CONTI

 

Luigi Speranza -- GRICE ITALO!; ossia, Grice e Conti: la ragione conversazionale (Majoragio). MAJORAGIO, Marcantonio Si chiamava Antonmaria Conti, ma prese nome dalla piccola terra del Milanese ove era nato. Datosi agli studî umanistici che contemperò con quelli giuridici, alla scuola prima di Cardano, poi di Maggi e di Alciati, ebbe la cattedra d'eloquenza a Milano dove rimase, tranne un breve ritiro a Ferrara, fino alla morte, promovendo gli studî e l'Accademia dei Trasformati. Filosofo, umanista, giurista, nei caratteri della sua cultura e delle sue aspre polemiche si riflette la crisi del ciceronismo. In principio, parzialissimo di Cicerone, gli si dedica tutto con compilazioni e commenti, ma poi reagì con l'Antiparadoxon libri VI -- Lione. Gli rispose Nizzoli, spirito più penetrante, entusiasta anche lui di Cicerone, propugnando una più giusta valutazione storica di questo e una più sagace distinzione fra il pensatore e il prosatore. Ma la risposta provoca nuova replica – cf. Cohen against Grice, Walker against Cohen, Cohen against Walker. Reprehensionum Libri duo contra Nizolium; e la polemica si protrasse clamorosa e violenta. Dopo la sua morte molti suoi lavori di erudizione e di filologia furono dati alle stampe. Ex Bibliotheca majori Coli. Rom. Societ. Jesu V M> ANTONII Maiorajnj Rcprchenfi onum libri duo, cocra Manum. Nizolium Bnxcllenlcm: In quibus multa 8c uaria diiputantur,qua: cum magnam in legendo iucunditatcm, tu m non mediocrem utilitat em atterre poliunt* KVC ACCESSIT RECUSATIO OM^ man y qu*l M. Antonii Mjiongjjjanquam nuu nium corum^ua NiPolius in Decifionibus eiufdem Xntonij J&iorigjjtnqugm mu lepofitWQtmt, Capitarenim,quar toto hoc Opere tKKJhntwv ftaumpoft Praefationem reperies, /£cYm BDIOLANI, » f 4 * m A ‘3 I 1 V, O T W A -M iinofb'iq-j^i (ijsBioicfVi ■w. -*• r «' - ^ JjTJOJ c i • « iCaV j yi v * m 8 cnuno 'f.VH.*'/’ ■ •/ tri*# y. f^frrn ?udh: > r! m ftitnotfn iau^ 'fy ?* } rrfttMjIrtt* ndi^ muion rn;.J %: •?ns &T1* IttQ c' w - x t . _ > 1* # T)J SfU )A . A xitn . -x'. r ^^rroijiK .M •<< C r ** r , \ Q :>c fi oie? r,T:p*nr.; . isjiqtD * .' % -K ^'i 5‘a^ :/:i .4 •' t ■ • 3 'wA. *> 1 V:J v V; HAGKJFIt‘0 ET inECOK. iuIro,Fcrdmando Ad Jueitfi;I>3tnao He>" ‘ • . • dfolanenfi, M. Antonius Ma* ^ ioragiits sv-rp, i>» , ; «fetvtmn , , .tisgrflwo -jvO-jticUM le XANDE’R iJft* Magnus i utmemori& prodirumtftjn micorm famium collocutione fidenter affirmare [olebat , femagis Anfotttr | praeceptor, ,qu4m porri Phihppudebtre : propte* H reyuUhic (mu ut effit , offeaffit, ilkuero ut ISSI bene 1 effit. Hiint tu Pofdmawde fuauifiime tam prtftamis & inuicUani)rifRegemjmrtotus ■ ifM-Olto iMparrnmr, me quondam pr*cepti^mfuum i mbf^as i ut fei. W m m m c Nrwn , jum »>/w /dans habere uidearis.Vtdi em, dem Jfpius te quodam incredibili exultare gaudio , cum ab aliquo laudari me uebementer audires, uidi etiam temitorem ,n modum «ore ferre fi quenquaih aliquo modo de fama mea detrtbrr* mr*!!, c-J-.l ./ i uf « iHrncnvjamui wnmapoioga/trUgiti «‘yifan exclamafh' - tf 4r ‘r"' ?l ^ fTT ,f ' d “ ramo ’ non *• n fuffr Atmihi quidni tmorABm* fminfrfift W bm moAfmumifouZlt A mimico mimo proftaismhtl- STTr^rrr^ ** -••jbif» LlLrT‘7"' fc T" m m ™” ,h ' m ‘Ornml iktrJemM it* umen rr[pondere nolui , non uteiia hmulejicendo promautm Cr KKHgSas&sg u nn -ci IPISTOLA* v - nisfententia difcefft.quod mihi [ane, cum in multis altjs rebus exuitor? poflet oratio mea,Zfad dicendi copiam inutile , Z? ad probandi ratio' nem perquam difficile fiit.SedauQniam ille me nimis injblenter ac fine ratione Ciceromaftigem appellarat } oftendere uolui } longe diligentius oper a ciceronis a meletta fuijfe , quam ab eo, qui magnum illud ex Ci ceronis operibus Obferuationum uolumen fuo nomine iampridem emi- ferit. Accipe igitur,mi Ferdinandf, doloris eius quem ex N i£olij male *» diStis in me concepifli, remedia atq ; folatia , duos Reprehenjionum li- bros, iocis potius ZT urbanitate,quam indignis homine libero conuicijs refertosim quibus multa Zf magna uidebiSjinNi folij fcriptis diligen- ter Z/uerea me reprehenfa,Z/ accurate, non quidem illaphilofopho - rum fubtilitate ,fed hac oratoria nofbra facultate dij^utata . qua cum ftudiofis omnibus , ac bonarum literarum amatoribus fpero fore gra- ti fima: tum in primis tibi, qui nothis rebus adeo deleSlaris , ut quacun que d me proficifcutur,diuinis prope laudibus ad ccelum efferatior qui liber alium artium adeo ftudiofus es , ut in iRa tam luucnih atate longe . natu maioribus antecellas. Quis enim orai^ncm illm tuam^uam de lureciuili tam erudite , tamq; ornate cofcripfi ftijegens, non uehemen ter Oruerborum fplendorem, Zf fententiarum grauitatem } & abdita- rum rerum fcientiam admiretur i quis carminum tuorum Zf acumen, Zr elegantiam non fuff>icit Z At uero ifti tam rara doftrin a tua tanta comitas atq ; affabilitas fermonisadiunftaeft , ut omnium tibihominu uoluntates facile deuinciaSyZT ad te amandum quodammodo uel inui - tos attrahas. Quid de fumma liber alitate , uel potius magnificentia tua . dicam, quam cum magnam in omni uita tua ratione , tum certe fum- mam in Patduino Gymnafio duobus annis fuperioribus oRendiftiZ cum fummo totius Gymnajij confenfu , atq- uno omnium orc,Re£tor fiudentium iuuenum ac princeps creatus fuiffes , quis non iftum ani- mum tuum tam magnificum , tam fblendidum , tam pencdfoenm re- gium obftupuitZquis non in regendis tot nobilif imorum iuuenum ani misfummam fujpexit in iuuenui atate prudentidZSed quid hac com- mem oro, qua in dies m te fiunt & maiora ZJ illMora Z Veniet, ue- rmroLiu niet aliqudndo tempus illud i & illucefcet illa Jies, eum tu Keipub.no* fbrec gubernacula tenens, duitatem hanc uirtutum tuarum magnitudi- ne felicem ac beatam ejfiaes.lnterim perge quo ccepifti pede ,fummo labore atq } induflria te tuam q- familiam iampridem illumem,etiam il * luflriorem reddere. J^os uero quemadmodum haflenusfecifli, perge amare & obferuoreiatq ; hos in Ni^oliu libellos , quos ideofub tuo no mine apparere uolumus, quia tibi iucundifitmos fore non ignoramus: toto(quod mm)corpore y atq ; omnibus unguiculis , tanquam 'clientes tuos tibi tuendos ac de jenden* dosexiftima ♦ Vale. . Qu* de Inthymemate rhetorico funt d nobis Secundo libro feptem . capitibus difyutata t ea duoniam & noua funt j&utilijsima^eltm at * . tentiore animo perlegas ;. Ccetera quce faciliora funt ><7* ideo - 6 > 10 ) 5 . PVtlll*. i l r fortajfe iucundiora ,f«o arbitrio percur- ras licet, Iterum uale. ♦ * r- 1 io #i b ffi sj '4‘ Capita '■ • ! 1 V ■ ■ ■ -■•“rrMMi li.-re:;, tn>sfy ctuvtih ostii ifiih k^p.njULuri’^ btjmVl * qutl vj:a a 04.. ^ 5 rt io *r»nb tu , > . - o ^:;r.,,au4k, ; ^ :yj?. r • t .“-c.i - / .... 'brn.. • . r. « :. ,r » K.nwiv-o^.v.fnfcoti. /IT* u Vmirah..- bt ' . v ... » tingite: £«tif.>':ii3fcr.: \ i.jsi»!'; « .r»«hnvK)i‘i |ucirr!4 ?tjgc$avJ>;» «naT*j.*;»q^»B Itt^n^CTV.nn^' IrnmnrbwfclhAt? 'i-O t» •*r . — ..S . • » •••5Dr>li am:o$fc . <••>. . „ ■ .• Vi», r • "55 > » 5 : : in rwi :: i ... artisf 1 IU» sito : *< ■*- . '.TC3 :.3i' v?r S; ' * nf: J»tfWrniStt:-virTJ. -tJ f . CAPITA RER.V M-, CLVAfc 1« Primo libro probantur. t Nizolium in Antapologia fua, rationum 8C argumentorum in- opia, ad conuicia arqj mendacia confugiffe. 2 Inimiciriarii auiftorcm fuilfc Nizolium t mccp non mea (ponte, fcd calumnijs eins coa£tum,ad feribendum ucnifTe. 3 Apertifsim<? Nizolium mentiri, qui dicat omnia mea feripra ma lediflorum e(Te plena. 4 In. Antiparadoxis me non ex meo fenfu locutum fuifle , fed<ex eorum opinione,qui ibi colloquuntunatq? ibidem me iniquifsim£ Ciccromaftigcm a Nizolio uocari. 5 Confuetudinem e(Te Philofophorum 8C oratorum, ut ucl per a* lienas perfonas.uelpcr fuas aliqua uiruperenr , & eade etiam poft- ea laudent: quod imperiti in mrNizolius reprehendit, 'i; > u 6 Plane decipi Nizolium, qui dicar Ariftotelc non ut philofophu, fed ut pcrfeftu oratore, a Cicerone difTercdi principe appellari. 7 Nulla ratione probatu a Nizolio , quod propofuerat : oratore# in differendi ratione diale<flicls 8f philofophisefTelongl fuperio- res.quod aperte falfum effe oftendirur. t Dialefticam elTe oratori necefTariam.quod nimis inlciteNizo* lius ucgai.Atcp Ibide Ciceronis locus illuftratus ex i II. de Oc«um«, quem Nizolius pcfsime' interpretatus fuerat. 9 Nugari Nizolium, qui dialcfticam dicat ideo non elTe differet» di artem, quia diferros homines non efficiar. 10 Veram dialefticam non a bonis auftoribus uituperari.fed po- tius uchemcnter laudari: contra , quam fentit Nizolius. u Hoc noftro tempore ueram illam antiquorum diale&icam in* ueniii, quod infolentifsime Nizolius inficiatur, u Philofophiam Academicam & Peripateticam adhuc integram atqj perfefbm extare,contra Nizolq fententiam. »3 Qu* fub Ariftotelis nomine leguntur opera, pleracp fine dubita tione Ariftotelis eflejquod infeite Nizolius negat. »4 Non Citis probatum a NizoIio,paradoxa Stoicorum efTeSocra* tica:atqj ibidem fibiipfum bis contradicere. if Socratem non inconftantcm fui/fe,uteum fingit Nizolius, fed ia eadem femper mente atqj fentenriaconftitiffe, licet contra aliorum opiniones in contrarias partes dilputarcr. i * «APITAi RERVM, Q_y AE in Secundo libro probantur* * Nixolium & imprudentis & maleuoli hominis officio fiinrtuni; in lujcipicndis contra me inimidcijs. ; , » Ex tribus in Ciceronem collatis criminibus, unum tantum, qupd erat omnium lcuifsimum,a Nixoliofumptumad defcnden- oum.nctp tamen defenium. S Nixolium omnino ignorare quid enthymema fit , aut quot mo ais dicatunatqj ibi diftin fta enthymematis fignificara. !r j I, l , P Crfc . ai0nc,n cnt hymematum non ad materia probabilem, led ad forma fyllogiftici refcrrijcontr^quani fentiar Nixolius. s Enthymema habere omnino eandem materiam quam fylioRif- mus,& nunquam ex tribus enunciaris eodem modo ficri,quo perfc ctus fyllogiimus:contra Nizolrj lentendam. 4 Condufionc argumentationis farpius ab oratorib. in principio quamin nnepouuquodimperir^Nixoliusficrinunquamair. 9 ' H a °r a ‘ rN ‘ z °l ,us » ,nent hymcmatibus rhetoricis conclufio- nem terefemper defiderari, falfum efle omnino.cum nunquam jpft condulio denderetur, fed tantum altera prauniflarum ( ut uocanr > ** izpius maiorjquam minor. 8 Nixolium, cum de enthymemate loqueretur, fibiiofumeon.; tnidixifre,&indHo^w g»tJctiui<rm tra i ll K — “ 9 Non tantum abfurde , fed etiam perperam diftum aNirofio 1 materiam enthymematum probabiliter concludere. ' *o Qiias reprehendit Nixolius in Antiparadoxis noftrisuoces * locutiones tanquam non Iatinas.reft^ a nobis efTe pofitas * u Nixolium non tantum non latim», fed ne grammatice 'quidem loquendi rationem noflc,& penitus barbarum efleferiprorem. « IudtdumNixoliide Iatinisfcriptoribus penitus efle falfum , & minime fequendum. aari fo1e?e Utand ° P ° tiUS raMOnUm mom « a >quam ipfa u«rba fpe- 14 Ridiculi NixOliu fedfle.qui fuaru Obferuationum errata prius defendere conatus eft , quam fciat quid in eis ego reprehefurus flm. ^ 0n i m T nuf ? uam a Cicerone uituperari , mei? non fine au- f t^rc dixifle, Trimtatem , quam uocant Theologi, in Platonis Dia- Iogisinuenin. ° «<s Non poruifTe Nixolium de ingenio &doftrina mearet iudi- carc,cum ipferefto iudicio carcar. M, ANTON1V? MAIORAG1VJ Sebaftiano Corrado $* P« D» »fVr A 1 r . "* • ' . - rf- - • r »*n -T t T Bnttt tu quidem id nit liter. u te dedijfefcribk,fed ego tintu ultimat acet pi: in quibus humaniter fani ,atq; etiam ( ut opinor) amici rog.it, ut quam cum Mario Hizolio fufeepi litem, uti potius quam t Ile mecum,k enim me prius temeri alq-, iniuriofe lacefiiuit,tibi condonem,atq; illi parcam. Verum,mi Corrade , non fatis aduertijje uderis , quoufq; noRra contentio proctfferit , & quam ab eo grauiter Is fu* pitrim. Q»ji* enim A ntapologiam eius contra me; lea gens, me dd taciturnitatem inuitet , nifi qui magis tim honori, quim meofaueati Bgo quidem certi fi faluo honore meo fieri pojjet, uoluntati tua libenti ftimifatif* . facerem ,& Uizoho parcerem: fed boc nubi iam non tfi integrum. tfl enim in ma nilus egregia illa Ntzolij Antapologia , in qua plura funt peni conuicia, quim turba. Legitur <y a doSk^r ah indoduMacp licet multifiat eruditi, qui eius inc phas ridcant.w maledica uttuperent:nolo tamen banc tantam in meo nomine maculam imictcrare.Vnum illud tibi pollictor,mcnotius exemplo charta (quod aiunt)Jentata rem a&urwn,neq; conuicijs homine ingenuo minimi dignis ufurtv. fed pro ipfa tantum ueritate pugnaturum, neq ; enim aliquod ego unum uocabu * lum non itu Ciceroniani didum infedabor , quod ille pueriliter irime cum omhi contumelia facitsfcd tol.ts eius pagin.it ita difeutiam , ut omnes admirentur , in eo tam incredibilem fuiffe imprudtntiamiqiti modo ficum ipfe pugnet, modo fallo* citer conciuOat,modd ftnfa audorum perperam inter fr.Mur.modb imperiti di flinguat,modh omnia confundat. Quin etiam plures locos oftendam,ubr rmpudtn ter fingat, & turptfiimi mentiatur. Et tu fi uerm amicus es,uu mihi audoreffe, ut bsc contra mc,uel potius contra ueritatem feripta taceami Agi mitto me.tc priuatos miurust, qu.it obltutfci libenter foleo. Potero' ne pati publicam tot prs- flantium uirontm,qui dtaledicam & pbilofophid hodie profitentur , ignommid, quos (criptis fias ihzolim indigni laccrau? cum dicat cos nihil penitus, quod aut utile fit,autbontRu t infcbolk/uk docere, fed garrulos, ineptos, CT loquaces effit ntqueueramboc temporr dtaledicam CT pbilo/opbiam inuenhrt,fei' ineptam tantum er garrulam difdphnam.lmb uero cominus congre (fm.eum aperti defi • pere, delirare, furere dcmonRrabo.Qjfod cum fecero , tunc fi uolet, pacem petat , aut reffiondcatimbil enim recufabo. Interea taceat, neq; conciliatores CT arbitros honorarios qusrat , fed expedet publicum ignorantia fus prerconium. T cucrb, • mi Corrade, ita me Oeusbene amet,prvpter fummum ingenium ,CTeruditiontim tuoMyUiboncnter amo. Verum illudite contendo, ne huic noRra conte n* tioni te immifce.it, priufquam omnes eius i me calumni.n n/u- - * • tatat ejfc intellexeris. V ale. Mediolano, xy.C4* lend. A pril. M. D. XI* V IU» I M- ANTONII M AIORAGII REPREHENSIONVM LIBER PRIMVS, contra Marium Nizolium Brixcllenfcrn. Ni£o/wm in Antapologia fucationum & argumcntoru ino 'pia, ad couicia atcfc mendacia confugiffe.Caput I . G o uero mi Nizoli, prudetiisime mo deftiisimeqj uctulc,non mediocri cu* mulorgaudiojtibi^cdamnon uulga res eo nomine gratias ago, propterea quod in eo quod in me proxime publi cafti,conuici)s tantum acmendacijs re teftimonio tuo uenTsimum illud efle dedarafti,quod ego ia a plurimis(ut in Apologia mea fcripfi) de te audiueram:te 8C natura maledicum elle,& iam pridem etiam in ifto maledicendi fhidio confenuik f«. ianf , «. maiorem in mOdiim pw rfm e fcebam , ne fi naturam &C ingenia tuum occultafles,mi- hiqj contra confuetudinemtuam modeftereipodifles, bonfi ego uirum , qui no procacitatis uirio,fed ueritatis gratia, cotra me ^rimo fcripnilet, reipondendo uiderer offendiile ► V erum ideo me hac cura timorecp liberaftf, quodufqj eo fefc extulit atqrefferbuit naturae dC uolun- tatis tuae uitium,ut nullo modo id occultum habere po- tueris. Qiiicquid enim erat in te odij,quicquid ueneni, id totum ad linguam &C ad dentes, tanquam u/pera que dam rcuocafti:eoqj atramenti loco uiiis, omnia qu£ per omne uitar tuae tempus , quo huic uni rei te ftuduifle o- ftendis, ex omni feriptorum colluuionc colligere potui fti, maledica, unum in libru contra me congefsifti.Itacp iecuri fint licet pofthac omnes adueriarij tui, ludant icri a ptisac ptis ac io centtirtccum fine ullo procacitatis tuf timore, te fecurelaceflant, tibi denique barbam etiam tuto ucb Iant: quia totum in me uirus tuumeffudifti. nihil enim, ut permicuum efi: , tibi reliquum fccifti : in quo uel ma- gis holtiliter in quenquam mentiri, uel impudentis fin- gere , uel atrodus debacchari pofth ac unquam ualeas* necp quifquS exiftimarcpoteit,in alicuius hominis ma la mente , maloqj animo , maiorem obtrectandi libido nem,atrodorcs contumelias, furiofiorem denic^ dicad tatem ueriari , quam in praeclara illa ialicet , religiofacp (ut tu uis) Antapologia tua, non manu, fed toto (quod aiunt) thylaco feminafti . Sed nihil me fefellitimprobi- tas tua. fdeba nulla alia de caufa maledicentifsimis a te (criptis me fuifle prouocatum , cum ego antea nulla in re telatfiftem unqua , fed potius a te grauiter larius fuifc fem : nili ut haberes , quem infectari petulantifsime, dC in quem fatuifsimam oris tui mephitim exhalare pof- (cs . Qyc cum ego couida tua iam multo «mtc tanquam cfpccula quadam, in me ucnturaprofpexiflem: talibus me antidotis pr^mumueram,ut te terrimus quidem ua boru tuorum odor me dreumfteterit, fed nihil omnino tamen offendere potuerit. Quare fi quam in fpem forte ueneras,pofle te aliquid ifta tua tam perdita (cribedi ra- tione contra me proncere,eam omnem iam deponas Ii- cetBene enim habet, quod tu ipie mihi per fiimma im- prudentiam tuam,prarclara defenfioms meat fundame- ta iecifti . Non enim uereor,quin & atqui & ini qui om- nes, quicuncp tuam illam tam rabidam & importunam Antapologiam , folis mendacijs 8 C conuicrjs undicp fc i tentem, legerint, ftatim iudicent,te caufat tuae diffiden- tem , & rationibus meis uicfhim, cum non haberes quo te uerteres, tandem ad malcdicfla taquam ad Iaeram an choram choram confugifle. Qiris enim, cum aduerfarium argu, mentis SC rationibus euertere poteft, mauult ad con- uida defeendere f nemo certe fanae mentis . At tu, cum dC natura uoluntate me a maledictis abhorrere inteb ligeresrpartem hanc ,utpote tibi (ecuriorem ad uinccn- dum,quonia in ea plurimum te ualcre fentis, arripuiftf, me^p no argumentis (ut Iiteratum hominem decct)co- minus congreilus, inuailfti:fed non aliter atep degener aliquis Moloflus , fub aluum cauda reflexa , uehemen- terc P pauitans, eminus allatrafti: QC quod non tantum a literati hominis coniuetudine, ied etiam ab omni pror» ius humanitate alienu efl , tota mendaciorum plauftra, quod res ipia dedarabit,in me nefarie confinxifti.T u u I de quam bene non modo ifti artati, ied omnino homini conueniat,non iolum ei qui tibi amicus erat , improbifc . n ? e m ^ c dica-e,£ed etiam in cum impudentiisime me- tiri. Ego certe , ** a t***''~'*** x p~ " *‘ ** ***»* * r **'* iff *r» ga y ugri- BTC {pia , rerum omnium potcntifsima,fretus,&:nugas tuas omnes refellere, 6C conuiciis parcere confli tui* Inimicitiarum auftoremfuifle N£plium:mek non mea jJ?onte,fed calumnijs eius coactum, ad fenoendu uenijje. Caput II* P Rinapio orationishocoppono, quoniam tuliui- da at cg uipeream maliciam tua cum meo facto com paras, me iemper tecum uiri ingenui ateg conflantis of- ncio functum: te uero, quemadmodum oftendam,pcr- fldiofi obtrectatoris acleuiisimi hominis. Vt enim rem ab initio repetam , 5C omnes intelligant, quam doloie mecum femperegerisrexponambreuiter originem &C amicitiarum et inimicitiarum noftrarum. Septem (ut o» pinor)abhinc annos, cum inflabili fede,atc$ incerto do irndho, conditionem quarrens, huc illuc uagarcris,Me- | a s diolanum diolanum uenifti: quo ego tempore, cum trix Textum ac uigefimum annum attigi flem, artem oratoriam publice docere ccepera . Hk ego te primo de facie quidem, ied nonintus(quod aiunt; 5C in cute cognoui:cumipfe tua (ponteme domum meamnon amico,fed,utpoftcare ipfa declarafti , maxime frauduleto animo falutatum ue nifles. Itaqj ducfhis ego quadam opinione atq? admira- tione tui, quoniam Obferuationes illas iub tuo nomine editas , quas nondum egouideram, maiorem in modu extollebas atc^iacftabasite multu obferuare ccepi , atqj etiam uolum en illud Obieruationum & habendum mi hi in bibliotheca, QC legendum cfle ceniui.Qyin poftea Temper, quamuis inter legendum intelligerem, te in ds coniartinandis nccp artem neqj iudicium ullu adhibuif fe,& (quod peius eft)multis ctia inlods cum falfa,tum abfarda atcp ridicula mifcuiflcuiderem:laudabam ta- men ftudiwm tucr^uOu licti u.guuo perquam exiguo» ucl potius nullo , te praeditum o (tenderes, tamen quan- tum facultas tua ferebat, feruire communi utili tati nude res. Atcp hxc eo tempore de te ideo praedicabam , quia totu eum labore fuifle tuu exiftimabam.nondum enim audiera,quod a multis poflea docfliTsimis uiris audiui, eas Obferuationes non tuas , ied Chriftophori Longo Itj jiummi uiri, fuifle: qui non ut eas ederet/ed ut Cicero nis, cuius erat ftudionfsimus,locos ad manum haberer, in uiiim priuatum ac proprium Tuum congcflerat: te ue ro poft rius mortem , cum in eas inddifles, opere quali tumultuario congeftas , nonnullis additis , immutaris, pluribus perperam (ut alio in loco dicam)interpretaris, omnes tandem pro tuis edidifle.Cum hoc inquam,no- du audiui flem , licet ingenium in te perexiguum efle ui der em : tamen ftudium tuum aliqua laude dignum efle cenfebam* ' ■ l cenfcba.Hac mc fcmper mete fuifte, teftcs (unt omnes, quicunqj mecu unquam de te locuti funt : (ed in primis duo uiri, milii fuma necefsitudine coniuncfti,B artho lohaevs riccivs, cui plurimum noftritempo risboneliteredebet,&viN centivs magi vs^ omni uirtutu genere cumulatus ph/lofophus . hi facile teftari potiunt, qua'm honorificos de te Termones apud cos,& quam frequentes habuerim. Imo uero quauis ab initio noftrre amicitia! grauiter a te larius fuiflem, nemo tamen unquam ex me uerbum ullum de te,nifi honoris ficum audiuit: donec tandem a te contumeliofis (criptis prouocatus, uthonorem meum tuerer, tibirefponderc coaefus Tum. At tu interea uir probe quid faris^quomo do coniuntffcemecum amicitiatiura conferuasfDic,dic fecffa tua, quibus nihil humanius, nihil amicius efle uis. MeminiftTne, triduo, aut ad Tummu quatriduo poft ini tam me cum a m*^*^™* , «•«»— -£»—j mnre, cona tiifflcnclmKipublice legendi prouinciam eripereTma^ gnocp cum dedecore tuo repuKam a fenatu noftro tulif le Teum omnes uno ore Senatores affirmaflent, longe melius huic prouintia?,me adhuc adolefccntem,ac pla^ ne imberbem , quam te ueteranum ate^ Tenem (atisface re pofle C Aude hoc negare, quod teftimonio multoru darifsimorum hominum, qui uiuunt adhuc, probare fa cile poflum.nam eo tempore mihi (fatim hoc,uir grauif fimus &C (an<fh'(sjmus,i acobvs CATANEV s,to> tius Senatus Mediolanenfis confiliarius, &C noftri gym natij princeps ac moderator narrauiLin quo uiro preter fummam eruditionem, etiam (irmma probitas atq* reli^ gio eft. Atqj hanc iniuriam cum a te tam graue accepiT* (em, tamen neqj tecum unquam, nec^ cum alio quemis Tum : fatis enim te graues perfidia! tuae poenas dedifle a 3 putabam. putaba , cum tam turpiterab omnibus repulfus fuiflcs, Qliid?poftquam Decifiones meas in Calcagninu uidi- fti,meminifti'ne tefumma commotum inuidia,quod tc folum Ciceronis obferuatorem , tefolum latine loqui feire putabas, in me caninam ( quod aiunt) exercere fa- cundiam ccepiffe? Profer quaefo,fi potes, quo peccato, aut quo merito meo, tam acriter, tam' que inique de fa- ma mea detrahere coeperis?Qyid editis in lucem Anti- paradoxis, in quibus exemplo do&ifsimorum &C clarif fimorum hominum, qui hoc genere feribendi fefe fre- quenter exercuerunt, melufifle declarat epiftola, quam eis praepofui,(quae edam ipfa iocorum plena eft , quato- pere in me debacchatus es?cui no animum tuum in me hoftilem patefecifti ? quis te peftiferum inmeuiruse- uomentem non audiuit? V os uos appello, uiri eruditik fimi, quos ego pro fingularibus atq? eximrjs uirtutibus Ueftris maxime ucnctui, di^uc iuipicto.P AVLE H A- N v t i,te£jj Octaviane scote. Vos non line taedio (quae ueftra humanitas eft) frequentes in me Ni- zoltj latratus audiuiftis. Vos uolumen illud ucneni ple num uidiftis, ac legiftis, quod ad me, more fcilicet ami- corum ac proborum hominum, non furendum mimi- corum, prius mifit.uos teftes eftis, quibus me conuirijs, quo maledicendi genere , qua linguae procacitate , qua denique petulanria infe&etur. Quid hic faciat uir inge- nuus QC fortis ? an quod tu femper fecifti , per fummam ignauiam atro dente clanculum te remordeat? an apud hunc et illum, exemplo tuo, tibi detrahat?minimeuero: non eft haec ingenui conftantisqj uiri confuctudo. quin potius(utegoTeci) tcaim aperte congrediatur, publice temendentem oftendat, tuam omnibus improbitatem patefaciat, fama QC exiftimadonem fuam a confccl eratis calumnfjs f i 7 calwnijs tuis tutaturae defendat: te deniep taquam Her cales hydram contundat , ne atrum illud lingu* tu* ue nenum amplius in quenquam euomerc poisis . Judicet ergo boni ufri, urium tu perfidior in amidtia ufolanda, an ego liberalior in ea, quoad potui, conferuandaiutru tu leuior in maledicendo, an ego fortior in refellendo» Aperti fime Nifolium mentiri, qui dicat omnia mea feri ptamdediitorumefje plena. Caput III* Q Vod autem maledictionum tuarum excufatione aliquam qu*ris,dum eodem me crimine condem nas, certe facis, ut in hac re tibi propter impudentiam tu am minus irafcar.quippc qui tam aperte, tamcp maleuo “5 mcn tiaris , ut te omnes eruditi ridere merito pofsinr. Ais enim, omnia mea feripta referta efle mal edictis :cu aperrifsime coftet, me neq? in quotidianis fermombus, nea in’ldinfL« nrininm IJU; -m . rtt cxrpfo^rneaccuiafle no diffitear.Sed fortafle tufque tira eft imperitia) adhucignoras, aliud elTe maledicere! ahudaccufare.Accuiatio(ut/nquitCic.)crimenderide rat,re ut definiat, homine ut notet, argumeto probet,te Ite confirmet. Maledictio uero nihil habctnpofiri pr* ter co tumclia : qu* fi pctularius iacta f, ut in me nequiC lime tu reciiti , conuidum:fi facetius, urbanitas nomina tur . Qyidergo eft r Ais nihil a me fcnptum hactenus, quod non fit malcdicenrifsimum . at ego ribirefpodeo, teue mahaofc,uelimperitementiri : mahdofe, firem mtelhgis, & dedita opera tamen falfa in me conuida ia* ctas: imp ente ucr°,fi maledictione ab accufatione non dirimguis . Dico igitur , me nemini unquam inferiptis meis maledixilTe. Mitto enfm,memulta fcripfifle, qux adhuc uiderenonpotuifti, quoniam a me nondum edita 'fit fi i edita fimtrut, Paraphrafim in quatuor Ar/ftot. deCae> Io libros, atqj item in ciufdcin philofophi duos de Ge- neratione QC interitu , Librum de modo proficiendi in ftudijs , Librum de officio parentum & filiorum, Duos libros de rifii oratorio &£ urbano : Commentarios in li- brum de Perfecto oratore ad Brutum : Commentarios in Partitiones Ciceronis,atque in primum de Oratore: Commentarios in duos primos Georgicorum Virgi- lij: praeterea duodecim orationes diuerforum argumen torum, quibus nodum extremam manum addidi: Qua tuor praefationes, nonnullacp alia opufeula nondu per- fe<fta,in quib. omnibus no modo nulli maledico , quod nuquam feci , fed necp quenquam accufo. Videamus ea quaeiuuenili quodam calore , magis quam firmo iu- dicio , iam a me funt in luce edita: quae tu omnia tanqua malediccntiisimt uituperas , ut omnes maleuolentiam tuam agnofcmt Cum eilem adr»lpiccntulus,ac pene pu er , orationem eam quam habueram innupiijsPhilippi Sacci, Senatus Mediolanefis principis, emifi:quam plu fimi uiri dochffimi,ac tui loge diisimiles,ut ab adolefce te profe&am , ualde commendarunt : in qua praeter lau desipfius prinripis,8£ totius Senatus noitri,piobarc e- tiam conabar , feni homini ducedam uxorem eile. quid igitur in illa orationefuit, quod maledicum appellare poisis,cum inlaudationeiuafioncqj tota uerfete' Vides’ ne, ut primus foetus meus te uanum et mendacem & im probum efle conuiciatorcm oftendatr' Non ita multo poft exercendi fiyligraria , in aleatores declamaui:qua orationem meam, cum no ideo fcripfiiTcm ut ederetur, Francifeus Caluus, nimius rerum mcaru admirator, me infdente,tvpis fuis publicauic.fed tamen haec etiam ora Cio te plane mentiri clamitat : cum in ea nemini maledi- cam, fed . . W i ■+ • cam,(ed (uuentutem ab alea retrahere ftudeam, & detri menta, quae inde profidfcuntur, enumerem. Qyid ?in Dedfionibus contra Calcagninum, quibus Ciceronem defendo, poteft'ne quifquam aliquod maledicfhonis no tare ueitigium ? Fuerim fortafle uehemens Calcagnini repreh enfor, dC adolefcenriae feruor me paulo acriorem reddiderit : nondum enim (eptimum acuigefimum anu» num explera,cum id opus confoipfi: nullis tamen eum conuicrjs, nullis maledidtis ita exagitaui, ut tu praeclare cenfo r dC magifter morum me inie<flatus es.non belua, non beftiam , non (ycopbantam,non nebulonem , non temulentum , non ebrium , non uccordem, non attoni- Cum, non fanaticum, non Orefte inianiorem , non bala- tronem,non Bol anum, non (purd(simum,non afinum, non turpi(simum,non (celeratum appellam', no multis deniqj ^ijsminimeferendiscontumeltjsaffed: quibus tU nullas te r» tfoncyhabffefmtireSjin me uti non erubui fti. Scripft deinde Antiparadoxa: quae te ideo excrudant , no quia quifquam in eis Ciceroni maledicat,cum modeftiisime (egerant adole(centes,qui ibi loquuntur, leniterqj Cicc ronem acorfent, magis adeo utme ad reipondendum prouocent, quamut de Ciceronis maieftate quicquam detrahat, quod uel caeco perfpicuum eft : (ed quia uides inds,quamingemo(e multa dilputentur,hoctemale habet, hocte dies notfesqj diuexat, hoc dtpicp fecit ut inuidia difrumparis. Ecce autem anno fuperiere,in (e- natu Mediolanenfi , de mutatione nominis caufem di- xi: quae oratio mea eft in manibus, quam te Iegifle cer to fdo. quid eft igitur , quod in ea tanquam maledicum pofsis reprehendere, cum tota uerfetur in defenfione meaf nifi fortafle,quia fidem aduerfarijs at cp accufatori- b bus M feus meis , ut me defendam , abrogare contendo , putas ideo mc maledicum appellari polle. quod fi ita eft, non tantum artis oratoriae te prorfus ignarum efle/ed etiam omniiudicio carere, pcrfpicuum eft. Emifi tandem, iru iurijs 8C malcditftionibus tuis coacftus, Apologiam con tra te: qua pro meritis in me tuis, tecu egi quam lenifsi* me.necp ullum mihi dubium eft, fi qui&eam cum refpon fione tua comparare uoluerit, etiam fi mihi eflet inimi* cus,quinftatim iudicet, me fortem quidem & acrem in difputando/edmodeftum & lenem in accufando.te ue ro cum in metiendo uehementer impudentem , tum in maledicendo magnopere contumacem. Sed, his qug lunt extra caufam practermiisis,ita dccreui tecum manu confererc, non ut inordinatum ordinem feriptoru tuo-* tum fequar, fed ut ea primo difputem , quae mihi.& efle grauiora per Cefe } 8C legentibus utilioraatq? iucundiora tore uidentur.Itaq? prius ea quae de oratoribus, dialecfH cis, 5^ philofophis, non, tantum indocfte ,0; 4 etiam par- tim falfo,partim contumeliofe fcripfifti , quantum facul tas mea tulerit,accurate tratftabo: deinde etiam alijs c ri- minibus tuis figillatim refpodeboifi prius docuero , me Ciceroni femper amicum fuifTc,&ituquifsime Cicero*, maftigem a te appellatum. ..... \ lnAntipariaoxismenonexnteofenfuu>cutumfuiJJe 3 Jedex eorum opinione ,qui ibi colloquuntur : atq ; ibidem . meiniquifime Ciceromafligem i Ni^olio uocari. Caput I III. N Am quod offendere conaris, me no ex adolefcen* tium opinione,fed ex meo fenfu locutumin And paradoxisiineo tuam etiam impudentiam ud maxime patefacis. Quis enim epiftolam meamlceens, quam illi, operi prtefixi,no ftatim intclligit qug Gt lentendam ea? cum If cum clanTsimauocc tefter,me ludibimduhi cafti difpui rationem fufcepifle: 8 i ea lufione mea experiri uoluifle, quid pofsit hominumeotradiccndi cupidorum impro- ba loquaciras:* Qjrid^cum me Callidi, qui apudPla- tonem philoiophiam improbat , 8C Thrafymacho atqj Glauconi, qui apud eundem Platonem iufticiam darrM nant,hacinrecomparo:norincfentisimportunecomrf dator, quanti Ciceronem feriam : cum eum non magici ue re accuiari polle affirmem, quam philoiophiam , aut Iufticiam ? Quid^quod Simonidis prarceptum me fe- cutum dico, qui iubebat ut in omnibus rebus ludamus, n ffiil aute ferio agamus f.potin nc magis declarare , me no ferio Ciceronem impugnaflerQsridea collatio, qua fignifico me no minus peccare, fi Ciceronisrationes fa! fas efle credam, quam eos qui uel animum efle mortale, ucl nullum efle deum putant i quod tu cum ud non in - telligeres.iidt^tvii fiiuJirgnv fhuufjues : aish*ttion poflefimul flare, ut rationes Ciceronis falfas credam,8£ non ex meo fenfu feribam. Quod cum tibi conceflero, CuCtiam illud mihi concedas nccefle cftrfi Ciceronis ra- tiones ueras efle credo , me non ex meo feniu locutum* fed in Antiparadoxis ubicunqj me loquentem facio, Ci ceronem iniufte accufari dico : qua: res aperte dedarat, ea non exmeo fenfu ditfla fiiifle. Quidrquod in eade epiftola eos occulte mordeo, qui ueteribus contradice- re fludent, quacruntcp per aliorum ruinam emergere f quod tu cum clare poisis intelligere , cur a me duflu fit: maligne tamen conaris in me detorquere* Qy id de- niq; r' quod in extrema cpillolac parte Ictflores adttio- nco,ne quis temere Ciceronem a me refelli potuifle cre datrSunt ne harein ea epiftola, an non funt f Sino funt, ucre me accidas, iufte contra me certamen fufccpifti: b a fi funt. o * 111 ** maffc potiunt, quo te nomine sppdla [5, mendacem:* malignum f haec otnnia le* ^«X^^l^xittxiwinrnc meritis, temeraris f imiereomdu f vx * nc hzc quidem fatis naturae atque uolunnti* ciarn in<iicant * unum mihi nomen fufficere ui- ir*^ ■ C , niou 4A1UU mmc ui nae repmct , cur in me tam ii ^ , fe debacchatus fueris , niii quod inuidia profecfriis aris. Vides enim meparuo temporis fpadoid rri^ 4 e^partcaflecutu, quod tu toto uitac tuae curricu^ aU cx part* unquam aflequi poruifti: ut Cicerone, to p erfccff e imitari, at (altem adiimbrarequodamo- fi rt° 0 ^im.C^jod ipfum cum omnibus notum. efiepoC do S/ tu plane intelligas: occultum habere nonpotuifH. fie, ^ ^c,quicauidbonihabeo,fcribis a Cicerone didi* ^"•3- <3 uod fane libcntiiMinc fateor , 8c prae me fero , 8d ci * 1 ^L-jfcjUS lsetici)s incedo , cum hoc ab inimico dia 1 en* etii hac in re tibi gratias ingentes ago, eo quod tacere uel nolueris, uel non potueris, quod per tan ■** jji uidiae tenebras tamen agnouifti : me a Cicerone jriulta bona didicific. Qyodautem me ingratu, 5J- ^ 7 »ceromaftigcm uocas,no minus, quam in alijs om* ^ quae contra mc feribis , te improbe mentiri dico» ^ ofl enim commemorabo , me, cum iam feptem annos pU t>lice doceam, nullum unquam alium auctorem, poft J^ricirn primum, quo Virgihj Georgica dedaraui, prae* tcr Ciceronem aggrefium fuifle.non dicam, iam quater j rr»^ P u ^ Ic ^»quam fieri potuit accuratifsime, Cicerone faiflc laudatum s femperepuariato dicendi genere: pri* mo , cum cius orationes eflem interpretaturus , deinde a ciufdcm Tonica tum cumlibros de Oratore , po* * > ftremo Xf*' ftremo annopraefenti cum Partitiones interpretari cce* pi: quae praefationes in imridiam tuam apud me feruan- cur.non dicam, nullam efle Iecfhonem meam , in qua n5 iuuenes ad Ciceronis ledHonem , &C imitationem cxrf* tem.non dicam , in Dedfionibus quod fuerit meum de Cicerone iudirium:ubi poft praefationem , iit qua diuu nis eum orno laudibus , uerba haec cum aliquorum o£» fenfione poiui : Ego non aliunde iudico , quam ab uno Cicerone,latiniiermonis candorem at<£ elegantia com parari pofle. Haec, inquam , omnia praetereo , quibus fatis declaratur, quanti Ciceronem faciam, femperq; fe- cerim. V olo ut ipfa Antiparadoxa, propter quae me Ci- ceromaftigem auius es appellare, te iugulent: primo, quia in eis (aris doceo me Ciceronis eflemaximeftudio ium,& eius nominis amantifsimum : deinde, quod etiS inultis inlods eum magnopere laudo . Nam in praefer rione,grauiiapux »« T i o m nrrfledicotlibro fe» cundo^Romanae linguae parentem nomino : libro ter- tio, deum meu uocarenon dubito* ubi etiam hxc uerba funt: Magnu Ciceronis ingeniu, magna dodrina, ma- gna induftria.& paulo poft: Quantus die orator ubicpr quam eloques, quam grauis ? quam uehemens f quam iuauis^Qyid^quod eum no modo Latinis, fcd etia Gre- cis ommb.antepono^Hf cane tibi uidetur eius efle, qui Ciceronem damnet ? hpctine flmt Ciceromaitigis uer- ba^Sed eum, inquis, in difputando platoneatqj Arifto tele fatis inferiorem, quid tum poftea rFit'ne iniuria Ci ceroni, cum id de dio dicitur, quod ipie iua fponte pl uri bus in locis confiteturfSed de hac re copiofius infra iuo loco. Nunc mihi fatis eft oftendifle , mc necp ex fcn- tcntia mea locutum in Antiparadoxis, cum ubicp dcda jrem, quae dicuntur ab diis adolefcentibus , non tantum b i inCi- in Ciceronem, quantQm inme , Ckctonis amatorem di cr.necp merito , fed potius iniquifsime CiceromagifhV gcm, a tc,me appellari : cum ubicp Ciceronem fuipicii, uenaer, imiter , laudem, tueri ac defendere contendam, Confuetudinem e[je phdofophorum & oratorum, utucl „ per alienas perjonasyuel per fuas aliqua uitupe * rcnt,& eadem etiam po dea laudent: quod imperite inme Nifoliut reprehendit. Cap. V . A T uero, inquis , non conuenit prius offendere , ut poftea defendas : necp decet per alienam perfona quicquam uituperarc,quod deinde tu per tuam laudes* Cum quo tandem haec homo imperitiisime tediiputa* re credis c' nefas tibi mecum rem efle , qui paucis annis multo plura, quam tu toto uitae tuae tempore legerim, audierim, annotarim^nam tua icripta,praeter Cicerone, quem nunquam intellcxifti, tc unum £>iogenemLaer* tium , QC dementem illum Trapezuntium legi ile deda* rant : praeterea neminem. Meas uero lucubratiunculas cum omnes alias , tum ea praeripue, quae tu uituperas, Antiparadoxa, fi quis paulo diligentius legat , (aris in* telliget,non paruam in ic rerum 6C uerborum uarietate, docffrinam qj continere. Qyid ergo cft f' dico hanc anti* quifsimam tiiifte &C Graecorum & Latinorum confue* tudinem , ut exercendi ingenij gratia, ueritatiscp inda* gandae, de rebus omnibus inutrancp partem difputaret: oC quae fibi uidercntur,modo laudarent , modo uitupe* rarent.quod adeo clarum QC peripicuum cft, ut fere pro* batione non egeat. Qiiifquis enim apud Graecos Plato* nem, apud nos Ciceronem legit , is profecfto te infigni* ter delirare, facile poteft intclligere. Qyotenim res, 8C quam pra: clare modo perugoam perionam uituperan* tur I tuf apud Plafortem, modo peraltam laudantur 'Dam* nat in Gorgia Callicles,quanris eloquenti^ uiribus po> teft, omnium ingenuarum artium procreatricem philo* fophiam. ateamnon ita multo poft defendit Socrates. Iufticia in libris de Rcpublica, Thrafymachus & Glau* co quafi dcteftatur : at eorfi opinionem poilea Socrates refelht.Q^df quod Homerus apud euaem Platonem, modo de ciuitaterelegatur, modo fummis ad ccdulau* dibus extollitur f Quid .''apud Ciceronem , quo inge* nio, quanta dicendi facultate Lucullus Academicos in* fe<ftacur,ut eos defipere, delirare, furere dicati quo dein de acumine,qua copia, Luculli rationes ipfc Cicero fub uertit £ poterant igitur Academici eod^modo arm Cta cerone expofhilare , quo tu mccum : nempe , quod eos per alienam peribnam inquinaflct , ut ipie deinde uenta ens ablueret tanquam fullo. NiluTne te pudet, rjs dere^ bus meaccutare , quarum a uftores milii fant duo poft homines n«tos pfel tantffsiini, Fi ato atqf Ci'cer o?qu id c* fecundo de Natura deorum, an non rationem diuinam atep humanam Lucilius Balbus maiorem in modu com mendat: quam Cotta libro terno tantopere uituperar, utrem omnium pefsimam efle nitatur oftendere r cla- mes igitur licet , importunifsimum iycophantam fiiifle Cotta , qui rem ea , qua nihil in homine praeftantius eft, uituperare non dubitauit. Qyid f an non legimus apud Ciceronem , opus ab ipib funde confcriptum , qui Hor^ lenfius inferiberetur, quod opus iniuria temporum , (i* cut eiufdem au<ft oris alia multa , intercidit : in quo ma- gnopere per Horteniijperfonam philoibphia damna* retur,& ab ipfb poft ea Cicerone defendereturrAn non «adan harc mea caufa eft , aui per adolefcentes Cicero* ncmacc«fo,quem ipfe poftea defcndamdainne (enti*. b 4 ftolide, ftolide, iam' nfcuides , me grauifsimos hae in re , quam tantopere damnas, audores imitatum fmfle^Qyfd e» nim prohibet contra Tcm eam, quam maiorem in mo- dum obieruamus, acriter diflerererfi^quod ait Quinti- lianus ) pro falfis 8C pro iniuftis aliquando dicere, quo facihusca deprehendamus , dC refellamus ^Ncqj enim Carneades ille, qui Romae, audiente Cenforio Catone, non minoribus uiribus contra luftiriam didtur difleruif fe,quam pridie pro Iuftida dixerat, iniuftus ipfe uir fuiti neqj ego , fi per alienas perfonas Ciceronem accuiaui, quem deinde ipfe defenderem, ideo Ciceronis inimi- cus fum.Qyod fi, eum tam pauca legeris , (altem Craisi praeceptum illud, quod primo de Oratore pofuit Cice- ro, diligenter aduertifles : non h erde tam irneite , tamcp petulanter nefas e ile dixiiles , aliquem primo uitupera- re, deinde etiam eunde defendere, fic enim ait Crailus: Omnium bonarum artium feriptores ac dolores QC le* gcndi,S£ peruolutadt, dC exerdtatioms cauia laudandi, interpretandi, corrigendi , mtuperandi, refellendi. Pro Dij immortalesjfien nepoteftjUttamiupinus in legen- do fis , ut haec tam dara,tam aperta, tam mamfcfta non aduertas^Bxpergiicere tandem, &grauemiftum uctcr- num,qui te penitus opprelsit, excute. Non ne audis, ab optimo dicendi magifiro praeceptum dari, ut bonos au- rfores exerdtationis gratia uituperemus, corrigamus, refellamus r' Qyid ad haec contradid potefi r nihil (ane. Quid igitur ualet dia ridicula fimilitudo tua, qua fulloni autHippocrati fimile eum efle dids , qui defendit eum, quem per alienam perionam uituperat f' Non haec a no- bis aguntur,ut bonos au&ores inquinemus , aut uulne- remus , ut tu nimis infiilfepalsim obiecflas:fed ut ds aut accuiandis,aut defendendis, SCipfinos exerceamus , QC aliquod aliquod ingemj noffri /pedmeri alrjs edamus : 8£ deni- que, ut hac ratione ueritas fadlius clucefcat. Quid illis factes , qui oftentandi ingenij gratia, materias infames tnuffare uolucruntr' Hominem omnium nequifsimum Bufiridem , &£. fceminam impudiciisimam Helena lau- dauit Libcrates : quae adhuc orationes ambae leguntur* iancffifsimu omniu dC fapientifsimu uiru Socrate, longa oratione Polycrates uituperauit: utinterim tacea, alios caluitiu,alios quartana febrim, alios mufeam , alios ftul ticiam, exercendi ingenij gratia laudafle. Quin Alcida mus, rhetor antiquus,uita improbafle, mortem aute lau dafledideur. Semper enim hocrhetorib.coceflum fuir, ut 8C magnos uiros, fieres praeclaras, quotieseis place- ret, uituperando deprimerent : uiles autem 6C abiedos homines,resm uulgares, atep etiam lordidas, laudando fubleuarcnt. Qiibdfiferio did, quaecuncp ab aliquo di- cuntur, exifi i n w-n w ft rj cfwl w da mnatum a ClCC- rone credisr' quam enim acute, quam mgenioie,qua*m facete ius duile totum in oratione proMuraena depri- mit, p effundat, irridet r' cum tamen notiisimum fit, iu- ris duilis ftudiofiisimu fuifle CiceronemrQiiid^quod fnterdum eofiiem homines ex eodem loco modo lau- dabat Cicero, modo uituperabat .'■'nam aliquando ma- gno populi plaufa , M. Craflum proRoftris comenda uit,& eunde paucis poft diebus ex eode loco grauiter infecfiatus cft. cui cum Crafltis dixiffet,An no me nuper ex hoc lpfo loco laudaffi C Laudaui, inquit Cicero , fed tuc exercedi ingenij gratia, argumentu infame fampie- ram. Sed haec propria iemper fuit Academicoru 6C Peri pateticorum exercitatio, ut eandem rem modo uitupe- rarent,modo laudarent, modo accufarent, modo defen derent:quam te ignorare no mirum eff, quippe qui nec c. pidhrni 18 pictum quidem (quod aiunt) phdofophtfm unquam agrioueris. , Plane decipi Ni folium, qui dicat Ariflotelem non ut philofophum.fed ut perfectum oratorem a Cicerone laudari differendi principem appellari Caput Vi D ixerat in Antiparadoxis Antonius Comes, con- fobrinus meus,hacc uerba de Cicerone : Quantus ille orator ubicp , quam eloquens f' quam grauis^quam uehemens^quam iiiauisrtiam in ijs etiam qua: de philo ibphia tracftauit , maxima apparet eloquentia, fed pro fecfto quanto in dicendi facultate caeteris omnibus non Latinis tantum, fed etiam (meo quideiudido ) Graecis antccclluit, tanto in diflerendiratione Ariftotele,caetc- riscp Peripateticis inferior eft.quamuis enim de ea phi- Iofophiaeparte,quaeadmores honefte conformandos attinet, multa pr^clare icripidit: tamen rationes fuas ap probandi, atcj; alienas ic feliendi, Ia uUcm Ariftoteli ma- giftro relinquat, (ixas ipfe caufas forenies agat. Haec tu cum uerbalcgiiTcs, quibus ame pci* aliena quidemper- (onam , fed tamen ex fententia mea tantopere orna- tur Cicero, ftatim cxclamafti, magnam a me Ciceroni, cartcrisq} oratoribus iniuriam fieri , fi Ariftoteli,ac Peri pateticisin diflerendi ratione poftponantur: atqjhinc nacftus occafionem,in communem locum excurrifti, quo probare tcntares,dialcdticis &C philofophis orato- res in difierendi ratione fuperiores efle. quod quam in- fdte,quamcp imprudenter fit a tefacfhim , fequeti capi- te ftatim apparebit. Prius enim commentum illud tu- um euerterc conftitui : in quo cum negare non pofles, ab Ariftotele Cicerone in diiputandi arte fuperari, fin- gis ipfiim Ciceronem Ariftoteli non tanquamphilofb . pho , fed tanquam perfecto oratori palmam difierendi conce- - * *9 tone edef e . qua in re ( quod prouerbio di d folet ) fa- rnum fugiens, in flammam incidifti. Videris enim tam hebeti, tam qj tardo efle ingenio, yt dum amplificare Ci ceronis laudes quatris,eas uehementer imminuas. Drj boni quam iucunde, quamcp fuauitcr hac in parte cum quibufda amicis meis literatis hominib.risif Cum enim more tuo multa conuiriorum millia contra mefariofe congefsifles , propter ea quod ego Ciceronem oratori- bus quidem omnibus cum Latinis , tum Graecis ante- cellere dixeram, (ed in differendi ratione efle Ariftotele inferiorem: tandem concludis, Ariftotelcm non utplii lofophum,fed ut oratorem efle Cicerone fuperiorerru Dicas igitur mihi uelim difertifsime atq? acutifsimc Ci- ceronis patrone,utertandenoftrum magis Ciceronem laudat ? tu ne , qui nefcio quem fingis oratorem Arifto telem,quem ei longe praeponas: an ego qui omnium qui poft natog » uni,i> r d t or ffpT i' ncfpe illum ftcicrr^erteTiCicerofquod tu perperam fentis) Aritto tele,tanquam oratore inferior eft : no reefie princeps o- ratorum appellari poteflltacp tc patrono no modo do- «ftrinae atep excellentiae fu£ fines non ampliabit Cicero, fed etiam de ueteri,8<: iampride a plurimis illi concefla, poflefsione depelletur, atep deijcietur, Eftintermultos controuerfia , uter praeftantior fit orator, Demofthe- nesne, an Cicero : quoniam hi duo principes habentur eloquctiar:funt enim qui Demofthene, tanquam indi cendo grauiorem &C uehementiorem, Ciceroni praepo- nendum cxifbment.Ego autem cum*illis fentio,quiui- <ftum a Cicerone Demofthenem cotendunt. At tunc- fcio quo e gurguftio , noftro tempore nouus cenfor e- mergis, qui Ariftotele e philofophiae umbraculis in fb- \l & puluere educas , QC eu in eloquetia Ciceroni ante- c z ponas: * » 00 % ♦ ‘ *9 poMstquo /olicrctjtc atidfore, niaior Ciceronis laus ap parcat , fi non philofopho , fed oratore in diflerendira* rioneuideatur inferio&Qi^id ego tibi faciaNizoli , fi ta ofeitanter , tamcp difloluteres tuas tratfas , ut ab omni- bus merito rideri pafsisrut quamfirfcepifh caufam,pcr (ummarn imprudentia prodas ? ut dum unum Cicero- nis digitulum tutari uis,tu ipfe patronus cius, totum illi caput imminuas^Ego certe, quantum in mc eft,non pa tiar quoquam oratore Ciceronem inferioreuideri. Di- co igitur, atcpitadico, ut omnes literatos audire uclim, te plane mentiri, qui dicas Cicerone Ariftotclinon tau quam philofopho, fed tanquam oratori, diiputandi pal mam conccdere.atcp hoc oppono, magni quidem Ari- itetclem a Cicerone fieri, fed nunquam ut oratorem, ue rum iemper ut philofophum , in differendi rarionc fab- rilem QC copiofum.Poflumus'ne magis diflentire f' non ® opinor. Quid a go r quem huius jioftrnr controuerfiae arbitrum eligemusCEgo quidem (uide quantum caufg tneae fida)te hac in re iudice uti uolo: te ipfo iudice trin- cam nccefle efi,etiam fi tibi ilia diirumpatur. Sed quod adhocpropofitumatrinet,apud Ciceronem duo philo fophorum genera fuifle reperiorquorQ aJrj (olebant om nem orationis ornatu contemnere, quales fuerunt Stoi ci,de quibus tertio de Oratore Crafius ita ait : Accedit, quod orationis etiam genus habent fortaffefubtilc, 8C certe acutum, fed ut in oratore exile, inufitatu, abhorres /- ab auribus uulgi,obfcurum, inane, ieiunum. Alij uero graiies,copiofi,8Cprnatiindicendoeflcuoluerur, qua- ^ les Academici, Peripatetici femper exiftimati funt: • qui quamuis orationis aurea flumina funderent, non ta men in oratorum numero funt habiti : fed illam potius diflerendi fubtilitatem rationemep non a thctoricis pre .i>. ^ ’ ceptis. 