SEMMOLA

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Semmola: I FONDAMENTI DELLA PSICOLOGIA RAZIONALE --  la ragione conversazionale della filosofia come istituzione – la scuola di Napoli – filosofia napoletana -- filosofia campagnese -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Napoli). Filosofo napoletano. Filosofo italiano. Napoli, Campania. Grice: “I find it difficult to decide if Semmola endorses formalism or informalism in his monumental “Logica.”” Grice: “While Ayer never liked it, metaphysics is very popular in Italy, as Semmola’s monumental “Metafisica” testifies.” Grice: “It’s good to see philosophy as an institution, in the Italian way of using this word, as per Semmola, “Istituzione di Filosofia.” Uno dei più grandi esponenti della scuola napoletana. Partecipa ai moti di Marigliano. Saggi: “Istituzioni di Filosofia,” “Logica,” “Metafisica”, Biblioteca, Napoli. Mente divinatrice ardente spirito investigatore che nello studio della natura morbosa dell'uomo produsse miracoli di arte e di scienza scolare e presto emulo del suo gran più ai giovann conchiuse alla novità delle dottrine una sapienza antica procacciandosi fama in patria e fuori di sommo maestro in medicina ne rifulse lo ingegno incomparabile dalla cattedra nell'università napoletana nelle accademie e negli ospedali nei consessi legislativi e nei congressi scientifici nella parola negli scritti membro della commissione legislativa riunita in Firenze principale autore di un codice sanitario italiano inviato unico plenipotenziario alla conferenza sanitaria internazionale di Vienna deputato e poi senatore nel patrio parlamento onorato due volte di medaglia d'oro dal proprio governo per le cure ai colerosi da quello del Brasile per la guarigione del suo imperatore Socio di gran numero di accademie italiane e straniere Insignito di molti tra i maggiori gradi cavallereschi. Muore nella fede catolica avita. Questo marmo per voce del comune Si fa eco della pubblica solenne onoranza cittadina. Le spoglie mortali riposano nella cappella mortuaria di famiglia ove le vollero la vedova ed i figliuoli a rendere vieppiù paghi la loro pietà ed il riconoscente affetto. INSTITUTIONES PHILOSOPHICAE AUCTORE IN USUM SUORUM AUDITORUM I CONCINNATÆ INSTITUTIONES METPAHYSICES. Napoli Micliaccio. Superiorum permijfu y i PRÆCLARISSIMO VIRO CORRADINO marchiOni spectatissimo S. D. t T l itterario operi, PrjBclarifllme Vir jam jam (in publicam lucem prodeunti, nihil majus, nihil honorificentius ab Au« ^ore fuo exoptari poteft, et fehcius accidere, quam ut infigni aliquo nomina decoratum emittatur. Jam vero nullum illufirius, ac vere inclytum nomen, niii ^ quod Mentis prsfiantia, ingeniique 2 felicitate 'fit comparatum t quod dein integritate fumma, maxima lUe fapieQtia in graviflimis expediendis muneribus fit et >'perfe6lum, atque firmatum.* quod tandem egregio animi candore, atque incorrupta religione fit numeris omnibus abfolutum. Qui funt hujurce generis Viri, (funt enitn vero admodum pauci) fummi. profefto funt, &, vere magni.* hi cum ceteris emmeant, fintque de Societate be-. nemerentiffimi, jure ab omnibus fincere colendi.* et cum xqui fint, atque idonei rerum zftimatores, in 'eorum fententiam libentiflime reliqui defcendunt, ut nec au-. dax obtre£latorum manus alfurgere 'contendat. Solent et alia publicæ exiftimationis capita percenferi :at cu 2 a proprio cujufque merito non repetuntur, et fortunam, non jam virtutem comitem habent, natura fua et funt nimis fiuxa, et eb omnibus, qoeis cor fapit, parvi penduntur. Certe, qui ftulte hifce gloriantiir, haud recogitant Horatianum illud Ne cum forte fuas repetitum •venerit olim '' Crex avium plumas, moveat cornicula rtjum Furtivis nudata coloribus. Bene homines intelligunt, quid inter adfcitum, et proprium decus interfit; et ut huic juftam, meritamque habent venerationem, ita illud defpiciunt, et averfantur. Hinc fi qui fplendidis decepti_ nominibus aliquem hujufmqdi Vmum honefti laboris fui patronum inconfulte deleeerint, tantum abeft, ut bene rei fua! profpexerint, ut potius in fe publicam hominum tontemptionem ftultiffime concitent. Hsc quum ita fint, nemo proteao non probabit, cur tantopere exoptaverim, ut meus ifte labor qualiscunque Tibi, Przclariifime Vir nuncuparetur | tantoque conceffo honore fummopere mi caudeam', atque triumphem. Nomen enira tuum tot tantifque de caufis illuftre, at^ que cohfpicuum, eo profero illujtriuf jure, meritoque celebratur, quod mp*"* reliquorum hominum fortem, non nmofis imaginibus referta atria, non. gia majorum facinora, fed tu*. Te virtutes unice extulerunt. Tu apriraauiqu ætate fori curriculum ingrelfus, tantum ingenii acumine, legum fcientia, gravitate, pfobifque moribus ceteris prsluxifti, ut inde aufpicium faaum fit, Te ad ‘grandia natum, quod dein-mox comprobavit eventus. Re quidem vera, quum tot, tantarumque virtutum tuarum fama diutius fori ambitu contineri non potuerit, faftum eft, ut Ferdinanjjus providentiflimus ReXj nofter regiorum Hetruriæ prasfidiorum AflTeflorem, et mox etiam Auditorem in Teates, et Aquilæ Tribunalibus deftinaverit. Qua vero in hiice muneribus (apientia, integritatis, ac folida probitatis argumenta praftiteris, ex eo plane intelligi poteft, quod non multo poft Neapolim fis revocatus,, et in fupremo totius Regni Tribunali a fapientilTimo Principe Criminum Judex conftitutus.^Per holce veluti gradus fellinatis honoribus Te a fecretis Regni, Te Realis Camera Sanfla Clara Confiliarium, Te ternum Confiliarium, et fupremum Sa* erarum Rationum Curatorem vidimus. Tn vero omnibus hifce muneribus major, re olfendilli, Urenuam in laborando alTiduitatem tuam nec fene6lute remitti, nec negotiis opprimi pofle. Hinc illa eadem Regis Sapientia, qua Tibi probe cognito tanta demandaverat, ad majora protinus_ extulit. Te fibi a fecretis in Ecclefiafticis, et Sacri Patrimonii rebus afllimiit,ut in ampliori theatro collocatus clarius enitefceres. Qua duo graviffima omnium onera ira per Te adminiftras, ut et Principi probanffima procuratio tua femper extiterit, et reliquis omnibus admiratione digniffima. Tot, tantaqua dignitates cura honorum continuatione habita, eo Tibi majori funt Ihudi, quod certum eft, non gloria Majorum, non aliena ope, non caco /orruna 'impetu, non externis fubfidiis, fed tuis virtutibus, et fapientiflimo 'Regis Cbnfilio efle • confequutmn.vin hac tua tam multiplici, tara iolida honorum, 8c gloria fegete nihil fane erat, quod operi meo melius potuiffem optare, nifi ut tuo nomine fuperbum, tua claritate decoratum, patrocinio tuo tutum in manus hominum prodiret. Voti compos effe6lus, reliquum nunc eft^ ut Te facilitatis in me tua non poenitear, potiffimum cum Adolefcentium edu~ationr, cui tantopere, 8c fine intermif[ione ftudes, fit illud infcriptum'; et ego 3e tanta in me indulgentia gratias. agam immortales. Sis latus, et Te Deus virutum omnium exemplar fofpitet femper, ic pro publico hujus Regni bono in avum 'ervet incolumem. I I IN UNIVERSAM METAPHYSICAM PRAEFATIO. I. Icet MET^mSICES nomen forte olim fuifle cufum videa*|h e W tur; tamen facultati, quam elucidandam fufcipimus, apprime 51 ^ confonum cflfc, nemo profecto ambiget. Si enimPhyfices nomine a Græco vocabulo Sutrii tPhyJis, quod naturam fignificat, rerum fenlibilium pertractatio infignita fuit ; jure Metaphyfica dicenda erat, (itrei Titr puur ^ (cientia nimirum fupra Naturam, facultas illa, quæ res a materia (ecretas, neque fenfibiles rimatur, abftractionis et ratiocinii ope. II. Equidem, cum noftræ naturæ conditione fiat, ut prima; rerum omnium notiones e lenfibilibus, et materia concretis exordiantur, tum gradatim progrediendo ad infenfibilia afeendamus, et fecreta a materia; ordinis ratio poftularc videtur, ut nullus Metaphyftces T^erxXva\\2i adeat, nifi Phyficis cognitionibus antea inftructus. Atqui Majores noftri contrarium tenuere iter ; qui mos, poftquam ad nos ulqiie devenit, veluti lacer fuit, et religiofe fcrvatus ; quantum enim icio, nemo hactenus illum adgredi «ft aufus, five id nimia antiquitatis veneratione faftum llr, five ex animi imbecillitate, five alia quacumque ex caulfa. Nolim rectas licet sententias no-» •vitate in alicujus cadere offenfionem ; quilibet jure A uta a Jn Unlverf. Metapb. utatur fuo, &, quam libuerit, fequatur fcmitam. At illud faltem indigitare ex munere meo duxi, ut difcant Tyrones planum, et magis profuturum emetiri, quem alias lalebrolum experiri folent, ftudiorum curriculum. Quæ fupra fenfibilia adfcendunt, et a materiali compage funt fecreta, diverfa (refpicere poffunt, atque ideo non immerito hinc Metafhyfices partitionem defumemus. Nempe, quas fola mentis abftractionc affequuntur, fi quidem generales rerum omnium proprietates fpectant, Ontosophia, prima fcilicet Metaphysices parte, continentur, Quæ vero fpectant Mundum in genere, atque ideo extra fenfuum aciem conftituta folius ratiocinii vi agnofei poflunt, alteram ejufdem partem conftituunt, quam Cofmolagiam dicimus. Sunt vero quæ fuapte natura ab omni materijB concretione funt fejuncta, Mens fcilicet humana, et Deus, duafque alias fiftunt ejufdem facultatis partes, Pfycologiam fcilicet, et Theologiam Naturalem. Poftrema tandem pars hominis relationes erga Deum, feipfum, fuique fimiles expendens, quæ inde fequantur officia monet, morumque præcepta decernit tum artem edocet re6fe vitam inftituendi-, ut felicitatem confequamur j* eaque Jus natura y ifthæc Ethica nuncupari confuevit. Quinque itaque partibus Metapbyftca continetur, quarum priores quattior modo vobis exhibeo, Adolefcentes optimi, no» exuccas, nec vanis, garrulifque fubtilitatibus fcatentes, Icd doctrinis, quæ veram redolent fapientiam, refertas. Has partim quidem collectas, partim mihi in meis meditationibus fponte veluti fua Pnefatle 3 fua occurrchtcs, elucubrare, et ingenio veftro, quantum cognovi adcomodare fategi. Poftremain vero partem, favente Deo, mox ut otium ^ 8c vires fuppetent, adjiciam. IV. Ex ipfa objecti explanatione, quam modo breviter profcquuti fumus, abunde quifque intelligit, quanta fit hujufce facultatis, quam per, quam pro^ ba, ac JubaHa mediocris ingenii cultura trihua's, quam afiiduis, atque providentiffimis curis Praclarijftmi, ac beneficentifftmi Nolani olim %4nti~ flitis, mox vero, benemereniifftmi Panormitani */irA chiepijccpi, ac Sicilia Prafidis probatiffimi PHl~ LIPPI LOPEZ^Y ROYO in eodem Nolano Se• minario ‘ alumnus excepi. Equidem fi quid in litteris y In morum difciptma profeci y' libenti ac grato y/fnimd, ncc non ingenuo pudore fateor^ me Ei acceptum referre. Vale. \ jit ea pofita ponatur etiam id, cujus ed ratio sufficiens, fecus rurfum infufiiciens foret : quippe præter illam rationem aliud quidpiam modo requireretur ad ponendum illud, quod noa dum ed politum. NIHIL ejl fine fufficlenti ratione. Hnjufcc principii indubia veritas cuilibet fponte fua occurrere autumamus. Si quis vero demondrationem requirat ex principio contradictionis facile eruemus. Sane infit enti A quasvis affectio N præter effentiam, ita nempe ut Contradictoria affectio — N, vcl alia quavis diverfa M eidem ineffe poffit. Ex duabus contradictoriis affe6lionibus N, et N, quas feorfim in eodem Ente ineffe poffunt, nec non 'ex diverfis N, et M in eodem Ente asque poffibilibus, vel aded fufficiens ratio cur altera infit, vel non. Si primum, addruitur propofiti principii veritas.Si fecundum, A 4 quia ONtOSOPHIA. quia contradictoriæ affectiones N, et N, nec non diverfx N, &T'M lint in Ente A cx hypothefi seque pofTibiJes, vel utraque, vel neutra infidere deberet: par enim eft pro utraque ratio Sed utrumque eft contra hypotefim. Quare fi enti A infidet affectio N, cum, ejus infpecta natura, ex sequo infidere poiTet vel contradi£ioria affectio — N, vel alia qusevis M, id aliqua ratione, et quidem fufficienti, fieri oportet. Nihil ergo eft abfque fufficienti ratione. Hujufce principii veritatem quam maxime commendat illa in omnium animis ingenita prurigo quærendi femper cw hoc} cur illud} a qua numquam conquiefeimus, nifi fufficiens hujus, et illius ratio non occurrat. Eft hxc fine dubio tacita qusedam naturx vox, nihil effe fine fufficienti ratione. . §. lo.Ex diftis liquet, nullum dari, nec dari poffe furum Cafum. Puri cafus nomine intel-ligitur eventus, cujus nulla fit fufficiens ratio. Equidem hujufmodi notio nullo prorfus pa£fo concipi poteft, et ex iliis eft, quæ omni humanæ rationi pugnant. Quod fi quandoque plura cafu, et fortuna fieri dicuntur, id ex eo eft, quod cauffas p rationefque, e quibus illa continuo, et certo nexu pendent, minime pervidemus. Prop/er ohfcuritatem y fapienter Tullius ^q. *Acad. l. 2. ignorationemque cauffn^ tum fortuna efficit multa improvifa, nec opinata^ et Juvenalis Sat. lo. fed te Nos facimus Fortuna Deam, Coeloque locamus. Nempe, ne noftram ignorantiam fateamur, malumus fortuna inania verba proferre, et ita nosmet-. p ipfos deludenfcs, ignorantiæ noflr* acquiefcere. Inveftigatio fane cauflarum, et rationum mentis aciem exigit, et improbum laborem. Hinccft, ut qui minus ingenio valent, vel funt laboris magis impatientes, plurima cafui, et fortunæ tribuant, quæ acutiores, et laborioft per fuas rationes, et caulTas facile expediunt. II. SufRcientes rerum rationes invefligare proprium eft Philofophi. Nam ut inquit Genuen» iis „ populus renun phænomenis efl contentus/ „ philofophus in rerum cauflas, et principia in„ quire debet, quod egregie vocant Platonici „ mundum intelligibilem, et populo ignotum „ vedigare. Qua Philofopbia nihil validius eil, „ atque^ efficacius cum ad vitam pacate ducen-,, dam t um quoque ad reipublicx tranquillU „ tatem. /frop. Xy II. El. Met. par. prior, II. Caveant vero Tyrones I. ne aniles reputent fabulas omnia, quorum incomperta ed,vel impervia fufficiens ratio. Meminerimus imbecillitatis nodra;, et ingenue fateamur, innumera ciTe, quorum rationes neque perfpeximus ha6lenus, neque in sevum comperiemus. Ecquis hactenus novit cur Magnes ferrum trahit ? cur Gymnotus, non eseteri pifees, clectricitate polleat? cur Jovi quatuor fatellites, non plures, neque pauciores fint conceffi, tum feptem Saturno, nullus Marti, unus Telluri ? &c. Recogitemus vetus illud ac lapiens Epicharmi decretum „ Nervos ede fapientia:, nihil temere cre„ dere „ fed neque oblivifcamur nimis temerarium, immo dultum ede, rerum veritates ex xnodulo. nodro metiri. Itaque nihil gratis aderendum, aut gratis affirmanti concedendum * at ubi prxfto fint exteriora momenta, quibus aliquid fuperftruitur, hajc prius difeutienda funt, ne illud pertinaciter negantes temeritatis notam merito incurramus, et veritati fponte contradicere velle videamur. II- Haud putent Tyrones fufficientes rationes, quibus Cauflfæ ad agendum determinantur femper ipfis cauffis extrinfecus quærendas effie, quum pluries queant effe internæ. id quod præfertim de agentibus libero arbitrio pr*ditis di£lum velim. Qua de re animadvertant, quod licet ultro fatendum fit, fapientis elTe nihil agere, nihil deliberare, nifi ex omnium, quæ occurrere poffiunt, rationum calCulo : haud tamen putandum eft, has. rationes veram, et internam fufheientiam continere, qua liberarum cauflarum indeclinabilem live flagitent, flve extorqueant aflenfum. Equidem fl ita res fe haberet ( id quod vifum efl Leibnitianis ), cauflæ illæ nequaquam liberæ dici poflent. In ipfa natura cauffarum liberarum, five in ipfo earum libero arbitrio ratio fufficiens continetur, cur fe cieant, determinentque, quin ulla requiratur alia ratio. Externæ rationes, fi qux adfunt, fuam sufficientiam ex ipfo libero arbitrio confequuntur, fi quidem confequuntur. Sapienter Cicero de Fato c. I. Motus enim vohntarius tam naturam in feipfo continet, ut fit in nofira potefiatty nokifque pareat / nec id fine caujfa, ejus enim rei caujfa ipfa natura eji.De Ejfenfia ^ et Attrthuus, .Xj.y^Uamlibet nobis notam rem acutius per» 'V^/ luftrare velimus, notio Menti obveriabitur plurcs conceptus complectens/ cumque nihil fit abfque fufficienti ratione, mo« nemur hinc totidem veluti realitatibus rem ipfam conflare, feu totidem didinctis notis. Has duplicis ede generis, nofcimus ; aliæ Tiquidem perpetuo res fuas comitantur, aliæ non item : abeunt enim, pereuntque ipfa tamen re perma» nente, queis aliæ fuccedunt, atque aliæ, vel primæ iterum redeunt. Deinde notarum, quæ res perpetuo comitantur, quædam videntur veluti primæ, quarum nempe fufficiens ratio nequit ab aliis derivari ; et hæ appellantur profrie.tates rei ejfentiales. Aliæ, quæ ci primis fluere videntur, et in ipfis habere lufficientem. rationem, attributa dicuntur. Notæ vero rem non comitantes perpetuo, fed quæ continuo abeunt, et queis aliæ fuccedunt, mox vel numquam rediturz, modificationes, affeQiones., qua. litates, vel tandem accidentia folent nuncupari. Indivifibilis complexus omnium proprietatum edfentialium, quæ rei cuique infunt, dicitur ejufdem rei E(fentia ^dc quandoque etiam Uatura, licet minus proprie. Effentia igitur inliar unius coniideraiu^ venit, cui fcilicet nihil addi poted, nihil demi, quin ipfa res pereat j et alia atque alia continuo fiat: atque adeo notio eflentix pendet ab adsquata cognitione omeciei, et generis notione minime ingrediuntur ^ inter ie diferiminentur, facile intelligitur, efsentias ctmeretas magis compoliras efse, abftra^las autem fimpHciofres; feu, quod idem eft, primas plurium proprietatum else 'complexiones, fecundas autenx pauciorum.. qualis a nobis concipitur, conftituit- Hæc me. i rito fecernenda eft ab eflentia reali • quippe ip. Reales rerum dTentias omnes ad unam nos latere, aut faltem certo non conftare, ultro ' fateri debemus. Ecquis enim completam ullius rei notionem fibi comparaffe contendet ? Qui reddi poffumus tuti vel in ipfis magis obviis rebus nullam ruperefle adhuc latentem proprieta* tem ? Confer, quæ in Logica diximus. Deinde ea ipfa, quæ nolfe putamus, non funt nifi mentis noflræ phænomena, pendentia quidem ab objectis externis utpote renfuum fibras irritantibus ; fed quæ nulla prorfus ratione patefaciunt, quid intrinfecus ipfa fint objecta externa * qua de re alibi opportunius. Hinc quæ in Scholis definiri folent Effentiæ, notiones rerum fpeflant, non res ipfas. Cum ergo noflræ notiones, pr*fertira fubfiantiarum, numquam fint adæquatæ, tum varient quamplurimum pene pro numero mentium; facile intelligitur, quantopere in hominibus effentiæ rerum notionales fint tum inter fe diverfæ, quum a realibus diferepent. 7 iai»» GAP. II. De variis Entium generibus, ^.lO.^^Um Entis notio tum rebus, quæ actu exiftunt,;tum quæ non exiftunt quidem, at exiftere pofsunt,ex sequo conveniat; hinc P“ Entis vocabulum emphatice a Platonicis ufurpar tum w.^rOSOPHIA. IS prima, 5 c gcneraliffima Entis divifio cfl: in Ens Icu exiflens ^ et potentiale ^ leu pojjihite» zi. Ens actuale vel ita exiftit, ut tota fuat exiftentiæ ratio fufficiens in fua efsentia contineatur, feu ut ejus exiftentia in Iu* cfscntiæ conceptu includatur, et Ens a fe, feu Ens neceffarium appellatur. Hujuimodi eft foius Deus. Vel exiftendi fufficiens ratio in altero Ente continetur, et Ens alio dicitur, leu Ens cow-.'Hujufmodi funt przter Deum cætera quavis Entia - Utriusque entis caracteres alibi opportunius expendendos rejicio, ^.22. Quiecumque hujus Mundi Entia contemplari velimus, innumeris ea mutationum viciffltudinibus perpetuo obnoxia efse deprehendimus : interim in tanta pereuntium, ac fe invicem fuccedentium mutationum ferie, Entia illa adhuc perdurare intelliguntur. Merito hinc conficimus, tot tantifuue mutationibus aliquid perdurabile fubftare, cujus diverfæ fmt modificationes quotquot excipit mutationes. Porro primum illud fubjectum perdurabile, ac modificabile Subjlantia dicitur. Quod vero hujufce fubjecti modificatio efi, et concipitur, Modus appellatur. astum legimus, pro eo fcHIcet, quod ærernum eft, et perfeflilTimum ; hinc res facias non entia ^ fed entium umiras iidein appellarunt. Hajc equidem loquendi ratio fublimior elt, et vere philofophica ; Deus enim eft Ens abfolutiflimum omnes entitatis rationes in fe uno coniple« 5 lens. Quis ex factis Scripturis illam hauftam no» dixerit ! fane Exod. III. v. 14. Ipfe Deus, quis efset, fcifcitanti Moyfi refpondens, dis it: Ego Jam, qui fum. Primam fubftantiæ notionem ex entium contigentium contemplatione mentibus noftris informamus : hinc eft, quod fubftantiam concipiamus tamquam fubjectum aliquod primum perdurabile ac modificabile. Cæterum nequit hxc fubdantiaz notio ex azquo aptari Enti necefsario, nempe Deo, cui nullas inelsc pofsunt modificationes. Deinde animadvertendum notionem fub* ftantias mox traditam penitus abftractam efse: nullibi fiquidem reperire eft ejufmodi fubjectum, quod nullas actu modificationes habeat. Quot quot exiftunt, funt undique determinata, et fin» gularia ; univerfalia, qucd fxpe dictum eft, non 1 'unt nili Mentis noftræ abftractioncs. Cum fubftantia primum fit fubjectum &c. ^.2a.quodvis aliud fubjectum, cui infit,& inhxreat, excludit,-( ipfa enim fibifubftat, et fubjc6tum eft quarumvis modificationum, quas ei obtingere pofsunt) non vero excludit quodvis aliud fibi externum fubjectum, in quo fola infit fufficicns ratio fuas exiftentias. Quid enim implicat fubftantiam principium fuas cxiftentijc extrinfecus habere, interim vero ipfam fibi 1'ubftare„quin indigeat eidem principio inhzrerc ad inftar modificationum ? Ex, gr. decora Palladis forma, quam faxo infCliTp|am miramur, lui principium feu fufticientem exiftentias rationem ab artifice petit ; at interim faxo, non artifici inhsrret. Qui ergo fubllantia ab externo principio fufticientem fuas exiftentias rationem petens eidem principio inhasrere debet? porro ad differentiam modificationum ipfa fibi fubftare nihil vetat - f S' Dio»: V t/ E contrario MqM nequeunt Jpfi fibi; fubdare, feci neceflTario natura fua alicui Subjc£lo inhærere debent. Operæ pretium eft heic expendere impiam non minus, ac abfurdam Subftantiæ deii* Ditionem, quam Benedictis Spinoza ex fuo je« cinore c^mpo^’uit. Verfutus Homo pantheifti* eam molem flfuere contendens, definitionum, theorematum, ac corollariorum exteriori appa« ratu Geometrarum morem mentitus eB,utLe«, Cot ibus facile poffet illudere. Quare hanc præfniiit Subflantiæ definitionem : per Subjiantiar» ^intdligo id j quod in fe eji ^ et per fe- concipi’* tur ; tum explicationem fubdit. hoc efl, id, cujus conceptus non indiget conceptu alterius rei f s quo formari debeat. Verbis illis quod in fe efl duplex fubjicl poteft fenfus : i. quod in Je efl, nempe a fe% quamlibet excludens externam caufam, a qua producatur; a. in fe efl ^ nempe flbi ipfum Jubflaty quodvis intriniecum SubjeCum, cui in« hæreat, excludens, contra id quod proprie Modorum efi. Hic fecundus Subfiantiæ conceptus» verus efl, fed nihil Pantheifmo, cui fludet B Spi (a) Nemo mihi calumniam inferat eo, quod in au» guflilKnio Eucarifti* Sacramento, permanentibus panis et vini accidentibus, fide Divina tenendum fit, nullum re. manere panis, et vini fubjeflum. Nam, quos vulpo mo» dos, et accidentia in hoc Ven. Sacramento appellamus, >ro meris habeo adparentiis, et phsnomenis. Nen^, leficiente fubftantia panis', et vini, Divina virrute fup.,Ienrur in fenfibus noAris illz ezdem impreffiones, ou^ ierent a reali panis, et vini TubHantia. Hinc profe^Q (l, ut ilU fe^biles reprxfentationes oobis occiuraot. Spinoza, favet. Primus, cui foli pantheifticam molem inzdificare fatagit, falfus e(l, qui neque ab ipfo Spinoza, neque a quovis ejus Af* Iccla ha£lenus e(l demonfiratus. ir. Neque minus fallax e(l explicatio definitionis ab eodem allata. ( inquit ) concep» tus non indiget conceptu alterius rei, a 'quo foy mari queat, Si, conceptum Subfiantt^e prafcindi poffe a quovis alio conceptu, ultro coBtedimus \ fi vero intelligat, Sub/iant'ee cotf eeptum neceffario a-fs excludere conceptum alterius rei, a qua ipfa Subflantiq producatur, feu in qua in/it fu-fficiens ratio, princprum fue exijientia, et id gratis afferenti in zvutti negabimus. Tnterim ex allata poenitenda definitione illa fua oracula depromit catus Homo. Unicam in Mundo Subflantiam extare. Hanc unicam Subjlt.rt 'am ejfe Deum.’ Hujus deinde modificationes ejfe quotquot in Univerfo cernimus f^c. Sed hac de re fuo loco. 27. Ut poflibilis notio fiatuatur, quot non repugnare dicuntur prznotanda funt. Ea non mepugnare dicimus, quz fimul effe polfunt. Ex. gr. Triangulum zquifaterum, Subfiantia cogitans &c. non repugnare dicuntur, quippe triangulum *^cinn zqualitate laterum confiftere potefi : SubfWntia cum cogitatione, tanquam ejus pro« p^ietate. ' 28. E contrario, quæ fimuI effe nequeunt, ep quod unum eorum alterum excludat, et atnbo fimul fe mutuo deleant, e4 repugnare dicuntur: ex. gr. Circulus quadratus. nam notio circuli notioneni quadrati excludit, et ambas limuU. simul-fc mutuo delent. zp. Pojfibile dicitur quidquid in fui essentia nullam includit repugnantiam, quodque ade& concipi potcft. £x.gr.Mons aureus; triangulum -æquilaterum. E contrario ImpojjibUe dicitur quidquid in fui edentia repugnantiam involvit, quodque adeo concipi nequit ^ cujusmodi ed circulus quadratus, qo- Pojftbilis notio diligenter difcriminanda cfl a notione probabilis. Poffibilitas enim fpe£lat ipfam entis naturam/ Pxobabi^itas vero refpicit rationum momenta,jqjuibus,;|Mens ad affirmandum aliquid, vel negandum^ ^movetur; feu indicat datum Mentis judicaatis.de exidentia, natura, proprietatibus &c. Entis. Hinc Probabilitas locum.habet in exidentibus, poflibilibus, • infipoffibilibus &c. 31. Notio pdJifibills, pofitiva ed ; sidit enim aliquid Menti contempianti.-£ contrario notio Impojfibilis ed negativa, non enim fidit Menti aliquod ens, fed duo exhibet entia, quz fe mutuo delent, adeoque aon ens, feu nibil. 32. Poffibilium numerus faltem duplus ed numero impoflibilium. ImpofUbile enim coalefcit ex duobus, vel pluribus inter fe pugnan. tibus: d hæc fingula fecernamus, feorfim non -pugnabunt, adeoque erunt Ungula feorfim poflibilia. Numerus igitur poffibilium, ad minus im poffibilium humero duplus ed^ . fmpoffibilinm duo datui folent genera Alia enim funt intrinfecus, et abfolute talia ^ alia vero nonnifi extrinfecus^ et hypothetice. Primi generis funt quotquot contradi£Uonem in B 4 / voi- Yolvunt, de quibus ^.zp.ySc hxc metaphyjice int« ^olTibilia quandoque etiam dicuntur. Secundi generis funt, quæ nullam quidem in i'ui elTen> tia repugnantiam continent, pugnant vero ex> trinfecis quibusdam hypothesibus / ex.gr. prop* ter imbecillitatem cauflæ producentis, propter conditiones loci, temporis, &c. aliafque adpofi* tas circumftantias, Huc fpectant, quæ phy fiet impoffibilia appellantur, quippe quæ phyficis Mundi legibus* pugnant. Ex.gr. Lunam eccliplim pati extra oppofitionem cum Sole, hipotetibice eft impolsibrie^in! hypothefi nempe, quod Mundi curllis jfrxfi' confuetas leges cosmologicas pergat : flammam.in ære libero deorium dirigi: Virum obliteratum, et rudem acute, &. erudite de rebus di^cilibus difputare &c., 34. Ad Jiypotheticam impoffibilitatem ad cedit, quæ moralis nuncupatur. Illa nimirum moraiiter impoffibilia' vocare confuevimus, quæ intrinfecus infpefta. funt quidem poflibilia, non'nifi tambn raro, admodum difficulter effici queunt. Ex. gr. diuturna culpæ declinatio ia xnediis, et maximis periculis. Diligenter advertant Tyrones, quandoque in communi fermone fimpliciter impoffibilia appellari*, quæ folum moraiiter ' funt impoffibilia / idque potiilimum recolant in facrorum Librorum k£lione, ne in abfurdas incidant Sententias. 35. Sunt qui aliud impoffibilium moralium genus agnofeunt, idque Dei refpectu * definiunt nempe Ea efle, qux in fui natura. infpc£la, funt quidem poffibilia,at fieri pugnant 'Divinæ perfecti 0 imæ Naturas. £x* gr. mentiri in-. af inquiunt, cfl: quidem intrinfecus poflibile, at Deo impoflibile moraliter, quia fummæ ejus Veracitati pugnat ; fimiliter fe habet innoxium aternis addicere flammis, quod ejus Juflitiais op« ponatur. Sed hi parum penficulate hoc impoffibilium genus introducunt, cum revera ad im« pohfibilia abfoluta fpectent. Sane quid magis contradictorium, quam ju(litia,& iniuftitia, veritas et mendacium &c. ? porro in nifee, quæ vocantur moraliter impollibilia, collifio continetur inter juilitiam, veritatem, fanctitatem &c., qux in quavis Divina actione abfolute, et cITentialiter elucere debent, et inter injuditiam, iniquitatem, mendacium &c., quz eidem confociari ponuntur. Quæ ergo moraliter impoffibitia dicuntur, funt reapfc impolEbi lia mtr/w/ecMj, et fibfolute. Merito Divus Anfelmus.* quodvis minimum inconveniens efl Deo impojjibile, Sed juvat hic expendere quorumdam fententiam, qui poffibiie definiunt, omne id quod a Deo effici potefl. Iftorum fententia, nulla ed quærenda intrinfeca pofdbilitas in Ente, Ibla extrinfeca poffibilitas ex Divinæ Potentias menfura ed attendenda. Verum qui ita philofophantur, (i recte de Deo fapiuot, nulla dari impoffibilia Divinse Potentiæ refpectu datuant oportet' fecus enim, fi aliquid per ipfura Deum impoiTibile agnofeunt, totam fimul evertunt Divinam Omnipotentiam. Sane, fi podibile idcirco ed pofilbile, quia a Deo edici poted, erit a pari impoffibile, idcirco impodibile, quia a Deo eddei nequit. Quare, fi Deus omnipotens habetur, nihil pro impoflibili ftatui poteft. Quod fi c(l aliquid impoffibile, id nonnifi Divinæ Potentiæ defectu impoffibile eft, atque adeo Dei Potentia non infinita. Hæc perfpecte vidit Cartefius, qui propterea nihil Divinæ Potentiæ refpectu impoffibile effe affirmavit 38. At nihil efle in fe, 8f fui natura impoffibile, omnem evertit humanam rationem, et ad Pyrronifmum deflectit Ex. gr. Triangulum rotundum, Circulus quadratus &c. quippe tam clare perfpicimus naturam, notio, nemque trianguli corrumpere, 8 c excludere naturam, et notionem rotunditatis, et viciffim, ut de hoc vel minimum dubitare, idem fit ac humanæ rationi valedicere, et in Pyrronicorum caftra coin migrare. Dantur ergo intrinfecus impoffibilia, fui nempe infpecta natura. Quare, quæ funt poffibilia, hujufmodi funt pariter intrinfecus, et fui natura. Sed inquies ; Si funt aliqua intrinfecus, 8 c natura fua impoffibilia, hæc neque per Divinam” Virtutem effici pofTunt -quf ergo erit Deus omnipotens? Sed facilis eftrefponfio: Quod nequeat Deus efficere quæ funt intrinfecus impofi i fibilia, id non ex imbecillitate, et virtutis defectu, fed ex ipfius efi impoffibilis incapacitate, eo quod ejus componentia per fui naturam fe mutuo excludant. Horum componentium repugnantia cohibenda foret, atque delenda, ut pofTet, quod eft impoffibile, fieri; nempe delenda, vel mutanda ipfa ejus componentia. Sed modo, quod inde coalefceret, fieret intrinfecus poffibile, Sc omnino aliud ab eo,. quod impoffibile ponebatur. Sane 51. adverti muf Impofftbtle nfeo efle Ens, fcd Nihil, et negatio cujuslibet Entitatis. Qui ccgo Divini Potentiæ impoffibiiia fubtrahit, nihil fubtrahit ; cdque Divina Potentia femper infinita, quia omnia et Ungula» quæ iunt Entia, attingit. De Relationibus Entium. Singula Entia ne dutn abfolute^Sc ir$, trinfecusy qualia nempe funt in feiplis, confiderari queunt ; fed et etigm.relative, 6 c extrittfecus, qualia nempi^^ aliorum refpeftu ' concipiuntur. Quid abfolute, et intrinfecus fint quævis Entia » negatum mortalibus noffe; quippe intimas eorum effentias penitus latere totius Philofophiæ decurfus edocebit. Confer quæ diximus -ip. Reflat igitur jllas Entium' proprietates elucubremus quæ ex eorum ad invicem’ collatione elucefcunt. Has nomine re, lationum continentur. Quæ hujus funt loci ad tres clafles referri pofle videntur • ad relationes nimirum I. fimilitudinis : II. coexijlentia : III. dependentia. De Relattonibus Simii ItuiUnis, ^ fw/ 7 w appellantur Entia, quibus una, aut Mplures proprietates, qualitatesve ex communi iniidere concipiuntur. Eft ergo Similitudo proprietatum in abflracto confideratarum complexus, per quas Entia dicuntur fimilia. E contrario diJJimUia dicuntur Entia, quibus una, vel plures proprietates, qualitatesve ex communi non irteffe concipiuntuV. Ex quo facile intelligitur, quid dijfimilitudinis nomine veniat^ 0.“° plures funt proprietates, quibus Entia convenire deprehenduntur, eo major in eis elucet /imilitudo : minor, quo funt pauciores. Ex. gr. fi plures conferam figuras, quæ triangula appellantur, fimiies ftatim appellabo: de communi enim habent, ut tribus lateribus claudantur, tribusque angulis gaudeant. Si vero animadvertam ejufmodi effe illa triangula, ut communem quoque habeant laterum rationem, proprius fimilia vocabo. Ex Entium fimilitudine rationem de« fumimus, qua in determinatas clades illa re digamus. Cum enim hujus Mundi Entium tanta lit multitudo, ut nequeant fingula Mente di, iUncte complecti, ea ad certas clades redigere confuevimus : ita nimirum, ut quæ determinatani inter fe fimilitudinem habere concipimus, ad unicam revocemus cladem, et ad alteram clafiem rejiciamus,, quas aliam determinatam fimilitudinem exhibent. Deinde, cum Entium ad eamdem claflem rejectorum alia, atque alia intenfiorem, fen peculiarem inter fe fimilitudinem habere deprehendimus j numerofiorem illam claffem in alias minores redigimus. tum primam Genus, has fpecies appellamus. Ex.^r. Infinitas figuras tribus conclufas lateribus ad unam Claffem revocamus, et triangulorum nomine infignimus : tum animadvertentes ex hifce figuris quafdam majorem inter fe fimilitudinem habere, puta quod alia fingula latera inter fe æqualia habeant, alia duo tantum, alia finguJa latera inæqualia/ ampliflimam triangulorum classem in tres alias minores tribuimus, quarum altera triangula scquilatera, altera ifofcclia, altera tandem fcalena complectatur. Nihil vetat Entia, quæ fub aliquo rcfpectu fimilia funt, et vocantur, fub alio diflimilia efle, et appellari. Sic triangula, quæ modo pro figuris fimilibus habui ob communem proprietatem trium laterum, et angulorum, diffimiles mox appellabo, fi animadvertam non æquales angulos habere, neque eam. dem laterum rationem Quare intelligitur, ^ntium Genera, et Species, ex cujufque Mente conflitui pofle, ut ita Entium Claflis,quas Uni Species eft, Alteri fit Genus plures minores clafles, feu fpecies complectens. 4ec effe fuura, in aliis atque aliis temporum, -Jocorum &c. circumftarrtiis immutatum, feu non aliud habere, idem appellamus. Confidit ergo identitas numerica in Unitate t» boc effe Entis in aliis, atque aliis temporum, locorum &c.circumftantiis pofiti. Triplex vero ed Identitas numerica, metaphyftca fcilicet, phyjica ^ et moratis. ldentisas metapby/ica prædicatur de Ente, in quo nulla, vel ne minima, mutatio accidit. Soli Deo idhæc identitas convenit. Identitas phyjica tribuitur Enti cujus quidem qualitates mutationem Subierunt, led ejus elfentialia attributa immutata permanent. Mentibus, et Materiie idhæc con^venit iden. *> \ titas,, - -. Identitas tandem moralis confidit in unitate dnis, cui varia media.diriguntur, tum in perfeveranti ad idem habitudine.. Sic Lupus gregi druens infidias, tum Vigilum fugiens mi^ nas, idem moraliter lupus ed / non emendatus «nim fugit, et ed redire paratus Vigilibus fomno correptis. 