. Vas autcmfiniftriuentrlculinon pulfat, qulaintroducit tantum,& eius cor- pus fimllccflreliquls uenls . Fadium cft autem vt huiusoftlj membrana: dux tantumeflent, non tres, qulacxmotucontrariononadco immlnebat penculam,imoiuuarialiquandopoterat, raotu fado ad iocum refrigcra - tionis: L 1 B E R Q^V I N T V S. u% j^ tionis: Et merirohuicvafiprotcndunturafperajarteria! canales non altc- rieducenti : nam hocfimpliciusexiftens ex vnica eaque tenui tunica con- ftitutum refrigerari faciliuspoterat: prxterf^a pulfationi aitcrlus vafisim- pedimento f Liiirc;t afperx arteri.x dilatatio & conftrid:io , fi iuxta eftent po- fita: Pulchrcigiturcondirafuntomnia; Cumcnimferuere oporteret in cordcfanguinem, ut heretah'mentiperfe(ftio : primoquidemin dextro ven triculo , in quo crallior adhuc continetur languis,dcinde autcm in finiftro , vbi fynccrior iam languis eft : partim pcr medium fcptum , partim pcr me- diospulmones refrigerationisgratiaexdexiro in finiftrum tranfmittitur: Interim autcm puhno abunde nutriri potcft : totum autem eum fanguinc ahfumcre , quem recipit , egreditur fines rationis: non enim rara efTetcius fubllantia Sc lcuis,vt videtur,h tantam ah"menti vim in fuinatuiam conucr teret . Indicauitautem Ariftoteles fanguincm pulmonis csterrs partibus diftribui.2.dePart. Anim. cap. 7. vbiinquit : homini plurimum ccrcbrida tumclfe, quia locumcordis& pulmonishabet calidfilimum 5c fanguinc rcfcrtillimum . Ollcndimus enim ctrebrum refrigerationis gratia datum cfIc,non vt illas partcs refrigerarct,(ed fanguinem ex illis egredientcm tcm- perarcr, vtfenhbus infcruircpollct. Ob hanc verocaufnm fit aeris infpi- ratio pcr nares iuxta cercbrum dchnentes,non fblum olfadlus gratia , fed e- tiamvtvcnx pcrcollum afcendcntcs ad cercbrum vfque, refrigerentur, protenduntur cnim iuxraafpcramarteriam vcnx cerebrum pctcntcs. Ad. dubirationcsaurcm faciiiscft rcfponfio : Ignis cnim cxrcrnus cum fit cx- cclfus calidi , vclocitlimam etiam habcrgcncrarionem , idcirco &c cftluxum vclocillimum : ob id non niiiin apcrro acrc ardcreporcft, omniacnim alia corpora proprcr craftiricm fluxum impcdiunt , Sc fufFocant . At i^nis ani- malis cum fit mitior,&: in humidiori materia,in humoribus ipfis viuere po- tcft, rardiorcnim cfteius gcncrario quam t^ammx :ideofcnfibi]ccft tcm- pus intcr vnius 8c alreriusgencrariohem , in quopulfusconrradtio eftma- C nifcfta: non impcditur igitur eius cftluxus,quamuis aeri non fic expofi- tus . In refpirationc igirur non ingredi fubftanriam aeris in cor cxdidis eft manifeftum . Ad locum Ariftorelis.i. de Hift, cap. 16. dicimus aliquem in- grtftum dari in Cor pcr renuiirima afpcrae arreriar ofcula cum ofculis vcnas Imiftri Cordis vcnrriculi communicanria, vr norauit Galcnus : vtin cona- tu mngnorctcntiofpirirus viresaddcrct tenfishoc modo uafis:alias non opus cffe eius comprcflionis : finc qua non darur fpirirui ingreflus in Cor : Moucriautcm pulmonem acalorecordisdiIatantc&: vcnas tcndenre,un- dc fcquitur acris infpirario , 3c dcfidcre rcfrigcraris ijfdcm in cxpirationc: non autcm principium motus cfre aThoracernotu voluntario dilatante fe &:conftringcnrc,ut placuitGalcno, fignum cft:nam Thorace apcrro vi- ucn risanimalis vtacr in cauirarcm thoracisingrcdiarur, nondcbcrc: pul- mo aitollcre fc;vultcnim rationc vacui idficri:mouctur tamen pulmo infpi- ' ' Q^V /£ S T. P E R I P A T E T. inrpirationcm&: cxpirationemfaciens. Principliim igitur non cftaTho- D racejfcd a cordis caliditate : qiianqii.im hunc motum luuare nobis ilceat mo ru voluntario, &: pro arbltiio modularl . Sed dehis ha:c latis . Senfum nttUl parti inejfc, qux. fiinguine care^it in animitltbt{4 fin^nineis . Qu£Ji'io. V. p^^^^, ESTATVR \k\ Ariftoteles.i. dePart. Anim.cap. lo. vhiin- ■^" ^" ' ^' quit: Vis (entlendl necvHiexangnidata clt parti, nequefan guinis propria efb^fed cuidam ex i)S qux ranguineproueniiit, delegata ell . Quocirca pars nullaexanguis eorum qua: lan- ^' gulncmhabent, (entlrcpotcll : neque ipie (anguls,is: qua; fequuntur . Ratloautem elus eft, quiaanlmarcntiens vna e(t adu ^c vnlus partls prlmo.^. deP.irt. Anlm. cap. 5. Nam quomodo iudlcaremus dlfl"e- rentlam interplures (enfus ? oportctenim vnum elle quodludijat.i. de A- nlm. tex. 146. (5s:deScn(u: cap.vltlmo . Si igltur h.rcpars inltium quoquc £ fanguinise(l:,in(eparabllecnlm efbfennrkiuma vcgctatiuo,vtah'bIe(lo(len fiim : (enfus prlmo Inerlt cl quo(( prlmo partlceps e(l langulnis , quale cor cdeprobatumert : (Sc reh*quxigitur partcs (inc (angulne minlme (entlcnt. Sed quoniam ha:c rententlamulfaspatlturdit^cu!tatcs,pr.rcipue apud mc- chcos afTerentes vim (enrlcndl (itam ellelnneruls (Scccrebro, qua: Arlrto- teles carerefenfu omnlno te(^atur, qula (unt exangula , non ab refucrltop- pofitas rationes penlitare . *^uod Igitur nerul (entlanr, indicant vulnera ncruisacncruo(ispartIbusinHld:a, maiorcscnim cruclatus cxhibcnt, qua in allaquacunquepartc . Idcm probant diftenliones ncruorum.quas ma- xlmuscomitaturdolor . Pr.rterea deligato nciuo alIc]uo aut abicldo (ta- tlm aufertur (en(us elus partls in quamllle in(crltur. Si Igitur vbl plures runtncrul , (cn(usfit exqullitlor, t!:?^ Ijsablatls autlnterceptls, aufertur fen p fus , uim {entlendl (itam m Ijs cdedlcendum eft . Quod autem In cerebro fitprlnceps (entlendifacultas, colllgltur ex ccrcbri larlionibus . EIus cnlm vulnera magna lenfum & motii auferunt vnlucrfi corporls . Dellria quo- que&cxter.r anlmxfentientlsatque Phantafix deprauationes alfeiflo ce- rebrocontlngunt: indlcant autem (anarlones: nam remediis capitiadhi- bicis fanantur; quorum nullaellent, nlfi In cerebro clTet prlmalcntlendi facultas Indecxtcrls parilbusper neruos communicata . Prxterea videtur Aridoteles ignorafle primum inftrumentum fentiendl, cum de guftu & ta <ftu fcrlbat in lib. dc Senlucap. z.corum fenforium eflcluxta cor,inloco fcil.icetcaiidillimooppoflto ipdcerebro, iuxta quodcxterl fcnfusponun- tur, & i..dePart. Anim.cap. 10. vbi inquit: Tangendi &:gufl:andl fenfus cxcor ieap :rtcd:pendct: vnusex rellquis medium tenet,idefl: olfadus : rcllqui duo id eit audicus & vifus maxiraein capicepoflti func,propter fen- {oiioruni L I B E R Q^V I N T V S. ii ^* A /oriorum natiiram ; Sc vifus omnibus in capite eft •• auditus vero &oIfa6tus- pifdum non virletur in capire elfe , quia non apparent meatus aliqui , curat tamen audiant, & oltaciant . Ex iiis igitur videtur Ariftoteles minime no- iiifteneruosexcerebrodefcendentes^&acllinguamperreptantes, ik tan- dem ad totius corporis partes fenfu prasditas , quibus interceptis, fen- fusintercipiaiur : non deberet enim idcontingere in guftu & tadu , cum eorum fcnforia ex corde penderedicat. Amplius fi (anguinis calidiorjs agitatio ofhcium icnticndi intercipit, vt idem teftatur.i. de part. anim. cap. lo.maletadlus &:guftus iuxta locum calidifsimum ponuntur pr^ci- pueinhomine,cui datifunt ifti duo fenfus exquifitifsimi.2. deanim. tex. 5>4. &L in lib. de fenfu . cap. 4. Tanto autem minus cor poterit efte pri- muminftrumentumfenfusinhominc pr^fertim qui lucum cordis habec calidiisimum . z, de Part. anim. cap. 7. Comprobat idem , qupd 7. Phy. tex. 1. te-ftatur : ideo pueros non polle quid addifcere &: iudicare fenfi- J3 bus,perinde ac feniorcs, quia multa perturbatio circa ipfbs fit & mo- tus. Meh*U3igitiir videtur uim fentiendi, & reIiquas'iudicatorias facul- tates in loco temperatioii ponere : cuiufmodi cerebrum videtur efte . Ad- hxc ratio probans in corde fenfum cflc, quia idcm dcbeat eftc principiii {an guinisjfc fcnfus,non videtur ncccftaria . Si enim diucrfirum potentiarum diuerfifunt inltrumenta : utoculus ipfius viiiis, 8c ambulationis pedes : imposilbileeft unicum cfleomnium potentiarum inftrumentum. Quan- uis eigo ctmcetlatur cor principium cfleomnium potcntiarum,non tamcn ipfum erit omiiium inftrumcntnm : nonenimle ip(b agercomnia poteft: hocautcm exiftcnte potciitinftiumcntum fcnfus tum commune propriii vniuicuiulqueahcrum acordecfle. Quod pr.Ttcreainfertur partes cxan- gucs nonIcnrire,quiaprimum fenfltiuumjfanguiniscft principium, flmi- liter non vidcrur ncccflarium : nam idem oporteret fcqui circa poten- C tiam nutritiuam. Si cnim quod primum nutritur fanguineumeft, de- berent quoqnc rcliqua? partcs omnes , quo! nutriunrur, fanguinea: cf- fe : mult;r funt tamen cxangues , qua: nutriuntur , ut ofla, ncrui. Sic igitur circa fenfum nihil obftabic , quin exangucs etiam fentiant, cum nutriantur. He igitur fLintdubitationespr.Tcipua;, quTcirca hancfenten- tiam conringunt. Animaduertereautcm oportetfenfum duplicigcncrc par tiumcgere. i.deP.irt. anim.cap.primo. Cum cnim fcnfus Hatpatientepar licula ab cxteriori ienfibili , neccfle fuit pro rcccptionc fingulorum ge- nerum fenfibilium , corpus aliquod fimplcx cflc , quod ciufdcm ge- neris efll-t cum fcnfibilibus : ha:c enim folum patiuntur inuicem , cum altcrum porcntiaaltcruma6lu fucrit:oportuitigitur perfpicuum aliquod corpus eflc,cjuodafhcercriiracoloribus,& potcntiacalidum frigidum,hU- • midum,&: ficcii & reliqua luiiufmodi.quod tadrilcs qualitatesrccipcret, & ' de rcliquis codem modo. Ob liac ucro cauflim fenfus vnufquifqi contingit P , pcr Qjr ^ Sr. PERIPATET. pcr partes fimllares, afFc<ftiones cnim fenfibllcs omnes iimilarinm funtcor- l> porum. Alterumvcrbgenuspartiumdatumeftrenfibus, vtrpeciesfenfibi lium finemateriareciperentur : hcecenim eft propria fenfus operatlo.i. dc An.tex.i II. Nam inanimata omnia quae eiufdcm generis fuerint, patluntur afenlibilibus, quiaeorumcorpus materiafit earum affedionum : necmi- nus pupilla oculi perfpicuaexlftens fitmaterialumlnis &colorum, quam aqua cxtcrna,autaliud quodcunque perfpicuum . Speciesautem colorum non colores,&: rpecles reliquarum qnalitatum fenfibilium non ip(as quali- tates,non vldetur pofle recipere nifi virtus organica,qus anima eft. Adlio- neslgiturrenfuum, Ideft perccptlones fenfibilium finemateria, per partes inftrumentalesperficluntur . Quxcum hocmodo habeanty vldendum eft quo padlo Cor conftltuatur ab Ariftotelc primam vim fentiendi habcre , v- trum tanquam fimilare quoddam,an tanquam organicum . Viderur autem loco citato cor vtroquc modo ponere,quia inquit,cius fubftantiam fimpli- cem cfle, vt omnia^enerarenfibllium pofiit recipere: ratione autem (uxfi- gunxorganlcumefle, vt mouere&agerepoilit. Atquomodoperfplcuam dicemusfi.ibftantiamcordis, vt patiaturacoloribus?aut aeream vtafono? c Prajterea fruftra videretur natura inftrumenta particularia pro fingulis fen- iibus rcciplcndis condidlfle, Ci omnia hxc cxiftcrent in vno corde . Eadem difHcultas contlngit circa fcnforia partlcularla, cum enlm ea vellt Arlftotc- lcs cfle fangulnea , quia cor huiufmodi eft : Ci quidem partes fimilarcs intel- lexlt, humor chryftallinus oculi fanguineus erit , &c aer in aure implanta- tus : at non videtur . Nam eadem ratione & ofia 8c cartilagines dc nerul 8c mcdullaj &alIahuiufmodifanguineadicipofIent, cumnutrlantur omnla langulnc . Athjccnonappellat Ariftotcles fanguinolenta, fed ea tantum cjucefangulnifimilcmnaturamadcpta funt,vt vifccra &c caro. i. dePart. Anlna. cap. i. Prajterca nullanecefiitas eft partes fimilares in quibus fitre- cepKiofcnfiblliumcum materia, fanguincas efle, nam& inanimata Idem pailuntur. Rellnquitur igitur partesinftrumentalesfenfuumfanguineas cfleoportere, vtrecipere pofiint fpecies fiue materia. Eadem autem ra- p tiocrit& decorde: vtfcillcet fit primum Inftrumentum fenfus quatenus dillimllarc eft, nonquatenus fimilare. Quomodoigitur voluit Arfftote- lesipfum fimilarecfreoporterc, vtfitcapax omniumfenfiblllum? Vtrum hocdidlum cftpropter tadum &guftum? Horumeiiiminftrumentaprl- manonfuntnequecaroneque hngua,vt eft pupillaipfius vifus,fed ali- quid intcrius.z. cle Anlm. tex. 107. Caroautem &c lingua vlcc medij funt, vtfioculototusaerefTetcircumpofitus exquoconftaret oculinatura.z. dc Part. Anim. cap. 8. 