7T t*ptis,fed ab ipfa philofophia ,bonarC omnium artium procreatrice fumpicrut. quod fane multis inlodsoftcn dit ipfe Cicero, fed aperriisime tertio de Oratore, quem tu locum, ficuti foles omnia, negligcntifsime percurri fti.ubifunt haec uerba: Sin aliquis extiteritaliquando, qui Ariftotelio more de omnibus rebus in utram cp fen tentiam poisit dicere, bC in omni caufa duas contrarias orationes pr^ceptis illius cognitis explicare, aut h oc Ar cefilaemodo dC Carneadis contra omne quod propofi- tum fit, dilferat, quiqj ad eam rationem adiungathunc rhetorica alum moremqj, exercitationem cp dicendiris fit uerus, is perfe<fhis,isiblus orator* AuaiVne hoclo co Nizoli,rationcm illam in utram cp partem difieredi, quae propria fuit Platonis, bC Arifto telis , caeterorumcp Peripateticorum , bC Academicorum , ab ulu rhetorico Ceparari ? fentisYie eum perfecfham oratorem ede, non qui tantum A «w** ^ a* nmh . r eh ii . c in utraq; poisit dicere,fcd qui ad eam rationem , rhe* toricum etiam ufum adiunxeritr' Nam quaero a te, quae fitilla ratio, quam ab ufu rhetorico feparat hoc loco Ci- cero^nonnc illa cft, quam in dialc&icis tradit Ariftotc les^non illa , quam nifi fumat a Philofophis orator, ex- celleve nullo modo poteffrScd Ariftoteles, inquis, per* fecfius eft orator. Qyid fi doceo ex Ciceronis fentenria, non modo non ede perfetfhim oratorem Ariftotelem» fed ne oratorem quidemfquid fi doceo, plane ab orato- rum collegio reijd atep deturbari , fententia Ciceronis, Ariftotelcm^quid dices ! an non te t an quam ineptum rabulam tuipifsime uicflum fatebere i Propoiueratin Bruto Cicero, Gr^cos qui excelluerunt,& Latinos om nes oratores rccefcrc. Graecos igit primo numerat,qua in parte nulla penitus Ariftotehs mentione facit; certe c 5 non * ■' r f '• r ^ ^ jtf&t it inon fine flagirio pr£termiftunis,fi(quod fu fingis) cum pcrfccfhim oratorem exiilimafletdmo uero ait, Socrate dC phfiofophos alios, ab oratoru genere abhorrere, cum enim Leontini Gorgie, Thrafymachi Chalcedoni), Pro tagorae Abderitae , Prodici Chij, Hippiae Elaei mentio* nem ferifier, addit haec uerba: Iis oppofiiitfefe Socrates, qui fubtilitate quadam diiputandi,refellere eorum infti tuta folebat uerbis. huius ex uberrimis Termonibus ex* titerunt dotfiisimi uiriiprimumcp tum philofophia, n5 illa de natura, quae fuerat antiquior, fed haec in qua de bonis rebus , &C malis , decp hominum uita dC moribus diTputatur,inuenta dicitur . quod quonra genus ab hoc quod propofuimus,abhorret,philofbphos aliud in tem pus reij damus: ad oratores, a quibus digrefsi fumus, re* tiertamur. His uerbis latis oltendit Cicero, Socratem, Platonem,Ariftotelem,cgteroscp philolbphos omnes, aboratomm numero Oparan dos Ouin etiam eodem in opere fetetur, magnam quidem utilitatem orator ia philofophia prouenire : led tame aliud efle philolbphi* ce, aliud oratorio more dicere.cuius haec lunt uerba: Quod fi omnia a philofophis cflent petenda, Peripate* ticorum inftitutis commodius fingeretur oratio: quo magis tuum Brute iudidum probo , qui eorum , id eft, exuetere Academia phflolbphoru fecfiam lecutus es, quorum in dotfrina atqj praeceptis differendi ratio coa iungitur cum fuauitate diccndi,3£ copia, quanquamea ipfa Peripateticorum, Academicorumcp confuetudo ia ratione dicendi talis eft , ut nec perficere oratorem pol* firipfa per fele , nec fine ea orator efie perfetftus. Volo igitur aduertas Nizoli , peripateticam dicedi rationem effc talem , ut ipfa per fele no poisit oratorem perficere*. Qyodfi dicendi ratio, quae oratorum propria eft: , Peri* patetico / « 9 patetico more tracftata , oratorem perficere ftori potelh certe Ariftoteles , Peripateticorum princeps , quamuis magnam dicendi rationem habeat, non poterit orator cfle perfecfhis : imo uero,tefte Cicerone , ne orator qui- dem eft. Nam in eo libro qui Orator inicribitur , plane ab oratorum collegio Platonem dC Anftotclem lciun- git, cum ita inquit: Carterarum enim rerum quae iirnt in oratore, partem aliqua fibi quiiq,’ uendicat : dicendi au- tem, id eft eloquendi , maxima uis ioli huic conceditur: quanquam enim dC philoiophi quidam ornate locuti iunt(fi quide 8C Theophraftus diuinitate loquendino- men inucnit , &C Ariftoteles lio cratem ipfum laceisiuit, Xenophontis uoce Muias quafi locutas fcrunt:- 8 C longe omnium quicuncp icripierunt,aut locuti funt, ex titit dicendi copia, &C grauitate princeps Plato ) tamen horum oratio ne® neruos,ne® aculeos oratorios aefo- rcnfcsiialu*-®^T!Sr^^ criimuerbis p hi lofophos ab oratoribus diftinguit. Sed quid exem- plis opus eft^cum hoc aperte.conftct, nunquam ut ora- torem, ied ut phfioiqphum in dicendo grauem S£ poli- tum, Ariftotclem a Cicerone laudari [f Quo magis irri- denda eft improbitas tua, qui tam peripicue mentiri air- deas.Nam illi ipfi lori quos tu dtas, contra te fadunt:ut paulo poft audies.Quum enim Ariftoteles in omni phi lofophiac genere ueriaretur,nihil fibi praetermittendum efle ceniebat,quod ucl ad rerum cognitionem, uel ad ftrr monis elegantiam pertineret. Itacp non , ut quidam alrj philofophi,penttus eloquentiam contcmpfit:ied(ut ait Cicero libro Rhetoricorum fecudo)nonnullam rheto- ricae quoq? arris fibi curam aftiimpfit. Qpare iuam do- cendi rationem ita diftribuit, utmaturina temporare- bus obfcuris,& ab ipfa natura inuolutis impenderet, ho - V - • /c 4 risue- * # r{sueropomcridiaiii’s difdputos Tuos in docendi prae- ceptis exerceret, ac primo quidem difputationes fiias rhetoricas a caufis forenfibus QC ciuilibus ad inanem fer morus elegantiam tranftulit ,uttantum caquceadelo- curionem attinent, adolcfcenribus traderet, pofteauero cum florere ITocratem nobilitate difcipulorumuideret, quada inuidia atep aemulatione dutft us, mutauit repen- te totam formam difciplinae illius fuae, quainrhctorids exercitationibus antea urifolebat.Dequo itaQuinri- lianus libro tertio : Nam & Ifocratis prneftantifsimi di- fcipuli fuerunt in omni ftudiorum genere : eo® iam fe- niore ( oesuum enim &C nonagefimum impleuit an- num ) pomeridianis fcholis Ariftoteles praeripere artSfr oratoriam caepit,noto quidemillo(uttraditur)ueriu ex Philocfteta frequenter udis , fity^ov atoimv ,Ksut ixv A iyuv. Haec quidem ita de Ariftoteletraduntur.Sed fi quaeras a Cicerone, uter praeltanrior fuerit orator, Arf - iioteles^cAnHbcrates f ftatimrefpondeat, ne compa- randum quidem Ariftoteleminoratoria facultate, cum Ifocrate : iiquidem Ariftoteles haec praecepta rhetorica more quodam phdofophico tratftauit , atep ea caufa tau tum , ut rerum cognitionem cum orationis exercitatio- ne conitxn geret. Ifocrates ucro , totus in dicendi eratihi dio dC praeceptione occupatus:quod libro de Inuentio- ne fecundo tradit Cicero. Sed locum obijds ex tertio de Oratore , ubi Craflus do<fto oratori palma dat. quid autem hoc ad propofitum noftrurac' Ematur ne hac dc: caufa, ut Ariftoteles dotftus fit oratotfnori ne aduertis, , quid ibi. Craflus difputet r' uult enim rerum dotfrinanii cum fumma eloquentia coniungi: ut perfetftus ille ora- tor fiat, qui necp unquam fuit, necp futurus eft- Compre • liendebat enim animo Craflus, id quod etia in Oratore adBru*- ad Brutum Cicero facit , imaginem <juandam fummac perfectionis inhomine:cuineqj ad intclligcndum,ne<p ad dicendum quicquam deeflet,qui lapientia eloquen* tix coniunctam haberet : 6C ei fiue orator , (lue philofa* phus diceretur , palmam ede dandam dirit.itacpuerba illa poiuit:Quorum fi alterum fit optandu, malim equi dem indiiertam prudentiam, quam ftultitiam loquace, fin quaerimus,quid unum excellat ex omnibus , docto oratori palma danda eft. Vides'ne, fi ieparantur rerum cognitio, 8£ eloquentia , longe pneftantiorem fore re* tum cognirionemdi uero conjungantur , doctum ora* torem,hoc eft,phiIoibphum oratorem ( ut etiam tu in* terpretaris)excellerer/ed qua de caufa excellitfnon cer tc propter dicendi copiam, quae a cognitione rerum fe* parata,ftultitia loquax appcllaturrfed propter ipiam re rum doctrinam , 8C propter moderatricem rerum om* nilim iapientiom* aw t cmli octoco-mbeg,utat> tendamTaphilofophis eloquentiam conternniinonui* deo, quid hoc ad cauiam faciat. Quid enim refert, quod aliqui philofophi contemnant eloquentiam , &C orato* res fieri nolintddcirco'ne uinces , eos in difierendi iub* tilitate efle oratoribus inferiores f Sed de hac re nondu eft dicendi tempus . uolo enim prius eiloco reiponde* re,quofcribit Cicero,foh'tum Ariftotelem,nonad phi* lofophorum morem tenuiter difierendi, fed adeopiam rhetorum , in utracp partem adolefcentes exercere: qui fane loais iententiam meam non modo n5 impugnat, led etiam uehementer corroborat. Concedo enim, Ari* ftotelem iri dicendo reliquis philoibphis longe copio* florem QC acutiorem fuifle;ied tanquam oratorem a Gi* cerone difierendi principem appellari, non concedo* nam fiita.eflet, etiam oratorum princeps ab eodem Ci* d. cerone: ccrone diceretur: qaod tantum abeft a ucritatc, ut eunt (quemadmodum fitpra docui ) in oratorii numero Ci- cero no habeat, tu uero tam pinguem habes intellectu, ut Ciceronis uerba no intelligas: quippe qui exiftimes, de Ariftotele phdofopho didtum illud a Cicerone firil» Te, cum dilputationes luas ad inanem Termonis elegan- tiam tranftuliffet. qua in re fatis ofeitationem tuam mi- rari non polium, qui tantarum rerum repugnantia non aduertas.Nam fi philolophi (quod ais) omne eloquen tiam contemnunt , quomodo luas dilputationes ad in» anem Termonis elegantiam transferuntrRepugnant e» nim haec omnino : negligere prorfus eloquentiam , & tantum Termonis elegantiam quaerere, quam fi repti» gnantiam non uides, nihil penitus uides . DiTcc igitur, quantis in tenebris uerlere:ut tandem aliquando de ijs rebus quas non intelligis,garrire delinas. Ariftotcles enim luas dilputationes in duas Icholas diuilerat:matu tinas,S£ pomeridianas. in matutinis Tcholis de i cru co- gnitione diTputabat,8£ caftudioTe omnia quatphiloTo» phum intelligerc decet, pertractabat : in pomeridianis autem, de rhetoricis praeceptis differebat . quam quide Ariftotelis conTuetudine , Aulus Gellius libro xx.cap. iiij.erudite lane atep elegater hisuerbis cxprcTsitiCom» mentationum luarum , artium cp quas difapulis trade» jbat Ariftoteles philoTophus,Regis Alexandri magi» fter, duas Iperies habuiffe dicitur: alia erant qua: nomi- nabat alia quae appellabat ootpi W- vg. dicebantur,quacadrhetoricas mcditationcs,hculta- tem argutiarum, ciuilium rerum noticiam c5ducebant, autem uocabantur , in quibus philoTophia remotior, lubtiliorcp agitabatur, quater, ad natura: con» templationes,diTceptationes'uc dialecticas pertinebet. huic hafcdifciplirt*,qiramdixi Sc^odfitivxHV , tempus exer- cendae dabat in Lydo matutinum : nec ad eam quen- quam temere admittebat , nifi quorum ante ingeniuip, &C eruditionis elementa, atq? in difeendo ftudium,labo remcp exploraflct.illas uero eodem in loco ue fperifadebat,cascpimlgo iuuenibus fine deletfhi da- bat: atep eum <Aa\ivbvmU.Tnc tu» appellabat, illum alteru fupra itoStvov : utroq? enim tepore ambulans difierebat* H*c Gellius. Cum igitur in rhetorids praeceptis ado- lefeentes exercere coepiflet Ariftoteles , ds primo tan- tum elocutionis praecept£tradebat,8£ ea quae ad fermo nis elegandam fpetfareuidereturrpofteauero Ifocratis gloria motus, caeteras etia rhetoricae partes, hoc cft , in- uenrionem, bC diipofitione oratoriam, ample<fii coepit, bC iuuenes ad forenfes caufas praeparare. Hoc eft igitur quod ait Craflus , Ariftotelem iuas diiputationes pri- mo ad inanem-finiuuufe elegantiam iVauftuliflc : nccp de matutinis, hoceftdephilofophiris diiputationibus intelligit(ut tufortafle falfo fomnias)fed de pomeridia nis,quib.rhetorica praecepta docebat. quare noli poft- hac tam ofdtantcr,quosnonintelligis , locos interpre- tari uelle. Qyod autem efle morem Phdofophorum, ut tenuiter diflerant, ait Cicerornonuideo, curhoc a te uitio philofophis detur, fi contracfiius bC prefsius difle- rant, quam oratores : cum praeferam phdoibphiratioa num momenta potius , quam uerborum copiam quae- rant: bC non cum populo, fed cum erudiris difpu- tent: oratores autem uulgares impius opinio- nes fequantur, bC imperitae mul- titudini placere ftu- deant. d a Nulla r n Nulli ratione probatum M^oho^uod temere prwofuerat , offla» res in differendi ratione diale fticis & phlofophis efle longe fuperioresquod aperte falfum efje often- ditur. Caput VI I. V Enio nunc eo,quome fine caufa,contracpuolun> tat em meam , tam ftudiofe , tamcp cupide uocas: perinde quafi aliquidhabeas,quod aut reconditum fit, autfirmuadiftam foliam opinione tua coprobandarru proponis enim arrogarer faneatep temerate probaturi! oratores in differendi ratione non folum non ede infe- riores dialecticis 5>C philofophis , fed etiam longe fupe- riores.deindecumad huius propofirionis tuae proba- tionem tibi ueniendum eft, meras tantum nugas, QC Si- culis(quod aiunt)gerris uaniores in medium adducis: neqj ullum prorfus eiufinodi argumetum habes, quod mediocriter iftud propofitum tuum affirmare, aut fu- ftentare pofsit. Primo enim Platonem SC Ariftotelem, quoniam eos differendi principes foiffe perfpicuu eft, a philofophorum numero conaris abducere , oratori- bus aggi egareiquod quam imperite, quamqj inepte fo cias, fatis a meiam fuperiori capite declaratum eft. dein de unum tantum addis argumentum, a difertorum no- mine fomptum, quoniam oratores diferti uocantur,phi lofophiuerononitem : at<£ itarem tibiconfectampu- tas.nihil enim aliud penitus habes. Ettantus oratorum patronus, in tam illuftri tamcp graui caufa, nihil prorfus excogitare potuifti, quod fcntenriam tuam reddere pro babilempoffetrfeduix a uetemo grauatum caput attol lens, & manibus fomnolentos oculos fricans, tali ; argu- gumcittoin excitatos QC uigilates dialecticos inltn gis: oratores diferti uocantur,philoiophiucro eruditi cx do <ti;ergo in diflerendi ratione philolophis oratores lon- 'fcefimc excellentiores, O' miram, & acutam^ fubtk lem contra philofophos difputationcm tuam Nizoli, qua: uel Chryfippum ipfum omnmmm differendo fub cilifsimu,fi reuiuifcat, facile perterrefecere pofsit. Qyid ais^oratores funt in ratione differendi philoiophis fa- periores.itaaisfquade caufa quario? quoniam orato- res diferti uocantur:philoibphi uero non diierti,ied eru diti,8C dodi nominantur. Audio, quid tum poftearpo- tes'nc hoc idem altjs aliquibus rationibus confirmaret Non, inquis: nam hoc ert uallum meum, haec turris, hic cumculus,hoc tormentum, hicaries:hoc denicp totum inftrumentum bellicum, quod ego pro oratoribus con- tra philoiophos apparaui:fi fuo fe nomine oratores de- fendat,^ philofophos eucrtat.Sed quid feries, fi tuo te gladio iugularotiacebis ( ut opinor) iftKgdr &Ttav , quod dici folet.Dico igitur, iftud argumentum tuum, a nomi ne fumptum,<iuo d ( ur ali ae d ix im us) omnium lcuiisi- mum eft,mmtonlagis pro philoiophis , qua'm pro ora- toribus facere: atep offendere, philofophos effe oratori- bus in differendi ratione iuperiores. Nam Oratores di- ferti tantum uocantur, eo quod populariter differant: philofophiuero , docfiiSC eruditi , propterca quod do- de QC erudite diflerant.Potes'ne dicere, hoc no effe con ledanum i quis negare audeat , longe fubtilius dC acu- tius eos diflerere poffc de omni re propofita , qui dodi fint,8C eruditi,quam qui populariter tatum cliicrti finte* an adeo craffiis QC pinguis es, ut quae ex oratore Cicero nisuerbadtafti,nonuideas aperte contra fententiam tuam fecere.^quid enim ait Ciceroflta, inquit, 5>C dodis eloquentia popularis , dC difertis elegans dodrina de- fuit. Hac igitur ratione necp philofophos, necp oratores perfede eloquentes fuiffe demoftrat, dodis enim, hoc d i eff eft philofophis,eIoquentiam popularem adimit,do<ftrl nam elegantem attribuit: difertis ucro , hoc eft oratoria bus,doC?rinam elegantem adimit,popularem eloquen tiam attribuit, quo Ht,ut in differendi ratione tanto fint oratoribus excellentiores phiIofophi,quantoelegans docftrina populari eloquentiae pracftat Eodem modo cum ait Cicero , aliam ede eruditam , aliam popularem oratione : oftedit,ab eruditis & philofophis longe fub- tilius,quam ab oratoribus difputari.Quidrquod in ex- ordio librorum de Oratore tradit , nihil quod ad difle- rendirationem attinet, a philofophis fiiiffeprartcrmik furnacum ita feribit: Nccp enim te fugit , laudandarum artium omnium procreatricem quandam & quaii pa- rentem, eam quam <piAoac(pixv Grxci uocant, ab homi- nibus dotftifsimis iudicari:in qua difficile eft enumera- re, quot uiri quanta fcientia,quantacp in iuis ftudrjs ua- rietate 8>C copia fuerint: qui non aliquain reunaiepara- tim elaborarim, fed omnia quaecuncp eflent , ucl 1 cien- tia: perueftigatione,uel differendi ratione comprehen- derint. Quid^quod ait in eodem exordio,maximum in dicendo uitium efle , a uulgari genere orationis , at<$ a confuctudine communis fenfas abhorrerer 1 ut ne fubti- * liter quidem, etiam fi fciat,diflerere polsit orator, nifi in maximum incidere uitium uelit. Verum ut hunc nodu, quam fieri poteft, breuiter QC accurate diifoluamtis : il- lud a nobis primo propofitum fit, cum dicimus philofo phos oratoribus in diflerendo fuperiores efle , nos non de illis oratoribus aut philofophis intelligerc , qui tan- tum intelligentia SC cogitatione perfccfti finguntur , rc uero ipfa nunquam fuerunt, necp efle poflunt, qui re- rum omnium maximarum fcientiam coprehenderinf, dC omnem fapientiam cum omni dicendi copia copu- larim: u larinfcfed de diis, qiriphilofophomm & oratorum no* nunc communiter appellantur: quales fuerunt e philo* fopliis , Plato , Xenophon , Ariftoteles , Xenocrates, Theophraftus:ex oratoribus, Ifocrates,Demofthenes, Lyfias, Demades, Aefchines. nam quamuis Suilli philo fophi nonnullam eloquentiae curam habuerint, & hi o* ratores aliquam philofophiae operam dederint, ut In di ccndo copiofiores chentrnon tamen ideofequetur , ut autilliphilofophi(quemadmodum tuexiftimas) in o* ratorum numerum cooptari debeant, aut hi oratores in philofophorum.Qyod fi aliquis exiftere pollet , qui omnem phdofophorum docfhinamcum pcrfecflaelo^ quentia comprehcnderet,quodM. Antomus illedifer tusuixDeoconccilum ede dicebat: non eft dubium, quinis unus ex omnibus plurimu excelleret , fiuclum* mus phdolbphus,(lue omni laudum genere cumulatus cerator dicer emr; atque hufcftne cJubltatloftefquod ait Craflus") palma danda edet. Verum quia nemo talis un quam fuit,neqj fortade futurus eft : illam formam , flue idaeam perfecdi oratoris aut philolbphi relinquamus: ex ijs qui philolbphi,^ qui oratores nominantur, ui deamus utri tandem fint in diflerendi ratione fuperio* res. Ac primo quidem, neinuocabulum aliqua cadat ambiguitasjuidendum eft, quid apud Ciceronem dif- ferendi ratio fignificet. Dico igitur , a Cicerone triplice diflerendirationem poni:unam, prellam bi fubtilem, quae eadem Dialectica dicitur:alteram, eruditam &C co piofam,quae rhetorica philofophorum , bC elegans do* dirina uocatur: tertiam , popularem , bC hominum opi* niombus accommodatam , quae rhetorica forenlis , bC popularis eloqucntianuncupatur.quaemea diuifio,Ci* c eronis eft auctoritate comprobanda , qui fecundo de ' .v ’ . Rnibus Finibus ita fcribit : Rhetorice fgit nos mauis,quam dia lectice difputarer quali uero perpetua oratio rhetorum folum, non etiam philofophorum fit. Zenonis hoc elt Stoici , omnem uimloquendi,utiamante Anitoteles, in duas tributam efle partes, dicerc.rhetoricam palmae, dialecticam pugno fimilem efle dicebat: quod lamis lo querentur rhetores, dialectiduero comprefsius . obie. quar igitur uoluntati tuar,dicamcp,fi potero, rhetorice: fed hac rhetorica philofophorum, no noftra illa forenti, quam neceiTe eft,cum populariter loquatur , elTe inter, dum paulo hebetiorem. Hactenus Cicero, quo m loco profecto uides,nifi penitus caecus es, uera efle diuilio. nem noftram.Nam primo ponitur dialectica , quar co. prefsius diflerat: deinderhetorica philofophorum, qug erudite quidem, ficuti dialectica, fed latius & copiofius loquatur : poftremo rhetorica forenfis , quar populans ec paulohebetior fit. Qy ar cum ita fint , in prima atque infecunda diflerendi ratione, dico philpfophos orato, ribus efle longe fuperiores:intertiauero,eofdem philo fophos oratoribus ideo cedere, no qina fuperiores efle no facile pofsint,fi fe in ea exerceant, fed quod eam co. cemnant, at® indigna homine fapiente judicent. Ac de prima quidemno dubitl eft, quinphflofophis oratores ' cedant, ac praecipue Stoicis , & qs qui dialectici uocan. - tur:quorum acumen multis in locis admiratur Cicero, ut in Bruto: Omnes fcreStoid prudcntifsimi funt in dii ferendo, iden arte faciunt. Etfjaulofuperius de Rutilio • dixerat:Panetq auditor prope perfectus in Stoids,quo » nim peracutum , 8C artis plenum orationis genus cir, fed tamen exile, nec fatis populari aflenfioni acco mtno • datum. Horum igitur dialecticorum acumen oratores non agnofcut.itacp fecundo de Oratore, M,Anmmus, , II Stoicorum hanc difdpIinam T tanquant ab eloquentia populari abhorrente, improbat: Vides^ne, inquit, Dio genemfuifle,qui diceret, artem fetradere bene difleren di, & ueraac falfa dijudicandi, quam uerbo Graeco <flc- AWix» appellar etrEt quae feliuntur, multa cotra Stoi- cos. De fecunda diflerendi ratione te cu mihi tota con trouerOa cft, quae multis nominibus a Cicerone appel- latur.modo enim rherorica philoibphorum didtur , ut fecundo de Fimbiwrmodo lub tilitas diflerendi , ut pri- mo de Oratorermodo diligens ratio diflerendi , ut ini- tio Topicorunumodo elegans dotfhina , ut in Oratore ad Brutum : modo rado de omnibus rebus in utramqj ientenriam dicendi, ut tertio deOptore; Sedquocutn modo appelletur,dico , in ealonge oratoribusantecei- lexc philofbphos.primo, quiaphilofophi fuerunt eius au<florcs,& inuentores : deinde, quia Cicero, qua au- df ore ambo nitimur, non oratores , (ed philofbpfios in liac ratione diflerendi' principes- agnolat. ut tertio de Oratore.Qyorum princeps, inquit, Socratesfbitiis qui omnium eruditorum teftimonio,totius« iudicio Gre- ciae,cum prudentia, & acumine, 8C uenuftate,&iuBtiii- tate, tumuero eloquenti a, uarietate, copia, quam ie coit que in partem dediflet,ommum fuit facile princeps. Ini tio T opicorum: Cum omnis ratio diligens diflerendi duas habeat partes , unam inueniendi, alteram iudi- candi : utriufque princeps ( ut mihi quidem uidetur) Ariftotelesfint. Primo de Oratore Gradus: Sed fime audient', inquir, quoniam philofbphia in tres partes cft diftnbuta , in naturae obfonitatem , ia diflerendi iiibtilitatem , in uitam atque mores: duo illa relinqua- mus, ldque largiamur inertiae noftrae: tertium uero, quod femper oratoris fuit, nili tenebimus, nihil ora- e tori. tori, in quo magnas ede poisit, relinquemus. Secundo de Oratore,M. Antonius : Carneadis uero uis incredi- bilis illa dicendi, & uarietas perquam eflet optanda no bis,quinullaimquamin illis iuis diiputationibusrem defendit, quam non probari tinulla oppugnauit, quam non euerterit. Hacc eft iila Peripateticorum QC Acade- micorum diflerendi ratio , cuius gloriam philofophis Cicero non inuitusconcedit. At, inquis, Cicero nullo modo pati uult, ut orator philofopho fuccumbere dica tur.QC fi fuccumbatjdidtilJum qui uincit, non phflofo- phum cffe,fed oratorem meliorem. Imo uero nuiquam hoc Cicero ex lententia fua dicit,fedubiqj diflerendi fubtilitatem philofophis attribuituerum tertio de Ora tore, Catulus Craisi quodammodo iententiamcopro- bans,qui oratori fumma omnia tribuebat, contra Plato nem audet infurgere, qui Leontino Gorgia patrono, fcripftt oratorem philofopho fuccubuiflfe : atqj ait , aut nunquam fuifle ui<flum.a Socrate Gorgiam , &C illum Platonis fermonem nonefle uerunuautfi uicftus fuit, e- I o quetiorem fuifle QC difertiorem Socratem. quodejui- dem hatflenus admitti poteft.Scd id quod fequitur,<o- tum eft Crafsi auribus datum ,-quandoait:Et ( ut tu ap- pellas ) copiofior 8C melior orator. Concedi enimpo- teft , Gorgia Leontino Socratem eloquentiorem & di- fotiorem fuifle : (ed ideo tamen non iequitur , eundem oratorem fuifle meliorem: cum prariertim ipfeSocrates maximefemper oratores infetftatus fuerit, ut apud Pla- tonem multis in locis uidere licet : QC iftam popularem eloquemiam,quauna quicunque fuerunt in oratorum numero, femperprarftiterunt , magnopere contempfe- rit.ut tertio de OratoreCrafliis : Inuenti funt , qui cum ipQ do (ftrina dC ingenij s abundarent, are autem ciuib. 1 i ^ ati^gocfjs mimi quodam iudicio abhoirereftt:hane~ dicendi exercitationem exagitarent, atep cotemnerent, quonim-princeps Socrates tuif.Quidr quod primo de * ' *<|j Oratore M. Antonius aperte contra hanc Catuli fav tentiam ait, Socratem nullam aliam ob culpa fuifle con demnatum,nifi propter dicendi inicitiamf' quia Icilicet ab ifta qjatoria dicendi ratione lemper abhorruit : arqj ita in iudicio capitis pro feipie dixit, ut non iiipplex aut reus, feci ut magifter aut dominus uideretur efle iudicu. • quin etiam cum ci feriptam orationem difertiisimus o- rator Lyfias attiiliflct,qiiam,li ei uideretur, edifeeret, ut ea pro ie in iudicio uteretur : non inuitus legit , Qt com- modeferipram eiTe dixit,fed inquit: Vtflmihi calceos, Sicyonios attulifles,no uterer, quauis eflent habiles, fiC apti ad pede, quia no eiTentuirilesrfic illa oratione difer ta fibi &C oratoria uiden,forte&f uirilem no uideri.JNon * *git habitus eftunqua orator Socrates , fiquideLvflas er lcripfit oratione, qua pro feiniudicio uteretur.quod i: feciflee, b in oratorum numero Socrate® WmetQiiid ergorSocratcsnon fuit eloquensCno cer- P 0 ? 11 ^* eloquentia uerba fanamus , aut de illa perfecto eloquenti* forma , quae ammoatc&intclli- gentia comprehendi poteft,& innullounquam homi- ne reperta luit, de qua loquitur in exordio librorum de Wiatore Cicero, cum ita ait: Ac mea quidem lententia- nemo poterit efle omni laude cumulatus orator, nifi c- m omnium rerum magnarum atep artium (cientia con- iecutus : oC quam animo uidebat M. Antonius primo de Oratore, cumita dixit : Tume» ego hac eadem opi- nione adductos, fcnpfi etiam illudin libello, qui me im pmdente & inuito excidit, &: peruemt in manus horni- num : Dilatos me cognoflc nonnullos, eloquentem c a adhuc i adhuc neminem i quod eum ihtucbam difemrm , poflet fatis acute atcp diluddcapud mediocres horni# pes, ex communi quadam hominum opinione diceret eloquentem uero,qui mirabilius 8£magnificentiusau# gere pollet at(p ornare quae ueHet,omnescp omnium rerum quae addicendum pertinerent , fontes animo ac memoria cotineretHoclanc modo necp Socrancs , ne-> que quifquamaliusfuitimquam eloquens, qui dC illam popular emeloqu en tiam at$ oratoriam^ hanc philo fophicam doftam 8 C eruditam perfefte coniunxeriu nam Socrati,Pla toni, 8£ Ariftoteli, quiprindpes phdo fophorum Tont jjopiriaris eloquentia defuit: in Demo# fthene uero,atcp Lyfia,qui principem inter oratores lo cum obtinent,do<ffcu11a QC erudita phdofophorum clo quenria non fuit . quod ijs uerbis in Bruto docet Cice- ro, ubi de Academids &C Peripatetids loquitur: Nam utStoicorum aftritfior eft oratio, aliquantoqj contra# «fHor,qaamaurespopulirequinmt:ficinoramJiberior dC lxtior,quam patitur confuetudo iudiciorum SCfori. Quis enimuberiorin diccdoPlatoner Iouem ficaiuiii philofophl, li graece loquatur, loqui . quis Ariftotele neruofior,Theqphraftoduldorrte<fMtauiflcPlatonem ftudiofe,audiuiUe etiam Demofthenes didtur: idqj ap paret ex genere & granditate uerborum.Didt etiam in quadam epiftola hoc ipfe de feie : ied 8£huius oratio in philofophiamtranSlata pugnador(ut ita dicam)uide# tur, SC illoramin iudiria pacatior . Harc Cicero. quibus oftenditur,neqj Platonem 8C Ariftotelem poifedid o- ratores,neq? Demofthenemphilofophum. Attamen oratores uis in differendi ratione philofophis eiie lupe riores.qua de cauiadam enim mihi tecu preisius agen- dum eft.ud apud quos habetur fuperiores t num apud crudi# «maftos, ftn apud imperitam multitudinem fft apud imperitam multitudine dids, nihil tecum pugno: quo# niam(ut ait Quintilianus ) pleruncp fit, ut indoli uul# go &fngenioiius &C copionus dC fortius dicere uidean cur: quod iudido male iudicantium acddit, qui maior e habere uim credunt ea,quacnonbabent artem. &C ideo copiam habere maiorem indocfti uidentur,eo quod di# eunt omnia, docffis eft££elec$io,& modus: quod etiam AriitotelesRhetorfcord ad Theodectem libro ‘Tecim# do confirmat itacp, ait Quintilianus, ingenioli uocen# cur ut libet, dum tamen condet, contumeliofefic lauda ri difertum. Vides igitur , hac in re magnam a te eoo* ■ cumeliam oratoribus neri, fiideo philofophis eos fupe# riores ede dicas in diderendo , quod magis uulgo pro# bentutfRedat igitur, ut apud eruditos fuperioresha» beantur, fed quis hoc affirmare audeat , qui iaat orato# r is omnem a<ftionem debere ede popularer quar (quod . fecundo de Oratore M. An tornus ait) mendado nixa fit, quae ad frientia non iaepe perueniat, quae opiniones hominu, 8C faepe errores aucupeturr' philofophos aute diligeter 6C erudite differ ere , 8C in omni re , quid uerfi, quid fidium fit exquirere , dC quid recffu in oratione pra# uum^ue, quid consentiens, qiridrepugnansr Praeterea 'quis ntfdt,oraroresprobibiIia maiori ex parte tantum (equi ? quemadmodum odendit Ariftoteles primo lt# bro Rhetoricorum adTheodecffe, cuius haec iuntuer# ba:tsi^’ ij meiHM «A/mc / wr nfiiiMwnf ro» 7n ^xvoif:Rhetorica,inquit, facultas ed fpecfiandi quid in quacp re probabile fit. & Cicero , qui rhetoricae dne «de dixit, perfuadere dieffione. Phdofophi uero ( quod inPoderioribus docet Aridoteles ) diflTeredirationem luam ducunt ex proprijs,ueris,n€cedarijs, medio caren c 3 tibus, tibus,ct caiifis conclofioms: quoniam (ut in Oratore Brutu ait Cicero) docendi caula,no capiendi loquutur. Qlianto igitur propria communibus , uera fald s,neced- . faria probabiIibus,cole<?laria captionibus praedant: tan to phflofophi fune oratoribus in differendi ratione fupe • riores. lam uero materia , quam tratflat , Qt in quaueria tur orator, nihil aliud ed,quam hominum asiones , QC opiniones , & iudicia.unde tria caularum genera finxe* , runtrqfiorum primu,quod adagiones attiner,dcmoru k ftratiuum : altcru , quod ad opiniones, deiiberatiuum: tertium, quod adiudicia, iudiciale nominarunt, quibus j inrebus omnibus cafus & fortuna dominatunquofit, ut de tjs nulla prorius haberi fcientia pofsit. At uero phi, lofophus rerum caulas , bC immutabilem atep aeternam leriem , ordinem qj naturae perlcrutatur , St ea quae a cx* fus fortunneqj temeritate penitus didunclalunt,quar6| .perpetua funr,atcp conflantia, necp ullo modo aliter fele habere podiint: quorum omnium rationes ita dideren» do explicat ,ut non homo loqui , fed ueritas ipfa uei ba fecere uid ea tur. Ex quo perfpicuum ed, quantum orato ri philofophus antecellat. Qyid,d ad perfonarum con tentionem ueniamusr' uelim erum mihi dicas, utrum a*, cutiorem in dideredo putesjfocratemnc, an Platonec* DemolIhenejanArillotelefLyfiajanChryfippufEqui d e non arbitror te adeo dupidu ede, ut hos oratores iL lis philolbphis in dideredo praeponendos edecenfeas. Fuerit cniin Ifocrates in dicedo iucudifsimus , fuerit in Demodhene mirifica uis orationis, fuerit in Lyda ma* gna dicendi fubtdirasmo certe tamc quifquafane men Os, liberate Platoni,Demodhenem Aridoteli, Lydam Chrydppo,in diderendi lubtilitate praetulerit: cum prg fertim de rebus omnibus diurnis atqj humanis,^ derjs , J , tq^Iongeabfmperitorftintelligetiatenfucp difiunda funt,philofophi loquitur, oratores ucro particula tari* tum quanda philofophiar dialedicajcp complebantur. Eft enim oratoria facultas ( ut in primo de inuenrione Cicero docet)riuilis (dentiae pars, quod ab Ariftotele, . primo Ethicorum (umptum eft. quin idem Ariftotcles Rhetoricoru ad Theodede libro primo, hanc artificio* iam eloquentia, quam rhetorica uocant,quafi propagi* nem quanda dial edicar, QC duitis fdentie dicit efie.cu* lus uerba libet adfcribcre:<2? 'nev^J&turi riv ffltcj » rie Tt Tir? (TlocAwc/lxJir «r ,*su n * inkt tc* imdn irf oey^u«rd* «wr,3i> «TiHauA *S7 Trfoorflcyopiuen' tso Anww. Neque ita multo poft ait: isiyaq po&iov < 7 * ^eiAtxfrxjif,*) apo/®^*. Eft, inquit, . particula Dialcdicar , QC imago quardam. Rurius alibi: tS7V,07T N flnoetxji OVyKQTcU Ut 7» Ut <tfotAw7JKiif 17T1 ! sifxnt,isu iit Tntfii i» 3d«. Quibus ex locis intelligi facile poteft,quanto fine oratores in differendi ratione phflo* fophis inferiorcsrcum oratores partem tantum dialedi cat dC duihsfdenriae copledantur , atep his finibus om* nes difputationesfiias terminet: philoibphi ucro, QC de 'Omni dialebica,& de omni duili ici ena, & de omni na* turac obfcuritate differant: eamcp totam artem ample* datur, quam ipie Cicero omrfiu artium maxima appe! lat,hoc eft dialedicarn.de qua ira loquitur in Bruto,ubf de Seruio Sulpitio uerba fadt:Hic enim attuli thanc ar tem, omnium artium maximam, quafi lucem ad ea qux confide ab alijs aut refpondebantur, aut agebantur» Dial edicam mihi uideris dicere , inquit . Rede , ift* S uam , intelligis . haec Cicero. Cerare , uthunc focum liquando condudam : fi ex Ciceronis lententia , dia* ledica eft omnium artium maxima, 6C eam fibi philofo phi eoum ucadicantj quoniam eft totius philofophix 4 ° quali dauis quaedam* oratores autem en» particulam cantum ( ut ex Ariftotde probauimus ) affumunt : cui dubium efliepoteft , quinphilofophis oratores in dif- ferendi ratione longe lint inferiores ? cum prxfertim philofophi popularem iftam eloquentiam non defide rent,& potius contemnant: oratores uero, fine dialecti cac &C philoibphiac cognitione aliqua,quodin ffcquend capite, demonftrabimus , fines (uos tueri nullo modo pofsint. Inhanc lentendam plurima alia did polTent: fedin re tam perlpicua &aperta,quae hatfenus a me di lunt, nimis eriammihimulta indentur, Dulefticam effeoutori neceflaridm^uod nimis imperite Ni* . £oHhs negttiatfy ibidan Ciceronis locus iUuftutuSi quem Ni^oliuspcfime interpretatus fur* ut. Cdput VI IL P Oterathuicqu^ftioni Cicero latisfedlleuideri, qui multisin Iods aperte fatetur oratori neceflariam ef iedialecfticammiii temeritas atque importunita&tua,e~' Ciam quae perlpicuafunt,fi<: certa, uocaretindubiff. nuiv quam tamenilto odio tuo fides, quinipla quodammo > do per le ueritaselucelcat, Acmihi quiddnlibethocio * co quaedam argumenta mea, atc£ adeo uerbaipfa pone re, quibus in prgfatione PartitiomlCiceronis ullis fum, „ cumirullud opus commentari aferiberem: quoniam ad . hac auaeftionc foluendamire faaunt. Sicigitur ibi feri* plt: Nam . cum omnes artes quaead humanitatem percie* nent , audore magiftro Cicerone, quoddam habeant: commune uin culum , 6 i quali cognatione quadam ma- terie contineantur : tfi illae pnedpue duae quae politam &C probabilem orationem- efficere docent , ita coniun* funt& connexae inter fe, ut uix alteram queas ab al: tcralepararc» quadecaufafadumeffj ucgrauiisimi au* tfores. «tores forma tantum , atcp(ut ita dicam)habitu differre a dialectica rhetorica exiftimarintNam Zeno ille, qiri inuencor Q£ princeps Stoicorum fuit (quemadmodum 1 apud Ciceronem &C in Oratore ,8£in fecundo de Fini- bus legimus) manu demonftrare (olebat, quid inter, has artes intereflet.nam cum compreflerat digitoSjpu- gnum^ fecmt, dialecticam aiebat eiufmodi efle : cum autem diduxerat, & manum dilatauerat, palmae illius fimilem eloquentiam effe dicebat . atep etiam ante huc AriftoteleSjprincipio artis Rhetoricf dicit, illam artem quafi cx altera parte reipondere dialecticae : ut hocui- dclicct differant inter (e , quod hae c ratio dicendi latior (it, illa loquendi contractior. Itaque etiam ip(e Cicero, dialecticam contractam quandam eloquendam appel latj&T Alexander Aphrodifienfis eo dialecticam a rhe- torica differre tradit, quod dialectica no utatur orado- ne copiofa,latecp diftufa, quemadmodum rhetorica (b> let. Cum igitur in eadem materia uerfetur dialecticus & orator, hoc eft,in probabilibus argumeds , necp fub- iecto,fed radone tantam differant, priuscp in oratione quaeratur probabilitas,quam ornatus : (equitur, ut arte oratoriam confequinemopofsit, nifi qui dialecticas e> tiam rationes perceperit, addit enim oratoria fh cultas dialecticis inuendonibus uerborum (blendorem SCor namentum,quo fit utrhetoricae quafi fundamentum quoddam dialectica (ubftruatur, Qyod primo Rheto- ricorum uidit Ariftoteles, cum rhetoricam dixit ex dia lectica, & ex e a philoiophiae parte quae ad mores atri- net,efiecompofitam.Cum cmm(ut Cicero (cribit)om. nis rado difleredi duas habeatpartes, una inueniendi, alteram iudicandi: priorillapars qu£ adinueniendum pcnmcr, dialectico QC oratori tota communis eft:alter3 £ vero nero quae iudicandiuias aperit, maiori etiam cxpartefii init orator.Nam cum eius tria fint offida, diuidere,dc" finire, argumentari, quis primo non intelligit diuidem» di rationem efle oratori neceflariam fnecp enim aliter recfte diftinguere friet, quid fibi cum aduerfario conue niat , quid in controuerita fit, quid prius , quid pofte- rius dicere oporteat, qua ratione, quo' ue ordine difpo- nenda fint argumenta , quo moao caufarum genera conftitutioncscp inter fe differant: et cum, Ariftotele te- ftc, prima uirtus orationis fit iplendor 5>C perfpicuitas, nullo modo poteft orator fuam oratione illuftrare, nifi diuidendi rationem ita teneat, ut quodam ordine res fingulas apte diftribuat,8£ nihil conrufe , nihil perturba te dicat. Qyin Hermogenes rhetor infignis,initio fui operis diuifionem non paruam rhetoricae partem, fcd potius maximam dicit eflfe.Qyare praeclarum hocatqj aureum Ciceronis opus , quod interpretaturi fumus, ab hoc primo dialccliri officio inicriptionem habet: ut ideo Partitiones ditflae uideri pofiint, quod diuiden- di atque partiendi ratione orator omnino icire debeat* Qjjid de hac ratione definiendi comemorcmf’ quam li" cet orator no ita curiofe , quemadmodu dialecticus, fe- quatur: ea tamc folet uti frequetifsirne,quotiefcunc£ rei alicuius uimatqj natura explicare c5tendit. quin totas aliquado caufas in definiendo co fumit: unde eti2con- trouerfiae quoddam genus, a definiendi ratione, Defini tinum appellat.Iamuero tota argumetandi ratio nifi ob- latori no cifsima fuerit, quid eft in quo magnus efle pof- fit^aut quam uim habere poteft oratio, fine argumetise' fieri quide poteft, ut aliquis narure ipfius inftintftu pro- babile aliqua etia fine dialctftiq; cognitione orationem habeat: quonia hec nobis frietia (quod ait Ariftoteles) qnodJmodo flaturalis eft. Sed tame qtiohi jfutait dici ro) certior dux eft ars , quam natura:nota illi dialecfhca efle oportet, quicucp certa ratione probabiliter aliquid dicere cocupiicit : cum praefertim tota fpes uincedi,ra> tioqj perfaadedi,pofita fit in c5firmarione,6£ cofiitatio ne, que certe fine argumentatione coftare nullo modo poteft. Atuero dialcdicorfi eft ea repcrire,que audien> tiu approbatione moueat.&T quid ueru,quidfalfum fit, quid c6fequens,qmd repugnas in oratione doceantnS rhetorS nullu aliud eft officia propriu ac feparatu , nifi, qug quodamodo rudia fiint & inculta, ueftire,atfp exor naredicedo. quare queam adinueniedi 8C argumen tandirationeattinet, ea omnia rhetori fiint cu dialedi* co comunia,uel potius ea maiori ex parte rhetor a diale * <fh'co mutuat. Haec ibi.fed ad difputatione noftra redea mus. Prius igitur tuis abiurdifsimis argumeris relpori debo , deinderationib.ee aucftoritatib.id quod propo^ firi, demoftrabo. Cum enim uideres te nugatoria & in a nem, penitus® falfam caufem fufeepifie , multas nobis nouas &T antehunc dieinauditas dialedicas cofinxifti, ut anguille more , fi fieri pot, elabaris.fed ( mihi aede) ardrius a me teneris , quam ut fine maxima ignominia* pofsis effiigere.Petis enim a me, cum oratori dialecfrica efie neceflaria dica, qua de dialedica intelliga f utru de Platonica, an de Ariftotehcarperinde quafi diuerfe fine artes fubtihter differendi, ab his philofophis traditi: ac , v 1 vtavviv V1VUU J UUCCIUIQK natura, genera uerboru etfimpliciu Sf copulatoru,quor modis quid® dicatur 3 quaratione,uerum falfum' ne fir> f * iudice* n t tu dicetur, quid effidatur e quoque, j^uod cuique confe» quens fit,quod® contrarium: cum qj ambigue multa dt cantur,quo modo quidcp eorum diuidi, explanaricp o- porteatHaec(inquit Cicero ) tenenda funt oratori, fae* pe enim occurrut.(ed quia (ua fponte (qualidiora funt, adhibendus erit in lus explicandis quidam orationi* nitor. Hanc ego (dentiam, ex Ciceronis lententia, dico oratori e fle neccflariam: fiue illa Platonica fit , fiuc Ari* ftotelica,fiue Stoica, fiue aliorum quorundam philofo- phorum.nihil enim hoc ad propofitum noftrum facit. Verum, ais, hac eft Platonis QC AriftoteKs oratorum dialecftica , non philofophorum. Imo uero tonus erro* ris tui caufa haec eft,qUod non aduertifti , ubicp a Cice- rone duas has pr? claras ftienuas ita diftingui QC fepara ri,ut alia (it dialccftica que contrarius loquatur, alia iris oratoria quar larius differat : &C (i quam attribuit philo- Tophis eloquentiam,ut Platoni, Xenophonti, Ariftote U,Theophrafto , non id propter eorum dial edicam fa- cere:fed quia (hidium etiam rhetoricar, quod (uperius docuimus , complexi (iint. Quod autem dialecticam hanc ueram fiue Platonicam , fiue Ariftotelicam a rhe- torica diftinguat Cicero , multis in lods uideri poteflr. ut in Partitionibus. Sunt autem alir quafi miniftrar co- mitesen fapientiac: quarum altera quar fit in difputando uera atqj falfa, quibusqj poliris , quid fequatur , diftin- guit,8^ iudicat, quae uirtus omnis in rarione fcicntiacp difputandi fitaeftialteraaute oratoria . nihil enim aliud eft eloquentia, quam copiofeloqucns fapicntiatqug ex eodem haufta genere, quo illa quee in dilputando, ube- rior eft atep latior, ad monis animorum , uulgi'9 Ten- fus accommodatior.In Academids qujftionibus: P oft argumentis,# quafi rerum notis utebantur ad proban dum fiC ad concludendum id quod emlanari uolebSc in qua tradebatur omnis dialectica difeiplina, id e(t, 0- • rarionis ratione condufse : huic quafi ex altera parte, o* ratoria uis dicendi adhibebatur , explicatrix oratio* nis perpetug , ad perfuadendum accommodatae. In O* ratore: Atq? etiam ante hunc Ariftoteles principio artis rhetorica: dicit, diam artem quafi ex altera parte refpon dere dialedica::ut hocuidelicet differant inter fe,quod haec ratio dicendilatiorfit,illa loquendi contradior* Clarifsime uero QC apertifsime primo de Legibus: Atcp haec omnia quafi (epimento aliquo uallabit, differendi ratione, ueri &C falfi iudicio, (cientia, dC arte quadam in* telligcndi quid quamcp rem fequatur , QC quid fit cuicg contrarium: cum® (e ad ciuilem ibeietatem natum (en* ferit , non (blum illa (libtili di iputatione fibi utendunt putabit, fed etiam fufalarius perpetua oratione, qua re* gat populos. &C quae fequuntur. V ides(ut opinor)ab oratoria facultate dialecticam feparari:ut non ideo laU dentur in differendi ratione, fubtihfp difputatione Pia* to dC Ariftoteles, quia fuerint oratores , fed quia diale* dicam perceperat. At (inquis) Ariftoteles , tefte Cice* rone,diuerfis temporibus duas diuerfas docuit diale di « cas. At ego dico, te hoc loco plufquam amliter delirare, magnam qj Ciceroni iniuriam facere , qui quod abfur* difsimum eft,uel ipfo auditu, pcrfpicuecp faftiim illi at* tribuas.Dico etiam, te Ciceronis fenfum non intellige* re,neqt fatis quid dicas aduertere.Quid ais ? duas diale* dicas docuit Ariftotelesfquas tandem C alteram , quae- inanem (ermonis elegantiam continebat: alteram, quae ad rhetoru morem ornate QC copiofe in utramcp par* tem differebat. Pro deum atep hominum fidem, quan* tam hoc loco prae te fers ignorantiantfquantam mentis f j catct* excitate/ qualitas ingenij tenebras/ quos rifiis putasti: docflis hominib. exdtafle , tua ifta ta abfurda , ta rudi,tS ridicula,ta deniqj falfa dialecticam Ariftotelis diuifio* nef V idi equide,nec fine magna delectatione uidi,per* qua fiiauiterridentes duos cruditilsimos-homines , mu v biqj magna neceisitudine coniunctos,Octauianu Fer* \ ^AAnmbale Cruccia,cu omrrib.maledictis inqui- nata^ fcctida dia Antapologia tuam legendo peremv reret,8£ ad hunc loca pernent fient S tatim enim ridens: ^ Octauianus exdamauit: Pro fiimme Iuppiter,quid hoc hominis eft/uel potius no hominis,ied moftrir hiccine cft ille Nizolf us,tam audax, ta impudes, ta temerarius, qui noftn teporis phdofophos &C dialecticos tantopere, tiituperat/qui nos garrulos &. ineptos appellat / qui ut ex hoc loco perlpicue uideri poteif, taris ignorariae tene bris opprimit , ut neidat adhuc quid dialectica fit/qua fine ulla rarione,fine iudicio infectat ? Qua: cum dixifc fet,rifum in indignatione uerrit , &C e mamb.uolumedv lud tuu proiedt,necp ultra quicqua legere uoluit. quia eria multis uerbis me hortatuselt,ne tam ineptis tamen futilibus ratiomb.tuis quicqua reipondere, qux iua fpo te dqctishomimb.imperiria tua often dant. Qyod ego certe fedflem,fi putaflem fore,ut in eruditoru tanta ma- nus ineptiisimus die liber tuus perueniret, qui fine du> V bitarione tuainfulfitate omnes ridebunt tato liberius fcdflem,quoma ebde fere tcporeliteras a sebastia- no coRRADO,uiro docti (simo, &md amantifsimo accepi, quibus me hortabat, ut tibi parcere: credo , quia uir acutus uidebat , quatus mdn' pateret in te dicedi cx- pus,&r te amicu iuu dolebat omnib. a me deridendum propinari. V erum quia ta temere uolume omniu difd-# plinaru mane,& omniu coturaeliaru plenu edidiih,§cb omnes - . v omnes & periti & imperiti legere polfimtjftolul pati,tit «lugationes tu^falfa quemqua paulo indodtioredecr- piat. Dico igit te hoc loco adeo rude 6C hebete efle, ut iacile quodlibet Arcadicum germe exuperes: qui duas «as efle dialedicas Ariftotelis credas , quam neutra eft dialecftica : QC ea prorlus confundas , que diftinguenda funt. Sed uideamus tande illas duas dialecfticas.Priore ca efle dicis, quam docebat Ariftoteles.cum diiputado nes fuas a caulis forenlib. fi l d uilib. ad inane imnonis elegantia traftuliflet. CVnouafiCinufitata dialecticam, qu£ tantum inane imnonis elegantia lequat. Vbihoc, qu^lo te,lbmniafti,<h'ale<fticam lequi Imnonis elegan- tia:' quis hoc tradit auctor:' quis te hoc docuit^quis un- quam antehac audiuit.^Imo uel puero periptcuumeft, omaes qui dialecticoru more dilputat , omne pene fer- Jnonis elegari» reipuere,&:prefle,contra<fle,breuitcrip loqui, nequeuerborun» elegantiam, (ed rationum mo- meta cofiderare.Tuuero uis, Ariftotelis dialecticaina- ne tantu lermonis elegantiaqugrere.0 aaftum horni- «ie.no enim facere polium, quin lepius exciam e, cSita *e uidea auctoru lenia peruertere^No ifta eft ars dialeU <ftic a,uetule mi diiertiisime arq? acutilsime , necj? fubti- h's difleredi ratio, qu£ lermonis inanem, hoc eft ibla ele ganriaquerit: ueru rhetoricf pars , quae Elocutio dia'£ quam in dilputatiomb.jfius pomeridianis docebat Ari- . ftoteles: QC nihil de caulis forenlibus agebat, prius cp Ifo cratis gloria mouerct.Qy 6d aute adiugis, ifta, qua fin* xifti, dialectica ad more plulolbphoru tenuiter af ieiu- ne di(Icrere:miru $ pueriliter nugerts . Quid ais mirifi- ce difputator,8£nouaru dialecticam excogitator:' ifta tua dialectica tantum elegantiam lermonis lequitur,8£ iciunc tenuiteraj diflerit i qua ratione haccfimul ftare poliunt f Euigila obfecro,& cogitationem hominis ad puntfum punctum temporis iu(cipe.Poteff nefrietia aliqua tan-* tum fermonis elegantia fequi, QC tenuiter acieiune dik fererefSit hoc fortaffc in homine uitiu : in fcientia quo> «nodo ede potcffrHaeCjd nefcis,a te diftinguenda uint, quae tu idem cx diuerds lods fumpta, tam imperite co- pulaftLCaeteri phflofophi tenuiter QC ieiune differebat, non Ariftoteles.hic enim difcipulos fuosin thefi,hoc cft in qugftionc infinita,uel (ut Cicero appellat) propo £lto,uel confultationernon adcaeterorum philofopho- jrum motem tenuiter diderendi,(ed ad copiam rhetoru, ut ornatius 6C uberius dicerent, exercebat. Haec igitur utraq? exercitatio, quas tu dialecticas appellas , ad rhe- toricam artem pertinet. Nam primo non caufas for en- fes in pomeridianis quaeiftbnibus tractare docebat Ari &oteles,(ed tantum lermoms elegantiam . poftea com- motus Iiocratis gloria, coepit edam hanc rhetoricae par- tem quae caufas Forcnfes tractat , aggredi. Tuuero uis hanc alteram ede dialecticam, quam doceret Ariftote- les,cum ad copiam rhetorum copiofe & ornate de om- nibus rebus in contrarias partes.didcrendi praecepta da bat. Certe neiao quae te laruae exagitent, ut taminia- nomore contra omnium auctorum fcntetiam garrias, Qyis enim unquam dixit,dialecticos copioie oC orna- te de omnibus rebus dicerer' Quis non intelligit, copia & ornatum non diale<ticorum,ied rhetonim ede pro- prium f Qiris non uidet , hoc quod de Ariftotele dict» cft, a Cicerone non ad eius dialecticas difpurationes* quibus matutinis temporibus utebatur, fcd ad rhetori- cas QC oratorias perrinere,quas pomeridianis horis ex- crcebat^Iam tandem igitur define blaterare, cum tuam imperitiam aperte uidcas:8C fatere, te Amafantj & Ra- birij fimilc dfo, qui nihil definias, nihil diftinguas,nihit apte concludas, nullam demcp necdiflerendf,necdiceti di artem habeas. Qyam cnimacute colligis, dialecti* cam oratori non ede ncceftariamr' quia G.neceflaria eft, inquis, necede eft ut ei adferat aliquid, quod pertineat ud ad inuenticHiem,uef ad difpofitionem, uel ad clocu tionem,uel ad memoriam ,uel ad pronunciatione. fed nihil his in rebus adfert oratori, ergo non eft eineceda- ria. V erum ego totam inuentionem, uel (altem maio rem eius partem dialedicarattribuendam ede affirmo. Cum enim (ut fupra .dixi ) dialeclica duas habeat par* tes,unam inueniendi , alteram iudicandi:ars inuenicn* di,quac Topice dicitur, 8£ locos ac (edes argumentoril tradit,tota eft oratori neceftaria: quod (aris oftendit Gi* cerOjCum in Topicis hanc partem diligenter perfecu* tus (it,& fecundo de Oratore breuiter attigerit, ficut e* tiam in Partitionibus. Atdices fortade, topicen non efle dial edicam: quia Cicero ait, Stoicos inaltera tan* tum difterendi ratione elahoraftl Iudican di enim uias, in q uit, diligenter perfecuti funt , eam fcientiam quam dialedicen appellant Verum hanc fugam tibipnenV puit Ariftotelcsip(e,quiprimo Topicorum hac artem inuemendidialedicam appellat, 6C ex argumentis qui ducuntur elociSjdialediCum (yllogiimum conforma* ri tradit.Necp (ane Cicero negat, topicen ede dialedi* car partem: licet Stoici tantum eam. quatiudicandi uias do cet, dialedi cam appcllarinn quia, (edicet artenrinue niendi dereliquerant. Quin hanc dubitationem uirenx dinisimus QC ingeniofii$imus,R.odolphus Agricola pe nitus iuftulitiqui tres illos (uosuere. aureos . deJhuerio^ ne libros, quibus omnem fere artem oratoriam dod< 6C acute perfecutus eft,de Jnuentione dialcdicainfcri*, pfit, Sic cmm cpiftolam illi operi pr^fucam incepit Ab* g folui falui tandem tibros.quos de Inuentionc dfaleifiica toa faafu rogatum aggrcmis fum fcribere. Qyin ipfcCico» ro multis inl^scualeflicam difleredi radoneminter. prctatirr: ut primo de Legibus, in fine (ccundi d c Orato.* re, quinto Tufcul.ubi funt haec uerba: Sequitur tertia, quae per omnes partes (apietiae manat, 8£™ditur, quae rem definit, genera difpartit,fequenria adiungit , pertc- tfa concludit, uera &C folfa dijudicat , differendi ratio & fcientia. Quare fi dialecfiica eft differendi ratio (ut eam Cicero interpretatur) & differ edi ratio, duas habet par- resinam inSeniendi qu* dicitur Topice, alteram iud* candi,quam Stoici dialcdiccnuocant: non dubiu eit, quin edam ex Ciceronis fentemta, topice fit dialecticae 2ars:qux quam fit oratori neceflaria, nihil attmet dilpu Jare. Quidigiturualetflla tua tam puerilis enumera- riorlnuentio in fexpartes diuiditur : exordium, narra- tionem, diuifionem, confirmationem , confutationem, «ondufionem. Sed de exordio &. narratione mhil dia- lecfiici difputant, dereliquis partibus fatiscopioferhe- «ores: «go dialeflica no ind.gcnt. T «^ 0 !