53. Animadvertendum ed, vocabulum quandoque minus proprie in communi vitæ confuetudine ufurpari - -l^es enim eadem perfeverare vulgo cenfetur, licet- ejus locU alia, atque alia incontinenter iuccedat,!! tamen idhxc fuc cef- ccflio fenfibus noftris non pateat. Ita 'flumen planta, animal eadem hodie dicuntur efle, qux decem retro annis ; id quod proprie verum efle nequit.• fiemo noflrum idem ejl in /eneBute, gui fuit Juvenis.* nemo efl mane y qui fuit pri^ eiie. Corpora noftra rapiuntur fluminum more. Sen. epifl. 58. 54. Triplici expoflte Identitati . triplex opponitur diflin6IiOy numerica yjpecificaf 8 c generica. Primam tribuimus Entibus fu b eadem fpecie complexis/ alteram Entibus ad di« verfas fpecies fpectantibus, fed quz 'fub eodem' genere continentur * tertiam tandem Entibus ad diverfa genera relatis. Patet, adeo folam. Identitatem numericam efle cujusvis diflinctionis nefeiam. Identitatem vero fpecificam cum numerica diflin6Iione Identitatem genericant cum diflin6Iione fpeciflea optime copulari. Rurfus diflinctio alia efl realis, aliar formalis. Primim tribuimus rebus, quæ in feip« fis, et nemine adhuc cogitante funt diflin£læ. Quod n harum una alterius flt modus, appellant; qualis efl diflinctio inter corpus, &. fuam flguram.Secundam vero prædicamus de re^ bus, quæ in feipHs quidem unum, funt, fed quæ, diverfls mentis conceptibus complectuntur, ip& rei natura, quæ multiplex efl fuifleientera ratio* nem fubmihiflrante. Hujufmddi efl' diflinctio, quam ponimus intellectum inter, et libertatemr Mentis, Quod fi diverfi ejufdem rei conceptus nodt ex ejus natura, fed ex libidine intellectus ab*t definitione, genere 'ticinpc ^ 8c difFcren-’ tia conftaot.'" ’ 1 : 5 p. Triplici cxpofit* compofitioni triplex opponitur sJmpIicitks.liimirum physice jfimplex di. citur Ens, quod pluribus realiter difiin^is. ca* ret; hujusmodi ex- gr. Mens cft humana. Hanc abfolutam simplititatem efie, vari nominis nemo non videt.,Metapbysioe vero simplex.yt cujus eiTentia haud confiat ‘ pluribus' attributis, formaiiter difiin6Hs.* hanc fimplicitatsm Deot convenire arbitror ^ quidquid contra' Scotistx fentiant. Logice tandem simplex dicitur, cujuS) conceptus non coidlat genere, et differentia.tr hanc fimplioitatem de Geo prsedtcari pbfieplu* : ritni autumant.-* : ,^.^o.Perdiligenter animadvertaritTyrones, phyfice Compofita non nifi cx plfffice, et abfolute. fimplicibus elementis confieri ”,i Sane, cujusvis. Compofiti elementa vel funt compofita, vellunt abfolute. iimplicia. Sit hoc fecundum, con* liftit afferti veritas. Si primum, hujufrnodi) elementa, quia compofita, aliis elementis con-' A ari debent. De hifce fecundis elementis iterum qusBTO, funt ne compofita, an vere^ bc, ab-, folMe fimplicia Pquorfum evadat dilemma iftud per fe patet ; nempe, vcl progreffum compofitionum in infinitum comminilci debemus, vel exiftentiarn vere, et abfolute fimplicium elernentorum confiteri. At progreffus compofitiojnum in infinitum abfque fimplicibus elementis fecum ipfe pugnat ; in hoc quippe progrdfu' oecturrunt perpetuo compofi^ fine componentibus Quæ ftint itaque phy/icc Compofita, ex vtre, et absolute fimplicibus elementis conflari debent. » • !' • I ^.6i. Ex qiR) facile- deduoi poteft,- quamlibet fingularetn Subftantiam Sub/eflum^.effe pbyftca fimplex. Nam ' -• > Subflantiarum qualitates^ etfi e^dnOL liflt generis ) vel fpeciei, aliat tamen aliis prJt* ilant,* moles tnfiniy ta reputahitQr. ia.formica. Elephantis.rnoics magnitudineita' animakuli a P. Francifco de JL.a> nir obfervati, ideo ' ’j i nfinities infinita rrfpectu prædicti ianimalculi.r.Rurius (phse« nuy cujus diameter iGt.. intervallum t Saturni, a Sole /.infinita haberi potefi'' refpectU'i|Tclluris atque adeoi infinities infinita, refpecta.jElephaOr feu. InfinUttm ftcundi ordinlti dt iofinuies •infinifies infinita reCpectu laudati pdmiitn ajoi« malculin, tertii W/‘»/x.4'.Hujus^ modi comparationes longius proivehi pofifunt : ^et itaque : dari pluces, immo infinitos Infinitorum'.relativorum. ordine» Porro;, in ferie infinitorum Infinitum, -infensioris, onfinis tfi,in•finite parvum refpectu Infinitr ondinis fuperioris\ quod propterea appellatur it^nittfimumySc iafinittfintde. Poffibilis proinde, efi Scabies Infi> natefitBalium.y InfinitoiUoi ex utraque parte in. infinitum producta,. • ; !: ' »> Quantitates reales.) qux fint. abfolute 4t)fwitæ' repugnant,;; Quantitas enim nihil,. eft.«Itud quam plurium.* quæ funt eadem, c6l* lectio «. Sed qujacittnque pofita^hujufmodi colJectione, fempcr.tui»las adjici poteft; Perrnovara wo tUnitatis adjectionem Bd augumentum. Quantitas ergo natura fd» talis efl, ut..perpetuo augeri poflit. Sed quod perpetuo augftri poteft, perpetuo limites habet, (qjippe quodvis augumentumi fupponit (Imilem defectum antecedentem, adeoque limitem )/& quod perpetuo limites habet, infinitum efle repugnat. Quantitas ergo, quas fit actu infinita, repugnat. Ad rem fapienter Mosbemlus Syjlem. intel.Cud. feSi. I. cap. 5. 24. ». a. de numero, qui fpecies eft quantitatis, fic habet. Sciunt omnes numerum i» fe nihil effe, fed sd ires,.y.r. >.':r^ i •.infinitusf id quod implicat.Nulla ergo dari potefi extensio v^e.contanua * 8 c’ quam vulgo concipimus talem, pro phænomeno haberi debet. Sed de hac re - copiosius io Cosmo-, • > - ' i, • - *. • logia. Peculiaris, ac detcrrninatus modus, quo res infiar totius confiderata aliis flmul coexiftentibus coexiftit, dicitur ejus /ocus ; fitus vero appellatur peculiaris, aC determinatus' modus, 'quo rei partes præcipuæ aliis llmul coe« xiftentibus cnexiflunt. Si de libro A quæram ubi eft ? profefto locum flagito. Refponfum, quod petitioni pratflabitur, efit hujufm^i; Liber A eft' in tali bibliothfeci ordine, ferici primus, fecundus &c.. Si rurfufti interrogem, qud litu } refpondebitur, reBus\ invcrfus &c. Primum refponlum innuit determinat^um modum\ quo Jiber ’A aliis fimul coexiftentibus coexilTit.Secundum vero refponfum"'^innuit determinatum modum, quo libri partes J^quæ præcipu'e iii ipfq notantur, adjacentibus coexiflunt.'Quandoque tamen in communi fcrmonc fitus, æque accipitur ac locus. i V ' 81. Locus, ut modo definivimus ^ realh quidem eft, fed relativus, non ahfolutus.’Philofophi, qui pro fpatio vacuo rerum, omnium receptaculo communi pugnant, præter ‘ locum relativum, alium abfolutum agnofeunt. Ex horum nempe fententia lodjs cujufque rei abfc^ lutus eft illa fpatii vacui pars, quæ ab ipfa re occupatur. Nos vero qui fpatium vacuum abfolutum pro imaginario habemus 78. folum locum relativum admittimus, et fpatii nomine intelligimus Ibcoruth omnium collectionem « 'Hoc fenlu ipatium^reale quidem eft, sed relativum, non ablblufum, ut ita ablatis rebus Jocatis, nihil reale amplius remaneat ; ' fcd^ fpatium, E. contrario in expcctationis ftatu, vel tædii,,vel cujusvis doloris? breve clapfum tempus admodum longum videtur. (a) Sane in,. ^ • ' hi 00 Hic illud Poetæ obtindt: mifero longa, ff Itci Luvis, hifcc cafibus Animus raorjc, tædii, doloris impatiens, e molefta fenlatione fe fubtrahere continuo conatur* at irritis conaminibus, moleftia perpetuo recurrit. Adeft itaque velut interior colluctatio, et continuus conflictus mentis, et doloris. Continuu^i hicce conflictus loco eft continuæ fucceflionis, longum fluxifle tempus, exhibet. Quæ cum ita Gnt, continu is erroribus obnoxii elfemus, fertempus ex noftrarum cogitationum, fenlationumque ferie dimetiri vellemus. Hinc factum eft, ut tutiorem regulam, c^rtiulqus medium dimetiendi temporis fit quæsitum. Kihil huic fcopo opportunius vifum eft motu æquabili: oam licet quamplurimæ sint in Muhdo, luccefsivorum feries, hæ tamen, quia æquabili continuitate carentia, ad rem non videntur. Atqui nullibi forsitan rejjerire eft hujufmodi motum, qui sit vere æquabilis : conversiones attamen Solis circa Tellurem ad fenfum faltem videntur æquabiles. Ipfa itaque velut fuadente Natura, pro certa temporis mem fura, ad hujufmodi' conversionum fericra ‘devenimus.* tum singulas conversiones in partes minorem tribuimus, per motum artificialiter paratum, menfurabiles, Illas diximus dies natura* les, harum partes horas denominavimus : tum lingulas horas in minutiores, æquales partes tribuendo, mirtutortm cudimus.denominationem ad eas indicandas. §.8p. Ens pluribus continua ferie fibi fuccedentibus coexiftens, durare dicitur : eft proinde Duratio continu^ jTcu permanens eatis exi sten. . flentia, qua pluribus in continua ferie flbi^ fuccedentibus coexiftit, aut faltcm coexiftere per fe aptum eft, po. Duratio itaque non efl quid ab ipfa* rc durante rcaliter diftin£lum, neque quid ab-‘ iblutum, fed relativum; est nempe ipsius rei coexidentia ad plura fu^lsiva, sive hasc realia fuerint, sive tantum imaginaria. 5^r. Duratio cum Tempore confundi non debet : hujus notio in atquabili rerum luc. cefsionc consiftit ; illa e contraria in permanenti Entis, quod immutatum, et immobile concipitur, exiftentia. Fingamus unicum Ens existere, et in eodem flatu perpetuo manens nulli obnoxium mutationi : modo nullum fo. rct reale tempus / adefl vero realis duratio, quæ fat intelligi ex eo potefl, quod Ens per fe aptum efl coexiflere fuccefsivorum feriei. Triplex diflingui debet duratio. Vel enim interminata c(l, et inHnita, principio nempe carens, et fine, et dicitur ^eteynhas. Hasc non nifi foli Deo convenit. Vel duratio finita, feu terminata efl ex utraque parte, nempe principio, 8 c fine clauditur, diciturque fimpliciter duratio. Ha;c durationis fpecies optime tempore menfurari potefl. Cum enim tempus in æquabili, et continua entium fucceffioæ confiflat, ex quantitate fucceffionis, cui Ens aliquod coexiflit, hujus durationem certo determinare licet ; nec non unius durationem, cum alterius duratione, conferre. 'Duratio limplex omnibus naturalibus productionibus convenit. Tertia tandem durationis fpccies,, •. vum bi^ :. vum dititap y 'eflque illa j qiuap, initium qi;idem habet'V' attfine* careti. Hstt ad Materiam et Mentes fpectat, neque poicft tfcrnpore me«n furari,) etfi. djus initium tempori alicui^ veniat * >. / '•, • 'V r^ifl . r..'.: C..ruUbf f ;,.i >.i,i. De relationibus dependentitr, i*ii de Cauffif », * " ‘i ;• I Efr qiMcpiam ab alta pendsre dicjtur.j 'X^‘ li huic infit quævis alterius ratio^.,* ifth^’verb unius ad alteram relatio dspenden^ tia nomine. indicator. Ex. gri! Jiorologiijrnqtqs ab tappenfo pondere, vel ab intus -in,clufo,..elai firo ptfwrfefe I dicitur, quia pondus lappenruin., vel elaftrtrm rationem co.ntinei)t, cur in hpto^ logio motus-fiat. ‘ r«., *. Via, &c. Hujufmodi Cauffa remota, et media^ ta dicitur. E contrario proxima, et immediata ^ laudit, quam inter. et effectum nuHa interce^ dit alia: hujufmodi in adducto exemplo eff organicæ plantarum flructuræ insita. 1^. 'XI2. Si Cauffa proxima, 8c immediata de*, lerminationem fubeat ab intermedia præcedente, ^fimiliter iflhsc ab alta, Sc ita porro; Cauf* fm ftt^ordinata ^dicuntur t 8t connexam ferieiit i^nflituere. Hujus feriei prima appellatur, quasnulli przcedenn fubordi natur, cztene vero in« tcnriedise mediata nuncupantur. CauflTz in ferrem fubordiaata t]vSm6^ di ' funt vel effentiather, vd æcidentaliter. £/• fentialiter fubordinat» dicuntur, fi fubfcquen* |iuax actiones a præcedentibus fint excitz, dc M . P i2eterminat«. ^ccidentaliter vero fubordinatv appellaotur, 11 fubfequentes a prascedentibus ia fola exifleotia peodeaat, noo item in agendd. 1I4> De GmdSs ba^ potiflimum tenenda funt- '• I. Ex nihilo nihil fi*. Nullum Jioc* antiquius axiomate in pbysicis, atque cofmologi. cis facultatibus « magifque receptum communi Philolophorum confenOone. Sed rectus e)us £enfus Qoo ab omnibus zque acceptus. Ita pmrro antelligaat Tyrones c,IQibHnm nequit effe net tMuffa effieient, isrc materialis^ nee formatis^ ««. fue finalis ulliur roi, Sane nihilo nulls, funt proprietates, alias non effet nihil ; fi nulle proprietates nihilo conveniunt, nulla caufialitadd Ipecica tribui poteft^*, • 215«. Plures e Veteribus ita intelligendum autumabant, ut cuilibet productioni præcedens fubjectum, tanquam materialis caufia, ftatuenduna «tlTet. Hinc «ternum Cahos, e quo omnia ortum haberent illi imaginabantur, et. crcatioi nem ex nihilo, ex nullo nempe prascedei^ fiib* jecto, impofiibilem decernebant. De fenfii axioip^ mati a nobis tributo, nihil efi quod dubitq^ mus, fi indubium cfi contradictionis principium; at vero fenfus ab hujurmodi hominibut excogitatus nulli certo principio efi fuperexftructus. Creattonem ex nihilo in CofmolQgia vindicabimus ; illud tantummodo heic monemus, gratis iupponere Adverfarios, omne quod fit,,ex ali^ quo præcedente fub jecto fieri debere. Certe mp/ tus ell aliquid : interim contjnuo experimur, ipos varios motus de noyo in corporibus foln D 4 . voluntate producere jecto, tanquam ex.cauifa naateria-li r repeti. Ecquid^ ergoavetabit,hGau(Tam inii* alita efficacitate prarditara' fola •voluntate 4 ^ubftantias dt- nihilo condere? Certe nihil vetat, ficuti ex noto effectuum diferimine par diferimen inter Cauffa? ponere, ita ex cognito Cauffarum diferimine, funile dilcrimen inter effe» xtus iptereffe pofle, decernere. Id quod contra xos dictum fit, qui incogitanter allato exemplo objici, pofle putant, morum efle qualitatem, non fubdantiam 4 cum contra iubiiantiæ fint illæ, de quibus' quæflio vertitur, utrum ex nihite creari' peffint'.’ - ^.11 d. II. Omnis Cauffit debet effe prhr fuo effe. Siu. Sane Effectus exiftentiam luam tfonfequi» lur ab actione Caufsæ efficientis. Itaque efftetus natura fua 'cfl pofterior Caufla. «.•* e Duplicem diflinguunt Philofophi priol ritatemiif natura nimirum, et temporis • Cuni Calilsa tempore prafcedit effectum, hanc dicunt ^iifitatem temporis. Si vero ' nullo prorfus tvrtpore Cairlia fuum pra?cedit effectum ^ feu iiumquam Caufsa’fuo effectu fejuncta «xtitit^ modo nonnifi prioritate naturæ, feu ordinis gaudeti. Hæc naturæi'-priorit.s in eo coniiftit, quod effectus fuam rationem, fuumque princi*. pium- e caufsa petens‘ fine caufsa exifteotiam conftquiunequit : deinde in noftrarum idearum ofrdinc, taulfæ conceptus notionem effectus neceffario antecedit. • «. III. potefl effe cauffa efficiens fui fpfitis. Revera, cui tribuemus caulsalitstein » rei non adhuc productæ, vel rei )»m -effectæ? Non prjmuni, quippe res ^^on adhuc exiffens nihil { agere, poteff 114. Non fecundum, canf faiitas'qiiip|X præcedere debet, non fubfequi effectim; Quare Nthil poteft elTe cauisa efficiens fui ipfms. .. tiip- IV; Nequeunt duo Entia fibi mutuo effe eduffa ef^eientts, Sit primo -A caufsa efficiens B. 'A ‘erga:eft prius, B pofterius. i.i($.Sit xnoda B taufsa efficieii& -A,. Erit A pofteriuss B. anterius'; idem ergo A erit anterhis ffmuiy posterius ^B,‘i(f quod implicat. Igitur &Cv ' «xoi Vi^ j^Uqmd efi in effe&U y 'debet efi fe^ht>:eayffai^^9^yfofttttdite0‘'.y vei eminenten-J i2oa^ ^ tineeii f^rinutite^' OM " res iir ‘ altera ^ ‘ dicitur, fi illa irt hac continetur fecunduui ifusm ooncre^ tam: effentiam ' ita formaliter * contineri in fii* rnihe* dicimus futuræ •pI&ntai-^rndinTenta feri* cum in bombycis vifceribus &c. 'Eminenter vc* fo ^ wtuaiiter ^ B nonnifi virtus," et poten«^ tia ' fufficrehs.aUieri' iniit ^condendi aliam &qui9 exv dnodrit mdtum femaiiter in Anima, quas xllURl fiia ioluntate^ pradneip,- contineri ? equi^ defn folarViitus, &' ponnfia> motum; produceiid. di «iniiieff a^titBse pofitis^ifffaliquid eft' in fectu V quod'"non fft 'iii (C^ifa, r» aliquid vel^ efi mt alia caufla, vel ex nihilo. Hoc fecuifi «iuin r^giiAt t ^ 4 « Si' primum, effectus it* ei^ non cx utiich, fed-«ex duabus cauffisfociis, et confiftit veritas effati. IX f; -VI? Series 'omffdtium fuberdhtatarum^ q[MæU*dque ea fit, abfque ulla Cauffa prthha, et indeptn4ertti ^ muino tepugnat, etfi in infinitam J.1 produB/t concipi velit. In hac infinita fcrie qua* vis Cauffa cft cffe£Ius przcedcntis. Qui ergo fiatuit infinitam fcriem caulTarum fubordinata* rum abiqæ ulla prima Cau(Ta,8c independente, ponit infinitum numerum effe£luum -j- i ab* fi^ue ulla caufla; id quod evidentiflime pugnat. •§ iiz. Sed lubet Tyronibus, rerum mathematicarum fiudiofis, id ipfum alias exponere. In ierie caulTarum fubordinata rum, quziibet Cauf* fa determinatur a præcedente five ad exifiendum, five ad operandum 112. Nulla ergo caufia continet in fe ipfa fufficientem rationem fux exifientiæ, vel a£Iioni$ : adeoque nulla cauf* ! fa fufficientem, et adæquatam continet ratioæft | cau (Tz pofierioris. Itaque przdi6Ia feries in infinitum protenfa, e(l feries cauflarum ejus natu- i rz, et conditionis, ut in earum fingulis metum adfit nihil in ordine ad determinatam exiilen* ; tiam cauffarum pofieriorum. Summa autem om> | nium nihilorum, utcumque numero infinitorum j efi nihil. Jamdiu enim confiitit, illud Guidonis Grandi, ut ut fummi Geometræ, paralo* gifmura fuiffe, quo, ex expreffione feriei paral* klz ortz per divifioncra ~, intulit, fummam infinitorum zero effe revera squalem dimidio» Series ergo illa, ut ut infinita, omni caret fuf. ficienti, Sc adzquata ratione ad exifiendum, nifi ab Ente extra ipfam pofito, zterno, et a quovis alio independenti ad exifientiam deter* minetur. irq. Contra Atheos hoc pofitum ell theo rema delirantes, omnia in Mundo pendere [ab infinita cauffarum contingentium fcrie per im* JDca* p- :: --J. SP nienfam aternitatem produfta ; quafi nempe, quo longius, remotiufquc produ£tam imaginemur hanc commentitiam, fetiera, minus opus fit Caufla prima, et independente. At contrarium Tana exigit Ratio. Rem exemplo illuftrabimus, quo Atheorum dementia magis pateat.. Supponamus ferream catenam ab alto derivantem horizonti normalem,quam, fi lubet, in infinitum produ£tam imaginemur. Contendat vero aliquis, catenam iftam, immane quantum ponderanteral nullo fulcro indigere, ne deorfum tota ^uat * fed hujufmodi pofitionem perpetuo ex feipla fervare poffe, hoc herculeo a-rgumento. Primus, Sc infimus catenæ annulus, '^.e ruat, detinetur a fecundo, nec ullo indiget fulcro,* hic fecun» dus, quin et ipfe fulcro indigeat, detinetur a tertio, et ita deinceps in infinitum. Igitur tota catena, quin indigeat fulcro extra iplam pofito, perfe verare ex fe fola poteft in illa poutione. Profeao ita delirantem, non adducis rationibus, fed praftito quam citiflime elleboro, curare fatageremus.' En typus delirantium pariter Atheorum, qui feriem caufsarum fubordinatarum infinitam abfque ulla prima Caufsa, et independente comminifeuntur. Una eademque res p 9 te!} /tmuf ejfe Caujfa finalk, et effeBus. Eflfeaus nimirum non adhuc obtentus, fed mente præcognitus,» volitus, ipfam movet ad agendum, ut cfFe6Ium confequatur. Finis, irquiebant Scholaftici, ns intentione prior ^ in exeqttntione po/lerior, iEger, ut fanitatem confequatur, pharmacis utitur ab amico Medico præfcriptis. H«ic fauitas eft finis, qui in pharmacorum ufu intenditur, et quam pofthac xger coniequetur j eadem vero fa« nitas eft Caufsa asgrum movens, ac determinans ad pharmaca adhibenda contra fuafioncs guftus, et oeconomiæ. Infcite itaque Spinoza decrevit Etif. p. p. app, ad prop. Omnes cau fas finales, nihil, ntfi humana ejfe commenta: hanc de fine dbiirinam naturam omnem evertere nam id, quod revera caufa eft, ut effeSum confideraty et contra : deinde id, quod natura prius eft, facit pofterius. Nempe non diPtinxit Spinoza in« ter eflfe£fura in actuali ftatu conftitutum, et eumd^T.on ftatu ideali, feu in intelligentia Caulsæ efficientis comprehenfum. IZ5* Priufquam hinc abeamus, celeberrimam qiteftionem, de qua acriter Philofophi jam inde a Cartelii tempore decertarunt, paucis expendere juvat. Qjue vulgo dicuntur cauffa fecund(e-, feu atuffa creata, funt ne revera cauffa efficientes } gaudent ne infitts viribus, queis age» re Valeant, agant} Jfn ne' junt tantum oc» cafiones, cur Deus per ipfas, et in ipfis ftm» mediate agat, eofqua moliatur effeBus quos 0 vtrtbus creatarum caufjarum promanare putamus? Jz6. Primum negant Cartefiani, ftatuuntque creatas cauPsas omni prorPus agendi vi dcftitutas / nihil adeo ipPas agere, fed Deum omnia operari fecundum generales a fe conftitutas leges pro variis illarum occafionibus, nempe juxta illasmet leges, quas vulgo natur* dicimus. Impingat globus A in alium B* hic protrudetur, ilPe vero vel lentius perget, vel quiefcct, vel refle6lctur juxta Phyficæ leges. Ex *' 6i Cartefianorutn fentcntia truditur globus' B' non motu, &. aftione irruentis globi A, fed immediate a Deo, qui, juxta generales a Te fancitas leges, "pro occafione irruentis globi A,' alium B propellit : tum idem globus A occurrens in- globum B, etiam immediata Dei actione retardatur, ad quietem adigitur, vel reflectitur ; non ex reactione, vel elafticitate corporis percufli. Pariter non ignis pyrio pulveri applicatus, illum in flammam agit ' fed ‘ex oc>» calione admoti ignis, Deus pyrium pulverem inflammat • tum ex occaftonc conflagrantis pulveris, pilam e tormento' expellit, et pe^ parabolicam femitani ducit j qua in parietes impingente,' iterum liac'*occafione ipfe Deus parietes disjicit; rurfu?, ex ^occafione corruentium* parietum, fubftantert hominem perimit. Ita de cæteris quibufciimque aliis’*. Neque corpus humanum aliquid ih 'animam agit, neque anima in corpus / Deus lingulas in anima adfectiones gignit, quas e corpore prodire putamus, fingui lolque motus in corpore juxta animæ voluntatem’. Non moror Malebranchii opinionem ulterius pergentis, de qua alibi opportunius. • ^ lay. Cartefianorum sententiam ' longius, quam par erat, prolequuti fumus, quippe illam cxpofuifse, confutafse reor - Sane communem illa hominum fenlum, rationemque evertit. Tu ne, inquiet Cartehanus, præjudicia pro ratione obtrucljs } Perbelle | ii tara conflantem, univerfalemque hominum, turi^ philofophantium, cum naturali rationis ductu judicantium, fententiam, pnejudicii et falfitatis arguere velimus, o felices CartefKini, queis unice bonus fenfus, 8c recta ratio ceffit ! Deinde, fi vel tantisper Advcrfariis demus fententiam, quam tuentur, quan« tum ab Idtaltsmo ( putidum profecto delirantiun^ fomnium ) diftabimus? Unde corporum noftrorum, totiufque Mundi exiftentiam ultra rcfcicmus ? Sane in hoc fyftemate ^ cum nihil inter fe agant entia creata, fed omnia agat Deus, pronum erit fupponerc, nihil exiftcrc» aliud præter me, et iplum Deum. {a) ^ iiS. (o) Corporet Mundi exiftentiam noa aliunde, quam ex Mentis noArz fenfationibus nofcimus. Si has fenfationes non ex aiAione circumflantium, et ptementium corpo-‘ rum, fed ex Dei immediata adione fieri ponamus, nullum dein fupererit argumentum, quo contra Idealiflas Mundi exiflentiam vindicemus. Quod enim Occaflonaliflac fubdunt, fenfaticnes ex occafione circumflantium corporum a Deo Mentibus imprimi, quas numcuam infet-. ret nullis eircumexiftentibus corporibus, nimis leve eft, ^ et hypotheticum, e quo Idealifla facili negorio fe expediet i ita enim regerere poteft. Unde rejctvifii corpor0 extare * tum, juxta horum circumjltiniium varias occafiones, Mentem varias ex a&ionh Dsi Jati Jenfationesi Equidem de nofiris jenfationibus nulli dubitamus^ fed inquirenda tantum occurrit, quanam fit noftrarum fenfatienum eaujfa. Has ego ex immediata Dei aSione ref eto, quin quidpiam aliud extftere agnofcams quippe * illum fat potentem,^ Jdpientem ejje intelligo, qui ideaiis mundi fpeSaculum et /dat, et valeat menti mex exhibere, ProfeBo nec hilum prnfiat, aliquem realem mundum comminifci, qui et nihil ad meas fenfationes conferre poteft, quo nullimode Deus indiget, quominus idealem^ mundum menti mea reprafentet. Quare fi nofti, haud Deum decere, entia multiplicare fine wceffitate, UT fuos adfequatur fines; praclare me gero, dum nihil prater me, et ipfum Deum extare fentie, Neque. . t%S. Sed quibus tandem -argumentis Cartefiani hanc fuam conficere rentur opinationem? Duo præcipua adferam, nam cætera (lomachum cient. L Nequit omnino iiitelligi quomodo entia cneata jn fe agant, quidv^ fit illud, quod cjc uno tranfit in aliud, li. In idea rpiritus non elucet profecto conceptus vis corporum motricis. ' lap- I. At in primo uberiorem Logicæ peritum in Adverfariis eli, quod defideres. Nem iuvabit Occaiionaliftafn reponere, idealifmum cum Divina Boniute pugnare; nempe in ea fentenfia Deas grande Mundi rpc6laculutn Menti tam vivide repra^fentando, ut omnes proclives Hmus, et quali cogamur ad Ivniiis xealis mundi exillentiam adftmendam, nos profefto illuderet, fi nuilns exificret mundus ; Non,.inquam, id Occafionaliflas juvat ; ita enim merito refumere poteli Idealifta, fiiamqu.* cauisam conficere. Pape ! Ei tu adeo vecors, et audart, qui Deo tuos errores., ac deliria adjudicas \ eccur judicium tuum, me tibi exemptum prmbertte, haud cohibes l certe quas vividas fenf asiones te fati ajfeveras, et corporum extjlentiam, ut dicis, faseri quafi jubentes, et ego patiar s illud reliquum efl, ut ratione teipfum cohibeas, et ab errore fetves immuitem, ficmti ratione didicifti et alios plurimos profligate : ut ecce, te tua vi brachium, ac totum movere corpus, hujus mundi corpora invicem inter fe agere, colores corporibus inharere &c. Si hos errores Japienter rejicere Jategifti, neque unquam Deo adjudicandos agnovifii, quippe ratione duce profligantur, ita pariter eadem duce ratione veterem dedi f ce errorem, et prajudicatam expunge fententi emr, realem nempe mundum exi flere: tuaque ofcitationi, aic infcitia tribuas, nonDeo,q iod iu eam dementiam defcendifli: Itaque cum adeo facilisfit, ac brevis ab Occafionalifmo ad Idealifmum defcenfus, eadem cenibra ambx lignanda; filat fententia:, fcilicet inter furentium deliramenta reponenck. Nempe hsec duo • fececoenda cr fuimus, uno conceptu complexis, emereant, compofita dicuntur, Earum notiones, quippe quæ frequenter in tota Philofophia occurrunt, feorfim heic exponere, operæ pretiuna duxi. Sunt autem hujusmodi Ordo, Bonitas -, Perfecto, Pulchritudo. Plurium Entium five coexiftentium;, (Ive fe confequentium ita' connexa feries., ut iibique eadem ratio deprehendatur in 'modo, quo juxta fe collocantur, aut fc' invicem excipiunt, ordinata dicitur J ejufque abftraftum appellatur Ordo. Confiftit itaque' in fimiJitudine, qua plura' Entia juxta'-(e collocantur, aut fe confequuntur. Si fecus illa. fe> habeant, ita nempe fint Cohftituta, ut nulla- in eis eluceat fimilitudo five in coexiftendo five ip fibi invicem fuccedendo, inordinata, leu eonfufa dicuntur. Exemplum fumatis ex- bibliotheca. 132? Et quoniam fimilitudoi, quam ordinerp dicimus Entibus præter effentiam.convenit, ex aliqua 'profecto ratione pendere debet. E Ratio ifthcc ' Printifimn ordinis dicitur et PROPOSITIO ENUNTIANS communem illam rationem, ieu fimiliiiadioem, qua Entia co^xiftere iil» debeat, vel fe confequi conformiter>huic principio, Rtgulo ordinis appellatur. Ex. gr. Principium ordinis in bibliotheca cft :| Lilrros od comparandam eruditionem aptos in promptu ba~ here. Regula vero ordinis eft hujufmodi : J^ihri ejufdem argumenti Jimul componantur. igg. Atqui communis illa ratio, qua plura entia juxta le collocari debent, vel fe confequi,ot ordo^io eis eluceat, potell eife liBiplex, vel compofita. Hinc vel fimplex, vel compoHta eft ordinis regula, et ejufmodi pariter Ordo iple. In præcedenti exemplo limplex pro bibliotheca eft >6rdo, tum ordinis regula. Compofitus vero ^it, fi ifihaK compofita regula obfervetur ; jLihri ejufdem argumenti, /mgutSf ty retatis fimui collocentur. %• hibetur. Sub Bonitatis abfoluta nomine venit quidquid reale in quovis Ente concipitur; ejus nempe edentia, fingulæquæ proprietates. Huic opponitur Malum abfolutum, quod confidit in deficientia cujufvis realitatk in Ente : id quod, ut patet, nunquam fieri poted. Ipfe concep* tus entis, ed conceptus alicujus realitatis : nui* ' lun^ Eoa fua edentia expoliari unquam poted. £ 2 Sufboc itaque fenfu fingulia Euubua ahqua re/a./ua iis tant.m.ribm.ur ^ olinrum ablolutam bonitatem con et peteciunt, vel confervare, et perlervani, ^ v immediate, five medtate. E rela»;™» te]ligi potell, Mundi nomine intelligendum clTe Syftema Entium tum permanentium ^ cum fucceffivorum continuo nexu iater fe conjugatorum f quodque ad aliud Jimil e fyftema minime pertineat, ' Entium permanentium nexus eorum refpicit fitum, feu coexiftentiam, et ex CJauffis finalibus repetendus eft,*> feu ex fine, ad quem refpcxit Qui primo Mundum fabricatus efl, et unum Ens ad aliud ordinavit. Ita ex. gr. Tellus in ea difiantia a Sole locata efi eamque orbitam conficit, qua nec nimio ardo* fe metalla fundantur, vegetabilia, 8c animantia enecentur* nec nimio frigore rigelcant omnia, rurfumque pereant pjus viventia; fed ejufmodi in lingularum tempeftatum vicifiitudinibus tem* peraturæ 'limites 'perpetuo ferventur, qui et vegetantium,& animalium oeconomix conveniant. p. Entium vero fucceflivorum nexus tempus fpectat, firque per CaulTas eificientes y internofei vero poteft, quoties fubfequentis exiilentiæ fufficiens ratio in Entis antecedentis actione continetur. Hujufmodi ex.gr. efi nexus, qui inter fructus, et flores plantæ intercedit, tum ille, quem hos inter, et fuccos ab organica planta ftructura, ejufque peculiari phyfi elaboratos, nofeimus. IO- Mundi ergo in genere Eflentia pra?cipue confiflit in peculiari illo nexu, quo tum Entia permanentia, cum fucceflfiva inter fe vinciuntur : iiquidem ex ^variato nexu alius atque alius prodiret Mundus, licet Entia inter fe connexa eadem eflent. Ex. gr. fint A B C O &c. N &c. ’fuis tandem limitibus concludi illam debere, quQS ultra progredi nequeat, Nemo ambigere jpfbteft ^ Prima illa componentia, ex quorum coagmentatione corpus phyficum primo conftituitur, quxque ex aliorum nexu non funt conflata, Elementa corporum dicuntur r tum ipfa hxc elementa Mater'ut mundana nOmine veniunt. (a) De hifce elementis, quzremus I. funt ne extenfa, vel inextenla ? IX. similia, an diflimilia ? ACorpoYum Eltmtnta funt nt tnttnja, vet inext$nfa} 1 T^Ifcrcpantcs Philofophorum fenteaI J tlx ad duas QafTes, quod ad rem prxfentero attinet, referende videntur. Alii fiquidem corporum elementa vere fimplicia ponunt . ( 4 ) ElementoFum nomen diveifo plane Icnfu a Cbemi. cis ufurpatur. Defignant niminvn quafdam materiales fubfiantias ( non fenfu metaphfSco, fed vulgari fumunr fubflantijE nomen, vide ont. §/ 6i. ), omnino fimilarec, cum in fui toto, tum in fingblis partibus, quasque nulla artis, naturzque vi confiat, ^folvi in alias diverfas fpeciei. Has folent appellare etiam fn6ftaHti4$s fimpUees ; tum qwque prima carporum componentia. Vide quantum obiant notiones Metaphyficonun, et Cheroicorun tidan Vocabulo labjeAc ! So nunt, et inextenfa.• E. contrario alii extenft habent, et figurata. : • i I. In prima chfCc veteres Cunt Z*»onifl/e\ qui corporum* elementa punBa dixerunt fimplicia, et mathematica. At rifu a Sapientioribus excepta.hac lententia, ZerWt/ur, Vir equidem lummi 'ingenii, Monades dixit, fubftantias nempe vere flmplices, et omnino inexten* ias, natur^ fua aftivas, Ic diffimiles. Tum poliremus omnium Bofcovikhts inextenforum elementorum et ipfe Patronus punBa appellavit non mathematica, ut Zcnoniflas, fed realia ; quas viribus per vices attractricibus, et expultricibus juxta certas, et determinatas ad invicem diflantias gaudeant. Quid interfit difcriminis has im ter Icntentias, probe advertant Tyrones. II. Ad alteram claflem fpe£lant veteres De» mocritki, tum Epicurei, ^|.l' '. ' nere toitdem numero, quot idiomata funt, in quibus Jingulis omnes ejujdem idiomatts voces re» •perirentur^ qua quittem numero admodum pauca effent, difcrimine illo ingenti tot tam variorum librorum redaSio ad 'illud ufque adeo mitius di» /crimen, quod contineretur lexicis illis, haberetur in vocibus ipfa Icxica conjiituentibus. %^t inquijitione promota facile adverteret, omnes il. las tam varias voces conflare ex 24 tantummo do diversis litteris, difcrimen aliquod inter fe habentibus in duBu linearum, quibus formantur, quarum combinatio diverfa pareret omnes illas voces tam varias, ut earum combinatio libros efformaret ufque adeo magis a fe invicem di f crepantes. Et ille quidem si aliud quodcumque sine microfcopio examen inflitueret, nullum aliud inveniret magis adhuc simile elementorum genus, ex quibus diverfa ratione combinatis orirentur ipfa littera ; at microfcopio arrepto metueretur utique illam ipfam litterarum compositionem e punBts illis rotundis prorfus homogtneis, quorum fola diverfa positio, ac dijlributio litteras exhiberet. Deinde pp. ita concludit. Mac mihi quadam imago videtur effe eorum, qua cernimus in natura. T am multi, tam •varii illi libri corpora funt, et qua ad diverfa pertinent regna, funt tamquam diverjis con/cripta linguis. Horum quidem chemka analysis principia quadam invenit minus inter /e difformia, quam fint libri, nimirum voces. Ha tamen ipfa inter /e habent difcrimen aliquod, ut tam multas oleorum, terrarum, /alium /pedes eruit chemica analysis e diversis corporibus. Ultertus analysis harum veluti vocum j litteras mi^ nus adhuc inter Je difformes inveniret, et ulsi» mo jUxta theoriam meam deveniret ad homoge^ nea punBulay qua ut illi circuli nigri litteras ^ ita ipfa diverfas diverjorum corporum particulas per jolam difpesitlonem diverjam efformarent : ufque adeo analogia ex ipfa natura consideratiem ne derivata non ad difformitatem, fed confor» mitatem. elementorum nos ducit. ^5. Re quidem vera/ conflat inter Philofophos, diverfas ac multiplices qualitates, quas vulgo corporibus tribuimus, nihil elTe ali> ud, quam noflrarum renfationum phænomena * non vero fimiles entitates corporibus revera in« hxrentcs: id quod et in Logica monuimus, tum in Psychologia copiolius edocebimus. Rurfus condat, varias in mente gigni lenfationcs ex diverfo corporum in fenfus incurrentium ta£lu, feu ex eorum diverfa in fenfus no{lro^ a6lione. Atqui ex diverfo elementorum corpora conftituentium nexu, et pofitione ad invicem., op« time intelligitur, diverfas in elementis noftros fenfus conflantibus motiones cieri, quin et ele/• reriKX • licet rem alias ^explicarent, commentiti formarum lubftantialium theori* infiftcntes. Et diftis patet, omnium qu* in corporibus infunt, vel ineffe poflunt fufficientem rationem ex intima ipforum elementorum natura pendere, nec non cx diverfo elementorum, ouo invicem copulantur, nexu. Cum vero inter ^ \ Phi Erii elementa innumeros diverfos nexus, innumerasque varias inter fe pofiriones fubire queant 5 attamen quantum ex chemica corporum analyC haflenus datum ell nofse, videtur faltem telluris noftrs refpedu, hanc eis 1* a fupremo Conditore legem impofifam, ut nonnifi triginta tres primitivas combinationes, qus fint fpecifice diverfe, fubire queant. Sicuti nempe punftula illa nigricantia, de quibus §. 