8c i.de Anim. tex. 116. primum autem horum fcn- fuuminftrumentum cfTc cor,cui circumpofiiacaroeft vicemedij, figni- ficault Ariftoteles.i. dePart. Anim. cap. 10. cum inquit : Tangcndi & gu- ftandi fenfum cx corde manifefte dependere : 8c de Senfu. cap.2. vbi inqult: iuxta L I B E R Q^V I N T V S. 114 A luxta cor efrefenforium guftus & tadus : per fenfbrium intelligens non prl mum , fed primo coniundbum , id eft medium : oporcet enim medium cde iuxtaprimumorganumcuius eft medium. vtdiaphanum iuxta oculum. PrjEterea &c ratione : Cum enim fapor nutririui atFeclio quxdam (it quate- nus nutritiuum efttdeSenfu cap. 4. Si coreft id quod primo nutritur, ipfum quoque aliraenti atfediones primum perciperedicendum eft : ob id forte in pluribus animalibus cor ad Isuam partem inciinat , qua meatus ci- biexorc in vcntriculum tendit vtmelius ciborum qualitates perciperet: ^ in Pifcibus ftatim iuxra linguam (itum eft ob eandem caufam . Dc tavftu autcm eadcm ratio : nutritur enim humido & ficco & calido &c frigido . u deAnim.tex. 18. idco &: tatflusappellaturalimentifenfuscfapor autcm vc alimenti cblc^tamcntum : Quafi ienfus calidi frigidi , huraidi & ficci fim -' plicirer quidcm tadbus fit : quatenusautem nutriciua funt, guftus, qualis omnibus anlmalibus ineftgraciaalimenti . Omniaenim animalia tam (an- B j^uincaquam exanguiahabent eam partem qu.-e faporcs fcntire poteft, 1. dePart. Anim. cap. 17. Quatenusautemfapor obledamentum cftcorum qua?nutriunt, noneft ncccirarius fcdad bcneefle, vt carteri fenfus.j.dc Anim. tcx. 68. ideo hic progrertiuis tantum ineft. Si igitur Cor inftrumcn- tum primum fuerit tadlus 6c guftus, vc oculus ipfius vifus.-forte eorum gratiafimilarefueric, vc parl pollica cangibilibus qualitatibus. At Arlfto- telcsipfum primum fenficluum idco fimplexeireoporcereinquit, vtfitca- pax omnium fcnfibillum: non folum igitur rcceptiuum eft tangibilium qualicacum led 5c rchquarum omnliim . Pr^eccrea fieri nequic, vt fimul alteretur cum materia caro circumpofica & cor : non enim fimul calefit id quodproplnquumeftcalefaclenci 6<:id quodeft procul,(ed (blum id vc- rumeftin illuminacIonc:deSenfucap. 6. At fenfus tadus fitfimulacres tanguntur -. i. dc Anlm. tex. lop. dum ergo caro externa recipit cum matc- ^ ria,organuminternum rccipit fine materia, quod & in cxteris fcnfibus contingit: quamuisenimfonus priuspcrueniac ad mcdiumquam ad ex- tremum, tamenfiiuulacperuenerit ad Inftrumentum ,quod (peciem finc materiafufcIperepoiTit,fenfumfacit,& de ca;tcris eodcm modo : Qu3C- cunquccnlmfinemateriafunt, funt&nonfiint fine generarione &c cor- ruptione & finc tempore . Non igltur eft nccelTcorganum intcrnum reci- pere fpccics cum materia , cum externum id pra^ftet . Tandem non vidc- tur cor cfiTe vltimum fenforium tadlus ; quodcunque cnim fenfilc pofitum fupraorganum,non facit fcnfum.z. de An. tex. 116^. quoargumcnto proba- tur caro non efte fenforium fed medium , qula {enfibllc pofitum fuper car- ncmfcnfum facit: fi igitur corfcntitcaquae ipfum tangunt,vtpatctin vul- ncribuSjScalijsaftedlionibus^aquibusdolorcordisoriturjnonfueritillacl inftrumcncum caftus . Practcrcacordis fubftanti:ifimilariscaroeft,haccau- icm mcdium cft radiui non vltimum inftruraentum , At vero ncquc reli- P i j quorum Q^V ^ S T. P E R I P A T E T. quorum renfibilium eritrcceptiua, oporteretenim earangcndo fentirc. i. D de An.tex.i4j.^^omodo igitur ("olueauis hasditiicultates? Anreccptiofen fibiJium fine materia , non minus quam ca qux rit cum materia cgct aliqup corpore Uraplici, in quo non qualitas marerialis redillius (pecies recipia- tur,vtanuli lignum inc.TrarC>uo.i autcm fueritilludcorpusaptum natum pariabomnibus (enlibilibus fincmateria r^Pmfecto (nnplicillimum hoce(- feoportet.vt quam maximcabiunttum (itabomnibusqualitatibus (cndbi ]ibus,(lcenim potentiaexillens omnia, meritomnium receptiuum; huiuC. modi autem efl: natura (piritus animalis, corpus enim e(l maxime incorpo- reum in lib.de communi animalium motu:«^ proximum anima: intlrume- tum communiirimumque.vdcGen.An.cap.vltimo : klcircooptimcnatura qualitatcs primo (cnhbilcs incorporeis indrumcntis rccipicns, vr carne, pupiIla,acrcin(itoinaure : deindeearum (pecics in (piritu : vltimo harum ipecicrum (pccies in intcllcdu abomniorgano ("ciunclo reponit . 5. de An. tex.58.Pars autcm illa corporis,in qua (piritus irtc primo continctur j^meri- , to primum fueritanimxdomicilium: £s: inftrumcntum primum tum vcgc tatiUcT tacultatisjium (cndtiua: ac motiuT^cuiuImoiIi c(U' cllcalibi o(len(um n eft. Eius igitur caro non minus mcdium cll tacliui inllrumcnti quam rcli- quTcarncs.cuius gratia limilaris cIl,non cnim rccipercalias qualitatcs pr^- rer tangibilcs potcll. Quoniam vcrb idem autorcll: (anguinis , in (angui- neautcm ('pirituscontinctur,proptcr hocrcccptiuum cftomnium (cnlibi- lium. CTuo(iautcm inllrumentum tactus <!\:guftus hthuiulmodi: ligniti- . cauit ArillotcIcs.i.deGen.An.cap.^.vbi inquit: Sedcum (cnlorium taugeii •di guftandique protinus (itautcorpus autaliquid proprium corporis aui- . inalium:(Scquj:rcquuntur. Corpus cnim animalium vtanimalia (unr,car- nera c(redixit:2.dcPart.An.ca'i.S. carncmereocordisintcllexit, hxccnira protinujefl:,cum primocororiatur . Propriumautem corporis animalium fpiritus c[\ animalis, per qucm animal <:i\: (cn(us cnim in eo (it pcr mcdiam carncm.Sedhocmododicenci fcnlus (icri vidcbirur pcr partesdmilares tan tum , non autcm per dilllmilarcs . An hoc n<in rcpugnarct (cntcntix Ari- * ftotelis? quodenim dicebat.i.de Part. Anim.cap.i. aclioncs pcrdillimilaria , fieri , fortc non (Igniricauit fen(us , (cd motus : quod pote(k coliigi cx ij.s verbis , qux ilatim fubiunxit, cum inquit : Scd cum \is fenticndi , \/is moucndi, vis nutricndi eodcm in mcmbro contincantur , quod alio lo- co explicatum a nobis eft, (it neceilario, vt mcmbrum quod primum prin- cipia ciudnodi teneat , id Sc limplex eo debeat e(Ie , qua omniuin ca- pax fen(ibilium eft , 6c dillimilarc, qua moucns & agcns cft: hxc eniiii verba ad motiuam facultatem rcfcruntur , Sc nutriciuam . Scd tamen nifioculus ralem haberet tiguram & parrium compcfitionem, non poC- iet fpccics colorum reciperc; (imiliter auris & rclic|ua (enforia, quamuis fccundumpartem iirailarem lcnlibilia rccipiant , (ine diiiimilaribus tamen fungi L I B E R Q^V I N T V S. iic A runqiruomnnere nequeunt. Etfenfuum igitur a6ti'ones per dillimilaria adminiftr.mtur. Quoniam ver6 c.Tteri fendis infeparabiles lunt a ta6lu, hicfolusdiirimiUrem partem propriam non habet , vttoto corpore fenti- ret qualit.ues tangibile> : idcirco huius inftrumentum proprium rd ipfum communeomnium inftrumentum. Ratione autem primi inllrumenti quo dammodo Sc oculus medium eft intrinfecum ad vifum faciendum : & na- res-ad olfaclum : atqucaurcs ad auditum, quemadmodum caro ad tatlum., Sc lingua ad gu ftum : Sed magis caro medium dicitur,quia formam didimi laxcrn (enfuiaccommodatam iion habet : oculus habet 6c crtera (cnforia : Pr.-stereacor fuacarncfentit tangibilesqualifates:vi(ibiles nequaquamfine oculo nequc(bno> (ineaure^Obhjrcii^irurfoIum inftrumentum tadus in- terius eft reconditum,ca!terorum fenfuum fenfbria exteriora funr,(Sc quo- dammodomedia : vnum cnmi efl: primum omnium fen(brium. Sangui- neamquoquee(reoporteteorum naturam, nonenim receptiodnemateria B fit lHie(piritu quiin (anguinecft . Idcirco humorchry(taIlinus oculi cum fit exanguis,non cfl: aptus natus fpeeicui coloris rcciperc, fed colorem tan- tum,vi(us ergb non in co lif,fed in (piritu vilmo , qui ex ccrcbri vcnulis per proprios meatus in intcrnam oculi partem tranlmittitur: quibus meatibus abicilliSjVtaliquandoin bcllocontigille fcribit Arid:otcIcs : dcSenfu cap. i. tenebr.T (lacim oboriuntur : Quamuis enim m corporcoculi perfpicuo re cipiatur lumen, eo tamcn abfcidb feu auullb ;ib ca parte qu;T fpeciem lumi- ni.s (ufciperc nata cft, non lir cius vi(io . idcm In cxteris (cnlbrijs contingit : nam (ine eo (anguinc qui f\ nccrus (3c probc tcmperatus fuerit , in quo (pi - rJrus huiufmodiconcinetur, nullibi litfcnlus, Hisautem hoc modocon- ftitutis ficile (bluunturobiccta . Quod igitur mcdiciobijciunt fcilicct ner- uos(cntirc, quiamaximidolorcs exeorum vulncribus ^cconuuUionibus contingunt: & quod deligarisautabfciirisaufcrturfenfusfubieclarum par ^ tium : primum.quidem (imilecfi: ac fiquis dcnfcs fcntirc pufct,cum ta- d:u rcialgentisdolorin ipfis cxcitatur : aut (i quis tcnui tunicaindutusam- bientemfrigiditatem autquid aliud tangendo (entiat:putefque in runi- ca vim fenticndi inede, vt notat Ariftotcles . i. de Anim. tcx, lOi;. Nul-' lum igitureft mirum taclo ncruo fenfum hcri:compatitur cnim corpus circunftans, vtcaro in qua autper quamfitta«5tus: Quod f\ abfcidbma- gno ncruo , aut circunquaque nudato a partibus (anguincis , acu pun-. gatur cius mcdulla , vt no>:a noii pcrucniat ail p.nrtes vicinas , nul- lus fiet Cenfus , quemadmodum tadlo cerebro aut ofTe : Mafores au- tem dolores concitantur ijs vulneratis , quiafenlus iuxta neruos exqui- fitior cfl : fcrunt cnim (piritum cx cordc , quo fcndis omnis pcrHci- tur . idenqueijs deligatfs autalio modo interceptis tollitur (en(us (ubie- <ftis partibus ac circunftantibus: <.^iamui: igitiir (inencruo fcnfus non fiat, non famcii ncruus lcntit,ncque (anguis:led id qiiod (anguine ta- P lij licon- Q^V .-£ S T. P £ x^ I P A T £ T. li conftat:non enini vnumquociquc mediumeirc potcft tagibilium qu.i- {) litatum , fcd caro fanguine huifmodi pr^ediia . Inftabic autem quis : Si ipi- ritus per ncruos deferuncur ad lenfus perficiencios^non crit nccclK* iangui- neum ciTeidquod fcntitinerui enim (anguinem non fcrunt : dicimus a- lio modo neruos ad tacflum Sc guftum faccre quam ad viliim , auditum , & olfadum : Nam ij fenfus cum propinquiores lintcercNro^pcr iioruos pro- priosex venaliscerebrifanguinem cum fpiritu poiiuntur, vcpaict in inter- naoculi tunfca, quxex viforij ncruimcdullaortum ducit, apparccciiim in ca vcnularum textura: Similitcrolfaciendi ^c audicndi mcatus plcni fpi- ritus natiuiexcorde ad venulasquxin cerebrofunt tcndctcsad acrcm cx- ternumdcfinunt.i.deGen. Anim. cnp. 4. Quiaurcm ad lcnlum r.iclus & guftus neruiecercbrodclccndunc, lincaiiarum vcnuum «ix' .-\rtcriaruni Ib • detatcfcnfumnon prxftant: oportcbatcnim corpulentum jr..igis cllc ho- rum icnforium &z calidius : Quocirca fcilcs horum m.igis pri-tpc cor Ipc- <^atur. Pacctautcm tacflum cgcrccaliditatccor.Iis foucnrcmagiS quam rc- liquos fcnfus : refrigerata cnim valdc pars nihil (cncic : Pr.vtc-rca cum ncr ui quancomagis procrahuntur, co frigivliorcs iint, quiadlft.inciorcs a cordc p hunt,propccr iioc quoquc ncccllc fuit iungi cum artcrijs i?v' vcnis,vc caruni caloretoucrentur: iicenimcommunicationetacla tcmpcrics in carncHtfca fuicommoda. Mancautcm communioncm ligniiicauit Arilloccles. 5 i\c Hift.Anim.cap.(>. vbi iibras qualdam ccftacura. ncruisad vcnas tcndere, Sc indcadncruos:idco easmcdiamnaturam habereintcr neruos Sc venas. Pucandimicnimcft hiciimilcm communioncm ellc vaforum , quamin ce~ rcbro alihi diximus cilccum dcorcu ncruorum loqucrcmur, cxcremis vc- iiarum in neruosdcfmcntibus . Idcircoanimalia in quibus principiami- nusdiilincVa (unt, vtcor (S:ccrcbrum , communioncm hancvaforum ar- (lliorcm habcnt,vt quaii vnum iiatcorpuscx ncruoilk: vcna: vndciicvcdi- ui/a viucrcaliquandiu pollinc.-principia cnim non habcnt diftin-fta, fcd vclutidiileminatain dudibus ; vt quall vbiquc cor (ic, quia vbique vcna cumarteriaconiundVacft : (,\: rbiqucVcrcbrum, ncruis vbique coniundtis • eum venis . Ideo vbiqucpotcniia principium continctur . Plantx coniun; «ftionem hanc in geniculis prarcipuc habcnr, vndegcrminant . In animali- bus vcr6pcrte(flioribusconiunctio vaforum longe maior eft in principi)S. quam in dudibus : Corenim coniundio cft venarum Sc arteriarum maxi misofculis, idcoprincipium cft: in ducftibusautem paruorum ofculorum ctiamcommunicatioapparctiedimbccillis: Etcerebrum vcnarum Sc ner uorum citconiun(fbioprima,modica autem indu6tibus videtur : ideo di- uifa viuere ncqueuntcum pars a iuo principio abiundla fuerit. Exdiiftis iutem patetpropterquidncruoabiciilo autdcligaioin ijsanimalibuSjqu^ principiadiftindaforcitaiuntjfenfusaufertur iubic6tx particulacjcaro e- iilm iine co fpiritu natiuo qui per ncruos a corde fertur non fcntic : non ta- men L I B E R Q^V I N T V S. n^ A mcn ob Id fcnfum in nerni fiibftantia ellc diccndiim eft: , frigidior cnim cft &c iicciorquamoportetjiScianguinccaretrquamuisautem nonfentiatjda- rus tamen etl proptcr fenium, vt ctiam ipfum cerebrum : Cum cnim pro- prium aninialis corpus quatenus anim.al efl:,caro ipia iir,quia hc-eceft inftra mentum taclus autprimumautconiunctum, reliquar partes ciusgratiada tx ("unr,vt nerui olfa venx:i.dc Part.Anim. cap. 8. Quod vero cxlslioni- bus cerebriienlus ik motus torius corporis L-edantur, 5c dclitia contin- gantatque aiixiiuiulmodi principum hicultatum imbecillitatesac depra- uationes, cauiamaftert Ariftotelcs.i.dePart.Anim.cap./. Calorcnimcor dis atque principium conlenticntillimum eftj ob id cum iluiguis cerebri ali quo padlo mutatur atquc ai"licicur, confenium celerrime iacit . Quod igi- tur icnfuum iiiionescontingant,quidmirum ?liccrebri olHcium cft fcr- uorcmcordis temperarcproptcr (cnium : Nam parte antcriori capitis ob id continctur,quiaid quo ientiuntanimalia,('ciIicetCor, in parreantcriori :] (itum cft , 1. de Part. Anim. cap. lo. Cum autcm per hanc partcm cx cordc ipiritusanimalcs(cnnbus miniftrentur,non mirum fiillapartc lcefalxdan- tur etiam rcliqua: facultates ex (:;ulu ortum duccntcs,vtimaginatio, mcmo ria,rariocinium:vtcnim intcllcvflus dum intelligit phantailnatafpeculatur, iicPhanra(iadum imaginaturljndbus innititur:^ propCer hanccauiam v£ dcntur h.Topcrationcs in cerebrocflc, quia organa (cnfuum particularia autiuxtaccrebrum (unt, autmaximum cum ccrcbroconibrtiumhabent. Noneft autcni ijs aflenticndum quiputant ("cn(um quidcinanterioripar- tc ccrcbri hcri,memoriam vcrbin poftcriori: in mcfiioautcnrjimaginatio- ncm, quia ccrebri Lxliones his diuerfls locis f^icultates cas lardant : qua(] no cadem (it (pccics imaginaracum caqu.upcr (enfum habctur aut permemo riam rcnouatur :autcontingatquemadinodumin dcpidis hiftorijs, In qui buscardemperfon.