™ acute omnia concludis, ut etiam tonfores K lippi coiy clufiones tuas merito ridere pofsmt. Dic enim m , qua^nl orationis pars eft maxim eneceflana. an no flU quafides fit, quam una putatAriftotelesnecc(rar.acnA reliquas aute tantu ad animoriJ motus adhiberi ( Uyt- bus autem rebus fides fit V an no argumentisttertc hoc necare non potes . fed unde deducuntur argumenta. non'ne exloas qui traduntur a dialeaicarC^oquoigt Ltcuertas,ribifeterincceireentid ) quodnitmsimp *• rite ncgafti.omnino dialeflicam efTeoratori necdTarw.. Quum enim oratoriam facultatem fine dia e 1 perfedhm clTe pofle , idem eft acfidiceres , corpus antk r« dio fpoliatum, fcnfus omnes integros coferuare polle: aut, orbem terrarum fine Solis auxilio tantam rerum ua rietatem pofle producere.Nam quibus cx rebus orata- rum facultas uniueria conflftit^an non ex duilifdentia atep dialedhca , quemadmodum ex Ariftotelis lenten- tia luperiori capite probauimus C Qyid autem aliud eft ciuilis fdentia,quam corpus quoddam , &C quafi mate- ria, quam tra<fiet orator:* dialecfiica uero , tanquam ani* ma,&quafl forma, quae materiam illam quodammo- do perntiatj&r illuftretfCur enim in Bruto Cicero dia* iecfticam quali lucem appellat, nifi quia hacc ars cft,qu£ uerum a fallo diitinguere docet r*quac noftrum acuit in* genium r*quar uim ac neruos adfert orationi f quae nihil perturbate, nihif confuie^iihil ambigue dici patlturrfcd omnia ordinata, diftin&a, plana fecit r' Quis aute adeo ftupidus eft , qui putet aliquidintegrum acperfe<fhim efle pofle, cui parsonaprindpalis ac maxima defit c* ut C Solis (exepli graria) coloffo, qui fuit apud Rhodios* caput detrahas , dC eum deinde tamen putes efle perfc* dhimrita cum rhetoricae pars quaedam magna am- pla fit dialecfiica,non te infimum, atep omnis penitus ra tionis expertem exiftimare debemus, qui dicas fine dia Iecfhca pofle perferam efle riietoricam c* An non intel- figis, cum oratori dialetficam adimis,idem te facere, ac fi homini rationem adimeres r* Qyid enim eflethomo fineratione^mihiianenihil abellua differre uideretur» Ita qui d orator fine diligenti illa differendi ratione,qu$ dialeffiicam uocantfan non apud intelligentes&ertf* ditos irrifione dignus habebiturrqui (quod ait in Ora- tore ad Brutum Cicero ) necp genus QC fperiem cuiufqj rei cernere, neqj eam definiendo explicare , nec tribue* re in partes, neciudicarc quae uera,quse felfa fint, neque g x cernere cernere confequentia,repugnantia ufdere, ambigua 41 ftinguere fdatfQiialis tandem ifte tuus orator erit, qui harum rerum (cientia careatf anfcaccin praeceptis rheco ricis pofitaeflfedicesrubi, autapud quem ."Nori ne uu des haec e (Te dialedticorn officia f quigenera &C fperies reru inueftigant,difFeretias 5 i proprietates definiendo explicat: quae comunia funt,in partes diftribuuntrquid ueia , quid falfum fit , iudicando anquirunt, quid cuiqj confequcns fit^fedle cernunt quae contraria Umt,ac re* pugnantia, uidentfi qua funtambigua , diitinguendo explanant. Sunt'ne haec dialedtice propria officia, an non funtffi non funt^dic ergo tu cuius fdentiae finte' aut cur h£ec foli dialedtid trattentfnam neqj rhetores, necp ulliaUj artifices, praeter dialedticos, harum rerum prae* cepta tradunt.Si funt,cur non tandemab ifta tam itoLU da pertinada recedis,8d dialecticam oratori neceffaria faterisfprarfertim cum ipfe Cicero non uno hoc inloco darifsima uoce tefi:etur,ueinBruto : E ram cum Stoico Diodoro, qui cum habitauiflet apud me , cumqj uixifi fet,nuper cft domi meae mortuus:a quo cum in alrjs re* bus,tuftadiofifsimcin dialedtica exercebar: quae quali contradh QC aftridta eloquentia putandaeft, fine qua etiam tu Brute iudicafti te illam iuftam eloquentiam, quam dialedticam dilatata efle putant, confequi non poflfe.Satwnehocloco declarat Cicero , nullu fine dia* ledtica oratorem efle pofle c* Qsrid in Oratore adBru* tum ran-nondushaec uerba funt r Elie igitur p erfedte eloquentis puto, non eam fblum facultatem habere, quse fitdus propriajfufelatecp dicendi :ied etiamuiri* nam dusate^ finitimam dialedticorum fdentiam aflfu* mere. Quanquam aliud uidetur oratio effe, aliud difpu* tatio; nec idem loqui dTe,quod dicere : attauneutrumcp indifc in differendo eft.dilputandiratio Eloquendi dialedE. eorum fit,oratorum autem dicendi 8C ornandi. A tep ibi multa de dialedica.qucm locum tandem ita concludit; c teneda iunt oratori, laepe enim occurrunt, (ed quia liiafpontcfqualidiora funt, adhibendus erit in his ex- plicandis quidam orationis nitor. Poteffne aperrius Cicero contra te clamare f poteft' ne magis inanes tuas nugas refutarer' Nam tu quidem Epicuri iimilis es , de quo ita Cicero fecundo de Finibus ; Sed dum dialedH* cam,T orquate, contemnit Epicurus, quae una continet omnem QC perlpidendi quid in quacp re fit , (dentiam, & iudicandi quale quicqj fit, 8^ ratione ac uia dilputan- di, ruit in dicendo, oie tuNizoli, dum hanc artem no- ftram, omnium artium(ut ait Cicero ) maximam, quia propter ingenif tui tarditatem eam non potes intell ige re,contemais;ruis indicendo , tuamcp omnibus in£an- riam prodis» * • ■ ■ ~ ^ N«g<n Nfviimtfu dialc&icam dicat ideo non ejfe dif- ferendi artem y quia difertos homines non r efficiat. Caput VIIIL N Am illud etiam plufquam ineptum eft ac pueri- le, quod ais dialedticam ideo non efle bene difle- rendi artem, quia non effitithomines diidtos : perinde quafi nulli alij fint qui bene dilidant, pnet er eos qui po pulariter acuulgo dildtiuocantur: 8C quafi non longe fubtilius QC acutius dialecftiri dilidere (oleant, quam di ferti. Qyi funt enim apud Latinos diferti , aut qui hoc potilsimomnomine decorantur^annon i j qui apud im peritam multitudinem ingeniole 3C copiole uerba face re uidentur r' qui ucrboru uolubilitatcm dC uarietate le- dlantur f qui(quod ait M. Antonius) ex communi qua dam hominum opinione diludde 6C acute dilleruntc' g $ quorum quorum e numero (e multos uidifletefiatmtidem Aii* tomus ,cum interim eloquente uidiffet neminemf' Ego certe uideo, nomen hoc difotorum, apud Latinos nolt magno in predo aut honore fuiffe: quoniam quicun* que aliquo modo politius d£ copiofius,quam caeteri, ucrbafatiunt, etiam fi fint imperiti, diferti uocantur. ut Cicero ad Atticum libro deamo : Celer tuus, difertus magis eft,quam fapiens. Et in Oratore ad Brutum , fa> oetur di ferris omnem elegantem dodrinam definde. Qy id primo de oratore ^an non diidrtos offendit eos di d,qui multitudinem imperita decipiant r' cum ait : De** nicp ut prudentibus diferte, ftultis etiam uere dicere uL deare. Qtfid^quo d edam diferta negligenda uocatur a Cicerone, primo de Diuinatione, cum ait: S ed d i fficuL tas laborcp difcendfdifercamnegligentiamreddidit. . Qyid^quod diferti uocantur etiam, qui uinomadentefi copiofeloquunturfutin oratione pro Cglio:Qjiam uo lentjin conmuns faceti, dicaces,nonnunquam etiam ad uinum diferti fint. Magnumuero , te audfore , diale* cfticae peccatum eft,quae idhominipraeftare non poisit, quod quatuor uini quincunces facile praeftare folent. nam (ut ait Horatius)Foecundi calices quem non fece* fe difertumfAdeo uero nomen hoc apud Latinos uuL gare eft,ut etiam pueri QC (tum diferti nominentur, ul . Catullus ait:. Ed enim leporum Difertus puerae facetiarum. Sed ut haec relinquamus, SC honorificum efle diferto> rum nomen concedamus : dico tamen non fequi , ut d dialetftica fit ars diflcrendi,difertum iddrco debeat ho# minem efficere: etiam fi grammatici uelint a diflcr endo difertum efle dedudhim , quod an uerum fit , ipfi uide* rinrinam a natiui certe natura degenerat, cu enim aliud w ^ bcfic diflerere, aliud difertum effe: fieri £oteft,ut aliqui» bene differat, QC tamen diiertus non fit : quodquomo- do fieri poisit, aperiemus» Diflfcrere enim apud Latu nos duobus modis accipitur, aliquando idem cft quod diTpurare,ut tertio de Natura deorunuQyae difputaui, diflerere malui, quam iudicare. Secundo de Oratore: Ex quo mira quxda fe audiuifle dicebat, te, quem ego toties omni ratione tentans,ad diiputandum elicere no potuiflem, permulta de eloquentia cum Antonio difle- ruifle, 6C tanquaminichola prope ad Graecorit morem diipu tafle. Primo de oratore: Qyibus ego , ut de his re- bus, omnibus in angulis ,confumendi ocij cauia , diffe^ rantjcum conceffero: illud tamen oratori tribuam, QC da bo,ut eadem de quibus illi tenui quodam & exiguo fac mone di(putant,hic omni cum graui tate, tum etiam iu- cunditate explicet. Sed lod iunt infiniti , quibus often- dit Cicero, idem prorfus ede diflerere , quod difputare. Aliquando uero differereidem eft, quod populariter» & aduulgi opinionem accommodate dicere : unde di- ferti funt appellati, ut ad Calsium Cicero: Qyod autem Sdin Senatu pluribus uerbis differui, & dixi in concio- ne,ineouelim fidem meam liberes. Etpro M. Caiho: Multa de incontinentia intemperantia^ difleruit.Ta- le eft illud pro Flacco:Scddehoctefte differuit &fubti liter QC copiofe , QtHortenfius . Et illud de Amicitia: Audite uero uiri optimi , eaquxfiepifsime inter me 8C Sopionem de amicitia differebantur. Ita dicimus,apud populum de aliqua re difierere,m concione diflerere: quod aliquando etiam difputare communiter dicitur* quarauis-diiputare proprie dialedticorum fit, ut in Ora torcuult Cicero: diflerere uero ( ut docui ) fidad diale- cticos, SCadphilofophos, dC ad oratores, & den icp ad ♦ - ' omnes I* _ • omnes in dicendo copiofos homines pertineat. Quare- difertu eix (ane uocemus,qui ex hominu opinione poG» fit acute diflerere : quod oratoru eile propriu concedo, Qyid deinderfiet' ne,utdialedKca nonfitbenedifleren di fcientia,quia difertos homines nonriftciatfmmime. Nam difertos. necp dialecftica, necp praecepta rhetorica faciunt,fed primum natura, deinde ufus 6c exercitatio* non autc ulla perfeftientia* quamuis enim omnia qui* praecepta didicerit, tamen ars (ut ait Cornificius ) fine afsidiiitate dicendinonmuTtiimiuuat Gicero in proce* mio librorum de Oratore : Ad eam, inquit , dodhinam quam iuo quifep fhidio confccutus eflet,adiungeretur ufus frequens, qui omniu , magiftrorum pr^cepta fupe* rarct.Sic edam in. oratione pro. Cornelio Balbo ; Afsi* duus ufus uni rei deditus , 8 C ingenium. QC artem farpe uinat. Quin tantum abeft, ut praecepta rhetorica fem* per iuuent,ut etiam interdum magnopere noceat, cum qms-cxtanquamlegesicquitur,8£ fe fati* eorum cogni tione putat inftru<fm ad eloquentia». Vnde ( quod ait Quintilianus)exiftimant accidiQe , ut qui diligcntifsi. mi artium feriptores exriterunt,ab eloquentia longifsi* ne fuerint.Dicamus igitur, ifto tuo exemplo, rhetorici non efle bene differendi fdenriam : quoniam qui toto • die uerfantur inrhetoricis pneceptis,aut nulli, aut pau* cibene dicunt,nifi qui arti longum ufum QC exerdtatio nem adiungunt. V erum oratori (quod ait Cicero ( mi* nimum eft de arte loqui, multo maximu ex arte dicere* Ergo (ut ad rem redea) hab et d iale dhcadillercndi prg* • cepta,quae iunt &C ad philofbphia 8£ a&oratoria facul ta te,8£ ad omne fermonis genus utilifsima:fcd quae tame «pia perfefe parum proflnt,nifi quis ca (e exercendo ad «fum deducat, Athace exerdtatio duplex efle poteft» t * aut. o aut emm, cognitis dialecticae pracceptis,in fubtiIitcr,do de,& erudite diiputandonos exercemus : QC uerborff atqj elegantiae curanegleda,res tantum ipfas, &C ratio- num momenta ponderamus; atq; ita fit, ut oratio no* ftra minime diferta uideatur . aut illa dialecticae praece- pta trahimus in ufum oratorium , &C copiofius atep orna rius tradamus , dC denicp ad uulgi (entus popularem q> cognitionem accommodamus ; atep hoc modo diferti euadimus.H^Cigitur ditertorum appellatio tota ab ex- ercitatione atep ufii pen det,non autem ab ip fa di (Teren- di arte. Qyro fit, ut argumentum illud tuum nullius fit ponderis iDialcdica non facit homines ditertos : ergo non eft ars bene diflerendi. quoniam (ut dixi) dialcdi- ris praeceptis duobus modis uti poiTumus ; uel contra- dius,ad philofophorum morem ; uel latius, ad morem rhetorum, hoc eu,adhibiris oratorijs omamentis.quod in fuis operibus aliquo modo Peripatetici faciebant , quorum in dodririaatcp praeceptis ( ut in Bruto ait Ci- cero) diiterendi ratio coniungitur aim iuauitate dicen- di,^ copia.funt enim hae duae fcientiae quafi iorores dC germanae, dialcdica inquam, & rhetorica. Nam rheto- rica(ut ait AriftoteIes)dialedicae ex altera parte refpo- det,ijfdemcp argumentis utitur.quibus dia!edica,quo- niam cft eius quafi fimulacrum. ted ea latius fundit , &C copiofius explicat. Quod autem dialedica fit ars bene diflerendi,probatur ex multis Ciceronis Iocis.ut ex ini- tio T opicorum, ubi doce t om nem diligentem difleren di rationem duas habere partes: hoc cft, topicen, qua dialedicenappellantStoici.ex primo de Legibus, ubi dare diflerendi rationem dial edicam uocat.ex quinto Tufculanarum, ubi ait: Vera 5C falfa dijudicat dincrcn- di ratio, &C feientia. ex fecundo de Oratore , ubi arte be- h. nedifi '3 ii " nc differcd^&f aera ac felfe dijudicandi uoeat cam,qtrag uerbo eneco dialectica dicitur, exprimo de Oratore, ubi dirferedi (ubtilitatem interpretatur . ex Oratore ad Brutum,ubi non uno in loco,fcd pluribus, differendi ra tionem dialecticam appellat . Sed quid exempla com> memoro f cum hoc adeo perfpicuum ff t , ut non dubfe tcm,quin eruditi omnes tuam impudentiam uchemen teradmirentur,quiremtam daram bC apertam negare' audeas. . " * Veram Jialefticom non d bonis du&oribus uituperarijed po* tius uebementerlaudari:contra y qudm{entit Ni£o- hus. Caput X. Q Vidrquod uniucrfem tandqdialecticam impro-* bare audes, &C id te auctoritate uetufliisimoru dC doctilsimorum hominum lacere dirisrquante demum improbitaris cftrquantce demenriac^quanri furoris r ea' tefoladccaufe maximam omnium artium & pratdav rifsimam artem trituperare , quoniam aduerferiu tuum' in ea tantum profccme intelligis , quantum fetis fit ad offendendam promulganda omnibus ignorantiam , tuamrMirabaruerd,qui Heri pofiet,uttam effes acutus in dilputando,tam argutus in diftinguendo,tam peripi caxin definiendo, tam deniq? conflans in cocludendo: ut modo tecum ipfe pugnares, modo omnia confunde res, modo plufquam imperiteuim &C naniram uerbortf exprimeres , modo fallaciter concluderes , modo fcnfe auctorum perperam intcrprctareris.nimirumhocillud erat, quia dialecticam tam ftudiofe ncglexiftirquar und fcienria ueri &T felfi difeeptatrix eft: cuius praefidio fi rei liquat difciplinat priucntur,nul!o modo fines ftios tueri aut defendere poterunt: quam magiftram ac dominam aliarumfcicntiarum probatifeimi auctores putaucrut, dC > 6£ dauem atqj inftrumettrm quoddam ad totius philo- fophiae aditum aperiedum. Nam Plato dc Repub;fc- ptimOjfricntijs omnibus dialecticam antepo ni t,££ car- ceras ei collatas tanquam comites &C mimftras efTedi- a't.in Phaedro, pluribus uerbis dialecticae cognitionem extollit , & eruditum dialecticum tanquam deum effe colendum ceniet, in Philebo , dialecticam e ile donum Dei affirmat.in Soplufta^dialcctiarm opus ait, non al- teri conuenire, quam pure legitimecp philoibphanti. Quid Ariftoteles primo T opicorumt' non ne dialecti- cam ait utilem cfle ad exerdtationem, ad congrelTum, ad philoiophiae cognitionem , arq? etiam ad prima ini- * tm artium omniu cognofccndar' Quid Iamblichus phi- lofophus ad Dexippum ibibens,non ne tantopere dia lecticam admiratur, ut eam non ab alio quam a Deo re- pertam fuifle, &C hominibus tradita dicat eccuius etiam uerba libet adferibere : Jiorlww £ ArSar, o k*tw A/fcttf i i 9 4\cLteKfi)w,iwu KcnuzBfjutaur Quid r ide ad So- patrum icribens, nonne plane declarat, nullum efle ge- pus artis,nullum iaentiae,cui-maxime non fit utilis dia- lectica z cognuiorQyid ergo ? tarnne eris audax, ut iftij Ariftonem Chium nefdo quem, dialecticorum uitupe ratorem,Platonis,& AriftotclisA' Iamblichi auctorita ti anteponas^perinde quafinon fit in cuiu/cj poteftatc, res omnium praeclariisimas uituperare : ac non in hoc plcricp decipiantur,qui propter hominum uitia putent etiam res ipias improbandas efie. Qyot enim fuerunt^ qui popularem eloquentiam ideo detefiarentur, quo- iu'am(ut ait Scaeuola) plura detrimenta publids rebus, quam adiumenta per homines eloquentiisinios fuerfit irnportara.^Vcrum^taitCor. Gallus) no res in uitiu, icd malefacta cadunt, Qyaijis igitur aliqui fortafle dia- li » lectici do lectid reperi2tur,qui fubtilitates & argutias tantum ad decipiendum uenentiw' no ideo tamen dialectica ipia, fed illud dialecticorum uitium erit improbandum. At ex Latinis, Cornifici) auctoritatem ex libro fecundo ad Herennium, in mediam adducis, qui praecepta dia» lecticorum non modo non ede adiumento oratori, ied etiam maximo impedimento exiftimat,8£ infantiae gar rulam diiciplinam appellatiit ita (ane. Verum dicas mi lii uelim,utrius maiore auctoritate ede ceieas,iftius' ne Cornificij, an Ciceronis , qui pluribus in locis diale» dticam fummis in coelum effert laudibus? certe nifi pia» nedefipis, nequaquam eum Ciceroni anteferre aude» bis: cum praefertim omnes uideamus, quam incompoii te, ac pene dixcrimiuueniliter,in illis quatuorfuisde Rhetorica libris multa co nec (Terit, in quibus licet ali» qua ede non negem, quae ualde fint adolcfcentibus uti» lia: tamen omnis elegantioris doctrinae fe imperitum o» ftendit,cum multa male definiat , aliqua non recte par» tiatur,plurima parum acute atq? accurate tractet . quod fane meum non eft,(ed hominum longe doctiorum iu» ditium. Adde quod ifte Cornificius , in ipia dicendi ra» tioncab optimo dicendimagiftro Cicerone didentie» bat,quod ipfe Cicero ad eum feribens , libro Epiftola- nim duodecimo his uerbis oftendit: Sed proxime feri» pfideOptimo genere dicendi, in quofaepe iuipicatus fum te a iudicio noftro,ficfcilicet ut doctum hominem a non indocto , paululum difsidere. huic tulibro maxi» me uelim ex animo, d minus gratie caufa, fiiffragere.il)* cam tuis, uteum, fi uelint,dcicribant, ad teqj mittant, pu to enim , etiamii rem minus probabis , tamen in ida io» litudine , quicquid a me profectum fit , iucundum tibi fore. In fequenti uero epiftola quodammodo eum io» i cofe tofe irridet, cum magnum oratorem appellet: Quod e* eremum , inquit , fuit in ea epiftola , quam a te proxime accepi, ad id primum reipondebo . animaduerti enim hocuos magnos oratores Facere nonnunquam. Non poterat igitur Cornificius de arte dicendi rede fentire, liquidem a Cicerone diflaitiebat. auo fit, ut multo mi- nus in alijs fcientijs , quas non profitebatur , rede pof (et iudicare. Sed ais, audor ille ad Herennium no eft Cornificius. At ego de haere longam iane difputatio- nem confeci, qua multis mihi rationibus 3£ argumen- tis probafleuideor,noni alterius quam Comificrj, opus illud efle. Verum hocnihil ad caufam hanc noftra. qui- cuntg enim audor ille fuerit, certe longe mirioris eft au doritatis,quam Ciceroraut fi eft Cicero, ut aliqui obfti nate defendunt, magis in altjs operibus, quae iam matu ro iudicio fcripfit,quam in hoc opere, plane indigno Ci fceroriis grauitate,eflet ei credendum. Dico igitur, dia ledieam a Cicerone uehementer laudaridicct enim ali- quando Stoicorum diiputandi rationem, ut ipinoiam, ieiunam,&f exilem notet, nihilominus tamen etiam il- lam oratorimultumprodeflepofle confitetur : quippe cum orator illi uerborum nitorem adhibeat nam tertio de Fimbus,fub grauiftimaCatonis perfbna,qui Stoico rum dogmata fequebatur,de dialedica ita ait : Nam fi- ne Tiac arte quemuis arbitramur d uero abdud , falliqj pofle.rede igitur,fi ommbusin rebus temeritas , igno- ratioqj uitiofa eft: ea, quae tollit haec , uirtus nominata eft. Audis ne Mari, quam tu tantopere damnas, dia- ledicam,Catonis 8C Ciceronis teftimonio uirtutem ef- fer Quid libro quinto Tufculananim, an non ait,diale- dicam per omnes partes philofopliiae manare bc fun- di^ paulo poft,annon de eadem haecait r Ex qua h i cum cum fumma utilitas exiflitad res poderandas,tum mx/ xime ingenua ddcdhido , 8£ digna lapientia» Ccr* u nefdoNizoli,qui tuus animus fuerit, cum iUam An* tapologiam feriberes : in qua tam inconfidcrate fe* re omnia dixifti,ut nunquam Ciceronem legiffe uidea* ris .(ditis enim , nifl plane plumbeus es , me nonfolum hoc in capite, fed etiam inhac tota difputatione mea, ne latum quidem unguem a Ciceronis fententia difcede* re. quod omnino dedita opera fed , utipfius Ciceronis au<?toritate,pro quo te contra me inimicitias fufcepiile falfo praedicas , tuas nugas^ euertam: &C omnes inteili* gant,mc,quem ineptifsime Ciccromaftigcm appellas, longe diligentius opera Ciccronis,quam te , tantum e* tus aucff oris obferuatorem^crlcgittc.nullum enim ha* tflcnus fere argumentum pofui,quod nq Ciceronis au* dloritate coprobarim : quod etiam deinceps quantum licebit,effidam. Igitur primo de Legibus Cicero, cuna hominem beatum matre omnium bonarum artium (a* pientia cxomaffet,& rerum omnium d maximarum i dentiam attribuiflet, tandem ita ait : Atqj omnia quau fepimento aliquo uallabit, differendi ratione, ueri & fclfi iudidoA arte quadam intelligendi quid quamqj rem fequatur , & quid fit cuicp contrarium. Qyo exlo< co facile intelligLpoteft,quantum dialetficae tribuat Ci cero, cum eam rerum omnium maximarum quafi fcpv mentum appellet. QyininBruto , quemadmodum (u* pra dtaui,hanc artem omnium maximam effe dicit, &C quafi lucem quandam.Praedarc uero Aulus Geflmsli* bro fextodecimo, capite ocfiauo , de diale<ftica ficait: Atcp id (olum addendumatq? admonendum eft,quod huius difdplinac ftudiu atep cognitio in principijs qui* de tetra, dC afpemabilis, infuauisqj effe,6C inciuib^ui* V J r* - deri folefcfed ubiah'quamupr6ceiTeris,tiJm deniq* & molumcntQ cius in animo tuo dilucebit, 8c^fequet qua- dam difcendiiioluptas infetiabilis: cuiianefimoduncx . feceris, periculum n5 mediocre erit, ne, ut pleritp altj,tts‘ quoepin ilhs dialetfbcx gyris atep Meandris , tanquam apud Sirenios ic6pulos,conieneicas. Haere nimirum' » lunt darifsimorn amflorS" te (limonia, de utilitate ac de- fe elatione dialedlica?. Nam diuiis etiam Auguflinus, in libro de Ordine,tantopere hanc artem admirator, ut . n6n ab hominibus pro arbitrio inftitutam,(ed in rerum ratione copertamfcribat. Quod liquando probatio- res audlores dialetflica, quia parii cautos decipiat , im- probare folentrid propter eam tantu dialecflicar particu lam,qua faflaciu condtifionu, rationes traduntur , acci- dit, quae quide pars cum a philoiophis tantu adSophi- ftaru captiones 8C fallacias curtandas muenta fuerit, ei litigiofi quid a homines plurimis argutrjs ,*6£ inanibus a'rgumditis'ampliauerunt,&f udbdra laqueis tendi- • cui is rcpleuerunt: quod fine dubitatione damnanduni . cll.afcp ut hoc facilius inteliigatur,omnes dialecflicat partes breuiter exponemus. T ota enim dialecflica co*. muniter di<fla,duas in partes primarias diducitur : hoc eiljin rudicandi,& inueniendi ratione.porro iudicandi ratio tres habet partes, argumentandi, defioicnd4diui> dcndi.Ratio argumentandi triplex eifcuel enim ex uei risQt heceffarrjs conilat, dC tunc demonftrario dicitur, qu» nos feire docet, &C in una tantum partem difputarf poccil : uel 'ex probabilibus 5 C ueriOmilibus conncitur, ftChteciam proprie dialecflica nuncupatur, in qua licet fn contrarias partes diiputarc, quam quide facultatem mirifice coniendare Cicero folenuel denique ex falfis, quae tamen probabilia uideatur, fallendi ftudio fua ar- ' gumenea gumcnta conftituit, & tunc (ophiftica uocatur, quae xiunqua aut uere aut probabiliter , (ed tantum fallaciter concludit , QC quodamodopueriles (ut ait Cornificius) opiniones conlertatur. Qyare quoties a do effis uiris dialecffica uituperatur,non de illa ueri 8C falfi difcepta- trice, quae difdplinarum omniu moderatrix, quali re gina eft , QC magna in rebus omnibus nobis luce adfer- re folet: fed de ifta fallaci & captio(a,quam fophifticam appellant, in tclligcre debemus . quod etiaErafmusin- nuitjin eo quem tu citafti loco, cum ait: An illi danarint uniucrfam dialertica , ali j uiderint. illud experimentis, copertum habeo ^nullos magis aberrare a uero , quam quifuperftirioieinhoc ftudiorCt genere (unt ueriatiV Non igitur omnes dialertici a uero aberrant, (ed qui iit eafcientiafupcrftitiofe uerfantur.. At qui cafte dC rcli- giofe dialecfficaLample<ffiintur,ij (olent ubere copior fiim ex ea frurtu reportare. Sed ais:Ludouicus Viues dialecfiicaimprobat.Imo uero hocfalfum eft, cum puL cherrimu organu appellet, ucrum homo defidioius ni- miam Ariftotelis diligcntiaaccu(at,qm adeo fubtiliter dialerticx praecepta tradiderit, ut laboriofius fit (quod ifteait)inftrumentn.intelligcre,quam ufum.quod qui- dem omnibus diiciplims accidit , ut facilius ufum earu, quam mianeintelligamus. Sed quod ait idem Viues, id Ariftotelis organu parum ede utile, (plendide mensi tur,neqj ei ullo modo credendu eft: cum totcruditilsi- miuirifint, qui aliter cenfeant, quoru longe maior eft aurtoritas, quam iftius Hiipani tui. Putas' ne Alexan- drum Aphrodificnfem,Hammoniu,Philoponu, Sim- pIidum,Magentinum,plurimos alios , qui in eos Ari- ftotclis libros comentaria fcripferunt , id farturos firiC fi:, fi dialerticaminutilcm efle putauift entr' an iftius. V i- uis aucdoritatrttt omnium eorum phflofbphortrm ati- loricari anteponendam efle cenfebis t Quare ne dixe* iis pofthac unquam amplius, mi uetule,totam dialecdi- cam a docfbisimis hominibus uituperarhhocdedecer, hocnonefthoneftum , uttani turpiter mentiaris : cum aperte contra te clamet Plato, dicat Ariftotelcs , infar- gat Cicero,bom denicp aucflorcs omnes te plane meiU tin, clara uoce teftcntur. . Atforta de dices: Ego de ifta, quam Burleus, 8^ Paulus Venetus, 8£ carteri eius farine homines tra&ant,dialetficaintelligo:non autem de il- la antiqua , quae laudatur a bonis aurtoribus. At ego dico, te haec! ita confundere, ut maxime ridiculus elicui dearis.Quod fi cantum dehac ( ut tu appellas) Burlea- na,fentis,non'ne tamen , fi quid habes hominis , etiam te infignicer delirare, fentire potes r' cur enim ad impu> gnandam Burici dialccdicam, Ariftonis Chi) , Sc Cor- nifici) auctoritatem dtas^an illi fortade diuinarut,Buiv leum,& Paulum Venetum aliquando (ut ita dicam) nafeituros , 6C tanto ante dialetfticam eonim improba^ runt^an putas in eis animam Merlini fuifle , quae genu furam iftoru dialecdicoru illis dedararetrQiiid ad idas abis ineptias^non ne tibi longe honedius edet, aperte confiteri, te nefeire quid mihirefpondeas, quam idos iVLeandros,& ambages quaerere, qup nihil tamen tuam •caufam adiuuent, 6C tuam inidtiam prodant f qui mo- do duos Aridoteles fingas, unum oratorem, alteru phi- lofophumrmodo duas dialecdicas comimTcaris , quaru neutra fit dialc<dica,unam qup doceat fermonis elegan eiam, altera quaecopiofe 8C ornate diderat:modo quae- ras , qui nam apud antiquos dialecdicam improbarint: modo pro argumentor umeoru refutatione, mihi Bur- kum nefao quem obiecdes; modo Cicerone dicas, cum i diate^ 44 dialecticam laudaret , nondeBurlei dialedKca fcnfiflei quali ucro quiiqua fit adeo ftupidus , ac tui fimiJis , qui Ciceronem fuiueuatcm ac diuinum exi (limet, ut de no ilri temporis dialedlids iftis barbaris aliquid praedicere potuerit. Sed iam fatis declaratum cfl, dialecflicam 8C bene differendi artem , & oratori neccffariamefle , 6C a bonis auctoribus maxime laudari. Reflat igitur ut do- ceamus^ueramdialecticam hacnoftra tempeftatc repe rtri , quod tu nimis infolenter negare aufus es : & in ea plurimos erudirifsimos uiros excellere, quodfequend capitcJucc clarius oflendemus. Hoc nofbro temport ucram illam antiquorum iuleSiicsm ' j mumri^quodtnfolentifimeNi^olius mfu curor. Caput ' XI. I Am tandem igitur aggrediar ad eam flultiriae furo- risqj tui partem euertendam, in qua nimium pctulaa ter ac protcrue contra philofophos omnes atep dialedli cos noftri temporis, illa tua putidifsima lingua debac- chatus es. quippe qui-nullo deterritus pudore,nulla tot infignium uirorum reuerentia, qui facrofancflos illos philofbphiaedialedlicaecj} fontesin publicis gymnalijs quam fieri poteft diligcnriisime iuuenibus apcriuntrait fus es conicelerate dicere , nihil aliudeos in Icholis (uis, quam garriret obftreperemecpueramdialedlica^iecp philofophiara agnofcere,icdloquaccmTantum &C gar- rulam QC prorfus inutilem difciplinam.Pro deumatep hominum fidem, quod hoc portentum^quod monftru in ultimas terras exportandum, &C omnino uiuummor tuumqj madandum^tot iapietifsimi uiri, tam ingenio- fijtam acuti, tam peripicaccs , tam erudiri, tam ucriratis amatores, qui noftro tempore Patauij, qui Bononiae, qui Pifis, qui Ferrariae, qui T icini, qui in tota Italia, to- ta Gallia, tota Hifparwa , roto denic£ terrarum orbe dia* iecftica phjlofoplnacp profitentur, tc praedicatore funt inepti,kintgarruli,funi loquaces , nihil boni,nihil ueri, nihil honefii prorfus aur intclligunt,aut docent C Qyid agitis duitatum redtores ac principes f cur tanto ftipen dio dialecticos phflofcphosqj publice condudris fciir dh's QC ad opes , & ad dignitate tanta prarmia proponi* nsr cur eos 8t honoratis, 8C charos habetis, qui au<ftore nefao quo Nizolio tenebrione, ex h ara produ<fto,non efchola, tantum ea docent, quae prorfus inurilia funt, 6C ad nullum afiitu(uitt,quam>adgamendCacc6madatar' QyidTiosdialecfna Sf philolophi f' Cur uniuerfum gef nus humana deripi tisCcur ca publice profitemini, quat nullius omnino (unt uul itatis fdjrtantoftudio* tanto la bore,totuigilqs diflerendi at<^ in telligendi artem que* ritis,quacmriia.penitushoc tem por« r e p criturCcur tan* ta cura libros Ariftotelis interpretari ’ ftuderis , qui no epaquam fime Ariftotelis : fedr nefeio cuius paraphra* ftar^uel breutatoris,quinufquama quoquam appella* tiirr ^ Sedftaleanrtua, Nfeoli,|jhdquam anilia delira* menta.apage ad coruos cum tftaimportiniitate tua, qui nihil unquam m uita nifi maledicere dididfti : atep hoc tamen cum fads, nihil omnino penfihabes.Ncqj enim «nirum cft,fi dialedricani &phdofophiam tama lingue proceritate uituperas, cura eairum omnium prarflanti£ limarum artium penitus nidis, ate^ imperitus & fis , 8C ' ene te glorieris. Ego uero , quamuis erudiri omnes te plane defipereinteHigant,* atque perfidioie mentiri : €4 quamuis plurimi flnr,qui pauds argumentis , fi tibire* Iponderi uellent,infanam iftam loquadtatem tuamla* die reprimere poffentitamen cum alijs iam derebuste* tum certamen iaiueriin , eorum patrocinium fufdpere i * confli* >con(Utiri.nam certo fdo,ftudiofls omnibus fore gnM£ fimum hoc officiumeumtqui mihi etiam certatimgra* tias agcnt,quod ego,quamuis necp dialectica, necp phi lofophiam publice profitear, tua tamen in eos maledu- 4 fh rofiitarim. Hanc igitur totam di (putatione in ma. capita diftribuam.Primum enpnapc^tedemonfirabo, uerajn illam , quam tantopere lkudat Cicero , ueterunt xlialecticamjhoc noftro tempore reperirudeinde , uera Peripateticorum, Aeademicorucp phtkifophia adhuc extare: poftrcmo,quamuis non onfatia quae fcripfi t Ati floccles operahabeamus , quiatntdta Berapoiutorotia perfcruntjficut etiam Ciceronis &C alioril multorum^ quamuisaliqua munia fint, tamen ofterixS pleracjj co» riim quae hodie leguntur, uera aclegirimaeilc Ariilote lis opera, quae omnia tu nimis impudentty.inficiarinS dubita ili. Ac primo quidem, cumomruikiulccfiica 1» tic diflTercdifubtilitas,teftc Cicerone vdtias habeatpar» tes,unaminueniendlryaltiera iudicadi:tifcramqi diafpcp feclam h acnoftra tempeftatcpartem muehirnNam ari in ucm edi, quae ad ufiim potior, 8C ordine natinar prior} diligenter a Ciceronetraiflata eft,ut de hac tu nullo mo do dubitare dcbeas.liceitenim aliqui fint, quibus in hac parte Cicero nonplane iatisfecit itimcn ubi tam egrc> gio Ciceronis patrono, turpifiimo cflet dicere , fiaenna hanc a Cicerone non pcifecfW- traditapi fuifle. Sed ais? Topica Ciceronis mulrahabent cum ijs quae nunc cxa (ant, Ariftotelis Topicis diisimilitudinem. Quid tum poftcarfequitur' ne idcirco,utaut haec Ciceroms fint im perfc<fia,aut illa non fint AriftotelisfQyis efi preter te, qui fimilitudmc iftam quaerat inaucfioribusr' an uolc* bas Cicerone effe Ariftotelisinterprctcm^nam co mo* daibrtafiefimilis eiusiuifictalioqiunonvudco , quare fimfles fimiles eflfc debeant Qyot enim amfores inuftaquaqj arte praecepta tradunt , qui omnes inter fe maxime diU Cmiks fimc,atq* eoam plcruncp contrarij^quot, exepli gratia,gramatid reperiutur, ueteres , &C noui, quoru quotufquifi^eft alteri lirailis ? dicas igit licet, nos uera gramaticam nojjabereruel quia Pal^monis ars interijr, vel quia Priidanus multa habet ca S cruio, Ph o ca,Dio* mede,diisimilitudine. Quam (ubtiliter,c$ ingeniole,c£ etia cdpiole tracfhnt omnia quae ad inuentioneperti* nent, in T opids Ariftotelisrib quidem .ita fentio, quod aliqua ex parte iam inmc liim expertus , ii quis ca prao ^eptaddigeter perceperit,^ in uliimatqj exeratationc deduxerit , mhfl d defutum, quod ad diflerendu dcre> bus omnib.in cotranas partes attineat: fed fubatfo atqj exercitato, no tui limili , hoc eft tardo atqj hebeti inge- nio opus elLhccenim tam egregia diflei cdi facultas nq a quouis intelhgi aut percipi poteft.Habemus igit duq prardira ueterudernuemedi arte,hoccft de prima dia^ ledhcac parte, opera, alterum Ariftotdj8,alterum Cice* romsiquarutrac^funta dotfifs/mi* uirisiUuftrata com mcnnri)s y QC interpretata: quo longe facilius etia,quam ueteres fol ebant,nifi prprfus ignaui elje uoIumus,hanc dialediicar partem percipere poflumus; cum praefertim etiam l^uerinus Boethius^i»reruditifsimus,ijscom-* memarqs quatin T 'opi ea Qccronis diligentiisime coit fcripfit, noncontentus , multos .praeterea nobis libros de eadem arte rcliqueritat uero paulo ante memoriam ©oftram extitit uir lingulari iudicio ac dodbrina , Rho* dolphus AgricoIa,quimagnamhuicarti luceaciplen* dorem attulit, editis tribus delnuenrione dialetftica Ii> bris rquiplurimoru eruditorum iudicio tantacuraftu* dio^confe(frifunt,utucterum (quoddidfolet) lumu v • > i $ nibus tiibus plurimS officere uideantur t ut fi tota haec ars ini ueniendi funditus alias interijflet , ab inferis iterum re- uocata per Rhodolphu Agricolam uideri pofiet. Qy at tua eft igitur ifta tanta impudentia Nizoli , qui negare audeas, hoc tfcmporeuera dialectica inucniri : cum tria tam eximia de Inuctione dialectica in manibus om mi uolumina uerienturc' An fortafle dices,inuenicndi at tem extare, iudicadi uero interi) fler’ ifta eft forte tua Ni* zoli fententiaded quid, fi teftimonio tuo doceo, hanc e- tiam partem hoc noftro tempore perfectam inueniri? Quid dices, cum tuo te laqueo fufpenfum intelligcsr Qyac eft enim ars judicandi , an non ea quae Gj^co nos minea»ocAv7ixil cficitur^qucmadmodS Boethius inpritt apio librorum, quos de lDifferentijs Topicis infcripfir* aperte teftatur,cum ait : Etea quidem pars quae iudiciu purgat, a tep inftruit, ab illis otf «Av7ik* uocata eft,anobis potcftrefolutoria nuncupari : ea uero quae inueniendi facultatem (ubminiftrat, a Graecis Temni , nobis* localis dicitur. Qyodctia p ERION i V s,uirfane diligens QC facundus,in primum Topicorum Ariftotelis fa ibcns, mulas rationibus affirmat. & Philoponus ait, in Analy ticisnihilaliud quaeri, nifi utrum fyllogifmi neceftanj fint,& artificiofe confecti, nec ne : quam rem ad iudica* di artem pertinere, quis non intell/gitfQptd ergof duo libriprioru Analyticorfi , ad quam tandem dialecticae partem perrinenfCnon certe ad artem inuemendi : quo nt , ut adiudicandi artem ncceffario referantur. QiridJ' jjs libris aliquid'ne deeft,quo minus perfecti fint^hanc certe tuipie per fummiimprudentia , aliud agens, tibi dubitatione abftulifti, qui perfectos coseflc plane con- fiteris, haec enim uerba waffint,cumde illis libris loque iia Quis enim ctcdatAriftorclem copofirifle , exempl* ' , “ grati». gratfa,in Logicis priorum AnaJyticorfi librosflotfetft,' ut refert Laertias , deinde etiam nos duos quos hodie habemus : prarfertim cum uideamus eos ita perferos e fle, ut de ea materia nihil amplius fcribipofle uidea- tur C Hoc tuum cft cotra tctcmmonithqui primo dicis omnem dialectica intertjfTe, deinde fateris nos perfe* <tos Dialecfticaelibros habere. quo quid uanius,ant tur pius diri aut excogitari potefbHabemus igitur, etiam te auctore, iudicandi artem perfecta, nam Pofterioru Iibri,quos ut ueros ac legitimos Ariftotelis etiam Laer cius tuus agno(cit>ad demonftraaone referuntur. Qua* re non uideo,qua rationenegare uelis, dialecticam nos ueram habere. Sed hoc etiam Ciceronis auctoritate nobis probandu effcut tibi, quoad uiuas, oculi doleant, qui tamnegligentes in legedo Cicerone fuerint. Qyid ergo ait Cicero c' quae funcapud>cum officia dialectici^ Lege Oratorem ad Brutu , dC haec eius uerba reperies: Nam QC ipfe Ariftotcles n*a didit praecepta plurima diC ferendi: dC poflea qui dialcctiri dicuntur, (pinofiom multa pepererut. Ego eum c5ieo,qui eloquendae laude ducatur , non efle earu reru omnino rudem : fed uel illa antiqua, ud hac Chryfippi diTriplina inftitutus,noucrit primum uim, natura, generaiierboru 8Cfimplirium v 8£ copulatoru: deinde quotmocjis quiccp dicatur, qua tioneueru falfumne fit,iudicetur,quid efficiatur e qliO* que,quod ciricp cofequens fit,quodcp contrariu:cumcp ambigue multa dicantur, quomodo quiccp eorum diui di explaiiaricp oporteat. Primum eft igitur,tefte Cice* i-one, dialectici officium, uim,natura, genera uerborum .iimpliciu cognofcerc.qua in re fpectantur genera , fpe* ries, differentiae, proprietates, eueta : de quibus tamae* curate cra<tauitProphyrius,fummus phdofophus,iit '• Jt de his qufncjp ifodbtis, nihil ultra defideremiis. Porro genera quaedam ultima atqj fumma fiint, quae (ub fe re» eum omnium notiones BC appellationes complectunt tur : quae diuiia di ffcrentijs in (pedes , BC infignita pro* prictaribus, aut cruentis , rerum omnium tam commu> nium,quam fingularum uim 8£ naturam explicant zcC tamen ad fimplicia tantum uerba pertinet . haec genera fumma dicuntur a Graeds v&v<yctuu,de quibus aureum opus habemus, quod uulgo Praedicamentorum Arido telis appellatur : in quo quid amplius defiderari pofsit, ego certe no uideo.tu fi quid in eo reprehendis, profer» re debes. Quatenus igitur attinet adfimplida uerba, perferam habemus dialecticam: cum prscfcrtim uiri doctifsimi duo illa opera, quibus diximus fimpliciauer ba contineri, diligentifsime fint interprctati:utex Grae cis,Hammonius,Simph'cius, Porphyrius T Dcxippus, 8C aln nonnulli : e quorum numero duos , hoc ed, Pof- phyrium BC Dcxippum,in Latinum (ermonem conucr tituir J(b omni laude felici(simus,B ernar.dvs f>e l i C i A N y s: quem hic honoris gratia nomino, tra tuam impudentiam tedem adduco . qui profecto cum ucrus fit dialecticus BC philofophus , eriam tacen- *do te mendadfsimum efle oftendit, qui dicas neq? ue- -ram dialecticam , necp philofbphiam hodierepcriiL • Multi etia ex Latinis prazdicamentoru opus illuftra- runtjledomniu (meo quidem iudicio ) diligentifsime Boethius. Qiiid copulatoru uerboru fcientia , non ne plene perfecte® tradit in Andotclis libro de Interpre*- ttrione,que& Hammonius, BC BoethiusApod illos * longe (ubtilius BC ingeniofius diuus Thomas interpre- tatus ed^Quidedigit quod in haeparte derideres, ubi uis BC natura pronuntiatorum omnium apte,diftin<tr, - ^ pcrteacq* perfedWp tradirur.Caetera quae ntrm erantur a Cicero*’ ne, param in Analyticis traduntur , param in T opicis* param in Elenchis. Analytica tu ipfe fateris cfleperfe* dbs de T opicis tam dfeimus. Elenchorum liber qirad cumulus quidam ad rel/quosaccedit, ideo confcriptus ab Ariftotele, quo fallaces fophiftarum conclufiuncu* Ia$ ustarepofsnnus. Eft alia ucrifsima fubtilifsimam ra> o'o, quam ab ipia rerum natura uerediuihus illeTho* mas accepit,qua plane declaratur, ueram omnino difle rendi ratione nos habere. Tres enim animi noihifunr, inquit,a<ftiones.primtf,cum res fingulas intelligit , hoc eft lingularum rerum notiones SC imagines apprehen* dit,& quodammodo contemplatur: ut arborem,fuper^ fidem ^coforem.iecunda , cum rerum notiones inter fe <fopular,uel diuidit attendendo, uel dittentf endo:ut cx* empltgraria , arbor eft fubftantia , arbor non eft qualia tas. tertia, cum exrebus iam cognitis conatur ignotas intelligere !) ut > ii quis iciatanimalia quidem omnia uiue re,dC ientire, fed ignoret utrum fpongia fit animal , ita fecum ratiorinabitur:Qi.T£ cunq? uimmt,etfentiunt,ant malia funt:fpongia ucro iriuit,a fenrit: ergo eft animal» Prima igitur acftio noftri animi, cognitione atep intelliv gentia fimplicium uerborum perficiturrut fciat animus rc<fte diftinguere* quid iiibftantiafit,quid quantitas, quid qualitas, atqjr itadealrjsrquam nobis integram co gnitionemliber Praedicamentorum adfert. Secunda a* eho pronundatorum,fiuepropoftrionum,aienrium & negantium, comrnuniu& ftngularium , neccflariarum &C iortuitarum cognitione perfidtur : ut fciamus quid in quacpre fit, autnon fit, utrum per ie fit, hoc eft, natu* raliter , an caiu &C fortuito : quae omnia retftc traduntur in libro de Interpretatione. Tertia adho^non aliter per* d • k fid. Rei poteft,quam fi quis intdligat quid efficiat e qtioqf^r quod cuicp coniequens fit , quodqj contrarium , dC nifi quis quid uerum, quid falfum fit , difeernere friat : quae icientia &C in prioribus &C in pofterioribus Analytfcfs integre docetur. Atque ut foedius animus nofter exija quae iam intelligit, ratiocinari aedifierere pofstt,tradun tur loci quidarn,8£ quafi fodes argumentorum mTopi Cis, unde facile differendi copia paretur. Sed quoniam fol foe opiniones pleruncp ueritati officiut, 8Cm errorem animum inducunt: additus eft liber de Fallacibus repre henfionibus , cuius praeceptis cognitis , necpnosipfos deripiemus, neqj ab alrjs decipi nos finemus. Hoc eft integrum ac perferum dialetfhce corpus, quod hoc no ftro tepore reperiri friunt omnes . utru aute haec opera. fintAriftotelis,nec ne,poftea uidebimus,nihil enim ad propofita quaeftione. fatis eft enim oftendiffe, in eis mV> hil omnino defiderari , quod ad uera diafodHcae cogni- tionem pertineat. Quorfum igitur ineptifsime calum* niator, Paulos nefdo quos Venetos,autBurleos,quos «. ne pidlos quidem unquam uidi , mihi obrjcis f perinde quafi barbaros ego iftos,qui haeflorenti aetate noftm etiam a monachorum conuentibus exterminantur, iri quibus longo tempore uiguerunt, ac regnarunt, diale- cticae bonos au<ftoreslauacm. Vbi horum infcriptfs meis fit mentiortibi citantur:' ubi ueftigium eorum ap- paretfFieri' ne poteft,ut iftud os durum tantopere per- fricueris: ut nihil omnino te pudeat, tam manirefte meti tiri,& ea mihi obijccrc, quae nulla tenui iuipirione , aut conictfiura probare pofsisr' V nde illud fumpfifti>me co natum effe Buri cis, 5C Paul is V enetis in differendo Ci- ceronem inferiorem oftcnderefubi iftorum ego homi- num in foiptis meis memini^profer locum, ubi uel no- minarim. minarim , nel aliquo modo mc dc eis loqui fighffica- rim. En hominem (anctum SC ucraccm , qiri fcxaginta natus annos, uel fortaflfe etiam plures , tanquam bimu- lus puer, aperte mentiri ndcrubefcic. Sed delino* de me conquerirmagis memouet doctifsimorum hominum dignitas, fplendOi*,qucm tunequilsime deformare aulus es. Iterum igitur , at cp iterum repeto, nos perfe- diam habere dialectica, cum ex Ariftotelis libris quos fupra dtauimus, omnia difeamus , quae Cicero in Bni- to dialecticae tribuirrhoceft, rem uniueriam tribuere in partes, latentem explicare definiendo, oblcuram expia nareimerpretandq, ambiguam primum uidere, deinde di(linguere,poftremd habere regulam, quauera QC fal- faiudicentur,& quae quibus propofitisljnt,quaecp non (int confequcntia. Haec inquam omnia diligeiKifsime - tradit ea, quae rwftro tempore reperitur, dialectica. Vel fi aliquid dcefle ccnfes, cur non illud in medium produ as:ut tuam cenfuram uideamus,qui dialecflicorum im- perfectionem a nullo adhuc intellectam notes f Quid cft, quod nobis defit ad integram dialecticae cognirio- nem r funt ne alia quaedam , quae dialecticus prae liare debeat, quam quae hactenus commemorata funtfEqtri dem nihil aliud efle uideo : neq? iple Cicero, cuius au- ctoritate nitimur, dialectico plura tribuit. Qyod fi tu Si- Ita dias, opus eft ut ea proferas:non autem tanquam fu riolus quida,uibrato gIadio(quod aiut) aere uerberes. At fortaffe dices, in arte dialectica nonulla Ariflotelis opera defiderari,atcp ideo no efie perfecti dialecticam» Mirificu uero difpytatore:quafi uero non hocin omni iaentia,temporum imuria cotigeritjUt plurima darilsi morum auctoru opera perierint, quot enim in gramma tirisrquoc in rhetoricis^ quo t in mathematicis {■'quot in k x philo- 7«>- philofophia. y qiloc in iurc auiltfquot dcnitp in omni di fciplinarum genere defiderantur operar' Dicas igitur, ifto tuo argumeto,nec$ grammaticam , ne« rhetorica* neqt mathematicas diiciplinas, necp philofophia , netp ius Guilc noftro tempore repcrin.rprppterea, quod ia unaquacp fcientia multa uokimina interciderunt. Non cft,mihi crede , quod in dialedicos arguteris : cum hac noftra tempefta te plurimi tam acuti,tamlp ingenioli re periantur, ut etiam (1 multa deeilent huic arti , cui nihil omnium dolorum iudicio penitus dceft, tamen ea fuo ingenio facile iupplere pollent. Sed cum uideant nulla fere icicnriam aut in tegriorem , aut perfectorem exta# re, quamdialeCicamrea percepta , malum in philoio# phiac finum ac penetralia cofugere , quam integrOper- fedocp corpori aliquid adiungere. Qyamuis etiam ali-? qui recentiOres adjumenta huic arti plurima r non qui? dem ad eam perhdeildam , fed ad illuftrandam attule# runt:uttuus ille Trapezuncius,qui licetinalijs rebus inultis deiipuerit, tamen de dialeCica latis commode fcripfinfcd eo longe commodius ioan. Caesar E# V Sy&C nouifsime P H l L i P P v s MELANCHTH.o K i v s : qui mihi homines uidentut uiam atep aditum ad Ariftotelis opera munire, atep aperire uoluiile: quOr rum conatus ideo magnopere laudandi iiint, quod h3c tam egregiam fdcntiam,iampridembarbarorum com# mentarijs,&(ut ita dicam)fomntjs inquinatam,& fquf lentem, at^ horridam, quodammodo purgare, fiCniiv diori cultu exornare contenderunt. Alii u ero nonnulli Graecorum commentarios in latinum fermonem ele# ganter tranftulenmt:ut iain tandem barbaria illa , qux (iiperioribus annis hanc artem occuparat , pene omnis expulia fit.neqj mthi dubium cft , quin bxeui temporis fie omnis philofophia eleganter &C polite loc'tmira,ciiTii hac in re tot praeclara ingenia uideam elaborare. Sed omniu optime iuuenis ille docffifsimus , qui mihi fum» ma nccefsitudine coniundhis eft , &C qui iaxn in omni® eruditorum oreucrfatur,o ctavianvs fer r a r i v $ :quem audio tam acutatam fubtiIiter,tanTinge» niofe,tam denicp(quod uix fieri pofle uidebatur ) poli» te diaJecfiicam in Ticinenfi gymnafio profiteri , ut ma* ximamde fe omnibus admirationem concitet: filiam Senatus noifer Mediolanenfis , eius fingulari uirtute commotus, decreueritcum ad altiorem dignitatis gra» dum proueherc, &C ordinariam profitedar philofophiae { jrouinciam illi demandare, qui certe unus , uel ipfo fo» o profdsionis fuae nomine,uamtatem &C ftultida tuam refutare facillime potefl. is enim ueram omnino diale» tficam docet: quam tu omnium impcritiTsimetamprij’ dem intcrijflc , necp hocnoftro tempore iiiqdaxn inii&> niri,quia icilicet argumenta mea refellere nori poteras, feribere^atep in lucem edito uoluminc , palam affimuw re nequaquam erubtafti. Sed iam etiam te ipfum , qui tam multos eximios uiros imprudenti (sime laceram, ftultitice tuar pudere atep poenitere certo fdo. v v Phdofophiam Academicam , atq ; Peripateticam , adhuc . mi integram & perferam rxtare } contra Ni^ohj fententiam ♦ Caput XII» iT^\E philofophia uero quauis nontammale, quam ‘I /de dialedfica fentire uidearis: tamen quia primo Platonem indigniisime uituperas, deinde nullum opus Ariftocclis uerum ac legitimu extare conter.dis,aliqua mihi funt in medium afferenda , quibus mandcllo pro» bem nos eam uera, quam AcademiciPcripatcticiqj do nebant philofophia habere* Vult enim Cicero, nullam k i inter 7 » inter Academicos, Peripateticos 9 fotfle,pfartcrnom^ num , differentiam, quod in Academicis hisuerbis o- ftendit: Platonis autem auctoritate, qm uarius , mul> tiplcx,8£ copiofus firit , una &C confenriens duobus uo> cabuhs philofophiac forma inftituta eft, Academico# rum QC Peripateticorum, qui rebus congruemes,nomf* nibus differebat Fuit ergo iam accepta (quemadmodtl eode in libro Cicero feribit) a Platone philofophadi ra- tio triplex : ima de uita QC moribus , altera de natura 8£ rebus occultis, tertia de difleredo, ££ quid aero, & quid falfum, quid recfhim in oratione prauum'uc, quid con- fentiens , quid repugnans iudicando. Hanc ego tripli- cem philolophandirarionemhocnoftro tempore dico plenam atqj perfectam extare : neque nos minus bene, atephaud icio an etiam longe melius dicam , philofo- phari,quam illos ueteres Acaderiucos,Pcripateticosqj: quia multo clarius omnia funt reperta - , patefacta , illii- ftrata, in hacnoftri temporis ingeniorum faccun ditate, quam tum, cum naicebantur. Ac de tertia illa philofo- phiaeparte , in qua de differendi ratione tra (flatur , iam fuperius multa uerba fedmus:utnemo amplius dubita re po(sit,quin ueram dialecfticam habeamus. De prima ucro mulco minus cft dubitandu . nos enim multo m c- lius &C uerius de uita ct moribus philofophamur,quam ulli unquam ueteres philofophi: quippe qui ueritatis ipfius lucem , atep fempitemac uitae felicitatem , de qiia dubitaffe uidetur Ariftotdes, Plato non fatis ad uerita- tem dillmiifle,quamuis nihil de illa dubitaret , in faerfs literis noftris intueamur.