24., e quorum varia pofitione caraderes efticl pofsent, hanc debent fervare legem pro Boftro alphabeto, et feriptura, ut nonnifi in 24.. combinariones abeant I Sane nonnifi 35* m^erialia cqmpofita haftenus novimus, qu* fingula fibi femper fimilaria, et homogenea, nullo arris, et natura; molimine in alia diverfi generis abire confiitit. Hujufmodi fnnt lux ^ caloricum, fluidum eUQricum, oxygenium, hydrogentumy gezotum, ( quod ab aljis accuratius nitrogenium appellatur ) carbonium, fulphur, phofphorum., quinque terra f ftptemdecim metalla, foda^ et fotajfa. Cætera corpora funt combinationes fecundaria; ; nempe mixtiones, modi ficationes, vel tandem intimæ compofitiones prodictarum 5?. conibinationum primariarum. Ita ex. gr. Aqua et «ft intima corapofitio hydrogenii, oxygenii, et calorici. Acidum fulpburicum eft intima combinatio fulphuris,oxygenii, et calarici &c. Philofophos conveniat, ab ciTentia aufpicandam cfle fufficicntem rationem omnium, quat in qua> vis re infunt, vel ineflc poffunt i 6. ont. • per fe liquet, corporum effentiam in elementorum fimplicium natura, et vario inter fe nexu reponendam effe. At quis elementorum naturam, variofque ipforum nexus plane perfpectos habere præfumet ? Corporum itaque eflentia pro incomperta habenda, et verba efFutiiflc quotquot contrarium audacter prxdicarunt. y De Legibus cofmologicis T Egum cofmologicarum nomine veni^ unt certæ quædam naturales, ' ac infitæ determinationes virium materiæ, juxta quas et elementa, et corpora hifce conflata perpetuo in fe invicem agunt; tum gignuntur in Mundo omnia, pereunt, moventur, modificantur, et quibus Univerfi ordo continetur. (a) Hæ genericis quibufdam propofltionibus efferuntur, quarum præcipuas heic exponemus. zg. Corporum elementa viribus per vices attrahentibus, repellentibus pro va^ riis a fe dijlantiis gaudent ^ quibus in fe mutue agen (d) Vis motrix in horologio certam habet determinationem ex ipfa horologii mechanica ftruftura, qua determinatos motus, et non alios, in indicibus gignit : ita vires elementorum infitas habent, ac cettas agendi determinationes, a quibus, ne iulum quidem, recute pof fwt V agentia in fensibiles, et extenfas moles concrefcunt - ( 1 Nifi enim hujufmodi viribus gauderent, quam facile corpora ex illis cotrfiata di flbl verentur, linde Univerfi moics in informe Cfaaos quam fubito abiret,^ Gaudent vero viribus at. trahentibus in majoribus didantiis, repellenti* bus in minimis. Primis fe >mutuo, petunt ad acceffum, ne fingula i diffluant, &*, dilabantur : fecundis vetatur intima eorum penetratio, ne fcilicpt eorum millena non majus occupent Ipatium, ^uam unum : id quod li folis attrahentibus vjf ibus. gauderent, extemplo » et neceflario fieret. Cura inter liraites harum virium cqrporuna elementa funt conftituta, conquiefeunt, et cohærent. Itaque hac lege mathematicus elementorum contactus / vetatur, &..fimul efficitur, ut coeuntibus illis ad minimas, &. inobfervabi^ les ; diffmtias, extenfa, et phyficc continua moles noftris fenfibus objiciatur. • Has autemt vires pro variis elementorum diftantiis pluries mutari, ut ita attractrices abeant in expultrices, et vicissim, diverfa corporum 'denfitas, tumidi-' veflb col^oefionis vis -exigunt ; id quod in Phy,fica uberius exponemus.•, 30. jLEX. II. \Singula Univirsi corpora Junt' antitfpa. > r ^aatitypiam intelligimus vim illam, qua corpus, quodvis alteri naturaliter refiftit, ne eumde,m occupet locum ;feu ne unius materies cum alterius materie intime immifeeatur. Hanc legem elfe cofrnologicam ex eo patet, quod antirypia e corporibi^. eorumque clerflcntis fublata, fingula ad unum indivifibi le punctum redigerentur, et Univerfi moles illico evanelceret, 31. Hæc fecunda lex corollarium eft pra;cedentis. Etenim elementa j ubi ad minimas pervenere tliftantias, fe mutuo repellunt, et ita ^ ut decrclcentibus ultra quemvis adfignabilem limitem diikntiis, e contrario, creicant fimiliter vires repellentes. Hinc profecto fieri d-bet, ut elementorum compenetratio fit naturaliter impolfibilis. Quavis polita extrinieca vi corpui ad corpus apprimente, unius elementa ad alterius elementa apprimentur, Sc quandoque utraque proprius accedent • at id nonnili ad determinatas ufque diftantias: quippe his ad infinitum delcrelcentibus, fimiliter augebuntur vires fingulorum repellentes. Singula Universi corpora funt inertia. Cum dicimus corpora effe inertia \ intelligimus nulla gaudere vi, qua fponte fua e quiete ad motum, et viciffim e motu ad quietem, vel^ ex una motus directione, Sc gradu celeritatis, ad aliam directionem, vel celeritatis gradum, tranleant. Si adeo 'fnoventur, nunquam, ni fi ob externas caulfas actionem, e motu luo dcfiftunt • fi vtro quiefciint, quietem perpetuo iervanf, donec imprefla extrinlecus vi moveri cogantur, Sane abique inci tia omnis mundanus corporum ordo, vel Iponte fua, vel minima quavis vi deleri poflet. Singula Univerfi corpora inertia else, quotidiana ^ edocet experientia. De corporibus quidem quielcentibus, gg. Newtoniani vocabulo inertiie alium prsBtcr expofitum, fubdunt lenfum* vis nempe, qua corpora five quiefcentia, live mota externis renituntur caullis iplorum ftatum live quietis, five motus perturbare conanfibus. Hac vi, ipfi inquiunt, fit, ut quarumlibet caudarum externas a6iioni aqualis femper refpondeat, et contraria rratlio. Hujus equidem effati veritatem fingula motus phænomena tedatam faciunt, ut de ca nullatenus dubitare liceat. Atqui non quod in materia illam comminiftamur vim, ut prasfat* veritatis rationem reddamus. Nimi* rum mufuis elementorum viribus repellentibus, quibus corpora ad mutuum, et mathematicum contactum devenire vetantur 2p. ; optime intelligitur, corpus quodvis in aliud incurrens, • ubi ad eam pervenerit vicinitatem, in qua vires elementorum repulfivx fe exerunt, hilce viribus urgere, et propellere illud in quod incurrit, unde flatus mutatio in illo neceffano iuboriatur. Similiter, cum repulfivæ vires elc men quic perpetuo quietem fervant, donec 'aliqua extrinfecus illata vi deturbentur, nullum forfitan movebunt scrupulum Tyrones 3 non item de corporibus ad motum aftis, qua: ad quietem alia citius, alia tardius £ua veluti fponte redigi obfervantur. Atqui fedulum ii fi infiituatit examen, deprehendent, corpora femel mota non fua iponte, fed' externis obfiaculis,in qua; continuo incurrunt, a motu defifiere, et ad quietem redici. Sane, quo adcuratius illa removentur, eo diutius in iuo perdurant motu ; ex quo faris inrelligi datur i quod fi omnia adeuratimme removeri pofscnt obftacula, perpetuo corpora in luo perdurarent motu. Sed de his- opportunius in Phyfica. mentorum corporis in quod fit incurfio, æque fe exerant contra incurrentis elementa, pariter in iftius motu mutatio fieri debet, et quidem in adverfam plagam. Eli autem una, cademque virium lex in omnibus elementis. duantam ergo (latus mutationem fubit corpus, in quod fit incurfio, ex repellentibus viribus incurrentis • tantam fimiliter patitur hoc alterum ex viribus repellentibus prioris : nempe Uniuf aBioni iC^ualis femper efl, et contraria alterius reaUiio. 34 Sed quajrent Tyroncs^Qui funt inertia Univerfi corpora, fi horum elementa activa vi attractionis, et repulfionis prasdita diximus? zg. Activa quidem funt corporum elementa, fed ejufmodi naturas eft eorum vis, ut ex'trinfccus fe exerat, non intrinfecus ; (eu ut ronnifi acce(Tum, et rcceffum in extra pofita elementa juxta determinatam diftantiam moliatur. Nullum elementum hac vi ad motum fe unquam determinabit ^ ab externo principio urgeri, et determinari debet, ut directionem, et celeritatem alTumat. Num ne omnes magnetem inertem fenfu lupra expolito 3 -. diciniDs ? attamen alterum magnetem juxta certam viciniam, determinatumque (itum agitat, dum et ipfe viciflfim agitatur, ad accelTum vel recelTum mutuo fe determinantes. Itaque elementa, etfi vi motricc prædita,- funt tamen inertia, utpote qux nequeunt fponte faa ex motu ad quietem, et e contrario, a quiete ad motum determinari; (ed determinanda neceffario lunt ab aliis elementis in certa difiantia pofitis, vel ab alia quavis Cauffa. Singula Univerii corpora et magna, et parva gravitate pollent. Gravitatis nomine intelligitur vis, qua corpora ad datum punctum, quod ''appel latur, tendunt. Ita corpora terreflria gravia dicimus, quia fibi relicta ad Telluris centrum di, riguntur retenta autem conantur delcendcre vi fuse mairx proportionali, premuntque dcorfum corpora, quibus incumbunt • Id ipfum di, cendum de corporibus in' Luna, Saturno, Jove 8 rc. exiftentibus,* tendunt nimirum, et conantur ad Lunæ,.Saturni,‘ Jovis &c. centra. Sane nullum hactenus corpus conftitit, quod gravitate fuse maflse proportionali non fuerit præditum (A). Nifi ita fe res haberet, corpora terreflria ex -ipfius TeMuris vertigine, vel ex quovis alio impulfu, per immenfa vagarentur fpatia, neque reciderent in Tellurem • Hinc Tellus brevi, ex diflbciatis perpetuo corporibus, minueretur, ac tandem evanefceret. Idem de Jove, Marte, Luna &c. dicendum. Itaque Mundus in Chaos abiret corporum undequaque pergentium. . ^* (rf) Ita quidem ad aniuATim res fe haberet, fi Telluris figura fphierica foret :. cum autem oftenfum fit a Recentioribiis Phylicls et Mathematicis, Telluris figuram fpha:toldalem efse, elevaram nempe fub atquatore, et deprelfain fub polis; id nonhifi quamproxime l«cum habere potest. Sed alibi opportune hasc expediemus. (^) Lux, caloricum fluidum eleSiricum nullum ha61 errus prxbuere gravitatis fpecimen J fed temere hinc quis colligeret, isthjc fluida omnino efse gravitatis expertia., ' Sed et magna Mundi corpora vl gra*^ vitatis 'fua petere centra indubium eft. Nempe in noftro Syftemate Iblari Planeta? primarii S'ol«m petunt; et lecundarii primarios. Ira Luna Tellurem, Jovis, Saturni, et Urani 1'atcllitcs, Jovem ipfum, Saturnum, et Uranum vi gravitatis refpiciunt. Tum Mercurius, Venus, Tellus, Mars, Juppiter, Siiturnus, XJranus, aliaque 'ingentia Corpora 'in Solem tendunt. Nifi enim^ yi, gravitatis continuo erga lua ccntr.i Ibllicitarentur, nequirent curvas orbitas deleribere; Ijquidcm corpora curvas de[cribentia continuo a rectilinca directione, deflectunt, id qucKllbonte fua, line conamine gravitatis, nequeunt tfri. ccre. qy. Fit nempe tnotus curviliiieus, ut Pby-' fici docent, ex conjugatione duarum virium, quarum altera lingiilis momentis recta lirgct corpus per tangentem curva:, quam deferibit j altera Vero indelinenter idetij lollicitat ad aliquod punctum in curvæ area comprehenfum. Hauc'recundam v\vx\. centripetam dixere ; primam vero tangentialem^, qox fi motus initio conlidcrari velit, proj e^ i uni s fibi vin dicat, quippe quæ per projectionem corpori invprefla intellegitur, ab externa Caulla. Cum atitem Secundarii erga Primarios, et Primarii erga Solem ita cieantur, ut arq^s delcribant temporibus prop^ortlonales y hinc norunt Phyfici, v.im ce'nh-ipetnm indelinenter Planctas Ibllicijantem ad Primarios dirigi, fi de Secunc|ariis loquamiir, ad Solem vero fi de Primariis. Ambigi proinde non potefi gravitatem ad fingula.! no. peditur, cogiturque fingulis momentis erga iilud immobile punilum torqueri. Uaibus nempe viribus modo aj»I- > rur corpus, vi imprefsa projedionis, qu$ per cur tangentem fe exerlt ^ et vi qua ad immobile punitum per diftentam funem ' continuo retinetur. Hic fecunda vis ’ typus est et rniago iiljus,..quam ia Planetis dicimas ) vim gravitatis. ^, eoharent, frve' intime fommifcentur, aliis^ V^ ' ro non item. Eft vero duplex affinitas, aggregationU^ nimirum, Sc compo/ttionis. Prima co* haslioniem particularum ^fimiJari-um molitur, ex qua totum emergit undique homogeneum. Secunda intimam parit unionem particularum diverfæ fpeciei, ex qua. totum efficitur tertise fpeciei' omnino divcriæ, quin tamen particulæ iUæ ob hanc unionem, lua le exuant natura, ali^mque dijverfam fubeant.Ita ex. gr. Aqua aquæ cohæret 'affivitate, aggregationis, Acidum fulphurieuna magnefiæ intime unitur affinitate cOmpositidHIs y' 8 c,cottl\itu‘n folphatum magnefia, ( vulgo sai/anglicanum ),qii'vn acidum lulphuricurri, 8c m.ignefia naturæ lubeant mutationem* Si enim ^prsditio.iolphato. in aqua diluto potaf» fam fupereffundas, ex prævalenti affinitate potaifam inter ^ Sc acidum lulphuricum, mox fiet folphatum potaffiK, ( valgo tortarum vitriolatum ), et reftiiUidtur magnefia. Porro 'utramque affinitatem ad leges cofmologicas fpc6lare, nihil efl quod dubitemus. Sine affinitate aggregationis omnia corpora ffimilaria diffiol verentur, ipla adeo univerfi moles. Sine affinitate com politionis innumeras deficerent rerum fpecies diverfas.* et omnia, quantum ex. chemica analyfi 'hactenus, noffie datum? eft» faltem refpectu Telluris noftras, ad triginta tres fpecies* materialium, combinationum redigerentur j et hasc ipfa, fublata aggregationis affinitate, informem.-folutamque molem exhiberent. Vires tandem vegetationis, . s lot animalixationis fexta cofmolo^ica lege con-* tiitentur. ' Plantarum vegetatio foHs affinitatis viribus nequit expediri ; funt enim pjahf* corpora A’cre • ' organica, viventia, et feipifa ex femine reprodu* centia. In, viribus affinitatis, aliifque 'fupra ex-* ^ politis, hon inteffigitur fufficiens ratio' nec ve- ' ^ •. getajionis, nec reproductionis plantatum ex femine. Similiter dicas de animantibus, in quibus pra?ter vim affinitatis, 6c vegetationis, alia ' agnolicenda efl, t:^\xx: animalt 9 :ationis nomine infignitur. Vires de quibus hactenus haud exiflimandæ funt totidem di- • ftincta: vires materiei iniit», fed totidem determinationes unius, ejufdemquc viis. Ncfnirumvis ' a ftlmmo Conditore materiei, elargita ejufmQcli,eft'effiqta, et intrinfecus comparata, ut multi- '' ' plices modi^caliones ipfa fuapte natura- fuheat.juxta diverfas circumllantias, et occaliones. '. Cum porro intimam hujufce vis. naturam minime calleamus ; hinfc haud perfpicientes, qui unica illa vis tot diverfas jdetermi nationes affumat, facile nobis fuademus, has. totideni diftin£Iarum virium efic caracteres. Atqui funt totidem fpccies, fcu. formæ, feu modificationes, .unius,.ejuldemque vis ex jpfa ejus natura,flu» entes. Sicuti qx. gr. vis ipotrix in horologio.^plurimas fubiens modificationes ex mechanica horologii ftructura, multiplices gignit, ac diverlos effectus puta hofarum, et.minutorum oftenfiones, phalium lunæ, dierum hebdomedæ, • &c., quos infeienter profecto ex totidem viri G 3 bus, leu clateribus quis repcttrer. Vis tamen mjii-^ntionis nequit ioii materiei tribui, fcd potifiimum repetenda,eft. ab aiia fubfiantia ^ alius generis,, qua: materiei copulata illam modificat,^ agit, ^ evehit ad ipeciem animalem. ' >,,..,, Jllr De Mu fidi, Materia crigir7e. * ^ 7" E te res on^nes, quotquot de Mundi V origiite' philolophati l’unt,li folos ’ excipias Habreos KeVelationis lumine edo£los, Mundi materiam' xternam, improduQam, " in» dependentem, a le ipl'a, et natura,fua exiftentem poiuerunt. ('’ Epicurus, qui duplicem atomi* tribuit motum, rectilineum nempe ex naturali * atomorum pondere 'derivantem, et declinationi? alterum. 'Per inane' fpatium "concurfantes atomi duobus hifce motibiis in varias,*congeftjE 'for' mas niundum geriuere.Fere’ hanc ipfam fententiami jam obfoletam in fcenam feproduxit nuperus Auctor anonymus’impii' Syflmatis natura y qui ex «ternx, '& improductee- materiætiatura, ac viribus (ut ipfe inquit ) fæcundiflimis, Mundi machinationem, omniumque rerum feriem auf picatur. ' 4 ^. Orientales hanc coluere fententiam ; Deum aternum nempe, et actuofum principiuni æternam materiem undique pervadere, Sc cum ci intime commifccri. Hinc iners materia to G 4, lius d : tius ordinatilTimi mundi, Hngularumque proH^ 'ctionutn fascunda fit parens. At Xenophanes eleaticæ fectæ inftitutor abfurdam hanc fentelJtiam abfurdiorem reddidit, ftatueos unicam in Mundo exiflere iubffantiam asternam, immuta, 'bilem, immpbilcm^ tura unica? hujus rub/lantise diverfas^ effe modificationes quotquot diftincta, &’diverla Entia cernimus. Hoc paradoxon arripuit Benedictus Spinoza, quod geometrica methodo exponere -fibi fuafit. Docuit itaque upi-cara effe lubfiantiam actuofam, fimpHcem, in„divif]bilcra*f et infinitis prasditam attributis, quam tum Deum, cum materiam, appellat » De'indtf ex duobus ejus effentialibus attributis, infinita nempe cogitatione, et infinita extenfione omnia effe 0nfiata. Nimirum interna- unicas hujus rubfiantia? actuofi^ate; Sc natura; neceffitate, in varias, diverfarque evolvitur modifiqata^ nes tum estt^nfio, tum cogitatio: ExtenO^s ^modificationn funt quas appellamur corpora, cot • gitationis vero, quas funt entia cogitantia ^ $iicUti'..cera, quas.li interna vi agitari ponatur, -io, vatias abeundo modificationes, varia poteff. figilla exhibere. Abfurdiffima haBc fententia Pan- ttbifams audit, quippe ^uz confundit Deum cum Univerfo.. Xns aliquod aternum natura fud neceffititte ' exi flere ^ indubie demonflratur\ tum ejus ' pracipui carActeres expenduntur. . ' r- » $• * aliquod 'aternum exiflere, ^ quU dem fua necejfitate natura j, inter primas veritates qua: fponte fua cuiHbet ?- Equidem hæc veritas adeo per fe conat, ut ii ipli, qui de Divinitate peflime fenerunt, nec negare aufi fint. In determinanda natura hujufmodj Entis ajterni hallucinati funt, vel ex cordis malitia aberravere / fed aliquid aJtcrnum exiftere, omnes convenire oportuit. Nec leriem cauffarum in infinitum commimlcuntur, et ipli fuifmet doctrinis aliquid æternum exifiere revincuntur. Sane hi creationem ex nihilo impoffibilem ftatuentes, nomine feriei caulTarum in infinitum nihil aliud intelJigere poflTunt, quam infinitam feriem generationum, et corruptionum. Materia igitur, qu» iubje£furn efi harum generationum, Sc corruptionum in infinitum, aiterna efl, Sc improdu-cta. Coguntur itaque aliquid atternum, et improductum fateri. Atqui caracteres hujusmodi Entis, quod' æternum e/l II. j&wr, quod, fua ruttura-.necejfitate exiflit, omnibus 'pofftbillbus realitatibus., ftU perjekfionibus gaudere debet, et quidem ipja fui natlurd feu effe infinite, per feBum' extenfive, ut inquiunt, intensive. Id quoque cuilibet ingenue philofophanti'^ evidentiflimum- eft, quippe- nihiLnobilius, nihil excellentias ifta,natura excogitari poteft. At juvat metaphyficai^i demonftrationcm adferre. In Ente natur* fu* neceffitate exj (lente.. • ’ ' nulla nec efle, nec concipi potcft.ratio eccur aliquam a fe excludat entitatem, feu perfectionem. Nulla Entitas concidi ullo pacto. po* teli, qus natura fua litpitem expofcat, Se quam tranfilicndo fiat non Entitas^ vel cfetrimentum aliquod ptiatur. Riirfus nulla veri nominis, et pura Entitas alteri puræ Entitati repugnare. poteft,,,- earaque fe excludere. Igitur fi Ens naturæ tfuæ neceffitate actu non cft infinite perfectum;, 8 c inten/ive, nihil vetat per fici in infinitum poffe. At oftenfum eft præc efle intrinlecus impoflibile, Ens natura; fuæ neceffitate exiftens perfici pofie. Igitur de- ' bet actu effe infinite perfectum extenfive, inten/ive, » 54. Cum inter nobis notas. perfectiones præcipue emineant Sapientia, Bonitas, Patentia, quin hifce gaudeat Ens «ternum, ambigi nulliraode potcft, atque adeo effe beatiffimum. III. £«r fua natura neceffitate exl/leht debet ejfe pbyjlce fimplex. Ens quodvis, compofitum eft natura fpa mutabile : eft enim intrinfecus poffibile, fimplicia componentia alium, atque alium nexum affumere poflfe, unde. Ens compofitum, quod inde conflatur, fiat plane diverfum. Sed Ens fu« naturæ neceffitate exiftens eft intrinlecus immptabile 51. Quare Ens naturæ fuæ neceffitate exiftens debet effe phyficc fimplex. Deinde Ens phyfice corapolifum pendet a componentibus. Sed quod,fu«. aaturac neceffitate exiftit cft^ independens • igitur Ens naturæ fuæ neceffitate e:nfteDs debet effe phyficc iimplex. /» materia originem inqdiritur^ eamque ex nihilo conditam vi, &" potentia fupte>ni Na'minis inviæ df”^onJlratur. > • 5 ^* Entis «terni, fu* neceflt X tate naturæ exiftentis expendimus caracteres ; hos modo materiæ referamus, ut pateat, fi pro huiufmodi Ente haberi queat : Bru-' ta materies, muItiplex'^, generationum, et cor* ruptionum fe mutuo, et perpetuo excipientium, fubjectum, obftipa, iners, innumeris obruta defectibus, natur* fu* neceifitate exiftit, atque adeo immutabilis eft, unica et fimplex-, perfe- o ctiffima beatiflima, infinita fapientia, potentia, ^ bonitate pr*dita. Quid ! Cujus, h*c talia componendo ^ Mens non horret, Sc immanibus non refugit abfurdis ?, Quisquis equidem, ut ut levem rationis particulam fortitus eft, vcl ipfo primo obtutu agnofeit, ifth*c e genere cffe circulorum quadratorum, tringulopum rotandorum. Materies igitur, 'ex qua Mimdus 'hic- ' ce coalefcit,, nequit e(Te Ens *ternum,. natura fu* neceffitatc'exiftens, et improductum. Quare furentem hic potiuf infaniam, an fummam impudentiam demirer, nefeib, Au- ' ctoris anonymi Svflematit natura, nihil fef-. futire dpbitat, materiam exiftere necelfario,-ipfam fu*, exiftenti* fufficientem continere ratio- nem. Certe ex Petro Baylio ipfi non furpecto Auctore edifeere potuiffet exiflentintn necejfariam, ce« r D 'convenire pojfe fulfflanthe ( kilicet materui, de'qua fermo eft ), qits catcroqmn' onitfia efl \ et »>ieiique prentitur defeSibus, et imperfitiionibus, id efl quod evertit evidentijftmam 'notionem, nimirum Ent abjolute indspendens, et aternum, effe debere infinite perfeSium.Difi. hifl. art.Epicur. liem. T. '., 58. Sed quibus tandem rationibus fuader» ^utat profanus homo’, materiam neceiTario exiftcre, ipfam* Tuæ cxiftentiæ fufficientcm rariorem continere ? Supponendo rnatcriam ( ha;c ha- 1 bet ) produElam y aut creatam ab Ente ab ipfet dijiinilo^ ipfaque ma^is incognito, oportet Jentper dicere, hujufmodi Enf, quodcumjue tandem' fit^ neceffarium jtffe, feu in fe continere ca' dinem, eoncentum, quibus furrima et pulcKet*rima Univerfi harmotiia, flabilis et ornatifTiina magnificentia cbhtinetut, nequit latis admirari; Omnia fummo confilib, fummaque ratione ftatuta deprehendet / fingula tum maxima, cum minima, numero, pondete, et menfura conflare, ultra quam intelligentiflimus quisque adlcqui potefl, quam facile intelliget. Quum itaque omnium quz funt, vel fiunt, nihil fi* ne fufficienti ratione fit vel fiat, • prohuiri eft intelligere tyitam, tamque rhirabilem machinationerh j non atomorum.iiullo confilio, nullaque ratione pergentium opiiS effe, fcd Mentis ^ lumma fapientia, fummaque ratibhe utentis * tiic e^o rion tnirey, elegantiisime Tulhus fi Tu de nat. Deor. c. . effe queitiqudm, qui (jbi perfuadeat ^corpora quadam foilda, atque indruidua, vi et gravitate feni, mundumque effici ornatifftmum, et pulcherrimum ex eorum cor porum concurfione fortuita^ Hoc qui exiftimat fie• fi poiuijfe , non intelligo, cur non idem putet, fi innumerabilei unius et viginii forma literarum vel durea, vel qualeslibet, altqUo conjiciatur, poffe ex his in terram exuffis apnales Ennii, ut deinceps poffint, effici ‘ quod nejcio, anne in uno quidam verfu poffit tantum valere fortuna. 6^. Sed ajunt in poffibilibus atomorum combinationibus, hape, qua priefenS Mundus conflatur, contineri. Quid ergo mirum’, atomos per immenfam æternitatem hac et illæ concurfantes -, tandem aliquando in prafentem conformationem deveniffe ?, . 'Non heic ?qu4ritur j utrubi in possibilibus atomorum combinationibiis, -hæc, qat* præfens mundus conflatur, contineatur. Nifi enim contineretur, hiud præfens Mupdus condi potuiflet. S^;d illud inq^uirimus, an przfens atomorum conformatio, per cafum et fortqnam, ut Democrito placuit, fit poflibilis ; vel. per ipfa« rum- atomorum naturale pondus, vfrefque, ut Epicuro adrifit. Et sane primo vellem, fedoceret Democritus, vel quisvis ejus fectator, quid fi. bi velit hujufmodi Cafus\ 8 z., qua du ce, atomorum facta efl concurfio ? Equidem me non intelligeVe fateor, fatenturqu^ omnes', queis cor fapit,* iifcilicet verba funt inania', quibus 'nulla iubeft. notio. Tum atomos Jeternas natur* lu* vi exiftentes abfque lege vagari, et in-, vicem concurCari, fecum ipfum pugnat. Siquidem h* atomi' nonnifi ingenitis viribus, et naturæ fu neceflitate cieri poffunt, fi - quidem moventur. Deinde cum nulla omnium Iit origo, tum par natura, et.neceflitas, iingula' eadem directione, et celeritate profecto concurrere debent. Quid vero five n\onftruofi, five ordinati moliri queant atomi commetoi directione, et celeritate percit*, equidem non video. At"qui plura in hoc adfpecpabili ‘Mundo funt centra, circa qu* magna revolvuntur corpora :'tum> horum. fingula totidem funt centra minorum corporum : nec non vegetantium., et animantium elementa diverfis motibus cientur / finguJi tandem hi motus certis, fummoqUe confilio ftatutis legibus perficiuntur. Non ergo cafu j et fortuna, neq^ue c*ca nattr* fu* neceffitate’ in ordixiatiflimum fyftema coalefcere potuerunt ^ H 2 Sa ilapienter Cicero de nat. Deot. c. a, »nim hunc hominem dixerit, qut cum tam certos eali motus, tam^ ratoi aflrorum ordines, tamqut ’ om§^a inter Je conjiexd f apta viderit, neget in his uUam inejfe rationem ^ eaque cafu fieri di* . eat ^ qua quanto eonfiiio gerantur , nullo eotfiUi affequi pofiumus ? ^5. Hujus argumenti t-obur optime per* fpexi^ Epicurus, quod effugere fibi fuafit duplicem atomis tribuendo morurh j fectiilneurrl unum fcx. proprio, et naturali pondere derivantem ^ declinationis alterum (c) Hifce viribus* perfeverabunt quidem Pt anet a iif fufs orbitis, fed nioturn ipchqara rrfinitpe ppj^tergnt.* Yi; Neyvt, Ppif nat. Sch. geq,,. n ^ hacjeiius e^^pofutrous jabunde patet, nonnifi futnmi. et intelligentiffirrti Numinis confilio, ?tqiie potentia brutam matc^ri^m in elegantiffirtium ordinem ' congeri potuiffe, 8c prjefenteni ordinatitemurn Mundum conftitui Scilicet ille ipfe n^ateriaj Conditor omnipotens eft. Abundi rapientiffunus Molitor, et Artifex • Spinosa Syflema abfurdorum et contradi&ionur^ effe.cumti/urri, ojtettditur. d8. I. T^TNicam in Mundo dari fubftantiam fimplicem, et individuam caput eft ipinoziani fyftematis. Id vero adeo falfum eft, quam certum innumera efle corpora^ 3c hæe extenfa efte, et jdividua. Sane sive extcnfio pro fnbftantia. habeatur j ftve.pro fubftantiæ attributo, five pro ph^nomeno e plurium fubftantiarum coexiftentia derivante ( id quod) nobis arridet ), certe corpora non funt unica, et fimplex fubftantiaj fed.tot» fubftantiarum con-,. geries,, quot funt partes realiter diftinctaz in quas phyfice refolvuntur, ''vel,refoIvi tandem poflunt, • Juxta SpinoKatn, fubftantia hujus Mundi.uriica eft, et fimplex, quæ tamen inter cætera oftentialia attributa extenfipne fit prædita. Porro extenfionis natura fimplicitati opponitur, id quod norunt Omnes : tum, eflentialia attributa -non funt quid a rei efientia, et fubftan • > t • tia quot in decifi? habuimu? mpojjihih ejfe j /intui ejfe, et no» ejfe. ’, Sicuti unicæ, et fimplicis fubftan*' tia utpote extenfe diyerfæ funt modificatione? Vni verfi corpora, ita ejufdem fu.bftantjæ utpote cogitantis diverfse fupt ippdificationes, quot ppyimus Entia, cogitantia, Facile intelligunt H 4 / Ty («) QuO. tempore cer® frustum fpsrica ex. gr. - figura ptsdirum agnofeirnua, cubica, conica, vel alia quavis llmul affici adeo ration; repugnat, ac unitatem efse mil- > lenarium : proinde fi 'quandoque plures intueamur diftinT ftas diverfafque figuras, protinus nulli dubitamus, totideni dfftinftis, diyerfifque fubjedis, leu fubftantiis illas adjudicare, ,. Ty/ones.hoc fecundum* ejufdem fiufuris cflTc, ac illud primum, quod pra:c. cxpofuimus. Itaque prselertim "vero Unica, eademque fubftantia cogitans Igjta erit et triflis ; volens et nolens idem : amore et odio idem fimul profequens objectum ; approbans et reprobans &c. Hxbreus ira mq^us, et Spinozas cultri ictum infers, ipfe idem eft Spinoza ciolo-r rem^-^perferens, et fanguinem ex vulnere emittens. ' • 71. V, Tandem, ne diuturniori mora in hoc abfurdiffimo confutando fydemate aliquid honoris eidem tribuere videamur, in memoriam revocemus, materiam, feu fubftarttiam hujus Univerfi, fubjectum e0'e infinitarum viciffitudinum, perpetuam 'gerere feriem 'generationum, et corruptionum, perpetuis prtmi collifionibus, et op» pofitis agitari viribus. Nil profecto ea vilius et deterius, ut ita omnes Philofophi veteres prope nihilum eam pplucrint. At eamdem divi'na conflate natura, perfectiffima, ik. immutabif Ii Spinoza edocere audet. Tegatur Bayliu? erit. art. Spind?a i \. De neau omnium Mundi Caujfarum ^ ^ effe6luum : ubi de Fato Juxta Philofophorum placita dijjferitur. "VTIhil in Mundo cafu, et fortuna ' J.\| fieri, nec immo fieri poflTe, in» ter primas cosmologicas veritates reponendum efle, Nemo, cui cor fapit, ambigere poteft. Omnia fane fuis fufficientibus rationibus, cauffarumque nexu contineri debent, fi ex nihilo • nihil fieri pofle conflat, nihiique cfie fine fufficienti ratione. Confer ont." 10. Sapienter Tullius nat. Deor. 1. i. c. 4. E/l enim ad^ mirabilis qutedam continuatio, fericfque rerum, ut alifB ex aliis nexa, et omnes inter Je apta,,, ^ colligataque videantur. Cujulmodi vero fit hif ' Cauflaru'^, et effectuum nexus, expendere modo juvat ; tum Philofophorum de f^atp fenteq», tias ad incudem revocare. Dt nexu omnium.Mundi CauJfarunj, et effectuum. * /^Uotquot Cauflas in Mundo noviy mus., ad duplicenv cladem recen fend* funt ; aliai fiquidem cogitatione ( ad intimum confeientite fenfum appello j ^ ali% fola VI raotrice agunt •, ( quotidia* nat njB id edocent obfervationes ). Atqui^, confcien tia teftante, cogitatio eft actio ipii cogitanti rei immanens • motus vero, experientia edocente, eft U'an(iens. Drverfi ergo generis, diverlis-;, que naturæ habendæ fu n{ Cauflæ cogitatione, et CauflTæ vi motricc agentes, Equidem alibi opportunius oftendemus cogitationem non polTe motu abfolvi, adeoque Cauffas fola vi motrice præditas non pofte cogitationem parere, Curn ergo,in Mundo motum, et cogitationem agno, fcamus,' duas diverfi generi? cauflas popere co» gimur, , CqufTæ fola vi motrice agentes ad materiam Ipectaiit, At materiam fiputi vi rno* trice’ præditam, ita.& inertem efte, fuo loco oftendimus §. Quotquot. er^Q e materia? viribus gignuntur, juxta earumdem virium mo* tricium legem efficiuntur, neque Jili^S ac pro-> deunt, fiuntque, per materije vjres fieri, ac prodire poflTunt, Revera hujiifmodi lex, quat^ tumque tandem ea fif, certa eft, ac determina-» ta live enim has vires e materi^ finu, na« tura emanare putemus, et erjt earum lex certa 3? determinata, ficuti certa. v determinata, ^ ex feipfa immutabilis eft materias natura ; fiv? ex Conditoris arbitrio illas vireq materias contingehter convenientes inditas, effe prbitremur, Sc neque modo poferit materia ex feipfa ilH? exui, vel eaffiem ne minimum quidem m^difi’ care j quippe qua fubjectum mere paffivuna nullis agitur aliis viribus, præter quas Condi-» tor indidit. Materia igitur fuarum virium le-» gem, ac naturam perpetug feqwi debet, neq^uq . >, ii3 vel minimum reniti potefl : atque adeo quotquot ex ea gignutur, fiuntque, nequeunt aliter gigni, ac fieri, q 6. Quff cum ita Cnt, facile perfpicitur, quod pofita pro quovis tempore determinata, ac certa elementorum coexillentia, quod deinde' gignitur, phyfica neceflitate ( a.virium motricii um lege, et e materiie inertia derivante ) c procedenti rerum llatu tale genitum eft, neque alias gigni poterat. Hoc autem quod modo ge. nitum efi:, undique determinatum eft tum reIpectu elementorum quibus conflatur, cum reIpectu loci, et temporis, feu refpectu ad nexu rn, et politionem coterorum corporum, quibus fti-^ patur. Qiiare quod fecundo hinc, gignetur, rurlus certum erit, ac determinatum, et phyfice neceflarium, ficuti certa et determinata eft corpot um mutua complexio, horum materiæ flatus, et nexus nec non phyfice neceflaria vi. rium motricium lex. Et ita deinceps in con. fequentibus generationibus - Nimirum quivis elementorum materiæ flatus gravidus eft lubfcquentis, neque hic alias prodire, per miateriæ. vires poteft, ac revera prodU : ut adeo, fi quis«^ vires ipfas, earumque legem adoquate nofceret, tutn «elementorum numerum, eorumque.pro quo-, vis tempore coejiiftentiam calleret, et ad calculum adducere fciret-, is fingulos confequentes effectus," ac futuros eventus in anteceffum edifferere poffet. Cum ex dictis quævis 'generatio phy^. fica neceflitate c præcedenti corporum", et materiæ ftatu pendeat, nec non virium motricium le V» ,\ lege; fi cogitatione ad Mundi uique prlm^rcll^ afcenclamus, facile nobis (uaclebimus, Unl-vtrfum, reJpeBu ad folam materiam habito, nihil e[pt aliud, 'quam eertum ordinem neceffariant Jet viem cauffanan, effectum, perpetuo, ac nsi cejfarto fe Cdnfrquentlum ^ Hiec aurem feries haud gutanda eff abfolute neccfiaiia, ut ita non potuerit alia effe, ab ea qua: modo efi:, aut femel incæpta abfolu* te nequeat modo, vel in pofierum, commuta^ ri/ vel perturbari. Cum enim quælibet genera* tio, fiatufque materiei pendeat o prascedenti, 8 $ rurlus hic ab alio antecedenti, et ita porro i nequeamus nutem in hoc progreffu ad infinitum afeendere, confiUerc tandem debeiVius in aliqiia Caufia^extramundana asterna, vi «fuaj natura exi* ftente, ctiju* imperio, et voluntate.Materies primum nexum, primamque conformationem fufeaperit. Series itaque ^ et ordo Caudarum qtfali^ modo exifiit, non abfoiuta neccffitate exiflh ^ Je4 tantur,} hypothetica, cx hypothefi n?mpe, quocj * Cauffa illa extramundana talis fiuie feriei exordia fua iibera voiuntafg conceiferit, et non alia, ^eis omnino diygrfe confequuta fuifiet Cauffarum, effectuiimque feries. Id rurfus intelligi datur ex co, quod- neque materies improducta eft. et æterna; vi nempe 'fuz naturas non exiftit 5utr 2 Equc in fe mutuo agere, queant j,hinc eft, ut altera alteram quamlæpc- modificet, ut ita rerum fe* ries, ac complexio, quts modo in Vniverjo pergit, aliqua Jaltpn fui parte diverfa ab ea sit, qi4‘^ pergeret, fl nihil in fe mutuo Cauffte ilLt' agerent, atque infiuerent. Sane v^. 8i. Humanos Animos non ceeea libidine, abique ulla omnino fufficienti ratione feiplos / cie. il 6. tierc, et ad agendum determinare, intimus cori« Icientiæ lenius abunde edocet. Fon-pis nempe rerum, quas ali^iiam boni, vel mafi fpeciem exhibent^ ad ^t^eiulUM excitantur, atque alii ciuntur. b« formas, quibus animus afficitur, a corporis fenfibilitatf, et temperaftiento, l'enluum valetudine > et tiatura objefforum- fenfus percellentium» pendent. Tum confilium rationis, quo actio vel non actio decernitur, ex praScedenti animi flatu |,feu habitibus, et ideis adhuc pendet ^ habituS vero, et idcifi ex corporis, fenluumque temperamento’, et circumllantium objectorum actione rurfus conflituuntur, vel modificantur. Cum pofro corpOris fenfibilitas, et temperamentum, lenfuUm valetudo, et circimvftantiuni objectorum natura e necelfariis Mundi Cauffis pendeaht j liquet inter ipfas Hominum æfioheS, et phyficum Mundi ordinem nexum aliquem interefTe ^ 8»; Hic autem nexus, quod fedulo animadvertatur velim, et multiplex efle potefl, eo quod multiplices lunt cauffas,* quas in nos agere poffunt » et nullus eft indeclinabilis, ac necefiarius.