-ediucriis lociscollocantur, vtdiucrla gcftaiigniiiccnt. ' Scd vtantcrior pars cercbri in qua fcnfus funt , cordis mucroni rclpondct, in quam cnim partcm cor vcrgit , in candem oC (cnius (peclant , 6c motus pcragitur, vt patct in piicibus,quibus cor ad os vergit : (ic pofterior ccrcbri pars(cdicordis refpondet: vndcconfcn(us apparent. Circamotum autcm cum duplcx (it genus neruorum,vnum cx ccrcbroacfpinali mcdullaprouc nicns proptcr (cnfuum inftrumenta:alterum iuxtaarticulos admuiculo- rum tincs ac principia , quibus motus pcragitur , non dcbcrct cerebri noxa motum impcdire : tcndincs cnim &: ligamcnta cx hnibus artcriarum in eas partcs deflnentium oriuntur,vt voluit Ariftotclcs ydc l lift. Anim. cap. 5. An motus non flt,nifi prxcuntcaltcrationetadtaa ('en(u ? Declarauit id A* riftotclcs in librodcCommunianimalium motu, vbi inquit :partes inftrii mcntarias ad motum di(poni oprimc per aftedtiones : aftcdioncs autem iic- ricxappctitd : hunctandcm cx phantaiiaaut icnfu aut intclledtu : motum tutcm pcrhci ampliiicato inftrumento pcr ipiritum cx cordc, atque eodem P iii] diminuto: .Q^V JE S T. PERIPATET» diminntoirpIritusenimnaturahjEcell:: Naturcrigitur ingeniuminmotu 0 animaliumiimileeft artificioorganorum, quir in templis flatu per folles immiilb taclis raodo his rnodo ilh*s pio artiiicis arbitrio, diuerfos edunt fonos : Sicin animahbus akeratio per fenfus ed vehiti tactus diiponens inftrumentum ad flatum recipiendura : aperit enlm raeatus per quos iiatus ex cordepra^cipueretento fpiritu acthorace compreilb tanquam foUe in tendines murculorum impingatur ; Huius autem gratia cordis corpus ro- buftum eiTeoportuic , &: neruofum , vt motus hos pra^ftare poirer . Deli- cienteigitur fenfu deficit motus, auia meatus tendinum ilatus non reci- piunt,quantumcunquecor nitatur : meatus autem di6li &conrorcium ner uorumcerebricum ilh*scarne muiculorumcircunquaque ftipante occul- tantur : non enim licet niii fibras quafdam tenuiilimas inipicere. t-^uod aii tem nerui cerebrlad fenilim tantum Eiciant primo ,iecundarie autera ad motum,pacet:Qui enim ad viicera deiinunt,ienius tancum faciunc non^mo tura : idclrco contingic auferri mocum non la:fo fenfu, alcero fcllicecgenerc tieruoruml^fo.-ablacoaucem ienfu Impoilibileeft raotura iieri,qula vcrun- quegenas neruorum requiricur ad mocum:adfenfura aucera vnura cancii:^ £ Qul aucera Ariftocelem iniimulanc infclcia; , tauquam non viderlt neruos €X cerebro ad linguam 8c ad omnes parces tangendi vl pro^dicas ferri , quia fcribac horii fenforla iuxta cor eile,ii ij dlllgentlus Ariftotells diila animad- uertlirent,nacurs fecretainuenlrelpii quoque potuiftent, &c cancum philo fbphum non calumnlacl fed poclus admiraci fuiirenc. Nam (ine neruo {Qn- fura mlnlmeiierlaperteftgnlticauic.^.deHIft.An.cap.^.vbi inquic:Parsnul la corporis ftupore cencacur,qurE neruo carect quld enim aliud vulc quam il lud? nullara fcillcec partem fenfu pra.'dicara eilc^qui^e neruo carec : ftupor e^ nim eft fenfus prluacio : Ideo non conclnglc niii hi ea parte,qu:e fencire po- teft. Quld aucem ficfenforlum cactus (3igaftu^,(Sc quoraodo caro &z lingua non iinc vlclma fenforla fed medla &c propcer quid ha;c iedem habeanc pro- pecor,explicatum eftihperlus. AddubicacIonemaucem,quodnon vldea- tur in corde fenfus fierl neque In loco propinquo cordi,quIa fanguinls cali p diorls agltatio ofHcIum fenciendi intercipic : diclmus,res nacurales In men- fura quadam coniiftere, a qua ii receiTerlnc vel fecundum exceirum vel iecii dum defedtum, adllones earum deprauentur. Slmlllcer igicur & fenfus cali dlcacera fibi propriara requiric, dc membru fuo modo cemperacum, vc opci meperficiacur.Nonfimilemaucem ceraperacurarequlruncieniusquiiuxta cerebrum pofici funt, dc qul luxca Cor:Ta6i:as enlm 8c guftus calldiorem na turamrequlrunc : Commodiilimus aucem eft calor qui In cordeeft,prn£ci- pue qui in homine. Temptracliliraum enim eftb homlne allbi oftendlmus, ' qua temperie tadlles qualltates opclme percipiuncur. Quoniam aute In cor de cres vencrlculi func,quorura dexcer fanguinem caliditiimum concinet, ii nifter frigidiilimumjmedius mediQcrem,iedpuriorem,in hocprincipiCiet- fe L I B E R QV I N T V S. iiS i fe voluit Ariflnffiteles.j.de Part. Anim.capi^. PrindpiHm enlm quam maximd quiefcere cleb€E:tale aiit erit , (1 fanguis purus & mediocr.iS tii copia tum ca- lorelit.lnhomineau.thuncpuriffiraumeflrercribit.2.d.egen. An.cap.4. eo argamento,quia prudentiiliraus animalium eft : intelledtus enim illud tem> peramcntufignificat: Er i.dePart.An.cap.i.inquit: Eft certeroboris cffica cior fanguis quf crailior &: calidior eft : Vim autem fentiendi intelligendiqjv obcinct pieniorem,qui cenuior acquefrigidior eft. Sed optimecoftant^qu^e; calidum cenaem di (yncerum habent, qaippe quae vna 6c viribus corporis, bc anim^ ingenio plucimum vaieaut, Hincautem ioluitur cotradidtio quas videtur in verbis Arillotelis,cum (cnbit.i.dePart. An. cap.7. hominem in- ter ca;teraaniraalia cor habece caiidiiiiraam & languine referriiliinum : cu-. ius gratia ilii datum elfe plurimum cerebci idque humidillimii.Copia enini calidi naciui«Sreiu(dem puritate vincicomnia animalia, Intenlioneautem caloris nequaquam: mulcorLi enim animalium finguis calidior eft,fed craf- o iior ac liccior 6c curbulentior. Ac vero (i cordis calor hxc poteft,cuius gratia nerui funt necelfarij ad lenlum in toco corpore? An vt (piricus animalis ha-^ bcretur ma.x.ime def^catus a langainis crailicic.<^Et fi enim cor lit prirau fen- tiens,lineope tamen cerebrinequaquam fentit.-Nafpecies (ineraateriaper fpirituni incerebropraeparatum &:neruis delatumcommunicantur cordi tanquara regi.Ex his aucera patec qu.^ nara pars totius corporis temperatif- iima ftacuenda lic,propcer quam homo cadtum habet exquiliciirunum.Non enim cutis ut raedici pucanc : ceraperacior enira eft caro lubie6ta , nam in ea magis eft lenfus:(ignumauceme(t: qaodlongeexquiiicius qualitates ta6ti- les lenciraasllngaa.quam raanu: vcgemmarijfaciunc: hocenirn experimen to veras semraas a fadiciis difcernunc : nara radtu lin^uaf longe frieJdiores o / o ^O o fenciuncur legicira.-e : quam differentiam nunquam digicis dilcernas : Car- neaucem & lingua longe ceuTperacior eftcordis.caro, hic enim prirab fi- ^ tum eit inftrumentura tadtus. Si igitur iiceret corde tangere,vt lingua, longeexquiiicius velminiraas difFercnrias fentiremus. Sed quoniam Ix- diturfacillimeaquocunque exceilli, idcircorecondidit ipfum nacura,& circumpoiaic corpus animalis oila dc carnes , vtnon fe Iplb (ed per me- dium qualitates perciperet . Fons igicar caloris medium a^quale eft in- ter duos exceiTus caluris <k. frigoris liumidi &c (icci: reliquas autera par- tesquanto magisparcicipanc de ilh'usnatura , vtcaro Sc qtUTCunque fan- guine^E funt , eo temperaciores exiftunt, & ad fenfum aptiores. QLio.niam verb duplexeft iingularum partium temperamentum: vnum quldem po- tentia alterum verbadtu, vt alibi expofuimusrcalor cordis qui umnium operacionum eft aucor , & cuius parcicipacione costera cordi adnata vi- uunt , adtu eft , quem temperatiilimum in homine diximus eife . Qui au- tera potencia eft exdiueria elemencorum mixcione orcus, varlus elt pro diuerlarum partiura corapoiicione : Oira eiura 6c neruifrigida &c licca funt; Q^V .£ S T. P E R I P A T E T; fiint: ccrcbrnmfrigjdum &c kumMum , quia hocquidem cs^qucaconftat D lubllanria , ilia vcro cx tcrrca magis . Pingucdo autcm cxawea & ignca, namlacilecomburitur : Caromeciiavidetur circ : nanieius mollities mc- dium fignificai inter humidum 6c ilccum: propterea quicarnem ciuriorcm habent , ienfu obtuliores iunt : molles autem carne , Sc quibus Cor moilc eft,aptioresluntadlenrum.5.de Part. Anim. cap,^. Sublbntinnurcm cius iionin torum inflammabilis vt pinguedo, necomnio incombuflibilis vt medullaccrebri , mediam naturam haberclignihcatintcr calidum (3c frigi- <ium potentia. Vtraqueigirur rationecaro prxcipue Cordis remperatidi- mafucrit. Rclinquunturdubitarloncs , qiKTaduerfus Ariilorclisdemon- ftrationcm afterebantur . Quodigiturobijcicbaturnon cHe idem inftru- mentum diuerlarum potentiarum :dicimui, quem.admodum potenri.Tc.r- dem rubicclo lunt, vt vcgetatiua «Sc fenhtiua, iic etiam inilrumcnta cadem rubiedtoeiiemelius crat, ii ficri potcrar :hoccnim modo proccditrntio Ari ftotclisdcprincipatacordii.^dc Part.Anim. cnp. 4. Fieri autcm poiic vti- dcm iitinlhumentum p!urium,oitcniumcrt :caloreenim <;<: ipiriru cordis £ omniaperiicipolTuntaut Itatim autpcrmcdia. Rcccptaculoigitur vcntris &z intcIb'norum vtitur,(Sc vcnisad alimcnti prxpararionem,icd iuo mctca- lorc^ipfeautem feipio pcrficit: Similitcr ad viiibilcs qualit.itcs rccipicndas pupillaoculi vtitur : & ad ionos fiacri. into in aurc; 6«: ad ta^liles qualita- tcs carnc : ipfeautcm icipib omnia iudicat : Si enim vnum eft quod diiicrcn tiameorum pcrcipiat, vnumeiieoporict, quod omniaicntiat: non potcil autemoculusibnos iudicare,ncc linguacolcrcs . Primum igiturorganum omnium commune intcrius eft . Idcirco ipium ojmparauit Aririotclcs lle gi, totumautemanimaliscorpusreipublica: . Cum cnim ordoconilitutus fucrit,noncrt ncccircrcgcm omnibus intcrclle, nguntcnim magilUatus ie- cundumpr.Tccptum regis. Adalteram initantiam, quod non iitn^cellco- mncs partes (entientes languincas cire,licct primum icnticnsaudlor fitfm p guinis :quianonomnis pars qua: nutritur ianguinca eft h*cct primum fit languineum : dicimus nutritioncm fieri non a tcmpcramcnto proprio fin- gularum partium,vt medici putanr, fed acaliditatepcr arterias &c venas in- tiuenteacordc, vtalibicxplicatum eit: nonenim carocarnem gignit, nec ncruus neruum : ied calor qui eft in corde in diucrfas corporis partes dcla- tus, fanguinis materiam aptam quidcm coagulari a frigido in carncs difpen fat: magisautem tcrrenam in ofla& neruos , &c dc reliquis eodem modo : idcirco omnia quidem nutriuntur fanguine, at non omnia funt fanguinea . Kam ex materia iyncerilTima caro fit , dc reliquorum fenforiorum corpora , cx recrementis autem oflla nerui pili vngucs 6c ca;tera huiufmodi.i. de Gen. Anim.cap.4. Solum igiturcorfuo calorctrahitalimentum Sc fanguincm creat,quo& ipfum&reliquaepartcs nutriuntur. Quod fi eodem modo cajtcraluocalorealimetumconticcrcnt,Raturam cordis imitari potuiflTenr , L I B E R Q^V I N T V S. iij A &ranguineaeflcntomnia, quiaprimiimfanguineumeft, At {eniiium in- ilrumcnrn :imi!em naturam habere oportuit cum primo lenforio, mouen • tur eniniomniaabexterioribas fendbilibus & priusorgana exterioraquii cor, licetin vtriiquelimui hatrcnlus : vtenim receptiontin fpiritu exiftcr; tein inftrnmcntis externis,licin fpiritucorciis, fedfimul, quiaalteratioeii jnfcquens orxlentiam fcnfibilis in organo,vt fuperius oftenfum eft. Com mcat igitur ratio in (cnki : Si cor fanguineum eft , neceire eft oranes partes renricnres(angi.iincasc(le: vtpati a ("enlibilibus podint: non;Commeat fii nutritionc,quia motus acordeeft in ip(aSp"non ab ipfis in cor. Patet igituE ratio , ccr partes exangiies eorum animalium qu^ languinc funt prcxdita, non icntiant : Mrm vcro dicendnmdc ijs qu:e fanguinccarent .