^ ad illam aeternam domum, aebeatorum fedes, quas Plato bomsuiris pollicebatur, iam patcfacflum ac munitum itcrhabeamus.Optimum enim omnium ducem ac pliiloiophumadimmottalita- -1 tem jy «dm chr r s t v m fbrtiti fumus • quem imitantes, uf> tam et mores noftros multo (aneftius inftruemus,quairt u totam Platonis & Aiiftotelis piiilofophiam imbibe- rimus.Sed dc hac re te nequaqua dubitarc,niii plane fis h^rcnciis, exiftim o. Videamus^ an Academicorum t>C Peripateticorum philofophia*de moribus adhuc ex tetrquam quidem triplicem efleuolunt :\mam { quae ad «oresuniuicuiufqppriuatim conformandos attinet, in qua de uirtutibus ac uitijs,de utilitate ac detrimento, de iucundoac molefto , de honcftaruro rerum inter (e atq* utilium comparatione tractatur: quam grseeo nomine uocant Ethicam, alteratn , quae rei familiaris commoda ®tcp incomoda.ipe<flet,& doceat qua ratione diuiti^ pa rari poisint, domus confilio regi, familia bene inftrui,8C deniefcquaecuncp ad domcfticam uiuendi rationem re-, Ciei uitiruendarn pertinet: quam Oeconomicam appcl lant.tcrnam , duarum iuperiorirm principem ac regina efle uohmt,- quacreipub. adminiftrandat uiam aerario- nem quaerit, ac docet quo patfo leges aciura fanrienda nnt,quomodo in pace atep in bello uiuendum, quomo do fint urbes ac fines cuftodiendi,quomodo uedigalfe conferuanda,denicp quomodo res omnes aut exporta- ri aut importari debeant: haec enim fimt omnium maxi- ma (quod ait Ariftotelcs) de quibus in duitate delibe- . ratunatq* hanc quidem fcientiam Politicam nominat, Qyid igiturrdices ne perferam ethicen nos non habe re:cumtot extet Platonis dialogi', in quibus nihil aliud, quam deboms moribus agitinTcum decem Arifto telis ad Nicomachum tamegregq , tam prarihntes , tam ex de «limi parce perrecti libri , dodorfr omniu manibus te; rantur^cum dufde Ariftotelis magnorum ( ut uocant) floralium duo legantur, in quibus generalius qinrd5 de uita # moribus traflat f prartermitto quae ad Eude* mum fcripfit idem Ariftoteles,quia mutila funt,# pia* neimperfe<fta:ucrumnon ideo tamen quifquaarguo re poteft, perferam Ethicen non extare, cum alrjs in li> bris perfecta fint omnia. Quin huic fdentix plurimi Tullius nofter attulitadiumentarqui quxcuncji fere de uita # moribus docfle # ornate did poliunt, tribus illis cgregijs ad Marcu filium de Ofticrjs libris explicuit:# quae ad fedandas animi perturbationes,# beata uitam acqufr end a fpetft ant,quincp T ufculanaruquaeftionum libris omnium elcgantifsime docfhfsimccp tradidit. Qyid cft igitur, quod amplius in hic parte defiderestf Equidem credo, i» quis Chriftfana phdofophtamexcb piat,nihil puldirius at<$ famftius de uita # moribus di* ci pofle,quam quae Platonis , Ariftotelis , # Ciceronis libris continentur, quibus fi tanqua noua forma quedS 6 i pcrfecftio , Chriftiana lexacceflerit , nihil erit omni* no, quod in hoc genere prxftantius aut dici,aut excog» tari poisit. Qyid ea fdentia,quxeft detuenda re fami liariftion ne dotfte atep eleganter in Oeconomias Arii ftotelis doceturcrionne de eadem (dentia Xenophon Socraticus politiisime iaipficquod opus adhuc eftin inanibus i Qyid igitur huicpaiti dcefle poteft , quam duo prxftantifsimium accurate tratfhrunt : praefertim # cum etiam Plato libris de Republica multa infperferit, qux ad hanc fdenti'5 pertineant i Iam uero politica to* tam, # Academica,# Peripateticam,fineulla dubita*, tione tenemus: cum decem Platonis deRepub. libri,# duodeam de Legibus, tanta dotftrina # eloqueria con fedi legantur, ut non ab humano ingenio, fed porius diuino profccfii uideantur.cumip Ariftotelis o<ftoPo> EticorS libros habeamus integros atep perfcclos , quo» ctiami etiam Diogenes Laertius aghoicit At fortafle dieef hoc loco, duos alios de Repub. libros ab Ariftotele fe- paratim editos, qui non amplius inueniantur:atq? ideo nos Cei entiam illam integram non habere, quae ra rio fa- ne nullius eft momenti , cum o<fio libri Politicorum, quos habemus, perfeci Si integri fint.HSc enim uideo fuifle cum Graecorum , tum etiam Latinorum confiie- tudinem,ut de eadem materia uaria atque diueria ope- ra componerent : uel ut aliquibus magnis uiris gratifi- carentur , uel ut ingenium iuurn Si copia oftcnderenr: ut Ariftotelesipfecumad Nicomachu filium Ethicen (cripfifiet,deeademtameii adEudemum poftea feri- pfit. Sic duplex Rhetoricoru opus eitifdem philofoplii legimus,alterum adTheodctflen , alterum ad Alexan- drum, quem imitatus Cicero,multa de ratione dicendi» uaria cp opera confcribere non dubitauit : eadem etiam fope repetere, 8i quafi inculcare. Non enim contentus ijs duobus libris, quos delnuentione rhetorica fcripfe- rat,tres illos de Oratore perfero, Si quidem pcrfeifhC fimos adiunxit. quibus cum nihij addi pofie uiderctur, uolpit tamen 8 i Oratorem jperfctfium ad Brutum , QC Partitiones oratorias ad M.nltum adiungere : quae fin- gula per iefiintperfctfia opera, quin etiam ab eodem Ciceronemulta graecc de ratione dicendi cofcripta ac- cepimus. Haec autem ideo commem oro, quia tu fcili- cet egregius cenfor, omnino putas abfardum efte, fi quis dicat Ariftotelemtnultos de eadem materialibros edidifie: quod ejuam prudenter frite'que facias, ipfe uu deris.Ego certe iudico,etiam fi unum aliquod ex orato rijs operibus Cicerom's(quod deus omenauertat) ami fiflemus,ut ( exempli gratia ) libros de!nuentione,aut Partitiones, ficut ea que graece icripfit amifimusrnihilo I minus- k I* minus tamen perfectam dicendi rationem in tribus filis de Oratore libris fuifle nos habituros, ita quanquam duo Politicorum Ariftotelis librifeparatimeditipene rint, tamen cum odio integri ac perfecfh' fuperfint, nullo modo dubitandum eft, quin perfediam Peripateticorff Politicam habeamus. Atcputihamin haeparte nobis nimium dolendum non eflet , qui tantam iadiuram (ex illorum dcRepub.librorum, quos 6C (crip ferat, &C edi- derat Cicero, fecerimus. Atnihil prodeft dolere:caetera uideamus. Reftat enim, ut doceam, nos eam philofo- phiae partem integram habere ? quae de natura rebus occultis uerba facit: de qua (ane multaPlato cum difper fc in plurimis dialogis , tum in eo qui T imaeus infcnbi- . tur libro, mira quadam cum fiibtilitate atque maieftate tradlauit.Sed(ut ingenue fatear ) cum in caeteris philo- fophiacparribusPlato fit Ariftotele diicipulo iuo lon- ge praftantior, in hac una de natura multo inferior efle uidetur.Hancigttur etiam philofophiae partem triplice effcftatuunt.nam aut res quae fub fenfam cadunt , QC ma teriae fem^cr adiundi ac (unt,confiderat:atq* haec Phyfi- ca proprie dicitur,in qua (cientia primas femper A^ifto telcs obtinuit.autres materiae quidem aliquo modo in- haerentes, (ed ipfa cogitatione abftradiasrut magnitudi nes, numeros, fonos inueftigat, & Mathematica uoca- tur.aut denicp formas penitus a materia feparatas,& ae- ternas, atq? diuinas quaerit : quam Mctaphyfica appel- lant, in qua Platoni palmum tribuunt. Phyficam igi- tur primo, quae fubieda (enfibus tradi at, nos perfediam habere conhrmo. Vel enim principia rerum , quatenus naturales funt, atqj corporatae, perferutatur , & ea quae cohaerentia funt & connexa principrjs:ut, locum, tem- pus, inane,caeteracp id genus : quam frientiam odio li- bris t* bris de Aufcultatione phyfica perfecftiisimc tradit Aii» ftoteles.Vcl ea quamt*,qua; expnneipijs oriuntur, quae partiin fimplicia iunt,parttm compolita.defimplidbus corporibus in cjuatuor de Coelo libris acute & copiofe tra<ftat:<jui (ane libri funt a nobis latina interpretatione fatis ( ut opinor ) illuftrati. Sed cum iimpliria corpora parcim omnino fint aeterna atqj immutabilia, ut coelum coeleftiacp omnia, partim uero generationi continenter atep interitui, quatenus ad eomm partes, fubiecffaftnn fatftum eftidco,ut Ariftotelcs duos etiam fubtilifsimos fllos de Generatione bC interitu libros confcribcret: quos itidem nos latine,copiofius, &C apertius interpre- tari (iimus. Iam uero compofita corpora uel in iubli- mi , hoc eft in aere (iunt, uel in aqua , uel in terra ♦ de ijs quae in aere fiunt,ut de nubibus,de pluuia, de uento, de fulmine, tonitru, exteris^ cius generis , ijs in libris iub- tilicer agit Ariftotelcs , qui Meteororum inicribuntur: tn quibus criam de illis loquitur, qux in terne uifccri- bus fieri folent,ut de fluuijs , fontibus, terrg motu, faxis, metallis, & fi qua iiint alia, que omnia longe copiofius, licet impolitius, perfecutus eft Albertus iffc cognome- to Magnus. Qyae uero in aqua,& quf in terra fiunt,ud plantp funt,ucl animalia:ucl media quandanatura forti ta funt inter plantas QC animalia, quae graeco nomine o 4)W7« uocant. De Plantis duo nuper Ariftot. libri iunt reperti. Sed huic philoiophiae parti difcipulus Arifto- telis Theophraftus copiofe fatis ferit: quos libros Thco dorus Gaza,uir iiimmo ingemo, ac docftrina, latinos fe " dt.de Animalibus,adhuc extant Ariftotelis multa do- <ftifsime confcrima uolumina,in quibus etiam de il- lis tradat, quae Zoophvta diximus appellari : quales funt fpongiar , conchae , & (1 qua funt dus generis alnu 1 x Qyid? Qyid^de Anima quam erudite, quam (ubtilitd* tribu# Libris agit AriftotelesfQiiid de ali]s,quae animam con* fequunturr ut de Scnfu QC fenfili , de Somno 8C uigilia, de Memoria , de Refpiratione , de V ita dC morte, dea* Itjs multis , quam polite (cripta Ariftotclis opera legi* musrquae (ane declarant,nullam ede rem in tota natura pofitam, cuius rei cognitionem ex his operibus habere non pofsimus.Non eft igitur dubitandum , quin natu* ralem philofophiam perferam habeamus : praefertim cum etiam aliorum, quam Ariftotelis,& apud Gr^cos, & apud Latinos multa opera de hac philofophiaf parte foipta legamus. De Mathematicis nihilaffirmo: quia Kcet in eis Plato et Ariftoteles do<fh'fsimi fuerint, tame de illis aut nulla, aut certe pauca confcripferunt. ab alijs* tamen philofophis etiam mathematicas (dcnrias perfe <ftas habeamus : ut ab Euclide, Archimede, Nicoma*. dio,PcoIcm£o,multisq$ alijs. Qyid de Methaphy fica dicemus, quat per omnes Platonis dialogos difirufa,tan quam gemma quaedam preciofifsima mirifice fplen*. det , &C animum (dnper noftrum a fenfibus atep a cadu*. ds rebus abducens,ad coelcftia, aeterna, & diuina rapit? Sed uthancuere diuinamPlatonis philofophiam relini quamus, quam paud poflimt aflequi i potdVne ali- quod opus prceftanrius inueniri,quam quod ab Arifto tele dc hac prima philofophia diuinacp confcriptum ha bemusfquod Alexander ille Aphrodifienfis doctifci* mis commentarijsilluftrauit. atep urinam h.anto- ni v S f LAMMiNiv s, homo non minori dotffri- na pradtans , quam eloquentia, uoluilTct , aut potui fiet ita reliquos eius (dentite libros interpretari,fkuti duo* decimum apte,diftin<fle, 6C ornate nobis interpretatus eftoiam fihoc fa&um efict, nulla ego philolophiarpari te£i necp apud Latfnos,nccjj apud Graecos illuftriorefii' cftc iudicarcm. Sed iam fatis ( ut opinor) peripicuum eft, nullam prorfus philofophiat partem deefle: licet alia fit fortaisis alia ucl apertior uel flluftrior. Quo fit, ut no- ftn temporis philofophi, quos tu nimis iniolenter exa> gitas , nihil prorfus ueteribus concedere debeant : imd tanto fint illis fuperiores , quanto iam a tot pre claris in- gentis funt omnia longe darius , quam prifdsiilis tem- poriDus,illuftrata. Q !£* M toftotelis nomine leguntur opere ,plere^ fine dubitetione A riftotelis efje^uod infate NiP-o/iw neget, Ceout XIII. N Vncad Ariftotelis libros uenio, quos tu nulla fi- ne firma ratione, fed inani tantum fufpidone , tenuiisimis quibufdam coniedhiris contra docftifsimo- rum omnium (ententiam negas efle Ariftotelis . Atqui tantum abeft,ut doftus aliquis tecum fcntiat , ut etiam omnes certarim Deo gratias agedas efle cenfeant,qu6d licetplurima Ariftotelis opera temporu iniuria interie- rint, tamen ea fuperfint adhuc, quae ommiu pneftantiC fima fuere iudicata:quae ficingenijs clarifsfmorum ho- minum celebrata at<£ illuftrata iunt, ut nemo faris doi <ftus exiftimari fo!eat,qui non Ariftotdicx docftrinarfa eris (ut ita dica) initiatus fit.Omnes igitur qui inter eru diros numerari attp haberi uojunr, Ariftotdem euol- uun tjlulpidunt, admiratur, praedicantrfolus Nizolius, taquam exuepreculis QC (enticetis extractus forat, diui num huncaucftorem conatur arrodere. Sed quibus tu rationibus erudite fenex, ea qua: prae manibus habe- mus opera, negas Ariftotelis effer' potes' ne firmum ali» quod argumentum, aut faltem aliqua uerifimilem con- lecturam in medium adferr cf nihil minus, uerum, quia 1 i nefeis nefds afgumefitis mds ab Ariftotele fumptis rcfpodc- re, idcirco multo impudcntifsimeneeareaudes,opus ullum hoc tempore, quod legitimum lit Ariftotelis,inu> ueniriiutnon tantum mc offendas , qui Ariftotelis le- tftionemirifice dcletftari iblco, fed pene infinitos exceb lentes uiros,qui& praeterito tempore haec quaefuper- iiint, Ariftotelis opera uehemeter admirati fiint , &C hoc uoftro tempore nihil magis fufpiriunt.T u uidelicet lon f e prudetior es, quam aut olim fuerit Alexader Aphro iijeus, Ammonius, Simplicius, Themiftius , Philopo- nus,alij qj prope infiniri:aut hodie fint tot Ariftotelicae Philofophiae profefibres , qui ubic^ florent , dC nihil de Ariftotelis operibus dubitant» Verum hoc totum caput ita diftribua , ut primo tuas omnes rationes ,.qui- bus libris fuis Ariftotelem fpoliare cupis , infirmas attp Inanes efle oftendam:deinde,ut contrarijs ego rationi bus libros Ariftoteli fuos adiudiccm. Audiamus igitur, quibus tu argumentis te probaffe exiftimas , libros qui hodie fub Ariftotelis nomine leguntur, non efle Arifto telis. Primum ex Strabone &C Plutarcho uulgatifsima hiftoriam,tanquam rem nouam recitas: quae tamc con- tra tuam opinionem fadt.aiunt enim illi, libros Arifto- telis, cum diu latuiflent,erutos fuifle:fed femilaceros,8£ humore terreftri corruptos: ficqj ab Apellicone Teio emptos magno predo , qui cum eos in noua exempla riatranferibedos curaflet, multis repleuit erroribus: de* ni$ uero a L . Sylla, captis Athenis,repertos in biblio- theca Apdliconis , QC Romam translatos, in Tyran- nionis grammatici & Andro ni d Rhodij manus perue nifle , at ab eifdem editos fuifle. Qyaeut omnia uera efle concedam , non tamen ex Strabonis aut Plutarchl uerbis eruere quffquam poteft, hos libros non efle Ari- ftotelis, • *7 ftotclis,Iicet multis erroribus alfquando pleni fuerint: quod etiam alijs fere omnibus bonis feriptoribus acci* dir . Quot enim in Cicerone, quot in Liuio, quot in Pii* nio,quot in alijs autftonbus errores a praeclaro ingenio uiris,notati atep fublati fuhtrldcet igitur ifta rarione di* camus, h^c opera Ciceronis autI>iuij,autPIinij no cfle, quonia tot erroribus alias undicp icatebat. Quam quae* io uim habet iftud argumentum tuum:' Ariftotelis ope rauitio librariorum olim errorum plena erant : ergo no funt Ariftotelis.Pap£,quam ingemoiecollecfhim. Imo uero Plutarchus, Strabonem (ut credo)iecutus, narrat, poft inuentionem librorum Ariftotelis , Peripateticos philoibphos longe melius ex Ariftotelis fententia phi* loibphari coepille : cum antea nullis libris acroamaticis adiuti,tantum exoterica quaedam Ariftotelis opera fe* querentur,8£ ciufde au<ft oris uulgaras opiniones. Itaqj uides, hiftoriam hanc potius opinionem tuam euerte* re, quam eam aliqua exparte confirmare. Quin ego ma gis crediderim id uerum efle,quod Atheneus libro Di* pnofophifton primo recitat, Neleu Scepfift Ariftotelis familiarem,8t: fibrorum heredem, omnes Ariftotelis QC Theophrafti fibros Ptolemaeo Philadelpho , qui ma* gnam illam 8>C memorabile in Aegypto bibliothecam cogeisitjuendidiilercum praeiertim Animemus in Prae dicamentoru interpretatione feribat , Philadelphff Ari ftotclis operum fuifieftudioiiisimum, 8C quaecunq; po terat inuenire,magno precio emere iolitum.Qiia ratio* ne facile fieri potuit,ut exPhiladelphi bibliotheca poft* ea deferipti fuerint Ariftotelis fibri , atq? ita editi : ut ex «s exemplaribus reftituti fint ilIi,quos Athenis Roma Sylla deportauerat. quod longe uerifimiliuseft, quam quod tu nullo aucftore fingis , non eflelegitimos quos habemus. tiabcmus, Ariftotelis libros. Quin etiam illud felio atqfr imperite commiruTceris , indicem illimi librorum Ari* ftotelis, quem hoctempore legimus apud Diogenem Laertium, eundem efle cum eo quem Plutarchus feri* bit,ab Andronico Rhodio fecfhim fiiifle : cum inLaer» dano indice,qui negligetiisime fecfhis eft,utpoftea do» cebimus, nulla mendo Hat exotericorum QC acroamati- eorum librorum, de quibus Andronicus Rhodius mul ta dixit, ut Gellius auctor eft. A tc£ hoc magis explode» da eft opinio tua , quod nullius boni auctoris teftimo* nio confirmatur* Qjjod autem ais, fere omnes Arifto telis interpretes in initqs interpretationum (iiaru quae* ftionem proponere, an ille liber quem interpretandum jRimp ferunt, uere fit Ariftotelicus , necne, proptere* quod de illo dubitent : hocfelfum eft omnino , quom '5 pauci iunt interpretes qui hoc faciant: neqj in omnibus Ariftotelis libris,ied in ijs tantum qui ad Logicam per» dnent,Tu uero tam pinguis QC ftupidus es, ut quoniam in Logicorum libris a nonnullis interpretibus hoc fit, putes etiam in altjs Ariftotelis operibus idem ab omni bus interpretibus fieri. quod quam ineptum fit,quis no intelligitfPofiet enim aliquis iftud argumentum tuum in te conuertcre,hoc modo: Si de illis tantum libris du- bitandumeftjUtrum fint Ariftotelis ,nec'ne, in quibus ab interpretibus gratas quaeritur 75 yviaiov , ut tu cenfes: igitur in quibus non quaeritur, illi fine dubitatione Ari» ftotelis erunt.Sed praeter Logicos libros in nullis fere proponitur haec dubitatio,necp legitimum(ut ita dica) illud quaeritur: ergo tibi concedendum eft hac ratione, libros omnes qui fub Ariftotelis nomine leguntur, prae ter Logicos, uere Ariftotelis cfle, quoniam de Logicis tantum interpretes dubitare yidentur. Sed no ea caufe *f£quam tu Opinaris * cur Ariftotelis intapretcs to y*+- ■*iov quaerant.ncqj enim hoc faciunt proptcrea,quod nu merus QC inicriptio librorum Ariftotelis , quae eft apud Laertium, cum prf uulgatis codicibus Ariftotelis mini me cormeniat; quoniam non tanti faciendus eft Dioge ■ nes tuus (quem dotftiisimi homines > Ariftotelis inter^ .pretes, ne natum quidem fortaffenouerant, &C quima* xime negligens icriptor fuit , ut alio in loco declarabo) ut pteius feriptis quiiquam deueritate dubitet. Verum hanc quaeftionem duplici de cauia proponere folent, quemadmodum Simplicius in Categonjs innuit : pri« mo,ut magis iuuenes exritentur , ad eum amandum dC fuipiciendumlibrum,quem prae manibus habent, cum ■* tam pracftan ti aucftore profecftum fui ile intelligant: deinde, nonnulla eiufdem argumenti ateg infcripcionis ©pera circumferebantur,quae non erant Ariftotelis. ut, exempli gratia, icripftt Ariftoteles Categorias , deinde etiam cius difdpuh,Eudemus,Phanias,Theophraftus, praeceptoris acmulauonede eademre fcripfcrunt.dubr- tabit igitur aliquis , utrum Categoriarum liber qui fiib Ariftotelis nomine circumfertur, ipOus Ariftotelis fit, an alterius.uerum interpretes ex fententijs , QC dicendi genere,& methodo faede probat Ariftotehs efle. Atc» utaperrius errore tuum agnofcas, libet ipfius Simplicij ^«barecitarc;nc enim ille: Kcu ti yviotov A, l^oi Jb xopirfo Trity 7a* 'iSernSt «M at J&xoreui £tcfy t amy xcuo? mKs Aot^u &vt]cu.7nc%opoyt? 77 *su vzra 7»r r mv ^ofue y K&i «vJtiTDTOf 2j£7DfdiTrzirTu Tnt$vrx&itiJc&tu 7r?oc cftaK£/<n»r,«M > uyardv^TiaiTo-mq -A« yLf> iyfalipHUsd vodtx v&f Umv k»M/5W tbv fto* 1 QV t 0 V 7 IdMoi Tttf Ccc7V3^^0l7tr, /ejbMoD^uot* ix xzafvtofiiijt Ttiy&j&jay otSvtzj. jSfon mub * 4 m tum. i tam ab his dhterfa traduntur ab Ammonio, initia Cate goriarum. Sed quoniam (ut ait Plinius) plenS eft in- genui pudoris, fateri per quos profeceris: feteor^hac 8 C alia fere omnia quae adhoc caput pertinent, me didicit fe ab octaviano perr ario, quem egouu rum propter fummam &C uariam plurimarum rerum co gnitionem v uehementer admiror atque colo : qui cum his uacationum temporibus internos familiariter collo queremur, 8C ei tuam Antapologiam oftendiflfem , ita. ftatim comiter(ut eius eft confuetudo) reipondicPro- fedlo fi Ariftoteli tantummodo libros illos adiudicc- mus, de quibus interpretes Graeci nihil dubitant(ut Ni zoh'usfignificat)ccotrario autem abiudicemus ab eo- dem omnes eos , in quibus 75 yncnov quaeritur: multi ex eis quos habemus, inter uere Ariftotelicos erunt collo- candi, ren ciendi autem paudfsimi.primum enim , libri de philofophia omnes ad Ariftotelcm referentur : turrt ie\ qui iiint de rerum natura^ &C mentibus diis fuperiori- bus inferipti , tum pr^ripuein quibus agitur detrita 8C moribus. Ex interpretibus enim Graecis qut ad hanc diem inuulgus exiennit,nemo eft qui dubitet, quin li- bri quos diximus , ab Ariftotele ipfo conicripti ftnt , 8C pofterisad maximaru rerum cognitionem r<di<fli,unus tantummodo Simplicius in Acroafi phyfica,(iiperuaca neum ait uideri, quaerere fi t' ne opus illud ab Ariftote- le,tanquam iufta matre natum. Hinc iam ad Dioge- nem Laertium tuum accedo,in quo aueffore quantope re decipiaris, facile paulo dotftior quiuis intclligere po tcft.Eum enim tribus potiisimum de caufis ita magni- facis, ut Grccis interpretibus omnibus anteponas . pri- mo, quod antiquus fuerit: deinde, quod libris abnu- das,8£ copiofus: poftremo,qudddotfu$ & diliges. Ac ■ % 9t mihi quidem m eo quod antiquum e fle fcriptorc hunc Opinaris,non tantum ignorantiam, fed etiam negligen Ciam iummam uideris oftendei e : qui ex ipflus Dioge- nis ledlione quem in ore (emper habes , no illud ialtem aduerteris, nullo modo antiquum efle polle, cum recen riores Graecos audlores frequentifsime citet. nam Pha- uorinum &C Hermippum in ore femper habet, quos A- driani tempore uixiuenotifsimum eft. citat etiam PIu- Carchum, & nonnullo» alios recentiores: ut non dubi- tandum iit, quin tu maxime decipiaris, cum eum anti- quum au (florem appelles > qui poft eos fuit ^ quos inter recendores numerare do dii (olent Qpa uero aetate fue- rit, incertum efofed dludplane declarat recentem ede, quod a nullo (criptorc^paulo antiquiore citatur.Multae tamen conicdlurac funt,eum poft A driani temporafub Antoninis uixiflc,quo tempore fuit etiam Alexander AphrodifteniiS', uir certe admirabilis , dC fideliisimus Ariftotclis interpres: cui (quodjpace tua dixerim ) ma- ior fides adhibenda eft, quam (excenris Laertijs. Scri- pfit autem Diogenes uitas dias philofophorum ad fce- mina quandam,utLudouicus Viues audior eft. Qyod uero Diogenem eundem a librorum multitudine lau- das: hoc ninil , aut omnino parui referre omnes intelli- guxit,quicuncp iciunt,id quod eft in prouerbio, uerutn. cftc, Simiam efle fimiam, etiam fi aurea geflet inOgnia* necpenim librorum copia dodlu aut diligente quem- piam efficere (olet , neqj parui ingenij hominem inge- niofum QC acutum rcddere:ut, exempli gratia, fi tu li- bros omnes qiri V enetijs hoc tempore iiint , iolus pok fideas, efles tame idem qui femper fuifti,Nizo!ius,hoc eft, loquax 8C ineptus.Eodem modo Laertius Dioge- nes, quamuis multos habwiflc libros irideatur , tame cx Ibk ifr m a feriptis r i e Icriptis cum iudido parum ua!ui(Te,ftcque mulcaeeriw ditionis fuifle c5ftat. Verum tu feriptorem dodhim &6 diligentem eum appellas , atque omnibus Ariftotclij interpretibus Gracds anteponis : quod mihi mirum na eft, quippe qui fciam ucriisime at Heraclito dicfhjm finde, Afinos ftamenta malle quam aurum , quemad- modum deamo Ethicorum feribit Ariiloteles. 45 At mihi quidem uideturde ifto tuo Diogene Laertio Nico l av s episcopi v s re<ftifsime iudicaflea fic enim deillotfcribit: Videturplusfhrdif adhibuiflein c5gcredo,quam iudirij uel in deligendo, uel in digeren do . in dieftis philofophorum , in quibus plurimum eft acuminis, condfior eft , quam optaremus: QC interdum ueluti deladatus , fetetur fc multa praetermittere . rurfus In congerendis epigrammatibus aequo diligentior eft, frequenter Qt fuos attexens uerficulos, non multdm ad rem fedentes. Haec Epifcopius, Spuere. Si quis enim diligenter aduertat, omnia fere Diogenls fcripta pertur bata 8C confufe reperiet . in rebus autem Ariltotelis ni- hil , aut parum admodum uerfatus ede uideturrutnon mirum iit. Ii tam confuse ,nd1 Io cp ordineadhibito, 11 * brorii Ariftotdis catalogum fecerit, dC quali tumultua- rium cumulu congederi t. qua in retamnegligens fuit, tit librorum de prima ph ilolbphia nullam fecerit men- tionem : quos tamen ab Ariftoteleeditos firifle,cum a- Kj multi, tum Plutarchus in Alexadro,aucf or eft. Qyirt de Animalibus nouem tantum libros Arifto telis nomi fiat, cum plinius dicat, quinquaginta uolumina.de Ani taalibus,iuisu Alexandri Magni ab Ariftotele confcri- pta fuide, quae omnia a fclccfta , atep in artfhim collctfta Confitetur. Omifit praeterea Dialogos illos Ariftotelis -aobilcs,de quibus Cicero dC Simplidus inPr^dicamen ti* tis mulca.ut interim taceam, unum tantum de Anfiha tl brumab eodem Diogene poni: cum 6C Alexander A-t phrodifienfis,&reKqui boni interpretes tres agnofeat» &feptem tantum Topicorum, cum otflo ede conflet. Qyar cum ita fint, exigua fane fides inhac parte Laertio tribuenda efh qui uel propter infcitiam,uel propter ne- gligentia,ex operibus Ariilotelis aha pr£termifit,alib* rum inferiptionem immutauit,in alijs numerum libro* rum uel auxit, uel imminuit. Atcp haec quidem de Laer- tio commemorare uolui,ne quiiquam eius aucfloritate motus, aliquid de Ariflotclicis operibus dubitare ind- piat: cum aperte conflet, 8C in titulis fiue inferiptioni- bus, QC in numero librorum uehementer deceptum fu if lehuncfcriptorenuuel quia for ta fle inciderat in exem- plaria titulis QC libris non fatis diilincfla , qualia ex antfr quis manuferiptis nos etiam multa uidimus: uel quia vulgata iama contentus , quae libros eos quos ipfe nu- merat, Arifloteli tribueret: parum diligens fuit in exqut rendo,an alij etiam inuenirentur,qui edent Ariilotelis. Sed de his fatis:alia uideamus.per multas enim amba- ^esfidlis &C falfis opinionibus Ariflotelem propria li- brorum poflcfsione fpoliare contendis,dum eos modo Nicomachi ede uis,modo Epitomas librorum qui fue- rant Ariilotelis,modo Paraphrafes^Sed profetflo nihil aliud agis^quamuc omnes inaniter te garrientem irri- deant. Nam primo quod ais , a Nicomacho confcri- ptos fuidrrtotumleue eft, atep nugatorium . nihil enim aliud habes argumenti, nifi, quod Cicero quinto de Fi- nibus fieri podbaitjUtillPdecem Ethicorum libri,qui fiib Ariflo telis nomine leguntur, Nicomachi filij fue- rint, quod quidem a Cicerone nulla probabili ratione tonfirmatur,fed quadam tantum coniedura proponi- tur.fic enim iit : Qsrare teneamus Aridotelcm, & cius lilium Nicomachum: cuius accurate icripti de Moribus tibri , dicuntur dii quidem ede Arido telis , fed non ui- deo cur non potuerit patri (imdis ede filius . Haec Cice- ro : in quibus , non omnes qui dicuntur Arido telis, li' bros putat ede Nicomachi, fed eos tantum decem , qui de Moribus icripti funt : quos tame Nicomachi ede n5 pode,facile oftenditur . nam fcripfit quidem Nicoma- chus fex de Moribus libros , & «dia quaeda opera, que-, admodum Suidas narrat: uerum hos decem qui funt ad Nicomachum, itidem de Moribus, nullo modo feribe- re potuit. nam qui libros eos confcripfit, amicus Plato- nis fuitr qUod ex primo libro fatis apparet, ubi funt haec uerbaiTD X Ai\iiou(&r iinvKi^cudj , usu <f\<xrsDfior<u mS, e Ai>vrdU,KsM 'irfy nfacntifrte -ne •muuitt ytyroftine {uri* ot <pitor cuncte «ro><x y«» *nt «eAt Cuius lori ucrba,qu£ fimt in extremo pofita, Platonem fignificant,utEuicra cius declarat his uerbis: cplAor yp o -zsha usu <A Qiiomodo uero fieri potuit , ut Nicom achus Platonis amicus fuerit,cum ex hiftorijs condet. Arido Celem Platone uiuo filios no fuicepide^praeterea Nico- machus a patre puer in tutela relicdus ed , ut ex ipfius Aridotelistedamentocognofritur.A' primo aute an- no centefimoe otdauae OIympiadis,quo piato mortuus ed , ufquc ad Aridotelis mortem , quae fuit anno tertio centefimae QC decimae quartae Olympiadis , anni fex QC uiginti numerantur: qua aetate fi fuiflet Nicomachus, nunquam ei mories Aridotdes tutorem dedidet. nam id aetatis liberi per leges a tutela foluti funt. Quin etiam autdor ed Suidas,Nicomachum Theophradi fuide di- fcipulum,ab eo cp indi tutum fuide : unde fatis apparet, eum a patre per aetatem erudiri non po tuifle, Quare conclu- 0 • • * J tbftcludendum cft, libros illos de Moribtts, qoi &m a<5» Curate fcripti funt ( ut ait Cicero ) non a Nicomacho fi> lio, ledab Ariftotele patre fuifle confcriptos: quorum cum exteri guoqi (ut tu confiteris) fimde habeant phra lim,8£in alrjs fere cbnlentiant, non dubita dum cft, eos quoqj efle Ariftotdis. Quod autem cenfes,hos libros quos habemus, Epitomas librorum Ariftotelis die pof ie : plane te omni iudicio carere oftendis , qui non an i* maduertas, Epitomen breuiter omnia permingere (b- lere:hbros autem Ariftotelis ita copiofe feriptos efle, ni lui ut omnino praetcrmittant,quod ad fufcep tam mate* * riam pertinere uideatur.Necp lane paraphrafesefle pof liintrfunt enim ualde obfcuri,fl£ condii. paraphrafis ait eem enodatius &C fufius rem explicare folet. Praeterea uir fummus>Themiftius,ridicuIe fedftet, fi in paraphra fes librorum Ariftotel*s,alias paraphrafes coiaipfifiet» ,V erum diemihi bone a»r, quis iftaru opinionum tua* rum , quas in medium adfers , aucftor eft?quis iftarum paraphrafium,uel Epitomarum , ex probans fcriptoii* busmeminit? deinde quis fuitilleneicio quis Peripate ficus , quilibros Ariftotelis in Epitomas uel paraphra* Ib redegit ? quo nomine uocabatur ? quo tempore ui* xit ? ex qua duitate uel oppido fuit? a quo feriptoreno tmnaturrQi/od fi nihil iftorum explicare potes,non ne te ridiculu QC ineptu comentatorem appellare merito po(Tumus,qui ea fingas, quae nulla ratione, nullom au* «ftore probare pofsis ? Tu igiturtotdarifsimoru inter* pretum librorum Aiiftotclis tcftimonio non credes, quifumma cum afteuerattonc teftantur, hos libros A* riftotelis dic? Ddndc poftulabis, ut abfurdis com* mentationibus tuis nos credamus, quine unum qui* dem uerfum fine multis erroribus exarare potes ? Nam Nam {fi eo etiam plurimu hallucmaris,magnamcK fnfri tiam oftendis , quod ante Alexandrum Aphrooificn- fem neminem fuifle affirmes , qui libros Ariftotelis in** terpretatus fu erithace enimfunt uerba tua : Qyod pri- mo facfhimfirit ab Alexandro AphrodiTienfi.nam anu te eum nemo,quodfciatur, hos libros explanauit. Imo uero permulti ante Alexandrum , Ariftotelis interpre- ces fuerunt, nam Alexander ipfe libro de Anima fecun- do, Boethij Sidoni) meminit , qui Strabonis familiaris^ 6 C (ludiorum forius fuit, idem Alexander in Prioribus, Herminiinterpretismeminit: de quo etiam Lucianus '<nDemonadle,{fjumiA*3tS;5fiord <lfx* wrtyceiM. quo diefto notauit hominem tanqul flagitiofum , QC dignfi inultis accufitionibus, habentem femper iri ore decem Ariftotelis Categorias. quin etiam alios fuifle Interpre- Ces Ariftotelis, praeter iftos, ante Alexandrum Jntdligi tur ex Simplicio , qui f&c ait in Capite iw* it , ubi lo- quitur de Achaico QC Satione : tovto A iTvritcracrAsovTrly TnsmntAfluiJreTOf ddv&rreu > ieistaycc, Kgu. ov, xyl ccfc^oviKoi^Ksu roc/bf oy.Porphy- rius in Pratdicamctis, etiam Cornuti, interpretis Arifto telis,mentionem facic.Qyareuides iam profecfto , qusfe iit in his rebus infdtia tua. Qyodfiiam ca penitus om nia refutauimus , quibus Ariftotelem de librorum fao- ru poflefsione deiecifle te exiftimabas:uideamus nunc, utrum etiam Logici libri , de quibus nonnulli dubitare folent,uere fint Ariftotelis, necne : quamuis , fi mihili- beat, tead Diogenem tuum reijcere pofsim , qui qui- dem omnes hos libros Ariftotelis efte confitetur,8C Cos nominarim appellat: quod tibi fetis efte debet , qui eos demum libros Ariftotelis efte putas f de quibus Dioge nes mentionem fecerit, Sed tamen nos idem alij seriam t: '■ " rationi-. taOtohibua^a* ^cepimus a do&fsimcJmro, o CTAj V'i A n ’o,i| B R.-A A R-f pjykuf initio dixi )probar epof famus. Qiiare fic agamus, omnia Logicae uolumina quadapc;ttfo4^mguamus>.aS pagip loco fla tuamur C^egoriaS, deinde ltbtu0 teruo/Vnaly tij cospriores dv poftcnorcs ^poflicmo Topica Eleo» dios Sophifticos .• de his autem poftremis primo dica- mus. Efle igitur Ariftotelis;Elenchos fophifticos, o> (tendit non Diogenes aliquis,ied Galenus in libro 7ri>i ‘ri* tmqx At/n vtofauqm r, cUiuWenteiitia confi rm a t AI9 xanderAphrodrfieniiS, quiin eius Operis commenta^ rio ne dubitat quidem, quin fint Ariftotdis. Cum his (a ciut AmmoniusiWib.ro orft) i^^aQMf' y QC Philoponus in initio Pofleriorum. Qyod Gl&erhiceftAriftotelis , e- iufdem efle T opiea^concedendum efl: r Sunt enim con- iuncflefcrfpta.nam inSophiibcis EI enchis ad extremu Ariftoteles palam dicitjte perfedffc,qu,od initio propo fuerat: fubiungens cauerba ,.c^busmmoTopicoruni ufus fuerat. quodpcripicue oitendit,eflchos libros Ari* ftotelis.Teiles in hanc rem funt, M. Cicero ad Treba- tium, & Plutarchus in principio Sympofiacon,8£ AIc^ xandetin comcntarijs T opicorum. Sed fortafle obi^ nes» McTulIrj teftimpnium fidem minus facere : qu Or riiam etfiad Trebatium foribens profiteatur feArifkv telem ie qui, tam en quos locos ipfe tradit, ualde iunt ab eis diuerfi,qui ocfto libris Topicorum comprehendun- tur. quam obrem non uideri hos efle Ariftotelis . quod non eft ita. Si quis enim utriufcp feriptoris T opica dilif genter contui erit, inueniet locos omnes quos M. TuL hus iri fuo libro expofuit,partim fecundo, partim tertio Topicorum Ariftotelis libro contineri. Quare licet M* Tulliusinicxibendo non eundem ordinem fecutus fis - 3 . n iit. 1 ridoci tamen ridem inutriuftj libris notati Tunt. Ana» lyrici quo» omnts Ariftotelis funtnim depolteriorf. bus non eft dubitandumiauoniam ipfemet Anftotele* in libro de Moribus ad Nlcomachum foeto , menno- nern eorum facie « item in fepdtno i*(*m*« quod opus Ariftotdiseffe.Plutarchuscenfa.ldeafh^ mat ctiSEuftradus^PhfloponujinPoftcrionbus^ Simplicius inPhvfids, 6C Alexander m Pnonbus. De Prioribus ucro Analytids ideo dubitandum non elt, quin fint Ariftotdi8,quoni5 cum pofterioribus coiun^ tfifunt.quod intenditur ex initio rum.ubiTunthafCueiba: irfSTWOTiitinfiu n«irn»« ■ '«* ■lu m,bi xfti i®» M" W <«“ "® badaufulat loco pofitafuntinPf moribus ad««- tnum : fic enim ibi.Wff * «JjKW* £ l 2in«»<bffm-nMr. Qpam fenlentfam confirmat Ale xander , Philoponus , Magentiftus , quonmi extant eum librum commentarij?Themiftta «mn^utPhr. loponus refert. Verum hoc bus Analyticis : quos ideo ccnfes Ariftotelis noneil , quia nonduos tantum , fcd noucm ptos fuiiTe , Diogenes Laertius memorat. Vemm aut Diogenes uitio librariorum dcpruuatuscft.quem modum in nonnullis alijs locis, ut m “mero l brorum ssscftsssscsffis ssgsagsEggS genes.quos titulo «JaAvTrxa. «) Jy«®r,m fccun ^T#j ceram Alexander cieat: ucldcnftp, quod multis in alijs rebus feritjhalludnatus eft,qui eos Ariftotcli libros at* tribuerit,qui nequaquam fint Ariftotelis. Tradit enim Ammonius in Praedicam entis,Ptplem eu Philadelphi! eperu Ariftotejis fuifTc ftudiofifrimu,# undicp magno precio coemere fohtihundc fac!yi fit, ut quida lucri cau^ ia,nothos acqj adulterinos libros pro Ariftotelicis ciRe gi uenderent:ufcp co,minmagnafl)a bibliotheca, qua* draginta libri Analyricoru reperti fint , fub Ariftotdis nomine,# duo Prxdicamcmorum*Sed interpretes, ex ipfis fenrcnrijs# dicendi genere , quatuor tantum hos .quoshaberaus,dHps priores,# dupspofteriores , Ari* Kotelis efle iudicafie , reliquos omnes reiccifle. fcd po* ftrema Ammonq uerba libet adferibere, quo res apud x>mncs teftatio- fit : d if pijciAa /5oSAiod»>tif flei&Xj ccfatoyiKaf ^nact#vu>ir7nt jtfjl Aov, y^7fiyctiuvX, J\jo. ixf/ d* A vim iw» ifn^Tut^-nyctiav (j2j tStd tftyvim o» IV uetd« £ lK7i 7&V m/JUCTB^ nju iit (fyxoiQf, Qyibus cx A*n»monij uerbis cpnijcere hcef, in Philadelphi bibliotheca no tantum omnts legi Cimos Ariftotelis libros fuifle repertos, fed multos ecia oui Ariftotcli falfo attribuerentur. Sed: ad rem no> ftram.fupereft enim adhuc liber 7rffcl t^mda ut, # Cate* gorix. Delibro nemo unquam dubitauis, praeter Andronicum Rhodium, cuius fententiam mul* cis rationibus confutauit Alexander,# Boethius Se* uerinus in .editione fecunda, item Ammonius,Porphy* rius,# alij nonnulli. Qyinin tertia libri huius particu* Ia, mentio fit de prioribus Analytids : ut caufae nihil fit, cur hunc Ariftotelis efle necare quifquam debe* at. Neque fane Categorias quifquam Ariftotelis efle ncgat x cum fQ alijs operibus Ariftotelis huius libri Da frequens frequertsmentio fiatiid quod etiam Amtoonfus afle> rit, & Diogenes Laertius hirnc eum libro 7r^) iflu*?«otrf inter Ariftotelicos numerat. Alexander Aphrodifieii* fis inPrioribus,8C ftvT opfcis , Arifiotelem in Catego^ rtjs dtiitiThemilliUsffctfefn^libri^de Atoma, libnim fiunt utAriftOteHdt^fi 'agnOfifit^&AuriitiUs AUguflfc mis , qui Th^iftfufA ti^nfiuKt. ; Ba denus igitur fi ti nobis aperte dedaratitttiilOgicbS Otohes libros‘,qui fub Ariftotclis nomine legfrtitur, uere Ariftotelicos e (Te, quoniam de histStittite rtffftfieetim cer tato en et*at. Dfc feliqtns aute^,^U(toiatoftdtiofere eft,'rte<#e*Gr£cf*, 'iiecp ex Latntfs,qu! dubhet ,' noti adtiKjdft^tato folicB* tus: uerimtam?'Uf (}tf Od femel incepi , pleiie perfidam, breuiter etiam dcillis alfqirid dicato. Apprimo quidem tres illos de arte Rti ctorica librbs Ariftotefis efle , duov ‘businlods ©<^^OTrftocttodl!f‘tff Bnibu^ ih Oratore ad Brutum cos drat.Sed pTatffatfpfius Cicc •ronis. ex Oratore uerba redtare; Sic enito^jf , cum de ^Zenone loqueretur: Atqf etiam ante huncf Xriftotele* prinnpio artis Rhetoricar didt, illam artemquafiex si* tera parte rcipondere dialedicac.V oluit enim Ariftdtk •lis uerbalatine reddere, qui fic ppUS illud incepit, et x« tsw «tr *nsyo4>er tj? Jto a*xtih|. Quin iri eis libns fi eque ter ab Ari ftotele Topica 8£ Atistlytica ritantUr,u't de it dis dubitare nemo pofsit.' 1 Deceto' EthicoVum fibros, Ariftotclis efle,iam fupra docuinius : quod ca re magis etiam confirmatur, quoniam in fexco pofteriores Ana.» lyticos fiios citat: &C in primo fibro ponftedndfm diftin cfionem,quam inpofterioribus pofueradatq? etiam in primo Phyficorum,utfimul etiam libi Ph^fi&^uictiL cationislibros Ariftotefis efle doceamus . eft autem ea diftindio, quot modis aliquid prius aut notius efle di* *I<Jf • catur l qtram in Ethids ita partiti btfix-nevptt i£k yK&pxw.rxu-m. A ch^wc.ra (jSbycif N/air,TO A xsrXaf. Qyam idcirco brcuiter pofuit, quonia ea primo PofteriorQ la- tius exp oiuerat,hoc modo : •jrfonpot A’ ^Kgdyv^^fk, WktSfSoi ydpTHw 7r?07i^nw ^^^>7 ifw, *su xf ?/ tffoiXfJud 7»£di. Primo ucro Phyfico- Ttrmidcm his ucrbis explicat: vri<p vkt A ix t&iyiaejLfjuanl^ f«#v 5f/*7ir n o<T<v K^tmcpisifiayjudtTiitni^isr^x 7p cpv'<re,Ksu yrn uv Axv^/uu« 4 Ullli UUlWUUUalIViUlll.LU) Ijumuc^v "(irit AriftotcIis,dijbmam eos Diogenes tuus agnoieft. tiecp briam deiT164ibro,qiii eftde tuenda refaimliaii, qui Oecononrfdisinfo-ibitur.nam is etiam a Diogene ponitur. Libros pnmacphiIofophiar,quar /u**n* to' <£v- infcribuntur j dixirhusa Plutarcho tanqtram Ari- flotcHs agnofeWn quibus docfliisima commentaria Ccfi ritft Methaphv^cafintAliitotelis(ut dotftifsimus qtrff que ienrit)dePhyiids nemo dubitare pofsit. nam in ex tremo diuinar philofophice libro, fuum opus de Phy fica iaoicultatiohe citat Arfftoteles, his tierbis: iretiri t A -aprB otiar '«♦* e* irii: vomo/r. LocuS autem r ^jucm citat AriftoteIes,eftin primo Pii yflcortifn libro, tibi pi obat, omnes philoibphos qui ante ieicripierunn quafi coatftos ab ipfa ueritate, prindpia pbiuilTe cotriS riar cTi^ouvTa^otnwc ‘worrmmf imiiat 'mf ctpyx? , <fiiAon •Prarterea primolibro Metaphyficomm , poniteadem « irueiba , quar poiuerat initio Phylleorum . nam in ( fftHMIta fcribitiTiJTi yt , oiopifayivwrk«viKxm > <n'xr^ tu Ttxyvaexmyiy Ttt^QTu y ^Tt*eocpyctr *rar , isd. tjfi 1 'wmtxvox, Primo ucro Metaphyficomm ita iVpe*- n 3 ari rit:*nrn yfi fatra* fotn nfo *$»Tfr outtV oio^tSn *v«ei£w. Qyin eodem in libro pomt eadem caufaru du ftindionem,quam fecundo Phyficorum pofucrat : dei inde adiungit v ians de illis , hoc eft de caufis * difputa* fUm fuifle^ c i -nlc Titin Qyocirca dubitarinon po seft, quin odo Phyficorum libri fint Ariftotelis .Ad ciw ius rei probationem plurimos alios locos adferrepot fem,fedinre tam clara diutius non eft immorandum. Iam uero libros de Coelo , & de Generatione atque in* teritUjin quibus frequento: libri Phyficorum ritantu^ Ariftotelis cftc, peripicuum eft: cum prariertim ipfe> met Ariftoteles quadam quafi enumeratione Meteo^ rologicon primo , repetat eos fibros, quos iam de Natu rali philofophia fcripferaL Sic enim incipit : ofo 7i paiar outjm w ir Al m inwntxcvcpvmiie, tu JC 7 itii tjSv & 7»* euro (pofod AxKiwqjiKpuarx^r ,*3CL •jr&l 7uiv myjww t aufiXTtacSvjtsim n ksu "sniTac, xju tx? de 2M*Act fj-nujGoAHf, k$ u 7nftx >vi<nor nsu Ut '«jfirreu -sfanfov. Poteft' ne magis Ariftoteles ipft clama- re , fixos efle libros de Phyfica aufcultatione, 8C de Coe> Io,8£de Generatione atque interitu: licet Diogeni* tuus de illis nihil meminerit:' At fortafle dices , 1 ibros Metcororum Ariftotelis nonefte ^quoniam de illis ni* fiil meminit Laertius. At apud me longe maiorisaudo ri tatis eft Plutarchus , quam Laertius . is enim tertio li- bro de Placitis phfloiophorum, citat Ariftotelis len- tendas , quae mMeteoris inuemuntur : QC Alexandef Aphrodifienfis,qui in eos fibros commentaria fcripfit» Sed ut harc prgtermittam , necefie eft ut confiteare, li- bros Meteororum riufdcm efle , cuius fimt etiam odo Phyficorum fibri : porro Phyficos fibros eiufdcm , cu- ius fimt Wctaphyuoh quod ex xjs quat iam diximus. tttceflario (eqtriwriQjjum autem fine dubitatione, Me caphyfica fint Ariftotelis : (equitur, ut etiam Meteora, & qui citantur ibidem , Ariftotelis fint. De Anima uero quamuis unum tantum Ariftotelis librum Dio» cenes citet, tamennon dubium eft, quin tresixerrfint Ariftotelis. Sed illud mirandum mihiuidetur.cume- nim unum tantum de Anima librum Diogene* po- fuiflet^ion ita multo poft animae definitionem ex Ari- ftotele dtat, quat eft in (ecundo de Anima:ut fortafle di cendumfit, opus illud in tres libros poftea digeftum firifle, cum unus antea tantum edet r quemadmodum rccentioresjlibros etiain capita diduxerut, quod apud antiquos nofiebat. Vtcuncp fit, totu illud opus Arifto- telis efte conftat: quod uel Macrobi j tcftimonio proba ri poteft , qui Ariftotelis argumenta contra Platonem, quae primo de Anima pofita iunt,refutare co tendit. Ita «ero colligatffanr illi tres libri, ut initio fecundi repe- tatur ea breuiriter quae primo libro dicfta fune : QC initio tertij, quacditfta iunt in iecundo. quo fit, ut nullo mo- do diftrahi poisint; atque ideo fortafle unum tantum Diogenes efte ccnfuit. Sed Alexander , Philoponus, Simplidus,Themiftius,8£ alij,n5 unum,(ed tres ninne rant. Qi*£ uero Parua naturalia dicutur, Ariftotelis om nia efle,declarat illud,quod ipiemet Ariftoteles poft li- bros de Anima, cum opus de Sen(u&f ienfili aggrede- ret, dixit (e ia de anima & de dus potetijs faipfinetdeut ceps uero uelle fede Seniii,de Memoria , de Sono & ui gjlia,de Iuuetute & fene<ftute,de Spiratione QC refpfra- tione,de Vita dC morte, & de reliquis quibuida feribe- re:quod(ut uidemus)etia prarfritit.De libris Animaliu qui plurimi funt, nihil opus eft dicere, di uulgatifsimii ut ; ab Ariftotele iuflii Alexandri confcriptos foifle. • ‘ ’ ~ Plinius PTihius fctefitt, a fedmnquagmtaliWs Ariftbtelfs de ^mmaUbualedoshriflTe ; ucrum hoc tempore Miginri tantum in manibiis funt,netripc dc Hiftoriaanimaliuid libri nouenijl icet alicui decem efle uelint . dePanima animalium, libri quatuor.de; Generatione a ramalium^ bri quincp* de Communi animalium motione, liber, tf* nos. de Commtmi animalium greflu, liber unus. De reliquis uero libris qui Aiiftoteli tribuuntur, ait Proble mata,Rhetorica ad Alexandrum,de Mundo, dcJMir ai bilibus, 8<: fi qua funt alia, nihil diiputo : quoniaad rem noftram nihil fadunt,- Satis enim mihi eft often diftel fjuod huius difputationis initio propofiiei^m : prim^ ireram illam, quam tantopere laudat Cicero , ueterum dialedh'cam,hoc noftro tempore reperirndemde,Peri> pateticorum atep Academicorum philofophiam adhuc extare ,quae duobus capitibus fuperioribus probata fonrpoftremo , , pleraqj eorum quae fub Ariftotelis no> mine leguntur opera , u era ac legitima Ariftotebseflev quod pnefenti Capite docuimus. Quibus ita pofitis QC confirmatis , nihil amplius tibi iuperefle uideo , nifi ut plane fatearis, ufep eo te odio noftri obcaecatum fui de, ut quid chartis tUinerc^quo tempore contra me feribei bas,no faris aduerterepotueris:atc$ idcirco tam inicicn ter QC nrrpitcr delfraffe. - Non fatis probatum a Ni^olio, Paradoxa Stoicorum rj?e i Socratica :at<yibidemjibi ipfum bis turpiter con* > tradiccrc. Caput XIJIII. E Ece autem in medium tandem progrederis cumbi ftoria illa, qua tanquam Atlante coelum , uniucrfl tua defenfio nititur : eadem cp reperis , quae in fu perior e tlolumine pofueras: licet multa addas , adimas , immu- tes, ut uerifimilius mentiri pofsis, non fideliter a me dii t - ^ ^ tua fuiffe recitata. Sed licet tanquam Proteus qui- dam in omniatete transformes miracula rerum, tamen ego non aliter atq? Ariftaeus , ita te tandem deuindam, ut grauiter frendens te ukfium ac proftratum agnoicas; neque enim amplius ea negare poteris , quae in Antaj pologia tua cumimportunifsimi conuidatoris pcrpe> tua nota publicafti . Sed antequam aggredior ad hanc partem tuam euertendam, lepores omnes admonitos uolo, me certum habere, aliquo modo probari pofle, Paradoxa Stoicorum etle Socratica: quemadmodu in commentartjs quos in Paradpxa Ciceronis Ici ipfi',& in quibus figillatim Antiparadoxis reipodi mulus rationi bus dC exemplis confirmaui : ubi etiam quae ex Platone contra fentetiam hanc citantur, accurrateium interpres tatus. V erum enimuero hoc a. te nccp in Primo uolumi ne tuft,ncq? in Secundo fatis probatiifuifle contendo, primo quoniam hfftoria illa, quam QC in Primo &C in Se eundo libro tuo citas, & qua una fretus, te omnia argui menta niea putafti pofle euertere, neminem credere co- git, haec Paradoxa efle Socratica. nullius enim mometi, nullius ponderis efthoc argumento, quo tu folo uteris; Stoid putant ie Socraticos efle, ergo lentendae Stoico- rum funt Socradce:quod in ApoIogiamcafatis(utopt nor) copiose probaui. • Deinde , quia rationes quas iq accado uolumine protulifti , captiofp funt omnes, & c- lab endi frudio, non probandi cauia cogitatae. Qy as pri- ufquam euerto ,libct paruper irridere leuitatem tuam, qui mcndarifsim e lingis , a me immutata QC inuerfa dii» aa tua , ut ampliorem contradicendi facultatem hab$* rem: atqj hocnon alia de cauia Angis , nifl quia tu id fa* cere cogitaras,ne hoc ego te crimine poiTem uitifsim iq fedari, qua in re mihi uifus es imperitos rufricos , aut o pueros v wr pueros imitari: quf cum in aliquo funtuel animi, uel cor poris uitio , atcp eis accidit cum aliquibus altercari : fta- tim uirium illud aduerferijs obfedhre praeoccupant, ne uerum ipfi conuidum audiant. V erum dk mihi mi ue tui c, bis puer, ubi eftin Apologia mea fent<?tia illa, quf mihi fello attribuisfubi hf c ego uerba dixi: Fateor StOl cos Philofophos fuifle Socraticos, (edeorii paradoxa nego efle Socratica f profer loeu huius cofefsionis , aut negationis meae. Verum ideo proferre non potes, quo- niam id ego nufquam dixi : fcd tu tanquam araneus, eX tcipfo maligne finxiftituel certe uim argumentorum meorum, ficut etiam alijs in locis, non intellcxifti. Mihi - cnimineaRecufationepropofitumfuit oftendere,no fatis a te probatu fuifle , Paradoxa efle Socratica, quod etiam nunc affirmo: a tep ideo non neceflario fequi dice bam , etiam fi quis cocederet Stoicos fuifle Socraticos, ut etiam Paradoxa fint Socratica. Hacc fuit fententia mea. nuiquam autem ego feteor Stoicos fuifle uere So- craricos:ncqj ufquam in Apologia nego plane Parado xa efle Socratica : fed hoc a te probatum non fuifle, de- monftro. quare mendaria tua non potes amplius occui tare,ncc£ quiiquamtibifidem habere pofthac poterit, qui tam apet te,tamqj impudenter tementiri uideat. Qi i id ergo (inquies ) S to ici non funt Socratiri rt primo hocrcfpondeo , quod uel puero pcrfpicuum cft, pluri- mum differre, fi quis dicat, Stoici lunt Socraticn&C fi di- cat, Stoici dicuntur Socratici. Sicut aliud cft , efle Chri- ftianum:& aliud, dici Chriftianum , efle Philofbphum, dici Philofophum.mulri enim Chriftiani dicuntur, qui re uera Chriftiani non funt: &C multi uocantur Philoio- phi, quiucrenon funt Philofbphi. Quare licet cofitcar Stoicos fuifle diifios Socraticos, dubitare taipen cum vii. -: CiCC- Cicerone polium, an uere Socratid fuerint. Qjtod aute Cicero duDitet, declarat ille locus ex tertio dc Oratore, ubi ita inquit: Cum tamen omnes. fePhilofophos So- craticos QC dici ueUent,3i eflefe aabitraretm. V olebant igitur dia,& putabant fe efle Socraticos . utrum autem re uera fuerint, non definit Cicero: necp (ane Diogenes Laertius, cui tu uni maxime cofidis: quin potius innue- re uidetur Laertius, diuerfam a Socrate uiam fecutos fuifle Stoicos. Naro duo Phdofbphorum genera fuifle tradit, quora alrj Dogmatid, alij Ephetftici dicerentur. Ephetftid funt, inquit , qui nihil definiunt, de rebus ita difputant,ut comprehendi non pofsint : Dogmati- d,qui de rebus, ueluti comprehendi poliunt, diilerunt. Non eft autem dubitandum, quin Socrates Ephecfti- cus fuerit, quippe qui nihil unquam affirmate proferre folcret:at uero Stoici,Dogmatici fine dubio funt, quo- niam ( ut faris conftat ) plurima confirmant . hac igitur ratione ( utuides ) Stoidnon funt Socratiri. Praeterea Socrates nihil de rerum natura diiputabat , fed ea tantu quae ad mores conformandos, &uitam honefte infti- tuendam attinet , ftudiofe pertradf abat : S toici uero de naturalibus rebus multa tradiderut,utPlutarchus,Dio genes Laertiiis,Ciccro,mulriqj alij dedarat. quare necg hacin parte Stoid fuere Socratid. Quid ? quod Zeno Cittiaeus,8d a Cicerone multis in locis , &C a pluribus a- lijs inuentor & princeps Stoicae difciplinae dicitur^quo modo igitur Stoicorum difdplina poteft efle Socrati- cafrepugnant enim haec, inuentam efle primum a Ze- none, qui multo poft Socratem natus eft, & efie Socra- ticam. Sed, ut quod fentio dicam , non ideo Stoid dicftj funt Socratid,quod Socratis dochmam tantum ample dereatur } cum ipfi multa commeati fuerint, quae Socra ;w. • " o x tes tcs nunquam dixiffetraditur ( quo fntiumcfo fimt illi omnia, quae dererum nawra fcripferunt,&: quae de Dia ledlicafubtilifsime diflemerunt ) fed quia mores tui- tam Socratis , eiuscpde Virtute fententias imitari fe ar- bitrarentur. Vt autem concedamus fuifle Socraticos, quodipfe uidesquam dubium fit: dico nonftarim fe- qui , ut Paradoxa etiam (int Socratica , quia nufqua le- gitur Socrates h^c affirmafle,aut pro ueris po(iii(Te.nul la uero fentetia cuiufquadici uere poteft , quam audior ipfe no affirmado protulerit. Quod fi Socratis funt hgc Paradoxa,cur igitur pafsim apud audlorcs non Socra- ti, fed Stoicis attribuuntur f cur Cicero ipie pro Murae- ria, cum haec faceriisime ridet , non Socratem , fedZea lionem audlorem appellati Fuit enim (inquit) qui- dam iummo ingenio uir Zeno , cuius inuentorum ae- muli Stoici nominantur. Audis' ne Ciceronem, horum admirabilium non Socratem, fcd Zenonem inuento- rcm dtarc.Quidfquarto de Finibus, norineZenonent ait a praeceptoribus iliis defiriuiflefnon ne ipium Zeno nem Paradoxoru audlorem facit^non ne etiam nonnul Ia eorum refutate' Cur pafsim irridentur Stoici,non So- crates, quod dicant,Solos fapientes ellc , fi diftortiisiml Cnt,formoios: fimendaciisimi,diuitcs:fiicruitutcm ier hiant, reges^omnia peccata efle paria, omne delidlurri fcelus eifc neforiu^nec minus delinquere eum qui gallfi gallinaceum, cum opus no fuerit, quam eum, qui patr? luffocaueritc' Cur in quam, nullo in loco Socrates Iris de rebus imdeturrfarisnehoc tibi uidetur argumenti, So- cratis has non eflfe fententiasr' ucrumhxc prortenAlrtf- mus,quae funt a nobis alio in loco diiputata. Videamus nunc tuum acumen in diilerendi ratione , quam tc fo- lum hoc tempore tenere, nefdo utrum arrogamius^m- IO* % ftolidius iatft es. Primo fumis tanquam 'plane ribicoceD fum, Stoicos ede Socraticos: quod,ut fupra demonftrju- ui, maxime dubium diddnde argumetoa remotione partium uteris, quodtamen(utipfores indicabit )inful fiisime tradas. Haec igitur eft propofitio tua : Si Stoi- ci Socraticiiunt 4 nquis,necefle eft aut unam, aut plure* aut omnes, aut nullas eorum fentetias faifle Socraticas, fit ita fane. Quid deinde ? nullas dicere non conuenic tolerari hoc poteft. omnes autem dicere Socraticas,^ fi fortafie non neceflarium, tamen mulram habet ucrifi- militudine. Hic te uolo, mi uctule.dico te hocloco ttu> piter delirare : tecp tibi, ficuti etiam paulo inferius , efle contrarium. Prius enim dids > multum efle uerifimile. Sententias Stoicoru omnes cfleSocraticas.negarcnon potes. Qyid poftea^norine conaris oftendere, omnes efle Socraticas? O' craflum &C pinguem hominem, qui tantam uerborum fuorum repugnandam non uideat. Clama nunc, fl potes, a meuerba tua commutari, ienten Cias inuerti.pratdia dbi eft hasc excuiadomonpotes am piius ignorantiam tuam occultare. Eft in manibus TmtiyH-nc Antapologiatua-poflunt omnes eam, nonta men fine naufea, legere. Dic ergo mihi, norine prius ais multam habere uerifimilitudinem , dicere, fentetias Stoicorum omnes efle Socraticas?certe ais.Qtiid tum? nonne dicis, neceflario nos cogi, ut confiteamurnon omnes efle Socraticas ?ita eft. Qyid ergo magis repu> gnans efle poteft?nam qua ratione fiet , ut quodncceC filium eft non efle, id ualde uerifimile fit efle ? aut con- <ra?certe ego non uideo , neque tu probare potes . ut fi <quis diceret:Ncceflarium eft confiteri , non omnes ho- mines efle bonos:nulla ratro eft , cur omnes efle bonos ualdeuaiftmilcfit,im6 haec nullo medo ftarc fimul pof j o f funtf Iimt.V erum adiungisr V nam tantum Stofeoru fentefi tiam dicere Socraticam, plufqua fotuu eft.qua de caufo Nizoti f nullam enim rationem addis , quare fotuum hoc etie uidcatur:fcd poftulas ,ut tibi tanquam Sibyllae furenti credamus. At mihi hoc quod tu plufquam fo- tu u dicis efle, uidetur innuere Cicero, cum ait, ab Anti- fthcne,qui patientiam &C duritiam in Socratico formo- ne adamarat , Cynicos primo,deinde Stoicos manafle; ut patietiam tantum Socratis imitati fuifle Stoia' uide- antur.quod fi ita cft, plufquam fotuum per imprudenti- am Ciceronem appellas. Sed concedamus,plures efle: probas' ne in eis efle Paradoxafnon , inquis .na nullum au&orem habeo, qui hoc afiirmet, nifi c^uod Stoia' So- cratici funt.8£ Tullius id confirmat. O v ioculares ine> ptias.his argumetis a te probatum putas, Paradoxa efo fe Socratica . nihil enim prorfus aliud in haefontentiam adfers . h^c eft praeclara defenfio tua:Paradoxa funt So- cratica ,quia Stoici Socratici diefti font* Admirabilem uero difputatorem,qui nefoiat adhuc, argumentum a homine fumptum , omnium efle leuifsimum. Sed ais me nullum auctorem habere, qui neget Paradoxa efle Socratica. Equidem Nizoli facere non poflum , quin tui ualde miforear : cum te ta inflpienter gerere uideam, ut omnibus ludibrio fls futurus. Quod fi me ita defen- dere poflem,ut opprobria tuanon aperircm,libentifsif me facerem, tibi' que, licet inimico,multa condonarem» Sed quoniam hoc heri nullo modo poteft, omnis eft honefta ratio expediendae dignitatis. Quomodo quf- (b hoc audes dicere, nullum audlorem a me proforri, qui oftendat Paradoxa non efle Socratica r* cum tot ia loris a Platone Socratem aliter fontientem induci dc- clararimfparum' nc multos «t Platone tibi ritafTe locos videor* . i Ht t A tiidedr , qui Paradoxis contrarijfintfan locupletiorem auctorem qu arris, quam lpfum Platonem f apud quem cotin lods Socrates aperta uoce clamat, illa Paradoxa no efle fua^Qycm igitur auctore fide dignum putas , fi Platonem no putas^aut qua fronte mea negatione ais, omni prorius ratione atep auctoritate deffatutaf cum tot argumcnta,totcxcpIa, tot ccftimonia protulerim, quo rum ne unum quidem tu euertercpotuifti^Atuero tue uidelicet refotationes magna ratione nituntur, qui ais confectarium efle,fi quis dicat tyrannos efle impios , dC Poenos efle foedifragos , ut etiam omnes T yrannorum actiones impiat fint, & Pomi in omnibus rebus fidem frangant, nili quis in utrocp probet contrariurquac certe no refutationes,fed merae delirationes funt.Qiiis enim nefck,nullam efle tam abfurdam argumentatione, qu£ fi concedatur ab omnibus,& nemo contrarium pro- bet^no fidem fedatfaut quis eft adeo ftiipidus,quicon cedat omnes tyrannorum actiones efle impias, etiam fi cyranni impij fintfNcmo certe comunis /cnfiis parti* ceps eft, quin intelligat tyranos QC dormire, & uigilare, C^ambulare, 6Xf edere, 8Xftare,8X comede, 6X bibere, 8C plurima alia facere, quae nihil in fe, quatenus talia funt, impietatis habent, aut igit probes, has no efle actiones^ aut concedas , quod iniulienegafti, non omnes tyran- norum actiones impias efle, necefle eft. Idem dico de Poenis foedifragis, de Italis Chriftianis, 5Xii quaiunCt aliafimilia,ame pofita,qune tu folito more tuo quo- niam refellere non potes, uituperas. At ego iterum affirt mo: quemadmodum non fequitur,fi quis dicat, Itali funt Chrifb'ani,ergo omnes Italoru fentetig Chriftiane funtritanon efle confequens illud tuum, StoiciSocrari d funt, ergo omnes Sioftorum ftntcnd» funt Socratk 4» m cx. Sed ime petis, ut conrrarium probem: quod equi dem libenter laciam, fi prius oftendero , quam inconfu derate , quamcp pueriliter iterum tibiipfe contradicas» Dic mihi diferte uetule , quoniam fupra modum tu tibi difertus uideris,funt ne haec effata contradicentia: No pmnes Stoicoru fententiae Socraticae funt,omnes Stoi» eorum lentendae funt Socraticae ? Potes' ne dicere, haec non effenegantia, qua: Graeci uocant, ut in Topicis ait Ciccrofbunt enim, ais, negantia, quid tum? poliunt 'ne haecfimul efle uerar Non fane unquam, ut Ariftoteles,atq? Cicero multis in locis affirmant, & ipfa nos ratio docet.Ergo fi unum ucrum eft,ut alterum fal# Cum fit,ncceflc eft: &C contra r omnino. Quid ? fi quis u- trumcp eorum uerum efle dicat, non' ne prae fe maxima ignorantiam SC fatuitatem feratrtta prorlus exiftiman* dum eft.Ageuero uideamus miram fubtilitatem tuam» uerba tua reatemus.prius enim ais:Non omnesStoi eorum lentendas Socraticas efle, cofiteri neceflario co# gimur . Quid deinde? non'nc ita multo poft ais : Cum conflet Stoicos fuifle Socraticos, fcquitur ut omnes co> rum fententfae fuerint Socratic^.funt ne haec uerbatuatf hic'nc eft lenius tuus C Aude , aude hoc negare , quod omnes uidere poliunt: quod non tantum, dias, fcd etia pluribus ineptijs probare contendis. Et quod magis c- tiam ftuporem tuum oftendit, cum tu ipfe fatearis efle neceflarium confiteri, no omnes Stoicoru fentetias efle Socraticas: tamen a me petis, ut hoc probem: quo quid infandus excogitari poteft? quid expe<ftas amplius? num , ut te ftimulis fodiam fhate , fi quid habes homi- nis, te lacerat, harc cruentat orario. Poteft ne quifquam fibi ipie magis contradicere ? poteft 'ne maiorem igno- rantiam prat fc ferre ? poteft nc inconfideratius inferi» bendo boido chartas perdere?' Quid ergo Nizoli ^oflem'ne ego merito hoc loco conul da illa in te retorquere, quae tu non aliqua de cauia, fed morbo tantum procacitatis in me conieciiti r” poilem / ne te lufte belluam , bcfham, (ycophantam, nebulonem, balatronem, fanaticum, atto nitum 3 mulriscp alijs nominibus huius generis appella* refSed non faciam: linam te huiufmodi uti defenlioni* bus: cum alias meliores excogitare non pofsis. Mihi ia* tis eft,ut eruditi omnes tuam infantiam rideat , qui duo negantia pronunciata fimul ucra eile pofle tibi perfua* deasratqj hoc diiputandi genere te optimum fore Cice ronispatronu exiftimes.Harcnimirumeft illa tua diale cflica , quam ab inferis reuocafti : qua uctcres illi Aca* demiri ara Peripatetici utebantur: quam tuicilicetno iius Zeno Elates , non aliter atep Orpheus Eurydicen fiiam , e faucibus Orci deduxiifi. hoc acumine fretus. Dialecticam noftri teporis uniiieriam improbas , quo* niam cum ifta tua tam iubtili diflerendi ratione no con* uenit.Nam quod a me flagitas,ut doceam, aliqua Stoi* eorum iententiam non fiiifle Socraticam, uno tibi uer* bo rcfpondeo,non unam,fedplurimas Stoicorum feri* tias non Socraticas fuifle. quaecunque enim de naturae obicuritate Stoici lenierunt, qua: plurima fane atro ua* ria funt,ut apud Ciceronem,Plutarchum,atc^ alios au* crores uidere licet, eaomnianon poliunt eiJc Socrati» carquoniam de naturalibus rebus nihil dilputare So* crates conlueuerat: atque illudin ore frequenter habe* bat,Qu:e fupra nos, nihil ad nos. itaejj omnis cius oratio , de uita atep moribus erat. unde pri- mae coelo moralem Philofophiam * deuocailcdicflusefl:,. ’ p Socratem V «4 . , . * V Somr^nort inconftantemfrijfe , uteumpngtNifQliut: * fed in eadem femper mente a 1£ fententia conftitffe licet contra iliorum opiniones in contrariis jp artes deputaret* Cap.XV* I Am uero quod ais Socratem maxime inconflantem, QC tanquam Proteum quendam fuifle, qui modo hoc, modo illud fentiret , &C in una lententia nunquam perfiflcret:more tuo facis , hoc eft impudenter , ac fine ratione garris, cum ad unum hiflprici ac cacteri audio* res omnes uno ore fateantur , mirifica in Socrate fuifle conftantiam , eadem' que femper mente fententia'que conftiridc. Qua de caufa fadlum fit, ut ab Apollinis oraculo fapientifsimus omniu iudicaretur, quod prae- ter honcftatcm, diceret in uita nihil homini magnope* re curandum: quod eos frequenter irrideret, qui naturg iecretaftudiofe ferutarentur, mores autein ac uitam ho nefte componere nonfluderent. Homines cnimaffnv mabatunam quandam efle deorum jpoflHsionem ? aui* bus animus datus fit immortalis: poftmortcm uero bo* nis bene , malis male futurum : ideo , praeter culpam 8C pcccatum,homini pofle nihil accidere, quod fit horribi le acpertimefcendum.Haec fuit conflans atC£ perpetua Socratis fententiaincqj unquam aliter bis de rebus fcn.' 