* id quod intimus confeientiæ fenlus, et noflraram actionum experientia lat lu« culenter ollendunt k Sane formis rerum non rapitur animus, utcumque percellatur etfi validioribus formis animus concitatus ad agendum, non cogi fe luculenter animadvertit, et adhuc retinere facultatem deliberandi,_quin immo a facta deliberatione, et ab ipfa jam fufeepta ^actione d^fiftehdi, et aliam ‘quamlibet edendi. Merito Tullius tuse. p^.l. i. Ck 23. Sentit ani. - / mus tif,kttts' fe y idque dum fentlty illud i jt*a non aliena moveri. Accedit,, quod quandoque datuttt pecullatem nexum Ivuraanas inter actiones, et fenfationcs ofrinino abhimpimus nulla alia ratione perciti, quam ut noftratn ' experiamur libertatem ; mus contra id quod temporis, rumqUe circumflantij^, et ipfaS fenfationes exigere videntur. Datur itaque nexus inter hominum actiones phy/icunt Mundi ordinem, fed efusmodi, ui illum moderari, fleflere^ determinate i abturnptre ^ tutn iterum tejlituere pro arbitrio pojjimus 4 \ t Sicuti humanz actioneS^cum neceffarlis Mundi cauffis connectuntur, ita materialium, Cb* necBfJariarum Mundi cauffarum series in aliqua sui parte, perturbari, nioderari, et fieBi pote/i Cauffarum 'liberarum labitu, O' providentia. Cum enim omne id, quod materialium cauffarum viribus gignitur pro quovis tempoVe, e ftatu prxcedenti pendcat . ftatum autem harum materialium cauffarum perturbare, & cOmmutare perfajpc valeant Caulis liberæ fuO confilio, et providentia pro peculiati faltem locO, et tempore ; quin, fimiliter futuri confequentcs effectus prafepediri, perturbari, et commutari poffint, nemo^profecto non intelligit. Ita fulmen, quod neceffatiis Mundi cauffis e nubibus excuUum regium palatium labefactaret, ibique degentes ertccatet, humana poteff providentia avertere, fi Opportunos adhibeat conductores 4 Agrum a i .puta, cum agi' loci, obiecto tis • 'dOSMpLOremum NinSm res omnes zterna, et immutabili • lege, nullios^ei {labita ratione, dccrevrfle docent; neque proptercSf qui^pian\ a/nobis libere fulcipi pb^e. Tertia cJaflis illos complectitur, Djeum fapienter, quidem-. verum.fataliter ac necefliirjo re» omnes' hujuS Univerfi dilpo • fuilTe fentiunt, Sc ex hac-, conffitutione omnia quotquot {in Mundo 6 unt, neceflaria et perpetua ferre, proficifci. At quia fati AflTertoresv divtfrfas,. quo 'quifque fuarVi fentehtiam conft^i-liret, femitas freflerunt i klcirco hon pigeat prxcipuas' .exponere, jc evekere ‘ vv. •- 'De Fat^i Democrifiip • ' ' Democritus (, e ‘quo fetura quod demoeritkum dicitur nomen fufcepit) nihil aliud.' prxfer innumeras^ atomos ihcreatas, Don fuerunt 'confequut*, hinc negatum drju ; nempee collapfi ftmt, . • -I '. > ac • f. ac diflbluti finguli ijli veteres Mundi. Pofiremus tandem omnium emerfit hic adfpeflabilis, et iple poft* fæcula diffblvendus. In hac itaque. •fententia% cum nihil præter brutam niateriam neceffitate fuæ natura? percitam exiftat/ 'omniaque fingularia Mundi entia neceflariæ fint illius modificationes, immite, et indeclinabile fatum. omnia agere perfpicuum e!l. Hoc fatum, quod, phy ficum alii appellant, definiri potefl ; Neceffaria, et bruta feriys omnium Mundi cauffarum, • atque effe£luum e natura, Sc neceffitate bciitæ materia; -manans.,. ! • Monftruofe hujus fententiæ refutatio longa non indiget oratione* cfl ea quippe con» geftus abfurdorum. Nequit materia effe increata /e^.II.Nequeunt fola; materiz vires ex ejys 'finu emanantes ouklinatiflimam, et riun-^ quam fatis admirandam Mundi compagem moliri. et feq. III. Praster maieriam aliæ alius, nalurte fubflantia; cogitatione, &• libero, arbitrio prxditæ exi'lunt..79. et feq. Equidem hujus ffntentia; abfurditatem Epicurus, atomorum cacteroquin feftatpr, agnovit ex’ ea parte, qu* humanam lædit libertatem,Quare illam emendare conatus’, atomis tribuit declinationis, motum, qui nec certo tempore, . nec- cerfa loci regione eveniret : ita nimirum abfoluta, et indeclinabilis neceffitas a Democrito* indufta abrumpi opinabatur. Hanc rationem ( declinationem fcilicet atomorum ) Epicurus induxit ad tam rem, ne Ji femper atomus gra - ' vitate ferretur natural'i ac neceffaria ^ nihil liheram pohis effet, cum' ita moveretur animus, ut atO" >morum motu. cogereturvTuUiuti de' f^to c. 10. At quain vaBum, et inficetiira,fit ’ hujufmo 4 i effugium, nemo non videt. Cdnfulatur 6 $. 1 De Spot(orum-Fato y.,« ' '>» •..... Fatum Sfoicorutn vulgo 'definitur, "ine* Juftabilis, ’ac.neceffaria rernn* omnium’ lefies.ex ne^efTaria,& immutabili -Dei voluntate •edo» 'ftituta v. fiuc ulla, ad hutftanam libertatctn accomodatione., ' ‘ ". ' §• pi- Quid fati homine,fibi voJue'rint- 5 foi^ ci, res eft perobfcura adeo: quam «nequiverint haflenus Eruditi extricare ; id quod- partim ib' lit« bujus Se£la diirentiohi, partim' locUtionir bus nefeio quid poetici, et erophatici continentibus tribuendutfi videtur..Te«erzfignificatioriem, Itaque futurorum eventuum præfagia in ftcllfs contineri, dicendum » .- quam, futile ifiud.fit, nemo non ' videt. Sane non minus infeite, quam arrogan*. . ter cogitari potuit I. Deum caslefiia figna, nonntJfiris propriis commodis infervienda condidiffe. II. Cum confequi non valeamus quam utilitatem illa queant nobis afferre, temere,^ incogitanter*colligitur,ad prafignificandos futuros eventus confiitufa/& difpofita fuilTc.Num- • ne pluri maraim^ rerum ad ipfam tellyrem,no^am pertinentium, quasque proprius nos fpectar^ putandæ fuiit, fines jiro^ynios minus ex. Plo-. I. ij 5 ploratos- habemus? Certe quilibet fans Mentis libenter affirmabit, plurima npftram Ip^Ure utilitatem, pofle,. quin refciamus modum, ratiorfemqtie calleamus. IU Atqui lunt P^netas totidem incolarum fedes non lecus ac Tellus iioftra, qjji omnes circa Sokm, tanquan^ commune centrum, torquentur 5. Sunt ve-. ro inerrantia fidcra totidem Soles, nempe centra filorum Syftematum planetanpru.m tbid. Sid de his in phyficis opportunitls, et copiolius. " oS. Q.uarn vero fatuum, atqye commentitium putandum lit iid ^ ^, oftendunt. I.. Nulla phyfica vi hominum Animt cngi-poffunt ; folis illi percientur formis, nettipe boni, raalique notionibus; tum neque iftis rapiuntur, nec indeclinahiliter Heauntur 79. et 8z. II. ^ quam lepida \ enim ef^, ^ ' fe puto ntft pueroi, qui ad globos i Hos terraqueosy aut igneos hac ferio referant. Omnem ve- • • ro leptditatem Juperat, quod, infani ampoflores prcedicant, quum ingenium nojlroritm animarftium Artetis,Tnuri, Leonis, Capri, atque id egenus altorum calejltbus conjlellationibus, attribuunt Cui. Calum, Plancta, Stella fixa vel mediocriter nota fuerrnt qtiam ifibac perridkula, ac putida videri debent. Ego vero nefcio, cur marmorefs fignts •, quibus aut homines, aut animantia ars humana exprimit, non. fimilher mores nofirosf aut brutorum animantium tribuamus}' uint.Gen. el. metaph. tom. i. SchoU prop. iSp. Atqui in fnajodbus ‘Univerfi corporibus univ^faJem, et mutuam vim agnovimus, qu* gravitat/onis vulgo dicitur! Hac equidem invicem Jntcr /e' agere queunt, et generati^um feries', quas fingula illa geftant, invicem modificare.* f atemur uniyerfalem. 'gravitatiobem corporum ' Umv^rfi ; fed nihil iftha»c fententiie adverfariorum favet, quin immo eam evertit. I. Hjec vis corporum efi, et in corpora diffunditur / fpiritus nullo pafto attingere poteft. II. Novimus' Illam fequi maiTariim jlireaam, et diftantiarum duplicatam inver/am rationem ; fit profero hmc, ut fi Solem,& Lunam exceperis, cztc. rorum planetarum nulla cenfenda fit in Tellurem a6lib.*quid porro inerrantium fiderum? De i Soleni &. luminis emiflione, et vi attraftionis in 1 ellurem ^^gendo quam maxime tprreftres genorationes, corruptionefqiJe mqderari, res ell, qua omni dubio caret. oimile regimen Lun* attribuerunt Majores poliri, De ‘Fato pantbeiflkq. ')• 100, Fatum panfheifticum, fivc Spinozifti» cum eft tcrum omnium neceflaria, et immutabilis feries ex ipfa-Dei natura per eflcntiajera emanationerfi neceffario prqfluens, Nempe hu'jufce fati aiT^rtorCs^^micam exiftere fubftantiam ponunt,- quapi Deum "appellant, sujus innume» » raj fiint modificationes quotquot Entia Mundum^confiituunt ; ‘has’ vero modificationes, ca rum ut 'adeo fuerint lunarium’ phafiitm diligentiflfimi pbferva-' tores : tum Gomeras, rrialorum' colluviem in Tellurem fiV» pfjefagtentes, fiv% afTefent;ps,-habebant, metuebantquie 'cane pe)us, angue.. At ex Kecentioribos 'plures utrarnque feritentiam, prayudicii redarguentes ^ ludibrio. V exceperunt. Quid, fentiam libere edifseram, I.. Qui' lunarem influxiun abfolute inter præibdicia amandarunt, fatis animum non intendifse. videntur in rnaris, aflus, qui Lunie motui circa Tellurem a.d amuflim, refpondentes, ex'ejiifdem attraftione in aquas ufque maris protenfd,, einni procul dubio repetendi. videntur. Quod fi ita fe 'haber, non video '«ccur ipfius l!uns vi ne-. queat terreftris atmoiphiera; alternas’ pari viclfiitudines.Cum vero e ftatu ^ et conftitujione atmofphaiftE pluri, muin modificari queant, qu£E in nofira Tellure fiunt ptodufliones, prpfeflo prono veluti alveo fluit, Lunas, vim. phyfiers produflionious aliqpid conferre pofse. Revera ærrefirem afmofphteram hmx vjjn peffenrifcere ex teorolqgicis obfervationibus Gl. Virorum Abbatis Frlfii,• et Thoaldl, aftronomias Prpfe.fsoris Patavini conftitit ; ut 'adeo nondifi ex prsjudicio fententia luparis influxus abfolute inter ptiejilQicla recenfita videatui'. Deinde, etfi me tniniinfe lateat, Lun$ plena» lucem cauftico fpeciilo coi- ' lectam nullam in mobiliffimo thermometfo mutationem afiS»rr&, tamen hgud confedum videtur, lucepi e Luna ih '. '. T-el e / iigS. ' rumque feriem ex 'ejufdern.unitæ fubftantije na- ' tur^ effentialiter et neceflTario fluere. • V-ide. 46. Hujufce fcediffimæ* labis parentem -faciunt Xenophanem Eleaticæ IcftjB Principem, quam. de- • Tellurem repercufsani nibvegerantiiim, et anlnianfium cecononliæ pri/lare pofse : nam rhermometrum nonnili r«/or/c/ liberi aclionem ollendere, et metiu poteft; at novimus, lucem aliud onmino efse a calorico, et jaluHmum.conferre vegetantium/, et aniluantium phyli, ac' fedenus credidimus. Nolim' vero quis cx diclis inierat, me lunaris influxus patronum eximium, referatque inter -adverlie immoderanrioris -fenrentix tautories. Ecquis, cui cor ;l'apir, calculo luo probabit-,. qua: eflutire folent infani et 'inficeri honiines ex fingulis.Luns.quadraturis, terreftrium phænomenorum vel vicilfitudines, yel pri-fagia fumerttes Quam fego ‘Luna: adiofjeih in Tellurem, agnofeo, generalis prorfus, et liaruta fua indeterminata, nec non una.eft, et qmdem minima ex innume-. ris caiilfis in. Tellure hofpitantibus, *qu3E prsfertim in’ calculo' lingularium phxnorænorum afsumenaa: perpetuo occurrunt. ' • ^ ' . II..Quod vero Cometas fpeflat, nuMus certa,’ riifi excors pavebit hæp corpora per oblongas ali ypfes incedentia, nec ab iis quidquam, boni, inalive iperabit, nietlietque. • Fieri autem quandoque pofse, ut in laudatum influxus fyftema aliquis eorum, adeenseri mereatur, ultro fateor. Etenim fieri poteft i. ut aliquis eorum longa infignitus *cauda,fuam trajiciens orbitam in Telluris vici; nia verfetur-; ex quo ‘fiet, ut mutuis attra6lionibus eoJnm armofphxrx turbentur. Dudum fane Aflfbnomis c(^- • ftitif-Saturni farellites’ab ‘artraflione Jovis in conjunflione^posirl, in fuis rurbari motibus, et vicIUJm. Ita ex vijrinia Comets tiflbari poterit Telluris muJP adeo nihil addere heic putemus, 'ne rem a£l»m reagere videamur.' . G A R De Naturali y C* Supernaturali Ua*vis mutatio quæ cuilil^t rei continoere 'poteft, IT ex principio, fi. rei interno manat, a^io appel ; ipii. latnr ; e contrario pajpo dicitur, G a principio eidem externo Gat, nempe ' ex principio alteri Enti infito ; illud vero princi^um, e qiio a£lio manat, nun^ciipatur. Singula fpc6Wbi!is Mundi Entia continuas fubire mutationes, equidem cuique conftat. Quare Gmplices hujus rnundi fubGantize’ ejufmodi offe debent., ut in fuis occurftbus, et. Gbus pati /jueant, et agere ; *feu patiendi potentia præditas eflfie debent, et principiq aliquo aftivo’, fcu vi gaudere. Non moror quidquid in contrarium* ^afferunt OccaConaliftæ. fecundæ hujus theorematis parti. Vide Ont. feq. Cerre Univerfurrj Philofophd nuHis præjudiciis præoccupato in fingulis fuis partibus perpetua objicit a6livitatis argumenta ; atque, adeof».. dubitare nullo • pafto fas ell,* ejus ' ftamina^vi . aai. X .e oportet aliqua pottat cx fequentibus conditionibus. T Nullam ede in > • univerfa natura caudam tanta vi. prjBditain. qua! illi effectui producendo potis sit • If. Sal- '*' • ' ' tem in’ dato cafu hujufmoldi.caudam defeqidc. - III. Effectum illum ede contra notas natu ra^ Te-, 1 ges / IV. pr*ter notum, eonfuetumquc orqi nem. Nam cum rerilm naturat cert». liat ac detcrmii • * ! natæ, certafque fingulæ fequantur l^ges^ a qui- ^ bus ne hilum.quidem dehifcere poflunt-; quo- • -> ties una., aut altera ex, dictis conditiomb.s in ' • dato effectu occurrat, certi.erimus ad iiniverfam naturam illum haud pertinere. Q_iiare ite* I rum patet^ fedula opus ede indagine, et accurata rerum naturali.um.notitia ubi decernendum • fit de naturali, Si fupernaturaLi... MuJra; qaian- • doque infanum Vulgus inter •fupernaturalia ad'. ! '. ceni rum hujus mundi vires cohiberi pofTe, quin fuos edant effectus, nil vetat : ipfa fane experientia perpetuo edocet, contrariarum cauffarum incurfibus vires collidi, ut ita vel effjctus earum præpediantur, vel omninp alii confequantur. Quare, quin etiam intrjnfecus fubftantiatiarum "Vircs deleantur, coerceri illas pofTe a Cauffa extra naturam univerfam pofjta', ne fuos gignant effectus, intrinfecus eft poflibile. In hac porro hypothcG effectuum confequutio plane contraria effet confueto nptur* ordini. Quare iterum conficitur, miracula intrinfecus effe poflibilia. Quod vero adextrinfecam miraculorum polfibilitatem adtinet, ille tantum negare eam poteft, qui prxter materiam nll aliud exiflere fiulte præfumit, cujufmodi funt Spinoza, et Athei csteri. Simulæ vero, recta cogente ratione popimus, præter Ipectabilem mundum Mentem effe æternam ipfius Mundi Opificem, infinitam, omnipotentem, pleno et fummo jure in res a fe creatas præditam, nihil dubitare poffumus, hujus vi, et actione innumeros edi poffe effectus et contra, et fupra Naturæ ordirem. Luce igitur meridiana clarius elucefcit cum interna, tum externa miraculorum poflibilitas. Sed audiamus Rouifpjum adverfariis, quibufeum agimus, non furpectom certe auctoi ctorem, 3. ^crlt. dt la Montaignt. fe. tejl ne Deus miracula efficere ^ idefl poteft ne legibus ab ipfo ftatutis derogare ? H^e qutefiio ferto pertrahat» impia foret, nisi »ffet abfurda. " M'. honoris, ei, qui silam negative folveret, flagris tribueretur ‘ Jatis effiet inter infanientes eum concludere. Re quidem vera, Ecquis unquam inficias ivit, Deum pofjfe miracula perpatrare ? oportebat Htebreum effe, ut qiutreretur, an Deus pojfet in. defetSo menfam ‘parate, 118. Atqui, quam futilia fint, ridicu la, quæ contra miraculorum poflibilitatem objiciunt profani homines, operæ pretium eft expendere. I. Inquiunt, nfiracula Dei op[)onuntur irrtmutabilitati : qui enimODeus immutabilis confiflerct, fi naturæ ordinejn 3 fe fiatutum mutaret? Accedit quod majeftatis deminutio cft, et confcffio erroris mutanda feciflTe. II. Miraculum eft legum mathematicarum, divinarum, immutabilium, æternarum violatio; quare miraculum expreffam involvit contradictionem. irp. Sed facilis ad hæc refponfio. I. Sicuti Deus æterno fuse fapientix confilio, æternoque fuse voluntatis decreto natur* ordinem fancivitj ita eodem conftituit, pro certo futuro tempore peculiarem jn aliqua univerf* naturas parte ordinis mutationem* inducere. Summa equidem providentia, Sc numquam fatis laudanda ! ut nimirum fopiti mortalium Animi, eventuum infolcntia commoti/ tum eauffarum naturalium' impotentiam animadvertentes, quæ Supremum Numen confilia panderet, venerabundi adorare moneantur.‘^Hinc patet, miracula nedum nihil Divinæ immutabilitati Occurrere, fed infuper Divinart Sapientiam, Majeftatem, ac Bonitatem iuminopere commendare. K 2 / %,; rumquc feriem ex 'eju(dern.unica» fubftantia» natur^ effentialiter et neccffario fluere. • V-ide 4(5. Hujufcc fcedilfimæ* labis parentem 'faciunt Xenophanem Eleaticæ dcAæ Principem, quam. deTellurem repercufsani nil*vegerantiuin,'& animantium cs(Jononli pri/iare pofse : nam titermDmetrnm nonnili cjiImici liberi aclionem oHendere, et metiu potefl; at novimus, lucem aliud omnino efse a calorico, et jalutimum jCon*'erre vegetantium/, et animantiuni phyli, ac *liadenus credidimus. Nolim* vero quis cx dictis inferat, me lunaris influxus patronuni eidmium, referatque inter • adverfte immoderantioris fententix fautores. Ecquis, cui cor ;lapit, calculo fuo probabit-,, qua: efiutire folent in-. fani et inficeti honiines ex fingulis.Lunie quadraturis, terreflrium phanomenorupi vel viciflitudines,,yel priefagia fumerttes ? Quam fegd *Lunuf acteo nihil addere heic putemus, 'ne a£lam rea» gere videamur.' Dff Naturali, O* Supernaturali... ^.loz./^Ua^vis mutatio quæ cuilibet rei \Lr contingere ‘poteft, iT ex principio. • ipfi, rei interno manat, appel lator ; e contrario pajfto dicitur, (i a principio eidem externo fiat, nempe 'ex principio alteri Enti infito ; illud vero princij^um, 'e qilo aftio manat, ^I^?/■z'K^M nur.cUpat^r.^ Singula fpcfWbiHs Mundi Enjia continuas fubire mutationes, equidem cuique conftat. Quare fimplices hujus rnundi fubfiantia:' ejufmodi effe debent., ut in fuis occurfibus, et iocurfibus pati /queant, et sgere ; *feu patiendi^ potentia praidit® effe debent, et.principiej aliquo a£livo\ fcu vi gaudere. Non moror quidquid In contrarium*.afferunt Occafionaliftæ. fecund* hujus theorematis parti. Vide Om. i- 5 * 5 ^ feq. Certe Univerfurt? Philofophd nuHis praijudiciis prazoccupato in fihgulis fuis partibus perpetua objici|t adfivitatis argumenta ; atque adeof dubitare nullo* pa^o fas eft,* ejus ' ftamina*vi aai. aftiva prodita cfle. Principium aQivum Enti internum cum patiendi potentia copulatum, /dicitur *ejufdem ’Entis :natura. Ita ex. gr.matufa planftB eft ‘principium ;feu' vis. a£tiva planta! intimam fuam fubftatitiam pervadetis, qua vjget, efflorefeit, fru6lus* gerit' &c., et patiendi potentia, qua fubditur aflionl' 'extcrnaru'hi caulfarum, puta lucis, æris, &c. Natura gen&rattm, ubi quid sit naturale edocetur. • ‘ i'T\Uoniam Univerfum inftar totius • confideratur complcftcntis omoia, . et fingula entia : pronum eft, ex naturis fingiriorum Entium notionem effingere uoiverfalis cujufoiam naturæ per omnia fufæ', &* 'Univerfum- percientis. Hæc itaque''notio ( quod perdiligenter aniifnadvertatur velim ), nihil re. apfe e(l- aliud, nifi generica quædam a6Iivitatis notjo ex a£li\itate‘fingularium* mundi entium mentis abflractione comparata Tta, quam dicimus' plantæ, animalis &c..naturam \ neque 'eft ani^a quædim fingutaris, et per fe con. ftans, plancam, animal 5 cc. pervadens, et veluti fufa per ifth*c entia compolitaj fed eft activjtas, qir$ conflatur ex activitatibus fe invicem modificantibus. fingul 9 rum fimplicium fubftantia^rum, quæ p/antam,. animal &c; coiiftituunt. '9 $. io 5.* jatn * Aterq qaamgluribus non fat cau- C (autis*^ a ^propriæ imaginationis illufiohe ab* reptis, univerfalis natur* nqrfiine non idolum ^ noQræ ræntis intelligendum efle placuit, fed* fubftantiam a fingulis mundanis rebus prorlus diftinctam, per fe conftantem, intime, omnia pervadentem, &' Univcrlum percientem, Hanc principium Hylarcbicum, t/frcheitra.Mundi, £»* ihelechiam y. Animam dcniqu* mundanam appel*. læunt. Nimirum Philofophi iiU Mundum^ veluti iogens Animal habuerunt ex Anima, et corpore conftantem ex ejus Anima fingu» las* fieri, quas obfertramus, rerum generationes, atque corruptiones. -Sed* in.definienda.hac. Natura, feu anima mundana ipfi ejus Patroni, in diverfas abiere lertteittias. Fuerunt qui com.-. mentiti* anvm* genus mveiligantes ufque adeo Hallucinati Vunt, ut eam Deum ipfum elfe de* finierint, ut ita Deus fit Mundi MenS, et J^lundus Corpus Dei. Hos ji Paotheiftis aflidere firmes, profecto non falleris. At Cudworthqs, doctiffimus equidem Vir, univerfali namr*Sc ' ipfc favens, genitricem et fi^rit^err, hanc appellavit, elque id muneris a fuo Conditore coinmiffum ftatuit, ut materi* difpofitionem,-tcm. perationem, et gubernationem fataliter moliatur.* tum#ordine, et ratione omnia.gerere iftam genitricem naturam pofuit, ipfam vero, confilio, ratione, et intelligenfia carere. S^d nihil folidi protuliffe vifus eft Cl,. Vir, quo hanc ' • •.. fuam .(a) In Dijfertatione de natura genitrice^ qua: legitur poft cap' j* Syji. intel. fuam conftabiliret feiitentiam. ' Mofhe-. inius /Vi ^otis /toc? fit,, > ' • IG7. Quotidiana edocemur experientia Ungularum rerum generationes, et corruptione? lub (hi^rminafis quibufdam, ac' conflantibus coqditioriibus fieri, nec non determinato quodam, ac cti^flanti modo. Determinatus hicce modus, rerum fiunt generatidnes atque corruptionesf, determinatæ iftæ &. conflantes, qux requiruntur, cOnditiones, id. funt, quod Ordinem natura appellamus / ^.cdnfequuti^nejja rerum, juxta hunc ordinem evenidVitium, natura curjum dicimus. Cum nulkis fit Ordo abfque ordini» • regula ^, 0«f., proniftn 'efl intelligere, da ri regulas' -leu normas quafdam, jucra quas Yi* res Entium’ hujus muntii' perpetuo.agant. Equidem, fi nullæ hujulnfddi flatura; ' forent norrnas a'Supremo CoYidinore nUllus confiflere pofle.t ordo.’, Icd Chaos perpetuum regnaret. Hz norm»,^eu ordinis r$gn'!z leyts rfatura ' a^jpellantur.ninc quivi^S effectus a naturjs, leu viribus . Cauffarum ad' hocce Univerfum lpectantiun> -, et juxta •'præfatas leges Agentium editus, wj-/»r mitlam peperiffe ^miratur y ts 'qucmodo, equa pariat y aut omnino quomodo natura par -, tttm animantium^ faciat, ignorat, Sed quod crebro L?'^?tur De*'a,Pira. Memoria /ulla pioggia della Mt!7ma caduta /« Sicilia, yidesis Ablh Dominicum Tata. PioggiA dt pietre mvvenuta nellji cartipagna Santst,. r X ( bvo vldety non miratur, cur fiat ^ nefcit: ' quod ante non indit ^ id fi evenerit often*um ejje cenfet. Secundum, quod ad miraculi notionem requiro, eft infolentia/ nempe non quofvis etFe£tus fuperhatiiriles miracula appellare folemus, Ced qui ob ir/olentiam, five ratione temporis, (ive adjunft iioim, extra omnem alias notum ordinem vagantur, et in admirationem rapiunt fpeftatorem.Ex. gr.. ita nemo miraculum appellabit animæ rationalis creationem et infulionem in humanum corpu,'^ jam organizatum in matris utero degens, licet omnes fateantur eflfectum hunc fupernaturalem effc. Graviflima licet folutu facillima heie occurrit quæftio de miraculorum po/Iibilirate, quampravæ mentis Philofophi impio conlilio exiufeitarunt. Hi nimirum non veritatis amore, fed revelatæ Religionis livqre perciti, nihil- ex jecinore fuo decernere dubitant, veri nominis miracula impoffibilia effe; quæque mitacula appellantur, phænomena naturalia elfe cen-’ fenda, ex ignotarum caulTarum naturalium concurfu genita. Longa equidem non indigemus ‘oratione, quo ifthæc lalcivientia ingenia confringa- • ' mus. Sane I. Subftantiarum hujus Mundi vires finitas efle tum intenlitate, cum extenfione, extra omnem dubitationis aleam pofitum efl. Qua,^ re infiniti Innt effectus intrinfecus poffibiles quos naturales fubftantiarum hujus Mundi vi! res attingere non poffunt. Porro ad hujufmod* effectuum genus- miracula fpectant. Miraculo ergo funt intrinfcchs poffibilia. II. ' Subfiantia- * • ' ^ ru^m . f.- 14gulas adcurate, non perfpexiffe leges ; fed peculiares aliquas et ignotas leges notis hactenus adverfari haud poffe, nihil dubitare poflfumus. Qiiz cum ita fint, concedimus quandoque incerta futura elTe noflra de miracu. lis judicia, adeoque cordatum Virunr haud przcipitem hac de re fe gerere debere, immo animis fjepe pendere fummum effe confilium j at alias tam clare patere miracula autumamus, 8c in ipfps veluti oculos fponte fua incurrere, ut excors fit oporteat, qui de iis fuum velit judicium cohibere, et irftcr ftupidps adcenfendus. Ut ecce fi Sol hominis obtemperans voci e fuo ciirfu defiftat, neque occumbere feftinet. Si ma. ris aquæ ex hominis imperio fcindantur, et con> tra naturalis aquilibrii legem ftantes liberum, iter fugienti populo per imum fundum præbeant,: fi hominis cadaver molle 8c jam fætens in vitam fanum et integrum revocetur abfque ullo omnino apparatu, l’ed fola jubentis voce ; fi mare procellis, Sc tempeftate jactatum quiefcat illico et indomabilem, qua furebat, iram deponens, ridentem adfumat tranquillitatem.* 8c innumera hujufmodi, quibus Sacra: redundant paginae. Si quandoque in mundo miraculum ^*^fi'^i'um, eflfectuumque feries, quæ poft. hac lequetur, alia erit ab ea, qux futura fuiffet, miraculo non patrato. Nam omnia, qu* in mundo fiunt, contexte, connexeque fiunt, et singula, qu« confequuntur ex præcedentibus determinantur Si itaque in hujufmodi connexa rerum ferie aliquid novi ingrediatur, quod fcllicct non fit ex ipfa fcrie, nova huic adcedet" determinatio » qua equidem citra !T\iraculum caruiffet. Subfequens ergo ferici |>ars propter novam fufeeptam determinationem non poterit alia non efle ab ea, quæ citra' miraculum futura erat. «v lai. Si itaque miraculo perpatrato fubfequens rerum feries eadem, ac qua; citra mira^ culupii fuiffet, pergere debeat j nonnifi novo miraculo reftitui poteft. Sane res, quæ miracuio mutatæ fuerunt, alios atque alios natura fua edid iffent effectus, alia»^ poflmodum feriern con %quentium conflitu^imt ; hæc ut deleatur, ^cipfque loco reffituatur Hia prior feries, nifi novo ^llfaculo fieri“ non poteft. ^0 Juvabit, ^uæ mox diximus, ^exemplo ab horologia petito', illuftrare. Sifigulæ, qu^ in horologio fiunt mutationes’ ex mech,a-' nica partium ftructura, et politione fiuunt^tum connrxai funt inter fe, et continua'' ferie fiunt, ut adeo, earum curfus hujus Mundi curfui conferri merito poffit. Ponamus.minutorum' indicem a fitu, quem hoc momento obtinet, aliquot minutis retorqueri : id ab ipfa mechanica horologii structura fieri quideni pugns^, nihil vero vCTat, ab extefna caufia fieri. Deinde retorto eum in modum minutorum indice, et horarius index proportionali ter retorquebitur, alia^que fient interius mutationes. l*ofthac- minutorum', et horarumr fignattones pro quovis tempore diverfæ omnino confequentiK*, ac fi nulla fact^ fuiffet in utroque incfice ^mutatio •. Qiiod fi reftituenda fit prior otriufque indicis poil. 1 poGtionum feries pro quovis tempore, illa Icilfcet eadem,.qu* confequtura erat nulla fafta indicum retorfione, iterum ab externa cauifa impellendi funt indices, et ad eam politionem con(lituendi) quam modo fponte fua obtinuilTerit, fi horologio fibi rclifto', nulla unquam extrinfecus illata fuiflct mutatio. Ita miraculum in mundo fieri et intrinfecus, et cxtrinfecus pofr fibile eft IIJ*,Sed mirapulo patrato confequentium eventuum feries diverfa occurret ^b ea', qiiz citra miraculum fuilfet izt. Hzc itaque fi reftituenda fit, pariter per miraculum nova rebus inducenda efi mutatio, ut eadem, et eodem ordine redeat rerum feries, qux per primum miraculum deleta' fuit. Fi»!s CofmihgU» I pAo, p-^-^ f-^-1 r^-n r^ r^ r-^ ff.W/KfiW rit 7. et 8., nec non fenfationum phænomena in noftra non furtt poteftate 18. Quod ad fecundum fpectat, fenfationes non funt im mifliones qualitatum ex objettis externis in ‘ animam adeuntium iz.Sc ig., neque Mens in fuis fenfationibus- mere paffive fe habet ^ Sed de hac re copioiius fuo loco. Qua sit [edes principii fensitiva facultate praditi. 22. '["'Ibrarum irritatio in organis fenforiis X excitata a quavis externa CauiTa, nifi ad cerebrum ufque propagetur, nullam in Anima lenlationem gignit. Pridem do experientiam - Sane obtruncetur nervus, vel fortiter ligamento comprimatur • quavis producta irritatione infra fectionem, vel ligamen, nihil anima experietur^ illico tamen fenfationem patietur, five ligamen relaxetur, five irritatio ultra nervi fectionem inferatur. Quare principium fentiens, feu Anima non ubivis in corpore refidet, et in quolibet organo fenlorio, led in cerebro, cx quo fuam originem nervi aj^fpicantur. At dua! heic occurrunt qua»ftiones 1. Quænam eft illa cerebri pars hac prærogativa c£bteris præftans, ut ad eam fint deferendæ fingulæ fcnfuum irritationes, quo in Anima fenfationes^ant ? hanc cerebri partem, commune ftnjorium, et Animæ fedem dixerunt. Qut fenfuum irritationes ex intimis corporis partibus ad cerebrum, vel potius ad commune fenforium deducuntur ? Quod ad primam adtinet, nulla cerebri pars pro communi Animæ fenforio flatui poffe videtur. Ut enim aliqua hujufmodi cenferi queat, illud prius conflare debe^, lingulos’ nervos, quot quot per fingulas cor poris partes migrant, et lon^e lateque diffunduntur, ex ea primam originem ducere.-Al nullam cerebri partem hu>ufmodi effe \ recen» tiflime conftitit ex obfervationibus fumma fagacitate ab Ab. Toffoli captis, {tom. Xlll- opujcoii fcelti [ulle feien^e, e Julle »Arti. ) Olfactorii nimirum in duo priora cerebri Ventricula pergunt. Guftatorii ad tertium. Acuftici e corporibus ftriatis labuntur. Optici e corpore calJofb emergunt. Somniavit ergo Cartefius cum Anim* federa in glandula pineali locavit : quippe ex pineali glandula nec unus nervus originem ducit’. 'Idem de Digby dicendum, qui ex glandula pineali in feptum lucidum animx fe. dem tranftulit. Neque adfentimur CJ. De la Peyronie, aliifque in corpore xallojo anima* fedem conftituentibus licet enim hinc emergant aliqui nervi, veluti optici, non omnes tamen. l6. Quo fecunda! qua*ftioni facerent fatis, Cdduxerunt Nonnulli exemplum chordarum, qux altera fui extremitate perculf*, illico alteri, extremitati motum fuum tribuunt ; at non fatis penficulate, Sane tremor in unam chordse extremitatem illatus, ad extremitatem alteram illico’ propagatur, fi tenfa illa fuerit, et in xjfcillando libera, ab omni fcilicet externo impedimento expedita. At neutrum de nervis dici potefl:, nullam tenfionem habentibus, et in lui ductu undique irretitis. Alii vero nervos ha. bent veluti totidem tubulos; quos purior, ac fubtilior fanguinis p&rs, qpam Jluidum nerveum, et 5c fpiritus animales vocant, perpetuo implet, ac pervadit. In hac porro hypothefi inquiunt, nequit nervus, nervulu/que contingi, quin aliquatenus prematur ; neque potejl^ ullatenus premi, quin ob dijlensionern fpiritus contentus' urgeatur, neque jpiritus il/e sic urgeri ^ quin pellat ^ feu potius repellat vicinum inflantem, ac pari ratione advcnientetn ex cerebro • neque ijle porro repelli, quin tota ferie ob' repletionem, continuitatemque compulfa, fpiritus exi flens ad ipfam originem nervi, nervulique in cerebrum quasi resiliat- Verba lunt Caffendi phyf, f. membr. . c. 1. Hujus explicationis exemplum ex tremulis æris undis Ionum deferentibus e corpore fonoro ad aures, facile eft defumere. Atqui hujulmodi fententia licet comjnuni voto veluti cæteris verofimilior excepta Iit, Iblida tamen caret demonftratione. Hac interea utemur, donec melior non occurrerit. GAP. Nuperus Audior Thouriy in dIfsertatione'Lugdur)enfi Accademiie exhibita, in qua qusftionem exiendir, utrum atmol'pha:ra eledricitas aiiquid in hunianum\ corpus influat &c. novum hac de re lyflema propofuit. Utraque, afserit, eledricitas, pofsttva nempe et negativa ifeorfmi in cerebro hofpitarur. Siibflantia corticalis puta pofitivam continet eledricitatem, negativam vero medullaris fubflantia. Utraque habet luos condudores, nervos 1'cilicet, quorum alii politiva; eleflrlcitari inferviunt, alii vero negativ*. Hi ex extremis corporis partibus eleilricitatem deferunt ad cerebrum ; illi vero ex cerebro ad mufculos, et ad extreouis partes. SenfatioiTes Menris fiunt ex appulfu ad cerebrum eledricitatis, quam nervi negativa eledricitati inlerxientes a corporibus in lenfus incurrentibus rapiunt, ocleruntque ad cerebrum. \iotus ve De Memoria. I j^.Uotidiana experientia edocemur, Mentem etiam remotis objectis, quibus afficitur, adhuc fibi prxlentem retinere poffe illorum ideam,. feu notionem. Hujusmodi Mentis actus coram reti- I nendi ideas, notionesve objectorum, etiam il» lis remotis ac absentibus, vocabulo contemplationis y^ockio duce, defignamus. Rursus experientia pat.efacir, Mentem persæpe occafione externæ cauflæ, persæpe suo veluti arbitratu, et imperio, antehabitas, con. sepultasque ideas, notionesve revocare. Hunc mentis actum, reminlfcientlam appellamus. Eadem experientia novimus, Mentem antehabituS ideas fibi recurrentes ut plurimum recognofeere,• scilicet animadvertere, illas ideas notiooesque haud elTc recentes, sed jam dlim habuiflTe. Hanc anima: conscientiam, seu anim.i.ivcr;ionem, recognitionis vocabulo exprimimus. qo. Tres modo rccenfitos Ment;s actus vulgo Memoria nomine complectimur. Itaque Me. mo vero mufculares cientur ab ele^trlcirate, quam Anima in mufculos immittit per nervos pofitivs eleflricitati d-'dinatos. Atqui clariffimus Au6lor in præfata difsertatione ar^qumentum ouidem fui ingenii præbet, non vero fui fyfiemaris. Ipfemet videtur iftud proponere pro imaginationis fpecimine ad rem perdifficilem, fi fuperis pbcfet, c:cp!ic aridam.morla ell illa Anima: lacultas, qiia retinet-, revocatque antehabitas ideas, ac recognofcit veteres effe. N • -De Contemplatione . *]A yCOtus ab externis objectis in no-, J.VX ftri^ fenfibus exciti, et ad cerebri fibras perducti Animam diverfimode 'modificant, live repræfeiitationem aliquam ( quam dicimus ideam ) five affectionem ( quam notionem appellamus,.),.ingerendo.. j^Quare pronum cft intelligerc, fibrarum cerebri commotionem eo ufque perdurare debere, quo illa notiq, vel reprasfentatio Animam occupat. Animaie itaque contemplatio' ex continuatione motionum in cerebri fibris efi repetenda/ atque adeo ad fentiendi facultatem fpectat. At continuatio motionum in cerebri fibris duplici ex- cauffa fieri poteft. 'Vel enim, fortior, et vehementior illata eft, concuflio in' fenfuum fibras ab externis objectis, et modo cerebri fibræ vehementius commotæ in eadem fufcepta commotione, etiam citra Animæ impc-' rium, diutius perfeverabunt. Hinc fiet, ut ea-' dem idea vel notio Mentem five lubentem, five invitam occupabit, et qtfidem vivide. Vel' fibræ leniter commotæ, ad quietem mox fu a' fponte redirent, quo cafu paullatim evanefeeret ‘ idea, et notio ; et modo ut in inchoata com-^ motione, illæ perdurent, Mentis quoddam velu-* M ti '• ' ti conamen adhibemus : hoc conamiiw fibras in inchoata commotione veluti foventur, con^ fervantur; atque hinc confervatur, et perdurat idea, et notio coram Mente. Vis, quas in plura difcerpitur, languefcit ; at in unum colkcta potior efficitur. Quare facile jntelligimus, eccur ad contempla* tionem faciliorem, diuturnioremqne confequen> dam,Mens ne ab aliis ideis, et prasiertim fe«« iationibus perturbetur, cavere debeamus. • r . MI. f » De Remintfcientia t 'I 'AIfficillima occurrit de reminifcientia inquifitio-. Hanc ineptiffime ^videntur -Metaphyfici vetcreS perlequuti fuilTe ; quasfierunt enim.