-humoreni cnimhabent proportione rcipondcntcm languini &: particulam rcrpon- dcntcmCordi. B ^^nlnum mn in fmgHlis lorporis partibtts ejfe : necjue totam in tot^ , fed totam in corde. QuAJiio, V /. [• V L G A T A eil: (ententia animam e^Tetotam in toto corporc, &: toram in qnalibet cius parte: quoniam fcripfit Ariftotcles i.dc Anim. rcx. 574. Si quardam animah"adiuidantur ,in vtra-' qne partium inexiftcre omncs anim^ partcs,vt potcqu^eiun.- dcm ({Jccid (mt intcr (b&Tcum tota: viuuntenim vtraquefn-» fecfVorum quorundam (egaitnta, 6c (cn(um & motum habcntiaah"quo teii» porislpacio. Plant;cquoque diui^.tgerminant idem vcgptandiprincipiun» nabcntes,quod nonellct,ni(i totaanimalimiliterefletin linguh'spartibus, vtin roto . Oppodtum famcnfcribii Ariftoteles in h'bro<ieCommuniartt innh^um motu: vbi inquit: non oporterein finguhs partibusanimamefTc, Q (irdea cxiftente in quodam corporis prineipio rchqna viucrc,qtria ilh" adna- ra (unt*. Projterea & ratione manifcftum cft : Cum cnim partjum qUafdaraf iint (imilares , quxdam diflimilares, aiiimaautem dvflus iitcOfporisorgani- cf,quod diirimilare eft,ri in iinguh*s partfbns ammam ponerdmus, diilimf- larisqu.Thbet parsretincrct naturam totiustautnon diftithrlare edfct zm* mdh"s corpus fcd fimilarc,proprium enim fimilaris eft, vtad diuiifonctn cOf poris diuidaturformanon indiuetiafpecfc icd riurhcro; nam irt quahbet parte carnis, integra formacarnis eft, & quarhbxftpars aqurt ffigiditatem coniundlam habetcum humiditaie. Totam igitur fpccicm m toto corpore cilc & totam in fingulis partibuscontingit in omnrbus formfs fimilarium corporum : in dillimilaribus autcm eft impoiribile, parsenim oculi nc^u ell oculus,ncc faciei facies. Ampliuscum plurcs (mt anim^nf poccnti;L' , ii cotaf animain fingulis partibus cdetjfinguL^ partes habcrent omncs animx-po tcntias : pollct igiiur oculus audire , &; pes videre, &- dc cxtcris eodcnt modo: Q_V ^ST. PERIPATET. fno(lo:autincodemcritfimuIeiiiruem potentia &impotenti.1, vt idem fit D poflibile 5c impoiribile . Quatenus enim anima inell in |(ingulis partibus , in ij(cicm potentiar omnes inerunt: quatcnus autem inrtiumcnra e.idem jnon luncaptaad omnes potentiaium tundiones peragcndas , in oculo ine- rit impotentiagullandi , &: in pedc impotentia videndi . At narura ttultra potentiam tribucret, nilictiam inftrumentum i!li adiungcrcr: <^ pcrinde elletacfifabrilisarsin fiftalasingrcdcrccur.i.dc Anim.tcK.y ^. Oblurc igi- lur non cft tota animain (mgulis parcibus corporis . At vcrb ncquc fin- gularanim.-r partesin (mgulascorporisdiftribucx (unt: vtlcnlitiuaquidcm Zitin cercbro : vcgetatiuaautem in hcpate : Sc lcnlitiui hocquidem in ocu- lo, hoc autcm in aure, illud vcrb in carnc . Nam dcmonrtrat Arirtotcles id i-mpolhbilc circ.F.de Anim. UfK.^o. vlquc in (inem : primb quidcm cx parre vnitatis, non enfmcrit vnumipiaanimaparccs habcns locodill:invil:as, nifi flliquid aliud fic,quod cas concincat (S: vnum (^iciat, dc quo iccrum qu.crcn dumerit, vcrum parccs habeac,an impcrslic: Aucigicur in inhniium pro- cedet racio , aut candcm venicndum cftadimparcibile, quod vnicacis caufa E fic, txconrincac: hoc auicmanima iplacft. Dcindc racionc pnrcium : fi c- nim cocaanimacocumcorpusconcincc,conuenic (!:?c parciuni. vnamquam- <jue contincrealiquid corporis : ac impollibilq cll;:non cnim cft nliqua pars corporis, rui afcribi polfic inccllcctus, Vlcimo probac co cxpcrimcnto,(a'- licecdiuilisanimalibus quibuldam & plancis , quorum parrcs ablcilLc vi- iiunteandcm fpecieanimam habentes . Idcm oftcndit.z. de Anim. tex . zo. Addiuifioncmenim corporis non diuidituranimain parccs,vchacquidem {cnciat, illa ucrb moucacur , «5c: dc ca:ccris eodcm modo . Non igitur difiri- buend^fimcfingulis corporis parcibus fingul.e animxparccs. Rclinqui- tur animam indiuifibilcm clfi: , camquc auc in toco corporccfl.: , auc in ali- quacius particula. Acvcrb in cococorporecnTc impoilibilc cfi: in quibus niulcorum organorumc(t di(tincl:io:oporcec enimtoco corpore fingulas F anima:fiin(ftioncs perhccrc: non igicuroculis vidcrcmus,iiccpcdibusambu larcmus, icd co.kmcorporc roco:achocf"alfum clTc,indicanc mcmbrorum auulfioncs : erutis cnini oculis viuit quidcm animal (cd non videt : &c ab- lciflisalis non volat . Si igiturdiuerfis parciculisdiuerfi: adlioncs pcrficiun tur, cum camcn animain fingulas parces non ficdillribuca : ncceirccfl ip- fam in quadam curporis parcicula ell'e,qua: ca:tcris apta fit virtutcm impar- tiri. HocaucemcorclIe,cN:quia in mcdioefi:,5\: propccralias raciones, ali- bioftenfum eftl.it is. Bcneigicar Ariflocclcs comparauic animal rcipubli- cx, animam au tcm rcgi , 6c cor rcgiiE . Qucmadmodum enim in rcpublica adminiftracioncsomncsexregisdecreco pcraguntur, quamuisrex fingulis operibus non incerlic : fic viuunc ca^tcra mcmbra cx vircuce cordis influen- tc in ipfa . Sicubi aucem propccr impcricctionem, cordis nacura, aut quod illius viccmgerit,minusarticu!atumfueric, vcininfectii apparec iS: Plan- tis,non L I B E R C^V I N T V S» ti^ ^ tis', non mirnm fi abfcilla viuant ; puincipium enim habcnt non benediftia d:um, ied velutipercorpusdiireminatum: Vndeacceduntmagisadnatii.- ram iimilariumcorporum: maxime autem plantiE:nam infedta tanquaiti magisorganicabreiiiori tempore viuuutabfciila, quia egent maiori orgar- nojum apparatu ad vitam conieruandam quam planfs. Sed dubitatur. ^ animaeiladus primuscorporisorganici,qui poiluin adlus fecundosexi- re: oculnsaLuemcorpus quoddamiit organicum , cuius adtus primus eft jpia videndi potentia , lecundus aurem ipia viiio : erit anima etiam in ocii- lo, viiiocnim in eu lit:quod ii viiio, etiam potentiain eofuerit, quem a- (Slum primum 6c animam ipfam eire maniieltum efb . Eodem modo argii- mentarilicctdecxterispartibus, quibusaliquod cilotlicium delegatum , An ii oculus eilet feparatus vt animal, argumetatio vere concluderet , a6lus cnim primus elletin ipibanima : Sedquoniam icparatus noneftamplius oculus niii xquiuoce perinde ac lapideus,idcirco eius ad:us primus fine illa g paiticulacnenequitjcuiadnafcitur : Animaigitureft actus totiuscorpo- ris <S: Iingularum partium , quiacftavnius eius particula^cui reliquv-^ partes tanquam lincx ex cenrro iunt adnexa\ Q^iemadmodum enim centrum in-- diuilibilc quoddam cll 8c vnum in multitudinem iinearum quodammodo diflributum, licanima indiuilibilis cxiltcns in plurcs lamen potentiasquo dammocio diuidicur & multiplici organorum ipcciepto naturadiuerlarii poientiarum vticur.In eodem igiturcit vcgetaciuum, icniitiuum, motiuu; ^ icntitiui id quod imgula iudicare poteit, ac reliqun? anima: potentix in- icparabilcs a il' inuicem:principium cnim vnum «S: idem eft omnium.Quo niam veroorgana diueria elle oportuic diueriis potentijs accominodatar plura autem corpora in code clle impoinbileelt : idcirco eo artificio natura animal condidit, vtorganorum multitudocx vnicoprincipio pcnderct: fic cnim quodammodo vnu luntomnia, quatcnus vnueltomnium principiw; _ quodammodo vcro plura, quatenusabeodc principioindiucriadcfuuint» Scd circa icnlus dubitatur . Non cnim videnuir lenlus cxtetni vnum iubie.r «ftoelleexccpto tadtu^nacazterifenfus infeparabilcs funta ta6tu , hicaucior lus lcparatur. At vilus dc auditus &: reliqui non iblum rationcfed Hc tubicj- £io diitinguntur : organa cnim diltincta lunt, lolum aucin lenlu communi coniungi vidcnturquiintemuseit: ied hic liquidem eltaliusa iingulis,n6 "•cnim idem videtur lcnfus internus & externi, non fient vnum Iubie«fto fen ius cxterni:Coniunctio cnim in ienlu comuni cfticic vnum tenlum commu nemalium a fingulis,non vnumomnium extcrnorum lenlura. An non eft aliquisalius icnfus pr^ncr quinquequiextcriores appe!lantur?vtcolligitur cx dcmonltracionc Ariltotclis i.de An.tex iiS.Senlusautccommuuem no cllea^iiialingulispaiet.r.de An.cexiij^. Cu.rLicntiaraus nos viderc6c au- dire &: cetcroru fcnluii tunctiones,qucritur vtrucodc lenlu an alio : probaf aiit cqlIc icniu vc viiu aos vidcrc (ifc auditu jiudirc,ua iialio.,duo ciL.nt selus eiuidcm. Q^V i£ ST. P E R I P A T E T. Ciufclcm,vtcolorum viTus 6: ille qui vffum fentiret . Dcinde procclTus ef- D (etinintiiiitum,alteucnim fentuscum (entiatur, ab altcro icniu fentiretur, &illc ab alio, aut tandem aliquis erit fenfus fui ipruis : mclius li^itureft: fta tim in primo id facere,vt fcilicetfenfus idem qui eft coloris, lit fcnhis Ciu ip fius ;idemenimefta6tus ipfius viius ^CcoIoris quatenus vilibilis: Idcirco (cnflis inattuefl ipfum viiibilc a6lu vifum : quod in omnibus qux finc ma leria funt,contingit,vt \i\ intelleCliu : idem enim eft lcicntia «Is; fcibile . j. de Anim. tex.15. Vifbsergofcipfum videt, &:audicus auditum , «^cdrca-reris eodcmmodo. At verofenfumhocmodoacccptum communcm vocatAri ftotelcsin librodcSomno cap. z. Teftaturenim communcm cirepoccntia omniumfenluum, qua fentimus nos fcntire fecundum vnumquemque renfum ; Quo in loco videtur contradidio qua:«.lam elle : vbi inquit : non cnim vifuquidemvldct fe vidcre, nec iudicat ac diftinguit aliudclle dul- ccab albo ncqucguftu ncque vi(u ncquc vtrilquc, (cd qu.uiam communi particulaomnium (enforium . Soluiturautem ; Nam incclligir hicpcr (en ius ipfa (en(oria non potentiam : non cnim ocr.Io videmus nos videre , nec £ aureaudimusaudirc, (cdcommuniqundaui particula omnium (cn(uum, ideftcordc. Cumautcm inco omncs (cnlusconucniant, non ctHciunta- liumfcnfum prarter quinquc:cxtrcma cnim lincarum in ccntro non con- ftituuntalium punv5lum ptc-eter fingularum cxtrcmum ; cum ran:en diucr- faquadam rationcidemdiuifionis pundus bis numerntus ^nus fit &: mul- ti: Sicin fenfuquatenus vnus eft,communis dicitur, quatcnus multi , rcnfus finguli . Altera fuboriturdubitntiocirca (cnlibilium rcccptioncm. Cumcnim (cnriarur iplumfmgulnrc, hocautcm dctcrmiiutn: (itquantita- tis : dc Scniu cap. vlrimo : non enim color (implicitcr rccipitur in oculo fect tantuscolor, fimilitcr autcm in ca:tcris (cnfibus : non vidcrur ficri po^Tc, vtvnicusfitfcnfusomnium rcceptiuus : nam quantitas in indiuKibili re- cipinequit. Quodfi diuidbile fuerit idquod omnia gencra fcnfibilium p fufcipit^non critvnum id quodiudicatdiffcrrc albumadulci , &c dulccab amaro; in eadem enim partc plurcs quantitates recipi ncqucunt,ncque con traria in eodem fubiccfto cfTe poflunt. Refpondcret quifpiaminftrumen- tumcommuneomnium fenfuumpartimclTediuifibilc quatcnus fcilicetdi «erfa vel contrariafufcipit fecundum diuerfas fui partes ; partim autcm in- diuifibile, quatenus vnum numcrocfl : ficautem vnum efle quod ludicat ciiuerfaefTcfenfibilia. Refellit hancrcfponfionem Ariftotcles.z.de Am'm. tcx. 148. Non enim efl pofllbile adu idem diuifibilc & indiuifibiie efre,nc- quecontraria fimul pati : fed potentia folum contingit . At cum fenfus iu- dicatdiuerfaveIcontraria,a6lupatitur&: multitudincmrecipit. Quomo- doigiturvnuserit tuncadlu fenfus? Quodfinon fucritvnus, quomodo xudicarcdiuerfitatempoterit? NecefTe igitur eft indiuifibiic efTc id quod iudicat,miilta autcm Iudicarc,non quia diuidacur Id quod iadiuifibilc eft. L 1 BE R CJV I N TV S. iio A cft , fed qula Mem fepius numcretur, vt accidit pundo lincam aliquam dU uidenti, bis cnimvtiturcodcmiignofimul. Atverofiinfiiuifibiliscftfen fus , quomodo cliuifibilia fcntit ? Quantitas enim omnis diuifibilis eft , fi* ne quanoncontingitfi^nfibilevHum efle. Dicendumcftigiturfpeciesfi" ne materia indluifibiles clTe: cum enim propter matcriam diuidatur vnum* quodque; ipfa quidem quantitasextraanimamdiuifibilis cft, in animaau- tem fpecies eiu(dcm cft indiuifibilis . Vt igitur punAus additus pundo &C inhnirapunda hmulnon efficiunt vllam magnitudincm, fic fenfibilium muliitudo inanimanuliam molem parit. Quod fiabfquemolealiquain- fintfenfibiliainfenlU,noncontinget contrariain eodemfimul efle,cum albi c^ nigri, autcalidi &: frigidi fimul fiantfenfus ;cum enim non exiftac aliquodfubiedlum, quod rccipiatfenfibilia fecundumcius diuifionem& extcnfioncm(idcnim cfletcum materiarecipcrc) non fcquitur in codem fimul cffc conrraria : &: propter hoc cadem cft fcientia contrariorum, Sc fen B fus idcm iuminis «^c tcncbiarum . Sed dubitatur : Si lcnfitiuum non eft fi- necorporc, organacnim fingulis fenfibus tributa lunt:diulfibilcs erunti fpecics adcorporisdiuifioncm , vtetiam cxrraanimam contingit. Noni- giruraufugicmusablurda quac di(5tafimt. Eireantem corporcam pailio- nem qua: a (cnfibilibus fit non (blum in fingulis lcnfibus fcd ctiam in fen- fu inrcrno <5c Phanrafia,cxplicauit Ariltotcles