'fifle traditur. Hac conflantia dudhis ad mortem, patro* num caufiefuaenon quafliuit: quoniam certum habe* bat,quod ipfein Apologia fua dixit , homini probo nj* liil mali,nccp uiuo,necp mortuo accidere pofle. Qyod igiturtam contumcliofe, tamcp procacitci a me petis, ubjlcgcrim,Socratem non folum eodem uultu,icd eria eadem mente femper fuifle, atque haec uerba adiungis: Ego quidc quod deuultuais , meminime legere apud Ciceronem, at de mente nufqualcgi, nec te legifle opi* non •*J 1 fio r mirar/ faris non poflum uel ftoliditatem, ucl ncglf* gcnriam tuam. Quid enim, primo ftolidius e fle poteft, quam exiftimarc,quod tu non lcgifti , ncqj alterum le* gere poruifle^quid deinde negligentius,quam ex duo* bus,quae eodem in loco dicuntur a Cicerone , alterum legere Seobfcruare,alteriSucro non legere, 8C ideo pu* tare nufqua cftcrfedhcus tandem uctemofe uctulc,cx* cute,fi potes, m>Aoh§<*otoiv iftam,8£ paulifper oculos ape* ri,ut urdeas quid tertio T uicul.fcribat Cicero, cuius hcc funtuerbaiHic cftenim ille uultus femper idem, quem dicitur Xanthippe prcdicare folita inuiro iuo fuifle So crate, eodem uulru iemper fe uidifle excunte illum do* mOj&Trcuertentcm.necucro ea frons erat, quae M. Ci af fi illius ueteris, que fe met ait intrita rififlc Lucilius , fed trSquilla & ferena:fic enim accepimus, iure autem erat femper idem uultus, cum mentis,a qua is fingitur, nulla fieret mutatio. Audis ricconuiciator importunifsime, Socratem , teftc Cicerone, non tantum eodem uultu, fed eriam eadem mente femper fuifle f quod quia di* xeram in Apologiamca , tu omnium homo procacifsi* me, non crubuifti me imperirifsimum , & belluam ap* pellare. Qirid f quod Diogenes Laertius ille tuus, que ita diligenter, uti Ciceronem lcgifti, hoc idem affer* mat , cuius haec firnt de Socrate uerba: Erat autem con* ftantis animi, inuicftaecp fententiar. Fieri' ne poteft, ut a* deo pudorem omnem exueris, atep adeo durum os ha* beas, ut tantae iftiusnegligcnti£, petulantiae^ tu^no fal tem firppudcatfPro Deum atcp honiinu fide, quo cum trunco, qua cum furia mihi res cftr' qui Socrate ideo pu tctinconftantern, 5C tanqua Proteum quendam fuifle, quia contra aliorfl opiniones in utram partem diipu* tare coidwucttfcnecp aduertat, quod autforcs omnes p a Draedi* praedicant, Socratem ipfiim frequendfsime Tuam fci t». tentiam occultare folitum , & ita differere confueuifle, nihil ut ipfe penitus feire, fedde omnibus dubitare ui- deretur.qua decaufa , hoc cft diisimulator ap^ pellatus fuit : quia quae optime feiebat, ea fare fe difsh- mulabat. quod edam primo Tufcul . Cicero oftendit: cum enim uerba Socratis ex Apologia PlatonismuU ta rccitaffer , tande illud addit:Nae ego haud paulo huc animum malim, quam eorum omnium fortunas, qui de hoc iudicauerunt: dC fi quod, praeter Deos, negat Id* re quenquam , id fcit ipfe , utrum melius fcitnam dixit ante:Scd fuum illud,nihil ut affirmet, tenet ad extremu- Sciebat igitur multa Socrates , quae non affirmabat, ut proconfuetudincfua cotra aliorum opiniones differe* ret.facile enim fieri poteft,ut quis alicuius rei certam fci endam aefententiam habeat, &C de eadem re tamen in» utramqj partem dilputet.quod cum palam faceret So*. crates, interrogationibus fuis,eos quibusVum diffe* rebat,irrretitos teneret, ateg edam fibi lpfos contraria di cere cogeret: ideo(qucmadmodum diuus ait Augufti^. nus)(ummum bonum quod efletinSocraucis difputa* tionibus,non euidenter apparuit, Itacp fadum eft,dum illcinterrogadoomniamoueret,afiereret,defi:ruerec:ut quod cui q? placereqindc fumcret,& ubi cuicpuidcret, finem boni conftituerent. & hoc cft, quod ait Cicero, profeminatas fuiffe quafi familias diffindentes inter fe, & multum difiundas ac difparcs:non quia Socrates (ut tu fklfo exiftimas)modo unius, modo alterius effit fentendae,quod inconftantiisimi eft hominisried quod (ut ait Cicero primo de Inuentionc) nihil ipfe afferre adperfuadendum uoIebat,fedcxeo quod fibi dic de* derat , qui cum diiputabat , aliquid conficere malebat, quod «7 tjuod ille ex eo q uod iam concefsiflet, neceflarfo apprd bare deberet, quo fiebat, ut uari]s,&f in omne partem dif fifiis diiputationibus uteretur, in quibus multa eflent, de quibus e flet dubitandum , &C quae aliter alius appre* henderet. Idem enim aeddit antea Socrands Philoib phis , quodpoftea Chriftianis hominibus . nam ut eo* rum, multi qui Chriftufecutiiiint, eo quod eius fenten* tiam non recte pcrcepifient, in uarias fectas atq? haere* Ces abierunt, ut Ebionitae, Arriani, Hclchefaitae , Mani* ch^i,Nicolaitae, Meflaliani, plurimiq? alij, cum tam edi ciueUent>& eile fe arbitrarentur Chriftianos : ita Socra tis fectatores , atep etiam multo magis, quia non aperte Socrates, ut Chriftus , loquebatur, non recte percepta Socratis (cntentia,di(Ientireinterie, fi£inuarias opinio nes abire coeperunttutElidenfes, Megariri, Cyrenaid, Cynici, Stoici, qui tamen omnes ie Socraticos appella* runt. Attularuis quibufdammeterritareftudes,&ca p tiofis interrogationib. illaqueare, petis enim, quomo do potuerit Socrates de omnibus rebus in contrarias partes, difputare ,fi in unaiententiafemper fibi confta- bat: quafi ueto hoc fit xcfiW-ror,ueI (ut ita dicam) impo& fibilc. Qyis enim neicit, aliud efle loqui, aliud ientirec' quae duo fic in tota difputatione tua confundis,ut ab (ur diisime concludas : non polle quenquam ahud ientire, aliud loqui : quod quam ineptum fit, profecto omnes intelligunt. potuit igitur Socrates in una lententia (em per confiftcre,8£ tamen contra aliorum opiniones in u* tramcp partem disputare. Quod aute adiungis, aliquan do (blitum fuifie Socratem ad capcftendas corporis uo luptates difdpulos adhortari, QC animii c(Te mortalem confiteri , uelim hoc alicuius probati feriptoris auctori- tate probes , non autem ita temere ex te ipfo fingas , &C p i quic* nt. quicquid in buccam ucnit effutias, praedarum uero ma giftrum moru uis fuifle Socrate, qui ideo moralem Phi tofophiade coelo deuocarit , ut deinde difcipulos fuos crapulari,Iaftiuire 3 fcortariq} doceret: atcjj animum una * cum corpore interire praedicaret. Sednimiru cum nihil habeas, quod argumentis meis ueriiimiliter opponas, mauis fine ratione nugari, quam prudenter filerc. quid enim probationis affers, quodSocrates idem fenferirde fummo bono, quod Ariftippus: &C de animorum mor- talitate , quod Stoici i nihil fane aliud, nifi quod Socra tes contra omnium opiniones diflereret,& omnia affe- rerct, omnia deftrueret . O' mire conci ufum argumen- tum : Socrates in contrarias partes diiputabat, ergo ed- am cotraria ientiebatPoteirne tibi uideri hoc efle con- fequensf’ perinde quafi nemo pofsit aliter difputare, quam fentiat: aut non conftanter affirment omnes feri- ptores, Socratem in ea fententia fcmper fuifie,ut crede- ? ret animum eile immortalem , ucrascp uoluptates in animo efle, non autem in corpore.Sed mc iamdudum pudet, ifias ineptias tuas refell ere. Qyare quae fup eri unt, . inaltero libro deinceps exponemus» v a am ilBRl PRIMI FINI S f «* M- ANTONII MAIORAGII* REPREHENSION VM LIBER. S E- eundus, contra MariumNizO' lium Brixelleufera. i. * Ni£olwm & imprudentis malevoli officio fu* * fcipiendis contra me inimicitijs. Caput L i H i L equidem unquam Nizclifna- gis admiratus ium,quam te , quem ali» cuius inter literatos nominis ede uide- bam, tanto ftudio mecum , qui te mul- tum ( ut ingenue fatear ) obleruabam, certamen iuiapere uoluifle : ut me pri- mum finiftro Termone carperes , deinde contumeliofis etiam feriptis prouocares , poftremo quibuicuncp pof. fes , maledidris publice lacerares. Sed profecflo nemini mirum efle uidebitur,fi cum perpetuo tuo dedecore ui> cfhis a me, fupcratuscp difceileris : cum iniufcipiendis mecum inimicitijs 8 i imprudentis dC maleuoli homi- nis officio functus fueris, imprudens primo , quiafum- mo quodam liuore, miram maledicendi libidine epeu s; quid iftam aetatem tuam deceret, non aduernftirneque cogicafti turpiisimum efle tibi, homini fexagenario,aut ctia fortaffe natu grandiori, fine aliqua graui cauia con> tra eum, qui uix dum tertium ac trigefimum annum at- tigerit , &C qui tibi femper ex quo te cognouit, amicus fuerit, tua (ponte tam petulanter inftirgere. Sed in- quies hoc loco:Parurrine grauis tibi cauia uidet, quod pro Cicerone ribi fadius fim inimicus f" Imo uero hoc (ut antea docui)falfum eft. Sed fac ita efleinon rie tamc imprudentifsime te gefsifti, qui caufam quam fuicipie- bas, longe tuis uiribus fuperiorem efle non coGderarisc* Cum enim multa fubtiliter ac philofophorum more ef- fentin Antiparadoxismris diiputata, tu qui nulla efle dialedicahocnoftro tempore putas, propterea quod eam nunquam deguftafti, fretus una tantum hiftoria, quam apud Diogenem Laertium annotaras , ea fpera- fti pofle te omnia argumenta mea fubuertere.Qua inre plane rufticum illum imitatus es , qui reperta quadam femifracfta catapuIta,cogitare ccepit,aliquodegregium per eam facinus aggredi. ita q? munitiisimam oppugna re ciuitatem adortus eft. fed paulo poft multis uerb eri- bus caduSjCum omnium irrifione difcefsit. Quaerat e- nim , quicuncp uoluerit , in duobus tuis rabiofis ad me uoluminibus: dC fi quid aliud quod ad defenfionem Ci ceronis fariat,inuenerit, praeter illud, quod tamenleuiu fimum eft, a Socrate tanquam a capite diuerfas philofo phorum fcholas profluxifle , in quibus fint etiam Stoi- d: tunc mendacem 8 i improbum me apcllet. Cum au> tem argumentis meis nihil te relpondere polle uideres, mirificamteinJatebra coniccifti,auliiscp es dicere, dia- letfticamnoftri temporis non effebonam, neque bene differendi artem, fed ineptam &TgarruIam difciplinam. qua inre non me,qui non diale<fticam,ied artem orato riam publice profiteor , uerum omnes qui funt ubique noftro tempore dialecfticos atep Philofophos, iniquilsi me laceraftiiquostamen ego iam (uperius tutos a calu- nijs 8Cimperitis nugationibus tuis praeftiti. Nuncaute de imprudentia tua uerba facio : quae inde etiam maxi- me p erfp icitur, quo d relido Ciceronis patrocinio , me ad alias quafdam diiputationes, nihil ad propofitum fa dentes,auocas.quibus tamen, ne certamen fubterfuge- kc uidear,partim iam reipendi : partim etiam ita reipon debo,. debo , ut tu non fine fumrna at$ perpetua tarditatis & ignorantiae nota difcedas. Quidfiilud quantam imprU dentiam tuam oftendit,quod eum, qui propter amititi> am aliquando tecu initam, tua furo, tuos errores, tuam denicp imperitiam tacebat, tam temere at<£ inconfide* rate prouocaris: ut tibi iamfucatS pcribna detrahat, S£ oris tui deformitatem , ulcera , puftulas , uitiligines , lu chenes, mentagr5,uomicas omnibus oftedate' Maleuo Ii uero hominis , atq? ipia improbitate ieiuni , non Ieue fpecimcn dedidi, quod tam hoftili animo icriptaomnia mea fine ulla ratione uftuperes , ut ca ndn tantum non Ciceroniana, quod ipfiim cflet tolerabile, quia pauci di uinam illam Ciceronis cficcndi facultatem imitari poG- funtjfed etiam non latina damitcs:perinde,quafi tufo* fus (cripta mea legas , aut omnes alq iudicio careant.n5 enim fblum docfti homines, ied etiam ij qui paulum aliV quid ultra primas literas progrefsifunt,te iplendide me tiri , facile poliunt intelligcre. Quin ipfe te maxime ua* num 3C mendace hac in re plane oftedis, ac teipfum tu- amqj maliciam prodis. Clamas enim me penitus barba rum,6f nullum uerborum deledum habentem, deinde cum hoc probare uelle contendis, omnia mea (cripta quateunque hacftenus emifiafunt, hac una de caufaut tne notares, plufquam hoftili animo, cum omni cura, ftudio, diligentia pcrlegifti,8£ ad nonnam Ciceroniane locutionis, quam fi en potuit,accuratiisime fingula p ere- pendi fti. quo facfto , tandem ex eis omnibus duo uoca- bula no ita frequenter ufitata,duas^ Iocutiuculas,quas tamen ipfe fateris apud aliquos bonos aucftbres inucni ri,fubnotafti, Denicp tragiceuociferaricoepiftireliqua etiam omnia,totactanta,pureatcplarinedi<fta, taquam barbara efle repudianda, quo quid maleuolendus did q auc. A aut fingi potdfrut fiquisPhidiam imperirifsimum efte ftatuariu clamitet , eo quod in fimulacro Iouis Olynv pia faaendo,non ita diligenter unguem in minimo pe dis digito polient: aut Apellis pidhiras omnes eliecotj temnendas, propterea qu<?d in earum una non latis re» e crepidam effinxerit: aut denicp Ciceronem elie pla^ ne barbarum , quia Lentulitatem , am Appietatem , in Epiftolis dixerit. Verum ubi plura nitet (ait Horatius) in carmine, non ego paucis Offendar maculis , quas aut incuria fudit , Aut humana parum cauit natura. Sed quoniam tu ita uis, alio inlocoteuere barbaru eile, &C bonarum literarum prorfusexpertem,dcclarabo. j Ex tribus m Cicerone coUaris cnmuubus, unu unru, quodentomiu leuif?imu,a Nifoltofumptu id defendtdu,ne% tamcdefenjutri, Cap.lh W I Vnc enim abfurdifsiraum quoddam , & pliijqua IN] anile deliramentum tuum refutare conftitui: cui ciuemadmodu modefte refpondcam , excogitare fatis no polTum.nam in eo tam crafTam QC aperta i epugnan» tiam uideo,ut tarditatis tuae magnoperemc : pudcat.ue lim enim (ita mc dij ament)poftqua ita accidit, ut abs ce fine caufa prouocarcr, te falte aduerfanu efleftrcnuu ualcnte:no fugace 2C improbu conuidatorc. Nam quae mea laus erit,£um tam fiitilcsineptias tuas,&. tam t«g«/ das calunias refutaro f Qiiainre gloriari potero ,cu eu nroftrauero,qui nullo fit acumine, nullo ingenio, nu la diligetia: fed adeo tardus 6C ncgliges,utm eade pagelU libi pugnacia dicat "Audi quaefo,cfcfiscofhs, dil‘g es in feribendo. Prim um ais,defenfum a te prorfos &C lana tum fuifle Ciceronem ita, ut no amplius defenlioms uU lius indigeat.quod fi un um cft^e omnia **^*'W* contra illum dicutur, oportet non neiraeftvQy id P ai ^ lo poftmori nc clare fateris, ex tribus criminibus , <gjr has in Antfparadoxis accuiatur Cicero , te ad uftff tan- tum } qiiod omnia leuiisimu eft,reipondi(Ie f quae (ma- !um)eft ifta fatuitas tuae' qua: ftoliditas^qux ueeordiae*. Poteft' ne quiiquamedicus eum egrotu ianafle did, cu- ltis Icuiora tantu uulnera curet, grauiora putrefeerefi- natrMirificu uere patrona, qui de grauifsimis crimini/* bus nihil dicat , leuifsima tantum refellere cotendat. Et aistein-duobus mihi pepercifle. tris neigit tibi gratias agam, quod in cauia tam graui,tam illuftri,tantoi ludio a tefufcepta, tam improbus preuaricatorfueris^anpo- tius ignorantia maliciar coniunda ridea f* Nam ad quae propter imperitia S^ftupore tuum nihil omnino reipo- derepoterasjea temihi codonaflc maliciofe fingis : ied ita tame malidofe, ut nemo no pratuaricatione &C fuga tua uiderc poisit: ut omnes intelligat, te nullas penitus habere rationes, quas argumetis meis obijeias: fed diisi mulare, tergtuerfari, occafione querere , qua fi fieri por. parua cu ignominia, difputationlhac tuis uirib.Ionge maiore, quam imprudentifsime fufcepifti,fubtcrfugias. Quis enim tam difiblutus eft, tam hebes, tam tardus ali cuius defenfbr, qui cu cauiam iiiicipit , no omni ratione refellere aduerfaria quaerat f quiseius perfonp, qua de- fendit, crimina foletaccufatori condonare f quod illud no uu,3£ ante hunc die inauditu defenfionis genus eft, ut reu tud iacere,fordidatu efle, condonari deni# finas, id^p te ea de cauia facere dicas, quod achieriario parcere uclis^quis cxcufatione hac tua admittat^quis no iupra modu irridenda cfle cenfeatrquisnofiitile, inepta, fal- fem , iniquam iudicet f Attamen ais te mihi parcere. bC mihi quidem parcis NizolirCredamus eum ingrauifsi itus Ciceronis cnminib.mihi parcere , qui fine ratione, fine cauia quateunq? potuit excogitare conuidaatque q * malcdi* , **4 maledicta', procaciffime petulltifsimecpinme cSiedtf' Eftuero crcdibile,te illi parcere, quem ( ut feribis) om-. ni ratione pereff tum,extinctum,iepul tum cupis: quem, deos immortales rogas, ut perdat, atep e medio tollantf Pium certe homincm,6< # miiaicordem:quimaximis in* rebus mihi parcat, in minimis perditum uelit.imo uero fummam ignorantia tuam patefacis: te nihil ejuod con- tradicas habere, te haeficare, te mudare plane offendis.; qua? nullo modo te refutare pofie uides , ea te confulto,*- pneterire mentiris, Quid deinde i' quo tandem ut effu- gias, occulte prorumpisr' alium nobis librum minitan- do polliceris,in quo demum Ciceronem defendas.Ex- pectemus igitur praeclarum Alum atqj egregium libru, duobus illis credo fimilem , quos omnium rerum ino- pes 3 i egenos , canoris nugis &C maledictionibus refer- tifsimos ad me dediftir' Sed profecto fi quam habuif- fes Ciceronis defenfionem, nequaquam eam occultam habere potuiffes,uerum eam in medium attuliffes:ne(p relicta, quam fufccpcras , caufa , tanta animi anxietate, tantacp fblicitudine ex omnibus meis feriptis duouo- cabula,que reprehenderes, inuefligaffes.Qya tamen in re tum demum, cum omnibus nugis tuis relpondero, tccum paria facere decreufperipicueqj offendere, quae in me inimico animo maledicta folio contorfifti, quod non latine, quod barbare feriba , ca uere in te couenire; qui nccp uerborum ullum delectum habeas , neqj Lati- ni fermonis proprietatem intclligas,nec^ omnino quid polite fit eleganterqj fcribcre,fcias. Ni folium omnmoigttorare quid Enthymema Jit , aut quot modis dica* tur.atq ; ibi diftinfta Et hym ematis figtu ficata. Cap . 1 1 L D E Enthymemate uero multa te ideo congefsifle conftat,non quia potueris adliucintelligere quid fit,aut quot modis dicatur, aut quomodo fiat : ffcd fieri poflet , errata quarin primo contra me uolumine ; tuo commiferas,abfconderes.quodnon modo non fe- dfti jed etiam mujtisalijs erroribus priores errores ae- cumulafti.Qyodautem adhuc ignores quid Enthyme ma fit,prim6 tu iple fateris, cum ais,quot funt aucflorcs, [ tot de Enthymemate opiniones reperiri : 8£ Ariftotele tumipfumafe &C ab alijs,tum alios ab ipfo £>C inter fe plurimum difaepareX)einde fatis apparet, etiam exib Ia rerum dC uerborum confufione,quam ex diuerlis lo- cis tam inordinate tamcp perturbate coIlegifti,te no (k* «s adhuc extricare potuifle , quid aut AriSotdes ipfe, aut exteri au effores cum Graed tum Latini > Enthyme- matis nomine comprehendi atque intelligi uoluerint*. Ego autem re diligentius conliderata dC perpenfa,di- co 5 repugnanuam illam at<£ diferepantiam, quam tu 2< in Ariftotele QC inexteris au<ftoribus efle putas,in opi- mone atty ignorantia tua potius efle, qui nihil unquam' recfte diftinguere djdidfti,quam in ipfis autforibus, quos inter fe mirifice couenire omnes oftendam. quodL tu cum fecere nefdas,putas etiam nullum alium omnfe no facere polle, atqj ideo uaria cofulus imagine rerum* huiufmodi uerbis exclamas : Quas diferepantias fefre> pugnantias , dij boni , quis unquam fe conciliare polle; IperaumtrEgo Nizolium non tantum lpero,fed etiam permafum fe: certum habeo.Sed uolo ut ddneeps mihi gratias agas,qui te ex tantis ignoranti* tenebris eripue rim. Iam igitur ad rem ipfem aggrediamur. Enthyme ma tribus modis apud aucftores intelligi reperio ; com- mumtcr,proprie,8£ maxime proprie.Scd illud fdendu, tanus ad alios artificcs,quamadrhetores,Enthymema pertinere t Eft enim hoc omnino rhetoricum uocabulu# q 3 Commu- Conumit erigitur enthymema uocatur, omnis ab ora* 1 torepneparata ad probandum materia: fiue illa necefta ria fit , fiue probabilis , fiue artifiriofa, fiue artis expers. Proprie autem enthymema eft argumentatio rhetorica, prout ab exemplo diftmguttur. Sicuri enim dialedi*; cus duas habet argumentandi fomiulas , fyllogifinum & indudione:ita rhetor duas habet illis ex altera parte ' refpondentes, enthymema, SC exemplum. Maxime ue* ro proprie dicitur enthymema , quod a contrarijs & re* pugnantibus ducitur argumentum. Hac pofita diftin* c^ione , quae eft maxime Academicaatq* Peripatetica, * conciliantur omnia quarapud audores de enthymema»* te uidentur diffentire. Quare mihi prius faciendum eft, ut hanc diftindionem meamuerifsimam efle probem: deinde eriam,ut omnes , quantum fieri poterit, difficui* tatesfoluam. Ac ratio quidem pofeit, ut cum rhetori* ca dialedicne ex altera parte reipondeat,& cum hac du§ difdpline ratione tantum dC forma argumentandi, non autem iubiedo,quod in primo libro docuimus,inter fe differant: fi cuti dialedicae commune inftrumentum eft fyllogimus,ita etiam rhetoricar fit commune inftrumen tum enthymema : quod nihil aliud eft ( ut omnes atte* flantur ) quam rhetoricus fiue oratorius fyllogifmus, tit enim omnia quat tradantur in dialedica,fyllogf* fini ipfius confidendi grana tradantur: ita quicquid ad probandum rhetor cogitat , id fine dubio ad enthyme* ina refertur. Qparrit autem rhetor maiori ex parte tart* tum ea quar uerifimilia funt,&: figna reru:quom3 ex uul garihominu opinione difputat.Scd exuerifimilibus 3£ fignis, Ariftotele tefte,cofiritur enthymema, quo fit, ut quarcucp rhetor excogitat probadi gratia, ea rede dic5* tur Enthyracmata,Qjwauo dodi&unqruhominu auc 4 , y feritate «7 fforicatemflu probanda eft,ut de illa nemo pofthactnf quam amplius dubitare pofsit. Igit in Topids Cicerd fatetur, omne iententiaapud rhetores proprio nomine enthymema did. quod ide cfle,ac fi dixiflet , omne rem ad probandu fum p r a, qui diligenter ea4ocu legerit, fa~ dllime poterit intelligere.Omnis enim oratio codat e* uerbis fentetijs. in uerbis quaerit ornatus QC ipledor, in iententijs fides QC grauicas.Nam^uamuis etia exor- nationes fen tenti aru iint,ficuti etiam uerborum; tamen pBobatio aefides non a ucrbis,ieda fementijs profirifci fur. eft enim in r cbu s, n p jn uerbis , u c ri ta s , aut falfitas* Nam(ut ait Arido tcles) qua tenus i «s fimt,aut no lunt, oratio dicitur uera , ucl falfa. Sed omnis fententia, tede Cicerone , communiter a rhetoribus enthymema dici- tur.crgo enthymematisnomine comprehenditurom- nis materia rhetorica, ad probandum dedinata. Qyod apertius etiam Quintilianus libro Quinto declarat, cu- fus harc funt uerba : Nam enthymema unum intelle- ctum habet, quo omnia mente concepta fignificat. Poted 'ne clarius odenderc Quintilianus , enthymema comniunicerfiimptum, omnem oratoris mente conce- ptam ad probadum materiam figmficare;" Qyid^quod alibi dicit idem au<dor:Igitur enthymema 6C argumen- tum ipfum,id ed rem quae probationi alterius adhibe^ appellat, Sd argumeti elocutione.'’ Audis 'ne,rem que ab. oratore probatiom alterius adhibet, enthymema uoca- tifquod fi idc edapud rhetores enthymema, quod argii mentu, ut aperte damae Qpintilianus : QC argumentis tantu fides fit, ut in Partitio nib. docet Cicero: profetdb qu^cucp ad facienda fide excogitat orator, entliymema ta comuniter appellatur . quod cu Aridotelis fententia lane conuenit,quam tu nullo modo percipere potuidb ** * Miraris ' tlf Miraris enim, quod Xtiftotdes modo Enthymema ctf- cat im perferum ede fyllogiirnum ex probabilibus &C CgmSjtnodo exemplum ab enthymemate feparct,mo- do coniungat , bC quali fperiem Enthymematis faciat? modo enthymerriataponat.m quibus exfingularibuS probentur generaTia,modo dicat, ex generalibus enthy mematafierirmodo afignis,8£indicijs,&cxeroplis en thymemata difiungaf,qu£ alias copulauerat:atcp itapU tas ipfimt fibi difsidere,8£ omnino fibi ede contrarium# Sed profe&o iftius admirationis tuae fola ignoranti* caufa eft, qui nonihtdligaS , enthymerria tommunitet di<fiuni', omnia quae oratori ad probandum fubiecda font,coririnere:fiue illa probabilia fint , fiue neceflaria, Cue figna,fiue exempla, fiue fingularia , fiue gcneraliaV quod fane ex eo loco Ariftotelis, que ex fecundo Rhe- toricorum ritafti , facili poteras intelligere , nifi negli- genter aT ofcitanter omnia percurreres, ibi enim aperte docet Ariftotcles, enthymematis nomine probationi omnem rhetoricam contirieri, cuius haec uerba funtr frrei X*riL tiyvrtu ix W? 6>r,7a X ifo r*pc tw v- •m i si» , «Kofj *jrecfotAiyfix, t\ x^i&oy, isiX m oe ITH ITO TIOAv N OVWV , 5 <fbx&?75)V , IX TUlV «XaTSJV, •jeiX , tflxTifoiAO/Kiioiofj # -stAotov, •' ro* Ax/Jano Av , «Fw « t/MojJ arant ra ^/ WxyXaU» K9t4 3»TW7! |M/*Mei».7DC^<^^XX/^A»,KM fd- fd Ume , tetr i% n ju*,<Tj* <«/*«<»». tb £ «x3f, » td ««, «Mi d9i 70 ttoAv . Qcayov otj /nt to/ccvtk fiXf t#» cl ^vfxufxx^ id isi Av«»,<J>ty>ir 7 W ois* uiv.iX \voie QdUnM99,&X #x «Ai£k «X. OU^OTIKX «XOf Au« O C* IStCjUiW , oM’ 071 »x«#x>Xeu 0» * Qiiorum uerborum fenfum, quiaT rap eruntrjjconuer- • fio mihi non iatisfadt, ita latine fideliter exprimemus: Ea. ex quibus enthymemata fiut,quatn or numero iiint: A Probabile, exemplum , indicium, fignum. nam enthy- «nemata quae conflant ex ijs quae pleruncp ita fiunt ,uel fieri ui dentur, ea funt ex probabilibus, quae autem indu cflione c 6 ftant,exuno fimili uel pluribus : hoc eft, cum quis pofito generali, uult illud eximgulis probare, funt ab exemplo. que uero conflant ex neceflario figno,funt ab indicio . quae deniq? fiunt uel ex generali ligno , uel fingulari, flue illud uerum fit,fiuenon,funta fignis. Ve- rum quia probabile non lemper uerum eft, licet plcrun que natiperipicuum eft , nos enthymemata probabilia femper euertere pofle,atq* illis occurrere. quae reprehCn fio erit quidem apparens , non tamen lemper uera.nam qui occurrit, non ideo refellit, quia non fit probabile, (ed quia non fit neceflarium. Haec Ariftoteles. ex qui- bus dubitare nemo poteft, quin ucra fit lententia mea. Quis porro nefeie, omnem artifidofam probarionem ex lodsinreipla infitis dudloIere:quiIoci tanquam e- lementa quaedam limtipfius rhetoricae probationisfAt 'Ariftoteles lecundo Rhetoricorum hec ait, or yti oEi 7fo Ksd '7t?5tsc &rw o TPTnxoc to 'nuv fia-Tir A Quibus ex uerbis intelligitur , arteft in- ucniendi quae Topica didtur, enthymematu elemen- ta complecftr. quont, ut idem fit generaliter enthyme- ma quod probatio rhetorica.quod apertius oftendit eo dem etiam in libro Ariftoteles : quippe qui, quomodo ex omrribus lods enthymemata ducenda fint, artificio- fc tradit# primo libro Rhetoricorum enthymema dl- dt efle capti w Tiistoff, #ita definir,ut dicat demonftra- tionem efie rhetoricam. Hinc etiam wa%/u*^*7txo? hiq apud Graecos didtur , perpugnax in differendo atep ar gutus orator, qui ex Toris fit die polsit Enthymemata du cere, quod Budatus in Commentarijs liris annotauir, r #hoc IJO fi£ hoc nomine Ariftidem didam faifleoftendit. Qy/fi Ariftoteles primo Rhetoricorum ait, cum qui dialedi* cam artem didicerit,maximeenthymematicum efle fo* Iere. Latent autc in Topicis bC probabilia, GC exempla, &C inditia,8£figna, fi i omnia denique quibus orator a<J probandu utitur. Qyarc condudendfi eft, omnem ab oratore praeparatam ad probandum materiam , cornu* niter enthymematum nomine contineri. Proprie au* tem enthymema dicitur argumentatio rhetorica, quae uel ex duabus, uel ex tribus , uel etiam ex pluribus par* cibus conftituitur : quae ita ieparatur ab exemplo , licut in diale dica fyllogifmus abindudionc. Nam dialedi* d duobus ad fidem faciendam inftrumentis utuntur, hoceft,(ylIogiimo,fi£tndudione: quibus in rhetorica reipondenc,enthyroema,fi£ excmplumiut enthymema fit rhetoricus iyllogiimus , 6 C exemplum indudio rhe corica. quemadmodu Ariftoteles primo Pofteriorum his uerbis oftedit : gxj k utoc usu 61 fjrnUHsi <n miradvoi. » «Tvat istv i7n*2y>fHl <St wdvfxHixdTWy o Trfylfii avfooyioy*:. Similiter,inquir,etiam rhetores perfuadeL. uel enim per excmpla,quae eft indudio: uel per enthy* m emat a, qui eft iyllogiimus. Sed longe clarius primp Rhetoricorum , cum ait : (&, fnoti vsv j^vfiaiO.Knv.Trcii 7if $ 'Tttf 7ns*«r ttojVvtou <Q^T»<T«K»wcu,«Tnitfx<ray/i<t7w \iycvT\f 5 ngu. Trscgflt 7 wv 7 t< irae. V oco ( inquit ) en* thymema, rhetoricum fyllogifmu:cxcmplum autem, indudionem rhetoricam. omnes porro fidem faciunt dcnionfirandi gratia , uel exempla dicendo, uel enthy- memata : praeter haec enim omnino nihil eft. Quare ii quicquid oratores dicunt probandi gratia, uel exem* pia fum.ucl enthymemata ; necciTc eft , ut enthymema fk /dem quod argumcMatiorhetorica. Quin idem A rt>' ftoteles fecunda Rhetoricorum ait : Eft autem com mu nis fides genereduplex, exempla, dC enthymema. Ac de exemplo prius uerba ferit, quod ait inductioni fimi* le clle: deinde ad enthymema aggreditur, quem fyllo- gifmuauilem uocat.8f eius duaslperies facit, ficuri e> riarn fylIogifini:aIteru toemter uocat,hoceft demonftr* riuumralteru autem iA«y)oiKor,hoc eft, ad reprehenden- ount accomodatum.Demonftratiuu id efle uult, quocf ex ijs quae conceduntur, aliquid aut efle, aut no efle col- ligitrquam nos aigumentationeuocamus.adreprehe- dendum accomodatum id efle ait, in quo pugnantia, uel contraria cottiguturrquod nosmaximepropriu en- thymema efleuolumus , de quo paulo poft, Ex his igit duabus enthymemata formis, omnis cofirmatio8^re> prehefio nafeit. V nde colligere licet, enthymema idenr efle cum ea,qu£ in Partitionibus a Cicerone fides diriff ^nteftibitdtfa pars orationis,quam Cicero diuiditixi' confirmationem, ^reprehenlionem. Qyod autem en- thymema proprie dicfhjm, fit idem quod argumentatio* rhetor ica: d eclarat etiam Qyintflranus libro Qinrito cum affirmat enthymema diri argumenti elocutio- nem . nihil autem aliud eft argumenti elocutio , quam ipfa argumentatio, fiam' omnes intelligere poffant. nam etiam Cicero in Partitiombus argumentationem*' ita definit, ut dicat efle argumenti explicationem. * Quare iam nemini dubium efle poteft, quin enthy- mema proprie dieftum, prout ab exemplo difiungitui\ fit idc quod argumctatio: pnrfertrm cum Ariftoteles in Problematibus dicat, 7« tf&fJfxaTxiwMfatfy Urit A», hoc eft, ex generalibus, &Tcx ijs quae autonr-* ilibus, autpluiimisperfpicua efle uideantunquo ex ge *** . . * i nere nereprseapue fiant argumentationes rhctoricae.Maxfa me uero proprie rhetores enthymemata uocant eas ar- gumentationes , quae ex contentione contrariorum 6C pugnantium fieri folent: quae fecundo Rhetoricorum ab Ariftotcleuocatur c*/5t//a/AflCT)t %MyK*nH*,quaelon£e magis quam «TaK-nt^Jiaudari (cribit , propterea quod breuiter cotraria colligant# auditori cpiae inter fe con- feruntur , lucidiora fuit. Ex quo (ane poteft intclligi, nihil omnino necp a fe ipfiim, necp ab alijs Ariftotelem difientire : qui dicat ea enthymemata maxime laudari, quae pofteriores rhetores fola enthymemata efie uo- lueruntnam Hermogenes haec tantum quae ex contra- riorum contentione fiunt, enthymemata uidetur agna- fceretatq? ipfe Ariftoteles in Rhetoricis ad Alexandro, haec quae maxime proprie dicuntur enthymemata, feri -« bit ex contrarijs tantum conftare.cuius haec uerba fimt: TKfjSi fxombnav cf**7ja«omyaemu.quem (ut tu putas ) fecutus in T Opicis Cicero cft , qui de hoc enthymematis genere ita (cribit : Ex hoc illa rhetorum funt,ex contranjs conduia, quae ipfi enthymemata ap- : pellant: non quod non omnis lentenda proprio nomi- ne enthymema dicatur,fed ut Homerus propter excel- lendam commune poetaru nomen efficic apud Grae- cos (uum , fic cum omnis fenteria enthymema dicatur, quia uidetur ea quae ex contrarijs conficiatur , acutifsi- ma,fola proprie nomen pofsidet.Eius generis h^c funt: Hunc metuere, alterum in metu non ponere. Eam quam nihil accufas, damnas, % Eene quam meritam autumas, dicis male mereri. Id quod fcis,prodeifcnildlid quod nefris, obefi. Hoc certe loco Cicero, cum cndiymema commune no raen uocat>oJfiendi t edam alia fignificarc, quam fenten tiam tiam ex contrarfjs confecftam.Quod fi adifertffle$,fi< 5 ii fane tam imperite dixifies,Ciceronem putafle, non nifi cx co ntrarfjs QC repugnantibus enthym ema fieri. Quin tilianus libro Qyinto 5 de hoc enthymemate maxime proprio fic ait:Ex pugnantibus Uero , quod etiam ibl3 enthymema quidatiocant, fortior multo probatio eft. Tale eft illud Ciceronis pro Milon e: Eius igiturmortis fedetis ultores, cuius uitifi putetis per uosrefhtui poft fe, nolitis . Hermogenes putat ea maxime proprie did enthymemata, qua: habcnt(ut ipfe ait) ^5^«. <n/yxfnjK<b, hoc eft , contentionis fiue comparationis forma . quod eius pene dixerim interpres Trapezuntius libro Ter* tio confirmat, & exempla etiam addurit, quibus often- dat, quomodo per contentionem enthymemata fiant: qua: (ane contentio pleruqp dutitur exrjsquac autper- Ionis aut negorifs attributa (unt,quas Gmgd -memiour, quidamexlatinis circunflantias appellarunumdefie- penumero multiplicari (olent enthymemata , per haru (quas uocant) tircunftantiarUm enumerationem, ut in excpIo,quod ex Miloniana Qyintilianus dtat : Quem igitur cum omniu gratia uoluit, hucnoluit cu aliquoru querelar' que fure, que loco , quem tempore, quem im- pune non eft aufus: huc iniuria, iniquo loco, alieno tem pore,cum periculo capitis non dubitauit oeddererbed de hoc genere plura inferius , (iio loco. Optimum uero (ait Qyintilianus)enthymematis genus, cum propofi> fito difsimilijuel contrario,ratio (iibiungitur. quale eft Demofthenis:Non enim,fi quid unquam contra leges fa&um eft , idcp tu es imitatus , idcirco te conuemt poe- na liberari; quin e contrario , danari multo magis . nam fi quis eorum damnatus eftet,tuha:cnonfcripfifles ; ita damnatus tu fi fueris, non feribet alius. Ex his igitur * 3 quae « - quae funt ha&cnus a me dif putata, atcp ex fummis au- • etoribus probata, luce clarius cft , illam diftincfhonem meam eife ueriJ&imam : &C enthym ema modo rhetoris cam omnem materiam ad probandu accommodatam fignificare, modo argumentationem (olam rhetoricam ab exemplis diftin&am : modo tantum id argumenta* donis genus , quod a rhetoribus excontrariorum con- tentione fieri (olet. Hoc aute probe confirmato atcp fta* bilito,necp Ariftoteles ipfe a le>nequc ab alijs difcrcpat: qui modo de uno enthymematis genere loquitur, mo- do dealtcro.nccp alij ab ipfo Ariftotele>necp inter fc diC- fentiur:fed intellego atep notato genere de quo loqua- tur, omnes inter fe conuenire mirifice reperiuntur. lmperfe&wnem enthymematum non ad materiam proba.hu lemjed adformamfyllogiflicam refemicontra quam • fentiat Nr£o/iw. Caput 1 1 1 L M Vitis tu quidem rationibus & exemplis, Nizoli* - tuum errorem occultare contedis. Sed idem hac in re tibi fime actidit,quod illi qui in uolutabro cani pe > dem alterumimmerferit:dum enim pedem illum incau te,nimisqjfeftinanter educere ftu det, far penum ero fit ut preccpsin lacunam toto corpore deuoluatur. eodem * modo cum imum tu errorem tuum apertifsimum 4 a me notatum hacin parte, quam primum potes, defende- re conaris, complures in alios longe manifefiiores ind \ dis. Ita» tibi multo melius fuiflet , unam plagam cum filetio tolerare , quam nunc toto capite diminuto,fum- ma cum infamia difccdere. Dixeram ego contra fen- tentiam tuam, enthymemanim imperfe&ionem non effeadmateriam tantum probabilem referendam , fed potius ad formam fyIlogimcam:idcp probaucram, quo niam in Enthymemate nonnunquam etiam neceflaria po Ik« tooiwnhff,fta tfteham ex neceflai^sf?ai/mpcrfec$us fyt !o&Tmus,hoc cfr cnthymemarquod mulus in locis ofife dit Anftotelcs. Hoc igitur cu nullo modo negare pofc les, ridicule primo contra ipfius Ariftocelis (ententiam ais, qui fiunt ex neceffarfjs, non proprie eftefyHogifrnos rhetoricos , (ed potius fyllogiimos perferos. Itaque te *uct me, -erunt aliqua enthymemata, hoc eft) ea quae ex fieceflarijs fiunt,qua: non imperfedf i, fcd perfeci fyllo- gifmi dicetur: quod quam abfurdum fit,patet cx enthy- mematis definitione . Deinde { quod peius cfl)Iocunt quem cx Ariftotelc citas ad lententiam tuam compro- bandam, uel fumma cum malicia falso prorfus inter- pretans : uel quod magis crediderim , omnino non in- telligis . quod iam tibiluce clarius offendam. Com- parat Ariftoreles primo Rhetoricorum, ipfam rheto- ricam cum dialeflicajut earum differentias oftedae, 5C ait, omnem quidem probationem uel indutfione, uel mlogilmo fieri: fcd hxc duo uocabula, nempe indu- ctionem, di fyllogiimum, efledialetfficorum propria: quibus in arte rhetorica duo alia refpondeant,qux rhe torum propria fint, exempla, &T enthymema: ut exem- plum it inductio rhetorica , enthymema uero fyllogi- lrnus.Itacpficait:7if (T iv$t/, U TO-miuiv.buiW Titii wMoyeuxK**. Stt t ? /u2#o9i r imNiarusu motavi, *7n^«H»VTp,«Tj KTOc^tf, tTm&ytisiv, ci^v^ct <fc Tnux cT«ypot.7B ^Ttvav^v^iv 77 <JV to Dtw ovfjJ$cuve.v imed to? *7W (9$ TU «vau , £ K*/# A* , S <»r u9i td Ai), ixeijjtiavMo, Tctv-ju A 0» •difafi ot Hsfr A arcu, hoc eft : Quomodo uero inter fe differant exemplum dC enth vmema, ex fis girain T 0 picisdifla fcnt.intelUgf potell. Ibi enim de fyllogifino 6t mdutfione iamanobis dilputatum eft. nam V 13 * nam cum «multis ac fim ilibus aliquid itafe habere o> ftenditur,ibi quidem indueftio eft,hic autem exempla, cum autem quibufda pofitis , aliud quiddam pratter ea quxpofitafunt, ex ijsipfis efficitur, eo quodillalmtuel cx eorum numero quatnunquS aliter, ucl exeo ru quae plcruncp itabant : ibi quidem (yllogilmus , hic aute en- thymema uocatur. Qjrorum uerborum hac lummatim clt fententia : Quories «multis fimilibus argumenta- mur, fi dialctfice id fecimus, erit indueftio: fi rhetorice, dicetur «emplum.quoties autem uel « ijs quae gene* ~>Urrr uerz . uel olerunc» falcem uera funt, colligimus _ nte fvllogifmi materia ab enthymematis matena putas hoc loco feparari,cum eande penitus efle uelit Anlto- ceIes.Sed totius erroris tui caufa fuit , quia duo illa u er- *a nonmteUexifti. Qpum enim aitf^hoc eft illic, intelligit de Dialertica , de qua iant. cratfiauerat in Topids,^ Analytids. cum autem ait oy - wv^ot, hoc eft hic, intelligit de rhetorica,quam eo teni- pore tracftabatAt tu tam ofdtanter eum locum legilri» ut exiftimares ix« referri ad id quod dixerat »^A»,ec ad id quod dixerat iufl to Av . quod quam abfurdum fit,fi iteru loeu eum legeris , tute ipfe cogno- (ces,8f inter legendum ftatim negligentiam tuam uehe menter improbabis. V uldgitur Ariftoteles,enthy m<> matis materia eandem efle cum materia lyllogiimi: oC plerunqj quide efle probabile , fcd tamen eti5 aliquan- do nece iferia. quod his uerbis primo Rhetoricorum o* ftendit: QcuwoiJti ormt o* AiytTcu,7w fib <wty *Av'.Potcft nemagisArf- ftoteles tua mendada refutare, qui uelis ex duslenten- . . *>)7 tfa nunquam penitus ex neceflarijs enthymema coffa* retQiiin Rhetoricorum fcciido, cum de enthymema- • te loquitur, ait, nec folum ex neceflarijs colligendum, fed etiam ex rjs quae pleruncp fiunt. Vnde fatis liquet, e* tiam exneceflartjs enthymemafieri , praderrim cum cx uerifimilibus 6C fignis fiat:figna uero paitim neceilaria fint,ur,Si lac habet mulier, igitur peperitrpartim proba biliatantiirr^ufiSi mater eft, diligit filium. Cum autem ex neceflarijs enthymemafit, tunc eiufinodieft, ut ne- quaquam refutari pofsit : atep ideo tunc fit demonftra* tto,feu probatio. Hoc efi: quod ait Ariftoteles Rhetori* eorum primo, cum figna diuitiitrTai&viE -n pSi iictyxuor liiifttCtov,™ ctf&yKouov, ocvovvp.6v isi } $ tsv JioLQofM.cucL 1&* xv w yjnTcu avMoy ojxk.Jio K 3 & nxfxfeiov to tdixtdv t onjjLHav iri. Hoc eft : Exhis quod ncceflariu efi, indidum uocaturrquodautem non eftncceflarium,no habet nomen a figno differcns.Neceflaria igitur ea uo* co,ex quibus fit iyllogifinus : unde etiam ex fignis hoc (olum, quod tale efi,inditium appellatur. Cum enim di cat Ariftoteles , ex neceflarijs fignis fieri fyllogiimum, non intelligit ivllogifinum perfecfium, ut tu falfo inter* ! >retaris, cum ibi de enthymematis materia tantuagatr ed probationemneceflariam , quae nuito modo refelli pofsit , quam multis inlocis iyllogiimu appellat. quod etiam tu alibi adiiertifti , cum hic penitus caecutiueris*. Itaque illa enthymemata uocantur 'hx/xfetflt: Aegrotat, quia febriritat: Peperit,quiaIachabet:quoma ( utipfe ait) iunt «f Au-jw , hoc efi ( ut ego interpretor ) non refelli poflunt.Ula uero, Praegnans eft pallida, haec eft pallida, ergo eft praegnans: &T, Pittacus eft iuftus: Pittacus eftfa piens,ergo iufti funtfapientes : Avm funt,hoc eftrefelli pofltmt; primo, quianon CimtnxpHeicc, fed tantum «* s fimat: deinde, quiapofitis hocmodo terminis.nunquS ftl uera codufio. No aute intelligit Ariftocelcs pcrfe&um fyllogifmu,ut tu falfo interpretaris, qui fit tatu in prima figura:fed fyllogifmum accipit pro uera condufione QC probatione.unde etiam iavMoytsvcuoc^t eadem quae A* to , quae facile refelluntur : ot/MtA oyiayivx uero , eadem quae «Avtm, quae refelli no poliunt . Sunt igit ea ex cjuib» nut cnthymemata,partim «xAvto ,hoc eft neceflario con clula:parrim Av-rci, hoceft conclula tantu ,pbabiliter.ex cifde enim omnino rebus fit enthymema, quibus lyllo* g iimus, ut primo Rhetoric. libro darifsime docet An- oteles,8£ quide multis uerbis:ut magnopere mirer, te n5 errore tufi aduertifle.magnS enim ait enthymema tu efle differetia,& multis ignota, ficuti etiafyllogifmoru* cu ex multis rebus fpede differetib. coflent, ut ex rebus iuftis,ex naturalib.ex ciuilib.exquibufcuc^alrjs.atcj ita cocliiditjouitv [xxMov&cu ix Terni c* & a < 7 retv «T<Kottcov,H 4>v<nR5PV,5 otxoD*.Ex hoc igit loco patet» cx Ariftotelis fentetia, nihilo minus ex omni re ^ppofita fiuc fit ea neceflaria,fiue tantu probabilis, pofie nos en* thymemata,q? fyllogifmos coficere.ueru quia frequen- ter in ciuilib.caufis derjs tantu rebus agit,quf no perpe tug iiintjied uel fieri, ud no fieri pofliint,8£ oratoresma fori ex parte in caulis illis ucriant:ideo fit, ut raro cx ne* ceflarijs enthymemata cofitiantrquod etia Ariftotdcs animaduertit.Qyod quauis ita fit,n5 tame ideo uinces, enthymemata probabiliter tantu codudereicu aliquan do, licet rarius, etia neceflario codudant. eft enim uitio* fum (ut ait Cicero)fi id quod raro fit, fieri omnino nege tur.Quin ipfe Cicero Rhetoric.lib»i.docet,necefiariam argumentatione ab oratore nonunqua tracftari, qui* dem uarijs modis.cuius hecfuntucrba; Argumentatio iridettirefleihtientffex aliquo genere rcirt aliquam auf probabiliter oftedens , aut necedarie demonftrans jie-. cedarie demonftrantur ea que aliter ac dicutur , nec fie- ri nec probari podiint , hoc modot£i peperit , cum uiro concubuit, hoc genus argumetandi, quod in neceflari^ demonfhrationeueriaf,maxime tractatur in dicedo aut per complexione, aut per enumeratione, aut per fimpli ce conclufione. Qyidfin Partirionib. an non contectu- ram in uerifimilibus fldin proprqs reru notis pofita ede totam, ait: fid uerifimile id appellatj-quodplerucp ita fit:; proprig autenot£ argumenta, quod nunqua aliter fit, certucp declarat ? At inquies,aliter (enat Quintilianus & Hermogenes, qui dicunt neceflaria atep indubitata figna nihil ad rhetorem pertinere.Ego uero primo hoc oppono, longe maioris ede auctoritatis Ariftotelem QC Cicerone,quam fituel Qyintilianus,uel Hermogenes* deinde dico, a doctiisimis uiris hac Quintiliani fenten- tim improbari. Quod fi legeris ea qu£ uir ingeniofifsi- mus et erudiaTsimus Rhodolphus Agricola ca.22.1ib.u de Inuetione dialectica,co tra h ac Quintiliani lentenda fcripferit, 6 C pr£tere*qu£ ciufde Rhodolphi interpres Matthgus Phryfemius,quc tu uiru plurimi facere uide- ris: non dubito quin intelligas, quanto fuerit in errore Quintilianus. Quare fi Ariftotel e, Cicerone, Agricola, Phryfcmm auctoribus, repudianda eft Quintiliani (en tentia, certe etiam ex necedarrjs aliquando fient enthy- memata. Iam igitur profecto uides, quantopere fis in hac parte deceptus. Nam illud eriam mihi cradiim S C pingue» metetur, quod ais, Hic aegrotat, quia febrici- tat: Haec peperit, quia lac habet: atque alias eiuimo- di argumentationes cxneccflarrjs fignis confectas, non pode fimul di enthymemata ede,. 8 d necedario coiv **<■-.