* quo abeunt^ receduntqite ideat nothnefve, cum ab earum contem^atione Mens feriatur ? In ^nima ne, vel in cerebro confepediuntur ad sAnima imperium rediturai Ecquid funt confepuita idea ? Hiice quasftionibus ineptas re* fponiiones fuppeditantes, illud quah fuadere vel* Jent, penes Animam promptuarium eife, in quo ideæ conferventur iterum educendæ ex ejus imperio, quoties opportunum eflfe judicat, vel ex alia quavis caulfa. Audiant hi Ciceronem CICERONE (vedasi) egregie cos increpantem',*Qjiid igitur ? utrum capasitatem. aliquam in xAnimo putamus ejfe, quo tan~ quam in aliquod vas^ea^ qua meminimus infun~ dantur} %Abfurditm id quidem: qui enim fundus^ aut qua talis «Animi figura intelligi poteft ? aut > quæ tanta 't/fnimo capacitas? %4n imprirnt qua fi ceram, »^nimum putamus, et memoriam ejff fi' gnatarum rerum. in Mente vejligium ? Qua pofi funt verborum qua^ rerum ipfarum ejfe vejligia? \ tufc. qq. /. I. c.Ut frbi cavcanf Tyrones ‘ab hifce abi furdis opinionibus, fufficiat recolere, ideas, notioncfve nihil effe aliud, quam Animæ modifi« catioiies ex fibrarum cerebri commotionibus genitæ j ut ita ficuti fibris ad, quietem redeunti-* bus, ftatim illæ Animæ modificationes definunt, ita et ideæ, notionefve omnino evanefcunt. Cum ergo quæritur, quo abeunt-, receduntque ideæ, cum ab earum contemplatione Mens feriatur, optimum refponfum erit/ evanefcunt. Ubi confepeliuntur hi Anima ne, vel ip cerebro ? Nullibi.* nam ab Anima cui inerant, evanuere. Ecquid funt confepultæ ideæ ? Nihil. De Recognitione. A Memoriam proprie fpectat, quod jt\. dicimus idearum recognitionem^ Si enim veteres ideas.Menti recurrentes percipiamus, minime vero nobis confcii fimus, ilJas veteres effe, nempe eafdem quas olim percepimus, reiterata ifthæc five notio five perceptio ad memoriam nonnifi improprie referetur. Licet reminifcienti* cauffam incom pertam adhuc habeamus, recognitionis tamen idearum facilem explicationem exhibere autumamus. Duo funt principia*, ex quibus illam deriva, mus. r. Interior experientia, qua a teneris unguiculis novimus diferimen quoddSm inter ideas, notionefve Menti recurrentes ex reminifeientia, et ideas notionefve actuali fenfationc in Animam incurrentes. Licet enim verbis non poffct explicari diferimen' iftud, interiori tamen fenfu difeimus, alior prorfus modo Mentem affici Cx fenfatione objectorum prsfentium, ac ab 5 deis notionibufve eorumdem abfentium. Videtur hoc diferimen in eo |»ofitum, quod fenfatio Animam vividius, ac veluti intime afficiat* € contrario leviter commoveant ideæ, notionefve objectorum ''ubfentium, et quafi a longe ei exhibeantur. Lex ilia adfociatibnis idearum, qua fit, ut una recurrente idea, vel notione, fi. mul recurrant Menti una vel plures aliæ, quo. cunque tandem modo, priori adfociatæ. Sane recurrat Menti idea, vel notio objecti cujufvis j five id fiat ex interiori quavis cauffa, five ex externæ caufTæ actione. Vel in hujus \idea: recurfu excitantur in Mente ideæ ei adfociatæ ex priori fenfatione, vel non. *Si primqtn • ejuidem objecti idea in duplici illitarum ferie Menti obverfabitur ; in ferie lci*icet præfentium circumftantiarum temporis, loci, aliorumque objectorum^ adftantium, et fenfus percellentium, et in ferie idearum fociarum ex veteri fenfatione, qua; per reminifcientiam refiaurantur. G,m ergo altera feries, ab altera interiori lehfu dignofcatur prasc. n. i., facile eft recognofcere, objectum, quod modo Menti occurrit, alias quoque occurri Ife. 45. Si vero ex alicujus ideæ recurfu ( quacumque ex caufla hic fiat ), nullæ excitantur ideas focix temporis, loci &c., nulla fit recognitio, vel incerta admodum, et obfcura, fi nimirum obfcure, et confufe fuerint excitatæ ideæ focis. Experientiam appello. Hinc efi, quod fi hanc recognitionem claram, et difiinctam reddere qusrimus, conamur veteres circumftantias loci, temporis, perfonarum &c. revocare, vel ut alter commemoret, flagitamus. Hs ides Mentem redeuntes lege adfociationis veluti ftipantur illam, cujus recognitionem qu*. rebamus, ficque ipfa recognitio redit. Eadem eft explicatio recognitionis idearum reflexione genitarum. De Facultate attendendi, et reflectendi. 4^. "A ^^Entem a vividis, claHfquc five J.VX (enfationibus, five ideis veluti pertrahi, atque occupari; nec non iifdem libenter cedere, et conquiefeere, quilibet intimo fuo confeienti* fenfu edocetur. Atqui et interiori experientia non minus conftat Mentem facultate pollere vividis etiam, clarifqUe five fenfatlonihus, five ideis obnitendi, quominus iis afficiatur, feque' convertendi ad alias five ideas, fjve fenfationes etiam remiffiores, et hifcc elicito veluti conamine intenfius vacandi. Iflud Mentis elicitum veluti conamen, ^uo ipfa fe determinat, ac defigit in peculia, ri aliqua five fenfatione five idea perfequenda, attentio nuncupatur; et attendendi facultas illa'met Animæ vis, e qua illud conamen procedit. Attentionis vero translatio, quam feientes, et prudentes efficimus ex uno in aliud fucceffive objectum, vel ex una in aliam ejufdcm obje. cti partem, reflexio dicitur. Facultas adeo refleBendi illamet efl facultas quam attendendi dicimus, quatenus, nobis animadvertentibus, ac volentibus ^ plura fucceffive perluftrat objecta % ex uno ad aliud rimandum pergit, reditque ad alterum. Attendendi facultas alia putanda efl a facultate featiendi, etfi hanc perpetuo comitem ha. r ; r : tar ;;::tatem ad illam reflectendi revocandam eflc. RATIOCINARI dicimur, cum idearum A puta et C convenientiam, vel repugnantiam, vel quamvis aliam relationem intuitive non percipientes, iJIam deprehendere fatagimus per ioterpofitionem medi* ideæ B. Media porro hæc idea nonni/i ex reflexione', et analyfi primarum idearum A& C Menti occurrit. Hæc enim me« dia idea, vel una efl ex limplicibus, quæ in compofifis ideis A et B continantur • vel ejulmodi eft, ut dum alteram -puta A tontinet, ipfa tamen in altera B contineatur ex quo inferimus «tiam A in B contineri. Alterutro modo res fe habeat, evidens efl, Mentem fuam ratiocinationem nonnili reflexione abfolvere. Facultas generalium idearum nexam, 2^ relationem clare pervidendi, Ratio communiter appellatur. Hoc fane fenfu Tullius de ofF. 1. i. hoc vocabulum ulurpavit. Homo enim^ quod rationis eji particeps, per quam confequentia ctrnrt, caujfas rerum videt, earum progrefjus, et quafi antecejjiones non ignorat, Jimilitudines compa^ rat, rebujque pr' Huc’ IpeAant ' Ciceronis CICERONE (vedasi) verba /. 2. di divinat. Sanguinem piutffe ’ [enatui renunciatum eji clatratum fitniiufn fluxi^^e /anguine : deorum fudaffe fimulacra atque h(ec ;« lallo plura, ^ majora videntur ti^ mer^il^us ' eadem non tam animadvertuntur tn pace. ' byterum qutmdam Rejiltutum nomine lauJat 'n fuo tempore, viventem, qui, et fponte fua, et aly amicis rogatus adeo fe e fenfibus evocabat, •Ut non folum coram loquentes non audiret, led neque punctiones, neque inuftiones fuo cor* pori illatas lentiret, nifi cum ab alienatione Mentis ad fe iterum redib?kt. ^ ^ §. 67. Tandem cum imaginatio ex facili ^ cerebri irritabilitate dependeat,.confequitur, illam ex mutato corporis, et cerebri ftatu obtundi polle, nec non obtufam revivifeere. Id cum ex pluribus fieri queat cauffis, tum pras, cipue ex state, cibo, potuque plurimum pendet. At haud prstereufidum eft, morbofa aliqua cauffa fieri quandoque, ut imaginatio, et memoria alias obtufa, et difficilis', vivida fiat, ac facilis ex inducta' in cerebri fibris fenfibilitate, feu irritabilitate' majori. Nempe,, quas cerebri fibrs’ olim agitats propter craffiorem; conftitutionem, parvam aut nullam mobilita tem fulcipientes, minus apt* erant quominus veterem commotionem renovarent^ modo mobiliores, fenfibilioresque effects, illam diftin-^ cte queunt renovare ; adeoque, qus olim obtufa difficilis, vel nulla fubjbat Menti imagi-, natio, et memoria, clara fiet, facilis, et promota. Hinc ftupendi prorfus phsnomeni rationem' depromere facile poffumus, eccur nempe Rudes, et illiterati homines febri et delirio correpti plura quandoque loquantur erudite, et irllomate antehac iplis prorfus iirtomperto; tum hsc iterum ignorant, fi > N 3 I rio reliquuntur. » 6S. Ad vim imaginationis Mpjierum prægnantium referunt Nonnulli monflruofos et informes, quos illæ edunt quandoque partus, tum partuum infolentes macufas. Sed nolim ^ ego quidquam de hac re decernere. e I — i ^ I I. (Adolefcens quem Prarceptor ;nihil untjuam edocere poruir, quique nec callebat, ut vulgo dicitur, adjungere adieAivum fubjedlivo, pofl aliquot dies febris jnalignx, latine loquebatur, nil hsfitans; dodrinas antehac fibi ignotas recitabant, ideafque quibus eatenus caruerat, egregie edilarebaf. Medici», fepten. r. i. p« 88. Huart ( !*.«»»« «fcj’£/pr/>j)Ruflicum memorat bardum, qui ^lirio correptus, eloquenrlflimus evaflt: nec non quemdam famplum, qui craflillima: licet minervz, et ideis vacuus, morbo tamen laborans, cordatioris politicas eruditus apparuit. Erafmus italum cognovit, qut in morbi acce^onibus germanicum idioma, quod nunquam didicerat, loquebatur. Ac.. Hzc phænomena, et alia huiufmodi quamplura imperite, A olcitanter inter miracula, rejicerentur, vel magicos efferus. Sola fibrarum cerebri difpofitio vi mOrbi mutata hos omnes producit effedus. Nempe imprefliones olim habitie, at debiles, quominus fentibilem gignerent efi^tiun in cerebri fibris pamm mobilibus, novam majoremque vim nancifcuntur fibra irritabiliori, ac mobiliori per morbum efledfaj iienti pondus^quod machins rubiginofs adplicitum nullam in ea motum ciet, extenmlo tamen eamdem in morum agit, f! rubigitie TOlita fuerit, ejufque axes ex inunco #!fO mobiliores emciaotur. De Facultate appetendi, ejufque ' obje^o '. ubi de dffedibus fummatim. De Facultate appetendi j ejufque ob/eSle. 6 p. ^^Uique ad intimum fuas confcicntiæ fenfum attendenti fequentia liquent. I. Animus ex quavis Tibi objecta boni, malivi fpecie agitatur * neinpb erga objectum quod bonum cenlet incJinationem nilum vei ^ invitus experitur/ 'e contrario, declinationem a malo, et veluti renifum quemdam ad ei ob« fidendum. Illa Animi inclinatio,'& veluti nifus ad bonum ", appetitionis nomine defignatur / Sc contra averfatio dicitur Animi declinatio, æ renifu^ a malo ^ II. Quo majus Menti objicitur bonum, ma lumve, eo vividior eft appetitio vel averfatio/ et contra, ut ita fint appetitiones et averfationes in directa ratione bonorum, ' malorum ve Menti repræfentatorum., • III. Appetitiones, et averfationes non fiint in noflra potedate, nili quatenus Mentem ab objecta boni, maiive fpecie avertet^ polii m us. Cxterum licetd bonum minime profequamur, malumve fugiamus, intrinfecus tamen »• quali polient ratione, qua rerum naturam, re-. lationesque complectentes-, illarum.bonitatem"' malitiamve affequantur. Proinde: in perfpicqo «ft*, cctur tantum fit ijiter homines ' appetitio ' num >sVcHOlo6iA 4 T nnim, atque, averfationum difcrimen.Sanc quod uni bonum apparet, alteri malum videtur, et ^ Contra.'Quod uni voluptatem conciliat, alteri dolorem, tædiumque ingenerat' 'Ipfi nos fententiam de bonitate et itoalitia cjusdetn objecti pluries in hora, •& quafi momento tenii poris pronunciamus, et mox delemus. QuJ in "tanta affectionum, idcarurti ', et calculi difcre‘pantia ftare poffet appetitionum, averfationumque identitas? [Do not multiply idetities beyond necssity – Grice e Semmola -- ^ 74- Quæ appetitiones et averfationes Anima excitantur ex confufa bonorum, malorum- ’ ve repra?fentatione ope fenfuurn et imaginatio'nis facta, appetitiones carw/j/ex, feu animales "^diQUtitMT.Rationales e contrario appellantur 'iJlaSjj' quas Mens concipit ex clara, et diftincta bo-, noruni, malorumve fpecie ipfi exhibita 'a ratione. Porro p^fæpe fit, ut‘qus veluti bo-T na vel mala Menti reprefentantur ’ fcnfuum et imaginationis- ope, ea itidem' bona vel mala ex ratione dijudicemus. Hinc 'duplex iq Animo excitabitur appetitio vel avcrlatio, carnalis feu animalis altera, altera ' rationalis j modo amba;,hæ convenient. Alias contra fit, ut qua: tamquam bona* Vel mala" Menti fiffuntur fenfibus et imaginatione, tamquam mala vel bona ratio, decernat. Quare appetitio carnalis gum aVerfatione rationali pugnabit, et viciffim ^‘adeoque Mens in diverfa, &.con-, traria dillrahi experietur, et internum, luctamen, conflictumque patietur. Huc fpectant illi^. ApoftoU verba : Sentio aliam, legem ^ in memltris jneif, repugnantem legi Mentis Nem. Nempe in Apoftoli Anima ex fenfuum illecebris appetitiones excitabantur, erga objecta", quæ ipfc Apoftolus averfabatur ut mala ex monitu rationis. 75. Hanc pugnam ut explicarent vetcreg Philolophi duplicem diffinxerunt appetitum, animalem et rationalem : tum non uni eidemque fubjecto utrumque tribuerunt, fed diverfis. Opinabantur nimirum, duplici parte Animam conftare, wtelie£liva, leu Juperiori, cui appetitum tribuerunt rationalem, et fenjitiva altera, quam inferiorem dicebant, in qua animalem appetitum pofuerunt. Has Animi partes et revera diftinctas efle, et fecum ipfas pugnare, veluti Equus cum Equite fyquæ locutio Platoni in primis familiaris eft j, /autumabant. Atqui- doctrina ifthæc fenfui intimo, quo eum conflictumMn, uno eodemque individuo fubjecto ineffe experimur, repugnat. Accedit quod cum ^ Anima fit incorporea et fimplex lubftantia ( ut fuo loco evincemus ), vocabula partium inferioris et fuperioris, vocabula funt nihili. De Jiffefiibut •. ' ^» ' A‘ Ppetitio, vel aversatio vehemenjCX tior, 8c cum infolenti naturæ humanat commotione fociata,' affectus appellatur. Equidem quævis boni, vel mali reprpfeatatio appetitionem, vel averfacionem ciet': at aon qu*vis appetitio, et avcrfatio affectus nuncupatur / quæ incitatior eft, et intenfior hoc nomine denotatur. Affectus itaque nonnifi ex rcpræfentatione boni vel mali, quod gravioris momenti putamus, pendet, 70« Inlolens humanse natur* commotio, qua affectum comitatur, ex actione Anima affectu percita in commune fenforium leu cerebrum gignitur. Ex intimo enim vinculo, quo Anima, 5 c corpus conibeiantur, quoad homo vivit, fit, ut ficuti fingula corporis commotiones nervorum ope ad cerebrum traducta Animam afficiant, ita reciproce Anima commotiones ex reprefentatione bonorum, malorumve genita nequeunt in cerebrum non derivare, ipfumque determinato, quodam modo agitare. Cum porro e cerebro originem ducant quotquot per corpus dilabuntur nervi ; hinc intelligitur cccur ex Animi vehementiori appetitu vel averfatione, concitato cerebro, et nervis, 'infolentes natura humana commotiones oriantur (a). Ita ex terrore pereuHus Animus faciei pallorem, cordis pal-, pitationem, artuumque tremorem comites habet. Ex ira inflammatur Vultus, linguli tenduntur, atque convelluntur nervi. Ex amor* per. Non quavis Anima commotiones io fm^Ias cerebri partes derivant, neque eodem modo : fed fingula certas, ac.determinatas partes ceijelHi afficiunt, tk de*terminato.modo. Hinc unguli Anima affe^us determinatos cient in corpore motus, qui quandoque funt diverfi, quandoque prorfus oppofiti ^ Juxta affe^uum naturam ». et intenfitatem. ' ^ L (. I percurrit mollis flamma medullas Scc. Hinc in numera phy fica mala, qux fapientes Medici norunt ' Cum natura fua Mens in bonum te ratur, malumque refugiat, liquido conflat, aflectus humanam naturam, qualis modo efl, necefsario confeqai. Quid ergo fibi volebant Stoici, cum affectus, Animi morbos appd-. tlantes, in Virum Tapientem minime cader^ pertinaciter autumabant ? Num ne fapientia eo, pertingere potdt, ut hominem fua expoliet natura, 8 c alia prorfus commentitia induat ? At nemo unus ex Stoicorum familia ad hunc fa-. pientiæ apicem deveni(. Equidem qui in humana natura deleri affectus optaret, ille et vim qua Mens bonum naturaliter appetit, refu^it'' ' qqe malum, radicitus ab ipfa Mente avmlfam vellet »,Hoc femel conceffo, non video, quid, homo a crudo diflaret latere.* nempe hiccine erit Stoicorum Sapiens ? ^•7p. Atqui human.'> natura, Sc ut fit,& bene fityfibi non fufficit • bona proinde quibus caret, ^ profequitur oportet, declinetque ^ impendentibus malis. Bona vero profequi non potefl, Jiifl ipforum bonorum appetitu incitata j neque mala refugere, et propulfare, nifi odio percita erga mala, quæ funt inimica felicitati. Sunt itaque affectus nedum neceflaria humanæ naturæ -confectaria 70., fed ipfi 8 c ut fit, et bene fit omnino neceffarii_ clatere?. Sunt præterea affectus inftar vectium „ quorumdam, quibus mirifica in homine ex„.citatur, aliturque magnarum rerum effectrix „ vis, nec fine magnis affectibus quidquam f gre ‘ « g**cgjutn > et prsBcIarum unquam ab homini„ bus factum i R^tio in nobis recta, nullo im« j, petuofiori affectu concitante, conftantius ope„ ratur, et xquabilius,l'ed eximium qmdqbam, > „ et diftinctum ipfa per fc-fola efficiet niin’„.quarn. Eadem, ubi natura vehementiffime „ affecta eft / velut erigitur j ac, licet paullo' turbnlehrius efficit tamen quje mira viderf „ poffcnt’ nafurs humanæ vires omnes ignoran> tibus. Itaque Plato fæpe fcribit magnorum vircrufn fuifle neminem fine enthusiasmo ^ quodam^ ideft vehementio riaffectu; xAnt. Gtnu- ^ T enfis Metbaph. part. tertia, Scbol. prop. 4 ^* Boni,malive repraslentationes in Mente factæ five fenfuum renunciationibus, five rationis adminiculo non femper funt ‘ex æquo' conformes realibus concretifque objectis, qui- " bus ilias referimus. Quare neque., affectus ex. hujusmodi repræfentationibus 'r geniti fempet* proportione refpondebunt bonis, malifque realibus. Hinc duplex affectuum partitio ex eorum relatione» ad objecta Alii nimirum "funt veri, alii vero /«/>/. Veri dicuntur, qui objecta realia' refpiciunt, et ipfis realibus objectis proportione refpondent. F7 damus, quafi nihil ^dhuc ab aliis traditura . Mentem.humanam infita vi, et natura fujc neccffrtate bonum appetere, et aver.j ' ' fari malum, fuperius 70..,exporuimus ^ Mp»» nemur hinc, nos ita natura comparatos, >.ai; ad bonum in genere, feu ad beatitatem necessario, et indeclinabili pondere feramur,v et miferiam' relugiamus, quin valeamus vel-, „minirfium obfiftere. Perfpecte prpfecto. Divus Au», guRinus inquiebat : Beati effe •^olumui, et nti' feri effe non fotum nolumus fed nec velle -pofo /limus. At quid 'Anima contingat, quum aliqua boni j malive fpecie afficitur, operæ prætmm eR ex intimo 'conicientiæ fenfu perdili- ^ genter edtfcere : ipfo enim Magiftro in devia certe haud abibimus.. r. rntimus confeientiæ fenfus uberrime edocet, quod ficuti ex oblata boni, malive fpe» cie mox tu Auimo cietur appetitus, vel aversatio A J ^49 fatto in* ratione ipfius boni, vel mali repræTentati, ita hoii rapitur ab illa fpecie Animus, fed allicitur, vel t*dio afficitur. Non rapi ex eo I* intelligit, quod cuique appetitui', averfationi, quoufque durat, efficaciter obfidere* poffe, tum premjre, et infrenare, evidentiffime animadvertit : %. quod Ipfe fe ad bo'num perfequendum ciet, fi quidfem perfequafUr, vcl ad malum fugiendum. Sentit Sinimur præclare Tuilius mare fuo tuf. qq. 1. i. Cw 23. ‘Je moveri, idque dum fentit, illud una fentit, Je vi fua i non aliena moveri. Animus ex oblata boni fpecie alle£las, ' crampentem mox inclinationem quandoque extemplo fequitur j alias vero immoratur, &' appetitum cohibet, ut rationis conHlio adhibito ejC{>fendat, num 'bonum ei exhibitum revera bo-» /lum fit, atque amplexandum, afl %ero malum fub fpccie boni, adeoque refpuendum. Inito tandem confilio, et de bp^itate, vel malitia objecti monitus, fe ad illud perfequendum, vel avertendum ciet: animadvertit vero i. ipfum fe ciere, hon rapi/ z, etiam 'poflquam perfequi rapit, facultatem integram defillcndi penes fe, retinere, licet revera non dcfiftat; hanc ut experiatur, fufeeptam determinationem ex ^rte, vel ex integro quandoque remittit-, vcl, aliam omnino' diverfam, contrariamve elicit., Cum plura Menti exhibentur bona, quorum uno tantum potiri liceat, vel plura media ad idem* adfequendum bonum, rationis ad-' hibernus confilium • fingula undequaque expendimus, et quidem quo efficere pofTumus accu ratius. et acutius / media propoGta irfter h, et cum fine comparamus, ut. qu? Gnt aptioia perdilcamus. Hoc demum inftituto examine Td id quod melius videtur, fe inclinare, feu allici Animus perfentit; at inclinari, inquam, non 'i nam i. inclinatio illa m attum non Jodit, nifi ipfe Animus fc cieat, detcrminetaue ad'id,quod melius vilum^ cft amplexandum; 1 quia quovis' pbfito rationis confilio, Mens ‘oildvertit. le facultatem minus bonum fe determinandi ;.de hac facultate experimentum capere potett, quoties libet, ut fui' juris eife plene perdifcat. _ V Ex diais fequentia quam evidentiffime natent. I. Inefle Menti aaivara facultatem, qua ipfa fe cieat, moveatque ad bonumx pecu?hre perfequendum, ipfa fe avertat. a peculiari malo Hanc aftivam Anim* faculutem t^ohn^ " IMbulo dkliguamus. II. Aa.vam fa.-ultatem, nempe Voluntatem ratioms confilio equidem regi, at ei non lubeffe; rationem Ic«ui ducem et comitem, ipfam vero etfe fui Lminam, ipfam, f.bi Di vus Bernardus, de grat. ratio data voluntati, ut tnfttuat tlUm, non up ^cflruai ' deUræret auten /7 nece(fttatem ulla» i^roonere^. UI- Voluntatem, ^ tionis confilio, deu incitamento, fuam deter minationem fufpendere polTc,s’immo aliam pominationem mcitamen nere omnino contrariam ei, q * V. - ritionifque confilium fuadent. LilLt/r momine.intelligimus eam aaiv/poteht.a, indolem-..90,: nMlU natur* fo* ( V n^ceflState, nec ulla \extcrna coa6lione invincibiliter determinatur, ad a£liorverq.; redjipfaj fe determinat, 'ut ita, politis oninibus ^djiagpji^urn. requifitis, queat non agere, vel,aliud;5^qU9dvi^. a politis requilitis alienum. Qfiandoq^ IJbertatU nomine ipla a£Hva facultas, præfatx -indolis, et natur» intclligitur,.. f - 4 ' pt. Duplex adeo Libectas., diftingui folet juxta duplicem neceUttatem ; cui activa poten? tia fuhjacere poteft. Alia dicitur likfftfl cejfitaie y qu» confidit in immimitate. a quavis naturali, et interiori vi rapiente» et determi^ nante ad datam a£tiodem. Altera vero dicitur iibirtas a, et hase ia. immunitate a aliquo motivo nihil unquam vult, nihil advefatur. Sicuti ergo lanx ob impolita pondera inclinans nihil in fe inclinando libera eft, ita nequi' humana Voluntas, quas a motivis perpetuo determinatur. At duo præcipue heic reprehendenda occurrunt I. Mentem a motivis determinari. ' ir II. Lancis exemplum - Quod ad primum f|sew ctat, fedulo hæc duo' toto cælo' cliverla fecernenda funt : Mentem a.mdtivis determinari; Mentem feipfam ex calculo mottvonm determinare.Primurd' fi verum foret, actum eflfet de humana libertate. Atqui’ illud 'ita evideq^ter f.iffum' eft, quam evidens Animum lentire fe vi fua, non aliena moveri j fe. a' n?oti vis allici. quidem> 1’ed non rapi ; fc facultatem integram habere cuilibet appetitui efficaciter obljftendi/ ;fuiqtie juris perpetuo efle. Alterum vero utique At fjtram quadrare. Sane Lanx nulla aftiva vi eft£x. gr. Qui tonos a nervo redditos in. ejus tremoribus confiituit, nequit ‘multiplicium, ac diffimilium tono A norum rationem aliter expedire, nifi per toti* dem diverlos, ac diflimiles ejufdemque nervi tremores. -Si ab uno eodemque tremore plures^ac diflimiles tonos effici contenderet, infeite profecto fe gereret, nec» feipfum intelligeret; quippe in illa hypothefi necelfe eff^URum eumdemque tremorem unum eumdemque tonum perpetuo reddere. Ita profefto in hypothefi, qua Mens humana pro materialis fubflantiæ temperatione ffa-^ tuitur: cum ideæ Sc notiones aliud nequeant eiffe nifi moriones, tot diflin£tas puitiones, atque diverfas fubflantia cogitans fulcipii>t necefle eft quot diyerfiis, ac multiplices h:vbet ideas, notionefque. Neqpie juvat' reponere', Mentem ideam B, t. f:. B, 'qui coram adRat, poflc cum; idea A,cu-> jus remimfcentiam, habet, conferre. Quid enim cft^iRuci ideæ alicujus reminifeentiam habere,, nifi illam ideam habere præfentem ? Habebit igitur Mens bmul prætentes ambas ideas A dc B. Datur ergo quod a nobis pofitum eR. Humanat» Mentem haud effe temperatienem btu> mani corporis, ac pracipue cerebri^ inviBe y demonfiratur. I. externa Objecta noRri cor?* poris fenfus percellunt, '6brar* rumque irritationes ad* cerebrum ufque deducun»' tur, mox Anima (enCationes fufcipit. Sed h». fenfationes phasnomena funt,^ quas tnihibeommune habent cum fibrarum cerebri, St fenfuum* commotionibus, a -quibus toto c^l» differunt; ^^.iz.ij.Nequeunt ergo efTe ipfæ commotione^: atque^adeb nec Subjectum cogitationum eR cerebrum, nec Principium cogitans feu Mens eft. cerebri, humanique corporis temperatio. Ex intimo confeientiæ. fenfute.videntiflime docemur, Subje6Ium fenrattoaura, quas five* per unum idemque organon, five per fe invicem modificantibus, 5c collidentibus compofitam exprimi poteft, II. Indicatio horarum eft indici prorfus' extranea : ' Nobis- comparantibus indicis pofitionem ad va-, ria quolibet noftrum, haud foret unus et fimplex, fed adeo multiplex, quot funt illæ partes A, B, C. ' IIL Tertia tandem 'hypothefis evertit et judicii naturam ( num. I. ), et iotinram fenAita ( n. II. ) nec non fimplicitatem, et ilidivifi•bilitatem perceptionum (» iia, ). Regeri haud potefl, quo farta teffa fiat prior hypotKefis, illas partes A, B, C cpmmifeeri, vel in unam coire, -atque hinc judicium emergere. Non enim, nifi fumnrKa' ofeitantia, "effutiri ifta queunt. Quid fane iftud cft commifeeri ? profecto particularum fitus, pofitiooes, et tactus ad invicem immutari, et pei^ turbari. At non video, qu? hinc fiat idearum particulis illis feorfim infitarum collatio, et com. plexa omnium perceptio • adhuc enim funt illæ particulæ totidem diflincta fubjecta, et feorfim 'cxifientia. Illud vero akerum in unum coire pugnat cum naturali partium impenetrabil itate. Neque quidquam valet, quod incogitanter alii reponunt, cogitationem non partibus corporea? fubftantiæ convenire, fed toti fub* fiantiæ : non humani cerebri pattibus, fed ce* rebro,’ quod veluti unum totum confiderandmfi venit. Revera, quod totius nomine’ defignatur non eft aliud, nifi Mentis noftræ conceptus, plu* ra fimul fub communi aliquo figno, et notione, complectentis : atque adeo, quod dicitur 'P-2 *. • ' unum o ^8 psychologia' unum totum eft quid tantum ideale, non reale. Quod reapfe notioni totius refpondet, eft collectio plurium, qux propriam fingula, et ieparatam habent exiflentiam, quzque - proinde æque fe habent, five colIe£live, live feorfini cxillant. Ita' ex. gr. cum inquam, totus exercitus, totus populus &c., reapfe hifce. notionibus plurium, et diflinflorum fub;e6Iorum collectio refpondet, quat^, licet collecta,, adeo funt didi neta inter fe, ac fi forent fejuncta. Si propterea fubjectum cogitationis eft fubftantia corporea, plurium nempe realium fubjectorum collectio, jure, meritoque inferenda veniunt abfurda f^ierius notata. Quævis materialis fubftantia naturar fua eft iners,* modus autem agendi et cogitandi, qui humanæ Menfis eft proprius-, inerti* omnino pugnat. I. Nonne Mens vi fua, et fua libera fponte innumeros ii\ corpore gignit tn9tus, aliofque a caufta externa ipfi corpori imprelTos, vel ex mechanifmo pendentes cohibet, ac deftruit ? Atqui quid efl hoc, quod obluBatur corpori^ fi ni hU fumus prater corpus? cum fluvius decurrit in hanc partem, non potefi fua V» aquas fifterey aut retro flevere in contrariam partem. Materia nulla agit in je ipfam • nulla machina efl fuorum motuum, confei a ^ ex illa confeientia fuorum errorum torreBrix, et refor* matrix. Si errat, nefeia' pergit ^errare, donec ad‘ mota manu %Artificis, aut Domini in flatum reBum ordinatur f et reflituitur. Thora. Burnet (a). II. (a) De stat, mort, O* refarr, c. J. II, Nonne %Animus fenth fe moveri, iJque dum fentit, illud et una fenth, fe vi fua non aliena moveri} Vividus'hic confcientiæ fenfus, cui contradicere nemo, nifi efFrxnati Pyrronii poffunt, Juculentiflime oftendit, humanam Mentem haud elfe poffe e genere fubftantiaruni materialium. Ipfe RoHflojus eo fenfu monitus, hanc veritatem fateri, coa6lus eft. Natura cuique animali imperat, et Brutum obtemperat. Homo eamdem Jentit imprefftonem,* at vero ft liberum agnofcit ad affentiendum ^ aut contra obnitendum ; et in intimo fenju bujufce libertatis ^nimtr fpiritualitas prafertim elucefcit In facultate volendi, vel potius eligendi, et in bujus facultatis fenfu nibil eji, quod explicari queat mechanicarum legum ope (a). §.117. Lockius, etfi non e grege Materiali-,ftarum, fententiam tamen coluit, qua non immerito vifus eft pluribus, Materialiftarum cauffam indire6^e egiffe.'Haud nempe conftare pronunciavit, num Deus vi cogitandi materiam ( subftantiam ex mente iua extenfam, multiplicem, inertem ) inftruere poffit, ficuti vi vegetandi ornaffe in comperto eft. Certe id opinans, aliquid humani paflus eft, nec fibi compar extitit : animadvertere enim facile potuiflet, Animx humanæ immaterialitatem ( fimplicitatcm ) fimili argumento conftabiJiri, quo ipfe,,Dei naturam immaterialem evicit (b)., u8. Porro Lotkianæ fententiæ falfitas ex P 3 ha- • * l, / J 'V* * /• V » ' ». Dircours sur l^inegalitedes iamiptefJ,part,p,'iQ^ (b) SJfai pbllof, cone. i'*nttiid, 'hum, l. 4. liancnus dl£)is luculentiffime patet. Rtvera » > cui no^ conflat, Deum non pqHe', qux fa«C intrinfecus iinpoffibilia efficere ? on$» ^8. Jam vero cagitandi^ 8 c agendi modus^, qui hu« manx Mentis eil proprius, nequit ulio pa£h> ConfiHere cum extenfione * foliditate, et drati ' diametros, elTe inæquales, contra vero ^ æquales diametros circuli. Ita in re noftra, fuf'‘ikit agnoviffe, cogitationem, fimplicitatem iqi 'Ente cogitante, requirere e contrario extenfiQ* nem, e pluribus coagmentationem : agendi facul- ^ tatem fua fponte, lua propria eIe6lione, et quidem libera ( qu* humanæ Mentis eft propria )- f^X iis, quæ haftenus profequuti fumus, difficile non eft. Mentis hu« ' manæ naturam et genus definire. Cum enim cogitationes, ac volitiones Hominis nequeant ef-fc e temperatione ODrporis: Rurfus> cum neque cogitandi, ac libere agendi vis, quæ hominis e ff propria, fubftantiæ extcnfæ, multi' plici, inerti,cojufmodi lunt quot quot ad ftnfibilem Mundum (peffant, cohvenire poffit ( art. 3. ): Agnofcere hinc cogimur fubje£fum noftratum cogitationum, et volitionum effe debere vere, & phyficc fimplex, ac alius prorfus generis, quani lunt 'Entia quævis fenfibilia. Neque fuipicari 'pofTumus, humanarum cogitationum, ac volitionum *fubje£lum e genere cfie elementorum corporflm., quæ ex noffra fentertia ( Materiali ftis tamen ncn accepta ), funt'& ipfa phyficc fimplicia,co/. Nam I. corporum elementa fola gaudere vi motrice ftatuimus, quemadmodum fingula phænomena edoctnt: cogitandi autem vis omnino alia eff a vi motrice, neque ut ejus 'temperatio quævis interpretari poteft. II. Corporum elementa funt natura lua inertia : inertiæ autem. pugnat illa cogitandi,* et libere agendi iacultss, qua fua natu« psy:hologia ‘ ra Mens humana juadet : id qiKxl ewncit quoI que, neque ex div na virtute corporum elemeB-'* lis Subjlantia nuncipari. 125. Opponunt Epicurei : I. Anima in ' corpus agit, et viciflim corpus in Animam. Similis ergo eft utriufque fubftantiæ natura: qut enim fubftantia extenfa in fimplicem, et viciflim, agere poflet ? II. Animi ftatus determinatur a ftatu corporis : ægra quippe eft Mens, triftis, lata, delira &c. juxta diverfos corporis ftatus • et e contrario, pluries corporis ftatus ex Animi ideis et modificationibus pendet. 12 ( 5. Refpondemus ; I. fubflantia extenja in Jimplicem agit ? (tf) Norunt’ ne melius Ad I nui ' Ii—. II l 1 i a K V Juxta opinionem quam in onrdiogia §. fequut^, fiimus, qu 2 v is fubftantia natura fua.fimplex eft, ipfa, corporum elementa vere fimplicia funt §.i6wC^/' stantiam ( fcilicet "Mentem ) agunt? In nostra ergo da* > fimplkitate elementorum tenrenria" evanefcftt omoino iHa' apparens contradidio, quæ primo occurrit, cum invicem^ conferuntur extenfio, qua; corporis est proprietas (( nem-^ pe_ phamomenun pendens ex plurium C0mristenria)^&fimpUeius; qu£ est Mentis.. \ .1 ’ ' •. Adverfarii, quf corpora invicon inter fe aganf, pufa, qu? magnes trahat ferrim ? Corpus equidem in corpus agit, neque ttmen de hoc phænomeno adeo fenfibus obvio, tot tantifque experimentis, et oblervationibu} undique expenib, probabilem, imrao verofimiicm explicationem protulere. Quid ergo mirum, fi æque ignorare nos fatemur, quomodo Mens ( fubftantia^firaplex ) in corpus, et corpus viciffim in 'Mejitem agat ? Itaque infeite nimis Epicurei ex hac «oftra ignorantia contendunt, unam, eamdemque naturam utrique fubftantiæ tribuendam. Simplicitas certe humanæ Mentis apodiftice cft dcnionftrata. Evidentibus ne demonftrationibus vai ledicemus, et in innumeras nos conjiciemus contradi6iiones, quia phænomenon, cui explicando pares non lumus, occurrit, aftio fcilicet Mentis in corpus, et corporis in Mentem ?( I -I ' * id) Mons fenfuuih confnetndir» abrepta nihil follicita 4St rationem, investigate reciproca; corporum inter fk aiflionis^ feque intelligere putat, quod profoiAo non inf teJiipit"*» Deinde reciprocæ aftionis notio, quam fenfuum ministerio nobis' comparavimus,* perpetuo stipata occurrit cum' idea fimilitudinis -naturse, Teu generis Entium inter /e a,{enrium. -ista idearum. adfociarione illuhs, tecl{HTOca Entium diverii generis inter fe a^io extra communes ideas vagari videtur ; atqui noonifi fumina infeitia, Si. temeritate inter impolIiblU» rejkl potest * $. * invenire (a) ? Sed d 6 hac re uberius infra €• differam. II. Harmonia, quam inter Animi, corporifque determinationes, et ftatus perpetuo experimur, non ex natur* fimilitudine, fed ex qua* dam reciproca utriufque fubffantix communicatione pendet. Sane cum Homo fit Ens mixtum, feu individuum ex Mente et corpbre conflans, ejus Au^or Deus utriufque fubflanti* naturas cudit, ac temperavit ejufmodi, ut mutuum inter eas intercederet commercium, alias biceps monftrum effeciffet. Commercium i(lud,feu mutua iftæc ani-. mæ, corporisque Temperatio in eo confiflit, ut nc- • queat Mens, quoufque in corpore degit, inlitarum fibi facultatum a 6 liones edere, nifi concomitantibus. quibufdam fibrarum cerebri motionibus.; et c- converfo, nihil queat in corpore ^effici, nifi affines in Anima refpondeant affectiones. Hinp fit, ut Anima flatura affumat corporis flatui affinem ; et e converfo, corporis flatus ab illo lyientis modificetur. Quo Adverfariorum oppofjtionibus aliqua poffer vis conGflerc, oftehdcn*. dum ipfis foret, impoffibile effe, fubflantias diverfi generis, et natur* in fe invicem agere, 8c quidem evidentibus rationibus, non infulfa, 8c ridicula captione : id haud concipi poteff, ergo eft impoffibile. De Commereto Animam inter Cf, Corpus attentionem ad ea, qusc 'in nobis ij perpetuo geruntur convertamus, deprehendemus I. Quoties renfuum organa rite funt -confHtuta, et actione 'externorom objectorum pultantur, toties Menti etiam n» appellatur. Præter hxc tria ^ nullum aliud lyftma nec eife, nec concipi poffe y videtur..... 