inlib.de Memoria cap. vl- timo. Fircnim per fcnium inanima ds: in partc corporis habcnte ipfam, veluripicl:uraquxdam ranquam anull ligillo: cuius habitus mcmoria di- cirur : dcMcmo.cap. i. Soluit Arifiorclcs.i. dc Anim. rcx. iii. vbiinquir: Magnirudocnim qurrHamcriridqaod (cntit,non tamcn eft lenfitiuo ef- fe , nequc (cnius magnitudo cft , icd ratio quxdam &: potentia illius . Dif- fcrtigirur (cn(ibih'um rcccprio in organo »3«: tandem incorporc ab eorun- dcm rcccprionc in anima. Nam in organo Sc corporc recipitur fpccics cum Q qiunritate&diuihbilis, idcirco non contingit codem tempore contraria fcntire vr liimcn <^ tencbras , calidum Sc frlgidum fccundum eandcm par- tem corporis : (ecundum autcm diuerlas partcs nihil prohibcr , vr fi codem temporealrcra quidcm manu aquam frigidam tangamus, altcra vero cali- dam : vrquoque lcgcntibus contingir , hmul cnim albcdincm carrharum &: (criprurxarraracnrum inrucnrur , fccundum ramcn diucr(as oculi par- tcs, hcutctiam funt cxtraoculum . In ipiaautcmanimalpccicsfinemate- ria rccipiuntur, idcirco non quantitatcs ncccolorcs , ncc calidum necfri- gidum , (cd indiuihbiliacorum hmulachra concipiuntur, rcs tamcn diui- libilcs & quanrasrcprarfcntantia. Quoniam vcro harc eadem fimulachr.i cgcnt aliquo (ubiccto, non cnim funt (ubftanticr qu.r per fc maneant fcpa- raroj ; idcirco funr quidcm In aliqua magnitudinc, (cd non ranquam in ma- gnirudine;corum cnimcncnon cftmagnirudo aliqua. Proprercadupli- cigcnerccorporis opus fuitad fcnfus pcthcicndos, vnum quidcm quod- rccipcret Q^V ^ S T. P E R I P A T E T. ricfperet rpccles quantas & paterctur cnm materia, vt pe.rrpicuu oculi cor- J^ pus:aer in aere exiltcnsrcaro totius corporis : Altero autem in quo receprio £ereti"pecicrum rmemateria,qLiodeft propinquillimum animxinftrumen tum,quem fpiritum vocant. Sed vtres manireftior euadat,in oculo diiigen- tiusidcontempIemur.Cumfiatreceptio vilibilis fecundum pyramidem cii jus balis eft fuperticies rei qunc videtur extra oculum cxiftens, cufpis autcm in oculo, vt patet per ea,qua: in lcientia perfpedtlua traduntur : cx anL;uIi au tem,in quem pyramis delmit,magnitudine & paruitatcres maiores vel mi- nores appareant : in anguli quidcm extremo ipcciem indiuilibilem elle ne- ceireeft, concurfus enim lincarum in puncto ht : Ced antc concurlum , ma- gnitudinem liabere baii proportionalem , per quam rei vidbilis iudicatur. quantiras. Cum enim duo fmt triangula,vnum paruu,cuius ba/is intra ocu . lumcft, alterum magnu, cuius baliscilextra In luperhcicvilibilis , vtriulqj autcm anguli /inta:quales,vnus enim communis clt fcihcct Is qui efl in cu- fpidc pyramidis , reliqui duo ad vrranquc bafim rrquiilillantcm , nccellecft larera latcribus prcportionalia elle <I?C bahm bnh. Ex i.iccrii pr.ctcrca quanti £ tate , habetur diftautia corporis vifibilis , ex bali autcm quantitas eiulJcm : Vbi igiturnotafucritdiftantia , ex quantitatcbahs in oculo cxiftentis nota fietquantitas bahs extern.T,proportioncm cnim habcntcandcm , quam la- tusmaioris rriangulihabetadlatus minoris : vbi vcro diftantiaincertaeft', contingltdccipi vifum , vtcirca magnitudincm folis. Suliicitergo in oculo quantitatemaliquam rccipi quantumcunquc paruam pro oculi magnitu- dineled proporrionalem cxterna:. Nam alias ea qua: maiora cllent oculo, vi derinon potuillcnt ncquciudicnti . Corpusautcm in quo fitbafis propor- tlonalls cxternx' , cft humorchryftallinusappcllatus, pcrfpicuus & rotun- dus : nam in eo pcrindc ac in pila vitrea aut in Ipcculo imprimitur fpcclcs a rebusexternis . Vbiautcmdclinit pyramidis angulus,M*mago in Ipcciem indiuihbilcm tranfit, qux' in fpiritu poteftate fcnticndi prxdlto recipitur . p Similc autem quid in c.Tteris fenfibus ficri putandum efl:vbiquc cnim affe- ^tioncm aliquam proportionaleextcrnxrccipi par cft,vndc iudicatur quaii titas rei fenfibilis,intcrius autem candem fine matcria 6*: indluifibilcm ticri, NuIIumaufcm Inconucnienscft indiuihbilealiquid,'fignumcirereidiuifi- bilis,& tanqua diulfibilefentlri,fenfhs cnlm eft rel fcnlibilis externrE:quod fi fui iphus fit, ea ratione femper accipitur quatenus fenfibUis culufdam de- , terminati&rquanti: namaliasquod indluifibileeft infenfibilequoqueeft. Cumenim a:quiuoccdIcanturrcsinanIma6<:extraanimam , vt homo pi- dius & homo verus:etiam quantum in anima alio modo dicetur , quam ve- , rumquantum. Diceturigltur fenfLisipf'equantus,quiaeftipfius quanti ve , ri,ipfeautem fecundum fcnon quantus . Sed hcccfortefufius quamopor- tet,hoc loco dicla funt.Patet igitur ex diclis multitudinem eorum quas fen- tiuntur,6c quantitatem fenfibihum,noaimpedire quinvnicus fit omnium fcnfus, L I B E R Q^V I N T V S. li, / fenfus , Sc vnicum eius In ftrumen tum proximum : imo ex Ijs qure circa fen- fusapparcnt,necefleeft vnum ellejquiadirterentiamomniumienlibiliunl iuciirat . Quod fi vnitas hxc in inftrumentis cxternis fieri ncquit, oportec alicjuoci eflcinternum omnibuscommune,in coigituranimafentiensfue- rit cum c.xteris potcntijs . Me dium illiitninatinn non fxccre ad colorum vifionetn, fc d potms Intpedire^ Oiixfio, FII, C R I P S I T profeAo Ariftoteles, i.Hc An.tex.^y.colorem {<\ circonon videri fine Iumine,quia naturacoloris eft , moue rc pollc id quod actu perfpicuum cft:a(5tu aute perfpicuum , eft ipfum mcdium illuminatum:ldeoin tcnebrisnon videri proprioscorporum colores .-aliquatamenin tenebrisfbluni R vidcrijVt qua: noclu lucentln funtignis modo,quemadmodum quccdamcat pitapifcium &:quorundam animaliumoculino(5tu tantum radiantes: Alia autcm6: in luminc& in tcncbris videri,vtignis&:qu.'Ecunque valdelumi no(a t\int,quoniam perlpicuum ab ipfls a<ftu tit. QucE fententia fi fimplici- tcr intclli^atur,vt videtur tficrri,manifcftc talfa dcprarhenditur . Nam pri- mum txperimcnto patci mcdij illuminationem ob pra:fentiam luminofi ccrporis tadam nihil prxltarc ad colorum vitioncm : nihilo cnim minui vidcmuscolorcsquolcunqucailtuexiftcntcs fiue pcrmcdias tcnebras fiud per illuminatum mcdiumiquod nodtu cxpcriri vnufquifque potcft . Nam cx loco tcncbrolo non loluni igncm procul cxiftcntcm vidcmus , Ced etianl corporaiqnc illuttiata,cutn tamcn aer intermcilius non fitilluftratus . ac- cidctautem hocfi ignis quidcinnon vcniat in confpciftum fcdfolumcor- pus i"ni obicctum.-quxcunquc cnim in acre intermedio fuerint , non con- C ipiciuntur, quiiquam vidcnti hnt propinquiora :color autcm parietisignct iiluttrari vidctur non minus quam liapud nosalius ignisfucritmcdiumil- luminans. Idcm &interdiu notarelicct: Si cnimcxobfcuriori loco velu- tiantroqnodam inrpiciamuscorporaaSolcilluftrata, non minus perme- dium iilud vmbrofum ccrncmus , quam fi cx luminc intuercmur . At vcro cx mcdlj illuminationc impcdiri vilioncm manitcftum eft : qUc-ccunque c- nim lunt in obfcuriori loco nequaquam ccrncre poffumus ex lumine : Idco intcrdiu ni"raapparentqua,'intran:dium parictcs funt,fi cx loco illuftra- to infpiciamus . Omnino autem melius ex obfcuriori loco cernimurf quam «x luminofo , dummodo corpus vifibile illuftratum fucrit. Pro- ptcr hanccaufam naturaoculum lic cHormauit , vt illud pcrfpicuum cor- fus , in quo colorcs cxicrni recipiuntur , quam maximc obfcuro loco claudcrctLir , paruo rclicto in cius tunica foraminc , vt fufHccrct ad fpc- cics intromittendas , minimc autcm a rplcndore oiicndcretur : & qui Q^ acutius . Q^V JE ST. PERIPATET. Scatiitsintueri vokint, modiccoculiim clauciunt, adco vtlice.it alicjuando D interdia ftcllas vidcre, fi pcr longam rillulam oculo admoram infpiciamus. Prxtcrearatione manifellum hst, lumen in mcdio impedire colorum fu- fceptionem : Si cnim eft coloris (uLeptiuum , quod fine colorc eft,& ioni, c|Liod iine fono : <Sv: in CECcris fmiilitcr : fine colore aurcm cil ipfum pcrCpi- cuum quando in potentiaefl: non ai5ltijidelldum inuiiibilc t?c tcncbrolam fuerit ( iumen enim ei\ vcluti color pei/picui.i de An. tex. 69. ) cum i;;i:ur illuminatum [ucrit , non crit (afc<'ptiuum coioris: Ratioeft Aiillocclis.i. de An.tex.71. C^od vtmanit^rtius li.it, (u conliJcrecur . Pra^fenrc maio- rilumincin per/picuooblcurius reddi (blctid qiiod minusc(l , aut omni- nodeleri: vcpatct in luna : non enim vmbras corporum (ibi oppodcorum gil^^nicpncfenceSole, noctu auccm eodcm abicnte gignic: magiscrgo adlu fuum nodVu communicat quam intcrdiu:aliqucm tamen ad):um communi- carc incerdiu diccndum cft,quoniam cunc vldcnuzs cius corpus : Altra au- tcm non (olum non iliuminancacicm diurnuni,(cd ncquc vilui lcoticrunc nifi noclu.minus.n.cllcorum lumcn quam !an.c:idcirco vmbras nullas pa n riuntcxccpcis quibu("dam (plendidillinYis.VenMS cnim abicnrclumine lun? vmbras {.;:iclicetob(curas. Idcm incu.ri licct in corporibasa Solc iliulha- tis.-hacc enim obie»5ta loco vmbro(b,(pccicm (uam communicanc , idquc no fblum adiaccniiacorporailluftrando (cd ^ aliquando proprio C'.'!t)reacre circunllantcm inlicicndo,vcpunicco,aut Baao,aac viridi aucalijs liaiu(mo di.Locaautem harcilluftraca alialimiliccr illuftrarc po(runt,& hajcalia, do- nec candcm vltimaob luminispaucicaccm alia nonillunrcnc , (cd (ufiiciant folum ad (ui vidoncm facicmlam: ncquacjuam auccm vc vidcaucur adiaccn- tiacorpora, Communicacio igicur luminis &c coloris ab co ht quod aCtu e(l in id quod potcncia,non c conucr(o:hnc aut modo lc h.ibcntmaius lumcn ad minus. Obhancauccm racioncmcolor illullraras non coloratacrcrn ir- qucilluminatum,tacominus illu(triorcm,(cd eum (olum qui (icob(curior. p Quod (1 in(1:rumcnti:m vidis ("u('ccpciuam litomniuni colorum, pcrlpicuii cdcoportctnoacliu illuminacu,(^xlapcumalin:;ulis illuminari. Non igicur mirum li in lumine maiori non vidcamus eaquo; in obicuriori lunc polita ; cx obfcuro aucem opcime videamus ea <\ux (unt in lumine . Proptcrea (o- lemusmananiluccrn;cautSoliobijcerc,cum intucri mclius volamas,vc tra dit Arillotelcs.^i. Proble.zi). Manuenim arcemuiaboculis lumcnmaius, quod impcdiebat reliquorum fuiccptioncm. Et poftquam aliquid maximc fulgens in(pexerimus, vtlolcm, non podumu^alia vjdcrc,.donccfplcndor jn oculis gcnitus non reccflerit. Proptcr quid igitur lumcn in mciiio rece- ptionem colorum impcdiat,cxplicacam c^h.Actus.n.incxiftcnscajccrosob- ^curac «3c arcet.Scd huic ("entcnci.^ non (blii videncut ob(tare verba Ariftocc lis.z.de An rex.67.(a"licetcolorem mociau eircpeifpicui in actu exiftcntis; ac^us.n.pcripicui quaccnus pcripicuu lumcn ell.i.cic^n. tcx.69. qua(i mc- dium L I B E R QV I N T V S. iia ^ dlum illuminatum efTeoporteatjVr a coloribus patiatur: Sed etiam ratio hu iurmcdi oppofitum ollendit. Si enfm perfpicuum in r.d:u non efl: finelnmi ne,ncquecolorem pcrfpicerelicebit (melumine; corpus.n.c|Uoclcunq-, n5 perfpicuum in mcdio exillcns vifum impeciit. Amplius fihimen fruftraeit in mc'iio,cur non videnuis in tcnebris.^^Si.n.colores mouerepoircnrperfpi cuum in potenria, communicat-o eoruni tieridebcret in medio & tandcni in oculoablcnte lumine,quod tamen minimecontingit.Prseterea mediii il- huninarii pati ab oibus coloribus paret , quamufs maius fit lumen in medio quam in co quod vitletur.Exill:cntc.n. iuminelolis in medio,videmus ram6 corpora polita in vmbra. Si igitur color prius agit in mcdium quam in ocu- lu.5. de An.tcx.