* s * eludere,. >4» eludere. qua de caufijquatfojtio portante* Qiifa ftultum i eft,ais, dicere argumentationem necertario codudere, * QC tamen efle imperfe£am.Cuf ftultum eft hoc diceret* fac ut rationem aliquam audiamus. Sed nullam addis. • credamus igitur Nizolio fine ratione loqueti, quia ipfc • dixit. An putas omnem neceTsitatem perfecfta ertede** b creatam' ne tardus es,ut no uideas,tum didmus, Haeq ; mulier peperit,quialachabet:ideo neceflariam eflear*' gumentarionem,non quia perfetfhis fit ex tribus enua* datis fyllogifmuS) ied quia lac in muliere fignum eft partionis necertariumfQuatenus igitur ad formam tyl- logifticam , imperfe<fta«ft argumentatio , quia deeft ea propofitio,quam maiorem uocant quatenus autem ad materiam, eft neceflaria. Qjjod fi maiorem illam propo firionem adiungas , quam omnes intelligunt , tunc erit perfetfhis fyllogifmus,hocmodo:Quxcucp mulier lac habet, ea peperit. Vides igitur, enthymematis imperfe* dlionem no ad materia, fcd ad formam referri. Qyod fi uera ertet fententia tua,tria maxima fequerentur incom modatprimum, ut tantum demoftratio perfecfhis ertet (ylIogiimus:ddnde,utdialechd nullum perfetfhi fyllo giimiim coficcrent: poftremo,ut Ariftoteles fallam no* bis docfhinam traderet quae fi omnia fime abiurda 6C fal fa, nullo modo fententia tua uera efle poteft.Cum enim ais,impcrfe<ftionem enthymematum ad materiam non neceflariam, fed tantum probabilem efle referendam: tantum eos fyllogifmos perfccflos efle uis,qui ex ncccfi farijs fiunt : tales autem demonftratiui funt, de quibus in libris Pofteriorum tracftat Ariftoteles.Ergo teaucflo re, nullus erit perfecffus iyllogifmus , nifi demonftrati* uus : quod ab omnium do<ft oru hominfl fentenria alie* num cft.quamuis enim demoftratio fit omniu prgftan* nTci m q t4i tifsima , quae non tantum docet, fcd etiam cogftnos cre* dere,quia fit ex neceflarijs,ueris, proprij s caulis condii fionis,&medio carentibus: tamen edarn exprobabili- bus,acconcdsis, &neceflarto& perfecte codudimus* eft enim dialecticae offidu » de omnibus rebus in utra qj partem differere. loquor autem de illa dialectica , quae proprie didtur:non quae communiter Sfdemonftrado, nem edam amplentur. Nam inunaquaqj re propoli- ta,quae probabilia funt^nuciligat , atqp ex ds argumeti tatur.Qyod li tantum ex neceftarijs,ut tu uis, perfectus fitiyllogiimus:£^ dialectica non neceflaria , fed proba- bilia (equitur : certe nullus dialecticus lyllogifinus erit. pcrfectus.Qitid^quodiftud commentum tuum contra doctrinam Ariftotelis aperte fari tds enim cum tres fyU logiimorum figuras nobis tradidiftet, docuit in prima Cantum figura fy llogiimos Heri perfectos, in duabus au cem reliquis imperfectos. Ita quicunqj in prima figura recte conformati fuerint fyllogilmi , uult eos Ariftote^ les efle perfectos , fiuc ex neceflarijs , fiue ex probabi- libus conftituantur . nam materia nihil ad lyllogilmi perfectionem prodeft, (ed forma tantum. Quod fi ma- teria neccffaria (quemadmodum tu exiftimas) lyllogu Imos perfidt, fequitur,utomnes quicunc^ exnecefla* rij sin fecunda QC tertia figura fyllogifmi conficiuntur, perfecti fintquod apertilsime repugnat Ariftotelis (en tetiar, qui tantum in prima figura iyllogifmos fieri per- fectos tradit.Vtrius igiturmaiorem efle uis i tuam 'ne, an Ariftotelis auctoritatem;' Qyid f' quod ipla iyllo- gifmi definitio tantum formam attingit, non etiam ma- ceriam f ita enim definitur: Syllogiimus eft orado, in qua quibufda pofiris, aliud quiddam quam quae polita funt,ex ijs ipfis quar polita funt, efficitur neceftario. Ex s j quo 14T quo perfpicuu cft,hecefsitatem conclufionis non a ma> * ccria neceflaria,fed a po (itione et cocefsione propofitio num effici: ut perfectus fyllogifmus fit, quicuncp exrjs . quaepofita funt conceflaffit in prima figura : ime illa 1 quae ponuntur, QC coceduntur ab aduerfanj s,neceflaria > untffiue probabilia tantu. nihil enim hoc ad fyllogifmi* perfectionem condudt.Dico igitur,ex Ariftotelis fen* tentia,fylIogi(mos omnes imperfectos did, quicunque . no fiunt in prima figura: fiue coftent ex neceflarij s , fiue. ex probabilibus, fiue dialectid fyllogifmi fint , fiue en* thymemata rhetorica, fiue paralogifmnqui cum ad pii mam figura reducuntur, tunc perfectifiunr > no materie, , (ed formae mutatione, nam hoc ipfirm abfurdum perfe eft, credere materia ea efie,quae fyllogifmis perfectione, attribuat: cum nullius omnino rei perfectrix materia fit» quf ip(aperfefempereftimperfecta,&rcip(a nihil eft». (ed eam tantum facultatem habet, ut forma induere pof fit,8£ (quod docet Ariftoteles) non perfe, fed per ana*! logiam tantum ad formam intdligitur. Qybd fi rebus omnibus appellatione atc$ perfectione forma fola attri i buit,ut eft omniu philofophoru fententia,& ut nos ipfit ratio fentire cogit: profecto etia fyllogiftica forma fy lia gifmos perfectos effidet.non cmm (utanteadixi)ad perfectione materia, ied ibla forma refertur: irt, exempli grana, globus aeneus fi ad rotunditate recte formetur» tam erit perfectus globus, quam fi fuerit aureus.quodfi globus aureus benerotundus no fuerit, omnino didtur imperfectus, quamuis ex preciofa materia conflet cum interim ille alter aeneus perfectus fit, quia bene rotun- dus. Id e dico de fyllogifmis. tam enim perfectus eft fyU logifnrus qui ex probabilibus conftat,fi fucritin prima figura bene formatus, quam quiexncccflarijs, Qpodfi , > ... ^ >41 «xncccllarijsfktfyltogifinus, nccpficin prima figura* profero non erit perfeiftus, licet ex ris conftet quae ali- ter efle non poflunt; eu interim ille qui exprobabilibui facfhis effperfcdus fit, quia fit in prima figura. Qj^are iamuidcs,& ex probabilibus perferos fyllogifmos, S C ex neccflarijs imperfeftos fieri pofle:formam<p,no teriam eam efle, quaeiyllqgifinisperfc(flionem afferat. •Itacp cocllidendu cft, enthymemata uocari fyllogifinos im perferos : non quia tantum probabilem materiam Compledantur(quod tu nimis inftieterexiftimas ) fed quia forma iyllogifticam in fe perfectam non habeant. Enthymema habere omnino eandem materiam quam JyUogifmus : . & nunquam ex tribui enunciatis eoanodo jieri, quo fyllogifmus perfeftus, contra N<£oiij jenten tiam. -Caput V, I Llud autem quod probarecoatendis,ex tribus enim ciatis interdu enthymema reefie fieri, ut oftendas, n5 forma, fed materia differre a perfero fyUogifino : nihil prorius opinione tua adiuuat. necp enim (aris cft, ex tri- bus enuciaris fieri fy Uogifmu,ut perfecfia forma habeac fed oportet eria ( quod (upra docui ) ut in prima figura fiat. alioquin omnes (yllogifini fecundat , tertiacqj figu- li, quoniam ex tribus enunciatis fiunt, c5trafentcnti£ Ariftotelis perfedla forma haberent. Sed quonia Rho- dolplius Agricola de hac re quaeftione mouit, quora da fententia a' tat, qui putaret Ariftotele non difereuifle forma aigumentandi a rariodnarione enthymema, fed certo tantureru genere enthymema conftare uoluifle, quos tu plufquam inepte dodtiftimos appellas, cum fatearis omnino te nefeire qui fuerint : huic eria dubita- tioni occurrenda eft,ut oftenda tota contrariurhoc eft, enthymema forma argumetandi differre afyllogifmo, • v. - ~ neqj ficcg ex ullo certo rerum genere coftarc,quod fit a lylte gifmi materia feiimcfhjm.Atq? ut ab hoc Secundo inci* piam,uoloutintelligas,te,cum a fyllogifmo, rerum ge* n er e, & materia, feparas enthymema, contra Ciceronis, Qyintiliani, Ariftotelis, omnium deniq* bonorum au- rorum fententiam nimiu infcienter uerba facere. V ult enim Cicero, ex eodem genere conflare dialecticam QC rhetoricam . quodin Partitionibus apertifsime teftatur his uerbis:Nihil enim eft aliucfcloquentia , nifi copiose loquensfapientia :qux ex eodem haufta genere, quo il Ia qug in difputando, uberior eft atq? Iarior. Quod idem In Ora rore ad Brutum , 8£ infecundo de Finibus affir-* mat. & Quintilianus tantum in hocrhetoricam a diale-* A ca differre iniit , quod rhetorica utatur oratione per-* petua , dialecfrica uero concifa : quod etiam plurimi aft) ainftores tradunt, ut mirer, cur in haere tantopere eae* cus fueris. Nam fi in eodem genere uerfatur diale Aciis & orator, ut uult Cicero, cum ait , Ex eodem haufta ge* nere : cur non etiam fyllbgifinus , quod diale Acorufti eftinftrumentum, & enthymema, quod eft inftrumen* tum oratorum, ex eodem genere conftabut? At inquis, aliter (entit Ariftotelcs. Imo uero dico, Ariftotclem in Rhetoricis aperte clamareacdicere; eandem eflefyllo* gifmorum 6C enthymematum materiam, quod neq? te, necp Pfiryfemiu aduertifle demiror, cum ftatim initio Rhetoricorum dicat Ariftotelcs : m iftiveu 7j'sy>o* 4>oe vi <hfltAtXT7Kf . 7r^jL -mx-mt tivm e<nv,x wvei ‘TfOTZDVTIVX iinS&lxHt « 4 >©*- turjjiw. Rhetorica, inquit,ex altera parte diale Acne re* ipondet. ambae enim de rebus huiufmodi funt, quas quodammodo communiter omnes intelligcrcpofTunt, non autc in aliquo definitio fdentiac genere uerfantinv >4f ' * Hicuolo ut aduertas illud uerbum «rifcpacpo?,' quod fi-l gnificat reciproca, hoc eft, quod retrorfus ualet , utBu- danis interpreta rur:aut quod dicut dialectici, eque pol lens, quafi diceret Ariftoteles: Rhetorica cum dialecfti- ca uicilsim retro commeant , ut quie rhetorica eft , fit e- tiam dialectica:8£ quae dialectica fit, rhetorica, mutata folum dicendi, fiue loquendi ratione: ut idem argumen. tum fi prefleconciTeqj difputetur,dialc(fiice:fi copiofe, QC perpetuo tenore, rhetorice tractari dicatur. Quod it concedisid,quodnegarenon potes, eandem efle diale «ticaerhetoricaecp materiam : non'nc necefteeftutctia latearis , QC (yllogifmi fi C enthymematis eandem cffe y eum dialecticus (yllogifino, rhetor enthymemate colli- gat? Sed duos etiam locos ex Ariftotelis primo Rhe toricorum libro retitabo,in quibus apertiisime iyllogi- fino QC enthymemati maceriam eande fubtfdnutnemo amplius de hac re dubitare poisit. Primus eft, cum ait: TO $77V<£v&7fi}V,lTlfor 77<fl5jL 7 UVTtt 6V[JL frjUVttV TTtC^CC TBV7BC, tStkvto iviuvdu. f IhMpniuL hsc A«Teu.Qiiorum uerborum hic eft fenfus: Quoties aliquibus pofitis , aliud quidda eorum caufa, praeter ea quae pofita funt, (equitur , eo quod dia fint ucl generaliter uera,uel maiori ex parte, in dialecti- ca quidem fyllogiirnus eft, in rhetorica uero enthyme- nfi».Poteft'ne clarius dicere Ariftoteles, (yllogilmi atq? ertthy mematis eandem efle materiant? ‘ Secundus lo- cus eft eodem in libro, ubi etiam apertius hocidem affhr mat. placet aute mihi latina uerba p onere, prout ca Tra pezunrius conuertit , ut omnes errorem, tuum agno> icant, etiam qui Graece ncfciunt.func igitur haec Arifto- telis in Iatinum fermonem comicria uerba : Voco igi- tur dialecticos QC rhetoricos (yliogifinos, cos , quorum • c locos. locos didmus. Watttem func,qui communiter uftfe, phyficis,ciuilibus,fi£ de multis (pecie diffcretibus funt: ueluti maioris 5C minoris locus. non enim exhocma- gis ratiodnari , uel enthymema inferre poterimus de lufhs , aut phyiids , quam de quocunque alio , quam- uis haec fpede differant Vides iam ( ut opinor ) rufi penitus caecus es, Ariflotelem dfdcm ex locis 8C diale- «flicos &C rhetoricos iyllogifinos confici uelle. Qyod e- • tiam poftea Zeno uidic, cum dialecticam pugno, rhe- toricam palmae atcp dilatatae manui fimilcm dfe dixit eft enim eadem manus, fiue contrahatur, flue dilatetur: (ed forma tantum differt cuius opinionem & infecun- do de Finibus , & in Oratore ad Brutum Cicero uehe- m en ter approbat Sed quid multis exemplis opus eft; cum apertifsime Quintilianus libro Quinto contra te clamet C qui docet, ex eadem quidem materia confla- te fyllogilmum dC enthymem a , (ed argumentandi for- ma differre: qui uel folus Qyintiliani locus tuam lo- quacitatem reprimere facile poteft. Nam ibi mihi pla- ne uidetur Qiiintilianus Ariflotclis intcrprcseffe uo- luifte. cum enim Ariftotcles primo Rhetoricorum di- xiffet, enthymema ex pauds confici, dC fiepe ex pau- cioribus quam ca funt ex quibus conflat primus fyllo- gifmus , Qumtilianusita fententiam Ariftotelis expli- cuit: enthymema ab alrfs oratorius fyllogifmus, ab alijs pars dicitur fyllogifmi, propterea quod fyllogifmus utique condufionem bt propofitionem habet, bC per omnes partes efficit quod propofuit : enthymema tan- tum intentum intelligi , contentum fit . Syllogifrnus talis: Solum bonum uiitus: nam id demum bonum eft, quo nemo male uti poteft: uirtute nemo male uti • poteft .bonum eft ergo uutus, enthymema ex confc* 4. “ ^ ^ UCIV I • ' * ‘ Ajj j w > _ 14^» quentibus : Bonum eft uirtus, qua nemo male uri po> 5 teft. Et contra, non eft bonum pecunia: non enim bo-. num , quo quifquam male uti poteft: pecunia poteft quis maleuri, non igitur bonum eft pecunia, enthyme- ma ex pugnantibus: An bonum eft pecunia, quaquif- quam poteft ifialeuti {'Si pecunia quae eft in argento fi gnato , argentum eft: qui argentum omne legauit, 8C pecuniam quae eft in argento lignato, legauit: argen- tum autem omne legauit, igitur 8 i pecuniam quae eft in argento , legauit. Habebit formam fyllogifmis Ora- tori fatis eft dicere :Cixm argentum legauerit omne» pecuniam quoque legauit , quae eft in argento. Haec QuintiWanus.quibus intelligi perfpicue poteft, eadem ex materia confici iyllogiim um QC enthymema , fed for ma tantum argumentandi differre : quin etiam ex pau- cioribus enthymema: , quam fyllogifmum conftare; quia fere femper in enthymemate umplici deeft una propofirio. qua decaufa luucnalis curtum appellauit, cum ait: Ne curtum fermone rotato Torqueat enthy- mema. Sed aitPhryfemius tuus:Qyorfum ^tinebat,ut Ariftoteles diceret enthymema ftepe ex pauciorib.par- ribus conftare, quam fyllogifmum, fi non interdum QC ex totide fieret f Imo uero dico ego no tantuex totide, fed edi ex multo plurib.partibus,quXfyllogifmu enthy mema nonuncp fieri:necp tam e ideo uocari imperfecffil fyllogifmum, quia diuerfam a fyllogifmo materiam ha- beat , fed quia non eadem forma conficiatur. Verum ut hoc clarius intelligatur , mihi ex Qyintiliani fenten- ria diftinguendum eft enthymema : quoniam aliud eft enthymema (implex, aliud autem multiplex, fiuc com- E oOtum. Simplex enthymema fere femper ex pauciori- us conftac, quamfyllogifinus: quoniam ex propofi* - c » tione »49 S tioneatcp ratione ferefieri folet , trt fentit Ariftoteles St Qyintilianus, uel ex confequentibus,uel ex repugnan- tibus. Quse a qiiibufdamfola enthymemata uocanrur» talia firntilure cefiis eft Clodius, quia fuit infidiator;Bo num cftuirtus , qua nemo maleuti poteft : Eius igitur mortis fedetis ultores, cuius uitam fi putetis per uos re- ditui pofle, nolitis:* Aliquando ucro fimplex enthyme- ma fit quidem ex totidem , quotfyllogilmus ,fcd ordi- ne conuerfo , utinferius fooloco docebimus.Enthymq ma ucro multiplex, fiue compofitum, longe plures habere partes poteft: quippe cumiderfi aliquando iit quod argumentatio , fiue probatio rhetorica, quemad- modum iam fupra docuimus. Argumentatio ucro cum integra eft atep perfe(fta,quincp partibus enicitur( ut ait Cicero)propolitione,ratione > a(rumptione,alnimptio- nis approbatione , St complexione quae: quidem partes interdum mulriplicantur,cum unicuiq? carum non una tantu,fed plures rationes adiunguntur. Ethoc eft quod aiunt, rhetoricam late copiofe que. dicere: qiiiaficetex paucioribus enundatis , quam fiat fyllogifmus , enthy- memata fimplida coftruat,tame ea frequentifsime ffltfl tiplicat , St quodammodo conglobat, rationesqjratio- nibus continenter adiungit: ufep adeo , uc in uno com- pofito enthymemate far penum ero plurimorum fyllo- aifmorum terminos St uim complecftatur. Hac de cau- dixit Ariftoteles, ex pauds enthymema confiftere,8£ fepe ex paucioribus,quam primus fylIogifmus:intclli- cens de fimplici,non autem de multiplid St congloba- to. Quod ut apertius fiat, fumamus unumex Cicerone compofitum ac mulriplex enthymema , St uideamus quot in eo fyllogifmi elfe pofsint . tale eft illud pro Mi- lone: Quem igitur cum omnium gratia nolui t,hunc uo *A9 luit cum aliquorum querela (quem iure,quem loco* quem tempore>quem impune non cft aufu*: hunc iniii-s ria , iniquo loco, alieno tempore , cum periculo capitis, qon dubitauitocddere.'dico,inhocuno enthymema- te quinq? perfectorum iyllogifinorum termir.osac irim ineire,qui pofluntitafigillatimeoformari. Primus hoc modo : Qjjicuncp poteftaliqucm cum omnium gratia interfi cere,cum non uult interficere cum aliquoru que- tela: Milo Clodium cum omnium gratia interficere po tuir,ergo noluit eum cum aliquorum querela interfice- re. Secundus ita: Nemo uult quenquam iniuriaoedde- re,cum eum occidereiure potefl : Sed Milo iurepotuit Clodium ocddere,n5 igitur eum iniuria oeddere uo- luit.Teraus hoc modo ; Cum aliquem commodolocd quis occidere poteft^eum iniquo loco non uult occide- re : Mdo Clodium oeddere commodo loco potuit, no igitur eum iniquoloco occidere uoluit. Quartus ita: Nemo uult eum alieno tempore interficere, quem op- portune interficere potefl: : Milo Clodium opportune potuit interficere, non igitur eu alieno tempore interfi- cere uoluit. Qyintus hocmodo:Si quis impune quen- quam oeddere potefl, cum cum periculo capias non uult oeddere: Milo potuit impune Clodium occidere, non ergo eum cu periculo capitis occidere uoluit. Iam i- gitur profetAo uides, quanto cx paudoribus enthyme- mata (ua rhetores conficiant, quam dialedhci (yllogiC mos. Icacp quod ais , ex tribus, & etiam pluribus inter- dum partibus enthymema fieri, fi de fimplia' enthyme- mate fcnris, omnino deciperis; quoniam hoc qd fenten tiam unam cum raaone continet, uel ex contrarijs con- ficitur, ut diximus.fiautem de conipofito,uerum dids: quoniam idem aliquando eft copofitum entliymema, ■s* - * t j q u °d !f® _ quod argumentatio , uel etiam enumeratio rhetoricar quale eft illud, quod tu cx principio (ectmdp OIynthia> cac Demofthenis citas , dC quod Ariftoteles in Secundo- Rhetoricorum exdiuifione facit. Sed quid erat opus ex Demottbene, Ariftotele, Hermogenis interpreteris tare exempla: cum talibus enthymematis totus refertum fitCicero.nullaeft enim in Orationib. Ciceronis pene dixerim pagina, in qua non fint enthymemata conv pofita QC quodammodo pregnantia,qu£ inplures (yllo* giTmos diffundi pofsint. nam initio ftatim Orationis pro Milone ( ut exemplo declarem id quod dico ) eft enthymema compofitum exquinq; partibus , hoc eft,- propofitionc,duabus rationibus , &C duabus contentio nibus. Propofitioeft illa : Hatc noui iudicrj noua for-» ma terret oculos . prima rado : Qui quocucp inciderint, 1 aieterem confuetudinem fori , 6C priftinum morem iu* diriorum mimmeuident.Seomdaratio: Non enim co rona confeflus uefter cintftus eft , utiblebat, non ufita* ita^equentia ftipati (iimus . Prima contentio: Nam illa prarfidia quar pro templis omnibus ccrnids, etfi contra uim collata funt,non afferunt tamen oratori aliquid, ut inforo , 8£in iudirio. fecunda contendo 1 : Qyanquam prarfidijs falutaribus 8C ncceflari)s fepd fumus , tamen rie non dmere quidem fine aliquo dmore poftumus* Hoc umnn eft: enthymema compofitum , quo proba> uit Cicero , (ibi omnino timendum fuifle . Non ita multo poft in eadem orarione, probat enthymemate compofito, Senatum non conftmrifle quacftionem coft tra Milonem, conftat autem illud enthymema quatuor partibus, propofirione, duabus rationibus, & argu* mento a repugnantibus. Propofido ha?c eft : Hancue- ro qujeftioncm, etfi non eft iniquas nunquam tamen ■ - Sena- Seftams eonftfarcftdam putauit.Primar&tfo: Erane enim Icgcs , erant quaeftiones uel de caede, uel de ui. Secunda ratio : Ncc tantum moerorem ac ludum Se- . flatui mors P . Clodij afferebat, ut noua quaeftio con- (titueretur * Argumentum a repugnantibus : Cuius enim Senatui dcilio incefto ftupro iudicium decer- nendi poteftas eflet erepta, . de eius interitu quis ero- dere pote fl: Senatum iudiaum nouum confti tuendum putaiie f Atque huius generis alterum ftatim enthy- mema iequitur , quod habet propofitionem , duas ra- tiones, QC annexum argumentum a repugnantibus: quod quidem annotato loco facile quiuis uiderepo* eeft. Xam uere pulcherrimum in eadem oratione tri- bus cx partibus co flans enthymema nota uimus, quod fcfiibet propofitionem , 8C bipartitam contentionem. Propoficio haec cft : Qyidr quod caput audacurcff, iudices , quis ignorat.maximam illecebram efle pec- candi , impunitatis ipem r Contentio : In utro igitur feaecfuitrPrima contentionis pars: In Milone, quie- ram nunc reus eftfadi aut praeclari, aut certe necefla- rij f' Secunda pars contentionis : An in Qodio,qui ita iudicia poenam' que contempferat,ut cum nihil dcle- darct , quod aut per naturam fas eflet , aut per leges li- ceret C Sepenumero etiam bipartita fiunt enthyme- mata,quar fimplicia dicuntur ( ut initio docui ) de qui- bus praecipue locuti iunt artis icriptores. qui enim rede quae fimplicia funt , intelligic , is etiam cotnpofita facile potcritintelligere.Scdiamfatis a nobis dedaratum eft, a iyllogifmis enthymemata non materia, ied argumen- tandi tantum forma differre : atep ideo fyllogifmos im- fcrfcdos dici, non quiamateriam tantum probabilem v - tv habeant, Ifi** habeant , fedquia tuinquam formcn Wr in prima fylto^ gifmorumfigura , in quafola fiunt pcrfetfti fyllogifmi, quemadmodum cenietAriftoteles* Conclufionem argumentationis fiepius ab oratoribus inprirt- ' ' cipio fluam in fine poni: quod imperite Nifohus, fieri nunquam ait*- Caput VL I Am uero quod ais, nulla tame addita more tuo ratior ne, conclufione nunquam in argumetationisprinaV pio, fed in fine tantam ab oratoribus poni folere : uidei primo , quomodouiro do<ftifsimo Rhodolpho AgnV colae reipondeas,qui notauit ex Cicerone, nonnunqin? fieri, ut conclufio primum argumentationis locum otv tineat:deindecogita,quaregocontratuam iftam fert* tentiam proferam: 6C intelliges , quantum flagitij com»* miferis,qui id nuquam fieri dicas , quod fere fonper ab; ' oratoribus ego fieri demonftrabo. Sed mihi prius libet Agricolae uerba redtare, quibus aperte mendacem te ciie oftendif. Sicenim libro tertio, capite fciifi. feriptum reliquit: At in eadem oratione paulo ante couertit pror fiis totum ratiocinationis ordinem Cicero, primam qj conclufionem ponit : InM. Caelio nulla luxuries repe-* ritur,nulli iumptus,nullum aes alienum, nulla conuiuio rum 6C luftrorum libido : quaecp fcquuntur. Hoc eft e> nim quod probandum eft. deinde cum fubdit: Audiltia antea, cum accufaret, minorem propofitionem fadr, quse eft f Caelium fumma eloquentiae ftudiorumcp cura teneri, poftremo maiorem addit: Atqui fdtote iudices, eas cupiditates quae obrjciuntur Caelio, atep haecftudiai de quibus difputo,non facile in eodem homine efle pol fe.oit fit ratiocinatio: Non poflimtin eo, in quo eft fum^ tnusftudiorum amor, efte etiam prauaecupiditates : ia Caelio eft fummus ftiidiorum amor , non poflunt ergo m iil eo efle prauae cupiditates , Hatflenus Agricola . uhf (ane uidere potes, quantopere deripiaris» Ac mihi qui- dem uidenturin omnibus fere argumentationibus luis oratores ,conclufion es- primo locoippnere: quorum tq artis adeo imperitus es, ut id quodrrequentifsime fieri folct, nunquam omnino fieri exiftimes. Cum enim dup fine argumentandi genera, ut in Partitionibus Cicero docet, quorum alterum ad fidepi dire<fldfpcdat,alte- rum 8C ad fidem, &f ad motum: illud prius ordinem quo dammodo naturalem (equitur, ut primo proponat,de> inde afiumat, tum condudat tunde ex tribus enunda- tis fiuepropofitionibusficri didtur,maiore,minore,& condufione, quo genere fepius dialecfhciSC philoib- phi(uisindi(putationibus uti cofucuerunt: hoc autem quod ad motu accomodatur,primo condufioncm pro ponit, ut audientes exdtet , quam deinde probat : QC id quod fuerat proponendam extremo loco poniqquod argumentandi genus oratorum eft proprium, qui non tantum docere, (ed etiam motum animis- adhibere coa tendunt, Itaqj ftatirji ea fibi proponenda efle cenfcnt, quae mouere audientium expcdhtionempoisint.Atin tota argumcntationemhil eifiquod magis condufione moueat. eam igitur primo loco proponunt , & audien- - ■tium animum excitant, ad ea diligenter animaduerten- • da, quibus propofita coclufio probetur.Ethoc eft quod ’ in Partitionibus docet Cicero: quem locum fi aut legit fes,aut intellexifles , nunquanj profedo tam infdte ne- • . »gafTe condufionem primo loco poni. Sed pr^ftat ipfius Ciceronis uerba redtare. Sic igitur ait ibi: Argumen- tandi autem duo fiint genera, quoru alterum ad fidem dire (flo fpccflat, alterum ieinfletfiiadmotum. Dirigi- turjCum propofuit aliquid, qwod probaret, (umpfitcp ea . * • * ii quibus» : .v - »M 4 quibus uteretur.atcp hfs confirmas, ad propoli tumfe> (e retulit at® cOftdufit.iQa autem altera argumentatio quali retro & contra prius fumit quz uult, eacp confuv m at: deinde id quod proponendu fuit>iadt ad extremu. Audis quid dicat Gkero,-in argumentatione quz ad motum infledritur, prius (timedam efle condufionemc' Quid eft enim quod ait. Quali retro prius fumit quae uult: nifi , conuerio ordine indpit a condullone , quam probare uult, ut magis moueat f Qyod 11 Ciceronis ora tiones perlegcris,in ejuibus nihil unquam praeter uerba te notafle credo: certe uerum id efle , quod ego dico, in* telliges. rarifiime enim aliter argumentatur Cicero : led femper fere condufiones primo loco ponit , # eas ddn c. A tanginquod mihi duobus aut tribus exemplis cofirmaf • ie,fetis erit. Pro Milone condudere uult Cicero , Mi- loni Clodium infidias fedfle . certe negare non potes, - hanc efle condufione.id enim quod probandum fami* 1 mus, per ea que uel neceflaria,uef probabilia funt, tn co dufione ponitur, ut omnes intelligunt. Qyid ergo f an non hanccondufionem ftatim initio totius argumenta *‘- nonis ponit,cum ait: Qyo # nam igitur pado probari po teft , infidias Miloni fccifle Clodium f feris eft quidem in illa tam audaci , tam neferia bellua docere:# guz fe* quuntur. Multis enim rationibus hanc condunonem probat.nam poft condullone ponit maiorempropofi* tionem , quz exdlo Cafeiano dido pendet, Cui bono (ucrit.ut fit hzc propofirio maion Verifimilius eft cum feci (Te infidias,qui magnam caufem, magnam fpe, ma- gnas urilitatesin alterius morte ^ppofitas habebat . Cui > W . deinde - * » . 'j * I I • tff 4 Itfnde adfuhgit minorem, Clodium inmorte Milonis multas utilitates libi propofuifle : quod multis rationi-* bus probat, atcp ita cofi at quadpropoiuerat In eadem «ratione, cum probare uelit, deorum uoluntatc Clodi- vm fuifle interredum , primo proponit condufionem: Non eft humano confilio , ne mediocri, quidem , ludi- ces, deorum immortalium cura res illa confccla . quam ab impietate Clodrj probat , quod religiones omniice- : tere polluiftet, quod iandifsimos lucos proflrauiilct, &C cartera qug ibi multa commemorat . minorem enim tantum propofitione addit, quia maior nota eft, impios deorum uoluntate puniri. Alibi in eade oratione, cum probare uult, a Senatu nonefleconftitutam qureftio- nem contra Milonem , condufionem hanc primolo- co ponit: Hancuero quarftioncm,ctfinon dt iniqua, nunquam tame Senatus confiiruendam putauit.quam additis rationibus confirmat. Sed quid exempla cona- memoro,cum rarifsime alitet faciat Cicero (quod milii rede uidentur etiam dial edici, ac philofbphi, atque e- tiam iurifconfulri noftri temporis intdlexiffe : qui cum ahquid publice diiputare uolunt, dicunt ie conclufio» nes fufnnere udle . 8C ea pronunciata quae difputanda proponunt, condufiones appellant : quia fdlicet in di- feda argumentatione poftremum locutu oceupant,& totam argumentationem condudunt. Sed ( ut initio ■ dixi ) raro oratores direda argumentatione utuntur., fed frequentius inflexa ad motum, quo fit, utfonge fre- quentius condufiones in argumentatione primo loco ftatuant, quam in extremo : ut ecce Cicero pro L. Ma- nilia, cum excitare Qyiritium animos ad bellum cotra Mithridatem gerendu ftuderet,quatuor proponit coii dufiones,quas deinde figillatim probat prima efbAgi U X tui 'V . "4e. If* tur fn hoc bello poputiRomani glefrfo ; fecmida i Afljftf* tur falusfodorum atcpamicorum. tertia : Aguntur Ccr* cifsimapopult Romani uedfgalia , &• maxima, quartat* Aguntur bonamultorum ciulum. His propofiris,mo> tur. S ed hoc(ut dm)fere fctnper fadt , quod tc nuriquJfc iaduernfle demiror» ' ■* y Quod ait Ki^oliusjn enthymematibus rhetoricis conclufionem ftfa frmpcrdefiderari , falfum ejfe omnino : cum nunquam ipfa conclujio deftderetur 3 fed tantum altera pr^ ‘ ’ A minarum (ut uocant) & fepius maior, quam rfiinor. Cap. VIL E Xiftatua tamfalia opinione, natus eft alius indu gnis error. cum enim omnes &C Gnecos Latinot autftorcs uituperare cotendas, quod no re<fie iententiS Ariftojtelis expjicuerint,quam tu ( quodiam fiipra do- cui)peftim c acdpis:inter cartera danas illud etia, quod 'cxiihmaucrint condufione in enthymematibus nunqp relinqui, cum (utipfeais ) fere fem per relinquatur. At ego uctenim opinionem lecutus , dico te plane totum enare, tlcc^ omnino quam uim habeat enthymema co- •gnolccrc . uis enim fere femper iri eo conclufionem re- lmqui;cirmfere nunqua relinquatur. Vis utramqj prae- miiiaru farpifsime expnmi, cum’ rarifsimc maior exprf- 'matur,necp unquam rcre,nifi in argumentatione abfo- iuta: quorum profecflo erroru cauia eft, quia nunquam aduertifti comuetudinem eflTe oratorum , ut ( quod fu* periori capite diximus) argumentationem ferefempCr inucrtant,& codufioncm primo loco ponant. Dicunt autem omnes fere,quicuncp de enthymemate ucrbafa- ciunt , illud ex altera prarmiflarum , hoc eft tiel maiore, uel minore at$ ex condufione conftare : atq* ideo dici * y •' - ■ imperfe- ltf" irtiperfedltatl fyIlogiTmu,eo quod fere {empcrimaprtV' pofirio defit . frequentius^ accidere uolunr, ut maior 1 praetermittatur, quam minor : quia maior plcrunqjfc» iet cfle nota,& quod omnes, autplericp friimt, id in; en* thymemate poni non cenienroportere. qua? cum di* eunt, nihil omnino ab Anftotelis lententia difcedut,! qui docet in enthymemate duo efle fugienda uitia:pri mum,nealtius rem repetamus, quam oporteat: alte- rum,ne.propofitiones notas 6C apertas fumamus.Tc pSLr yetp , inquit , xou<p it Sjf tv /uSuof ,75 £' 2^ to cpecv^ec Et alibi ait, enthymemata ex paucis , dC fiepe ex paucioribus conflare, quam iyllogiimu. Nam fi quid pcripicuum eft, inquit , id dicend u no eft.Peto igitur a te, quid fit ittud quod praecipit nobis Ariftoteles ne di* camus, fi fit pcripicuum.. V trum id quod probare uolu «nus,an aliquid aliud f Si quod probare uolumus, ridi* culum iane erit Ariftotdis pr£eccptum:prim6,quia ne* inoprobare conat ea quae peripicua funt : deinde, quia abfurdum eft,predpere nobis , ut id ne dicamus, quod probare cupimus . quomodo enim quis probare poto * ri^idquodnondicitffi uero aliquid aliud, quam quod probarecupimus,iubetnos Ariuoteles praetermittere^ certe non erit praetermittenda codufio, quoniam ea eft tanquam probationis noftraefcopus : 8C qutcquidpro* barccogiramus,idad conclufioncm refertur. Rccft e igi ' tur fenferunt , non conclufionem , icd alteram ex prae* mifsis,quajfcilicct apertior ac notior fuerit, ex Arifto* telis fententia praetermittendam. Sed iam ad exempla ueniamus, quibus perfpicue demonftremus , te nihil in haere penfi habuifle. Atque illud aduertendum eft, en» thymemauocabulum quide eflcrhetoricum ( utfirpra docui)fcd tamen interdum etiam philofophos,diale<?H « 3 cos. cos, & reliquos artificis (ut Rhodolphtis ait) eo ut lolere,quia breuius probationem fiiam explicat, quant (yllogiimus . Rem igitur eandem fyllogifino fufius, enthymemate breuius hoc modo probabimus» Sit condufio, Clodius iure corius fuit, erit igitur hic iyL logifmus: Omnis infidiator iure occiditur: Clodius fuit infidiator, ergo Clodius iure carius fuit . ex hocfyl- logifinofiet enthymema, fi maior, uel minor prarter- mittatur, maior hocmodo:C!odiusfuit-infidiator,er- go iure carius fuit • minor autem in : Omnis infidiator iure interficitur , ergo etiam Clodius . Harc funt en- thymemata dire<3o ordine formata, nam (ut hoc etiam aauerns) duplet eft enthymematis genus, alterum diretfhim, alterum inflexum, quod fupeGHu ex Cice- ronis Partitionibus offendimus . direaa funt harc en- thymemata quae diximus, quibus uel nunquam, ue! certe raro utetur orator : fed camfledct, & quafi retro ZC contra prius conclufionem fumet, hoc modo,: lurs carius eft Clodius, quia fuit infidiator . nam -conclufio cftilla, Iure carius en : quar primo loco ponitur . illa ue- ro ratio , quar adfertur , Quia fuit infidiator : minor eft propofitio, quod omnes intelligere facile poifimt. In fi quis dicat, Dignus eil fupplicio Catilina, quoniam in patriam coniurauit : enthymema eil inflexum, ex condufione & minori propofitionc conflans. Qyod ita direcfld proponeretur: Carilina in patriam coniura- uit, ergo fupplicio dignus efl. maior enim per fe no- ta cfl. Omnes qui coniurant in patriam, fupplicio di- gnos efle . ut filcxcflet , quar iubcret calumniatori- bus omnibus .linguam prarcidi,atque illa fere omni- bus cflet nota, certe faris die t dicere :Nizolius eft. ca- lumniator, ergo lingua iUiprarridenda cfl, hoc eriitji * , / dire- dlrecSum ^fTct enthymema v quod lnfledh' poftet hoe taodo:NizoIfolingua prarddenda efl^propterea quod cft calumniator, nam profetfto conci ufio flla eft , Vt ti- bi lingua praecidatur: cui minor additur propofttio,quo Iliam es calumniator : &C illud ex lege notum cft, omni* bus calumniatoribus linguam eftepreddendam, atque Wco tanquam peripicuum non didtur. Acddit tamen nonnunquam , ut inflexo enthymemati. maior edam propofido adiungatur, fi non ita nota fuerit, fed extre- ino demum locoiut, Voluptas propter feexpetenda eftjpropterea quod eft bona 9 dC omne bonum propter fe eft expetenatsm.nam primo loco eft cond «fi^, Vo- luptas propter fe expetenda eft: Secundo loco minor prapoutio, Voluptas eft .bona : tertio loco propofido maior eft, Omne bonum propter feeft expetendum, quod enthymema conuerfo ordine ftatfm fyllogifmus «uadet, hoc modo: Omne bonum propter (e eft expe- tendum , Voluptas eft bona, ergo propter (e ex peten- da. Totidem igitur aliquando propofidones habet en- thymema, quot fyllogifmus : fed tamen eandem ar- gumentandi formam nunquam (equitur, atque ideo £quod fupra docui ) uocatur imperretftus fyllogifmus. Ex hoc intelligi facftepoteft Ariftotelis lentenda , qui dixerit Cxpc ex paudoribus enthymema confidere, quam primus fyllogifmus. quoniam nonnunquam ac* cfdit,ut totidem habeat propofidones , quot etiam fyl- logifmushabet , fedinflexo ordine pofitas , non autem dire<flo : quod edam altero exemplo dedaro.hoc enim cft enthymema: In Cadio nulla eft luxuries: eft enim deditus optimarum artiu ftudijs , quo in homfnu gene- re nuHa luxuries eflefolet. dico todde in hoc enthyme- mate propofidones efTe, quot in fyllogifmo perfetfo. quod quod quidc fntelligcre quilibet poterit, fi retro agatur, eefurfum uerfus ordo propofitionum collocetur, hoc modoiln eis quidedirifuntoptimarum artium ftudijs, nulla luxuries tiTe folet:Catlius optimarum artium ftu- drjs deditus eft, ergo nulla eft in Caelio luxuries. Atque hocintdlccfto v quoteunqj uolueris, ex tribus propofi- tiombus inflexa enthymemata formare potueris i qux- licet raro reperiantur, tamen quia nonnunquameisu- tuntur oratores , non fiint negligenda: cum preiti tim ad reliquorum enthymematum cogmrioncm fere ne* reftaria cfle uideantur» Formemus igitur tria autqua-» tuor, in quibus oratorum more codulio femperinprin cipio ponatur.Infacdus eft culco Malleolusi&f inpro- fluentem derjriendus: eft enim parricida, lex autem iu- bet,ut omnes parricidae culeo infuri,in profluente derj- ciantur. hoc enthymema ex tribus enuntiaris confiat, condufionc, minore propofirione,& maiore. cuius ge- neris erit etiam ilIud:Bcllum contra Mithridatem nui* lo modo negligere deberis Quirites : agitur enim 'in eo populi Romani gloria, cuius conferuandnc gratia nul- lum eft bellum , quod negligere debearis . rurfus illud: Non eft credibile iudices, a Rofcio patrem interfecTtum. fiiificrcftemmRoftius uir probaris moribus, & inno- cens, qui nullum unquam maleficium comiferit. at cer- te nemo tantum fcelus aggreditur, nifi qui antea perdi- ciis imus fuerit. Addo etiam unum eiufdern generis: Iu- re Nizolium reprehendo iudicesatqj adeo longe mo- deftius & lenius, quam amc tradfari , reprehendi'^ di- gnus efletris enim iuis in faiprisnon tantum plurimos commifit errores, fed etiam omniaqu£ cogi tare potuit, ^in me conuitia maledicta cp congereit. quis autem non •intclligit, errantes & maledicos uerrisimis rationibus .. . &ar-. S^argumetis efle rcprch cndcdosfEx his profecto exc- plisintelligi potcft, cnthymcmaforma tantuargumen tandiaiyllogifmo diffcrre:rccftec|j nonnunqua cx tot- idem enunciatis enthymema fieri, ex quotfyllogifmus Confidtur,fcd inflexo iemper ordine, cum enim ordo rccfhis eftin tribus his enundatis, non amplius enthy- mema, fed iam iyllogiimus cft. Qyare define tandem cum Phryiemio tuo nugari , quoniam aperte iam erro- rem tuum potes agnoicere. Sed aucftorinte Ciceronis probemus, in enthymemate fere fcifiper condufionem primo loco poni. pro Ligario, ftatim poft narrationem, inirio confirmationis hoc uritur enthymemate: Adhuc, C. Cariar, Q. Ligarius omni culpa uacat. domo cft e- greflus non modo nullum ad bellu,fcd ne ad minimam quidem iuipicioncm belli: dico illam efle c5cIufioncm, Qi.Ligarius omni culpa uacat.maior autem propofirio fubintelligitur:Qi.ricuntfe nullum ad bellum profecfti funt,omni culpa uacant. In eadem oratione pulchcnv mum eft cntliymema copofitum, in quo dux iunteon- dufioncs,& dux minores propofitiones.Quo quidem in enthymemate docftifsimi uiri Quintiliani acumen defidero,qui non fatis eius uim mihi uidetur agnouifle. ait enim Cicero: Caula tum dubia, quod erat aliquid in utracp parte, quod probari poflet : nuncmelior certe ea iudicanda eft, quam etiam dq adiuuerunt. Qyidhoclo co probare uult Cicero i nempe inirio belli tiuilis cau- fam fuifle dubiam, qux eft una condufio. Quid tume' Cxfaris cauiam fuifle meliorem, qux cft altera conclu- fio. Prima igitur condufio probatur ea ratione, quod eflet aliquid in utracp parte, quod probari poflct:fccun- da uero,a deorum audoritate , qui Cxfaris cauiam ad/ fauerunt,Poteft igitur hoc enthymema compofitura V. in duo fimplicia refolui, quaedire&o 6rdinC formeft* •tur hoc modo : Tunc erae aliquid in utraque parte, quod probari pollet: ergo caufa erat dubia, hoc pri- mum eft , illud fecundum : Nunc Caelaris caufam Dij •adiuuerunt , ergo eft melior iudicanda. Vides igitur, in utraque parte huius compofiti enthymematis a Ci-, cerone condufioncm primo loco politam. quare non uideo cur dicat Quintilianus, hoc enthymema condu - (Ionem noniiabere: nifi fortalle intclligat eo modo, 1 quo fyllogifmus habere foict. hoc enim ucrifsimum eft, & id mihi uidetur innuere, cum ait:Ita eft ille imper fecftus iyllogifmus* Nam fi ad fyllogifmum reduca- tur hoc enthymema, manifefto apparebit in utraque .parte pofitam a Cicerone condufioncm : fcd eam pri- mo loco efle. formentur ergo fy lio gifmi hocmodo : In quacunque caufa eft aliquid , quod in utraqt parte pro- bri pofsit,illa eft caufa dubia : fcd in hac caufa tum erae <th'quid,quodinutraque parte probari pollet: ergo haec <aufa tum erat dubia. Ecce quomodo incepit a conclu- iionc Cicero, cu ait, Caula tum dubia. Secunda pars e- tus enthymem atis, hoc modo ad fyllogifmum reduce- tur:Qyamcunqj caufam dij adiuuant, illa eft melior iu- jdteanda : Caelaris caufam dij adiuuerunt, ergo melior ea iudicanda eft.hancigitur etiam fecundam partem ( utuides ) a conclufionc incepit . Quid f illud quod ftatim lequitur enthymema , nonne incipit a condu- fioncf.Quis non eam uitftoriam probet, in qua oc- ciderit nemo nifi armatus f ut fitdirctfum enthyme- ma ex minori, &:condufione hoc modo: In hac ui<fto- fia. nemo occidit nifi armatus, ergo maxime eft proba® *la. Vnum ctia addam ex eadem oratione, a repugnan- tibus fumptum enthymema , deinde finem exemplor? ■* huius * iM • 1 , v".' ' ^ huius gefteris facfam , quae pene funt apud Ciceronem', innumerabilia. Sic igitur ait Cicero: An iperandi Liga* riocatifa non fit, cum mihi apud te fit locus etiam pro altero deprecandi ^DicmihiNizoli, quid hocenthy* memate concludere uult Cicerofquid probarer' an no, Ligario caufam efle fperandi f potes'ne inficiari hoc efi (e, quod codudere ftudetfpotes^e dicere, hanc no cfie huius enthymematis conclufionc r* Qyem autem locu. obtinet^an non primu^certe primum.Ponitur igitur in enthymemate primo loco conclufio. quodfi direcftum fiat hoc idem enthymema, conclufio fecundum locum obtinebit,hocmodo:Si mihiapud telocus eft etiam pro altero deprecandi , ergo etiam iperandi Ligario caufa erit. Sed illud primum quod inflexum dicitur, enthymematis genus ( utiam antea dixi ) magis eft o* ratorium. Satis igitur iam declaratum fit , omnia fere enthymemata rhetorica a conclufionc incipere folere: quae quia primo loco ponitur , fiepifsime propofitio nuncupatur . atqj hac de caufa dicere fblemus , enthy* memataex propofitione &C ratione confici: quod idem eft , ac fi diceremus , ex conclufione bC minori propo* fitione. nam propofitio minor , fere femper eft ratio fcu probatio conclufionis in enthymemate. Tu ue* rd tantus aliorum reprehenfor,qui Graecos Lari^ nos interpretes, Ariftotelis fententiam pefsimeaccc* pifle diris , & multipliciter errafte : hac in re mihi , ficut etiam in alijs plurimis,pueriliter ineptire uidcris.ais enim , in omni enthymemate tres partes efle prinri - pales , propofitionem , probationem, bC conclufio* nem : deinde, nullum penitus ex aucloribus harum trium partium exemplum adfers. Verum cenaris bC Quintilianum, dC Aiiftotclcm in tuam fententiaratra* x 2 here. ^ ' t ♦ * <r.- «*4 here cum neuter eorum hoc ulquam dicat, quod tu io*' mniafti . Qyin etiam excplum illud quod ex Ariftote» le quidem fumis, fed arbitrio tuo concludis, fententiam meam uerifsimam efle oftendit , ut tu iple per fummam imprudentiam cauiam meam confirmes * Cum enim tres partes dicas efle principales in omni enthymema» te, pro politionem appellas enundationem,qua propo nituria quod probandum cft:ut , Pittacus eft liberalis, probatione uocas ratione, qua probatur id quod pro» politum cft:ut,Pittacus enim eft ambitioius,& ambitio fi funt liberales, codulionem ais cflc,id quod ex proba» tione ad extremum colligiturrut, Pittacus igitur eft libe ralis.fedais hanc conclufionem de more tere femper omitti. Hoc tuum eft exemplum , bC tua de enthyme» mate fententia : in qua dico tc, licet imprudentem , fen» tentiam meam mirifice confirmare.Dic enim mihi,qug nam eftiftius exempli tui propofirio^an nonhxc,Pitta ais eft liberalis c' certe tu ita uis . Qiiis igitur non uidet eandem efle , te aucftore , propofitionem, bC conclufio» nem,nifi quod in condufionc additur ergo , ud igitur^ fateris autem, conclufionem fere femper omittiiquia fci licet ( ut ego interpretor)ineptum effetbis idem repete re,cumiam coclufio fit initio poftta , quae eadem propo fitio dicitur. Qiiid ergo f nonne tuo te gladio iugula» ri ientis^quid ais acute uir? Quama eft in enthymamate probatio.^eft, ais, ratio , qua probatur id quod propoli» tum eft. fit ita. Quid C ea ex quibus partibus conftat C aliquando, ais, ex duabus , hoc eft ex maiore bC minore propofitione : aliquando ex una tantummodo, ut fi ma ior ud minor propofitio praetermittatur , quod farpe ac cidit. Haec fane tuauerba funt.Dicigitur quacfo mihi, qimemhymematis probatio fit ex maiore bC minore propoli» propofitione, quid illidecftad pcrfedhimfyllogffmuf' certe njhil) praeter condufionem . fingamus igitur, ad-, di etiam conclufionem, quoniam (utipfeais)aliquan* do additur : tunc certe erit fyllogifinus perfe<flus:exm* iore , & minore, QC condufione conflans. Vbi erit erga tunc propofitioni locus, cum fine illa plene condufum fitdEs'ne adeo tardus, Ut nort intelligas , cu in probatia ne maior Seminor propofitio ponitur, tunc enthyme- matis propofitionem ncceflario uim habere conclufio- nis i imo uero ne propofitionem quidem proprie tunc dici pofief quam enim eflet ineptu, fi quis diceret : Hoc enthymema coftat ex ,ppofitione,&,ppofitionc maio- re, &C propofitione minorefeerte tunc ea quae primo lo- co ponitur,codufio did debet.utin eo exeplo,Pittacus eft liberalis : eft enim ambitiofus , dC omnes ambitiofi funt liberales. quod fi diredo formetur , fa die poteft in- •tclligi,hos modo:Omnes ambitiofi funt liberales: Pitta- cus eft ambitiofus , ergo Pittacus eft liberalis. Sed faepe accidit, ais, ut uel maior uel minor propofitio in proba- tione praetermittatur . hoc uerum eft , at cp adeo fiepius maior, quam minor praetermittitur . Qyid deinde f' di- ces'ne tunc enthymema conftare ex propofitione, 8C propofitione minorefquam ridiculus efles,fi ita loque- reris^Qyare fatere tandem, illam quam in enthymema- te propofitionem appellamus , efte conclufionem, quae non natura , fed lod tantum ratione propofitio dicitur, quia fcilicet apud oratores in argumentando primum locum obtinet: quam uero probationem dicimus , fiuc rationem , efte uel maiorem propofitionem , uel mino- rem, ud utramqt fimul, qua codufio primo loco pofita probatur : nullius enim alterius rei gratia probatio, fiue ratio ponitur in enthymemate, nifi probandi & condu x i dendi, I » 66 dcndi , quod pr opofitum eflr. quo fit, ut propofirio 8£ condufioin enthymemate necefiario fit eadem. Sed aliter, iniquies , Demofthenis interpres Vlpianus ien- tit . qui in fecunda Olynthiaca feribit , in enthymemate folcrc nos duas tantum propofitiones ponere, &con- dufionem tacere. primum dico apud nos plus ueram ra tionem ualere debere , quam imus Vlpiani auctori- tatem : deinde uideo pofie edam Vlpiani ientendam cumnoftra conuenire. nam ffK/i-znifotojux, quodait VI- pianusin enthym ematibus taceri folcre , non tam con- dufionem fignificat,quam concludendi modunv.quod multis in locis apud Ariftotelcm uiderelicet. Compa- rat igitur Vlpianus dialecticos cum oratoribus , ut o- ftendat oratores non eo genere concludendi uri folere, quo dialccticiutuntur. uoluntenim dialectid prefsius auditorem atq* adueriarium urgere , dC quodammodo cogereut feuictum fateatur, atq; ideo condufioneulri-- mo loco ponunt . quin etiam fepifsime , atq? adeo ma- iori ex parte QC primo &C ultimo loco ponere codufio-; nem folent hoc modo , ut Quintilianus docet. Bonunv cft uirtus : nam id demum bonum cft , quo nemo male uri potciLuirtute nemo male uri poteft, bonu eft ergo- uirtus. Sicfefe dialectid *n? <ru/u7rtfote*jui<it QC primo &£ ul-* rimo4oco ponunt.Scd( ut dixi) ulrimu cnunciatu pro- prie didtur , hic eft codudcndi modus, quo nunquam fere, uel certe rarifsime folent oratores uti.Sa; tis enim habent duas illa propofitiones dicere, Bonum- eft uirtus, qua nemo male uri poteft : ipiamuero maio- rem propofitionem quxcft,Id demum bonum cft, quo nemo male uri poteft , concludendi modum qui eft, Bonum cft ergo uirtus* auditori cogitandum , atq? ani- mo uoluendum relinquunt. Vides igitur, ut etiam VI- ^ - - - pianus pfanusiftctuusmecum fentiat. aliud eft thitti cotic!u> fio, aliud concludendi modus. Conclufio uocatur,quiC quid probandum atcfc concludendum afliimitur, quod (ut dixi) primo loco fere ponitur apud oratores. Coci ii dendi modus id dititur,quod extremum additur in ar- gumentatione, quo dialectici fere iemper, oratores fc~ re nunquam utuntur. Quoquo igitur teuertas,tandem necefle eft ut fatearis,ueram efle dialecticorum nofrro» rum fententiam , qui uolunt enthymemata maiori ex parte ex una tantum propofitione , hoc eft , uel maiore^ ucl minore, atque ex condufione conflare, quamuis (ut initio docui) fiepius maior, quam minor prartermit tatur : te uero fruftra contra illos tot ambages cogelsif- fe, atque imperitilsimenugatumefle. • N i?ohum,cum de enthymemate loqueretur, fibi ipfum contra v- dixiffe 3 tr in duos, infignes errones incidi ffe , ~ Caput VIII* H Acftenus a me omnia refutata efle exiflimo , quae in Antapologia tua alicuius efle mometi uideban tur:in quibus quantam errorum tuorum multitudinem annotarim , omnes quibus haec legere uifum fuerit , in* teHigerefacihmepoterunt.SupereftjUtetiamalia quae* dam figillatim errata tua colligam, quae partim cum ex* culare uelles , longe clariora QC aperriora fecifti , partim aute propter fumma imperitia aduerterenon potuilhV Nam primu illud in quo turpiter peccaueras,& tibi iple contradixeras, quam acute defendifti f primo ernm ex Ariftotclis fententia docueras, enthymema efle fyllo* gifmum: deinde non ita multo poft, exemplo quodam polito, dixeras : Hic non cft iyllogifmus , neque ad fyl* logifmum reduci poteft : relinquitur ergo, ut fit enthy- mema, quibus inuerbis tuis cmmanifeftacotradicftio. Itt cum modo diceres enthymema fyllogifimim efle , mo- do negares: qua cum ego modeftifsime contradi'(4ione * annotaflem,tuftatim furore quodam pcrcitus,me ter incprifsimum atep ignorantifsimumappcllafti:pcrinde quali maledicere, fit errata defendere* Deinde miro quodam fupcrcilioinfurgis , &C arrepta cenforiauirgu- Ia,mebarbarum,teucro doctum efle uirum damitas.in quo uix rifum continere poteram , cum in eo ipfo loco, ubi te dotfhim efle uirum praedicas,muItos pueriles er- rores committas. Sed iftam defenfionem tuamuidea- mus. Dixeram ego te multum errare, qui ita colligeres: Non eft fyllogifmus, reflat igiturut fit enthymema. QC perinde efle, ac fi diceres : Non cfl animal , reflat igitur ut fit homo : quoniam fyllogifmus eft enthymematis genus, ficut animal h ominis: &fublato genere, tollun- tur etiam omnes fpecies.ut,finonfitanimal,necpho- mo eflepofsitritau non fit fyllogifmus , necp enthyme- ma pofsit efle* At tu cum ifhim errorem tuum defen- dere uclis , ais fyllogiimum 8d generatim 6 i fpeciatim> accipi:generatim,proomnifylIogifmo fiue pcrfe<flo, fiue impafedlo: fpeciatim uero , pro fyllogifmo perfe- <5lo,8dpro enthym em ateiita ut fyllogifmusin commu ni(utipfe loqueris ) fit genus , 8d contineat fub fe duas fpecies,fyllogi(mum pcrfecftum, dC enthymema. Cum igitur ais, Non cfl: fyllogifmus,ergo cfl enthymema: uis ut argumentatione tuam itaintelh'gamus,Non eft fyllo gifmus perfcclus, ergo eft enthymema. Ifla eft deren- fio tua, in qua tantopere tibi places, ut te ipfum docflum uirum appelles , QC domcftico pr^conio famam auctipe ris. Vcruntamen in ifta tam erudita & dotfla defenflo- ne, dico duos infignes efle errores , quos uidc quomo- do tua ifta tam excellenti dotftrina defendas, Primus cfl 169 dlille, quem iri Apologia notaui. cum enim en thyme* ma fyllogifmi fpedcsfit,ut Ariftoteles fatetur, nec tu diffitcris:plufquam ineptum cft dicere, Noneftfyllogi fmus, ergo eft enthymema : quoniam idem eft, ac fi di* ceres, Non eft anima!, ergo eft homo.Non eft arbor, er* go eft ficus : Non eft uirtus, ergo eft temperantia, quas argumentationes quis non intelligit, no tantum falfas, fed etiam pueriles clIecNec» eft quod fuga illam quae* ras,fylIogifmum accipi fpedatim pro fyllogiimo perfe* o,&f pro enthymemate: quomam perfectus STimper iecftus,cu fyllogiimo adijdunf,fimt qufda fyllogifmo* -riim differetie,ut rationale 8C irrationale animaliu.ficut enim animal rationale eft animalis fpedes , ita fyllogi* (mus perfedus eft fpecies fylIogifmi:& ficut animal ir* 'rationale, ut beftia», eft ammalis foedes , ita fyllogifmus impCTfaSus,iit enthymema, eft fpecies fyl I ogifoii. Que cum ita fmt 7 non'netamcn omnium imfionc dignus e£ fet,qui ita argum en taretar, Nort eft animal^ ergo cft be* ftiaf & fi quis eum reprehenderet, quod male eflet argu menta tus, ita Ce defenderet : Argumentatio mea fic de* • bet intelligi , Non eftanimal rationale, eruo eft beftia? Tuuero mirificam defenfionem rxcogiralTe tepmast qui cum ira argumentatus efles, Non eft fyllogifmus-,. ergo eft enthymema : uis ut ita intelligamus , Non eft fyllogifmus perfecfhis , ergo eft enthymema. Cur non igitur commentarios edis in ifta tam erudita feripta, ut etiam nos imperitiores aliquid ex tam praeftanti docfoi na perripiamus , dC intelligamus id quod nunquam in* telletftum firit,uel potius quod efie nullo modo poreft, foblato genere tamen aliquam fpedem remanerer' Hic cft primus & infignis error tuus. Alter uero etiam 1 on* ge maior, qui te omnis dialetfiicae prorfus imperimm y often*- « 7 * oftcndi t. Fingamus enim uerum efle id quod ais,fc dc fyllogifmo perfecto intellexiflc,cum dixifti,Non eft M logiimus,ergo eft enthymema: nonane tamen erit QC f» ia SC rudis argumentatio C fiet enim ifta ratione tua , ut omnes imperfecti fyllogifmifint enthymemata : quod omnino falfum efle , quis non intelligit f Perfeci enim (yllogiTmi tantum in prima figura conformatur, ut Ari* ftotcles docet : reliqui uero omnes quicunqueuel in ie# cunda,uel tertia figura fiunt, imperfectiuocantur, quo# rum eft infinita multitudo: qui omnes ,ft tuum iftud ar# gumentum uerum eflet ,enthymematauocaretur, quia nonfimt perfecti fyllogifmi. Qyod fi uisidem eflfe fyt- logiftnum imperfectum, & enthymema, cur non id ali# quadratione probare conatus es: cum omnes 6C giyri 8C latini auctores aliter fentiantf nam fatentur