4. Tria Jsc fyljcmata copcinna >fimilitudine, e-x duobii horologiis conlonantibus petita, illuftrari pount. Triplici equidem ratione fieri poteft, ut do horologia lint inter fe con. lonantia: i. per ifLuxum ^ fi nempe fecerimus, ut alterum in alrum 'agat ; alterum alterius motiones excitet ac determinet. %. Si quadam præordinafione it fapienter eas machinas perfecerimus, ut lingip luas exa£le legei fequentes, et quin in fe invjem agant, barmoriite fihi perpetuo refpondeani 3. Si opificem operi cwnitcm vigilem, ac perriuum 'adjiciamus, qiri fiugulis momentis alterii motum unius motui» attemperet, 3 c alterurex altero dirigat Erit modo opifex harrniæ inter utrumque horologium intercede s efficiens CaulTa, ipfa Vero horologia cauffauafionales. ff i • / V'' i ' sAdfi flentia SyfleMa.expendhu* f' ac' refutatHr. O Yftema adfiftw*ntk _^Malebranchium ‘ primum habet Aiflorem. Nc» torporm ( ita ille )non poffunt vera Cauffa ul' ' lius rei, Mentes etiam[ uciiiflima i» eadem ' verfantur impotentia. Nihil loffunt cogttofcere, nifi' Deus illas > illuminet. Nhil poffunt feriti're i nifi Deus- illas modijeet. Nihil pof' JuMt velle'' ^ nifi Deus ipfas verjus Je moveat, l' ‘. Cauffa naturales nor. funt vera eaufl ' t f a. Nihil funt \ quryn. Catffa oceafionales, qua non agunt, nifi vi, C? efficacia voluntadivina.. Hinc igitur concludendum efl, homines quidem.velle (movere trachium, fed Deum > Joium poffe, O" noffe illud nOvere. (a) r ^ 1^4. Alii moderatius opinantes lolam vim fentiendi corporis modificationes Animæ dene* . gant y et vira corporis motricem. Deus ; in* ', 'quittht, fenfationes Animat ingenerat ex occa. ” ^iione motionum corporis, nec non. motiones in corpore ex occafione volitionum, et affeflionum • Animæ, idque.conformiter legibus a.fe fiatutis: ^ Cæteras vero ideas ex (enfuu!n motidnibus miinæ- pendentes ipfa' libi Mens cudit meditatio ne, abfiaa^ione, ratiocinio ''&c. ex antehabiris tdeis a Deo imprciTis occafione motionum corpo. * i ' t-i r (a) Hecher. de' la veriti lib. fiuiem, chap, traif. /econd,>part. bG rfoph»nti vacuum, ac prorfuS ebramentititim videri" iftud OceaGonalidarum fyfteln^i’hihil dubito. Equidem, ut merito inquit Tullius, magna flultitia efi earumterum- Deos facere effe£hores\ 'Cauffas 'rerum nort quterere - quidquid enim' oritur, ' quaUcunque ilm tud sJt, cauffam 'hSbeat a ' natura^ neceffe eji. Sane Philolbphf V^ferum naturaliurii’' -cauffas ia« quirentes, haud Gbi proponunt primam', et uni« verfalem Cauifam determinare ( ecquis ignorat) rerum omnium Caudam primam, et univerfalem Deum eflel ), fed aliam pratter Deum quæ» runt, quæ Geuti a ‘Deo ipfo exidenttem lufce* pit, ita et ageriiii" facultate’ ab-e^em> prajdjta i propria, et i m mediata -phyGca actione effectum producat. ‘Porro in 'syflbmate-* adGftehtiæ" omnis bujurmodi caufla fubmovetur, Deus in raa* chinam advocatur. Vacuum^ proiade eft. hujufjmodi (ydfema’^, &“ philofopho indignum Nonno deridiculus eflet^^qui interroganti eccur Magnes trahit ferrum* eoalr" Maris aquas pene lenis quibufque horis '-intumefcaht, tu*!!! alternatim, ^tumclcant, gravittr refponderet, id ex ea ‘ Q.'' iti i, Dt' divinat.^ Si fieri, quod Deus, juxta ftatut.m fibi ipfi legem, ad magnetis prælcntiam, ferrum ad magnetem ipfum propellat, aqu s vero maris alternis vicibus elevet, ac deprimat ex occafione determinati aipe^us Luræ ? Ecquid philolophia iflEæe muliercularum infciiia, omnia ad immedia« tam Dei virtutem referentium, piæflaret? 1^6 Atqui, inquiunt, iniolubilis. alias eft nodus commercium Animam inter^ et corpus. QuaG nempe in adnilentiæ fyftemate perdifficilis hic nodus folvatur, non amputetur potius. Jam vero, quod Animæ, et corporis commercium fit, phænomenon inexplicabile, id trguit quidem,noftram ignorantiam, non, vero naturalis caiiOæ- deft£lum. Confer ont. - Deinde fi corpori.^ motiones nihil omnino conferunt ad diverias, Animi perceptiones, cui ufui dicemus fabricata fenluum organa ? Nempe,! inquiunt, iunt fenfuum organa eo refpe£fu, neceffana, ut ex. horum mutationibus, tanquam occsdk)nibus,.Deus juxta generales a ie fancitas leges determinetur ad Animaro diverfifnode modificandam:. Sed iUi^d yelim edoceant Occafionalilts,. mptationes, quas fenfuum organa fubitura Junt fiupt ne asione circumflantium, ac prementium corporum, tel immediate a Deo cx eorum occafione ? Si primum afTe> runt, jam cau^m produnt :. tribuentes enim corporibus a£f ivam- vim, qua inter fc agere queant, nuUo jure feofihus, deqegare pofTunt activam vim, qua in Animam agant. Alterum vero fi- fateantur. ( ut fciiicct ipfi jGbj fint confentanei ), inutilia efficiunt fenfuum, organa * quippe ex occafione circumflantium corporum 'poteft Deus illico fenfationes in Animam immittere, quin fenfuum motiones, ab iplb Deo>excitiaDdat intercedant. Nimirum in adverlariorum fyftemate circumdantia corpora lunt occafiones, Deo, ut motiones in fenfuum organis excitet ; deinde ha: motiones funt rurlus occafiones Deo, cur fenfationes in Animam immittat. Non ne breviori via, &' fapientiori confilio faftum. effet, fi 'leniationes immediate circumdantium corpo' rum occafionem fequerentur ex ipfius Dei aftione, quin fenfuUm. motiones intercederent ? Sane non funt multiplicanda, entia fine necelTitate, et fi^uftra fit per plura, quod fieri poteft per pauciora. Vel ergo. Deus inconfulto egit hominem fenfibus ornanda, vel noftrorum fenfuum, totiufque corporis exiftentia ludrica rescft. Con^ fer quæ diximus in nota iTq. ont..> ; 1. iir.. ' i ' ' Harmonia praflabilita fyflema a Lelkniti», . propqfitum’ exponitur y atque rejicitur.. i tV.' 1 i ; ' ' ' r i » i ' . T Eibnrtius, Vir et acumine, et fub^ ri*'-'!- limitare ingenii. nulli certe fe^ cUhdus, quo mirabilem Mentis, et corporis hatH moniam expediret, ita philofophatus eft. t Et r. quod ad Animas. fpe£lat, pofuit,i. Hominum Mentes vi fibi repræfentandi Univcrfum prædiras efre,& quafi mappam cofmographicam. interius geftare ; Nempe efle in continuata ferie cogitationum, et appetitionum ie ita excipiens Q, 2 tiura. ^4 PSYCHOLOGIA tium, ut quævis cogitatio contineat fufficfentem rationem fubfequentis : et quivis Animje flatus antecedens gravidus fit pofterioris. 2. Quamlibet Animam cx fua effentia, ac natura propriam habere cogitationum, et appetitionum, leriem, et cur potius talem, quam alteram.• Hinc Mentem automaton fpirituale dixit Leib; nitius., II. Quod vero humana corpora, refpicit, cen- fuit, I. quod vis corpus automaton effe vi, fibi. propria, et fua natura fingulas. fubiens motio-, nes etiam in continuata ferie, ut adeo quzvis: antecedens motio lufficientem habeat -rationem fabCequcntis : 2. nec noq ex fua natura habere, ut talem potius, quam aliam feriem motionum ceperit, profequatur, modificcfque juxta varias circumflantium corporum actiones, et cpnve-r njenter legibus mechanicis. III. Hilce pofitis principiis ita profequutus eft. Deus infinitas numero Merttes, et corpora fibi quam diftinftilfime repr*fentans, prxordinavit, eas': Mentes V caque Corpora confociai^, .quorum feries. operationum ac.flatuum perpetuo harmonicæ elfent, et apprime confentientes, Ex hat perfeftj operationupi utriufquf autotna^ ton harmonia fieri cenfiiit, ut videatur Anima in cqrpos-agerC, et vicilfim. At vero nihil inter fe mutuo agunt ; utrumque quam cepit ex lua natura operationum feriera, camdem vi fua perfequitur, et independenter a vi, et operationum Icrie alterius, quin nimirum, alterum in alterum agat: et ita, quidem, ut ufraque fubflantia. feu Autpmatop4^ Mcns fciJicct.^ corpus, eamdetn; operationum feriem cepiflTet, ac deinde perfequeretur, etiam Ci fejun£lim' altera ab altera exifteret, vel nonnifi alterutra tantum condita fuiflet. Ingeniofum equidem inventum, at extra communes ideas ; et quod nulli fuperex» fru£lum rationi, mere eft hypotheticum : Id quod et ipfe ejus Au£Ior, et acerrimi propugnatores WoJphius, et Bilfingerus ingenue funt falli. Sed expendamus utrum hominis realis naturæ, et phænomenis conveniat. 140. Principio ponitur in hoc fyftemate Mentem in continua verfari cogitationum feriO, quarum quælibet rationem fufficientem fubfequentis contineat / id porro eft, quod hominis realis phænomenis pugnare, et fine fufficienti ratione pronunciatum efle, perpetua experimenta quemlibet uberrime edocent. Adpofite Qe*. nuenlis ; fumat quis i» manus Itxkum aliquod lingua alicujus, catalogum plantarum \ animan* tium, aut aliarum rerum, di£iionaria artium, fcientiarum, bifloriarum j intra- horam percurre» re poteji duo millia verborum idearum inter fs nullo modo connexarum, plantatum dljffimilium. animantium y artium, faStorum, hominum illtiflri* um. Quis ia omnibus his dixerit rationem pojte* rioris idea aut pereeptionis contineri in anteric» re y et non potius in imprejfionihus in fenfibus \ aut cerebro faflls ? Ex. gr. lego hac verba y '%/fa» ron,,Ari/lides y ^ri/lippusy * 4 verrobs y Buflris y Bucephalus, Binckerfoek, Bilfingerus y Cedrus Cafar y -Cefenates.^ Centaurus^.David y Delphus; Dido, Dantes, totidem,\obverfantur menti Q.‘i De Commento Animam inter &. Corpus attentionem ad ea, qua; "in nokis iJ perpetuo geruntur convertamus, deprehendemus I. Quoties fenfuum organa rite funt -confHtuta, et actione 'externorum objedto» rum pullantur, toties Menti etiam nolenti-* pras» fto occurrunt eorumdem notiones, et quidem > vivldai, vel confufæ in ratione irritationum in ipfis fenfuum, organis factarum, et ad cercbratn ufque productarum' II. Etiam Corporis.affe» ctiones in Animam redundare videntur,-_Mens nempe (latum adfumit corporis (latui afHnem 4 ita ex. 'gr.' 'læta eft, et viribus erecta-, (i corporis temperatio vegetior (it, et valeat • tridis e contrario, 5c veluti dejecta^^ corporis temperatione 'ientcfcente, torpentrbufque viribus; ha. bilis expedita in fuis obeundis operationibus, vel e contrario tarda, ac incerta,' juxta æquilibratam', Vel turbatam fui corporis conflitutioncm. ' III. VicifBm. Ex Mentis arbitrio extemplo’ torporis membra' motiones lubeunt, quæ nie-'^ ^anicJt- eorum (Iructutæ fuiit conformes, et io his r.|nvdiu durant, quatmdiu 'Menti libuerit. • ly. Nec' non Anjmj jdta:,& affectiones pluTimum modificant corpus', ut adeo in corpus ipfum manare videantur. Sic animo ira concitato rubent oculi, faciei et totius- corporis niu, fculi^tcpJunrur. Invidus alterius macrefcit rckus opirarn: &t..'-r, i»8. Hzc phainomena ne dum miram intercedere harmoniam oftcndunt Animam inter et corpus; fed et mutuam dependentiam ftatuere videntur, nec non arctiliimum vinculum, quo invicem inter fe con(ociantur. Equidem vinculum iftud, quodcumque tandem fit, ficuti præter noftri arbitrium feniel conftitutum cft:, ita prjeter noftri imperium, qupad vivimus, pergit, ac tandem diflblvitur. Ffthæc liartnonia, qua Animi affectiones, notionelque'* apprime rdpondent temperationi, ac motionibus corporis ab externa cauffa illatis,* et qua vicifiim corporis motiones atque ftatus, ideas, affectionefque Animi, feqUuntur, commercii nomine venit. Perdifficilis heic occurrit inquifitio; qui Commercium iftud Mentis &' corporis ablolvitur? Difficultas maxima in eo primum con* fiftcre videtur, quod Mens et corpus fint. naturæ toto cælo diverfæ ; deinde, quæ funt corporis, et fibrarum cerebri motiones, excitant in Anima perceptiones, notionesque ^ et viciffim, quas funt Animi ideæ, et volitiones, in corporis fibras, et membra, motum cient,. 'Definiuntur hypotbefes, ^ua hlfce fuperjirui pojfunt Metapb/fieorum fyfiemdta ad exptieandum Mentis humana > et Corporis commercium. y* mirabilem harmoniam Mentem humanam inter 8c corpus expen^ ». dens, ejus rationes inquirere fa i * tagit, protinus agnofcit jnonnifi alteram duarum sequentium 'hypothefiura pbfle affumi. I!, Vel nempe realem quamdam, et reciprocam in« ter utram que Tubllantiam actionem intercedere • ^ ut adeo Anima fua propria actione corpus mo» dificet, ac moveat: Sc viciflim corpus in Ani®i^m agens illam di verfimode aihciat, variafque excitet ideas : Vel II, nullum intereffe reale commercium • Animam inter et corpus, sed 1 tantum apparens • ut ita nulla fit Animai in, corpus a^io, et vicilSm corporis in Animam, Jicet^ ftabilem in utriufque fubftantiæ ftatu harv^moniam confiftere deprehendamus •'*, ' ^ Syftemata,qux priori hypothefi inædificantur ve/ pbyfici influxus de nominari merito poffunt, Altera vero hypothefis ad duo diverfi genens fyftemata abire cogit. V^l enim deveniendum eft ad quamdam prseordjn^tioncni a fupremo rerum omnium Opifice faflaip, qua dua! fubftantije, Anfma et Corpus, propri'i quidem vi, at fcorfim, quin altera ab altera ullo pa£lp pendeat, Tuarum aftionum fimilem -.A. « • 8c confonjtn lenem perhcientes, invicem lint confociatæ. et lyftema iftud harmoma ^rajlab‘f litte nomine defjgfcatur. Vel ftatuendum cft, Animæ, et Cor|^ri perpetuo adefle. vigilem et fatis potentem Cauffam, quse juxta corporis flatum', fingulafque fenluum determinationes, Ani- mam fimiliter afficiat, et conlonas iii, ea gigrtaf ‘ notionesj ac vicifim, juxta diverfum ' Anirr.as ftatum, ejufque dverlas determinationes limilitcr modificet corjbus, et varios in eo motus cieat' et hoc syft ma adfiftentite, vel- caUffa» rum occafionalium appellatur. Præter hæc triai,.» nullum aliud lyftema nec effe, nec concipi pofIc y videtur.., t. 4. 131. Tria h*c fyljcmata concinna \fimili- t tudine, ex duobus horologiis conlonantibus petita, illuftrari poffunt. Triplici equidem ratione fieri potefl, ut duo horologia fint inter fe coa» lonantia: i. per influxum^ fi nempe fecerimus, ut alterum in alterum 'agat ; alterum alterius motiones exciret, ac determinet, a. Si quadam præordinafione ita lapienter eas machinas perfecerimus, ut lingulaz luas cxa 6 le leges fequentes; et quin in fc invicem agant, barmoniee fihi perpetuo refpondeantj Si opificem operi comitem ' vigilem, ac perpetuum 'adjiciamus, qui lingulis momentis alterius motum unius mgtuir^ -attemperet, et alterum ex altero dirigat ‘. Erit modo opifex harmoniæ inter utrumque horologium intercedentis efficiens Cauffa, ipfa Vero horologia cauffa accafionaUs. n mod» ' corftrx ( ita ille )noa poffunt 'effe verg Cauffa ullius rei, Mentes etiam' uobHijfima in eadem ’ wrfantaf' impotentia. Nibil poffunt cognofcere ^ nifi Deus itlas^ illuminet. Nibil poffunt 'fentire / nifi Deus- illas modificet, Nihil pofjunt velle'- ^ nifi Deus ipfas verjus Je moveat. . Cauffa naturales non funt vhra eauf'V fie Nibil funt \ qutyn. Cauffa occafionaies, * qua non agunt, nifi vi, et efficacia volunii' divina... Hinc igitur concludendum efi, ‘' homines quidem. velle ^fio ne motionum corporis, nec non. motiones in corpoM ex occafione volitionum, 8? affeflionum ' •Animæ, idque^conformiter legibus a /e (latutis: ^ CaiTtras vero ideas ex ienfuum motidnibus mi^ ^1» ime- pendentes ipfa fibi^Mans cudit meditatione, abflEaSro&e, ratiocinio &c. ex antehabitis tfdeic a Deo impre,flis occafione motionum cor poRecber'. de la veriti lib. fiteiem. chap, treif. fecotui.-Part, t b,’.C *i’'‘i 8^ pdris Atqui Alii lyftemati caulTaruni occafio» nalium tenacius ‘adhærentes, has ipfas ideas a Deo 'infundi perhibent oc inodi lyftfema ; et philofopho indignum.' Nonno deridiculus effet'''qui interroganti eccur -Magnes trahit ferrumi' eocilr” Maris aquas pene lenis quibufque horis '-'intumefeant, tum alternarim ^tunfielcant, graviter refpohdcret, id ex ea ' ' Q ' " ' • -fie .(a) '• JL' i. De divinat. fieri, quod Deus, juxta ftatut,m fibi ipfi legem"'*, ad magnetis prælcmiam ferrum ad magnetem ipfum propellat, aqu s vero maris alternis vjcibus elevet, ac deprimat ex occafione deter« minati aipecfus Lunse ? Ecquid philolophia i Illise {nuliercularum infciiia, omnia ad iromedia^ tam Dei virtutem referentium, pt*Haret? i^S Atqui, ir^uiunt, infolubilis. alm eft nodus commercium Animam inter^ 8 c corpus. QuaG nem,pe in adfiftentis^fyftetnate perdifficilis hic nodus Iblvatur, non amputetur potius. Jam vero, quod Anim*, et corporis commercium fit,ph*nomenon, inexplicabile, id trguit quidem vjnoftram ignorantiam, non,vero naturalis catUiæ defe£lum. Confer ont. jzp. - J37. Deinde fi corpo^i$ motiones nihi^ omnino conferunt ad diverfas, Animi perceptiones, cui ufuj dicem.us fabricata fenfuum organa ? Nem{%,: inquiunt, iunt fenfuum organa eo refpe£lu. nccefTari», ut ex. horum mutationibus, tanquam occafiunibus, Deus juxta generales a fe fancitas leges }i MenS;fcili.cet et corpus, eamdem.: operationum feriem cepiflct, ac deinde perfe* queretur, etiam fi fcjun£lim' altera ab altera exifteret, vel nonnifi alterutra tantum condita fuiflet. Ingeniofum equidem inventum, at extra communes ideas ‘ 8c quod nulli luperex» fruftum rationi, mere eft hypotheticum : Id quod et ipfe ejus Auftor, et acerrimi propugnatores Wolphius, et Bilfingerus ingenue funt fafU.Sed expendamus utrum hominis realis naturæ, et phænomenis conveniat. §. 140. Principio ponitur in hoc fyftemate Mentem in continua verfari cogitationum fcric', quarum quælibet rationem fufficientem fubfequentis contineat,* id porro eft, quod hominis realis phænomenis pugnare, et fine fuffirienti ratione pronunciatum efle, perpetua experimenta quemlibet uberrime edocent. Adpofite Qe*ruenfis : fumat quii in manus lexicum aliquod lingua aticujus, catalogum plantarum, animan* tium, aut aliarum rerum, di^ionaria artium, fcientiarum, bifloriarum j intra- horam percurre» re pote/i duo millia verborum idearum inter fe nullo modo connexarum, plantarum dlffimiliuni. animantium y artium y fa Siorum y hominum illujlrt^ um. Quis in amnibus his dixerit rationem pofie» rioris idea aut pereeptionii contineri in anteric» rcy et non potius in imprejfionibus in fenfibus i aut cerebro faSlls ? Ex. gr. lego hac verba, “i^a* tony tAri/lides, tAriftippuSy *AverroSsy Bufiris, Bucephalus, Binckerfoek, Bilfingerus y Cedrus Cafar y Cefenates..y Centaurus^ Davidy Delphus, Dido, Dantes, totidem.\obverfantur menti perceptiones y efl autem quis Adeo ineptus qui di» cat y rationem Jufficientem notionis ^ 4 rijlidis efft in perceptione fuwmi Sacerdotis » 4,ironis, */Triflippi notionis in i^rifiidey -^-verrois in x^ri/lip^ po &c,.... niji hac componant Leibnitiani y fciant y neminem effe adeo incogitantem, qui hac Jibi velit perfuadere. Sunt, inquiunt, rationes ^ uf^ fidentes, quas non pervidemus,* fci licet ita lu» dere cum pueris potuit renatus Pythagoras, ut jis una e(fet^.rat'Oy ipfe dtxit e at philofophis ut nova doSlrlna perfuadeatur, rationes faltem pro habiles reddenda junt rhefim rcfta in iciealifmum, tum et egoifi mum ducere. In animum quis ponat luum, Mentem automatoA elfe ejulmodi, ut vi et na. tura fua independebter a quavis extrinfeca cauffa in fua verfetur perceptionum fcrie, undcnam refcire poterit, fpe£labilem Mundum, ipfum* que fuum corpus exiftere ? Perceptionum feries, utpote ex Animi natura manans, eadem evolveretur etiam fa£la hypothefi, qua nullus exifle* ret Mundus, nullum ^corpus, nulla alia Mens. Equidem Animi ideæ realem libi vindicant exiftp^tiam, funt quippe iplius Animi modificationes, quas interiori fenfu perfentifcimus atque adeo de ideali Mundi exifientia certi efficimur. Sed cum hæ ideæ nullatenus ab extrinfeco pendeant, nullatenus conftarc poterit, extra ipfam Mentem cogitantem aliquid reale exifiere. Caujfalitatis jyfiema Peripateticum exponitur^ et exfufflatur.,. .,^^ AufTalltatis, feu phyfici influxu» V y iyflema a.Peripatericis peflime « Sc portentole expofitura i. duplicem Animas tribuit intelle6Ium, agentem unum, patientem alterum ; i. duplicem pojnit idearum, feu fpecierum naturam, quas imprejjfas dicunt, et expreffas. Hifce pofitis principiis, ita rem expediri putant. Externa objecta ftatim ac in corporis organa fenforia agunt, commotionem in fibris excitant, quz ad* cerebrum illico perducitur. Hanc fibrarum cerebri commotionem ideam materialem, et fpeciem imprejfam dicunt. Imprefla ifth*Ec fpecies ab agente intelleHu arripitur, et fpiritualiratur, feu in ideam vere talem, et perceptibilem convertitur, et in inteU ie$lu patiente exprimitur, a quo propterea percipitur • et hasc vpcatur idea exprtffa • Simili modo ungulas corporis affe£liones Animz communicantur. Quod vero fpe£lat corporis motiones ex Animi imperio derivantes, inquiunt, vim quamdam ‘ex Anima in corpus manare, et eorporatig^ari, ejufque membra agere juxta determinationem ab Anima acceptam. 145. Portentofam opinionem expofuifle, confutafie eft : neque enim operas pretium cft in ea diutius immorari. Alias ergo concipiendum cft caulTalitatis fyftema. Cauffalltatts fyjlema novo conamine expomtut, quidque tandem fentiendum fit de *^nima, Cr corporis commercio edocetur, 146. T Ictt cAuflaiitatIs fyftema feffime Gj i A a Peripateticis expofitum, Gaud tamen ab eo recedendum videtur j fed potius novo conamine, fi Superis placet purgatiori philofophia duce adriiti debemus. in eo, adornando. Sane cujufque phænomeni-'fua. fufficiens ratio effe debet. Cum ergo ratio fufficiens har* moniæ Animam inter-& corpus nequeat aliunde derivari, quam ex altero trium fyftemafum, feft cum coV. S cum ad hominem conftituendum natura fua fi deftinata. ;a. ; /«mnrU in ir. Quod vero fpectat " Animam, quid pugnat aflerere, A”'™" ' effe natur*, ut affici queat actione et tempe ratione corporis, ejulque y.m terminari ad vi T l^cu c)us natura fluentes a modificat, vl, et F^cu^ liari actione um ? (a) Nempe vis, qua fubftantia mate in alteram ejufdem natur*, agens ; receffum ( fcilicet motum ) gignit, m ulKra fubftantiam diverf* natur*, An virium, e qui“ if 1 r I I X.. ,^i, ' Nolim calumniam quis milii inferat ex hoc ex>•mplo. Quorfum exempla fpe^ent, norunt quotquot equo judicant )ove, quod femelmonuifle fufticiat. Quod ad prafens adtinet, aperte dico, vim plantjc vegetari* vam ex fumma virium omniurti fimplicium fubstantiarum, ftu elementorum, quibus planta coalefcit ) confla* ri i atque adeo yel diflblutis- planta; elementis, vel extra Ordinem pofitis, violenter aftis, diflbeiatis &c. v \s vegetariva deperit. Contra fe res habet de Anima, qiiat cum fimplex fit fubstantia j et una, viia^liva cogitandi expoliari non potest ; ad fummum in agendo obtundi poterit, neuriquam extingui j. fubstantiarum quippe natur* mutuis inter fe aflionibus modificari" quidem' poCftfht*J‘at deteri lifequeunt * i • bus actiones fluunt fubflantiarum, quibua vires, ipfa infunt, mutuæque excipiuntur actiones. At virium quarumvis incomperta nobis cft interior natura, et realis effentia, non fecus ac fubflantiarum, quibus illæ inlunt. Et quod ad præfens adtinet., fufflciat animadvertere, i,, fubflantiarum materialium nos 1 nihil aliud fci pe, nifi quod invicem in:> fe ij^^pt, et in feni' fus noftros y atque hinc varia^ Meati percipien». ti phænomena occurrere.^ 2. fimilit^ Jiumanæ Meritis nihil aliud no« fcire, nifi qnod.firnf* plex fit fubftantia, fentiens, attentjcns, fibi confeia &c. Cum igitur intimam realem effentiam ignoremus utriufijue generis fttbiftaqtiariHmyi. nec, non realem *:naturam virium ;iis ipfitprwinlU*'' hint profecto fierlt neqyit *, quia inexj^caubilCf fjt phænomenon commdrcium Animam inter et corpus, ejufque plendi foli^tio etttra hutnai nas ideas vagetur, ' , C^uo cpgo, inquies, philofophorun\ fpectant theoriæ, et fyftemata ? Nempe humanæ cognitiones jeapfe circa phænomena verfan-' tur, non circa phæriomenorum caufiTas. Cum enim phænomena vel quamdam inter ie habeant analogiam, vel qiKemdara nexum, tum alia fint aliorum modificatioæs* ; in eo totius- philofoi pbiæ fumma verfatur, ut phænomena peculia». rifl;.per pauca* quædam generalia, $c lingulis nota,' ex-po.oaraus, vel per eis fimilia, quæ, magi^ patent. Analyfis,ope Philofophi ex peculipri^ bus phacnomeYiis generalia,: quorum illa lunt, niodificationes ;; colligunt : tum inverfa metho»i do, quam fynthefim appellant, h?ec genepalifj phjEnomena pro principiis ponunt, 8 c in com. binationes, quas fubire pofTunt, inquirunt • atque hac methodo ratjonem adfignant peculiarium quorumvis phasnomenprum, qua; per illas combinationes poflibilia funt. Theoriæ itaque, fyftcniata, explicationes philofophorum &c. peculiaria refpiciunt phænomena ad certam claffem fpeflantia, quatenus ex primitivis, et generalibus phxnomenis derivari poffunt. Jam vero cuna quæritur, quomodo Anima in corpus, et viciffim corpus in Aninaam agit, patet, primitivi et generalis phænomeni rationem quæri, (icuti in phyficis fi quærerem, quomodo Planetæ in Solem, et Sol viciflim in planetas agit ; qui vegetantia, et animali^ feipia reproducant, et illa exhibeant phænomena, quaj cujufque funt propria &c. Cum ergo r. virium interior natura lateat * 1. nec generaliora, et magis fimplicia nobis pateant ejus generis phznomena, quorum reciproca Mentis, et corporis harmonia fit modificatio, nullam adæquatam, vel fufficientem illjus explicationem adfignare poterunt Metaphyfici. Quam ergo hac de re lupra expofuimus opinionem, et explicationem, mancam effe, et tenebris circumfeptam, ultro fatemur* fed ab ea haud recedendum putamus, neque ultra follicitos nos effe debere. 153. A£\ionem Animæ in corpus negant aliqui eo permoti argumento, quod ipHs ignota fit fibrarum cerebri textura, tum nervorum, et mufculorum per corpus dimanantium jorigo, quorum fcilicet ope finguls motiones cieri debent. At id nihil vetat, quominus Animam ex imperio (uum ciere corpus dicamus j quam enim ii£lioncm in corpus exercere Anima de* beat, et in quam cerebri partem, experientia edocetur, quin corpofis et cerebri texturam calleat. Sane videndus, pueros manus, pedelque &c. diu inordinate geftare, ad objefta parum, aut nihil dirigere Icicntcs, demum fuoram organorum ulum longa experientia edifeere. Concipe ab. ingeniafo qmdam tArtifice fontem quemdam ad artis mechanica, et hydraulica amufjim ita conJlruSum effe, ut quqmprjmum, ajfercuti, per quos aditus demum ad fontem datur, incedenti* um grejfu deprimuntur, occulto mechanifmo variarum rotarum y funiumque ope jub affer ibus a b-^ f condit orum, alia atqua aha mirifica f pectes, e fonte conjejltm profiliant y quales v. g. fontes Kirc herus, Sebottus, alii que dejeribunt. Concipe Jam tibi y puerulo ad hocce Jptbiaculum edmifjo.y cum hac adeurrit, "Neptunum cum tridente minaci obviam fieri y dum illæ, Nereides,* ex alia parte Glaucum marinum y alibi vero Delphinos ^ 0“ fic porro. Puer ifle mechanifmi abfeonditi ignarus, nec ad omnia praf entia attentus y non obfervabity fe revera asione fua producere bofce effe&uSy obfervabit tamen, ft adverfus eam partem procefferit y jemper fibi hoc potius, quam, aliud obviam fieri obJeCium : poterit igitur Jam pro lubitu hec phtrnomena moderari, ac fi v. g. Neptuni, ac Jceptri e/ufdem tricipitis contemplatione deleBetur y tff ere y ut prodeat y fi Jcilicet verfus certam plagam adeurrat. Nemo dubitaverity puerum horum motuum cauffam effe, ac aflione fua phre^ namena producere. Ve idearum, mfionumque nafura, afque origine. 154. TNquifitio, quam modo adgredimur, J. idearum notionumque naturam, atr. que originem expenfuri, adeo eft cum præce-’ denti, qu* commercium Animam inter, et corpus ifpe^abat, copulata, ut altera ab altera fejungi nullo modo poffit / et qui in una erra* veri t, in altera per devia pergat, oportet. Multiplices,'dilcrepantefque hac de re philofophorum fententia; nequeunt veritatis confecutionem difficiliorem, et abftrufiorem, quam reveræft, non reddere Quare hifcc modo pofthabitis, tres animadverfienes, quæ ad veritatem capeffendam fternunt viam, in anteceffiim exhibebo, tum rem ipfam expediemus; tandem prasx cipuas aliorum fententias fummatim exponemus, ^ breviter perftringemus,, \. ». i ‘ t/^nimadver/tones • prallmtnares ad idearum, ' notionumque natufam^ atque originem. ^ i'A •' expifeandam, ‘ 155^^ A J^trnadverfro I. Nihil Mens per’ " ‘jfjL cipere potaft nifi in feipfa. Id equidem loco axioraatj^ haberi poteft; five enim perceptiones pro aflionibus, live pro.paffioni» j- J bus Mentis haberi vcJint, funt profe£lo ) piius Mentis modificationes, et immanentes, non^effluentes. Nequit ergo Mens quidpiara percipere nifi in feipfa. • ' X ’ 155. % 4 mmad. IL Cum dicimus; Menteirt objefta externa percipere, ifthzc reapfe non* percipit. Si enim ita, cum nihil Mens pfercipere poflit nili in feipfa, vel Objecta, quæ dicuntur externa, in Mente *formalitcr contineantur oportet, vel ipfa Mens perceptis Objcftia intime fiat prasfens. Ambo hsc pugnant. ergo dicimus, Mentem externa obje 6 la pt^eiperc, reapfe oon percipit ipfa objcfta. §.rea' extra pofitas perci-^^ pere'. Nam i. Si ita: ubinam has rdeas, fcu imagines refidere' dicemus in Anima ne vel in cefibro Haud quidem in cerebro; nOi ^ * R quit l T> ai A( quit quippe Mens quidquam percipere, nifi.iii fcipfa i’ ; a. quævis rei -imago nihil eft aliud ^ nifi talis partium ^ difpofitio, ordo, figura, magnitudo &c., quæ fimilis fjt rei,.cujus eft imago. Si porro idtæ forent imagines rerum cerebro expictæ', minimæ cerebri,? fibrillæ tali ordine,>figura tu, colore &c. componi deberent, ut fimulacrutn rei Menti exhibere ppl^, fent. Sed nihil præter motum in, cerebri fibris adeftjcum Menti adfunt ideæ.Neqoeunt* igitur ideas efle rerum imagines cerebro expictæ.. Ad hæc g... qui Mens expictas cerebro imagines- iotuc'* retur, ipfum vero cerebrum nullo, modo? qua» fi,, nempe pofTit quifpiam pictas in tela figuras videre,. nec videre telanv ipfam, quæ eft figor»* rum fubjectum, ' Sed neque poffunt, ideæ efle. imagines Men* ti percipienti vinJi*ryites v Eft. «nim Mens fim pkx.fubftantia, icuinpfoinde addo pugnat. in faa(H| rere^imagines exfitbente6,aoagn»tudi«em, fig«9 wm, 'colorem ^ partiup ordindfn 8cc.^,. ac pu» gnat puncto gefwnetrico triat^lum, polygonum ^.&c. infcribi 4..Deinde rerum ideæ, cum Menti primo occurrunt, vel ; perpetuo eidem permanentes inhærent vel femel, perceptæ poft* hac pereunt, evanefcunt. Si primum Mens ' perennes, ac indeficientes habi^it...pesceptio* nes rerum olim perceptarum ; Qut -^aim.. fieri poteft, ut pictas, fibique adhærentes-, 8e immanentes ideas non -advertat? >Si altecuBL, cum- n*i queat Mehs-objecta- percipere nifi in ideis - hiic« cvanefcentibus, non poterit Mens ad eatumdem m nun modo abfcntium contemplatiojMlblvdire^ntfi iiu r». js.ite« Malebranchius omnem agendi vim Entibus creatis denegans, Mentibus etiam' ademit facultatem fibi cudendi' ideas. Hoc autem potiflimum argumento rem conficere fibi fuafit. R 4 Ide» («) Sed hac difficultas ipfum premit A uflorem ideas a perceptionibus fecernentem. Quis enim ignoti objefU expreflam imaginem intuens, objeftum illud in imagine recqgnofcere potest? Non magis profeCTio poterit Mens in idea feu imagine ipfi oblata objeilum, quod ignorat, recognofcere et perpetuo ignorabit cujus fit obj'efti iniago illa, qua ipfi obverfatur ^ nifi aliunde, feu extrinfe* cus moneatur. to+ Idea: :unt ver* realitato: imrao funt realiti-' tes ipfis corporibus nobiliores, quippe fpirituaJes. Harum itaque produaio nihii diftat a creatione Nequit vero Entibus creatis facultas ereandi ullo paao convenire. Nec iaitur humana’ p >*as libi cudendi. V Equidem Ide* funt ver* realitates. at Wa/es ut inquiunt Pbiloiophi, non Mfiam. ah, : feu non funt totidem fubftan- ' •’.P" j', lid totidem Mentis coptantis affeaiones,, feu modificationes, cu julmodi funt volmones, et nolitiones. CunC Itaque communi Phdofophorum fenfu creatio fit fubfiamiaimm ptodua.o ea nihilo: idearum pro. duaio toto calo dillabit a creatione, et „ihil vetabt.eam. Anima; tanquam effearici caufTa;, adjudicare. Re quidem vera, ide* refpcau Meo. tis perinde fe habent ac volitiones, nolitionef. que r utr*que enim funt >/us, modificationes. Si Idearum Produaiva facultas Animæ repugnat, que pugnabit ipfam Cbi ede iuarum volitiol num efreancera caudam, eritque.Mens crudus, putufque later. Quod fi volitiones merito Ani' Z’ 31 “"' f ‘"‘>“'"d* veni, unt nihil profeao vetare poteft, qui„ eidem adjudicemus facultatem fibi ipfi cudendi ideas. Quadam Pbtlofopborum placita, qttof idearum I JpeBant originem fy breviter exponuntur. \6j. idearum origine communior xn« I ^ fer Peripateticos Tententia fuit, Nihil effe in intelleBu, quod ^ius non fuerit in fenfu : omnes nempe ideas primam petere ori», ginem ex fenfuum minifterio. Atqui fententiam iftam per duplicem intelleftum agentem y ^patientem exponebant. ; qu* quidem hypothefis purum eft, putumque figmentum a communi abhorrens ritione. Malebranchius de idearum origine fingularem prorfus fententiam coluit. Hic fuo inh*rcns fydemati, etiam nobiliffmas,in ea ' verfari impotentia, ut nequeant effe vera cauffa ullius rei, commentus eft, nihil eas c»m gnofcere poffe y ni fi Deus illas illuminet 133. Nempe ut alibi {a) clarius.* Sciendum eft, Deum mentibus neftris prafentla Jua arhlijpme uniri » adeo, ut Deus dici poffit locus fpirituum y quem» admodum fpatium eft locus corporum. Mens itaque in Deo poteft videre opera Dei y dummodo Deus velit ipfi retegere id^ quod in fe habet, quod illa reprafentat opera y nempe ideas, quas in fe habet. i6p. Atqui Humanam Mentem omnia in Deo videre, adeo communi fenfui occurrit, ut ne - *..4 •' dU . R^her. de la verit. l. Jt p, z, ch. 6 4 nemo Sapicntum fententiam iftam adunco nor exceperit nafo : nec fine ratione, etfi injuriofe. de eo d:clum fuerit, Ipje, qui omnia in Dec cernit y haud videt fe injanire '{a). Quifque-^intciligit, fententiam iftam, præter cætera, quid* piam ftatuere, quod cum Dei bonitate et fapientia minime congruere potefl: *' tum rcfta ad pantheifmum ducere. 170. Plures e Cartefianorum familia triplex idearum genus (latuerunt:, qua* 'nimirum Menti occurrunt ex occafione motionum in organis fenforiis excitarum ab externis '^objectis; quas nempe Mens fibi cudit cx adventitiis ideis • tandem innatas, quas fcilicet, neque fcnluum fubfidio, neque reflexione partas, rentur : fed a Deo Mentibus noftris ab ipfo exordio veluti infculptas, ac perpetuo immanentes arbitrantur. Sed innatas, quas dicunt, ideas, commentitias prorfus e(fe, binis verbis oftendi poteft. Vel enim has ideas idem funt ac perceptiones, vel forms et imagines a perceptionibus realiter diftinctas. Si* primum, inerunt Menti tot perennes, et fimultaneæ perceptiones, quot funt ideas innatas j quod profecto interiori experientias refragatur. Si alterum, contra faciunt, praster alia, quas §. 