-^ ncccHccft cncdium quamuismaximeilluftratumrecipe- re ramcn ca qua: oblcuriora kinr, ts: oculis rralmittcre. Quod <i oculi in ob- lcuriori loco manentcs facilius inlpiciant^poteftob aliam caufam accidere, utproptcr uirtutis conpregatiorcm , non propter priuarioncmluminisrli j. cnim luminis pr.clcntia pcr le colorum rcceprioncm impediret,debuiflet & in mcdio impedire. Ha'C funr pra:cipua,quibus aiiquis perfuaderi pollic medij illumfn.itioncm ad colorum fiilccprionem facere. Scd fiippoflta dcfi- nitionccoloris, f)ciicha'c lolutntur . icribfr igitur Ariftotclcs in librodc Senfu cap. 3. colorem cflecxtrcmum perfpicui : qnod perindc eft acfidice- remuscllc e;-:trcmum lunn^nls : Idcm cnlm aflus pcrfpiculquatcnus eft in- tcrmfnatum,lumcn cfl,in tcrmlno autcm color : Idcircoh.mcn quidcmco lorcft intcrminati corporis,co!orautcm lumcn terminati . Patctautcm ici rcnfu ; corpus cnim quam maxlmc pcrIpicuum,vrglacics,(iconrIngat^vide- rilccundum (iipcrhcfcm proj"rinm,non (ccundum (upcrficicm continentis corporJs ( accidet autcm hoc,vbi contrr.dtus (ucrit in parrcs paruas) non am pjius colcrcadlacenrium corporum (pc(ltabirur,fcd proprio quialbuscft: ouod Ii^iiur i'A inrcrminatc elt lumen,in tcrminocft albcdo :ilfcfruraurcni iiitcrmfnatum,cu v:(us non in clus lupcrlicic tcrmfnatur, (cd vltcrius ad (11 ^ perhcicm circunft:;ntiscorporis protcnditur:qi!od in cotra(flo fierincquir, non iciii propter diuifioncqul rcrminus quidam cft,(cd(5s: proptcr paruiia- tcm:cadcm cnim pars propc qufdcin(plclcnti vKum tranfmirtcr, vr reliqua pcr(picua,proculaiirnon trim(miitct,fcd vlfus in cius fupcrficlcdcfincr, vi\ <\c prc^prio co'orc vidcbitur colorata . Hoc idcm nccldlt In nluc, pnrua: cnlni gutruhcconcrcta dc mnxfmc pcriplcua! albcdincm multnm rcpra:fentant: Sic \itrum &: chr)fial]us fntcgrn qufdcm vf(um rranfmftrunr, (1 qunnurcni autlfma r.utlcalpcllo (igncnturattrltfonc la(fia,vlfum tcrmlnnnr.iS: alba feollcndunt. Quanioautcmcorporamngls pcrfpfcua (ucrfnt,co m:^gis albalunr ,vt(puma ^' nix:aqua cnlm & ncr mnxlmc receprlua (unt lu- mini^ : Conrra ucro quxcunquc lumcn fulcipcre ncqucunr, nlgra (pe- dlantur ; qutmadmodum cnlm in inrcrmlnato (unr tcncbr.T,fic In tcrmfno cft nfgrum. Sfgnum autcm huiuscft , quodnulla corpora nlgra perlpi- Q^ i j cua Q^V JE S T. PERIPATET. ^iiareperiantiir, cum cjEtcrlomnescoIores periiij eflcpollint,vtin gcmmis 3 perfpicuis eft maniTcftum ; nam dc candid^ ISc rubenres,c>: viridcs C^ c.Tru- Je^,& alio modo colorar;^ vifuntLir e::^epro nigro . Subie(flum enim nigre- dinis non eftrarccpriuum luminis : idcirco nigrcdolimilitcrprluariocft, vf tenebrx: medij aurem colores vt magis vel minus de lumine participant, iicaccedunt aut recedunt magis &: minus ab aibo . Eorum enim (abie^um magis vel minus eftperfpicuum . Dixitaiirem hocmanifcfte Ariilorelesin libro deSenfu: cap. 3. vbi inouit. Peripicuum ergo lecundum quod incll corporibus , ineftaurem plus aur minus , in cmnibus cauHi eft murarionis colorum . Qji.xcum hocmodohabeanr, iliudalrerum erKubiungendum : Si enimadiu perfpicuum non eilniii pra;(entelumine vr Solisaut ignis, co- loresetiam attu non erunt (meIumine:excepro nigro, ell enim luminii priuatio . Dilleruniautem corporanigra,quaj ii\ lumine vidcntur, a c.rre- ris qux in tencbris (unr po(ita : ha^cenim ideo nigra videnrur , quia .i6lu lu men non recipiunr, cum lamcn recipiendihabeanr potenriam : idcirco iii tenebris omnia nigra apparent . Qu.r autem in lumine nigra (unt , impo^ rentiam habcnt recipiendi lumen : non enim peripicuum eil eorum fubie- c dlum.Qj^iomodo autcm priuaiio mouere pollit medium 6c vi(um, alia ratio cftjhabitu.n.priuationemcognoicimus.CoHigimus igitur exdidiseandem cire naturam luminis & albedinis, ac^lum (ciliccr &c perfedionem pei(picui illud quidem quatcnus interminarum eft, hoc aurem quarenus luminis e(l terminus quida.-Similiterautem (ehaberetenebras &c nigrum, ambocnlm priuationesfunr,renebra: quidem inrerminaticorporis,nigrum aurem rcr- minati: Ca:teros aiit colores medlos eilc in ter album ik nigrii , vt p'*r(picuii jnedliieftintcrlumlnofum & tencbrolum. Hancaute fimilitudlnem ratio- nis explicauit Arlftotelesljs verbis: Eft ergo ineileln perlpicuo hoc,quod quidem 6v:lnaereficitlumen,eftaut non,(ed priuatii elle.Qiicmadmoduni iglturlbi hocquldem Iumcn,hocver6 tencbra:,ita6c Incorporlbus mnafci turalbum&nigrum . Quibusfuppo(Hisobiecla(oiuercn6tueritdiiHcilc. Qj_iodigirurfcribIrurcolorcmoriuricllepcr(picuiin actu hoc modolnrelll p gendumcft.Cum.n.vI(ibiIcduplex(ir,(cilicctcoIor,&idquodvnonomine nonIicerappellarI,vrignis,Sol,ftella!,fungi quida, &oculi noifluper fe ra- dIanre,L<<: alla multa huludnodi luclda corpora: Color quldeabalrcrogenc redlftert, quodvKibllls non cft (inelumlne : rellquaautemper fevKibilla funt,quia In felpfis caufam habent vt fint vKibilia, idclrco etlam In tcnebrls pofitavideripo(runt.HocautefignilicauIt Ariftoteles.i.de An. tex. 6^^. vbi colorem dlcebat efle viiibllem qula eft in eo quod fecundum fe vKibilc eft , ideft in lumine:e(reautem hocfecundum fevKibilenon ratlone, id cft de- finitione : qua(i dlcat : non ineft lumlnirario vKibills, (ed econuerfo vKI- biliincft ratlolumlnls: vKibilcenlm vnumquodqueell propter lumen. Cum autem colori iufu ratio lumlnis pcr praefentiam luminoli corporls , cft L I B E R Q^V I N T V S. i z^ A eftenimextremumpcrrpicuiillLiminatircorporinutem luminofb non pet aliud fst! per feipiiimjell.n.ipram metaucor laminis,neceireeft; lioc no io- lum per ic iuium eirejfed &c per ie iptlun viiibile: Colorem autem tum eilc colorem a6lu,tum ec yideri per eius pritientia.Idcirco optime coparaniu Ari ftotcles inteileclnm ngentem lumini:vt.n,exdiucria iuminis participatione in neripicuodiuerlioriancurcoloies, quiet rationeeiuidem luminis viiibi les iunt, licexdiuerfadiu-ni inteileftus parcicipationeciEteris omnilias da- tum eil: eiTe hiis quidem clarias,his vero obicurius: qu^c non per fe ipfa intel ligibiliailinr, icd iolum intcllcclioneoptimiintelliguntur , cuiusiolias cil -per(eintellecUo,ceterorumautem non periefed periilud.Similiter & villo eius cft cjuod maximc viiibile efi:, per ipibm autc cutera viden tur , qu.^ eius p^riicipationeoriuntur.Propterliocigiturdiclum eilcolorem moriuum ef ie peripicui in actu , quia color in adlu non etl nii] in lumine , poiitus enim in tenebris non ellaCtucolor ied potentiafolumjideo inuiiibdis,cum dela £ minc minime participet. Non iequitur autem ex hoc,vt totum peripicuuni quod intercorpus coloratum 6c ocuium intercedii, illuminatum^Heopor tcat,latis enim etl lamen eiie in ca parte qux corpus contangit.-Idcirco cuin exactc voiumus iiitucri, corpus admouemus aut adtolem autpropeignis lumcn,oculosautem quam maximeahillisarcemus . Hocminimecontin- git in altero gcncrc vitibilium , cum cnim pcr tc non per alterius participa- rionem c>;iltant , non cgcnt alcero luminc, quo vidcantur : {(^d porius In al- tecolumine obicurioraredduntur, adco vc quxdam omnino viium ctfa- gianr , vc atlr.t, &: qaorundam ocuiorum fplendor prariente lumine diei; quardam vidcantur quidemjcd remii]uis,vt ignis.Hxcigitur non ex necef- firatcmotiua tunc peripicui in aclu : pertpicuum enim ad:u eit pcreorum prxlentiam. Cum autcm acfkus pcrtpicui infcquatur quidem io\is aut ignis pra^tentiam.antecedatautem colorcs : iii hi vitum alterant, neccife etl prius C agere in mcdium,quod cl\ adtu pcrlpicuum. Corpora autcm per tc viiibilia noncft neccilcmouereactu pcripicuum, quiahocintequitur non antece- dic. Noneilaucem accipiendum hoc eilc in racione coloris, fcilicec mo- tiuum cile pcrfpicui in acta,in(bqaicur enim nacuram coloris. Qnid aucem (iccoior, tSc quocxiilcncemociuus tic, explicacum ctl in libro deScniu , 3c nos iuperiusdcclarauimus. Ad primam autem racioncm dicimus colorem in luminepoiicum ellccanquaaliquod pcr te viiibjlc, veluti ii^nemaucSo- lem:idcirco cihcercadtu peripicuu iptura medium per quod vidccur. Signii autcmeuidentiliimumcft , quodcorpusaSolc illuitratum aliailluitrat, vt aliaqaotjuercddat vilibilia.^S: hccalia,doncc vitima illufticntur tantum & non iliuitrenf:oculus igitur in tcnebris policus <3c aer in tcrme.iius catcnu^ afticituracorporcaliquo illuftrato,no vce tenebricotis lurainoia iiat,fed vt ipcciem t.mcum ilialTiraci corporis rccipiant:idcirco interic6tatu corpus opi cum,communicationci\i hancimpcdit: ioium.n.pcrtpicuum a coloribus & Q^ iij alu- Q^V JE S T. PERIPATET. iliimineafficIcur.Acialteramcliibitationem patet roliitioexdi(flIs:Sienim £> color clTetaclii coIoi"in tencbrls, vidcrcrar limilirer in tcncbris , vt i^nis: Quoniamaiueineius diftinirioncinckuiirur lumc,c(lenim iuminiscxrrc- mum,impollibilccfta(ftucoIorceircin tcncbris pollcum .Quid.vm inccr Pe ripaceticorum principes putanres ellcnclu colorcs eciam In renebris,n6 vi- deri autem,c]uia mcdium non rittliipoiirum ad paciendum,iiilponiautcni aluminc:coadli funcaliam colorumgcncracionem comminifci, quam qux ab Ariilocele tradicacil. Ciun.n.lumen c\cernum fccundum corum (cncen- tiam nonconllicuat colores,aliud in iplis corporibus innacum tingunccx ignis cuiufdam mixtione. Videntes enim is;nem inter ca^tcraclcmencaluci- clum:ccrramau:em opacam ; media vcrbelemenra acrcm 6: ac|uam pcrlpi- cua: putaucruntad colorumgencrationcrequiriquacuorelcmcnta: mcdia quidcm pro materia pcrfpicuijigncm autcm pro luminc in perfpicuo: cerra pro co quod luminiopponitur adrcmittcndam ignis luciditatcm . Scd h.re quantum rcccdant a vcritatc &c ab .Ariltotclis dosI:l:rina,c]uis non vidct? Ni primum coguntur fatcri colorcs cllc proprias alh-ctioncs mixtorum : cu ta- mcn rcclamcc .Arillocclcs. i.deGcn.<5c cor. tcx. 7. vbi lubicchim viilis prius p cllc vult quam (ubicvltum caclus : (!n: alibi lcribicomnia corpora •ilibiiia cf- fe.cum tamen nonomnia lint tangibilia: Amplius reltatur.-.utor dcCoIo- ribus,qui intcr Ariftotclis libros rccrnrctur,oiaclemcnra aibacli,:C^od li lerralccundu lc opacaclIcc,(Sc nigrediniscaula, nullaeilcnccorporain c]ui bus terradominatur,alba &: perlpicua : Sunt tamen mulca inter lapidjs , vt Marmora,gcmm?,ccrrarum «Is: lalium gencra,quorum aliacxa«ft.im bibcnt candorem,aIiaperlpicua(uncmaximc.Dcccpci runtautcmcircaiiancclcter raopinionem,quoniamob (uidiuihoncm vifum ierminat,nccapparcccius pcrlpicuitas vt in aqua Ik acrc : non cnim Cdntigic i'lis vidcrc tcrr.c corpus continuum,(ed Ipumx' modoin fcnuis(niiacorpulculadiuilum:intcrmina lioenim luminis per('picuitatiscftcau("a,rcrminusautcmcoloris.C;^uodlial bedinem pcrfcclamnon habeatomnis tcrra,in caulaclthumorisadmixtial teratio (5c adultio,vt ex eoilcm libcllo parct. Scd quod dc ignc tradunr, ni- p misegreriitur racionis terminos:non enim lucet igniselcmcntum.icd limi- litcr peripicuumcftcorpus vtacr.Nam ali.is impcdiret cccIiarpcvStum: Qui aurcm lucer,cum fictcruor quidam,quomo«lo in mixcioncm vcrn'ac cx ignc cnim nihil hr,vtncqueexglacie.i.de Gcn.6ccor.ccx.ir. Autcjuomodoin rc bus frigidillimis vt niue ("umma albedo e(rct:Pra:tcrea fi in coloribus contl- neretur huiulmodiluminis natura ob ignis auc.ilterius luminod corporis mixtlonem , praclencc maiori lumineoblcurior reddcrccur , vt de ipfo ignc apparec: Carboncs. n.ardentes in vnibra quiciem proprio tulgore viluncur , quicolor puniccocll:limilis:in (oleaucnigri vidcncur vccxcincti:occulcaco cnim ignis lumlne ob (blis pra:fenciam,color eorum proprius venit in con- ^edlum,qui niger eft^ldem (iic in c^teris in ic luccm habentibus cxpcriri II- cct. L I B E R Q^V I N T V S. 114 /i cet. Sligitnrfaerlt in omnibiiscorporibnshiiiufmocli luxautorcoloris, in tenebris vitleretur,cftcnim lux per leuilibillsnecalteraegecexterna: maio-* ri autem lumine eadem hebetelceret, non fulgeret magis. Venerunt auteni in hanc opinionem abfurdam , quia putauerunt a lumineexterno minim^ colores htii,feci reddi folum uifibiles, dudi uerbis Arlftotelis.z.de An. fex, Cy.ubldecoloreloquens inquit : Vndcnon efl: uifibile line^umine,fed om nisculufquecolor in lum.ine uihblle: quali color fit, etiam cum inuifibile fucrlt . Atfi hocmodo intelllgendus ellet locus Arifliotells, repugnaretci, qucd paulo infctius tex.7 i.inquIt.-Colorls iulccptiuum clFe, quod fineco- lorecft : finecolorcautemclTediaphanum &c inuilibilc& quoduix uidc- cur,qua!cefl: rencbrolum. Dlccndum cfl igIcur,coIorem in cenebrls politu non nctu colorcm clle fcd potcncia tantum ut ipfum perfpicuum : adtu au- tcm hcrl pcr luminls piorlcnrlam : quodam cnlm modo lumen facitpoten- tla cxiflenccs colorcs aClu colorcs.^.de An. tex.iS.Idco colorcm cllc in luini- B nculfibilem, Circa terclam ratIoncm,qux probabaclumen maius in medio exlftcns non Impcdiic colorum lulccpcioncm, qulapoficosin umbram per fplcimus, quamuls mcdium fucrlc maxlmellluftratum : undecolllgebatur aduerfus noftram fcntentlam lumen maius pati a minori, quia medium pa ti oportet.\coloribus,h aflcctlo pcruenitad oculos : pro maiori intelligen' tlanon ab rc fucrltaliquancum Immorari . Aftcdllo Iglcur qua:in mediofit acuIoribus,aucabaltcrogcncreuitibilkim,minimcuIlibiliseft.-uIdctur.n, unumquodquclecundum lupcrhcicm, fcd lccundum mcdlum ncquaqua proptcrclus intcrminatloncm. Idcircoacrls quaquam ccrmlnus proprius non ucniatin conlpcdum, uidccur tamen fccundum apparenccm fupcrfi- cicm,qui color cftc.rruicus : Sisndlccr 6c maris profundIcas,quadclinic ui- fuscandcm prclclcrccolorls fpcclcm:lnccrmlnatum auccm quaccnus intcr- minatum, omnlno uifum fugit : Icico perlpicuum ipfum fiuc illuminacum ^ fiuc non mlnlmc vidcrurjiifi (ccundum accidcns,quaccnus elus ccrmlniiii confpcdum vcnlunc.Ex qulbus cilam idud paccccolores mlnlmccftc in me dio nlli potentia:cum cnim vbiqucdluIfloHcri poftit,in diuifioneautem & fupcrficiccoIoradlit,3ntcquam diuidacur^color noncric,apcus camcn cfCc. Tranlmllfio Iglcur colorum adoculos pcr mcdium , nonglgnicallquosco- loresin mcdio^ncqucaliamhuiulmodiafFcdionem^Nam fialic]ua ficrcc in mcdio a coloribus aftcclIo,In cadcm parrc clf.