qiridem om ne enthymema iyllogifmum imperfectum cflTe,fcd non contra omnem imperfectum iyllogjfrmim , lemhymc# ma ede concedent . ut fiita collegero , Nulla fiibftanaa eft quantitas, omnis lineaeft quantitas , ergo nulla Ii# nea eft fubftantia: hic quidem imperfectus eft fyllogi# fmus, quia fit in fecunda figura: fed enthymema eflcnul lo modo poteft. Verum ais iyllogifmum 8C enthyme# £na inter fe opponi: quod omnino falfum eft.cum idem lit apud oratores enthymema, quod apud dialecticos 4ylk>gifmus,ut multis in locis docet Ariftoteles: &C tarv tum forma argumentandi,non materia differant , ut fu# pra copiofcdocuimus. Qiiare nullus omnino fyllogi# imusdialectico more formatus, enthymema diri poteft. Itacp uides quantum flagitij commiferis,qui putaris om nem imperfectum fyllogifmum enthymema efle. necp eft quod ad enthymematis definitionem cofucias, quae talis eft: Enthymema eft fyllogifmus imperfectus cx Tf* probabilibus & figftis . fteque enim ex hac definitione colligere poteris, omnem imperfectum iyllogifmum en thymemauocari: licet omne enthymema fyllogifmus fitimperfe<fhis.ha:c enim non uicilsim retro comme- ant. Qiiod autem ex probabilibus dC lignis enthyme- ma conftare dicat Ariftoteles,frequentiorcm materiam cingit, in qua ueriatur orator. licet enim de omni re pro- polita polsit orator di fler ere, 8£ enthymemata formare: tamen in caulis forenfibus probabilia fere & ligna per- ueftigat , &T exiliis argumentatur, fed nonnunquam ac ddit, utfigna neceflaria ITnt , quar indida a noftris di- cuntur, ex quibus fiunt emhymemataneceftaria.Quod tu cum in primo contra me uolumine tuo ncgaflcs,po- ftea ueris uitfius a me rationibus, in Antapologia dixi- fii tenon inficiari, ex neccflarrjs aliquando enthymema ta fieri /ed non clfe propriecnthymemataiquod quam puerile fir, omnes intelligunt». N<w tantum abfurde. } Jed etiam perperam ditium a Ni £o/io, materiam enthymematum probabiliter concludere. Cap. VI III*. D ixeras in primo uolumine tuo,imperfe<?aonem enthymematu non ad numeru propoli tionum re ferri, fed ad materiarno neceflari6,fed probabiliter tan- tum concludentem . quorum egouerborumfentetiam poftquamcfle fallam apertilsime docuilTcm , locutio- nem etiam illam tuanvnotaui,qua uocas materiam pro babiliter concludentem. Qyid eft enim , inquam, ma tcria concludens probabiliter fquaeuero poteft horum verborum efle fententia i nos quidem ex Ariftotele di- dicimusjformam iyllogiftica eam elle , cuius propriu fit concludere, in quam inclula(ut ita dica)non concludit, fed c5duditur potius materia, Tuucro cu nullo modo , y 2 poties Ifl m . „ \ pofTes hanc erroremtuiim tam manifeftum occultare, quo tandem confijgiftifapienrffsimeuetulefriempe ad iolitam defenfionem tuam, ad cohirida atqj maleditftai quanquam ineptiTsime dicis me ab Ariftotclc larine Io quendi proprietatem petere, quoniam ex Ariftotelis fententia dixeram, formam fyllogiftic&m effe,non ma- teriam, cuius proprium fit concludere. Non ego illa uer ba latina quae podii, homo ridicule , didici ab Ariftote* le,ied eorum uerborum fententiam.Dico igitur, iterue^ repeto , te penitusignorare quid dicas , cum materiam’ enthymematum probabiliter Concludentem appella*: quoniam riulloiriodo materia concludens. dici poteflv nccp enim materiae proprium eft agere, ied potius patie ficuri formae non pati proprium eft,fed agcre.naifi quie quid agit aliqmd,id non propter materia agit , fed pro * ptci formam. Vnde non tantum ab Ariftotele , fed criat a reliquis philofophis, forma dicit Jtg ,id eft acftus, utnoftri interpretantur : quoniam propter formam a* gunt omnia, non autem propter materiam : ut ignis in lublime fertur nOn propter materiam, fed propter 1 cui* tatem,quae eft illi forma naturalis: & terradeorium ruit, propter infitam illi a natura grauitate, non propter ma* tcriam.nam eadem eft igni, atefe terrae fubietfta materia, quxuarijs informata qualitatibus , etiam uarias rebus appellationes adferr.ut haec terra dicatur, illa aqua, hic acr,illeignis. quibus omnibus eandem efte fubiedam materiam, declarat illud, quod(ut ait Cicero)ex terra a* qua, ex aqua oritur aer, ex aere aethendeinde rctrorfum uidfsim,ex aethere aer, inde aqua, ex aqua terra infima, (edhaecphiloiophis relinquamus. Illud potius uidea* mus , quid fit quod tu tam inftienter materiam condu* dente efte dixeris , dC quomodo coneris ilium errorem defen* rff' ^endefe.Dtcis eflfm, proprie neqj ffiateria ftecpfotw' mi fyllogifhca cofidudere, fed oratore ipfum, aut qui> cucp fuerit qui difputet > figurate uero materia dC forma dici concludentem: ut cum dicimus, ferinam fiiigineam facere optimum panem,quamuis proprie ex farina paf * riis fieri ibi eat. tu uero NizoK > more tuo rationes &C fu milirudines ex fcCe hauris. Qttis enim latifte diceret, fa* rina facit panem f ubi hoc locutionis genus inueniftii* Rufii canum hoc quidem eft, non latinum, aut urbano. Quod autem ais oratorem proprie concludere yueruh* quide cft,ied tu caufas cbfimdis. Nam & effectrix eaifc. fa ,QC forma perficere rem dicuntur : ied illa, ut extrinfe- cus adueniens:haec autem, ut infita QC annexa rei, quam abfoluit. ut architectus ex materia quidenvdomum con ficit,fcd nunquam perfefta domus appellabitur , priiifi- quam fllf materine forma fuperuenerit , quae domo con* cludatj&abfoluat: ita orator excogitabit quidem pro* pofirioncsjhoc eft: materiam conci ufionis,& eas ita coi locabit, ut quod uult , concludere pofsit: fed nunquam tamen concludet , mfi cum iyllogiftica forma fuperue» ncrit, utucl inductio, uel iyUogiimus ,uel enthymema fiat.Matcria uerb,fiueneceflaria,fiueprobabilis fuerit; enthymemati fubijdtur, ex qua formantur cnunciata, quibus concluditur argumentu.quo fit, ut materia nui* Io modo concludens, ied potius coduia dici pofsit Eft enim materiaprintipium quidem rei , fed patibile , feu patiendi tantum uim habens, nunquam autem agen> di.Formauero non patiendi,fed agendi uim habet uel maxima: quonia rebus omnibus perfectionem arqj ap* pellatione adfert. Qyicquid enim eft, id propter form£ luum efle dicitur, amifla forma, ftatim res interit, cria fi materia fupetfit, V t homo mortuus noji eft amplius ho u . . Y J «no» % + 174, no, quoniam animam, hoc eft formam amifitrita (yI!o>. gifmus fublata forma, non amplius (yllogiGnus uocabi- cur, etiam fi remaneant eaedem propofidones,fed inuer (ae atep immutatae. Quare perfpicuum eft, efieformam., quae concludat, non autem materiam . Huc accedit Ci- ceronis auctoritas, qui in Academids formam appellat, uim efficientem , & effectionem : materiam autem , ex . qua effiat, 8£ quam fingit ac format effectio . utiam ui- der e pofsis,quam infdtc,quamcp inepte materiam con eludentem appellaris. Q m reprehendit N i£olius in Antiparadaxis nofbris uoces, & locus tiones 3 tanqium non Uun4S,re£iea nobis efjepofitas. Caput X. V Enio nunc ad eas uoces & locutiones, quas in (cri- ptis meis tam cupide reprehedifti: credo quia cla- : te uidebas,inrebus iplis niliil contra me pofte te dicere» cum enim hoftili animo diligenter omnia perftrutatus tfleSjUt fi fieri pollet, aliqua in re me reprehenderes: tan dem cum rem nulla damnare pofle te uerifimiliterin^ telligeres,in fumma duas locuriuculas, QC fex uocabula (iibnotafti,queno ita tibi quadrare uidebant, quamuis (ut oftenda)a me recte omnia dicta fuerint, quod cum fedftes , tragice uocifcrari cccpifti, me penitus barbaru - eff^neqj ullum uerbortt delectu habere. Quanquam in eo ipfo in quo me rcprehendis,maxime ridiculum te o- ftendis.non enim femel , (ed iterum ipfe fateris, eas uo» ces QC locutiones quas in meis (criptis uituperas , apud idoneos auctores reperiri,& nihilominus tamen in me reprehendendas cfle.quodnc quis me putet fingere,, uerba tua redtabo.fic enim ais: Quae tamen non idcir- co reprehendi, quod non fortaisis apud auctores ali- quos idoneos, pntfertimpofteriores, reperianmr : fed quod . I # * >0 qtxodihdicaflt fe proHus carere itidicfo , BeT luilltim hau , berc linguae latina; guftum. Et alibi fic ais: Qiwc non damno, quod eorum aliqua non reperiantur apud ait** quos auctores Iatinos,prafiertfm pofteriores , fed quia / uideo te illis paisirn uti. Equidem cum haec lego Ni* zoli,uix credere poflum te mente confidere . nam om> < nino aliqua te intemperies agitat, qui haec tam incon»' fiderate effutias, quis enim ea reprehendere (olet, quae # apud idoneos auctores reperiuntur f cur, quarfo tc,re- prehenfione dignus ego fum, qui bonos auctores inri> ter:ilh' uero laudadi, qui priores ijfdem uoc&us ufi funt? Quis hicriium continere poisit,cumtam ffultumre* prehenforem efle te uideatcQyid ais argute cenforf damnandus ego firni^ omniiudicio careo , quia bo* nos 8^ idoneos auctores ium imitatusC Pro (iimme Iup piter, fieri' ne potcft,uc aliquis uiqj eo maleuolentta ca> cus fiat, ut contra aliquem tam infudfe ganiatfquid hoc enonffri eftrego iudicio careo , quia irtor uoribus , ab idoneis auctoribus ufurpatisrilli uero boni auctores n5 iudicio careiurquomodo in re fimili poteft exiftere tan ta difsimilitudo C Nonne cum liare dicis, idem cft,ac fi aperte diceres:Ego quidc Maiora gi, tibi maledicere uc -hementer concupifco , & incredibili cupiditate ardeo, tibi uc maledictionibus meis aliquam infamiam inu* - -ram : (ed quid uerifimiliter contra te fingam , prorfus non reperio, 6C tamen maledicendi libido tacere me * nullo modo patitur. Non ne undique hoc aperriisi* 'ine clamitat longa illa atque infulfa commentatio tuaf Sed uideamus q^acutemereprchedcrisracprimo duas dias locutiones diicutiamus. Ais enim nonlatine dictu a me, Rationes adducere.quid ita quarib Anullam enim ranonem adducis, quare no QC mihi & cuiuis ali} licear^ * - latine -i ' 1 ^ * .*• . , ..• * t * * ' •• v' ' * ' \ '• ' V t V , ! 7 * latinc cf icere Rationes adducere. Vis igitur utfinera^ tione tibi credamusfAt ais, Frequentius inuenitur , af> ferrerationes , quam adducere . quid tum r erit'nehoc ideo barbarum , quia frequentius illud eft^Sed quid inluc locutione mea damnasfutrum uocabula ipfa,an conftrutftionemuerborumffi uocabula, deliras infigni» • ter, quia nemo nefeit , .Rationem, & Adducere , maxi- me latina e fle uocabula: fi conftrucfhonem , cupio (cire, cur damnadafit.uideoenimpaisim apydaudiOres^hoc uerbum Adducere, quartum cafum adrtiittere. At dif ces fortafie^antunradresanimatas hoc uerbum pertu nerc-.ut; Adducere homme aliquem in lententia fuatm Sed hoc omnino falfum eft, quoniam etiam inanimatis' conuenit:uty Adducere rem mdiferimen, quod apud Ciceronem frequentifeimum eft: Adducere firim^pud' Horatium: Adducere taedium, apud Plinium. quin ait th Academicis Cicero , Socratem auQcauifie philofo- phiam a rebus occultis, & ad uitam communem atkhv* • xifle. Qirid eft ergo cur neges licere nobis dicere,rarib* nes adducere ad probandum, cum-Gicero dicar, addu- cere philofophiam ad uitam communem^Qyid^qudd palsira apud aucftores benelatinos , 6C apud Cicerone spfiim inuemtur,Ducere rationcm,$£Subduccrcratitf* nemfQy id autem habes argumenti, fitt liceat dicere. Duco rationem , Subduco rationem : (cd. Adduco ra* f ionemjnonliceat^quaratione dncerispir melius fit di* eere, Rationes aflferre,quam Rationes adducere^Equi dem fi uerba fp eefies, eadem eft uis in utrocp : fi meta pho j-am, etiam uenuftior eft in adducendo, quam in afferen do.hocenim a baiulis deduefiu uideri poteft, illud aute jneum ab imperatoribus , qui ad oppugnandos hoftes exercitum adducOt ,Ita$ ratio ipfa pofeit , ut longe me- lius. m . M i . ^ lias dicatur , Adducere rationes , quam afferre. At, m;» quis, boni au<ftores,no dicunt Adducere rationes, imo ucrd dicunt, QC mulds in locis legere memini, fed in pr^ fentia nonfuccurrunt exempla. nec^ enim inre tam cja# ra fui diligens , ut exejnpla colligerem , cum neminem praeter te poffeinueniri exiftimem , qui locutione hanc tam latinam 8£uenuftam damnare audeat.necp fanem nifitam cupide me infecftareris , QC nihil aliud haberes quod in medium adducere polles : notaflesid quod ele nanter dictum omnes intelligunt.Illuduero quod ais, go latine did, Puto quod, Omitto quod, Credo quod, Comemoro quod , Videtur quod , QC caeteraid £enus, quae Latini per infinitum modum efferuntrplane etiam te parum diligentem fiufle oftendir.Iicet enim frequen dus hoc dicendi genus per infinitum efferatur, tamen farpe etiam eo mbdo uiiirpatu a bonis audloribus, quo egoliim irfus,inuemcs. Et ne longior fiam in aperta re, qUonia tu fateris apud pofteriores auctores, & idoneos reperiri: dico etiam antiquam effe locutionem. nam ea Plautus frequenter uritur, ut in AflnariarEquidem fdo iam filius quod amat meus iftanc meretricem e proxi» mo Philenium. quod non ita multo poft repetit. Quid? quod eriani Ciceronianam effe conflat V Itaque locos ex Cicerone quatuor proferam , quibus te calumniato» rem effe improbam offendam. Primus locus eftin CL ratione pro Piando , ubi ita ait Cicero : Nam ut omit* tam illud, quod ego pro eo laborabam, qui ualebatipfc perfefe. tolle quod, QC infimtum fubftitue, hoc modo. Nam ut omittam illud, me pro eolaboraffe: QC tride> bis prorfus idem effe. Secudus locus eff in oratione pro Csedna,ubi ita inquit : Quem ego antea comemoraui, quodidefoceret, quod tunime * uertehoc modo, Qsie * •. z ego «co afttcacomcmoraut id facere, quddtix ftffc: & idem erit. Tertius locus eft in Saluftium : Credo , quod non omnes tui fimiles incolumes in hic urbe uixiflTenl* .Quartus eft inlibro fecundo de Natura deorum, ubi ita icribit: Animum denique illum fpirabilem fi quis quae- ratunde habemus-.apparet, quod aliud a terra iumplu mus , aliud ab humore , aliud ab igni , aliud ab aere eo, quem fpiritumdidmus. Vides igitur huius locutionis aucftorem effemihi Ciceronem.in qua tamen ludicium adhibendum eflfe cenfeo, ne frequentius , aut dunus ea utamur, niG cum in difputando uehemenuore uidetur orationem fecere t quod ego in ijs lods, quos tu inepte reprehendis , obferuaui. Scduoces uideamus, quae te tantopere extollunt, 6C arrogantem faciunt, ut putes ea foladecaufetefuperiorem futurum. Nihil enim de re- bus es (olititustnihil te mouet.quod argumenta tua nia fubuerterim,quod te omnis reconditioris docftrinx . imperitum oftcnderim.haec tanqua leuia pnetcrmittis, dC fex uoccs a me ufurpatas arripis , quas reprehendas, in quibus tamen fumma prae te fers ignorantiam. Nam .primo, aegritudine pro morbo dicis nufquam apud bo- nos auflores inueniri: cum tamen 5t Tercnuus,&PI- niu»,«alijmulti in ea figmficationc.qua ego poiui, hoc eft pro morbo , ufurpent Terentius enim in Phor- mione ficait: Matrem ipfam ex atgntudine miferam mors colecuta edubi DonatustExaigntudme.inqmq ideftiniumiuteacmorbo.Phmushbrooaauo,deck phantis loquens.ita ait : Vifi que funt fifsi acritudine, buando Kiilas moles infeftantmotbi-.Senns nemiue- nile.quanto uerius poffem fllas ego tragoedias rotet*. dtare.fi Ubaet , quas tu procacifsime contra me conci- tafti: cum Intdligibiliota,quo tu uocabulo non efle lati num dixiflem. Quid deinde i Reprehen- dis me, quod dixerim: Sed libet aliquas huius Capiti* claufulas examinare: &C ais,Claufulampro mebro nuk quam inueniri, perinde qua (i pro membro ibi ego ufiu? parim. An non intelligis inepte fenex, me pro concitu Tione,non pro membro claufulam eo in locopoiuiflec* quoniam enim in eo Capite multa fimt argumenta, uo- lo quafdam eorum argumentorum condufiones exa- minare, & uidere utrum confecftari^ fint,ned ne.quauis apud iurifconfultos frequentifsime pro membro daufu Ja ponatur: & Cicero quinta Apione in V errem , dau- lulam pro una editfti parte ufurpet. Sex. Pompeius ait daufulam efle, quam Gratti Trfoiofov uocant. Vnde fatis intelligitur,non tantum pro membro,fed etiam pro to- to ucrborum ambitu,qui una daudatur fcntemia,dau- fulam poni. Qyare uides cria in hac parte cratiam igno- rantiam tuam» Nam quod reprehendis, Operari pro laborare, &: opus agere:non faris mrclligo , qux tua ra- tio fit. nam fi iatinu hoc uerbum efle negas, aperte men- tiris,^ & Virgilius, &: Plinius, & Columella, & pluri- is 11 a |i) utantt3r : fi uero aliud fignifteare dias , non me> led Plinium reprehendis, qui inhacfignificatione cum alibi, tum Libro undedmo, Capite dea'mo utitur > ubi de apibus loquitur.Sic enim ait: Adolefcentiores ad o- pera exeunt, 6C iupraditfta conuchuritrfeniores intus o> peratur.Quidemm eft aliud operari, quam opus futim agerefPropernus Libro fecudo , deLunaucrba facies, ait: Cynhia iam noefies eft operata decem, hoc eft , per- fecit, QC abfoluit. Cicero ad Atticum hbro fext-o : Huius nebulonis operatione fi Brutus moueripoteft, licebit cum fofusames. Quod autem fingulari numero jMe- taphyftca dixerim, non id ego audtoritate mea feci: z * fed feddodtiisfmos fcriptorcs,qui libros Arifto telis , liorum Graecorum in latinum (ermonem coucrterunt, fecutus fum. Hermolaus Cnim ille , tantus uir , in con- uerflone Th emifti) , non femelMetaphyficam fingula- ri numero uiiirpat:ne<$ tamenid fincrarioneferit. narq eorum plurima quaegr&ce numero multitijidiniy efo tuntur, latine plerunq? fingulariter appellatur, ut Ethi- cam,Oecononicam, Politia ditirnus.atc$ hoc exemplo Ciceronis facimus ,qui cum apudPlatonem zre Airai» lin plurali legiffet ,'tamen primp de Diuinarione dixir, Videquid SoaaoesiriPlatonis Politialoquatur. Hav dtenus uides idefi^ifiottort» meam irecSe adhibitam efld nam ex illis o<fro que contra me notaueras, fex ita defirii ch } iit 8C pure &C latine di<?*a oftenderim.Duo tantum iu perfunt uocabu!a,quae(ut ingenue fatear )neq? mihi fa> tis placenti Nocumenfum,&Pairicidiofe. Sed tameik altero frequentiTsimrufi fimtrecenti6rcs,inter quos o dam Laurentius Vafla># Alciatus nofter, Sd erudirifri musuirErafrnus, qui de re literaria bene meritus eft:n5 hi frequenter nocumentum dixerunt. Alterum in The fauro luo linguae latinae pofuit Robertus Stephanusjut intclligas harum duarum uocum,quae mihi rebus inten CO exciderunt, metamenautfrorem non fiiifle, fed ab c- ruditis uiris eas accepifle. Verum concedamus, hcc duo «ocabula non fiiifle ab antiquis latinis ufurpata : quid tum^nonne tame maiorem in modunvmihi laetandum eft, quod tu homo tam maledicus, 8>C truhi tam acer ini- micus, ex omnibus feriptis meis,quaej?ntum ea decau- falegifti ut reprehenderes, nili litande ati6d,nin duo uo cabula annotare potueris? Non ne ppflem ita tibi refp5 dere, ut olim Aefchim Demofthenes r* qui cum Aefchi nes in eius oratione quaedam uocabula , tanquam dum &into -..i L J. ni & Intolerabilia ocagftaflet , Ce purgans locatur : ne gat enim In eo politas efle fortunas Grgd£,hocan illudi iple dixerit. Sic ego , non in hoc pofitum eflediferime eloquentiae dico ,?i unum aut alterum uerbum innoue- tur : modo fblcedimf foeditas abfit.Confer nunc deferi fionem tuam cum hac mea , ut quanta fit inter eas diffe- rentia peripicias. cum enim ego lalla efle omnia argu- menta tua docuiflem, tu ne unum quide defendere po- tuifti: afqux in locutione tua notaram , partim frigi- de dcfcndifti:partim , quia primum contra me uolume tuum non cft typis impreflum , orediirifsimo pernega fti.quae fuga tibi nunepraerife eft, quoniam in manibus eft Antapologia tua. Ego uero ne unum quidem argu- mentum a te meumuere impugnatum fuiflfe, demon- ftraui,nihilq3 penitus non a merere pofitum. uoces aii ttm & locutiones, quafc tanquam rio latmasadnotaras, eas oftendirion fine maximorum hominum auftorita- re a me fuifle uittrpatasv- r: ^; , ' r \*;*'f’ : : r--'AL Ni£olim non tomum non Utinejed ne.grammitice quidem loquendi ntionem no/Je^ penitus barbarum e/Je firiptorem. Caput XI. Q Vod fi terecriminari liberet , longe profecfto copi ofiorernmlhi reprehendendi materia locutio tua ftfppeditaretwi una illa Antapologia tua contra me, qudm tur in omnibus meis (criptis excogitare potueris. Sed- hoc decreiii modice fecere, aut etia intra modum* fetis enim mihi eft , ita res 8£ rationes omnes tuas euCr- tifle, ut nunquam amplius cis erigere queas, Venmta> mSbreuiter dico, te no modo priores errores non defen diffe,(ed multos etiam alios adiunxifle.Nam ut praeter- mittam eam ineptam locutionem, in qua omnino ut* lis nolis crroreft,cum ita ais : Socrates non conuenien- tia fibi ipCiiykd plurimum difsidefttfa infer fe loqueba- tur ( cfletcnim ad eorum quae tu citafti, exemplorum Imitationem, dicedum, Socrates non conuenienriafibi ipfi loquebatur,n5,fibi ipfis,ut tu dixiftiille enim dici- tur fibi ipfe , uel fibi ipfi non conucnire , qui pugnantia, loquitur: quod Socratem tufetifleuis,quamuisfalib» fic in Bruto Cicero: Cum autem difficile ut, in longa o- ratione non aliquando aliquid ita dicere, ut fibi ipfe non conueniat ) ut taceam uocabulum illud Intelligi- biliora , quodlicet a Seneca te fiimpfifleexcuies, nun- quam tamen efficies, ut latinum fit : ut omittam Irre- prehenfibiiem ,quod cum inftite dixifies , analogjiacra- tione conaris defendere, quo in loco maxime ridicit- Ius es. ais enim tibi in tuis uerbis analogia uti licere,, mihi in meis nonliceretpcrinde, quafi tibi aliquid inii- iteris concedi oporteat , quod alrjs. non concedatur, uc nihil dicam de illa uenufta locutione nia , in qua ita di- xifti:Dc inferendis enthymematibus,quos Latini,non ntlogicijimpcrfetios iyllogiimos, ied expolitiones uo eant, ubi duo funt errores apertiisimi , primus eft foloe- cifmus in genere, quia quos refertur uel ad enthymema ta,uel ad expolirionesialtcr eft error falfitatis , quia ne- cas a Latinis enthymemata uocari iyllogiimos imper- fetios, cumapud Qyintilianu non uno in loco ita ap- pellentur. Vt haec , inquam , QC alia eius generis mul- ta praetermittamiuolo mihi dicas , qua ratione, aut quo aucftore dixeris in ablatiuo plurali , lureiurandis . Sic e- nim ais in Antapologia tua : Si quis mihi antea omnib* iureiurandis adhibitis confirmailet. Qyid eft quod ais*' omnibus iureiurandis f quis unqua ita locutus eifraut quae p oteft iftius uerbi tui effe ratio f Sed uideo quid a- gas rsizoli* w inlucop ftouas exornationes rhetori- C' m * «as edere } aut aliqua dicendi praecepta, fa quibus do> ceasfolcccifmum ede uirrutem, atque adeo maiorem» lias Tincam Placentinum , quem aiunt duos in uno nomine barbarifmos facere folitum. quanto noftro tem pore tu N120I1, admirabilior es, 8 C magis iuipiciendus,' qui duos indgnes in uno nomine (olcecifinos faciasfDi gna certe res, quae iacrofancfHs literaru monumentis, ad icmpiternam tanti ingenij atque acuminismemoham per eruditos homines demandetur:ut aliquando pofte ri audiant, extitide apud maiores dios infignem quen* dam uirutn , Nizoliu nomine , qui cum annos amplius quinquaginta ucriatus in literis fuiflet, tam eruditus tandem euaierit,ut in uno uerbo duos iokeriimos cont mitteretCf docfhmam admirabilem , atq? omm laude, prardteatione, literis, monumetisc^ decoranda.Marius Nizolius Brixellcn(is,cen(br graui(simus,& optimaril arri 3 profedor , cu toto ume fu e tempore uerfanis edet in Ii ter arum ftudijs,ufcp adeo profedt,ut quod antiqui feriptores nunqua intelligere potuerut,quod nulla prg* ceptoru ratio patit, quod imperiti iiteratores in puero flagris plurimis dignu exiftimarcnt,idipfeu(urparit, 6 C tanc£ pigmetum quoddam uenufhfsimum e myrothe* cio depromptum operi (lio publico illcuerit. Sed quat- io teNizoli,ne graueris nobis etia rationem iftius uerbi tui declarare. (umus enim(uttu ais) ingenio tardiuicu- liinonallequimur idam tantam intclligenriam tuam • putamus hic duos ede folcecifmos : primo , qirianu£ quam iudurandum in numero multitudinis uiurpa* tum inuenimus: deinde quia ratio pofceret, fi in plura* lireperii etur, ut iuribufiuiandis diceremus,non autem lureiurandis . cupio ut hunc fcrupulum mihi eximas : nec . A J r »94 ■ nec dubito qufh etia alij multi fiht,qui t ccoditam iftam eruditione tuam admirentur, &C cupiant iftius noui uo- cabulirationciti audire. Qpid ceflas igitur grammaticas inftitutionesi»luccmedere,utomnesfdamus, quara- tione poisimus aliquid , omnibus iureiurandis adhibi- tis affirmare f Sed heus tu barbate cenfor , agnofee taiidem eo te tritio laborare, quo me praeter omnem ra- tionem notare conatus es: utuerborum nullum delo <fhim habeas , nullum literarum iudicium , nullum lari- nae linguae guftum. Imo uero neqj puerilia grammati coru rudimenta percepifle te oftendis. Qiiis enim puer nefcttjiufiurandum plurali carere numero c* quis no itu tclligtt,etiam fi-uerbum hoc pluraliter efferatur, non ta- m en poflTe dici Iureiurandis , fed dicendum efle iuribus turandis^iicuti nonRepublicis , fed Rebufpublids d i- dmus ^Qpid igitur opus eft, ut de locutione tuaiudu dum faciam, quae tota hiulca, alpera, affc<ftata , odiofa, cneniata^anguida,abie<fla, Apiane , quod prouefbio dicitur,tota ulcus eft, 8^ arena une calce, quiduis potius sedo! ens, quam aetatem illam felicem Ciceronis: quod non dubito quin literari omnes aduertant. Qirid, in- quam, opus ell, ut maiora inueftigem,cum tam craflbs in Grammatica rudimentis errores admittas C An repre hedam id quod facere ueriisime poiTem,di(Tolutos nu- meros , confragofam uerborum compofirionem , con- temptam fententiarum iciumtatem , fordidam oratio- nis affluentiam: cum foloedfinos notare pofsim i Nam tn primo ftatim Antapologiae tuae uerfu , contra rece- ptam a Latinis loquendi rationem, dixifti: Admoneba te de ijs, quae milii errafle uidebaris.quem errore in (e- quentibus bis aut ter repetiuifti. necp enim Latini di- eunt, Eno hanc iem;fcd,ia hac xa cum Erro iit abfolu- tum / »8? tum aerbtmi.ut fecunda Philippica Cicero : In eo no tu quidem totare,fed quod maximum eft, temporibus er- quarto deFinibus:Si autres ignoratur, aut erra^ tur in nomine. Nam quam abiurdum lit, fi quis diceret. Erratur nomen, pro eo quod eft. Erratur in nominer 1 tu uero putas egregie te dixifle , Quae errafte uidebaris, pro, in quibus . necp eft quod fugam quaeras , quia T e* rentius dixerit, Teneo quid erret: quia, Qyid, apud la- tinos fcriptores tanquam aduerbium, pro qua in re po- nitur, uel qua de caufa:ut,Q.uid furis rQuid ftas C Qyid indiges mei C QC fimilia, quae paisim occurrunt . Cicero pro PlariorHuius illa uox uulgaris auditu , ne quid reo innocenti nocear, oramus:pro,nequa in re. Quod au- tem tam plurima nequaquam apud antiquos ufitata uo cabula, paisim uiurpas , ut Maledicentiam pro maledi- drione^ V imperium pro uitup eratione,Ruditer pro im perite , QC iexccnta id genus , ignoico tibi : quia peripi- cue te oftendis,aut latinae linguae candorem penitus ne gl igere, aut, quod uerius efle aedo, nunquamlatine di- dicifleinccp Obferuationum earum, quas fub tuo nomi ne cdidifti,aucftore fuifle . Nam dia quae fine cauia finxi fti plurima, ut, Logicafta, Legitimitas , Theologifiari, Mentitio, Nugariter, multaro alia qu£ longum eflet e- numcrare,mera barbariem reaolcntia, quibus tanquam gemmis totam oratione tuam exornas : apertiisime de- clarant id, quod iniquiisime de meiudidum fccifti , ue- riisime de te fieri debere, qui penitus ignores , quid fit pure 8C Iatineicribere. Indicium N i£olij deUtinis feriptoribus penitus ejfefalfum i & minime fequendum* Caput XIL S Eduideamus mirificum de idoneis latinte locutio- nis autforibusiudirium tuum:ut omnes tandem ad A uertant, I ,g * ucFtaat,quam imperite garrias, & qirem delcchim cie* gantium fcriptomm habeas. Quid ais NizohYqui funt aput telatini QC idonei aucloresrqui funt illi, quos imi- tari debemus:' Omnes, ais, non iolum qui ante Cicero* nem , fed etiam qui poft eum aliquid latine fcripferunt, ufe p ad poftremam aetatem iurifconfultorum.Audio.8£ amplos quidem latinae lingu£ terminos facis:in quibus (pariari parumper libet , ut acutum tuum iudicium ui- d eamus. Peto igitur a te quae fuerit aetas poftrcma iu- rifconfultorum , qtioufq? tu latinae linguae iines proten- dis. Annon,qualuftinianus imperauit^nam eo tem- pore dariisimi iurifconfulti permulti fuerunt, utTheo- philus , Diofcurus , Praefentinus , Tribonianus , qui QC mulca fcripforut, 8C ueteres leges in Pandecflas congefc ferunt. Sed quo tempore Iuftinianus Imperator regna- re coepit f nonne quingentefimo uigefimo quinto no- if rat falutis anno i certe ita , nifi nos annales deripiunt* Sed ante Ciceronem , quem habemus feriptorem anti- quiisimufEquidc credo Catone, & Plautu,qui tempo- re Scipionis Africani floruit,annis ante chiustvm plus minus duccntis.ergo a Catone , &C Plauto, ad Iufti- nianum Imperatorem feptingenti atep amplius anni nu meranturiquo toto tempore tu linguam latinam floruif fc diris, omnes qui fepringentis illis annis aliquid Ia- tine fcriberc funt aggrclsi, bonos atqj idoneos larinita- tisaudfores exiftimas.atcp a nobis fmc difcriminc imita dos , nccp ulla eorum uocabula refugienda: quorum ta- men c numero excipis Inftitutiones, Codice, 8£ Authc- tica. Annon ita eftrita prorfus ais. At ego dico te uel hiftoriarum penitus ignarum e(Ic,ut nefeias quo quifcjj tempore eorum, quorum opcralegimus,fuerit,autfcri- pfcritmclomnipaiitusiudicio cai ere, qui nobis cosimi tandos mdos proponas , quorum opera multa ne digna quf- dem fune ut iterum legantur, nullum enim barbariae ge nus eis temporibus, quibus tu cenfes omniaIarinepu> * reqj fcripta fuifle , dcfuit.Nam ut omittam Catonem &C Plautum , in quibus plurima funt omnino repudianda uocabula , ut Ciceronis aetate, 8C paulo inferiorem non attingam, in qua multi fuerunt non fatis idonei feripto* res: uclim mihi dicas an omnia Senecae uocabula, lo« cutiones^p fintufurpandx, qui Neronis tempore fuit, & longae aetatis beneficio (uperiorem illam aetatem Cx faris Augufti omnem uiderat . Quod fi totum hunc ad- mittis, cuius dicfHonem non folum noftrx tempcftatis do<ffiisimiuiri,fed etiam Quintilianus ipfeuituperat: fi admittis quaccucp Val. Maximus,Suetonius, Plinius mera, Statius, Iuucnah's,multicp alij dixere:poteris'ne A . Gellium totum probare, qui Adriani tempore fui(, quadringenis fere ante Iuftinianum annisf age probetur etiam Gellius, quid Macrobio facies, qui non ita multo poft fuifle fcribitur:hunccine totum latinum efle ccnfc- bis , quem intclligunt omnes a lingux Iatinx puritate multum degeneraflef' Verum propter eruditionem, Macrobium recipiamus, quid Cypriano^quid Sidonio ApollinanVquid.Spartianofquid Lampridiofquid Iu- lio Capitolino facies.^eos' nc idoneos latini fermonis au dfores habebis C Quod fi etiam ifti apud te latini funt, poteriVnc tantopere os perfricare , ut Apuleium Ma-* daurenfem inter bonos Iatinx locutionis atep idoneos auctores recipiendum cxifhmesf atqui fuitApulcius Adriani tempore , annis ante Iu Ainianum fere quadrin gentis, pofl quam xtarem maior pars iurifconfultorum floruit . quod fatis cx Macrobij dictis inrclligt porefr, qui miratur Apuleium fabulis lufiflc. ProDrj immor- A a tales, Scotiticrbis ufus ftrfflcm : num idcirco putares a te de# fenium Ciceronem, fi probafles meam no cfle latinant locutionem f Crede mihi , totam defenfionis rationem ignoras.fi non res ipfas,fed tantum uerba fpedanda eC (e exiftimcs>Hoc tu genus argumentationis a fidione (ficut appellat Quintilianus) quo frequcntifsim&Cice ro utitur , cum non intclligas : putafii me in ea ede fen* tentia,ut credam licere nobis in icribedo diui Thomar, & Scoti uerbis uti . atque ideo exclamas , me ignorare quid fitbene latine loquiiquo quid imperitius did po* teft c' Non hoc ego dico fatue , nobis efie uiurpandum uel Thomse,ueI ocoti dicendi gcnus:fed fingo Thoma ipfum,uel Scotum contra Ciceronem difputare,&: dus rationes euertere:uel aliquem Thomae 8 C Scoti fedato rem,idem hoc facere. Quid igitur tunc ageres Nizoli,fi . Ciceronis caufa tibieflet fuldpienda C an illam ftatim deceptionem opponeres: Non pofliinthi Ciceronisrx- tiones impughare, quia bene latine non loquuntur t quam eiles patronus ridiculus, fi hoc faceres 1 Quod fi relidis rebus ad uerba te conuerteres,& fingula notans uocabula diceres:Hoc latinum no eft , illud barbarum: hoc improprium, illud durum : atque hoc modo defen* fum a te Ciceronem exiftimares : quanto etiam magis efies ridiculusfAtnunc^fi drjs placet)ctiam dodos ui* ros contra diuum Thoma 8 C Scotum argumentari do ces.uis enim ut contra omnes eoru fyllogiimos ita coi* ligant: Ifti quae ad prima literarum rudimenta pertiner, ignorant: quomodo igitur credibile eft , eos percallere difficiliora ? Praeclarum uerofi^ acutum argumentum, & certe plufquam Chryfippeum : quo effidtur, ut qui* cuncp barbare icripferunt, ij nihil unquam omnino di* dicerint. Non te, quatio, iam pudet iftarum tam ingen* A 3 tium t 1 9 * tium inepaamm^Qiiisnefdtjianummbnes fere fuiffe* dodfifsimos in omni icicnriarum genere uiros,& e fle e* tiam hoc noftro tempore, quilatinac linguae cognitio* nem uel nullam, ucl certe perquam exiguam habent" qui modo res intelligant, nihil de uerbis (oliciti funt. ut Socrates praecipere lolcbat: qui non uerba,quae tantum rerum notae funt, fed res ipias.uerbis figniheatas , fpe* «flandas efle cenfcnt . Damnabis igitur ignorantiae tot philofophos,tottheologos,tot dialeAicos , totmathe* maticos , tot iureconfultos,tam multos alios feripto* res, quia latine non didiceruntf Dices non efle crcdibi* : le,quo d hi tales homines difltciliora percallueiint,cum, latine loquendi rationem ignorarent." Qyis in hac re non te plane ineptire intclligitrquis eftenim quinefei* at,poiic aliquem efle docflifsimum,quitamcn latine non bene didicerit^quis contra no uidetpoflc aliquem- latine fcire, qui do Annae rcconditiorisimperitus fitCV funt enim haec diftindh inter ie,rarocp coniungunt.Nl qui-fe rerum qtgnitioni tradunt, illi pleruncp fiunt in (cribendo impoliti & barbari : qui autem ftylu exorna* re contendunt , maiori ex parte rerum inopes cuadunt,. perrara funt eorum ingenia , qui rerum cognitionem' cum dicendi elegantia coniungere poisint: & tamen- ex eorum numero noftra tempeftatc,cum in Germania, atep Gallia, tum in Italia pcrmultirepcriuntur:utRomg Flaminius,Iouius,Romulus:Vcncujs,Egnatius,Feli* cia nus, Paulus Manutius: Paxauij,Lazai us,Bafsianus: Florcntiar,PctrusVi<florius:Bononiae,Bocchius,Cor* radus:Fcrarine,Riccius meus : Mediolani, Odfauianus Ferrarius, & Annibal Cruceius: Ticini, Andrcas Camu tius. quem audio, ut commodius ftudijs fuis opera da* r epotat, Luganu in patriam fuam concedere iUtuifle, wfc* ' '.”V t " - ‘ 1*t atip ibi procul a gymnafiorum contentionibus, in quf, bus multos iam annos fummo cum honore u er fatus eft, quiete tranquille^ uiuere decrcuiiTe. QC in alijs ciui tatibus alij,quimagna cum laude rerum fdendam elo^ quentiae copularunt. Tuucro Nizoli, quod fatis ex icnpris tuis apparet, neutrum aftequipotuifti. nam re* rumte prorfus ignarum cfle,-fatis(ut ai bitror)in his Re prehcniionibus meis declaratum eft.ipfaautem loco* do tua, te non tantum impolitum , fcd etiam barbarum cITe damitatinecmirum, cum non folum Boethios, A* puldos , Martianos Capellas , inter politos icriptores habeas, icd apertos etiam iolcecifinos committas» Ridicule Ni^ohum feciffe , quijuarum Obferuationum errata prius defendere conatus eh , quam fciat quid in eis ego repreben * furus fim. Caput X 1 1 1 1» Q Vam uero diligenter, quamcp acute iam ea defen difti,quaefum ego repreheniurus in Obfcruatio* ilibus tuis?Pape,quam longein pofterum mens ifta tua Nizolj,prouidet,atqui ego nefeiebam quenqua exifte re mortalium tam (agacc, tamcplynceis oculis proditii, qui poflet ea multo ante cbipicari atep proipicere , qua: cotra ie aliquis dicere cogitaflet. At tu naturam ici> licet excedis humanam. Fortafle tc dxmon aliquis in Padi ripis apud Brixcllam genuit , dum hoipitalis mac- ter tua peregrinos atqjaduenas humaniisime collige - rct.iraq? nouus natus es in orbe Tireiias . qui licet in iis quae funt ante oculos , uelipfo Tirelia caedor fis, &Cni* hil omnino quod prpiens fit, uideas: afflatu tamen quo* dam(ut ita dicam)propherico,praeuides ea quae contra te £um ego breui tempore fcripturus,eaquc iam omnia lummo cum acumine S>C ingenio defen difti. Quin ut firmior ac ucliementior fic defenfio tua , plurimis in eo loco me conuicijs &maledidhonibus infedhristubie* tc defendere dicis,quae non modo nufquam ego repre» hendi,fed ne reprehendere quidem cogitaui. quo quid leuius , aut potius fiinofius dici poteft Xu defendas, que neqj ego impugno,ncque impugnare cogito, & in me quaecuncp potes maledidfa congeras^potes ne ma/ cis improbitate tuam, 6^ maledicendi libidineoltcnta^ re^Sed audi fatue, ftultitiam tuam. Ego quidein eis Ob feruationib. quas Longolio furripuifti,&: interpretatiu»- culis tuis audtas , fub tuo nomine edidifti , multa errata tiotaui : fed ea dico te nullo modo pode defendere , mu prius ea quf fint,8d quibus ego rationibus reprehendd audiueris. & tunc etiam (ut opinor)multum tibi fudan* dum erit,8£ fortafle te uehementer, quam fcro,poemte^ bit,quodmetuafponte tantis iniunjsprouocaris. Ve^ rum ea feparatim in alio opere tradi are conftitui: quod ores in partes diitribuam. Primum enim oftendam,te nea artem, ne^ ingenium in ordine Obferuationum ii laru adhibuide: deinde rationem acuiam aperiam, qua podet illud opus ita difponi & locupletari, ut loge utm» us 8d facilius latinx lingug fhidiofis euaderet : poltrco* plurimos errores tuos in illis a te adiundiis interpreta» tionibus,annotabo.necg hoc alia de caufa facia , quam* uis tu me hoftiliteriniedieris ,nifi ut ne parum cauti iu* uenes, tccum in eoiHcm errores trahantur* Atcp ut i am gufhim aliquem eius tertiae partis,in qua iiim errata tua notaturus, perripias : tres aut quatuor locos a teperpe* ram interpretatos , huic inferam Capiti : reliquos , qui multo plurimi funt,operi maiori referuabo. Capiamus igitur uocabulum uuIgatifsimum,hoc eft Virtutem : oc uideamus quam ingeniofe, quamcplatine illud uanes,. C uc tu ais') QC permutes, uis enim ea auc tu adiungis , no tam efle interpretationes, quam nariationesttoeabulo* Tum,8tf permutationes: fcd peraerfiones melius appel- lafles.Ponis ergohoc uerbum Virtus: deinde flarim ad iungis,Re<fhis actus. dicohancuariationem efle pcfsi- mam,quac iuuenes in errorem adducat. primo, quia ior tus non eft rectus actus, fed recta animi affectio, uel h am- bitus unde rectae actiones , uel recti actus profici fcun> tur .necp enim recti acfhis iunt ipiaeuirtutes T fed effects uirtutum , ut omnes intelligunt . Itaq? non minus pec- cas , cum dias uirturem efle rectum actum , quam fi diU cieres, architectum efle ipiam domum, aut futorem efle calceum. plurimun>emm differunt efficientes caufie ab ipfis cffe<tis,quamuis uel laus , uel uituperatio ab effe^ ctis dependeacut laudatur architectus , quia pulchram domum extraxit: uitupera tur (utor, quia calceos non habiles pedi confiierit atqj hoc eft quod ait Cicero: Vir. tutis laus in actione confiftit* Deinde, quia loco uirtu- tis nemo rectum actum ponere congruenter poterit». Atcp adeo hoc erratum tuum ea de cauia primo notaui, quia non fla pridem quida adolefcens mihiepiftolam, quam emendarem , obtulittin qua pofucrathuiufinodi locutionem , Eft homo recto actu praeditus . petiui at» eo quid illud fignificarct, quoniam rcuera nonintelli- geb2. ille flarim ait. Idem efl, ac fi dixiflem , Homo uir- tute praeditus, nam idem eft apud Cicerone, Virtus , QC rectus actus. V nde hoc habes?* inquam ego.Ex Obfer- uarionib.inquit,NizoIij, quas omnes accepit a Cicero - ne. Hcec cum ego audiuiflem , QC poftea diligentius in- terpretationes illas tuas confidcraflem , non tantum e- um adolefcentem, ied etiam alios qui me publice prius timqj audiunt,admonui, ne tibi fidem adhiberent, qui quiduis potius, quam Ciceroniano moreloqui doceas* B Sed Sed tamen non ita multo poft alius adolefcens , cffme ucnientem uidiflet» aftanti fodo dixit , Emerge Caput. • quod cum ego audiuiffem,Qyid hoc, inquam, locurio- nis eflrtum ille, Non ne ide eft Emergo , quod aperio? minime, inquam. Atqui, inquit, hocexNizolij Ob Ten- uationibus didici. Alius ctia,cum apudme declamans, reum defenderet, huiuimodi locutione ufus eft: Ad omnia quae contra nos dixit accuiator, Iudiccs , fumma cum cerimonia reipodebo. quam ego locutionem cum iuctmde ridere coepiflem,& aftantes cxibilarct,dixit il- le,Qyid?an non idem eft, fumma cum cerimonia,quod dfligenterftunc etiam magis rifi,pcauicp undeillud ha- beret f atilleftatim protulit Obferuationes tuas, ubi ini ‘ ditftione Diligenter , adiunxifti , Summa cum ceritno- nia. Alius dicebat, Volo cauponari Ciceronis Oratio nes : quem cum reprehenderem , Nori ncidem eft , in- quit. Cauponari, quod emere, quemadmodum ceniet Nizoliusr' Hi funt firu<ftus,quos ex Obferuarionibus tuis iuuenes -percipiunt , ut loqui barbarifsimedifcant. quomodo enim defendere poteris, idem clTe Caupo- nor, quod Emofcum Cauponari fignificet, cauponum more uendere,n5 autem emere : &C tantum femel,quod fciam apud Ciceronem reperiacur, cx Ennio oitatum ? Itarp iamnoftrosadolefcentes omnes hortatus fum,ut uel Obferuationes tuas penitus reijciant,quia loge me- lius dC purius latinas locutiones ex Riccio , & Doleto, quam ex te poflunt haurire:uel fi habere uclint.nunqua incptasillas interpretafionestuasreipiciant,fcd locos tantum a Cicerone citatos confiderent. Ver uni (ut di- xi ) quatuorhsec errata tua tantum exempli grana po- fui:cu u fcxcenta,atcp amplius, mObieniarionilnis tuis cius generis annouriin,que ftilicet tu ia prcedare te de- fendiC* fendiffc arbitraris, qtria mc fycophantS appcllafti,^ re- Lgios e Deos rogafti,uc m e perdat. Om nes enim Anto- pologiac tuae partes egregia illam claufula habent, ut te latis fipcrcp defefum exiftimes, 0 quam plurima in me couiaauomueris:iaquibus , quemadmodum folct in atramento iuo faepia , delitcfcas. Platonem nuf jua a Cicerone uituperari imeq- non fine auElore dixifje Trinitate, quam uocant theologi, in Platonis Dialogis inueni * i , ri. Caput XV. ^ VT Am quod ubi cp Platone indigniisime laceras , improbas , haud meas ede partes exiftimo tibi re- (podere: cum omiies fere QC gra tei QC latini feriptores te ineptiisimum ede rabula aperte clamitent, quoru tefti moniade Platonis excellentia dodiisimus uirBedari- on Primo libro contra Platonis calumniatorem, Trape zuntfum,commemorat.Quod autc ais,a Cicerone non iemper Platone laudari, quia Primo de oratore M. An- tonius dixerit, a Platone ndam nouam quandam dui- tatem, quae a uitae confuetudine, &C duitatum moribus abhorreret : infignemomnino prae te fers impudetiam, uel ignorantiam ;impudentiam primo, fi rem intelligis, &C tame contra ueritatem nugari audes : ignorantia de- inde, fi qua de caufa Platonis duitatem improbet Anto nius, non intelligis. An non aduertis, nihil aliudibi M* Antonium fibi propofuide, nid ut Cradi fcntcnriam improbaretfqui Philo(bphiar,& iuris ciuilis,cgterarum que fcientiarum cognitionem oratori neccdariam ede dixerat.itaq? non tantum Platonis duitatem commenti ciam appellat, fcd etiam fecundo de Oratore, (dentiam iuris duilis ofeitantem QC dormitante iapientiam uocat* Non eft igitur ea Ciceronis lententia, qua ex primo de Oratore dtadi;fcd ipfius M Antonij, uel porius neque *w . .. B z Anto- Antonij : com fecundo de Oratore fateatur ipfeAnto» nius,fe non ex animo, necp ferio corraCraflttm difputaf fe,fed ut eum tanti! refelleret. nam fi ueru eflfet, quod tu ais, modo laudari , modo uituperari Platone a Cicero» ne: quam incoftans eflet ipfeCicero^quam leiris? quam improbus,qui cx eo, de ore(quod aiunt)calidfi QC frigi- dum efflarctfErgo Cicero, qui alibi Platonem philolo» phorum deum, alibi Homeruphiloiophoru, alibi prin» cipem omniu qui unquam aliquid fcripicrunt, alibi in» genij laude longo inteniallo exteris omnibus antccel- Icntemjalibi diuinu,alibi multo etia Ariftotelefupierio» rem appellat: etrm , mqua, quem QC ubic$ QC. femperad» miratur, quem fufpicit , quem in coelum effert, in primo de Oratore tantopere uituperat , quemadmodu tu fin» giSjUtnihil turpius de faiptore, eodemcp Philofopho dici pofsitfNam quod ais ,Platonc propter quaedam» tia,quae tu impudcntiisimenominas,cu honeftenomi» nari non pofsint,mihi placere: pro cacifsim a petulantia tua agnofeo , qui in eis rebus mihi maledicas, a quibus omnes quibus ego notus ium, me longe magis abefle intelligunt,quam tua modeftia S^bcne dicendirationc femper abfuifti : quae quidem uiria nequaqua in Plato- ne fmiie,do<fiiisimus uir Beilario uere copiofccp defen dit. At uero de tribus diuinis perfbms,Patre,filto,3£ fantflo fpiritu,quas in Platonis Dialogis me obferuaflc fcripferam,quod me tam petulanter irrides, non eft mi» rum : cum ab harureru cognitione penitus abhorreas, & ufep eo terrenis rebus inhies,ut ad haec coeleftia dC di uina nefuipicere quidc poisis:no aliter a tep illi,qui diu» 'tius in tenebris uerfati funt, folis luce afpicere nequeut. •Atqui no haec irridebat uir ingeniofifsimus ac prop e di isinus, iOAN.Picvs Mirandulanus , que ego audore ^ , Z' ~ liben» libctifsime fccimis furn. is emmnon unoinToeo docet; Platone eam inDeo perfanarudiftindlione agnouiffe, quam nos Trinitate appellam usiquod loge copiofius perfequitur in libris de Perenni phdofoph ia, do dlifs. evg vbin vs: qui non tantu Platone, jfed etiSfere Pla- tonicos omnes Trinitateagnouiile demonftrat. Dices igitur, hos tales homines illa tua tam pcftilcmi barba- ra qj lingua ridicule atep infulfe theoIogiffarirAude con craloan.Picumosiftud foetidum tuum aperire, quem tam admirabili ingemo finde conflat, ut non in terris na tus,fcd a Deo fidius cile uideretur. aude tot 8d tanta Pia tonicorif tdftimonia refellere,quc Eugubinusin mediu adducit: tuncteuirumfriliceteximiu appellabimus; Konpotwfje Ni^ohum de ingenio &do&rina mea re&c indicare 9 cum ipfe refto iudicio careat . Caput XVI. D E iudicio uero illo ^d deme fecifli , nihil penitus laboro . necp enim eft quod quifqya hac in re tibi fidem adhibeat: cum in alijs rebus iam aperte demon- ilrarim , quantis in erroribus uerferis.Itacp nullo modo fieri poteft, ut de feriptis alienis bene iudices,cuin tuis omni penitus iudicio careas.nam (ut Ethicorum primo docet Ariftoteles)quae quiftp nouit,de ijs uereiudicat, eorum q? aequus eft xftimator. T u uero Nizoli, qua in re uales ? an in grammaticis f in quibus tam pueriliter peccas, ut in frequetes folceciimos incidas, An in orato ria facultate C certe , fi maledicere eilet orare: de reliquo nihil eft in te , quod oratorium dici poisit. An in Dia* ledtica, quam penitus irrides, contemnis , ac pro ni- hilo putas f An in Philofophia,quam noftro tempo- re nulla inueniri cenfesrPIatone enim no aliter, ate^ fus amaracu, penitus refugis, &C abhorres : Ariftotelis aute nulla dicis amplius extare opera, An in Mathematicis, - B | quas 19 ! quas ne pictas quidem (quod aiunt) difciplinasunquf uidifliVAn iniure duili,quodnunquam attigifli? Quid eigofcuius rei te profcflbrem facis r' quem te e fle dice- musdn qua tibi fcientia placcs^audc aliquam proferre* Imo ucro fortafle dices,Ego fum Grammaticus, rhetor, geometres, picto^aliptes, Augur, fchoenobates, medicus, magus. Sdo iftam effc profefsionem tuam : dC quidem alienis femper menfis accubans, ifta profiteris.Qiiidtumrquaetandemiftius tantae doctrinae tuae , fexaginta atep amplius annis qui- bus hactenus uixifti , documenta dediui c' nihil certe a-» liud a te fcriptiim extare uideo, praeter illam farraginem fordidorumuerborum,quam Obieruationibus Lon- golij adiunxifti : bC praeter unam fyllabatim emendica- tam epiftolam,quam illi operi praefixiftiinififortafle uis ea qua: contrame dixifti,intcr egregia opera tua conmi merari.Scd tagien auctoritatem in literis tibi uendicas, & uis de ingenio bC doctrina mea iudidum fecere. Sit ita fene . uerum in hac parte uidc, ut fls conflans , &C ne (quod ubiq? fere foles)uinolentorum more titubes , ac tibi ipfe contradicas. Quid aisffoteris me multa legi fle, (ed pauca intellexi fle: atqj huius rei duas adfungiscau- fcs . primo enim ais id aeddifle , ob ingenij md tardita- tem:deinde etram,quia praeceptores parum bonos ha- buerim.Dc praeceptoribus illud primo tibi rcfpondco, me tales habuiffe , quales multi defiderant , paud aflev quipoflunt,quiadhucomnes uiuunt,& infummohev norc ac precio habentur. & quos tu longe quidem om- nes aetate praecedis, fcd doctrina longo interuallouix praecurrentium terga fpcctare potes . Jn gramaticis atqj rhetoricis , A ngelvm appianvm,&prw wvw cowitem 3 confobrinum meum, habui prg- ccprorcs; 199 ccp fores: de quibus nihil dico amplius, quam quod om nes intclligunt, uiros ncc* doctiores , neq? meliores irf- .! quam inueniri. In Dialcc1:icis,acutilsimurn uiru arvm t em b a t a l e vm habui : fub quo quantum profecc- rim,tu pro redo ipie,nifi plane plumbeus cs,ientire po- tes . In Mathematicis, hierontmvm carda- n v m .hominem celeberrimum, QC non tantum Mathe 1 maticorum , fcd etiam medicorum facile principem : a quo multum etiam Philoiophiae ex familiari confuetu- aine percepi. In naturali Pliiloiophia,cum ah'os nonnul los.tum praecipue vincen t<i vm m a g i v m, quem amplitudinis 8C honoris gratia nomino , Philofo phum noftra tempeftatc celeberrimum. Quin etiam iu- ri duih fub A l C i a t o .Magno tantum operx dedi, quantum facis iit ad bonosautotres intelligendos.&fad orationem pleniprem efficiendam. Vides igitur profe cro,quam inep te, quam cg fine ratione garrias, qui prae- ceptores cos parum idoneos cilcdids, quos uniucrfus pene orbis terrarum admiratur. De ingenio uero meo, quod tardum eile dicis, tantum tibi reipondeo, me mi- hiillud fingere non potuiiTcrfcd quo minus ingenio ua leojiubiidio mihi diligentiam comparaflerqu* quanta Iit, ex uitar meae ratiombus intclligi facile poteft. neque lane unquam mihi ingent) laudem uendica ui; q uam uic- poeta quidam ambitioie dicat, w ' • l f Qyiuclit ingenio cedere, rarus erit. : ’ * Ego uero potius induftriar laude deledor,qua maxime quadam mron ftanua , illudidcra quod miluadimis , paulo noli attrf, buis:aur certe quid Jieas,non adueitis primo en*n me nrdo i.igcmo dicis efcdeinde non ua multo poft ‘ J. ■ dcfubciicm appellas, Nam qua ratione licri poteft, ut qui • *« ' 200 qtri propter ingcni) tarditatem ucrtiffi perfpicere non pofsit,is in difputando ualde ilibtilis (it r' Quid f quod multa mihi adefle concedis, ut magnam in feribedo co* piam, 8£ figurarum uarictatcm : deinde concludis , hate omnia mihi no ingenio qucefita, (cd natura datafquan . tae hoc demum tarditatis SCihiporis^eft^Qyis enim eft, cui natura datum (ir } ut copioie,uaric,figuratecp feribatf quis non intclligit,nos (cribendi rationem non a natu* ra,fed ab arte recipere ? quis non uidet,hoc loco ubi iu* dicium tuum oftentas,tc infigniter ddiraref' quid eft e* nim ingentum,nifi natura ipla hominis , quatenus ho* mo effrCur igitur ais, quae mi hi bona funt, ea non inge nio quxfita,i?d natura efie data f quam ponis inter in* genium QC naturam hominis differentiam ^Fac, ut intel fcga.Sum enim ( ut tu iudicas ) hebeti tardocp ingemo* nefeio quomodo fieri pofsit,ut quis natura ualde fabri* lis fit, & copiofas, & uarius: & idem ingenij tarditate la boret. Qiio d fi forte dixifles,ca qug inmebona effecon cedis, no induftria a mc quazfita,fed natura data , maius, cfle conuicium exiftimaflem : quoniam ( ut fapra dixi)' mc laus induftriac magnopere delecfiat. Nunc ipfetua Iponte mihiinduftria concedis, cum ais me multa pcrlc gifle.tribuisetiamnaturamcopioiafn,8^ uaria, QC fabri- I em: unum tantum adimis ingemum.Hoc profccff o mu bi monftri fimile uidctur.ut fi quis dicat, aliquem habe re quidem fenfum oculorum acerrimum, fed nihil p eni tus uidere.ficuti enim uifas effccftus eft oculi bene coti ftituti,ita etiam ingenium naturae conftitutione ftquf* tur.utmala natura malum pariat ingenium , bona bo* num.unde fit, ut apud bonos aucftores nulla pene fit in* ter ingenium 'V naturam hominis differentiarut Tciei» tiusdta ut iiucniiim cfthonuaumilabore procliucad ■ - - - " v. libidinem* 'iii Iibidinem.Et Cicero primo de Officrfs,cum inter tiomf nes maximam naturara difsimilitudine efle docuiffet, ita poftea conc!udit,Suum igitur quifcp nofcatingenifiL Vbi nulla omnino facit internatura &C ingenium diffe- rentiam.