158. monuimus. Deinde nulla cft fufficiens ratio, eccur præter adventitias, et factitias ideas, alias, quas fint innatas, agnolcamus' cum conflet, nullam omnino (a) Lui, qui voit teut ^en DitUy nt^voit paSf\qu* il eji foH.. ’ J no ideam Menti inefle, cujus exordia c fenlitiva, et reflexiva facultate nequeant quam facile repeti. Vide, fi lubet, fufe hæc pertractantem Lockiinn. Efjftff philof. cone- l' entend, htm. Q A p. X. Ve Animæ bumanæ origine. L ket humanæ Mentis natura, feu potius genus, philofophia duce. li quido confiet, ejus tamen origo adeo tenebris cft circumfepta, ut potius, quid fentiendum non Iit, qu»m quod tenere debeamus, intelligere detur * V. E veteribus Pythagoras docuit, Deum cGo •Animum per naturam rerum omnem inten~ commeantem,. ex q»o mflri animi car tum perentur (4). Huic turpiflkno.errori adhæfiife videntur Stoicorum aliqui, ut ex Seneca, et Epicteto difeimus/ eqmque jam obsoletum itenun exfufeitavit Spinoza. Hujufce fententiæ abfurditas.tam clare patet, ut illam refutare nec.operæ pretium duco,., Plato,. qui inter veteres cateris rc. ctius de Deo philofophatus efi, Animas a Deo conditas docuit, licet eas quafi partes Animat' Mundi totius habuerit Id vero Pythagoreis, et Platonicis commune erat, humanas Animas primum aftra incoluiffe, et felicem ibi yitam du- Tullius lib, I. ile nat. d«or. c. ii. tduxifle: hinc vero expulfas, et in humana corpora tanquatn in carceres, detrufas, quo commiffi criminis pznas lucrent: tum ad adra iterum redituras poft corporum diffolutionem, fi mortalem hanc vitam jufte, et fobrie duxerint, vel in deteriora corpora migraturas, fi novis criminibus fe obruerint. Hinc celebris apud ifios Philofophos Metemp^ycbo/is. Atqui Stoicis nec Animarum incolatus in aftris, neque earum de corpore in corpus migrationes arridebant ' fed illas pofl: terreni corporis fata ad Eteum, e ‘ quo' dificerptæ erant, iterum redituras afferebant» ^ 175.i^Orlgene^ nimio e.^ga platonicam philofophiam ametrtr’ abreptus Pythagoræ Plato, nis fententiam emendare ftuduit. Docuit itaque, Ani mas' nec Dei emanationes effe, nec partes ab Anima Mundi avulfas, fed a Deo ante corporeum Mundum’ oijines fimul conditas fuiffe cum intelligibili Mundo • has vero peccaffe a CxmJitort feceiendo'. hinc pro diverfitate peccatorum a Cteiis' ufqne ad terras diverfa corpora, qua fi vincula, meruijfe. Et hunc ejfe mundum eamque cauffam Mundi fuiffe faciendi^ non. ut conderentur bona., fed ut mala cohiberentur. Sed hacc deliria funt, quæ nec refutari merentur. Leibnitius, Animarum præxiftentiæ et ipfe favens, aliter rem explicavit. Putavit nempe, Deum ab ipfo rerum initio omne$ Animas creaffe, ac fingulas totidem organicis corDivus Augujt. Lib. XI. De ejvitat. Dei cap.sj* lop pufculis inferuiffe. Hzc iUnt germina humana, quJB juxta involutorum hypothefim, olim in JEv» ovario pofita, e Matribus in filias tradu- cuntur. Sententiam hanc Wolfius ambabus ulnis amplexatus eft.• tum Cl. Carolus Boanct fuam fecit. Atqui licet primo adipectu, quo ab hifce Auftoribus commendatur, haud philofopho indigna videatur, fedulo tamen pcrpcnfa, et fuas patitur difficultates. v Tertullianus, et Apollinaris putarunt, humanas AninTas e parentibus in filios per traducem propagari; hoc eft Animam >h ilii partem efle Animaj parris,' quæ 'filii corpufculo in matris utero delitelcenti communicatur, et /incffabilirer conjungitur. Sed ifthæc fententia cum Animæ natura, quæ fimplex omnino eft, et cujuivis phyficæ coagmentationis nefeia, nullo modo conciliari poteft. Communis tandem fententia, et profefto fanior, eft, Animas humanas in dies a Deo creari, et cum tenera fetus corpufculo copulari, cum iftud fufficientem partium evolutionem, et organizationem obtinet, qua par fit ‘ad præcipuas vitales operationes obeundas*.-i ! f ’ ‘i. Pa/igini/ff philofo^h. Annihilatio creationi, et confervationPe diarrietro opponitur. Illa erqoCaufia folum. potest aliquod Eas annihilare, quæ illud creavit, et perenni a^ioce confervat. Sed hujufmodi est tantum Deus: omnes ' tlniveiii Cauffie funt contingentes, quæ nec fuæ existenttæ, et confervationis fufficientem in'fe habent rationem. Facultas igitur. quidpiam annihilandi nequit ulli, naturafiuna cauffarum convenire. (c) Lib, L tufe, f. jp. ' •dubitare non possumus, nl/i pla*tf plumbei fumus, quin nibil fit %dnhnls adrnix» tum, ntbil concretwn, nihil copulatum, nihil ngmentatum ^ nihil duplex quod cum ita, fit y qette nec jecerni, nec dividi, nec difcerpi^ nec diflrahi pote/i, nec, interire igitur. EJI enim in» iefitus qua fi difcejfus,, &, fecretio, ac diremptui^ earum partium, qua ante interitum jun^ione 'gl poribus funt interfipta quod.rnimfdo : cum autem nihU erit prteter v/Ltimum, nulla res objeBa im^ pediet y quo minus percipiat quale quidquam fit. Ita eleganter Tullius tulc. 1. i. c. zo. {a) l et R T. ir. Mentem humanam ex fui Conditoris voluntate infpeBam immortalem effe, naturali ^ ratione affevitur, . T TUmanam Mentem natura fua in* J. X corruptibilem atque immortalem clTe, neque ullis^ naturalibus cauffis fieri pofle ut pereat f jam evicimus. Hzc ratio ingenue philofophanti fatis foret^ quominus de fuprerni Conditoris voluntate, illam immortalem fervandi f non ambigeret: nullum enim 'in uni verTa Natura occurrit annihilationis exemplum j nec quidpiam efl, quod^a fummo Conditore S z non (a) Plures eit antiquioribus Phiiofophis, et ex ipfis Ecclefia; Patribus, quibus incorporalitatis, et iinmoitalitatis Animorunj dogma probatum erat, opinaii funt, humanas Mentes nunquam omni corpore vacare:* ut adeo, cum ex ifthoc cra^o, et corruptibili corpore diflolvuntur, adhuc leviflfimum, ac tenuitTimuin, live æthereum, et incorruptibile corpus geftent, eoque lint perpetuo amidse. Sententiam hanc inter Recentiores litam fecit CI. Vir Carolus Bonnet, et communivit noti contemnendis rationibus ; quam, cum In pluribus locis, tum pr^fertim parte XVI. paligenifie philof. et.-. pofuit. Si quis in hanc fentenriam defeendere velit, ^ Adveriariis morem geret, et «na fjmul objeilain didir «ultatem elevabit. itS non fervetur juxta propriam naturam, et ad fuos non dirigatur fines. Atqui profani homines, eam non latis effe, contendunt, nec non dolofe effutiunt, Animæ immortalitatem problema efle, qjuod nequeat fola philofophia extricare: ad Divinam revelationem idcirco confugiendum neceffario effe, ut conflare queat, Deum pod corporis obitum nolle humanam Mentem delere, fed,''velle in æternum fervare. iSp. Ut iflorum levitatem perflringamus, animadvertant Tyrones, quod quandoque etiam abfque revelationis face, fed Ibla naturali ratione Divina Voluntas nobis conflare potefl. Etenim ficut naturali ratione plura nobis patent Divina attributa, ita conflat quoque, non pofTe Divinam Voluntatem ab illis attributis vel minimum defcilcere, fed iis plane conformem perpetuo '•effe debere. Si adeo quidpiam Divinis attributis repugnare clare nofeimus, tuto poffumus decernere, Deum nunquam id velle : et e contrario perpetuo velle ea, fine quibus farta tc6la conliftere eadem attributa non poffunt. Hujufmodi porro cfl immortalitas Animorum, quos fi pofl corporum diflolutionem Divina Voluntas deleret, nequiret Dei Sapientia, Bonitas, Juflitia, ac Providentia farta te61a permanere. Rem expendamus. ^ 1^. ipo- I. Naturali ratione pleniflime nofejqaus, potiffimam Sapientiæ legem eam effe, ut fingulorum Entium Naturæ fuis exa£le attemperentur finibus, ut ita nec a præflituto fine, deficiant,- nec ultra redundent, vel extra vageUtur V Quare ficuti ex noto fine, de Entium na Diuiii4tj . fuprerai Numinis revelationem. Audi ut h«c eleganter profequitur Romanus Philosbphus tufc. qq. c. Maximum argumentum ejl, naturam iffam de immortalifate Animorum tacitam judicare » quod omnibus curttf funt y maxime ^quidem y qua poft mortem f utura Jint: ferit arbores, qua alteri Jeculo projit, ut ajt St^tiut in Synephebis: quid fpetlans, nifi etiam poflera fecula ad fe pertinere ? Ergo arbores feret diligens agricola y quarum adfpiciet baccam ipje nunquam : Vir magnu» seges y injiuuta, rempublicam non feret i Quid propagatio nominis l Quid adoptiones filiorum f Quid teJlamentorum diligentia l Q*dd ipfa f^ultrorum monumenta f Quid elogia figritficant, nifi nos futura etiam cogitarel.-- Quid in hac republica toty tantof que viros ob rempublicam interfeSos cogitaffe arbitramur f iifdenx ne ut finibus nomen fuum, quibus vita terminaretur f Ne/no unquam fine magna fpe immortalitatis fe pro patria offerret ad mortem: licuit ejfe otiofo Themiftocli \ 'Jicuit Epaminonda y licuit, vetera y Cb* externa •moram, mihi ; fed nefeio quomodo inharet in trpinti%us quqfi feculorttm quoddam augurium futurorum; idque in, maximis ingeniis, dltijfmifque animis ^ exiJiit maxime, iy adparet facillime ; quo quidem demj)to y quis tam ejfet amens y qui femper in laboribuSy iir periculis viveret' \ loquor de pfinctf ibus : quid poeto t nonne poji mortem nobilitari volunt t Unde ergo illudf " Afpicite 0 cives ! Senis Ennii imagini’ formam; Hic ve*»rum panxit maxima fafta parnm). Mercedem gloria fiagttat ab iis, quorum patres ^ff)' terat gloria -, idemquey -• Nemo ire lacrimis decoret, nec funera fletu > Faxit : Cur? Volito vivu’ per ora virum. Sed quid poetas l Opifices pofl mortem nobilitari vaiunt quid emm fhidias fui fimUetn fpeciem inculfit ‘ • • >,. 'in-. ' ip2. IV. Ad Divinam Ipcflat JufHtiatn'^ atque Providentiam hominum virtutes muneribus ac prsEmiis ex merito cumuIafC : ficut c contrario condignis' poenis '“eorum fl gitia corripere. Eft enim duplex in Univerlo OrAn: phy~ ficus nempe, ac ^moralis 8c ad utrumque Homines procul dubio,, fpt£Iant Si quis hæc in "Controverfiam adducit, peflime fe de Deo.fendre^oflendit, quafi hic cardinem c*li ambulet, A n.oftra non confideret: et \r\'*athe'tfmum fivO IJrolapfum elTe, five jam jam prolabi. Sed experientia Pedante, Kominum virtutes, ac flagitia admodum raro condigna pr^mia ac p»na« copfequuhtur : ut adeo vetus Iit iquærela', latos idiu florere nocentes, vexarique pios. Divina ergo Juftitia ac Providentia utique expoftulant * poft torporum obitum Mentes adhuc • lervari ia .vilam, ina qua bene vel' male TaSIorum præmin /ecipiant, poenafve luant. Hajc cum naturali conflent ratione, concludere non dubitamus., 'plurali quoque" ratione conflare fu mmi Condi‘lofrs voluhtatem de ‘humana Mcnte in æternum servanda. ' / *in ! "-. l '• J 'i' i . ' ! 3. ' ".au ' :v. ( I»»» ^. 1.. III i mu iii m ^jWii I. Tufe. qq. I. I.. f. X6, '., \ib) ^, fr) Jn fomn. Scip. /. I. e, X4, > •., (,d) "XmIUhs Iw. cit, f. 12,, 1, w P */f R S ilu ^.R T ^ y’ Ei ‘ nomine inteJligimus Men» 'n 4 tcm naturæ fuæ nrceffitate ex i flentem, atque adeo aster aW,®>S af^isiiaSce AK -omni materiali coneretione fejunfbm, perfe^iffimam, effectricem et liberam Univerfi Cauffam, ' et omnia providentem. Equidem Dei notio fu^ conceptu primas Cauffas efficientis Mentibus noflris primum occurrit,* banc poflmodum rectæ rationis ope rimantes prolatamus, et attributis, quæ omnimodam continent perfectionem, locupletamus. Atqui tantum abcfl, nos adæquatam adfequi poffe pei notionem, eamqu.e verbis exponere, quantum finitum inter, et infinitum intercedit. Quf verbis complectemur-; quem natura iua et effentia undequaque infinitum nulla creata Mens comprehendere valet Hinc, ingenue fatendum, aul%*’^ nulla definitione Dei naturam contineri pofle. Facultas, quæ Dei exiftentiam, ejus«. que attributa rimetur, Theologia audit, quæ in naturalem^ et difpdcitur. Prima de Deo differit quantum naturali ratione adfequi poffumus. Secunda revelationis' face myfteria pandit, quæ ultra naturalem rationem lunt pdfita. Priorem heic perfequemur, quippe quæ fola ad Philofophos Ipectat, 4. Nobiliflimam vero, ac jucundiffimam hanc efle totius Mctaphyfices partem, nulftr* ambigere poterit. Quid enim pracftantius, quid- ‘ >e jucundius, quam rerum omnium Opificem, præfentiflimum totius Univerfi Moderatorem, ac noftri præferrim Parentem optimtim contemplari? Si quod ex cæteris difciplinis folatium, atquC' in adverbs perfugium, in fecundis rebus animi moderamen, et ornamentum capere poffumus.'inhatc profecto cynnia ex eapotiflimum uber- / Merito Thales Milefius, ut Tertullianus refert, a Crefo qua:fifus, quidvefTet Deus, post multas et multo, studio perquifitas refponfiones, faffus est tandem, fe nihil adeurare, quod ad rem quadrarer, dixifTe. Idem de Simonide testatur Tullius de nat. Deor. 1. zi.' Roges me, quid, aut quale fit Deus ? AuBore utar Simonide : de quo cum qu/efivijfet tyrannus Hiero, deliberandi cauffa fibi unum diem pojiu/avit. Cum idem ex eo poflridie quareret, biduum petivit. Cum fapius duplicaret numerum dierum, admiranfque Hiero requireret, f«r ita faceret : Quod quanto^ inquit^ d’utius confidero, tanto mihi res videtur obfcurior. Hinc perfpecte monuit divus Augustinus, nihil, quod de Deo accuratius prsdlcemos, nobis occurrere poITe, aiC quod U^oiopt^CniibUis fit. naturalis uberrime confequi poifumus, qu* omnium Lan. gitorem bonorum, rerum omnium [nfpectorem, et Proviforem optimum pandit, et in ^uo nos efle, vivere, et moveri edocet. Tum nihil ea utilius in univerfa vita civili.* nequeunt enim ! fine legibus, et religione in officio cives contineri n arbitror^ inquit, multas ejje gentes fic immanitate efferatas, ut apud eas nulla fufpicio deorum fit Cic. de nat. deor. c, 2 ^. Arbitrari fc, non noviffe, aut fando faltem inteUexiff?, repoluit. Nullas proptcrea tunc temporis innotuiflfc Gentes fine. Divinitatis perluafione, tacite fatetur. II. Lucianus, acerrimus equidem Divinitatis, et cujufvis religionis ofor, in dialogo, cui titulus Juppiter tragadus difputantem inducit Timoclem religionis cauflTam, et afferentem Gentium omnium hac de re confenHira; at quid Timodi reponit pamides, fub cujus nimirum nomine Lucianus 'latet ? Conftahtiffimam, percnnemque gentium confeufionem fibi objectam ne carpit quidem ; ejus tantum vim ad demonftrandum, et perfuadendum elevare conatur adductis futilibus omnino excogitatis, qua mox exfufflabimus. Si quas Gentes exleges, et a religione extorres Lucianus noviffet, aut fando audiviffet, nura ne fcirpum in ovo firaulaffet? illas profecto objeciffet, cum nihil hoc opportunius ad extenuandum Timoclis argumentum afferri potuiffet. Atqui in diverfa abit Lucianus * dat ergo quod afflv.Tamus, nullum unquam hominum genus Divinitatis notitia caruiffe. Adeo nimirum Eruditis quibusque innotuit, quod Piutarchus clegantiflime contra Colotem difputabat: Si univerjam peragraveris terram invenire quidem poteris urbes sim moenibus, sine litteris^ sine regibus, abfque teSio divitiis, abfque nummis, theatris, gymnasiis. urbem sine templis, ^ sine Diis, ^quie precibus, jurejurando careat. nemo Videt, nec vidit unquam. Quantum vero ponderis ad demon» ftrandum, et perfuadendura univerfali Gentium omnium confenfui tribuendum fit, in Logica aperuimus. Rc quidem vera, ea cfl hominum indoles, 8 c ingeniofum conftitutio, ut, fi de re vel minimum obicura, dubiaque judicium ferre de, beant, tot fere numerentur fententisE, quot capita : id quod totius humani generis, fed et præcipue philofophantium hiftoria edocet. Si itaque quandoque omnes Gentes quacumque tellus patet, omnefque Seftas', licet in cæteris admodum difcrepantes, convenientes omnes ad unam deprehendimus ; id, in quo conveniunt, vel communis naturæ lenium, yel naturalis rationis evidentiffimum præceptum, habere debemus. Eft vero omnium ubique Gentium univerfalis et perennis fententia, aliquem effe rerum omnium Opificem, et Rtftorem. Deum ergo exiftere, inter prima humanæ rationis fcita, vel potius ad communem naturæ fenfum referri debet. Ad rem noftram elegantiflime Balbus apud Tullium. Quid enim ejl hoc evidentius ? Quod niji cognitum, comprehenfumque animis haberemus,, »0» tam flabilis opt“ nio permaneret f nec confirmaretur diuturnitate temporis, nec una cum jaculis, atatibufque hominum inveterare potuiffet. Etenim videmus cteteras opiniones fi^as atque vanas diutuVnitatp extabuiffe. Opinionum enim commenta delet dies, natura judicia confirmat \ 12. Neque fcrupulum faceffat Tyronibus, j. quod quandoque penes hiftoricos athearum Gentium meotio occurrat. II. quod infignes ex t Ve 'i:^o Veteribus Phllofophi inter Atheos reccnfeantur ; Uti ex. gr Anaxagoras, Diagoras, Protagoras Anaximander &c., quæ fi vera lunt, haud conflare videtur univcrlalis humani Generis confen» liis de Supremi aircujus Numinis exiftentia. Hæc equidem nulJius funt momenti -I. Hiftorici etenim grajci, et lati ni, dum Africanas, aut Afianas qualdam Nationes inviferent, nec templa, idola, immenlumque externarum ca:rcmoniarum apparatum habere animadverterent, Velut quæ antiquo more fub dio, et fine ulla pompa Deo facrificarent, quemaamodum de veTuftis Parthis retulit Herodotus, in eam venerunt fufpicionem, nullos ab iis Deos coli. Quid quod iidem Hiftorici idem fecerunt cum Judæis, et Chriflianis ? Accedit eodem, veteres mercatores, aliofque itineratores aut infeies morum earum Gentium de quibus feribunt, aut non fatis peritos, ut pretium fuis mercibus, fuifque itinerariis adderent, atheilmi, et irreligionis infamia illas prafpropere notafle ; qu* deinde portentolse fabellæ novitatis amore, ut fit, creditæ funt Hujufce rei exemplum temporibus prope noftris de Huttentottis habemus. Hi primum pro Atheis in Europa vulgati funt, et habiti.* at fummum illos agnofeere Deum, reflatur Andreas Kolbi in hiftoria ejus nationis, quacum decem annis familiariter uius eft. Philolbphi veteres, qui inter atheos reputati funt Confulatur Johannes Albertus Fabricius in ApoJogia Generis humani adverfus accufationem atheifnu THEOLOGIA i?i funt, nonnifi fumma injuria hanc pafli funt infamiam. Conftat, Anaxagoram atheum e ffe habitum, quod Solem e Deorum numero expunxerit, et ignitum habuerit faxum. Conftat, Socratem de Divinitatis natura prx cacteris bene fentientem, (limma invidia, et lethali calumnia atheifmi accufatum, cicutani bibifle. Protagoras i inquit Tullius 1: i. de nat. deor. c, xq. cum in principio fui Irbri sic pofuiffet. De diis neque ut sint\ neque ut non sint, habeo di^ tere, ^Atheniensium juffu urbe et ‘ttgro eft exterminatus y librique ejus in concione combufti, quippe— atheus reputatus eft. Atqui, ut patet, Protagoras de diis, qui a plebe venerabantur vulgo autem Philofophis, qui præjudicatis opinionibus haud tenebantur, dcfpectui erant, lo» 'qjyitur; non de Divinitate, leu de Deo fummo rerum Opifice. Idem de aliis dicas.♦ folum Epicurus inter atheos recenfendus videtur, etfi de Epicureis nihil certo conftet, quippe Tullius 1. cit. c. qo ija habet, novi ego Epicureos omnia stgiUa venerantes. Jam vero quilibet, cui coit fapit, optime intelligit, hujufce gregis opinionem, etfi indubie Divinitati aveidam fuifle jjonamus, nihil communem perennemque humani Generis fententiam labefactare pofte. Sicuti enim in M-tindo phyfico peculiaria quædani monfira quandoque occurrunt, qua; nihil de ordine totius detrahunt: ita fimiliter in Mundo morali fieri poteft. Igitur inter opinionum monftra, febrientium deliramenta ifthxc Epicureorum fententia reponenda eft^, quæ nihil de communi humani Generis fenfu detrahere poteft. Allati fuperius ^ 10 argumenti vim non fugit profanos homines* hinc omnes intendunt nervos ed earh elevandam. Quare operæ pretium eft, quæ objiciunt potiora, referre, et explodere Inquiunt itaque I. Si ex Gentium confenfu aliquid confici poffet, equidem potius conficeretur, polytheifmum efle profitendum : nam huic coeno omnes infixas fuerunt • Atqui nihil magis Dei naturam, quam polytheifmus, evertit. Quare.neque Dei exifientia ex Gentjum confenfu adftrui poteft. Deinde quot quantæque et Gentium, et Philofophorum diferepantes de Divinitate opiniones ? deos ejfe dixerunt, inquit Tullius, tanta funt in varietate y ac diffentione ut torum “teflum sit dinumerare fententias, .11. Hujufce confenfus origo petenda eft ex naturalium phasnomenorum timore j quo peis culfi hominum Animi, quoddam terrificum Numen, fupremamque Virtutem ^ illa phænomena producentem, fibi effinxere: • Primus in orbe deos fecit timor, ardua cato Fulmina cum caderent. Petr. in fat. Ad hunc adeeffit naturalium cauftarum ignorantia propterea quod Ignorantia caujfarum conferre Deorum CogiV ad imperium res, et concedere rt» gnum: Quorum operum cauffas nulla ratione vU dere Poffuntf bæ fieri divino numine rentur. Lucr. 1. 6, V. $1? Alias Divinitatis notio ex Legumlatorum calliditate conficta, et populis inculcata. Nempe quo ifti facilius populos legum jugo fub« mitterent, et in officio continerent, Deorum numine illas leges conferiptas efle, fibique concreditas tradiderunt. Ita Livio tefte, Numas Pompilius nocturnos congreflus cum Dea Egeria commentus eft, cjufque nurnine ritus diis gratiffimos fanxifle. Eamdem adhibuerunt artem Ligurcus, Minos, aliique, Confenfus ergo Gentium, ita concladunt profani homines., in' Divinitatis adftruenda exiftentia nullius eft ponderis. Ad primum refpondemus. Licet concedere quis vellet, omnes Gentes polytheifmi cceno volutas, nullo tamen pacto confici poffet, polytheifmum profitendum efle. Ut iJ concedi poflet, demonftrandum foret, omnes ad unam Gentes eofdem et numero, et fpccie D eos, et perenniter cognovifle ; hi enim funt veri characteres perennis et univerfalis confenfus, quem natura; fenfum,8c veritatis vocem efle autumamus. At vero Gentes omnes nec fibi unquam convenerunt, nec quælibet fibi perpetuo conftitit, quot, qualefve Dii eflent colendi : ergo nonnifi perperam conficitur, polytheilmum Gentium confenfione firmari. Itaque Polytheifl* plures, diverfofque deos agnofeentes, Divinitatis declarant exiftentiam, quippe de qua omnes conveniunt* at vero fibi invicem contradicentes, tum in numero, tum in fpecie, et natura. deorum, fcipfos fanatifmi arguunt, fuofque deos T 3 fua 1 1^4 ' fu a e fle commenta declarant, Si.Phyficos de corporum eflentia, 'atque natura difputantes audiamus, non unas numerabimus, nec fine moleftia difcrepantes fententias. Quid ? num ne ifti de corporum cxiftentia dubitant ? Minime profecto,* exiftentiam corporum nifi perfpectam exploratamque haberent, tot non inftituerent de eorum effentia, et natura perpetuas concertationes ; jam vero, difcrepantibus fententiis, fatis clare innuunt, harum nullam certo -ftarc talo. Sane non heic quærimus qUam recte homines de Deofentiant,,fed fentiant quidquam, nec ne. Hæc duo mifcent Adverfarii rvon fine Logica imperitia, quæ funt omni procul dubio fccernenda. Quum poflremum conflet inter omres, invictum efl argumentum, cur Deum efle credamus. Ignorarunt enim vero, et turpiter hallucinafi funt, qualis eflet habendus, habendum tamen omnes conftanter tenuere. II. Atqui nonnifi fumma in Veteres injuria, vel faltem fumma hiftoriæ imperitia affirmant Adverfarii, omnes ad unam Gentes polytheismi ccsno infixas. Nam i. valde probabile efl, polytheifmum, et idololatriam antiquiorem non fuiffe babelica turri, i. De hasbraica Gente unum Deum colente nullus moveri poteft fcrupulus. De Gentilibus vero, fi ftupidam ple be- Eleganter Tullius more fiw. Itaque inter omnes omnium gentium Jententia conflat. Omnil/us enim innatum efl i ^ in animei quafi infculptum, effe Deos • Quales fint, variurri' efl : efl» item» negat. I. a. Indi, Sinenfes, ne quid dicam de Tureis, uni- ' cum fupremum Numen et Regem adorant. i^uttentotti, quai Gens nullo alterius nationis com^ ^ j mercio unquam ufa. eft, fummum hunc Deum intelligunt, etfi illi nullum offerant facrificium, nullas preces, quod ajunt, quum fit beatiffimus, nulla re indigere. Priufquam ad II. et KL objectum, refpondeamus, operæ pretium eft iummam, ac , pene incredibilem Atheorum vecordiam in an, ' ' teceffiim indigitare. Affumunt hi ingenioli oi, Iputatorcs, id de quo unice quxftio inftituitur nempe religionem commentum effe, &; fabulam : tum ui cauffas inquirunt erroris, j^rius-, ^ quam errorem effe demonftretit illud, cujus ori, j gines, et rationes explorant; quo quidem «e- i Icio an vitiofius, et ineptius aliquid effe pol-. ! fit. Sed expendamus utrum aliquid momenti infit in objectis.Si prima Divinitatis notio fingulas ; Gentes e ftrepentibus per æra fulminibus per- ^. terrefa6Ias invalit, quam profe£\o fortes Atheorum Animi, quos unice, nec fulmina terrent, 1 nec nubila fiftuntljam vero lemel pavore con cuffis hominum Mentibus, perpetuo ab eis di-. '., fcelfit ratio, et tam longe abiit, ut nunquam ' fepofito terrore rediret, difcuteretque prajudicatam opinionem ? nec feri Nepotes, iplis li-. ‘ ] w ig cet Atheis ducibus, et magiftris adnitentlbus, commentum Avorum nec rejecerunt, nec agnoverunt ? Equidem, quum conflet, diem hominum commenta delere, excutiifTent tandem aliquando Gentes prajjudicatam fententiam, vel haftenys faltem ad cor rediiffent. Sed contra efl; quo enim cultiores fuere Gentes ^ et Religioni magis incurabuerunt, et tenacius adhjefere. Deinde Divinitatis notio, quam ubique Gentes olim habuerunt, et modo habent, efl Numinis Uiiiverfi Rectoris, benefici Patris^^hominum felicitati non modo non invidentfs, fed cumulantis. Si ex terrore, e quo nunquam homines funt expergefacti, ortum duceret Divinitatis notio, profecto hac foret Divinitatis terrifica, hominum bono invidentis, eofque in tranfverfum agqntis : hujufmodi fane funt idese, qu2 animis ex terrore informantur. Nec minimum prodefl profanis, naturalium cauflTarum ignorationem afferre, quafi ex ea hominum Mentes fupremam Virtutem, feu D um fibi effinxerint. Si ita foret, effet notio Divinitatis, ac in hanc religio in inversa ratione feienti*, et cognitionis cauffarum. At contra efl : fiquidem Gentes literis florentiorcs, et Divinatis fludiofiores fuere.* fummi int^r ve^ teres Sapientes, Thales, Plato, Socrates &c..accur.itius de Deo loquuti funt, et religiofius fentiere ; inter recentiores Nevvtonus, Eulerus Scc. et fcripfere elegantiffime, et fumma religione, coluerunt. Quod ad *Iir. fpectat, perbelle efl obfervare, quomodo profani homines fuo fe jugulant gladio. Qui circumvenire alios fatagunt, ii Animorum affectiones, quas in hominibus extare vident, in rem liiam convertere adnituntur, non vero novas in eorum mentes introducere. Legumlatorum itaque calliditas ac vcrlutia, qua Divinos congrefTus commenti funt, ne lubjecti populi a legum propofitarum norma defcifcerent, edocet, populorum Animos ante imperium imbutos fuine Divinitatis notio, nc, nec non religioni addictos antequam de rebus publicis condendis quispiam cogitaret. Ita ex. gr. Numa nunquam colloquia cum Egeria finxi flTet, neque leges ac inftituta fibi ab hac Diva tradita fuiffe, mentitus effet, nifi in populo Ro nano animadvertiffet notionem Dei alicujus, et propenlionem ad religionem > alias qui impatientes, elafiicos, et fervitutis nefeios Romanorum Animos duplici graviflimo jugo et legum latarum, et Divinitatis vindicis fubmittere potuiffet ? Deinde, fi ab imperantibus in populos derivavit Divinitatis, et religionis notio, profecto omnibus retro fæculis ante conflitutionem civilis imperii Gentes et Populi, fuiffent Divinitatis ignari • nec non religione carerent qui nullis vivunt legibus, neque aliis parent. Atqui e contrario Nationes, quo primis Mundi cunabulis viciniores, eo magis religiolæ fuiffe comp.riuntur ; neque deficere religionis femina in illorum etiam populorum Animis, quos nulla civilis focietas colligavit, penes Doctos omnes confiat. Delirationes itaque funt, quæ ab Atheis afferuntur Cauflas univerfalis ^ ac perennis conienfionis Gentium cie Divinitate, ac religio, ne. Quod fi, Cepofitis Animi Audio, ac prai. judiciis, veras hujufce conlenfus cauAas inve. Aigare velimus, nullo negotio deprehendemus, has fuifle, I. Gentium omnium ex communi fti. pite, et protoparente originem.* II, Mirificum Univerli Ipectaculum fingulorum oculis perpetuo præfens. Ex prima equidem factum eft, ut Filii, ferique Nepotes a parentibus edocti, primam Divinitatis notionem lacte fimul exceperint. Ex fecunda, ne prima ifthzc notio parentum traditione Animis informata in oblivio- ' nem abiret, quin immo firmaretur in dies. Haic fecunda Caufia, profecto potior prima, et ipla fola focordes Animos, vetcrifque traditionis vel immemores, vel indoctas ab Atheifmi fomno fortiter difeutit, Deumque agnofeere cogit. De attrihufisy qva Dto ^ u^i Enti a . ' fe ^ conveniunt ', ; ' -v v t, » T~^Fi exiftentia fub notione primxre.1 J rum.omnium Cauflas effectricis adverfus profanos homines vindicata, illius modo naturam expendere, operæ pretium eft. Hant-equidem, utpote undequaque infinitam, finitis Alentibus et brevi admodum intelligentia prædi, tis, vetitum complecti, et adæquate introlpicere. Quare imbecillitati nofiras conlujentes theologia variis illam adfpectibus feorlim '^contemplandam fufcipimus, ut quoad fieri pottft, excellentio. rem iplius cognitionem aflequamnr. nue I ut Ens a (e ; II- ut Mentem ; III. ut huius Mundi liberam efficientem cauffam conCderabimus, et in pratcipua inculcemus atmbuta, feu* perfectiones, quæ ei tub hoc triplici adfpectu conveniunt. Re autem vera, quz icuntur Dei attributa lunt una et fimplex Dm na Elfentia : W vero nifiil vetat, quin leorfim ea expendenda fumamus, ne (cilicet u in ni tate Divinz naturæ deficientes, cæcutiamus omnino, nec dein quidpiam delibare valeamus. et Cum Deus fit prima rerum omnium CaulTa, eft idcirco improductus : nequit pro^ inde cxifiere nifi fua vi, et neceffitate luæ Naturæ - Si aliunde fufficientem fuæ exiltentiæ rationem peteret, non effet prima rerum omnium CaulTa. Patet itaque Deum, efle Ens 9 fe et neceflitate -fuæ naturæ exiftens. \ ni. Cum ex nihilo nihil fieri queat, neque quidpiam elTe poflit caufla efficiens fui ipfius It. 114, et “8 ; Ens, quod a fc eft, femper cxtitilTe neceffe eft. Deinde cum neceflitate et vi fuæ natur* exiftat, nequit Ii* bi deficere, et ficuti necelTario lemper extitit, ita et necelTario femper extabit. Deus itaque eji teternus. r i. - JI. Cum Deus neceflitate fuæ naturæ exiftat, quidquid ad Dei naturam fpectat, ne celTario pariter exiftit. Quare nihil, quod Uei eft, nec defecit unquam, nec deficere ullo mo’ do do pofeft * Dsus adeo eft immutabilis. Finge fane, Deum mutari pofle : necefle cft, cum aliquid de novo pofle adfumere, vel aliquid, quod habebat, ex eo decedere poffe. Utrum vis dicas, eflfet aliquid in Deo non æternum, nec neceflitate fuse natur* exiftens, fed contingens. Id vero eft abfurdum §. zr. Efl proinde Deus omnino immutabilis - Confer 51. cofmol, 24. Patet hinc i. nullos in Deo efle, nec effie pofle modos. Sane modorum fufficiens ratio in parte 1'altcm ab externa caufla repetenda eft ont. 16. Eft vero Deus omnino independens, alias non eflet Eris a fe. Nulli ergo funt in Deo modi. Quidquid proinde in Deo eft, ad ejus fpectat naturam, et eflentiam, et neceflarium eft. Ex utroque mox expofito theoremate patet 2., Deum actu efle, quidquid efle poteft, et neceffario, et ab sterno; nec ullam realem fucceflionem in eum cadere pofflp, cujufcunquc generis ea fingi velit. Sapienter Plato in Timso ERAT, EST, ERIT partes Junt tem» porrs, male transferuntur ad naturam ater^ nam. Huic EST tantum competit, ERAT vero, ERIT pertinent folummodo ad res in tempore fluentes ; Junt enim, motiones. Illa fem» per immutabilis Natura nec fenior, nec /unior ullo modo effe potej }., Contra Divinam immutabilitatem fequentia obftare videntur.!. Cum Deus Iit æternus, Mundus vero fit in tempore ab eo productus, ex non Creatore factus cft Creator.' reu actionem in tempore edidit, qua ab *terno feriatus eft. II. Cum tanta fit rerum hujus ;Univerfi novitas, 8c mutatio, caque Deum habeat Auctorem, haud illum eadem femper velle, oec eadem femper nolle, dicendum eft. III. Cum nihil Deus neceffitate fuæ naturæ velit, agatque, fed ex liberrima fua voluntate ; profecto quæ voluit, nolle : et quæ noluit, velle po. test; id quod certe cum abfoluta immutabilitate conciliari nequit. IV. Vel vanæ funt preces, fupplicationefque, quibus homines in fua vota Divinitatem pertrahere latagunt.* vel fi hac non inutiles fuum quandoque lortiuntur effectum, Deum mutari dicendum eft j quippe fua confilia, fuamque in homines providentiam flectit, attemperat &c. zy. Sed fingula ifthæc futilia funt, et bi. nis verbis exfufflantur. I. Quam dicimus crea, tionis actionem, nihil eft aliud, nifi Divinæ Voluntatis actus, quo Mundi exiftentiam efficaciter decernit. Hic profecto Divinæ Voluntatis actus æternus eft, ficut ipfe Deus r at vero ejus objectum, feu effectus a Deo intentus, Mundi fcilicet molitio, Tion pro æternitate, fed pro tempore intendebatur. Nihil ergo novi egit Deus, cum Mundus c nihilo apparuit. II. Tota rerum mutabilium feries, quanta quanta eft, unico, et fimplici, et æterno Divinæ Voluntatis actu continetur. Deus ergo immutabiliter vult mutabilia. III. Cum æterna fuerit in Deb ratio tum volendi quæ voluit, cum quæ noluit nolendi, ctfi nihil necesfitate naturse velit, nolit -V,. - it V ii VC • '.«i ve ; quz femel voluit, aut noluit ob camdem jtternjim rationem perpetuo volet, noletve. Sane incoftantisE, levitatis, vel infeitia e(l argu. mentum nolle quat olim funt volita, et e contrario, velle qux noiita funt. Sed nihil horum in Deum cadit. IV. Preces, fupplicationefque ad Deum, non Deum erga homines, fed homines erga Deum fle unt. Perpetuo manet Deus in amore Juftitiffi, et ordinis : prout ergo homines vel in ordine manent, vel abeo defeifeunt, vel ad eumdem redeunt, bona vel mala experiuntur ab imperturbabili et immota Divina Natura juxta ordinis leges agente. Nimirum preces, fupplicationefque &c. ad illum fpe£l:ant ordinem, cui Divina Voluntas atque Providentia perpetuo, et immobiliter adhasret. 28. III. Veus tft Etif infinite peyfeB^n extenrive, et intenfive. Si non eft infinite per, feftum, eft profecto natura fua perfeilibile. Cum enim Entitas entitati haud pugnet, quavis finita Entitas nova feraper augmenta lufcipere poteft' tum extenfive, cum intenfive. Sed quod natura fua perfectibile eft, hoc ipfo eft mutabile. Id ergo cum de Deo pugnet, necef. fc eft, eum omnem poflibiiem entitatem complefti,* atque adeo infinite perfectum efle et intenfive, et extenfive. Revera finis, feu limes non eft quid pofitivum, led negativum ; eft nimirum defectus majoris entitatis. Fiat hypothefis, Deum haud elTe infinite perfectum j et quoniam Is eft Ens necelfitate fua! naturæ exiftens et irm mutabile 1. 2^, erit Deus Ens cjufmodi, ut natur* fu* neceffitate fit finitum, et in fu finitionis flatu immutabile. Id vero abfurdum cft. Concipi enim nequit Entitas, quæ naturæ fujc neceflitate certam fui limitationem expofcat, certamque menfuram, quæque repugnet fui ipfius augmertto. Deus igitur eft Ens infinite perfectum 8 fC. Confer cofmot. Deus efl Ens fimpt}ci£imum. Ens compofitum pendet e comptinentibus. Deus vero eft Ens omnirvp independens. Nequit ergo effe nifi phyfice fimplex. Deinde quodvis compofitum natura fua eft mutabile. Deus autem cft immutabilis. Iterum ergo conficitur, Deum effe ens fimplex. 30. In Scholis difpufatum cft, an ntetaphyfica faltem. Vel logica compofitio Deo conveniat. Quod ad primum Ipectat, affirmativam fententiam . Scotiftæ tenuerunt, alferentes Dei attributa formalifer ex natura tei inter fe diftingar. At non fatis penficulate, quippe qupdvis Divinum attributum natura fua nequit aliud effe quam ipfa Divina effentia ^ in qua fapere ex. gr» idenr-profecto eft ac effe. Quod fi diftinctiones inter Divina attributa ftatuere folemus, id quidem efficimus imbecillitatis Mentis noftrs gratia, non quod fit quidpiam in Deo multiplex. Verbo, funt ilfjE diftinctiones virtutis feu rationis in Mentis noftras conceptibus fundamentum habentes, non formales in natura rei in fidentes J Quod vero ad alterum fpectat, ad quaftionem nominis tota res mihi perduci videtur. Cum enim iogica compofitio CX genere et differentia conffet ^ 2. ont. ^ Genera autem fint noftrx Men^ tis notiones abftractione confectæ appofitis nominibus defignatæ : has primum notiones ac# curate funt determinandas, atque exponendas, critque poftmodum facillima qujeftionis folutio. Ita ex. gr. li nomine quis intelligat, id quod in quaque re fjibftat, et adjunctorum fulcrum eft-, Deus fub genere liiblfantise haud comprehendi.poteft. Si vero illo vocabulo *intelligatur omne id,f quod ‘per fe fubfiftit modo Deus ' fubftantia eft. qi..,V. De«/ immettfuf. l. Quipiie pugnant Deo, utpote. Enti infinito, quavis mirationes ficati effentias_, ita et exidentist; at» que adeo ficuti infinitus cft in elTchtia,• ita iq exiftentia immenfus effe, debet.