-nc f mui aftcc^iones cocraria: : conclngiccnim idcm medium limul plurcs colorcs acqj conrrarlos crafmit- tcre. Prartcrca/icolorcsin mcdiorccipercntur,non pollcntfynceriadocu- losfcrrI,fed mixtI,vtaccIdIclono :cum cnim duo limiilfinnc, audlcusmix- tioncm vcriulqucpcrcipIc,qu^harmonIadIcIcur..Simih*ccr &:odori,non.n. concingic fimul pcr idtm medium duos odorcs fynceros pcrcipere,fcd mix- tioncm vcriulquc fi hmul aganc; conrrarianaquciion polliint inrcgracn^ iacodc lubiccto fimul,lcd autad mix,c»oncm vcnirc, ncccflccft , fi apca nata Q^ iijj finc q^V .£ S T. F E 11 I P A T E T. finc hoc pacl , aiit altero agcnce alccrinv. omnino cicftrui . Sed hoc in co- D lorioiis minimeappnret , (ynccri cnini per ifiem mcdium fcruncur ad ocu- Jos ; non croo in meJio diLcndi ir.nr eirc. In eo i^icur tifrtcrc vihis a c-vccris lcnfibus : hic cnim non ex mciio cdlores alUimic, lcci pcr mciiium : rch"c]ui aucem cx meciio : oporcct cnim in iilis aflici mcciium, in viiu aurem nccjua- quam : &: hoc cll i\\ caufa , c]uod In iihs .ifteclio prius cll in medio qiMin iii intlrumcnto : prius enim articicur c]uod propinquius cft llndhili quam quocl magiN ciiltar: vilibile aucem non prius cft in mcdio quam in cxcrcmo, fcii (miui : ciicoaucem in meciioellccoiorem autvilibile comoiio quo con- tingicin co ciie> (cih"cct potelbicencjn adlu . Hinc aurcm paccc iumcn in nicciioexillcns non impeciirccolorum rufccpcioncm , non ciim vilibile cll meciij lumcn , fcii ciusexcrcmum loium .-cxcrcmumauicm iuminis m lio- ris ncquaquam pati poccft a minori : Cciorcs cnim in vmbra polici non oj lorantca qu.r in lolc lunt, (ccicconucrib . Clarioris aure;Ti intclligencix gratia ponamus in tcmplo non muicum luminolo, loiis lumcn pcr angu- ftamtcncdram inrroiabi: pars acrisalolc iiiullrata non dilccrnitur .1 rcii- quo,nili pcr corpulcuia in illo volic.mcia, qua:cum iniuinine (hitpolica, g moiicnc viKim.VbiLunque auccm acr .\ pulucrc auc tumo auc ah'i-; corpulcu iis purgaciilimus iucric,omnino acris parsiiiuminaia vifum eilagicctcor- poraauccm pofita in vmbra pcr mcdium hunc acrcm non minus vidcbun- tur qu.\m pcr rcliquum,(jquiiicm oculus in vmbra (imiliccr tiicric. Oj.iO(.i li in acrciilulhaco ponacur , miuus vidcbic, quiaa niaiori iumincimpcdicur minoris (u(ccpcio.Quod auccm id concingat propcer maioris luminis pr.r- (cniiam nonautcm propccr vircucisdilgrcgacioncm, vc mulci pucant,iliud argiuncnct«clt : Nam idcmcontingic rcbus inanimacis,vc vidcrciicccin !pc cuIo,&chryftaliisquibu(ciamangulo(is: Lumencnim rcccptum rci-lccb.inc ^colorcsaliquando iridi (imiics in obicctum parictcm vmbrodmi : in !o. cum auccm illudracum ncquaquam : Nam pr.rfcnicmaioriluminc vbiquc obfcuracur id quod minuscft. Mcrito igiiur inlbumcncum vilum priiia- tum cilcopoicccomni !umine,vc lulcipcrcomncs coiorcs poiiic: aclu cnim p in co ticcolorum (ulccpcio>non qucm.idmodum in medio dx: in inccrmina- to pocentia (blum . Sed dubitabic quis : Si lumen prarfcns in oculo impcdic carcerorum rcceptioncm : propccr quid i^ni^i c]uidam apparcc in ocuiis? nodu cnim nullo alio luminc prx(cncc,(5c ocuiis claulis cclcriccr mocoocu- lo, (piendorem videmus: EcFcliumacNodluarumoculifplcndorem cxrra vibrant. Anfplcndorin cunica el^inccrna , qui mouecqLiidcm oculi per- fpicuum intiis torasin Fcic & NoCliua: Foris auccm incro in hominibus, ' cum cx (ua federeleriterdimouccur ocuius, vc pars fplendidafiatexterior » Cum igicur in intcinaocuiiparccanimafciiCiwMis non in exccrna fcdcac: De Seniu.cap.i. ("cncimus (oium cum mocum qui a rebus cxccrnis incro tir; id- circo noilrumlumen minimc vidcmus , uifi cum dimouctui: o.culus : ideni pucan- L I B E R QJ/ I N T V S. 125 A putanc^iim &: felibns accidere, fplcnrloL-em cnlm proprliim non vMenP, qiif Mmira exriinfccus infpicienribiis cll: maniiclhis . Impedirct igitur cx- terorum viilnn, n exterius inrro moiieret vt externa vifibilia: per candeni cnim iineam piurcs colores vidcre impoiribile cll. Nunc autem accidit, quem.idmodum in ipeculo: in eodem enim fed per diuerlas llneas dluer- ios co ores fnrpiclmns. Nonelt autcm putnndumin rpeculocdeadlu co- Jorcs , c)ui in eo rtlranguntur : Cum cnfm in todcm 6v fe^undum eandcm parcem Inv.ul plures atc|ue concrarij colores retrangantur ( nam quo tem- porc qnis in ipeculoalbum quid Intuetur, poteftalrcr fecundum eanderri Ipccuii parrem nigrum quippiam peirplcerc) fi in eo colorcs cirent,qui videntur , conrraria fimui cl]».nt . Eodcm igicur modo colorcs (unt In Ipe- culo,vt in perfplcuo interminato. Qnamuls cnim fpeculum termlnus quidam lit, non tamcn eo vtimur vc termino : nam res in quam termina- tur vilus,e>:trarpeculum ert . C^icmadmodum Igitur perlineam redlani 3 perlpiclcnres , nondicimusin mediocolorem elFe^ led incxtremo : (ic per lincam rcdcxam vldctur quidem color t-iTc in loco rcBexionis , non ta- men adcll. Etqucmadmodum pcreandem lincam rcvflam Impoiriblle cft plures colorcs perlpiccre : In cildcm cnlm extremls contrarij clTent colo- res : (ic pcrcandcm rcllcxam non pc^llumus nili vnum vidcre: A diucr- lis enim vllibilibus vt diiicrla' protcnduncur ad cundtm oculum linex re- 6b;,(ic diuerl^u relieXtE in diucrla ilclinunt , qnamuis in codcm pundlo rcfrangantur : Nam & Iii vllionc rcda contingit lincam , qua quifpiarn album vidcc, alceram intcr(ccare , qua alccr nigrum : In intcr(c(5lionei- gltur vidercntur cdl- contrarlj colorcs,non func camcn propter perfpi- cul inccrmlnacioncm : Sicln (pcculolntcrminatlo quxdam clt linearum, qu.c in co rcfranguntur . Colcncs autcm proprlj corporum non hocmo- do tcrmini (unt lumlnls : nam vndccunquc peiflcncur, candem (pecleni pr.rfcferunt : quonlam lumcn rc.cntum tanquam proprlum non tan- quam alienum rcgerunt . Eft autcm proprium , quia infcquicur nacurani pcilpicui,cx cuins dlucrlitaic varic a(HcItur prajfentc lumlnc. Refradllo autcm inlequicur I.ruicarem (upcrficici, idcirco non oftcndic propriuni fpccull colorcm , fcd alicnum. Qj^ii purant villoncnT hcri pcr cmillioncm raiilorum adrcmvllam , nullas huiulmodl dlfticultatcspatluntur : ncce- nlm In fpccido ncc In mcdio, ncc tandcm in oculo rccipi colorcs vllo mo- (\o laccncur : Q^orum lcntcntia; illud quoquc vidccur fauere,quod dc rcfradlonc lcrlbit Arilloielcs . 3 . Mctco. cap. 4 . (cillcct varlarl pro-' pcer vilus imbccillicatcm : concigiHc cnlm cuidam Ipccicm lul ipfis lem- • pcr cum iplo ambulantcm in aerc vldcrc , quia propinquus acr (1- bi pro (peculo e(lcc , quod cartcris acutc vidcntibus non continglt. Idem nocare llcct in aquam modicc obfcuram intucncibus : quibuldam cuiin ca Ipia (pcculum iicc , alijs autem ncquaqiiam : cjuali rcflcCtia uoa Q^V JE Sr, PERIPATET. aon ipfarum fpecierum fiatjfed vifus. Nam fi fpecies refledercntur in f pecu D io,n6debuifIentpronatura videntisrefledtijfedomnibus fimiliter. Athsc ientenriacummultasalias longegrauiores difficulrates patiatur, quashoc Joco ponere minime oportunum videturmon recipitur a Philofopho: Dici- mus igltur eam efTe naturam luminod corppris, ipTum perfpicuum adbu fa- cere,& fpeciem fimilem in eo multiph'care,in interminato quidem in pote- tia,in terminoautemadtu.Patet autem hocin ijs qujelumen folis receptum refle^tunt aut in parietem aut in aliud corpus: Tanta.n.eft ah'quando vis la minis reflexi, vtcoburatcorpora, quod fpeculi concauitas foleteflicere ; Ec «exmultiplicirepercufluluminisobfuperflcicrum po(itioncmia(5tanturali quando colores ijdem qui in irlde fpe6lantur,quod chryftalli quidam angu loflfaciunt. CumlgiturhjEcrepercuflui vifus tribuinequeant, neceireefl: ob repercuflum luminis fieri . Quod autem non omnibus appareat omnis repercuflio, incaufaeftinftrumentum vilus melius aut deterius affe<5lum : quodenim percipiteaquajdlftatiora funt,non percipiet refradtionem quas fitapropinquoaereautaqua,nam eo vtmediovteturnon vtextremo:Siau £ tem propter vifus imbecillitatem aerepropinquo vtarur taquam extremo , refradtioncm In eo percipiet. Videbatur autem huiufmodi refradio vifus ef fe non rei,propter intcrminatlonem fpecierum In medio : terminatur enim hicfpeculum pronaturavldentis, SedhcEC forte prolixius quam oporte- let perfecutl fulmus . Quomodo igltur medium illuminatum faciat ad co- lorum vifionem 8c quo pado impedlmento fit allquando , ahquando au- tem non , explicatum eft. Imagmatlonem d rebm exterm moueri pojjemn moto fenfu , Qudiflio. FIIL INIME^ profedbnegaturimaglnatlonem motum efle a fen p fu in a6tu fa6tum,vt definiuit Ariftoteles, i.de An.tex.i6i. Ea enim quorum non eft fenfus", aut quorum fenfu a natluitatc deftltutus quls fuerit, coclpl imaginatione vllo pado neque- unt.Nam ficscus Imaglnari colores poflet,autfurdus fonos, iudlcare quoque aliquid de Ipfis atque contemplari valeret:quod impollibi leefleoftenditur,3.de An.tex.39. Aflerimus tamcn clrcaea quorum fenfum habemus,multaimaginarl pofle,quac nunquam fenfimus . N6 folum enlni cxnobismetipfiscumvolumusfimulachra velutiante oculos ponimuset corum quae non cxlftunt,vt Centauri,aut Chimer§,quemadmodum pido- res acPoetJE faciunt,fed ctiam fponte fiunt in anima motus quidam fimula- chrorum,quorum (enfura non habuimus,vt in fbmnis 8c quandoquc in vi gilia . Nam alloqul fi omnem imaglnationem pra?ceflifle oporteret fenfum in aftu, vt eiufdemcuius habemus imagincm , fenf um prius habuiflemus , omnis L I B E R Q^V I N T V S. 12<S A omnis imaglnatio memoriaelTer . Efl: enim memoria in parte anima^ qujc imac^inatiiia dicicur, motus quidam eorum q\ix fenfimus prius ; De Mem. cap.i.At imaginatio non fo!um eft ipfius praeteritijfed 8c prasfentis &;futu- ri,& non fblumeorum quajrunt,autfuerunt,aut futurafunt,fed &oppo- fitarum negationum.Non.n.eft neceire omnem imaginem eiTe alicuius ima ginem.Ditfert igitur imaginatio a memoria,quoniam h^cprsteritorum ta tum eft nota : &: a fenfu,nam hic prKfentium eft foium , Sc a fpe, hnec enim futurorum eft imago. Prarterea ab his omnibus compatimur & mouem.ur : ab imaginationeautem nequaquam , fi tanquam imaginem non tanquam rem cuius imago eft,compra!hendamus.2.de An. tex.154. Imaginationes.n. funt veluti pi6turfe,fenfusauiem,& memoria?,&fpes, tanquam eaqua? pi- (Sturis reprasfentantur. Non cnim hoftis imago,fed hoftis ipfe timorem in- cutic.neque rerum iucundarum formas,fed ipfas res concupifcimus . Cum igitur eaqu.-E ab imaginatiuafacultatecompra^henduntur, nSomniain fen jj fu pnus fuerint, fed quxdam futurorum fmr imagines : qu.^dam imagines tantum, fed nullarum rerum neque praefentium nequcfuturarum, nequc prajteritarum imagines,videndum eft vnde ha: ortum ducant, 8c cuius gra- tia animah'bus fnfint. Videntur aurem imaginationesomnes quaquam no ex fenfuoriantur,(inefenfu tamenminirae tieri:Nonenimpoteftqui colo- res nunqua viderir,colores imaginari; eft enim imaginatio aflimilatio qu^- dam eorum qus fenfimus. Nam quid prohibec^fi album quid viderimus, iimilequidaiterum imaginari fiue flt fiue non (it? Et fi aues volantes cerni- mus,cur non Sc cquos alas fimilicer habere & volare imaginemurjQuod ei: gb dicitur imaginationem motum efle a fenfu in actu fadum , eo modo in- telh*gendum eft , vtfacto fenfucontingat fieri motum in imaginatione , vc fcilicet vel ilhid idem imaginemur quod fenfimus,vel aiiquid aliud illi fimi le. Veloxenira eftanimi motus,adco vcaliquando nobis non animaduer- ^ tenribus poft alicuius rei fenfiim aut memoriam, mult^ fuboriantur imagi nationes, que fi lateant au t proptcr fomnu , aut propter motus velocitatem- ab eo quod fenfimus digrefTa efTejVt melancholicis Sc delirantibus contin- giC,vcra ciTe putantur,qaiE in imaginarionc funt. Quibus hoc modo con- fticutis illud aflcrimus: im^ginationem a rebus cxternis flne medio ienfti moueri poile : quod vtcommodias demonftfecnr,hincexordiamur . Cum innumerae pene lateanc in anima eorum quas (enfimus aut intelleximus ima ginesjfimul autem omnes mouereimpofnbiie fit, merito qiireri poteft, vn- dein anima fit principium motus,vt modo hsc modo iila moueat:n6 enini feraper in nobis eft meminifTe, fed faspe nobis minime quajretibus Sc aliiul agentibus occurrunt vei rcmotillimarum rerum memoria?,atque imagina- tiones,quas referrc ad ea circa qux tunc verfamur,non femper Iicet:non.n. abfurdum eftaliquandoobmodiGamfimilicudinem eorum qu:E praema- nibus habemusjfugged nobis etiam noaanima^aertencibus nec voletibus reruiu Q^V M Sr. P E R I P A T E T. reTum diflantiffimarum imagines. AtcLim pra^ter expedlationeamicus qui- D ipiam tada eius metione fuperuenitjVc in prouerbio dicicur, Lupus in fabu laraut vbi per (bmnum qusedam apparuerinr,qui-e euenerinr, a nodris tame fenhbus & cogitatione remotiffima j vt tradit Ariftocelesin libro de Diuina tione per in{omnia,vbi inquit: Supra noftram prudentia cffc eorum origi- nem inuenire,qua2 quis prseuideritcirca ea,qui^ apud Columnas Hercuicas Sc qu.