& primo d^c Oratore Crafius oftedit , naturam atc^ ingenium peneide ede, quando ait: Sic igitur fen» tio,naturaprimum atcfc ingenii! ad dicendu uim afferre maxima. Et paulo poftait, icriptoribus artis non ratio- nem dicendi QC uiam,ied naturam defuifle . nam &C ani» mi 2xf ingenij, inquit,celeres quidam motus eile debet, qui ad cogitandu acuti, 8C ad explicandum omadumqj fint uberes.Dedarat igitur, quid natura: nomine intelli gat:ubimdes,ingeniufiibnaturaconcineri. eft enim ni tura generalius nomen, QC ad plura pertines,qiiam inge niu m: fed qu oties adhbmine refertur,uel potius ad ho- minis' animu , iemper idem eft natura quod ingenium: ut pro Archia Cicero:Etia illud adiungo, lacpius ad lau dem atcp uirtute natura fine docftrina,quam fine natura ualuifle docftrinam. At® ide ego contendo, cum adha- turam eximiam atcg illuftre accefleritratio qufda cofor matiora dotftrina:, tu illud nefcio quid praeclara ac lin- gulare ibi ere exiftcreJn Bruto : Atcp hic a magiftris pa rum inftiturus,natura habuit admirabilem ad dicendi?, induihiam non ium expertus . Qyod optime conuenit cum co quod pro Carlio dixit : Atra in eo ingeniu cius elucere uidebatis: quod fepe etiamfi induftria no alitur, ualet tame ipfiim fiiis uiribus.Qiiin Horatius hoc aper<» tifsimedemonftrathisuerfibusr •' Natura fieret laudabile carmen, an arte, Qyaditum eftrcgonecftudium fine diuitctiena, Nec rude quid profituidcoingeniumraltcrius fic Altera pofeit opemres 6C comurat amice. C Sed Sed quid exeplis optis cft , cu te ttio ipQas gladio fflgtr- lare pofsim. y quid ais uir coftatifsimefnatura mihi adek fe uaria, &C fubtile:& copioiam non negas:fed ais tardo me cfle ingenio. Quid auteeft inter natura hominis, 8C ingeniu, diffcreti£?nihil prorfus.Quo audorefmalo qui de,fed ad hac rem probanda latis idoneo, Mario Nizo* lio Brixdlefijin magno iUouolumine fuaru Obferua* tionu:qui inuocabulo Ingenirj interpretado , ftatim na tura adiugit: 5C in uocabulo Naturf , addit ingeniu. An non ita cifrommno.poteft enim,quicucp uolucrit, tuas illas interpretationes uidere. O' miru ingeniu , iudi* citi, Niroli, tuO , quod per totum ut ais orbem ladnurq circumferatur, 5C quod ena pofteri fufpiciat.dicet enim aliquando minores, a Nizolio fadlum dleiudicium de . Maioragio, quod is quidem eflet natura uarius, copio* ius,8( fubtiliSjfed tamen ingenij tarditate laboraret. Pa |>at,quam acre, quam acutum , quam exquifitum iudi* ciumrEquidem maiorem in modum admiror, quod il* li iapientiftimi uiri Veneti, apud quos habitas, cu te tan to iudicio pollere uideant,non te ftatim arripiant,et De cemuirorum caput cfleiubeant: aut uniuerfo concilio iuo praeficiant, Ducemcp creent, quo bina pofsis in co* rjjm admimftranda Republica, pro tuo lingulari i udi* cio, fufrragia ferre. Sed his omifeiSjqtrocfnam ego de te Yudiciumfaciam NizoltfNullu certe aliud, quam quod omnes intelligerefacile pofluntiteuelignoratiarcninv ucl inuidia,uel malignitate, uel arrogantia , ucl cratis uf tio:uel(quod uerius cft) his omnibus dc caufis ita defi* pere ,ut ncc quid fcribas,nec ad quos, nec qua dc caufa, nec quo modo , ncc deniq? quibus rationibus , quibus ucrbis,aut quo ordine, confideres. io* M* ANTONII MAIOftAGir RECVS ATIO OMNIVM EORVJH, qu* Ni^olius in Decifionibus eius, tanquam. maU pofita^notanit . mmr v M iam foperfores duos Reprehenfiohff | f | fibros ab (olui flem , allatae iiint ad metuo nomine nefeio quae Defenfiones a te con , feriptae, cotra Coelij Calcagmni Diiquiil* tiones in Offida Ciceronis , in quibus me etiam oblique laceras , quod quibufdam in locis non faris in Dedfionibus mris Cicerone defendifle tibiui* dear. Qyoinopufculo tuo licet non tam rabioius fis, quam in Antapologia fueras , credo , quia totum in ca uirus tuum effuderas -• fummam tamen improbitatem &C imptjdnrtfam 6Tfendis:uel quod in me falfa crimina confingis,& aperte mentiris, ut oftendam-.uel quod ra* tiones meas arripis, eas, quia tu nullas excogitare no uas potuifti,uerbis tuis uefamphficas , ucl conahisrde- inde illis, tanquam fi tuae ellent, uteris : 8 i cum eadem omnino dicas, qua: a me prius dida fuerant, ambitiofe tamen ea tanquam noua inuenta tua profers: ut tanqua cornix illa Aeiopica, furriuis indutus plumis , inter pa* uoncSjfi fieri potcft,conumereris,8£ aliquid tande iape reuideare. Sed ego iamiam alienas tibi plumas detra* ham, utfurriuo denudatus ornatu , nigerrimo corpore tuo riium literatis omnibus condtcs. Interim dic rrrihf noue patrone, fic enim teipium appellas, cum tamc iam peneranddus fisrquantu temporis cft,cum Ccclij Cal* cagnini Difquifiriones in lucem ucneruntr* Equidem uideo iam decimum annum efle tranfadum . Quid in> tercafcafri bone patrone?* cur iianc maculam tandiu in C 2 . Cicero* Ciceroniana 'nomine inueterare paflus es f cor Calca- giiino uiucnte,non cotra illum certamen fufcepifttfcur cxpcdafti , ut ego pene adolefcens in medium prodi- rem, &C Ciceronis caufam defenderem t Non te pudet, ueteranu hominem, 8C Calcagnini ipfius uel aequalem, uel fortalTe aliquot cuam annis natu maiorem, eo uiuen te nihil unqua aufum contra illu dicere: poft dus morte expedafle,ut ego iuuenili aetate quodimodo cxultas, - tuendu Cicerone fufeiperem^quid interim fadebas pa q onc magne ? cur trepidabas t cur extimefeebas f cur latebras, quib.te occultare polles, inueftigabas f cur no eam cauiam tam dluftrc,tam graue,tamhonefta defen- dedi Ciceronis fufcipTebasr' Ergo tancjfj e ipccula,iacen tem,& oppreflum calunfjs,&T quafi cceno deformatum Cicerone contemplabaris, neq? te rd indignitas moue- bat,necp contra calumniatore dus , os aperire audebas, fed expedabas, ut eu aliquis erigeret , atep expurgaret: ixt poftea tu accurrens impudentilsime clamares, a te eredum 8C expurgatum fu iffe^ Verum hocinerria: tuae condonemus, timiditari atq* ignauiac tribuamus. Quid poftea quam Deciiiones meas uidifti , cur non ftatun,li Ce Ciceronis caufa mouebat , ea qua: non a me rede de- fenia intdligebas , iterum defendifti C cur poft annos quincp atq? amplius , ex quoin lucem JDeciliones meae uenerunt, nunc tandem cum nibus conclufiunculis it% medium prodis, quibus fcilicet non tantum Calcagm- num Ciceronis accufatorem,fcd me cuam eius defenfo rem inuadasrAn non omnes intclligcre pofunr,te non Ciceronis caufa motum, fed ftudio mihi maledicendi prouindam iftam fufcepiflef nam fi te Ciceronis digni- tas mouiflet, certe uiuentc Calcagnino, caufam eius e- gillb:aut fi uiuetem Ciceronis aduerfariu (qua: tua igr nauia nauia cft , aggredi no audebas, eo mortuo lhtim Cice- tonem defendifles. Quod (itum etiam defenfionem ig norabas,poftquam inDeriGonibus meis ego tibi uiam aperuiflem, illam ingreflus, id quod ais me praeftare n5 potuifle,tu ipfe pr sititi des. fc d horum nihil non modo non fecifti , fed ne facere quidem cogitafti . Nunc ucro. poftquam tua iponte mihi faefiuses inimicus , tandem, te nouum Ciceronis patronum finxifti , quo pofles im- pudentius QC licentius in me debacchari. V erum cito, tarde ueneris ad fcribendum.uideamus,quid decem an nis pro Cicerone contra Calcagmnum , dC quid quincp annis contra me commentatus fueris. Recufatio Defenfionis» A C primo quidem e uigintiquincp CalcagniniDif quiGtionibus,undeam tantum examinandas fuC opia, ita qj rn nrdiy, a me quatuordecim inDecifionib* meis re<fte fuifte refittatas . praeterea ex illis Vndedtn quas fufcepifti,Sexta a me recfte defenfam ais.hgc enim funtuerbatua: Maior agius aduerfus hanc difquifitio- nem omnia recde dixit . in quinq? poftremis nihil addis ad rationes meas, quod omnes uidere facile poftunt. quo fir, ut ego uiginti Cakagnini Difquifiriones te au- ctore dC praedicatore recde refutarim, & irt cis faris Cicc ronem defenderim . Qyod cum ita fit , in Quinqj tantu primis, nefeio quid a mc,tuicilicet nou.us Ciceronis pa- tronusjdiflenure uideris:non quod id, in quo didentis, ad Ciceronis defenfionem aliquid attineat, fed quod tuam mihi maledicedi libidinem occul tam habere non potes. V erum hocquam imperite , quacp, inepte facias, uideamus. ImprobaratinfcriptioneJDe Officrjs Calca- gninus:& melius De Officio , poGeillud opus inferibi dixerat, contra ego multis rationibus , malefcntire Cal- C i cagninum 20 ^ «agninum docui, longecp pleniorem & meliorem. De Omcijsjinfcr/ptione cflTe,quani,DeOffido, declara iri. Tu nouus quidam patronus ( ut teipfum appellas ) ad hanc caufam ita aggrederis , ut lmtioftatim praeuarica* tor improbifsimus efle uidearis.nam Calcagnini fen* tentiam contra Ciceronem mulris quidem , led ineptis rationibus probare contendisiidcp non alia de caufa fa* ds,nifi ut meam impugncs.Hoc nimirum cft.quod pro Ciceronis defenfionc toto decennio tandem excogita* re potuifti , recfiifsime icilicct potuifle Ciceronem De OiFicio/uum opus inferibere, per figuram, quarfi gram matici Syuccdocji en uocant, in quafingularis nume- rus pro plurali ponaTurfSc hoc ais neque a Calcagnino, neque a me fuifleintelleftum. harc eft totius primica* pitis tui fumma,in quo fine ratione tot nugas , quar ni* hil ad propofitum faciunt, cogefsiftl, ut nemo (incriiir pofsit eas legere. Qyid enim facit ad Ciceronis defen* iionem contra Calcagninum, quod apud Ariftotelem unus pifeisponatur pro omnibus pifeibus^aut tina apis pro omnibus apibus f quid ad inferiptionem librorum de OfficrjSjfadt lex illa duodedm tabuIaru:T utor cum- pupillorum matre ne habitato^aut quid illud Euclidis» 1 Triagulum habet tres angulos aequales duobus rec^isf* multate hufu(inodi,quat ideo ccxULegiii» , ut pueritfrer re multa fcire oftentarcs.nori quod ea fufccptam a te cau- fzm adiuuarepofleintclligeres.haec enim certe non Cl ccronis inferiprionem defendunt, fed fi quid ad rem fa* ciunt,CalcagniniDifquifitione corroborant. MirificCf uero dcfenfore,quirariones adueriarij firiquibufcunqi poteft: argumentis coiirmet.Dic enim>quarib,mihi no- ue patrone, quid artulifti noui in hac prima Difquifitio ne, quo Cicerone dcfenderesfprofer uau aliquoducr- bum: ^ 'Uff bum: & telonge diligcfttior<ftn,quam £go fu^nrrt, faci- le conceda. Sed non potes, nam quar tu tanto tempore excogitafti,omniaproCalcagnino faciunt: quarucri» duo fbla pro Ciceronis inicriptionc prorulifti,ambo mi hi furripuifti. Locus enim lllc-ad Atticu, ubi ait Cicero, inferiptione De Officijs, efle pleniore, a me citatus c(t; tu uero tanqua tuum profers. eam aure ratione qua con dudis,IongemcliusI)eOffidjs , quam De Officio, o- pus inicribi,non ne tota mihi fuffuratus esfquod ur om nes aperte uidere poisfnt, primo uerba mea pona, dein- de tua. Sic enim ego;Namli de arte aliqua fpeciatim rm claret, aut de aliquo ordine,mehusfortalle De Officio, fij De Officijs mfaipfiiiec.ut , De Cofulis Officio , Dc Pretoris Officio, atc$ ita de reliquis. Sed cum omne ar- cem, omne etate,pm<»e ordine, omne deniqj genus ho- m/nu ms nbris^coprclicndcrit, & offici j fui fingulos ad- monuerit, necefle fuit*ut fi latine loqqi uolcbat,De Of> ficijs,no,De Officio tifuklapponeret.H^c ego,ru uero ita: Cicero de Officijs generaliter tracffaturus,infcnptio ne generali ufus eft . quod fi dc officijs tantu unius ordi * nis.uel generis perfbnaru fcnbere uoluiffet,ufitatius for tafsis infcripfiflet,exempli grana De Offieid patris, De Officio principis.ficenim iurifc6fulti,DeOfficio Coiii hSjDeOfficip Pictoris, Dc Ofticio Piaefidisinfcribut, Potcffne furtu aliquod mamfcftius deprehcdifno opi» nor.Quid ergo f' habes’ne aliquid aliud pro Ciccronei* ne unii quideuerbil. Ergo meis rationibus Ciceronem defendis , tuis impugnas. Venio enim nunc ad illam prarclaram Synecdochen tuam, quam ais a me nun- quam intellegam : in qua parte quamuis multa uerbo- tum millia profundas, tamen plura pene funt errata, qnam uerba. Nam illud primum ubi oppono , te maxi- im e m ifta fynecdoche tua dedpi, quae nequaquam tam late patet, ut tu exiftimas.ut enim fit ea fynecdoche, qua ufus eft Virgilius , cum dixit , Hoitis habet muros: LiuiuSjCum dixit,Romanus pugnando ui (flor: non tamen concedam , etiam efle fynecdochen , cum ita d i* cimus : Exanimalibus alia fimt terreftria, ut homo, e- quus:alia aquatilia,ut pifeis, rana: alia uolucria,ut aqui- lajCygnus . his enim exemplis nomine ipeciei Ungula- ria uniuerfa declarantur, quae fub ea ipecie continentur: non autem figurate lingularis numerus pro plurali po- nitur, ut tu ibmniafti. Nam fpecies ide fignincat , quod ©rfmft (TfigliTaffa * cpMeiub ea continentur. Vnderetfle Porphyrius ita dixit:Speciei communione ac focietate unum effidtur exmultis:8£finguIorumnatura, exuna &C communire multaefiuntut enim res fingulae 8Cprf- uatac diuidendi,fic quod commune eft, uim habet com prehendendi, efficiendi^ unum . quare ipedes idem, quod omnia lingularia fimul colIe<fta,fignificat: utidc eft homo quatenus ad naturam attinet , quod homines omnes:idem equus, quod equiiidem Ico, quod leones* ipia enim ipedes in fingularibus iliis fundata eft , QC ab eis in hoc tantum differt , quod ipia ipedes aeterna eft, & perpetuo conieruatur , lingularia uero cotinenter QC oriuntur QC intercimt: ut exerrfpTi pofi centum abhinc annos erit homo , 8C tamen nulli forcaflehomi- nes erunt eorum qui hodie uiuunt. iduabitur ergo fipe- des , lingularia fiueindiuidua peribunt. Itacp maxime ridiculus QC ineptus es, qui putes unum hominem po- ni pro omnibus hominibus,per figura iynecdochen: ut cum didt AriftoteleSjCiuilisgeneris eft homo, apis, ueipa, formica, grus, putes eum figurateloqui,& unum hominem pro omnibus hominibus, unam apem pro omnibus. I 209 omnibus apibus ufitf pare . Quod fi Philofbphu unquj , picftum(quodaiunt)uidifles,autfialiquampotiusdia- leclicnc partem , quam maledrcedi artem difcere uoluif^- fes.non tantopere fane dei ira res :8£ quato in errore uer- feris, aperte cognofceres. Longe enim melius, QC magis proprie in rebus omnibus fperics ufurpamus , quam ipfa fingularia. Voco autem ego fingularia , non nomi-» na fingularis numeri, quale eft poeta,dominus:fed quae fub fpecie continentur, dC Graecis «Ttyut, a noftris indi-» uidua uocanturrutequus commune uocabulum eft, 5C fpecies dicituriequi uero in plurali numero, non eft fpe cies,uerum fingularia fignincat, ut hunc equum, illuni equum , in quibus fundatur fpecies . quare cu dico ho- m o,uei apis, uer equus, uel aliquid huiufmodi, rem fta- bilem. &Taeternamdico, quae nunquam intereat: cum au tem dico homines, uel apes, uel equi, tunc rem fragilem 8C caducam £ i mortalem denoto , quae longo tempore eflenon pofsit. quoniam ( utanteadixi) pofteentu an- nos nulli homines , uel apes, uel equi erunt, eorum qui nunc fimt:fi£ tame erit homo, QC apis, 8C equusrhoc eft, erit eadem fpecies hominis, apis, QC equi, quae etiam nunc eft. necp ipfa fpecies immutabitur, licetalia fucce- dant fingularia. Sed peto a te, qiii putas unum poni pro multis, utrum exiftimes aliquidinterefle, fi quis di- cat , homo, S C ifte homo r* uel fi hocpropter ingenij tui tarditatem non intelligis , declara mihi illud Ciceronis in Pifbnem,quoniam tam magnus es Ciceronis obfer- uator:Nam tu, inquit, cum Qu^ftoresfa<fhis,eriam qui te nuquam uiderant, tamen illum honore nomini man* dabant tuo. Aedilises fa<ftiis:Pifbeftapop. Rom. fa- us , non ifte Pifo. praetura item maioribus delata eft tuis* noti erant illi mortui, te uiuum nandum noucrat. i*». D- quif- «IO quffcg. Quid cft, qtrod ait Cicero , Piibeft a pop.Ronw fa cfKis, non iftc Pifo^nonne cum ait, Pifo , declarat no» biliTsimam Piionum familiam r' in qua multi uiriprx- ftantifsimi fuerant , unde manebat eius familiae nomen gloria: beet ille Pilo, quem infectabatur Cicero, dege neradet a maioribus fuis. Pifo igitur quandam habet (peciei fimilitudinem,quialongi(simo tempore durare poteft ea familia: cum interim Pifbncs nulli hominis ac» tatemtranfirepoisint.an dices hocloco Ciceronem u- fum fuifleSynecdoche,& figurate Iocutumr quam im- peritus edes, fi hoc faceres^quis enim non uidet,hoc lo co Pifbherh,ribn unum abquenre Piionum familia, ied ipfam familiam umuerfam fignificarer' Quod ipie Cice ro dare oftcndit,cum ait : Praetura item maioribus dela ta eft tuis, noti erant illi mortui. Manebat enim Piib , li- cet Piiones edent mortui ificuri manet homo , licet ho- mines fuperioris aetatis mortui fint. Quid opu? igi- tur fuit tot nugis ad confirmandam iftam iynecdochen tuam, &C in exemplis afferendis >8C in Iegibusfancien- dis , &C in definirionibus reddendis , &C in fdentijs tra- dendis , & in faciendis infdiptionibus librorum r' cum in nullis his rebus unquam locum habeat Synecdoche, nam hcc omnia ucl per fpedes fieri folent,fi utamur fin gulari numero, fine demonftrafTTTaTloraTtierpcrfingu- iaria formarum , fi plurali numero utamur.T u uero uis nos figurate loqui, quoties fingulari numero utimur: proprie autem & rete, quoties plurab. uide,quantum a ueiitate,cua diferepetoratio. Nos enim ipia ratio docet, fpedes tantum ipias uereS^ proprie femper ede: indiuidua uero non proprie , nccp ucre unquam ede. Quare quoties aliquid fpeciatim appellamus, tunema- xime proprie loquimur: non autem figurate, quemad- modum \ 211 modum tuuaririnaris.quories aute plurali numero for- marum urimur, tunc improprie loqui uidemur.Itaqj ra- rifsime uidebis bonos audtores aut in exemplis afferen- dis, quae naturam aliquam denotent, aut in definitio- nibus reddendis, aut in icientijs tradendis,aut denicp a- lijs in rebus, formarum nomina pluraliter ufurpare:niii eos inuitetaliqua iermonis elegantia, quae magis aures demulcere pofle uideatur , ii a proprietate loquendi diiceiierit. Q^iamobrem illud tuum pingue penitus &C craflum eft, quod ais Ciceronem , cum primo deln- uentione dixit,Genus eft, quod plures ampleiftitur partes, ut animal: potuifle redie diccre,ut animalia, quis enim unquam dixit, animalia eile genus Hannon ad» uertisgenus unam tantum norionem iignificare,quae formarum ommum-ibbeo contentarum naturam com plctf atur rquae quidem notio fempereft in lingulari, non autem in plurali : ut fcilicet animal notionem gene ralemfignificet, animalia uero diftrahant illam norio- nem» dC uel ad ipecies , uel ad fingularia transferant, ut enim terra elementum quidem eft, ied terrae non iimt elementum, uerum elementi partes: ita animal genus eft, animalia uero non genus, ied generis formae ieu ipecies : quod uel puero perfpicuum eft. Mirifica uero uis & potcftas eft iftius tuar Synecdoches , quam fcien- trjs omnibus mifcere contendis , &C qua conaris dialem diicorum &C philoibphorum uniuciialia tollereicredo, quia nunquam ea potueris intelligere.nam ii uerum quod ais , nulla fere definitio propria eflet , ied o- mnes figuratae : quoniam frcquenriisimadd quaii per- petua confuetudo eft , ut in definitionibus aisignan» dis fingulari numero utamur. neque enim homines, ted hominem definimus ; neque animalia , ied animal: Da net£ xn ncqt punda/ed pundum.atcp ita de reliquis ; quod in Dedfionil3Uscopiofcdeclaraui.Scdhecutimpeririaitt tuam offenderem, difputare uolui. Nam illud etiam quod ais, propriam locutionem femper plenius expri- mere fignificationem,quamfiguratam,omnino falfum cft,8C imperite didum: cum pluribus in locis aliter Ci- cero fentiat,&: figuratam locutionem maxime excelle- re dicat, ate^ animos huc atep illuc mouere : quia maxi- me fentetias illuminet, 8C re pene oculis fubij dat: quod etiam Quintilianus affirmat. Nuncadinfcriprionem, De Ofticijs,uenio:in qua tu contra me 8C Ciceronem, cum Galcagntno ientiens , ais potuifle rcdifsime Cice- ronem,De Officio,dicere. At ego iterum dico , falfum hoc effe omnino, cum id tu nulla ratione probare poC* fis: nifi quod tua illafynecdoche,tanquam Delphico gladio, pafsim uteris, nam ff inferiptio De Oftigijs , ple- nior QC melior eft,ut ipfe Cicero fentit,nec tu negare au desrcerte inferiptio De Officio, effet &C inanior,^ dete rior , necp fynecdoche tua poffet illa excufare. V erum ut hoc apertius intelligatur,& declaretur , qua de caufa librorum inferiptiones modo fingulariter, modo plura liter efferantur: dico illud a bonis audoribus fi i Graecis SL Latinis feruari folere, ut quoties de natura alicuius rei, quae una idea ieulpecie comprdiemf* pofefr , uerba faduri funt,infcriptionem fingularinumero ponant: ut Ariftoteles,de Anima, de Ccclo,de Memoria, de Sen- fii, de Somno, de Generatione : Cicero, de Fato, de Di- uiaatione,de Vniuerfitate, de Amicitia, deSenedute: Plutarchus,de Mufica,de Tranquillitate animi, de For tuna : Seneca , de Beneficentia , de Ira , de Paupertate* hoc autem ideo fit, quoniam ea quae tradantur, aut u- nicafunt,ut caelum, uuiuerfitas; aut tantum indiuidua fiib fc continent, ut hunc fenfum,hoc fetum, hanc ami- daam . quare in his non rede plurali numero inferf- ptionem fecere poilumus . neque enim quis ufitate li- brum inferiberet de Fatis, aut de Amicitijs. Qiioties autem generaliter de rebus,quae non poisint una ipede comprchendijUerba fedunt,tunc plurali numero inferi ptionem apponunt : ut Ariftoteles Phyficorum , Ethi- corum, Politicorum : Cicero de Finibus, de Officijs,dc LcgibusiPlutarchus dePIadtis Philofophorum, Ama toriac narrariones , de Claris mulieribus; Seneca Natu- ralium Qyacftionum , de Moribus, de Remcdtjs For- tuitorum. atque hoc ideo feciunt, quia licet pluralis nu- merus generalia nomina diftrahat , non tamen ad indi- uidua,quae propter infinitatem icientiacomprchendi non pofiunt,di ftradio *Ha deicenditricd in formis ipfis conftftrt.uf exempli gratia , apud Ciceronem de Offi'. rijs,eftaliquod officium, quod ad iuftidam pertinet^ quae irirtutis eft fpedes ; aliud , quod ad fortitudinem, quaritidem eft fpedes uirtutis. quod fi deuna tantum tiirtutis ipecie tranaretur, no rede plurali numero pofe fet opus inferibi . quis enim titulum ferat , De Iuftidjs, aut De Prudenrijs f cum interim rede pofsimus inicri- bere, DeVirtutibus : quiaialicctuirtus ad plurcs ipe- cies referri folct.Hac igitur ratione Cicero , cum gene- raliter de omni offidorum ipecie tra daturus eflet,quat nequaquam una forma comprehendi pofllxnt: quafi necefsitate coadus , pluralem inferiptionem appofuit* Sunt praeterea res quaedam, quae quodammodo fubu- nafpecie continentur, quodammodo non continen- turide quibus cum tradamus , in utrolibet numero fa- cere inferiptionem poflumusrut, uirtus quatenus ad Jionelhtcra refertur, dC ad bene umendum , unam tan- v D j tum 214 tum formam feufpcdem habet: quatenus autem figif- larim cius formae fegregant,& a iuftitiafortitudo,a pru dentia teperantia dimnguitur, n5 unam habet ratione, quo fit, ut ucl de Virtute, uelDe Virtutibus pofcimu» inicriptionem facere.Ita Cicero de Inucntione libros in. (cripfit, quoniam ad unam eloquentiae formam perti- nent. quod fi quis diucrfcs argumentationum (pede» confideret, poterit edam deinuentionibus inferibere: quemadmodum Hermogenes fedt. Idem dicendum eft de Platonis libris deRepublica. quatenus enim ge- neraliter de omni ftatu Reipub . quodammodo loqui uidentur, plurali numero inferibuntur . quatenus autem unam ipfc Plato Rerpub.formam conitituit, 8C qualis e fle debeat oftendit,fingulari numero potius in- lcnbi debent. Quanquam ( ut uere fatear) mihi fufpc- dius eft: ille titulus -n»AiTei£v, 6C potius 7n5A/T«ow*infingu lari numer o inferibi debere exiftimo: primo , quia ratio idpofccre uidetur, cum unam tatum Reipub. formam» nonplures eisin libris Plato conftituat: deinde, quia uidcopafsim apud audlores &C graecos&latinos eam infcriptionemlWularinumero dtari. Proclus enim (ut etiam tu notam)finguIari femper numero ttoAit«oui titat,& Diogenes Laertius *nBArr«ai#,8 irfti «T/ko u* appel- lat. Cfcero uero primo deDiu*nat*®»«tVfdt, inquit* quid Socrates in Platonis Politia loquatur. & in fecun- do eiufdcm operis : Quod Platonis Politiam nuper a- pud me mures corroferut.quem etiam imitatus ipfe Ci- cero,fuos libros de Repub infcripfit :& Marfihus Fici- nus, Platonis interpres, in couerfione (ua ritulu huc ap- pofiiit, De Repub. ucl de Iufto. Quod fi quis uelit plu- ralem inferiptionem tueri, poterit ea ratione, quam f\u pra poffii* Sediftam ueftram De officio iuferipeionem, : - ' nemo* nerfio nifi imperifiTsime tueri potcft.nccpeniiminqtiJ generaliter officia ad unam fpeciem omnia referentur* nam aliqua ad honeftatem, aliqua ad utilitatem f aliqua ad iucunditatem,aliqua fimul ad haec omnia, fed diuer* (a ratione, referuntur . praeterea ad artates , ad magiftra* tus, ad artes, ad omnes denicp aeffiones officia pertinet* quae quis non uidet, una forma nequaquam compre* hendipoflc f Quare concludo, teplane defipcrc,qui di cas potuifle retffifsime Ciceronem de Officio fuum o* pus inferibere , per tropum feu figuram fynecdochen: cum nulla rado patiatur, utres tam uariae, tamqj diuer* iae quae traduntur in libris de Officijs, tam in anguftum contrahantur, ut per unum officium omnia, cuiuslibet generis officia intelligantur. : RetUjtrrofecund* D efenftonh. I N fecunda uero jDifquifitione, adeo te prarftatem at* que admirabilem patronum praeflitifti, ut fi quid be* ne dixifti.partim ex duabus Dccifionibus meis ,fecun* da, &C uigefiima prima collegeris.partim Iacobo Grifo Io, qui poft me in Calcagninum fcripfit, fiirripueris: quae uero peruerfe pcfsimeqj fcripfifli,ea tu fblus exco- gitaris, mfi forte quia uerba mutare conatus es , ne fur* tum tuum deprehenderetur, ideo te plagiarij nomen fubterfugere polle fperes : aut quoniam ex^duobus cx* cmplis , quae ad confirmandas noftras in Calcagni* num rationes attulifti, alterum a medicis , alterum a iurifconfultis fumpfifti,putes idcirco te docfiifsimum hominem exiftimari debere ; aut denique, quia plu* cima contra me impudentifrime mentitus es, ideo te ftrenuum dC ualentem efle diiputatorem credas. Qyid ergo:' arguebat Ciceronem Calcagmnus,quod offi* dum fe definituram polii citus, id nonprsftitifiet.cgo . primus 116 prfmiTJ/iTm adhuc eflem adolefces , Ciceronis caufam firfccpi,copiofecp docui, nihil a Cicerone pretermiflum ud quod ad generale officium definiendum pertineret, nel ad officij partes, hoc effiad perfetff um 6C medium of ficium. Nam cum multae definitiones per diuifionem fi ant , &C praefertim eorum nominum quae funt ambiguae fignificationis:docui, Ciceronem ibi definifle generale officium , ubi ait: Omnis de officio duplex cft quaeftio* cum autem propria definiriorei naturam explicet quid fit, dixi a Cicerone partes officij proprie fuifle definitas, u biait:Atc# cafi c definiunt , ut retfium quod fit, id per* fe<ffiim eflc OflrCftTmd«&riannrnedium autem officium ideffie dicunt, quod cur faefium fit , ratio probabilis red* di pofsit . Super quibus Ciceronis definitionibus adeo multa difputaui ,ut apertifsime offenderim , pra?ftitifle_ Ciceronem quod pollicitus fuerat. Scripfit deinde in Calcagninum iacobvs grifolv s, qui, quod ad definitiones partium officij, mecum fentit : quod ad officij generalis definitionem, ait ideo practermiflam a Cicerone, eo quod uocabulum officij fitanalbgum, hoc eft(ut ego dixeram) ambiguae fignincarionis:atcp ideo • per genus fuum definiri non pofsit. addit etiam illud, quod ei tu iiirripuifti : nufqua m Ciceronem pollicitum fuifle definitionem offici) c;cnefafis,icd cius ac quo difi- putaturus erat, hoc eft, officij medij : quod edam praefti titEgo uero docui, & generale officium eo modo defii nitum a Cicerone, quo definiripoteft, hoceftper diui* fionem , 6C partes officij generalis proprie fuirfe defini* tas. Itacn in hanc fentenriam multa pro Cicerone & d. me, QC a Grifolo difputantur, ut non opus effiet te no* uam iftam,uel potius iam putidam defenfionem tuant inmcdiu profcrrcinifi tam importunus efies, ut omnia * , ridiculis». .. »7 ridiculis &C ab fordis (criptis tuis cotaminarcucIis.Nafll quam inepta eft,quamcpabforda illa defenlio tuarcun» enim Calcagninus dixiflet,in definitione perfecfh' dC medij officij pnetermiflum efle genus a Cicerone, qui* dixit, Medium officium, id efle dicunt , quod cur fettu iit, ratio probabilis reddi poteft: tu mirifice patrone re* (pondes, officium efle tanquam phlegmone, dC ado* ptio,quod pofsit fine genere definiri Sed dic mihi, quid habet fimile phlegmone 8 i adoptio, cum officio^quo* Juam, inquis, phlegmone nonnunquam commune ora nium ablcefluum nomen eft, nonnunquam proprium illius tantum, qui e (anguine gignitur : ita adoptio ali- quando generalis eft, aliquando tantum ad filios farnis lias pertinetEuge uir eradite, pulchre, bene, rede.H/s eni m exem pli sfim^wn dotfrinae uenaris ; non quod ad prqpOTTtum ea qufcquam facere intelligas . necp enim officiu eft aliqua (pecies, quae generis nomen obtineat, ut tu penitus infulfe opinaris : fcduel eft genus, quod in perfectum & medium offirium,ficut animat in ratio* nale 6>C irrationale animal diuiditur,ut hae fint officij dif ferentiar, &C tanauam (pedes quaedam , quemadmodu ego docui: uel eft analogum nomen, ut Grifolus cenfet* * tc P utrocp modo necp t* vtdAj ytu. committetur,fi adda^ tur genus in definitione: nec^mt imminuta defini tio 3 G genus fubticeatur, 5C pro nomine tantum defignetur. Haec eft uerifsima Ciceronis defenfio.Tu uero phle* grnonas tuas, 8Cadoptiones, cum reh'quisinfulfif$imfs nugis, redepofes faliamentarijs committere: cum pra> fertim paulo poft uel imprudentia du<ftus,uel necefsita feuci itatis ipfius coacfius , in meam (en tentiam aperte -delabaris, 6C fatearis, officium de perfecfio &medio ok 'fedo,tanqua genus de fonnis (uis,dicfi Nam ad altera ** B Calca^ CakagtiiflJ aecufatiohem, qui dixerat definitione per, fedti offici] medio accommodari polle, & contra mo. dij perfedto , ita refpondes , ut omnia pene mihi furrk . pias . dia enim diftindtio , unde tota defenfio tua pen* det, tota mea cftiacffionum , fiue officiorum aliqua effe, quorum ratio ucra & redi a reddi polsit: aliqua, quorii tantum probabilis. Qjiod autem hoc uerum fit,uideat omnes qui uolut, quid uigeffma prima Decifioneme* dixerim. Non fufficit, inquam, aa perfedtionem , utnu tio probabilis fit; fed oportet , ut etiam ucra dC redi a fitw Ecce diftmdtionem meam, qua tu fur manifeftai ic, tan qxiamTo^mcrw.Qui^jj^uj probo duas tantum fpccies ofiicij cfie pofie , hoc eft , perfediu 5 C medium , non ne hac eadem utor diftindtionedaliqua enim efle dico,qug per ic tantum expetantur , non alterius gratia , quae re> dia dicuntur, in quibus perfcdhim eft officium : aliqua, quae non per fe expetantur , ied alterius gratia , in qui-» bus medium eft officium, cuius probabilis ratio reddi poteft. Quae malum eft iftatamimmenfa impudentia tua,ut cum nili ii pro Cicerone boni pofsis dicere, quod mihi non furripias; tamen me pctulantifsime fine caula infcdlerisfpoftqiiam enim meis rationibus paulum im • mutaris te Ciceronem defendiffe exiftimas,inmefta* tim arma conuertis , 8C offende»»- «vnurfo,incaiii noft cfie ueram defenfionem. Sed qua de cauia f' quia, in- quis, etiam fi diuifio quam ponit primo loco Cicero, pofsicdefinmoredte appellari, tamen ea non declarat quid fit id, de quo difputatur. quo in ioco tanquam ovot Augao', facetus cfie uoluifti.dicis enim me idem fe- cille, ac fi quis cuipiam polliccrcturequumbene (altan tem, deinde perfolucrct talem, qui pedes a terra ujxtol- . Iere potiet, Papae, quam ingeniofa fimiuttfdo,quam ar- *19 gura.qmdcmm fimile habetequus bene ialtans , cum officij definitione? Verum audi quaefo mi barbate: con fiderafh nererteDecifiones meas f non opinor, quo niam ( ut paulo poft oftendam ) apertilsime mentiris, &ais ea me non dixifle, quaeplaniisime dixi : quia fei- licet animo ipia malina ieiuno 6C obfufeato prius mihi malediceres ccepifti,quam feripta mea diligenter euol- veres. Sed hoc loco quid ais i non iatis a me defenfiins Ciceronem , etiam fi dixerim ab eo definitum efle offi- cium generale pCr diuifionem.Qiiidrhocdneiblum di xiVan non etiam longe melius,quam aut tu , aut quiuis alius docui, &£ perfectum &C medium officium a Cice- rone definitum c' Lege iterum uenerande mi uetule Decifiones meas,&: intdliges me docuifle, Ciceronem in principio de dfiSkrfs duplid ufum efle genere defi- nitionisraltero , quo generale officium diuifitin perfe- <flum 8C medium : altero , quo fpeciem utramq? officii dedarauit , quid fit.priorem illam definitionem appel- lo communem, quae edam diftinrtio & diuifio uoca- tur,8£ eft ambiguae fignificationis explanatio, qua ufus eit Cicero, cum dixit: Omnis de officio duplex eft que- Itioraltera uoco propria, quae genere coftct 8C differen- ri)s,&: rei natura explicet,qua ufus eft idem Cicero cum d^i^media oilidiim id cfte , quod cur fidum fit, ratio probabilis reddi pofsit.Hacautem adeo aperte decla- raui , ut uehementer admirer tenonfaltem tacitasho- minum cruditoru cogitationes pcrtimefccre , qui pro- ferto calumniam tuam auerfabuntur, & impudenuT- lmium efle hominem intelligent. Ecce autem iterum tua illa Synecdoche me inuadis , & a is me uehemen- ter errare , qui dicam definitiones ab aurtonbus in nu- mero lingulari fieri folere,non autem in plurali, uisqj E 'i quociei quoties in Angulari fiunt, efle Synecdochen : quoties autem in plurali, tunc proprias efle definitiones . fed> hsec,mi uetule,rarione aliqua te probare uelim : quom* am longe aliter fentiunt omnes eruditiuiri. Vix enim unquam apud bonos auftores inuenies definitionem aliquam in plurali numero fieri, fed femper in Angulari# 1 Necp id figurate faciunt, ut tu fomnias : fed quoniam u* niuicuiuicpreiuna eft natura, que definitione explicat, QC quoniam formarum tantum definitio repentur. Ne* que enim aut genera, quatenus genera funt , ncq? indi* uidua uere definiri poflunt: fed fpeciesfolae definiun* tur,©c tmfulttrfiriq» ipeciei natura Angulari numero ex* plicat: nifi fortalTe fit al i quo dnom en ? quo d in fingularl non reperiatur. tunc enim neceflario cogimur in eius definitione pluralem numerum admittere, congregat enim (pedes una notione, quaccunq* fub (e continentur indiui dua: definitio uero fperid, naturam omnium indi uiduoru quae una atep eade cft,explicat. Itam necefsitas cogit,ut definiriones in fingulari numero nant. Quod cu aduertiflent artiu feriptores, natura duce fccuri, defi* nitiones fiias in fingulari numeropofiierurut gramatici definierut, quid fit litera,quid (yllaba, quid di effio, quid oratio? rhetorcs,quid exordiu, quid narratio, quid co* firmatio,quid c6clufio:diale<f^'t^, fljWlaiiifJ^quld quatitas,quid qualitas, quidrelatio:geometr ac, quid pu Su, quid linea, quid fuperficies,quid corpus:arithmeti* ci,quid numerus, quid par,quid impar, quid hemiolius, quid epitritus:mufici,quid harmonia, quid tonus,quid ©onfonantia, quae fit diapente , diateflaron,diapa(bn:a* ftrologi,quid fphaera,quid drculus , quid fignum,quid horizo,quidmeridianus:phflofoph!, quid forma, quid materia,quid caula,quidmotus,quid quies, atq? in (um itf Dia nullas eft laipcor,quf non in fingulari mrniero,qug libi tractanda funt, definiat. Qyod fi tu aliter obferuaftf, cur non exempla profers ? nihil facilius eft , quam id fa- cere quod tu facis, hoc eft, alicui dicere, V ehemeter er- ras.hoc etiam muheres & pueri fecere poffunt. Sed te eaufam Aratione erroris afferre oportebat, quod cum fecere non potueris,an nonidem eft, ac fi aperte damaf les , Ego Maioragitibi omnino maledicere conftirui; quod fi uerifimiliterfecereno potero, (altem impuden- fer id fadam. Quid enim impudentius did,aut excogi- tari poteft, quam clamare me uehementer errafte . qui dixerim definitiones in fingulari ««mero fieri iblere? cum ne unum quidem exemplum contrarium, aut uni rationem proferre potueris.'' Age ageNiroIi, conde te in ■ a ltmirwi g» <» g» » ftfl lln7ne(^ uclis in folem 8tT pulue- rem pofthacamplius prodire, cuuideas iam deteefiam imperitiam tuam. nam quod ais,a me non rede impro- batam Calcagnini definitionem , qui dixerat officium effe adionem in omni uita , quoniam ea ratione eflec e- tiam officium in pecudibus, quae habent uitam : plane offendis te nihil aduertere, nihil confiderare , quare ali- quid dicatur . iddrco enim ego dixeram addendum ef- fe, m uita hominum : ne uideremur in quorudam Stoi- corum Icnicmiam U elabi , qui putabant etiam in beluis ©(fidum effe debere: quemadmodum Diogenes Laer- tius feribit. quamuis mira fit incoftantiatua. cum enim mulas uerbis illam adiundionemeam damnaffes, nort ita multo poftais:Fateor rede additum, in omni uita ho minum. Poteft ne aliquis magis fibi ipfe contradicere, quam modo eandem remuituperare, modo laudare f Qiiod autem definitionem meam officij generalis im- probas, id omnino rede feceres, nifi typographorff in- > E 3 curia 22 * 'curia particulam una illi denaxiflettquod omnes paulo dotftiores intclligere facile poflunr. Cum enim ego itfa. dc hnifscm , Offidum eft a&io in omni uita hominu, cu ius aut uera, aut probabilis rado reddi poteft : typogra- phi,fubtra<fta una particula,itapofuerunt: Officium eft acfiio in omni uita hominum, cuius probabilis ratio red di poteft.Huius rd tcftcs cfle poffiintplurcs amici md, quibus exemplar meum oftendi. quin edam multa iam tmpreflauolumina, quae magnis uiris donare decreue- ram,cum primum ad manus meas uenerunt, ita emea- daui:quamuisex eis quae ibi a me difputantur, fatis in* t ellifli p a T^q i i a g definiuo mea fuerit» Oftendocnim inulta efle officia , quOnim^srarado reddi poteft, quo-» niam Gnt cum uirtute coniuntfta &T perferta ; multa ue- ro, quorum tantum probabilis icclHanirrario.quoniaitt poliunt etiam in ijs cfle, quae a uirtute remota fint, Itac£ cum duae flnt offici) fpedcs,pcrfcdhim, & jnediumrpcr letfli officij rationem ueram y medtj probabilem reddi pofle doceo. Quod etiam clarius in uigefima prima. Dccifionemea declaro, ubi haec uerba pofui: Nonfuf- ficit autem adperfe<flionem,utrarioprobabilis:flt fed oportet, ut etiam uera, &C retfta fit. V ides igitur , quem- admodum ubiqj coniungamin officio generali dC uerS CTprobablfcm ratione. Q^ar fmn rigfimno fle habet, Offidum cft a<flioin omni uita hominun^cuius aut ue- ra, aut probabilis ratio reddi potefbut fit haec a partibus definitio,quo genere frequenter utuntur autftorcs. Se- quitur adeo manifeftum dC apertum mendadum tuum, ut uel unum illud folum incredibilem impudentiam tu- am notam omnibus facere pofsit . ais enim me Calca- gmno conccfsifle, quod fallo dicfhim ab eo fuerat : hoc cft,quicquid a uirtute abiit, ab officio longe abefle: cum inulta tflultafint( Wais) aufrtute Iongercmota ’ inter officia numerantur. Pro dtj immortales,ficrinepo teft, ut aliquis omnem ita uerecundiam exuat, ut quae font ante oculos pofita , negare audea t f' ergo id in quo fotam unam paginam coniumpfi,muItaq} argumenta collegi, quodep omni ratione refutare conatus fum, ais me aduerfario meo concefsfde r' Apage m malam rem, finprobiisime calumniator , qui icripta mea non legas, & de illis memoriter pronunciare audeas. Nam m fe- cunda Decifione mea abeo loco , Non enim omne of- ficium eft cum uirtute coniun<fhim : ufip ad extremam dlius-Derifionis partem , nihil aliud diiputo , nifi , mu! taefiepofleofficia,qune penitus fint a uirtute rem otat contra , quam lenierat Calcagninus. quem locum fi ite - Ti Trn ^flpm AMrf^uin te tanti mendaci) tui plu rimum pudeat, perniteat. R ecufitio terti<e Defenftoms. E Qiridem ego,Nizoli, cum primum relponfionem tuam ad hac Calcagnim Difquifitionem IegiiTem, fuauiter aciucunde ridere coepi: quod non tantum uer- borurn meorum lenium,utinalijsfecifti,ledetiamip- ia pene omnia uerba mihi, quibus Ciceronem nouo ici- ticet 8 i inaudito modo defenderes, liirripuifti. Verun- tairicn pofte*, rc d 0'£^tius perpenia,inuerecundum iitud animi tui ingenium plufquam credTpofsit admiri tus fum, quod adeo frontem perfricueris , ut dicas a me ueram Ciceronis defenfionem,quam tu pofuiftfprse tei miflam : cum eadem ego omnia tribus in locis dixe- rim , quae tu hoc loco pofuifti , ut infra fiatim ofien- dam. Profe&o fieri non pofle exifiimo , quin aut pe- nitus mente captus fis, aut tata rabie mihi maledicendi traharis , ut qua: fumante oculos pofita non uideas. s v Confio _ _ _ . *** ... ,._*r Confideremus tamen iftam pf gelaram &nouam defai fionem tuam. Duabus de rebus hac in parte Cicerone Calcagninus accufarat: primo, quod is inique Panaetij diuifione reprehendidet, quam ueli t ede quinquepar* titam,cum Panaetius ex Stoicorum (ementia tripartita tantum ede dicat: deinde , quod ipfe Cicero uitioia diu| fione ufus fui det, quoniam eo modo non tantum quin» que , fed etiam plures ea diuifio partes habere podet* . Tu ad hanc fecundam accufatioms partem, quae multo • grauior ede uidetur,& in qua certe ueh emetior eft Cal< cagninus,nihil omnino rdpondes: pateriscp, quantum in te eft,hacinre condemnari Ciceronem, quod ideo te fecide credo, uel quiaTorrafli non intelligis quid Calca gninus in Cicerone reprehendat : uel quia nefeis quid tibi refpondendum fit, nifi moretum ntinnen meas fu£* fureris, 6>C eas uerborum tuorum (ordibus operias. Nifi fortade te mirifice putas Calcagnim rationes refutauik (e, quia dixeris ede inanes, 8£ commentitiasineqj ullum penitus argumentum attuleris , quare tales elie uideri pofsint.Verum efto, Secundat huius accufatiomspartf luhdrefponderis, concedatur hocuel ignorantiae,uel tarditati tuae. Videamus , ad primam pane quam egre# cie, quam fiibtili ter , quam ingeniofe, quam nouere* fpcTlKtrrfs . Ait C ^Irigninn^jVIalf tium Cicero, quoniam reuera tantum eft triplex confio Ii} capiendi deliberatio: tu uero contra, Imo benerepre*- hcndit, quoniam cum errare putat. Papae, qua'm acuta defenfiofnihil enim aliud prorfus adiungis quod tuum fit: nifi forte uis,ut tibi concedam ea quae mihi furripuk fti,ede tua.Nam quod ais,Ciceronem non in omnibus uelle Panaetium QC Stoicos imitari, fed arbitrio fuo uti, atq? ab illis ddlentire^cum opus eft: 8C hanc ede u eram Cicero* «y Ciceronis defenfione, quae fit a mepr*termifla:uolo,iir omnes quibus haec legere uifiim fiierir , fummam 8C in, credibilem impudentia tuam uideat,qui dica»id omiiV fum a me, quod tribus in lods in Dedfionibus meis re- petiui. Nam in prima Decifionefunthaec a me pofita uerba:Cum praefertim fateatur ipfemet Cicero, feStoi- cos in hoc opere potiisimum fequi : no ut interpretem, fed ut iolemus , inquit, e fontibus eorum iudicio , arbi- trioqj noftro quantum quoq? modo uidebitur , haurie- mus, uult igiturutihidicio, arbitrio^ fuo Cicero, non Panaetium in omnibus (equi. SentiVne, uctule mi (ua- infsi‘me 3 nonc(Tcucnim,quod dtxifti^uidcs^e teiplen dide mentiri^audis ne meam efle defenfionem , quam tu pro tua ufurpas f Qyid fin tertia Derifione nori ne harc eftuera Ciceronis defenfio,quam tu mihi furripui- (H:Iam non omnes Stoicorum dogmata iequuntur,aut approbant : fed plcrique & in honefhte, & in utilitate hos comparationu gradus efle exiflimant, ut aliud alio- fit honeftius, eadem q» ratione aliud alio utilius . quare cum deoffidjs praecepta traduntur, non quaeritur quae lmtphiloibphorum decreta, aut quam Stoid pofitione tueantur: ied ad communem opinionem accomodatur omnis oratio: quae iequuntur. In decimaocflauaDe- cilione haec uerba pofui ; jSed tu ( quod pace tua dixe- rim ) nrmis inepte Stoicorum hoc loco mentionem fa- cis, nam quauis initio dixerit Cicero , fe Stoicos in hoc opere potifsimum fequirno tameharc offidoruprxee- pta ad folos Stoicos pertinent, iedad omne genus ho- minum. quod his uerbis Cicero tertio deOfficn stefta- tur : Haec igitur offida de quibus his libris dilTerimus, quafi fecunda quardam honefta eOe dicunt,non fapien tum mo do propria, ied cum omni hominu genere com F muni» munia. Ex his tribas lods meis ta coftflafti refponfio* nem tuam : fcd inepte tamen , 8C interrupte , quoniam rationuro mearum ftrtfcff uram perturbaiti : 8C dum oc- cultare furtum tuum ftudes, iniulseridiculefp dicis haec amefuiflepraetermiiIa:quaiinemo pofsit iterum Ded fiones meas legere, tuamqj impudentiam agnofeere. Recufatio quarta dej en [tonis, T V uero Nizoli,ubicB tui fimilis es,hoceft,& garru- lus 8C mcdax,qui 5C omnia fine ratione dicas, & ar bitratu tuo angas quaecuncp uolucris . Itaqj cum ext ef i (criptores duabus potifsimum decaufis aliquidmada- re literis (oleant, ut Qd alijs profint , &C fibi gloriam aequi rant : tu contra omnium naturam 8 l confuetudincm ideo fcribercuideris,uti 5C imperitam multitudinem de cipias,&in errorem inducas, a docflis autem homini- bus irridearis. Nam mendada ifta quibus tu (olis in- niterisjrcrum ignaros facile poflunt ad credendum im- pellere:fed peritos homines, non modo non fallunt, uc rura etiam admonent, quanta fit ignomina dignus is, qui illis utitur. Quid enim bone uir,in hac quarta Dif-> quifitione,praetcrunuminfigne mendacium attuiiftir* quo fdheet offenderes, me nec Ciceronis , nec Platonis (entcntiampercepifle,atque ideo Ciceronem bene dc- fencfcrclnon potuifle. Verum uc lioc omnes intdli- gant , uerba tua primo recitabo : deinde mendacium patefadam. Plato , inquis,in feptimo de Rcpubli- ca, damnat philofophos, qui fuisfhidijs dediti, Rcipub. curam abijeiant , nec niii coacffi ad eam adminiftran- dam accedere uolunt: itaque didt cosiure cogi pofle* quam Platonis fententiam hoc in loco probat Cicero. Et paulo poftais: Cicero non Platonem, fed philofo phos damnat, atque ad probandam eorum iniufritiam, Platonis i Platonis teftimonio utitur. Haec funt ucrbatua, in qui' bus dico duos eilc maxime infigncs errores : primo, qufa te oitendis nunquam Platonem legiiTe , atqj ideo palam mentiris,&illi attribuis, qyodnulqua dixit: de* , inde , quia Ciceronis (entcntiam non intelligis . neq; e* nim uerum eit,in ieptimo de Repub.philofophos a Pia tone damnari:quin podus,cum ubicp prope diuinis eos laudibus exornat, tum in eo potifsimum libro SC iuftos ede, dC beatam agere uitam fatetur. Atqui ego cum tuam iftam defenfionem legiftem , ftatim uchementer admiratus : quamuis alias diligenter cum caetera Pia* tonis opera, tum eos de Rcpublica libros legiflemua* men feprimum totum mihi relegendum cenfui,ut ui* derem an uerum id, quod tu dixeras, de quola* ne non mediocriter dubitabam. Sed cum ad calcem li bri perueniltcm , intellexiid quod antea iudicaram,te in icribcndo nihil penfi habere:ucrum quicquid tibi hV bido di<ftat,id chartis illinere.neqj airare utrum uerum, an falium dicas. Nam tantum abeft ut in eo libro phi lofophos Plato damnet, aut improbet,utietiam uehe mentiisime laudet :8C eos iuftos ac beatos appellans,, dicat folos in luceueriari, cum reliqui omnes in tcfhe- bris efleuideantur.Qiiare propter excellentiam ait, cos- a populis QC narionibus rogari, & quodammodo cog* debere, ut Rcipub.curam fuicipiant : quo oitenditillos fimulatqj rogati fuerint,libcntifsime fa<fturos,quamuis magis itudijs iuis dele<ftetur,8£ ciuiles honores ipemat ac pro nihilo putent, unde facile quiuis uiderc menda* cium tuum potcit. Quod autem Ciceionis lentendam no intelligas 7 hinc maxime liquet, quod ais nequaquam a Cicerone Platone reprehedi,ied Platonis tcftimonio Ciceronem ad probadam philoibphoru imuftida, uti» - . F a 'nam Ut nam fi Plato nufquafn Phdofophos improbat,quomo dopoteftrius teftimonio Cicero philoiophos impro- barefSed lege iteru,mi barbate, Detifiones meas,8£ ui debis me redmsime Ciceronis ienteaam percepifle , QC ca cotra Platone 6 i philofophos defendifTe.Nam Cice ro, qui putabat nihil efle praeftantius quam de Repub* bene mereri, femper in ea lententia fiiifle uidetur.ut uita ciuilem QC aftuofam longe philofophicg uitx dC odo fx proponendam efle cenferet. Etquamuis in exteris fere omnibus cum Platone fentiret , tamen in hoc uno difcrcpabat:quoniaPIato ubicu conteplationcm aeflio- ni , iple uero Cicero contra actionem contemplationi anteponit. Itaqj Plato lapientem procul a negocijs pub licis, inucriinueftigatione uerfantcm,res'que munda- nas contemnentem, iuflum ac beatum appellat: Cicero uero longeiuftiorem ac beatiorem eum putat, qui in- optima Republica QC honoribus, &C rerum geftaru glo- ria floreat, hoc igitur loco Cicero , ubi de iniuflida uer ba fadt , fuum illud propofitum fequens, 8C Platonem ipfum leniter taxat, &Philofophoru uitam improbat: Platonem, quia dixerat Philoiophos ideoiuftos efle, qudd in ueri inueftigatione uerlcntur , quodep ea quae plericp uelicmenter expetunt , d^guihusinter fe digla diari iolent,c6tcmnant,&r pro nihilo putant.Hanc aute Platonis fententiam ideo reprehendit Cicero , quoni- am non fatis eft ad hoc ut quis iuftus dicatur, fi nemini nocet, 6C humana contemnit:fedoportet ut etiam in- iuriarnpropuliet,3£nequostueri debet deferat : quod cumPhiloiophi non faciant, difeendi Audio impediti, nonrctfleium a Platone dicuntur . Philoiophos uero damnat Cicero, quoniam ad Rempublica adminiftran damnonnifi coadiuolunt accedere, quemadmodum aicPla- a/t Plato .aequius enim, inquit, erat id uoluntate fieri. Duo funt igitur, quae reprehendit hoc loco Cicero , Pia tonis dicflum, 8C Philofophorum fatfhim.Dicff um Pla- tonis, qui iuftos appellet Philoiophos , cum non fint, quia quos tueri debent, deferant: fa&um Philofopho- rum , qui non (ponte , (e d coadli ad Reipub . guberna- cula folent accedere. Qyod cum ego ita e(Te uidiflem, utrum cp inDecifionibusmeis contra Calcagninu de- fendi: nempe recfle &C Platonem &philo(ophos a Cicc rone reprehenfos fui fle : multaqj (uper hac Ciceronis lententia difputaui.qiif quoniam tu no mtelligis, quor fum eant, quippe qui Ciceronis (ententiam non perce- peras, putas efle*7r?oa<Pi<m/ff«. quod li nunc iterum ea perlcgcrisJaul*«*h>mniam tuam impudeniiisimam ef lecognofces. Recufatio quint <e defenfionis Q Ed in nulla parte D efenfionum illarum tuarum prg j 3 clarius te ge(sifseuideris,quam in quinta Diiquifi- tione. nam in ea nihil de tuo prorius expromere uolui- fti,ne forte folitosego flofculos tuos,& ornamenta qui bus expolire (cripta tua conlueuifti, notare poflem .led rationes eas, quibus ego Ciceronem a Calcagnino de- fendi, tanquam tuas rccitafti . Deinde quia uidebasab amnibus irrifum iri furtum tuum , nili me nominafles, ea uerba adiunxiftiiQpamfolutionem Maioragius lp- fe quoqj nonignorauit. Certe nonnihil tibi debeo Ni- troli, quoniam tanquam latro quida non penitus imma fus ,necp admodum efferatus , licet me primo (poliaue- ris,tamcn deinde mifericordia quadam commotus, ite- rum mea mihifpolia remittis,& te liberalem in rebus meis prarbes.Vnum illud eft odiofum,quod teharc fd- uille priulquam Dedfioncs meas legeres , fingere uide t*r fn rebus taxare uoluifti: ut lpfcmet agnofccres, quam hoc imperite fccifles. Cx teris qua: pro Cicerone pro.- tulifri , licet ea magna ex parte mihi fumpueris: ta men quoniam in eis me non nominas , te gaudere, tanquam inuentis tuis deletflari finam* > * w* ■ ’ \ 1 t ’ • ' : ‘ - :::i ’ :jf ' c; Vy*?»^ * ■ ,' 'si' i v/J^rTi.} f J vitii rAp..' ii\ i ' ■ i ■ ; . ; no:i susfcb : ' jtfmoufitfumi ' . . (ii iL .:;[/•*) >3 j3 IjL::vu ,n: rtfttoibabh •'iji ^ t H > l * * kv L * ,* , ^ ' — a* ' «a, - 4 I 4f Djgitiied.b) GooqIcNome compiuto: Antomaria Conti. Antonio Maria Conti.