* II. Exifiat tenim vero Deus in- aliquo tai»r tum loco, non ubique. rSufficiens ratio cur. iq hoc potius rloco, et non in alio, nec ->ubivi| exifiat, vel in ipib loco.inefi, vel (ih Dei tura. Utram vis dicatur, non r; foret Natura Dei omniraodfiiindependens ; ejufque exiftentia cum iit d^termbato loco alligata, haudeffet' fibi fuiSr cientilfima et a fe. Hoc autem repugnat. Deos Igitur ubiquq locorum exiftat) 4 ^us oportet jfiiat immenfitate naturas., ^ qa. At opinemur illunt, fpatiofa magnitudiiie.. ubique diffundi., Qpa de rp animadvertatipr, 00.-« tionem 'Divinis.immenfilatis non pofTe ulfo pOf eto fecerni. a. notione fimplieitatis vetras, et ab# folutas : 'nequ«; Deum dici poffe ^imm.eofum, air ii et una J^ui fimplex habeatur 4 $ane guævia c. roa l,magnitudo minor eft in lui parte, quam in toto ; Deus vero per luam immenfitatem unus et idem ubique locorum eft, et rei cuilibet intime præiens. Certe immeiifitas, et limplicitas duæ lunt perfectiones puræ : amb adeo de Ente infinite per{pcto prædicandas veniunt. Cum vero utriutque perfectionis nec adæquatas nec pofitivas habeamus notiones / hinc ratio, fibi deficiens ab imaginatione exfuperatur,' quæ, immenfitatem cum fimplicitate pugnare, faJfo repræfentat. Quod fi clare pervidemus immenfitatem non poffe nifi Enti limplici convenire, ratio imaginationem corripiat, neque linat ab ea rapi. ^3. Deus ejl unus. I. Nulla adeft ratio eccur plurcs efle Deos putemus. Sane Dei notionem ex neceflitate primæ alicujys CaulTæ effeflricis nobis compatamus: lemcl ac (latuimus, aliquem exiftere Deum primam rerum omnium caudam, nulla adefl ratio cur pl u res Deos comminifeamur. Deorum pluralitas manifclliffime rationi contradicit. Quid lane Deorum nomine intelligi debet, nifi Entia natur* fuæ neceffitate exiflentia, atque adeo infinite perfeSla? . cof. ^.zS-tieol. Atqui duo infinita, non inquam plura, manifeftilfime repugnant. Sint, fi fieri poteft, hæc duo infinita A, et B. Infunt ne Enti A illæ- cædem numero perfe£liones, quæ infunt B, et viciiTim : vel non,? Si primum, illa duo Entia A, et B non funt reapfe nifi idem, et numero unum Ens. (’quot yel ad idealem coexiftentian>, vel ad idealerp fuccffljonem fpectant ex natura^ et complexione tot is syflcmatis, nec nOn ex nataris fingulcrum Entium syfleinaconfiantiura, V ‘ fiuc natur'alis fluere debent; nec aliter fluere, quam i pix Entium naturx, mutuzque ad invicem relationes exigunt. Hinc profecto efl, ut, vel ex ipfis exordiis cujufque Mundi intelligibilis, infinita Divina Intelligentia, cui p^enitiflime patent et naturas, et relationes ut ut minimas Entium ad illum Mundum fpectantium, perfpectiflime, et plenillinie nequit non attingere lingulas fuccefliones, et evolutiones ad eumdem Mundum fpectantes. Divina polTibilium fcientia, quam breviter modo expofuimus, fcientia fimplicis in^ telligentia folet nuncupari. Ejus fons et origo, ut patet, ipfa eft infinita Dei Entitas Divinæ Intelligentiæ pleniffime patens. Atqui gaudet quoque Deus completa fcientia omnium futurorum, quæ ad certa quavis et determinata tempora fpcctant ; quam vi/sonis fcientiam dixerunt. Hujus fcientia:, eo quod et futura libera complecti debeat, ex humanis ideis explicatio, acriter torfit Theologorum ingenia. Ita vero nobis exponenda videtur. Mundus hifce realis, quantus quantus efl (8c duratione, et extenfione, et intenfitate, expreffio eft et deferiptio uniiis ex illis infinitis tntelHgibilibus Mundis Divinse Menti longe lateque ab ipfa æternitate patentibus: illius feilidcf, cui JEterno, et efficaciflimo Divinæ Voluntatis decreto adjudicata fuit exiftentia in tempore confequenda.Nihil profeqjo eft, nec fuit, \ncc erit quidpiam in hoc reali Mundo, quod vel latum unguem ab illo asterno exemplari re. ' C« ceiendo alterutram denegare, quam fui imbecillitatem ingenii fatentes, utrique veritati acquielcere. Ho. rum nempe Alii, de humana libertate nihil hslitantes,futurorum liberorum feientiam ab sternitate Deo adimerunt. Alii vero, Divinam re, rum omnium certam et infallibilem prsfcien-. tiam pro rata, Sc indubia ftatuentes', Mentibus agendi libertatem eripuere,. Hi e Fataliflarum funt grege, qui Divinam prsfcientiam nobis neceffitatem imponere agendi qusciinque agimus, contra intimum confeientis fenfum effutiunt. lif* ' dem ElegamitHme Boethius confoUt. T« cun6ia fuperno Ducis ab exemplo : pulchrum, pulcherrimus IpP^ Mundum mente gerens ^ fimi lique in imagine forma'*^') FerfeSla/que jubens ^ per f edum abfolvere partes, ' y dem pene armis Utrique pugnimt,quo propSam tueantur fententi-sm. Hos audire et refutare ma. xiniopere infereft,.Inquiunt: I. Gum Dei fcientia certa fit, et infallibilis, quæ Deus prænovit, neque|int profecto non evenire. Sed qræ nequeunt non evenire neceflario eveniunt. Quæ ergo futura Deus prænovit, neceffario funt futura. Vel ergo ‘ nulla funt futura libera, vel fi aliqua funt tujufraodi, a Deo neutiquam funt 'prævifa. II. Et revera, facta hypothefi, Deum fingula ab æternitate prævidifllp,k ficuti fi modo aliquid fieret contra id, qu^ Deus pwevidit, actu Dei prævifio errori obnoxia foret : ita profecto, fi aliquid contra id. quod Deus prævidit, evenire poffet, Dei fcientia poITct errori fubjacere. Quum ergo Divina prasvifro, nec unquam a veritate, aberret, nec queat aberrare : dicendum' eft, rerum omnium et Cauffas, et effectus ne dum ita pergere, rUt Deus prajvidit, fed nec aliter pergere poffe. firmatur ita. que, vel nullam habere, Deum* certam feientiam futurorum : vel quæ dicuntur futura libera non effe hujufmodi nifi vtrbo tenus, reapfe tamen Jieceflaria efle. ♦ ' s? Ad fingula refpondemus. Ac I. diftinctione indiget, quod principio ponunt: qute Detts tranavit^ y nequeunt, non evenire." nequeunt profecto non.hypoihetice y 8 c confequen* ter y non item abfolute ^ et antecedenter. Quæ diWnctio ut in propatulo ponatur, fupponamus, me, omni illunonis periculo remoto, Petrum coram ambulantem intueri, profecto,, quandiu 1\ theologia . iUum a Abulantera intueor, fieritne^uit i ^uin deambulet,* non enim fieri potcft, ut idctn fit fimul, et non fit» At nemo non videt, 4ticirco fieri non-polfe, quin Petrus deambulet quia, ipfe fe &.ad deambulandum determinavit, 5c adhuc in, eadem, determinatione manet ; non quod neceflitatem aliquam tex.mea vifione paflus fit, vel actu, patiatur. Neceifitas itaque, qua Petrus actu deambulans nequit non deambulare, hypothetica eft, et co»/e^«»x, fluenS, nempe ex ejus libera^eterminatione, n deambulantem. certo«intuear, et cur nequeat ille actualiter et de facto non deambulare. lU porro tera (ejungi nulfo modo‘pofiit, patet, Deo Voluntatem tribuendam -effe i Revera cum hicce Mundus e nihilo Iit conditus, nonnift Divinæ Volitati ' tribui* poteft r, eccur inter « infiiiitos «lios «que polfihiles et fit electus, et fit ad exiftentiam perductus. '• 54. Dei.;autem 'Voluntas nequit effe' niff rectiffima, fcilicet infinita; fuæ Sapientia; iciris, æternifque rationibfus apprime* conformis. Cum enim Natura Dei fimpliciffima fit, ac perfectilfima qo., equidem fieri non potefi, ut in Eo aliud fit velle, aliud fapere. Sane qiitd magis ablonum quam, Voluntatem a Sapientia defcifcere, ac' Sapientiam erroris, levitatis, vel ofcitanrias Voluntatem' redarguere ? Profecto id everteret intimam Dei NatUram numeris omnibus abfolutiflimam. Divina Volyntas, qua parte objecta. extra fe pofita iritendir, lilxrrima eft, et immutabilis. Sane nulli externo fato potefi^ Deus fubjici, eum fit'omnino independens^ et a fe^t neque ulla neceilTtate naturæ, nulloque interno. impeto- rapi poteft ad profequenda (Ejecta extra fe, quum fit intrinfecus Sc natura fua bea- « tiffimus, nullumque licet minimum bfatit^t» nis augmentum advenire ei extrirtferuff poffit, Liberfima igitur Deus Voluntate gaudere debet. Cum vero nequeat Divina Voluntas noa effe i ni mutabilibus, ac asternis fua; Sapientiæ 'rationibus apprime conformis' præ., confeqiiens eff, illam nec unquam mutari nec mutari poffe- - ' ' Qpæ Deus vult, aut non^v^t / ab ' I æterno, ac lemper voluifle, aut noluiffe opor- ^ tet ; nec '^quidpiam ‘Deus velle poteft, quod ab æterno noluit, aut fnodo nolle, quod ab æter- 1 no voluit. Itaque Dei Voluntas non inftar facultatis concipi debet, fed infbarfimpliciffimi actus pci^petuo, et immutabiliter permanentis, -quo • ab ipfa æternitate voluit, noluitve fingula fi. ntul j, qux efie poterant fuæ Voluntatis objectum. Patet hinc nonnifi cx imbecillitatis noftraj modulo pl ures Deo tribui Voluntates, quibus res extra fe intendat, et quas Dei decreta appellare confuevimus.... iir., De attnhuus, qu(t Dvo, utpote primee rerufn omnium Caujfa, conveniunt : ubi dt confervittipne, bonitate, ' 0 providentid.De Conjervatione. «^ fingulæ hujus Mundi fubftantiæ . j non ex fe, et vi fua, fed efficaci Divina Voluntate olim exigentiam fint confequutæ^ fponte veluti fua inquirendum modo occurrit, qua vi ha^enus in Tua perdurarint exiilcntia, feu cui referenda veniat fuse exiflentise continuatio. I. inhæc exidentiæ codtinuatio nequit Entibus contingentibus vi propriæ effeftiæ con.^e^ire. Si enim cxiftent^id eorum effentiam pertineret, forent Entia illa immutabilia : contradi£lorium fane e(l,^quidpiam fua effientia exiiientiam, vei continuationem exiftentiæ obtine, re, et interim elTe, et beri pofTe aliud ab eo quod effiSunt vero Entia quxvis hujus Mundi ut origine fuacontingentia ^ ita &: ejulmodi in fuæ exiftentiæ continuatione. Exiflentiæ itaque continuatio nequit Entibus contingentibus vi propriæ*^^ eflentiæ convenire : atque adeo aliunde ejus fufficiens ratio repetenda venit. Ratio futiiciens continuationis in exi ftendo nequit alia effe a ratione fufficienti exiftenti* primo temporis momento confequutæ. Revera exiftentia fecundo, tertio 6cc. momento cjufmet naturas eft, ac exifteotia primi momenti ; immo una eft eademque exiftentia; nempe Entia contingentia fubfequentibus momentis {'uum ejfe haud aliud et diverfum habent ab illo, quod primo momento obtinuerunt. Igitur fufiiciens ratio continuationis exiftehtias Entium con fuam exiftentiam primo aufpicata funt. In hypothefi, qua Ens sternum niWl curaret entia a fe olim condita, fed ea veluti ipfa fibi relinqueret, nequirent profecto, ne minimo quidem temporis intervallo, perdurare, in nihilum illico abitura. III. Quum exiftenti® contiouatio, eofifervatio appellari foleat, liquet, illum ipfum“ rerum omnium Conditorem effe Carumdem Coa* Jervatorem optimum. IV. Rerum confervationem haud infcite continuatam creationem di£Iam effe: quæ phrafis haud ita intelligenda eft, quafi De« us fingulis momentis. reiteratos edat creandi aftus, led quod rerum confervatio non conliftit, nifr ex eodem Divinæ Voluntatis æterno, atque efhcaciflimo actu, e quo ilis luam cxi6- Quoniam Bonitas mora Bs ‘ condUit in‘ conforraitatc actionum liberarum cum prasferipto legis » botio bonitatis moralis fupponit legem a fuperiore latam ; potentiam in fubjecto morali delciicendi ab illa ; 3, necefiitatem illam lequendi, ut fuam confequatur felici-? tatem Atqui hx notiones • pugnant omnino^ cum Divina perfectiffima Natura, quæ et abfolute independens efl, et intrinfecus ac per fe beatiflima. Nequit igitur hujusmodi bonitas moralis Deo attribui. Divina bonitas eft Ordinis, cft plena Voluntatis confbrmitas zterno rerum Ordini ab «ternis infioitz Sap entiz fcitis atque re£liilimist, confiliis fluenti. Itaque non Bonitas Sapientiz ac Potentrz imperat, fcd Sapientia Bonitatem et Potentiam moderatur. Quare fi zternus ac iiqnentiflime conflitutus rerum ordo haud patia. tur>, homines in ipfis exordiis fuz immortalis vitz ( nempe in hac vita przienti ) plenam coflfequi perfcflionem, et beatitatem fu» nature congruentem ; fed exigat, refervandam eam ^e alteri feculo ; minime profecto Divinam Bonitatem redarguere licet ^ quod nos non eflPecerit heie^enc felices,.fiveritque plura mala obrepere. Ita porro rem fe habere, facili argu. m«iu \ 6Oe malis, quz ex indeclinabili MiAidi ordine patimur, quseque contectaria iunt legum coimologicarum, nihil efl, quod jufte conque. ri poiTimus. I. enim ex ipfo Mundi ordine, iifderrique cofmologicis, legibus noflra pendet exiflentia, 8c innumera illa bona fluunt, queia in præfenti vita fruimur. II. Quod ita Mundi ordo ab initio (it conflitutus, ut omnium minima ^ pauciora mala irreperent, maxima vero, et plura bona : id quod pluribus demon* ftrare poflTemus per totum Mundi orbem mente difeurrentes I (J^uod fæpe numero voluptates doloribus adeq iinitimæ et conlequentes fint;po« fit*, ut hos fatis, fuperque rependere videantur. IV. Quod mala illa optima fu nt media quibus a nimio pr*fentis vit* amore revocemur, neve vit* voluptatibus irretiti ' faifq nobis fua. . deamus, permanentem heic habere civitatem, nihil de futura folliciti : tum legem fenfiium legi rationis praferamus. V. Quod>lunt illa auf przparationes ad virtutem ne peccemus, aut juflz punitiones fi peccavimus, ut a peccatis recedamus. Nulla fane utilior, atque eloquentior virtutis fchoia > quam malorum perpaflio j nec capitalior virtutum peflis y quam perpetua vit* profperitas; Mifyri/e toiSrantur, pcrfpcctc Tacitus inquit, felicitate corrumpimur. Ilf. Mala, qu* ipfi nobis confeifeimus ma. lo' five corporis ^vc Animi reginiine plurima equidem funt. Atqui h«c nequeunt certe D/o Sd' adjudicari nifi fumma inicitiav et stolida temc. ritate, quæ non verbis, led verberibus.corripienda foret. Quid enim, Deo ne tribuam fi doloribus, vel febri laborem ( ut id exempli loco auferam ) ex ingefto cibo, potuque ultra quam natura exigebat, et (lomachi vires patiebantur ? Profecto juRum eft, quod intemperan. tia! poenas luam : -nec eft, quod Divinam bonitatem redarguam, cUm e contrario maximopere commendanda veniat.. Hæc fane mala, mali nr ftri regiminis confectaria, fræna funt, ne in vitia corruamus,. et ad virtutem colendam caleatia tum juxtæ funt punitiones, fi hac contempta, in illa concc fieri mus. Reftant tandem mala, qusE 'e?c noftris fluunt præjudicatis opinionibus., ab effræna imaginatione. Quas ad /hanc fp^ctant clafiem, maximam malorum partem capiunt, et ea præfertim', quæ focialis vitæ felicitatem maximop,ere pertubant. Sed nihil hæc mala contra Dei Bonitatem faciunt, quippe fepientia et prudentia profligantur, ficuti e contrario sb inicitia et imprudentia gignuntur,-ScitifSme Epictetus in Encbir. cap. V. Pet^tnrbant bomirtes non res ipfa, Jed de rebus opiniones Cum- igitur ' aut perturbantur aut trifiamur ^ nunquam alium irtcujemus., ^ed nos ipfos, boe eji noflras opiniones. Verum vero inquient. Potuifict Deus in alia rerum (Siconomia humanum Genus conftituere, e qua perpetua bona fluxifient, quin ulla unquam irreperent mala /' Quod fi ita, haud fumme bonus-, in. bonitate, admodum parcus Deus fuitje videtur, qui illa podhabita ceconomia banc przfeutem ^ condiderit pluribus Icateutem naalis. 'j6. Sed facilis ad hzc refnonGo • I. ‘Non heic quzrijtur, quid Deus potuerit efficere, fed quid efficere eum decuerit ^ Jam vero, non, no« ' Ilrz caligantis intelligentiz e(l decernere a priori, quznam ex poflibilibus oeconomiis przdet ceteris, fitque Dei Sapientia ac Bonitate di« gnior. II. Nutn ne tantum noftri ergo Deum condere mundum oportuit? Equidem Deum horni, num non' demerentium felicitatem velle, i omni dubio vacat.* at Eum in Mundi creatione noflram plenam felicitatem primario intendifle vel intendere debuiHe, id ed quid' ^uidpiam ab illa ratione diverfum. Sed hanc rationem five verbis præclare definire, five pura mente complecti pofie, certe negatum mortalibus effe autumamus. Ecquis fane perfectiffimam, et undequaque infinitam Naturam Divinam perluftraverit ? Quas rerum ideas, quasve notiones adeo puras, et præcellentes mentibus noftris gerimus, queis Divina incomprehenfibilia arcana decentet relerare audeamus? Verum vero, utut explicanda veniat Divina ifthæc excellentiflima ratio, et finis ^ autumamus, creaturarum felicitatem, Divinæ- ^ que glorise manifefiationem illa ratione ccrtc contineri. Revera, haud aliter decebat Deum fe gerere, quam ejusmodi Mundum condere, In quo Hanc rationem et finem ut expedirent Platonici, aifeverabant, Deum ipfa fua infinita bonitate percitum fuilTe ad Mundum condendum, ut fcilicet effent, quos benignitatis, ac famma:,qua ipfe fruitur, felicitatis participes etiiceret : quaf fententia antiquis Chriftiani ccetus Dodorlbus non difplicuit. Procedente vero tempore ufu ienfun invaluit inter Theologos, ut Deos glorix fpf caufla Mundum condidi fle diceretur j quod rede explicatum, et intelledum, nec quidi-uam habet offenfionis, nec cum priori illa fententia pugnat. Nam ut perfpedt Cudworfhus Syflem. inrelled. Cap. V. fed. 5. Neq:lTet vel minimum obflare. Q^ua igitur Deus voluntate finem infendeb.it, profecto et optimum Mundum *legit ex infinitis poflibilibus, tum et opere complevit. Revera finge, hunc Mundum non effe optimum^ feu fini pr*4ituto non apprime congruentem ^ equidem vel defectui Sapienti*, vel Potenti*, vel Voluntatis in Deo tribui debet, quod non Iit conditus optimus Mundus. At 'priora duo Divina: pcrfcctiffim nanif* repugnant: ternum vero contradictorium eft,,: media enim ad finem confequendum eadem voluntate, continentur, qua finis intenditur. Quin ergo hic Mundus fit optimum, et ^ptifiTimum medium ad confequcuf dum finem a Deo intentum nullo pacto ambi, gi potcft. Sed hasc rerum Univerfitas fummd Divinas Sapientias confilio,'.ac pie niifima omnium futurorum ptasfcientia plim a Deo condi* ta, incelfanti actione ab eodem Deo perenniter confervatur, nec aliter confervatur, quam Men. te concepta fuit. 6 z, Deus 'igitur perenni ifthac confervatione curam oftendit, ut mun« danorum entium, syfiema illum confequatur fi» nem, cujus» olam gratia * mente conceptum, tura reapfe conditum eft. Et quoniam mediorum ad finem æcomodatiflimorum electio cura ne ab illo fine deficiant, providentia vocabulo dcfignatur.* Deum providentiffimum- plane effe ex modo dictis 81. 82. evidentiifime patet..Equidem Dei Providentia cx ipla ejus natura tam' arcte ac necefiario fluit, ut p^rfpecte Cicero de. Epicuro, qui Deos nihil mundana curare fluite effutiebat, dixerit, Epicurus ve tollit, oratione relinquit Deos (a). Certe omnes, Gentes, ficuti Sdpremi alicujus Numinis 'exiflentiam agnovere, ita et ejusdem providentiam hffx funt, et coluere.* quod adeo omnibus in eompertO/ efl ^ ut demonftratione non indigeat, Di nat. D eor.'l. i, - v. - 'At circa Dei providentiam plura occurrunt, quæ maximopere intereft animadvertere. I.. Dei providentiam. haud in eo confillcre, ut per lingulos dies,pcrque fingulas. horas perfpiciat quid. factu opus ht, et qua flectenda fit rerum feries, fi quuipiara erraverit, Abfurdiim id quidem, 8c infinita Dei Sapientia indigniffirnum. Potiflima Divinæ providentiæ notio codfiftit I. in illa rerum omnium præordinat io ne fapientiffime oliro conftituta ex ad^uata omnium futurorupa prastcientia, qua præordinatione fingula entia hujus Mundi fuas exacte leges fequentia tum ad fuos, peculiares fines pergunt, cum ad ultimum illum fipem, qui in Mundi molitipne fuit a Deo intentus. 1. Divina prexvidcHtia continetur in illa inceflanti actione, quam confervatiooem dicimus, feu io perenni illa et efficaci voluntate, qua fit, ut fingula Entia.perdurent, &“ pergere non definant juxta præordinationem in principio, factam. II' Syftema Divinæ providentiæ pror fiis incomprehenfibile haberi debet, ficuti enirn ' 3 * brutis., animantibus intelligi nullo modo poffunt quæ ah hominibus conduntur fyfteniata politica, mathematica &c., ita profecto multo minus comprehendi ab hominibus poteft lyftema gubernationis Mundi, quod eft opus ab infinita Sapientia attern* Mentis conditum. Revera hujusmodi lyftema ferienti complectitur omnium temporum, omnium entium, omnium eventuum fibi invicem cohærentium, et lele motuo. explicantium, duantum profecto eft nu jusmodi fyftema, et qu«m la;c patet i at qu^tn exigua illius pars efl, qux nobis innotdcit ! Tum, quantilla cft human* caligantis inteJligentiæ et vis et extenfio 1 quam manca, quam perverfa de quavis ut ut minima re noftra cognitio 1 Num ne rerum relationes, ac nexum vel longe perfpeximus ? Quam plura funt, qnse de unaquaque re ignoramus, quam qus novimus, vel potius quæ noviffe putamus? 86, III. Divinæ Providentiæ Syftema eo magis adorandum, quo minus illud comprehendere valemus. Hinc enim i. in admirationem rapimur Supremæ Dei Majeftatis, nec, fi lapimus, non poffumus venerabundi non adorare altitudinem Scientia ac Sapientia Dei, cujus adeo incomprehenjibilia funt judicia y invefli* gabiles via. a. Incerti de rerum eventibus probamur, et ad fummas virtutes fidei, fpei, et omnimodæ religionis excolendas incitamur. Totum Divinæ Providentiæ Sy-, Ilcma dno præfertim peculiaria ac minora Syfiemata complectitur inter fe fapientiffime, et mirifice connexa ; phyjicum nempe, quod ad brutam materiam fpectat, et morale, quod Entia ratione, et libero arbitrio prædita refpicit. Phvficiim Mundi Syftema phyficis legibus regitur, et ad pra^itutum a Deo finem recta pergit Sunt enirnvA-o phyficæ leges nihil aliud, nifi certæ determinationes viribus materiæ a Supremo Conditore imprelTæ, quibus phyfica neceflitate fiunt quæcunque fiunt, et hd smuifim infinitæ præordinantis Sapientiæ. De hoc phy£co Syftemate fatis in Co/. c. 4. Atqui Entia, Y quæ funt ratione et libero arbitrio prædita aliis omnino legibus profecto regi debent, quæ lint eorum natur* conformes j leges quippe, quas phydcas dicimus^ rationem et liberum arbitrium deftruerent. Determinationes, qu* Entibus ratione Sc li- bero arbitrio prxditis conveniunt, nequeunt aliæ cfTe, quam qu* ex illiciis bonorum, et amore felicitatis, vel ex horrore malorum, et mife- ri* odio fufcipiuntur. Leges itaque, quæ En- tibus libero arbitrio pr*ditis conveniunt, oc- queUnt aliud efle niti certa et immutabilia tita- tuta Supremi Conditoria, quibus bonum et felicitatem creaturis rationalibus in ordine n>a- nentibus præordinaverit, miferiam vero et in- felicitatem creaturis ab ordine defcifcentibuS. Ifthæc flatuta /e^ef morales naturales dicUntur^ * 88. V. Leges morales haud cenferi debent creaturis rationalibus extrinfecus et accidentaliter impotit*.* fed in ipfo Mundi ordine intit*, et in creaturarum naturis. Neque putandum eft, ex folo Conditoris arbitrio illas luam obtinere fan- ctionem, fed pr*fertim ex rectiffimis et infle- xibilibus Sapienti* fcitis, quibus omnis mun- danus rerum ordo primum conceptus fuit ^ tum demum Divina* Voluntatis efficacitate ad exi- ftentiam perductus. Nimirum generale Mundi Sytiema ea arte ab infinita Divina Sapientia conditum efl, ut indeclinabiliter ad felicitatem ducat Creaturas rationales ^ quæ fartas tectas fervant relationes, quas ad tingula qu*vis En- tia natura fua habeat, fuasque illis attempe- rant actiones: ticuti c contrario ad miferiam et in- lyp Sc infelicitatem efficaciter trahat illas Creaturas rationales, quæ eas relationes violant, corrum- punt, fuifque actionibus peffumdant. Requ dem vera nifi res ita le haberet, haud foret 'iVfua^ danum Syfiema ordioatiffimum, infinitaque Dei Sapientia ac Majefia^e dignum, fed opus na- tura fua hians, quod externis veluti prasfidiis pofimodum circumvallatum, infcitiam et im- potentiam in Conditore argueret. * Sp. £ mox dictis patet I. generale Mundi Syflema ne latum quidem unguem a præfiituto fine aberrare, five Creaturæ rationales in fuo maneant ordine, (ive ab eo defcircant. In fuo enim ordiiie manentes fuam confequuntur feli- citatem : a fuo ordine recedentes miferiam et infelicitatem nancifeuntur, et quidem in ratio^ ne fuæ aberrationis - At utrumque verum, et realen-i ordinem generalem confiituit : utrum- que ad generale Mundi syftema æque fpectat, et mirifice conrpirat fini, quem ^us munda- no syftemati przftituit. 2, Patet,Vmnem le- gum moralium naturalium notitiam aufpican- dam pfTe cx relationibus, qu® rationales natu- ras ad fingula quavis Entia nectunt. po. Contra morale syftema Divina pro- videntia objiciunt profani homines maximam ac increciibilrm pene rerum humanarum confu- fionem. Inquiunt, aque omnia eveniunt omni, bus: nrobis et improbis, religionis contemptori- bus et amicis idem imminet periculum, et aqua fors. Quin immo perjuri, facrilegi, et criminoii homines non raro melioribus gaudent fatis, quam optimi, et juftiifimi. Nullam er- Y 2. go naturalis go Deus, ita concludunt, humanarum rerum procurationem habet. pi. Equidem vis huic objecto confifteret, fi inter demonftrata foret noflrorum Animorum cum corpore mortalitas. Id autem cum tantum abfit, ut contrarium recta ratione dcmonftre- tur, ruit propterea objectum illud ipfa fui mo- le, tum facili refponflone exfufflatur. Ita præ- clare Auguftinus ia).' Placuit Divina providen- tia praparare in poflerum bona juflis, quibus non (ruentur injujli, mala impiis, quibus nofi excruciabuntur boni . Ifla vero temporalia bona et mala utri f que voluit ejfe- communia ut nec bona cupidius appetantur, qua mali quoque habere cernuntur ; nec mala turpiter evitentur, t^tibut et boni plerumque afficiuntur ., . Dein fuhdit. Si nunc peccatum (Deus ) manifefla ple&e- ret poena., nihil ultimo judicio Jervari putaretur.' rurfus, Ji nullum peccatum nunc puniret aperte Divinitas . nulla ejfe providentia Divina credere- tur . Similiter in rebus fecundis, Ji non eas Deas quibufdam petentibus evidentijpma largi- tate concederet, non ad eum ifla pertinere dice- remus itemque,fi omnibus ea petentibus daret nonnift propter talia pramia ferviendum illi eJfe arbitraremur . pz. Qui Dei providentiam vituperant, quod mala et impia facta non llatim plectat, equi- dem fimillimi eorum (unt, qui videntes in fce- nsm prodire facinorofos ^ fceJeratofque homines, eof- de Ci vit. eofque per totum carmen in luis criminibus exulMre, tragicum Poetam incunctanter convi- ciis petunt } totamque fabulam ut Icclcratam rejiciunt . Tragoediæ exitum hos expectare opor- tet, mox enim illos dignis excipi fuppliciis videbunt, fuorumque fcelerum meritas poenas lue- re . Vera fabula prxfens efl vita : quilibet no- Urum luam in hoc telluris theatro perfonam fubflinet, et ita, ut de fuo femper aliquid ad- dat fabulæ . Atqui Deus totam fapientiffime fabulam moderatur, et regit . Is lapientiflime nectit noftras hujufce vitSB actiones cum fuis geftis, quæ in altera vita lequentur : eruntqua futura cum pr®fentibus ita inter fe apte Sc con- cinne connexa, ut fumma de rebus omnibus providentia eluceat . pq. Tandem, fi Deus in humanis rebus moderandis ubique fusE providentiæ vim, 8c, præfentiam extraordinariam oflendere vellet, ficuti Adverfarii infcitiflime et arrogantiffime poftulant • profecto miraculis cuncta elfent re- plenda, naturæque leges perenniter interpellan, dæ . At quæ fumma confufio rerum hinc pro- diret, quæ maxima perturbatio ! Edifcant ergo Adverfarii rectius philofophari : ficuti apparen- tes illa; perturbationes, et monftra, quæ in fyftemare phyfico quandoque occurrunt, nihil de ejus ordine et harmonia detrahunt, quippe ex ejusdem ordinis vi 3c legibus confequuntur, et in ipfum ordinem redeunt : ita nihilo fecius divina de rebus humanis providentia confiftit, licet quædam moralia monfira quandoque profilire et exultare videantur. Moralis quippe y q or. NATURALIS ordo, 8c providentia ex harmonia legum cosmologico-moralium, et ex nexu actionum hujus vitæ cum alterius futuræ vitæ ordinatione refultare debet. Finis Theologia, TOTIUS OPERIS CONSPECTUS Jn unlverfam Metaphyficam^ prafatio. i METAPHYSICARUM INSTITUTIONUM In Ontofopbiam prolegomena De effentia, et attributis. De variis entium generibus De relationibus Entium. Dff relationibus fimilitudinis. De relationibus, e coexifletftia dependentibus . De relatio.nibus dependentiis, ubi de Catijfis. De quib.usdam "relationibus compo/itis . INSTITUTIONUM METAPHYSICARUM PARS ALTERA In Cofmologiam prolegomena. De Corporum elementis. Corporum elementa Junt ne ex- tenfa, vel inextenja Similia Jint ^ qn diffimilia cor- porum elementa expenditur . . niTT De Legibus cojmologicis . De Mundi, Materia origine. sirr: Etis tttiquod aternutn natura fua necifjitate exi/iere, indubie demon- firatur j tum ejus pracipui c&araSleres expenduntur .In materia originem inquiri - tur, eamque ix nihilo conditam vi, potentia fupremi Numinis inviBe demonflratttr . I op Democriti, et Epicuri fenten» tla refutatur ; ubi Mundum potentia, et fapientia Entis aterni conditum effe evincitur . I £ 5 Spinosa Jyflema abfurdorum, et contradiBionum effe cumulum ofien - ditur . De nexu omnium Mundi Cauf- Jarum et effeBuum : ubi de fato juxta . Pbtlofophorum placita di [feritur De nexu omnium Mundi Cauf- /arum, effeBuum, lai P bilofophorum de fato fenten* tia enarrantur, atque refutantur. ia8 De Naturali, et jupernatu» De Natura gener at m ; ubi . quid fit naturale edocetur De fupernaturaii : ubi de Mi’ vaculis generatim Pinis Cofinologia METAPHYSrCARUM INSTITUTIONUM In Pfycbohgiam jtrole^omena . g CAPI L De Facultate fentiendi . j Senjitiva facultatis indoles at» que natura expenditur ^ &“ plura fenfa ^ tionum do^lrtnam Jpe^antla enucleem tu* . Qna Jit fedes principii fenji- tiva facultate praditi .De Memoria De contemplatione DV remintfcientta .De recognitione De facultate attendendi ^ et refle^endi, zS De imaginatione, De facultate appetendi ^ ejuf~ que objeElo : ubi de affe^ibus fummatim. De facultate appetendi, ejuf- que objeblo . ibid. De affeBibus . at, De humana Mentis Volunta* te, ac Libertate . De Mentis humane Natura.. . •^nimadverfiones ad invejiigandam %Anima humana naturam preeli- mtnares .Humanam Mentem haud effe ' temperationem humani corporis, ac pra^ cipue cerebri inviate demonjiratur Ct*tvU fubjlantite corporea in* trinfecus pugnare cogitationem, /Jw De idearum^ notionumque natura, atque ongtne %/inimadverfiones praliminares ad idearum,netionumque naturam atque originem expijcandam. Idearum origo ac, natura expenditur. Quadam Pbilofopbortm.placita, qua idearum /peliant originem, breviter exponuntur . Df tAunue humana orij^tne’ .De Mentis humana Immorta- litate . I loi Mentem humanam ex natura Jua infpe^am, immortalem effe, demon- flratur . Mentem humanam ex fui Con- ditoris voluntate infpeBam immortalem naturali ratione afferitur. METAPHYSICARUM INSTITUTIONUM In naturalem Theologiam prolefromena . Deum exi/lere invitiis rationibus demonflratur, et *Atheorum pracipua cavillationes difpelluntur . Deum exi flere met a phy fice de - monflratur . ibid. ART. II. Dei exiftentia morali demon- firatione vindicatur .De attributis, qua Deo, ut Enti a fe y conveniunt. 1^8 De attributis y qua Deo y ut Menti, conveniunt . Dei Scientia expenditur . ibid. Ds Dei abfoluta Beatitate, De Dei Voluntate. De attributis, qua Deo y ut - pote prim-rfetur, et fi merito typis mandari pnfit . Ac pro executionc Regalium Or- dinum idem Revifor cum Jua relatione ad nos di- rede tranf mittat etiam autographum ad finem', Datum NAPOLI ^ .»79d. FR. ALB. ARCHIEP. COLOSS. CAPP. M. S. R. M. J Uffu tuo accurate legi docfl-flfimi Viri Sacerdo- tis D, Mariani iJcmitula in^itut ones philofo- phtCas^ nempe infi/turiones metaphyfices, in qui- bus quxcunque a ienfibus funt remota ) leu le- ruin naturam, feu univerfi ordinem, Icu nafU- Tain animorqm, feu durina attributa, quantum i-tio »e adfequi licet, facili methodo dilucide per- tvadlantur ; atque infitutiones logices quibus, qu.ie ad hu minam mentem formandam fpeiflant, folide præcipiuntur, in his utrifque inititutionibus bu8 omnia fumma eruditione, Ir dodlrina, neo minori pietate explicanrur ; tantum abeft, ut qoidpiam aut juiibus Majeftati", aut boniS mon. bus advei ium commeant ; quare edi pcffe cen» fto, nifl aliter Majcftati Veftrae fuerit vifuin, NAPOLI MAJESTATIS VESTRAE. JlVmiliJtimuS addidi ffimus 6- obfequtl^ffimus, Jofephus Maffcjus Regius Profcffor. NAPOLI ec. Vifo refcripto S. R. M, fub die 5. currentis 'fnenfis, cSr anni, ac relatione U, J. Dodoris O, Jofephi lAafiei ^ de commijfione Reverendi ReffH. Cappellani Majoris, ordiie pr^fau Regalis Majejiatts &C» Reffjlis Camera S, Clara providet, decernit^ Mtque mandat, quod imprimatur cum inferta forma prafentis /upplicis libelli, ac approbationis dtdi revi fotis . R erum no<» publicetur ni fi per ipfun Revi/orem fada iterum reviftone, . ajir- metur, quod concordat ^fervata forma Regalium ordinum ^ ac ^etiam in publicatione fervetur' Re- gia pragmatica» Hoc fuum ec, JARGIANNI PECCHENEDA VOLLARO V. A. R. C. Izzo Cancelliere Rfg- fol, t?, tt u Pafcale Uluftris Marchio MAZZOCCHI P. S. C.& ceteri Aularum Praefedi tempore lub. impediti . EMINENTISSIMO SIGNORE .M trhele Migliaccio pubblico Stampatore fup- olicando efpone ali’ E. V. come defidera dare alle ftampe un’ opera tntitolata In/iitutionet, Philolophicte Auctore Mariano Stmmola . Prega percio 1 ’ £. V. a commetterne la reviiionc a chi piu le piace • Admodum R«v, Dominus D. Donatus GigUo St Th. Prof. revideat, et in Jcriptis referat. FRANCISCUS ROSSI CAN. DEP. Institotiones Philosophicae appofite ad Tyrona u captum a S. concinnatas, ea diligentia, qua tua juffa capeffere par eft. Princeps Eminentidime, perlegi, In illis, prxterquam quud methodo meridiana luce clariore argumen- ta tum unde unde exquidta, tum propriae penis depronua (apienter ad Philoruphiae firmanda dog- mata congerit Audior, in i!l ud porro omnes lol- lertix nervos intendit, ut et fandi di m a morum ratio redle libi condet, 8c jura Rei gionis, li unquam antea fufque deque habita*, nunc ut cum maxime pedimo fato divexatx, farta tedla fer- ventur . Qux cum ita le habeant, cumque nihil optimo Prxfult antiquius, fan^iufque effe debeat, ? uam ut adolefcentes fandlionbus, minimeque iibdolis fententiis imbuantur ( nam quo Jemel ejt imbuta recens, fervabit odorem Tejia diu ) in publica commoda peccatum iri 'rcor, fi hujufmo- di Opus minime Typis mandetur, Quare fi ita Z * Emi Sminenti* Tu® videbitur, publici jur» fieri pof- fe cenfeo . l-)ab. ^Alib. Seminat ii Urbani XV Iil. EMINENTUE TU.E, AddidiJP Obfequentijp, Ta/nuius iionatus Gigli, yy/ff ip is. Mariano Semmola. Semmola. Keywords: istituzioni di filosofia, l’istituzione della logica, l’istituzione della metafisica. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Semmola” – The Swimming-Pool Library.