^apud Boryfthenem gerunturJocafcilicetdi(]:atillima,ad qu^ pcrue- iiire nuilo modo queat noftra pruderia; quomodo principium motus iiarii . imaginii in nobis tuerit? quanqua locus ille perpera ch interprete in alia kn tentiam f ucrit couerlus.Aut igitur dicendu temere in anima liuiurmodi mo tus fierijVt lcilicet modo hx modo iWz imagines cafu moueantur,auc ii non cft ibrtuita eoru diuinatio,ratio aliqua erit,qua: imagines iiias ftatis quibuf da temporibus moueat.Quod fi eoru imaginatio qux eueniunt & quorura principiu in nobis minime eft,omnis cafu contingerec, queadmodum (i me ambulantecorrufcaueritjrarb hxc no (iepe euenirenc. i.Pliy.tex. 48. At mul tisliominibushjec contigiflehiftori:Ehabentur certiftimcT: Quin rar^e exti- £ teruntregnoruaut vrbium,autfamiliarum mutationes , qUcT praidlcliones fuas no habuerint . Pauci et funt homines qui circa fe aut fuos quc^da eifatu digna fpotina imaginatione non pr^Efenrcrint. Quod (i ha; cii c^teris imagi- nationibus coparatae rara; videatur e(I'c,non deftruic id quod dicimus;na &C Lun^ aut Solis coiuncHriones oppo(itionesq;,in quibus ipfa lumine deficiat, rars funtjCU tiicaiuminime (iant, fedcerras habeatcau(aSjquibus exifteii- bus neceftc eft luminis deiedtum fieri . Eodem modo quauis imaginationes plurima; principiumotus ha[-)eatex nobis, verbigratiaex fenfu autaiicuius iTiemoria,(i qax tfifunt, qu.-earebus ip(is externis ortuducant, e-iriierunt indicia:idcirco aut femper aut vt plurimura veritatc continebunt.Quod aiit a rebus externis raotus quida (iat in imaginatione , non intercedente (enfu aut intelle<5lione,fatctur Ariftoteles in Iib.de Diuinatione,vbi de ijs (bmnijs p quibus aliqui prsuident ea c] a noftra cogitarione & feniu remotiftima sut, inquit:(i non temerefiant(multa n.fortuitb eueniunt) propter eam caufam c6tmgere,n6 quaDemocritusaiTerebat^qui arebus ip(is (imulachra qu^da fluere putabat : fed qm motus quida ik (enfus ab ipfis met rebus ptingitad animas (bmniates : hunc ailt motu imagines facere,ex quibus fucura de ipfis pr^uident.Q^odaut velithuiufmodi motusarebusexternis no in iprome dio aere fieri.fed in anima tantu.fiirnilicant verba au^ fubiun^it : Ideo.n.in fomno motus fj pcipiuntur,quiaet paruos motus qui intrinfecus iiunt, fen tiuntdormientes magis qnam vigiiantes.Si ergb motus extrinfeci eilent, in vigilia &: inftrumetis fenfuii perciperentur,n6 in (bmno. Quod aiit inquir, no6lu magis qua interdiu fentiri,quiaaer noftis minus eft agitatus, diurna aCit percurbatione motus huiufiTiodi di(loIui:(ignificataeris ambieniis ptur batione corpora noftca perturbare,& impedire ne hulufmodi motus intrin fecos L I B E R QV 1 N T V S. 127 /i Cecos pefpiamus infeftantlbus extrinfccis. Na & quiEcftafim patIuntur,eos motus maximc percipinnt, quia minimcab ijs inlcftanrui: qucc fenfus mo- uent.Et melacholici qm celerem habcnt imaginatiua viriute,motumq; eius vehemenreno faciieabah^js motibusdillolui.-Quasigiturimaginationioffe runturcitiffime ab iUis arripiuntur^minimeqj dirturbantur. Prjcterea fi mo urm alique in ambientecocederet Ariftoteles ab iplis rebus ortii, incidiflec in e^.iem rentetitia Democriti.-quod n.ah'ud hulurmodi motus clletquaii- Hiulcichroru dcfluxus? Aut t]Uomodo mediii pati motus illos polTit? Sonura ,n'ex certa taMtiidiftantia audimus:& odores oHacimus: 8c vihbiha confpi- cimus : (iaut amph^usrueritinterualhi, nopueniunt ad noftrosfenfuseoru fpecies; At qua; imaginatione mouent,nuIiadeterminara requiruntdiftan- Uajneq-, incermedlj corporisdifterentia: Vndecunq'.n.& quocunq» inter- medio corpore imag^Sfatione res attingimus.Si igitur medium affici oportc ^etjdeterminata eileteius quatiras,& qualitas,vcin c^teris fenfibilibus vide r> tui:, Minime ailt rairum videri debeat,motu in anima fieri no moro medio i na fimile quid coloribus cotingere oftenfi:m eft: Ide accidir & lapidi hercu- leo:hic.n.huein noftroorbefir, fiaeapudIndostrasferatur,vbicunq, tandq fuerit,ad eafde c^li parres vertitur.-Ferrea quoq; acum fuo motu circuducit» quodcunq; corpus intermediu extiterit feu motii feu quiefccns:n6.n.eft ne cefie vlia aftcilione in medio recipi : na id quod agit,n5 in vniiquodq; aptii narii eft agere,neq,- p fe tangere oportet id quod mouetur,fiitis.n.eft mediO) ahquo tagere.Ide contemplari licet in Torpedine,qus manii pifcatoris ob- ftupefacit tadtu retis.Sed dubitabit iterii quis:Qu.o pa<5I:o a rebus futurisgi~ gni motus pra^fens poffit in anima? Cum.n.futurorii fiat pr.TfenfiojOportec in imaginatione prius motum e(Ie qua in re,quod vf impofiibil,eeire,fi ima ginatioarebus moueatur.An noeftabiurdum: quemadmodures quxabie: runtjVeftigia qdafui relinquunt,ficanteqnaaccedant, fignificationesquaC da prajmittere, vt circa tepeitates c6tingir?N6 igitur a rebus futuris qux ad- ^ huc no fu n tjmotus aliquis fieri pot, fcd ab ijs qUia' rerum futurarum sut ini tia, Sc a6la: ia exi ftun t,fieri mocus illos in imaginationeputandum. eft . Idcir co quauis verafint fomn!a,no.ii tn eft neceift ea euenire^quiu in fomnijsap- paruerint. Na quemadmodum no iemper poft nubiii generationem fit plii uia:neq; poft reclaconfultatione resppetu6exc6filioTuccedunt,fedaliqua do quarunda rcrum inicia ab alijs nobilioribus incohationibus deuaftatur: Cic neqj figna qu^ in imaginatione ex veris inirijs orta funt,ppetu,o euenire eft neceffie.Hocmodo ftatiut Ariftoteles in lib. de Diuinatione, vbi inquit : Omnino.n.no orancfit,quodfuturum,erar,neq-, idem eft,quoderit, &q(t fii.turii eft,& qu32 fequuntur.',Amplius dubitare licec : SioiA quae fiunc,apta naca Iiinc imaginationem raouere:cur non oia qua? fiunt,imaginatione fen- timus?fed ca (olu aur maxime,qu32 ad res noftras auc ad propinquos, aut acl amicos,auc taademadnotospertiaet? Nam queraadmoduxxi quielibgcobic da Q^V /E S T. PERIPATET, ftafenfibiliamdebitacliftantiafenrusproprlos miniraelatent, ficimagina- jy bilia.omnia debuiflent fuas imagines in anima reprsfentare . Pra:terea !i res nonintercedentefenfuimaginationiinnotefcant, duajerunt virtutes eiuf- dem apprc^ehefiuarjVtcoIoris tum vifus,tum imaginatio : at ahiurdii eftduas cfiTeeiufdcm potentias. i.deAn.tex. 13(5'. Quod fi non idem htcolor quiima ginatione mouet,& qui vifumicu vifus fit ipfius coloris externi,imaginatto eius non crit,fed eius qui in (enfu : .^quiuoce.n. dicuntur oia qua: in anima funtjCU ijs qua" extra anima. Imaginatio ergo n5 mouebicur ab externis re- bus,nifi quatenus mouetur a fenlli qui exiernorum elu Ad prima igicur du bitationedicimus:Sf eaqu^imaginationi oiferuntur,nullomodo ienfuege rent^virtus imaginatiua oia externa fimih'ter apprcThederer, vt vff us oes co ]ores,&auditus oes fonos. Sed qm pra?paratio quccdo imaginabih'um requi ritur,qu^ P fenfum habetur,hinc iit,vt non oia jeque imaginatione cuiuiq-, moueant,icd prxcipue notorum noti. Eorii.n.qua: neq; vidim us vnquam, neqj ab alijs viia audiuimus , motus nequaqua pertinc;ere poflunt noftrdm ima$7inationem. Eorum autem quibus maxima dihVencia ^ cura animii ap puIimus^A^t qujE chariliima nobis funt, imagines iacile agnofcimus, appra:- g hendimusq^ non iblum per infomniajed &:aIiquando vigilantcs:immine- te.n.re quada noua veluti pcuti animii ientimus causa no videntcs, adeo vt motus etcorpori c5icetur,veluti fibilus vqda in auribus, autcaliditas velfri- giditas mebra permeans.Non igitur miru,ii non oia a:qne imaginatione mo ueant,non.n.iimiliter pra?pcrationem in animareperiunt. Ad alceram du- bitatione patetfoIutioexdiclis.Concedimus.n.eiuiderei iinaginationeeile &fenfum : na vtrunqi notaqujEdaeftrcrumexternarii &:iingulariii. Ncc abfurdum efteiuidcduas effe virtutes appra:heniiuashocmodo, vtvnaal- terius pra:parationeegeat:Appra?hpniio igitur p ienfum praeparatio eftieius qUcT p imaginatlonem fit : qucmadmodum vtraq; prarparatio eft ad intelle- ^ione.Inftabicafit quis iteru: Si imaginatio prcTparacfonein sefu requirat, no mouebitur arebus,niil priusab ijidem moueatur sefus. ^l^uod ii quid in imaginationepriusfuerit quain feniu,n5 eritfenfus imaginationis prjepa- p ratio. Dicimus:fi imaginatio altera cognitione non adderetad ea quT ienfu percepta ell,n5 eiTet ienfus aliqua eius prq^aratio, fed perfedtio cognitionis , tota in fenfu eifet^ca fenfu aiat ad imaginationem traiitus ad imperfed:ius qd eiIetmutatio:quod minimeiierianaturacernimus:qu3!.n.generationesut pofteriora,finis rSnem & melioris habent.Optime igitur in his quoq; infti tuitnatura,vtquibufda per fenfum comprxhcniis^reliqua imaginationeap prcehenderenturEft aijt pfedtior h^c virtus,no quia certior iit ienfu,fed qa ampIioreciddatcognitione,admuIta.n.puenitimaginatio,adqu^fenfusne quit. Seniui.n.no nifi praefentia funtnota,certaCxiftente mcdij natura &c di ftantia feniibiliu.Imaginationi aiit non minus ptcTterita & futura nota funt qua prxsetia,6<: diftatilEma no minus quapropinqua,idqj mcdio quociiq; inter- L I B E R Q^V I N T V S. ii* A intercfdenre. Poilquam fgiruu CenCii verbi gratia Socratem nonerimus,Ima oinationemodo in conuiiiio reclcntem,modoin fchola docentemjaut ,j;liud quicl agentsm intuemur: idqj aut ex nobifmet Jp/is imaginantes,qus,imagi natio vtplurimumfairae{l:,camrei noncorrefpondeat : principium.n.eius non in re ertjfed in nobis: Aut rponte;tuncaut vt plurimum veraeft, exipfa enim reortumducit . Perindeaute eft^acfiexvmbra; motiicorpus idquod vmbraexfeiacit/moueriimaginemur: Quod.n.per medium fenfumin ima einatione remanht, veluti vnibra quaedam eli rei exterioris : Continsit ioi - tur hancmoueri vel motis nobis vel re. Siigitur motis nobis idcontingat, vidcbitur quidem motus eile in re,non tamen erit: Si autem res ipfa mouea turjetia eiufdem fpecie, in anima fimili motu mouebitur: qui motus fi ani- maducrtatur,imag!nat!0 fietvera: Raroautemaniraaduertuntur huiuilTio di motus, quia a ca^teris validioribus diifoluuntur : idcirco in fomno magis quani in vigilia, & in ijs quorii mens cogitationibus quafi deferta Sc vacua B eft percipiuntur.Qui vero percipiuntur,rari finceras reddunt imagines, fa- cileenim ob proprium im:iginationis motum peruertnntur , & immutan- tur:aut cum aliis imaginibus milcetur: Hinc fit,vt rara fintfomnia re6la,fed pleraq-, fub alij s formis appareat: vt fl hoftis inuafurus fit, videbitur Taurus. autaliud huiufmodi animal aggredi.Idcircoquinouitfimilitudinesdifliii- guere.promptuseffcfbmniorum interpres. Qu^oniaautem raotusdum inci piunt*, facilius diflurbantur , quam vbi diutius perfeuerauerint : hinc fit vt pofleriores imagines fmceriores ac veriores eile fbleant : prasclpue vbi feda tus fuerit fanguinis motus,qui ex co^ftione alimenti fieri folet. Matutina igi tur fbmnia ob hanc caufam veriora : &c f;\?pius repetita fidem firmiorem fa- ciunt:fignificant enim in remotum magis perfeuerantem. Quomodo igi- turfimaginatio a rebus externis moueatur non intercedente fenfu ;, & quo pavfto ad id pra:fl;andum pra-paratio per fenfum requiratur , explicatum efl: C Quodautem aliquando ex motu qui inimaginatione fit, communicetur raotus rebus externis,diuiniorem caufam expoflulat: Non enim id coniiii;- gitnifihominibus, &diuiniorem naturamadeptis. F I N I S. KEGESTFM. a ABCDEFGHIKLMNOPQ^. Omnes funtQuaternioncs, pr^ter a, quinternionem.. 4 COUNTWAY LIBRARY OF MEDICINE C33 v^ 4Nome compiuto: Andrea Cesalpino. Andrea Cisalpino.

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Cesare – Roma – filosofia antica. Gaio Giulio Cesare. Cesare had many friends who followed the philosophy of the Garden, and it is clear that he had ome leanings towards that philosophy himself. Exactly how far these went is unclear and whether he ever actually became a member of the sect is a matter of dispute. Nome compiuto: Gaio Ciulio Cesare. Refs.: Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, “Grice e Cesare,” The Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.